ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ 0 2204 1059906 1041747 2026-10-24T04:03:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059906 wikitext text/x-wiki {{for|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ|ထိုင်ဝမ်}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = တရုတ်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{unbulleted list|{{native name|zh-Hans-CN|中华人民共和国|italics=off}}|{{small|{{transl|zh|Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó}} ([[Pinyin]])}}}}<!-- Please do not add official regional/minority languages here; use the langbox template directly below, included specifically for that purpose --> | ပုံ_အလံ = Flag of the People's Republic of China.svg | ပုံ_တံဆိပ် = 中華人民共和國國徽.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{lang|zh-hans|义勇军进行曲}}<br />{{transl|zh|Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ}}<br />("[[စေတနာ့ဝန်ထမ်းများ၏ ချီတက်ပွဲ]]")<div style="display:inline-block; margin-top:0.4em;">{{center|[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]}}</div> | ပုံ_နေရာ = CHN orthographic.svg | map_width = 250px | map_caption = တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သော မြေများကို အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိသော မြေများကို အစိမ်းနုဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။ | မြို့တော် = [[ပေကျင်းမြို့]] | coordinates = {{Coord|39|55|N|116|23|E|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]] | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ရုံးသုံးဘာသာများ = [[:en:Standard Chinese|စံတရုတ်ဘာသာ]]{{efn|[[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] ([[ဟောင်ကောင်|Hong Kong SAR]]သာ)။ [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား|ပေါ်တူဂီ]] ([[မကာအို|Macau SAR]]သာ)}} | languages_type = တရားဝင်အရေးအသား | languages = [[:en:Simplified Chinese characters|ရိုးရှင်းတရုတ်]]{{efn|{{Bulleted list|In the [[ဟောင်ကောင်|Hong Kong SAR]] Traditional Chinese characters and English alphabet are used,|In the [[မကာအို|Macau SAR]] Traditional Chinese characters and Portuguese orthography are used,|In [[Inner Mongolia]] the Mongolian script is used alongside simplified Chinese,|In the Tibet Autonomous Region the Tibetan script is used alongside simplified Chinese,|In [[ရှင်းကျန်း|Xinjiang]] the Uyghur Arabic alphabet is used alongside simplified Chinese,|In [[ကွမ်ရှီး (ကျွမ့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ)|Guangxi]] and [[Wenshan Zhuang and Miao Autonomous Prefecture|Wenshan Prefecture]] the Latin alphabet is used alongside simplified Chinese,|In the Yanbian Korean Autonomous Prefecture Chosŏn'gŭl is used alongside simplified Chinese.}}}} | regional_languages = {{hlist|[[မွန်ဂိုးလီးယားဘာသာစကား|မွန်ဂိုလီယား]]|[[ဝီဂါ ဘာသာစကား|ဝီဂါ]]|[[:en:Standard Tibetan|တိဘက်]]|[[:en:Standard Zhuang|ဇူအန်း]]|[[:en:Languages of China|အခြားသော ကွဲပြားမှုများ]]}} | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|၇၄.၅% [[:en:Irreligion in China|ဘာသာမဲ့]] / [[:en:Chinese folk religion|ရိုးရာ]]|၁၈.၃% [[:en:Chinese Buddhism|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၅.၂% [[:en:Christianity in China|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]|၁.၆% [[:en:Islam in China|အစ္စလာမ်]]|၀.၄% [[:en:Religion in China|အခြား]]}} | religion_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/china#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016|title=Chinese Religion &#124; Data on Chinese Religions &#124; GRF|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=11 October 2021|archive-date=21 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190521230415/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/china#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020&region_name=All%20Countries&restrictions_year=2016}}</ref> | religion_year = ၂၀၂၀ | ethnic_groups = {{ublist|item_style=white-space:nowrap;|၉၁.၁% [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]|၈.၉% [[:en:List of ethnic groups in China|အခြား]]}} | ethnic_groups_year = ၂၀၂၀ | ethnic_groups_ref = <ref>{{Cite web|url=http://www.statista.com/statistics/166158/population-growth-inchina/|title=Erleichterung von Zuwanderung für Unternehmen vorteilhaft|access-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131093152/http://www.statista.com/statistics/166158/population-growth-inchina/|archive-date=31 January 2019|url-status=dead}}</ref> | demonym = Chinese <!---- NOTE FOR THE FOLLOWING: Describing the PRC's *GOVERNMENT TYPE* has been a contentious issue. PLEASE READ THE ARCHIVES of past discussions BEFORE MAKING/SUGGESTING CHANGES! ----->| government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[မတ်ခ်စ်လီနင်ဝါဒ|မတ်ခ်စ်လီနင်]]<ref>"Xi Jinping is making great attempts to 'Sinicize' Marxist–Leninist Thought 'with Chinese characteristics' in the political sphere," states Lutgard Lams, "Examining Strategic Narratives in Chinese Official Discourse under Xi Jinping" ''Journal of Chinese Political Science'' (2018) volume 23, pp. 387–411 at p. 395</ref> [[တစ်ပါတီစနစ်|တစ်ပါတီ]] <!-- The Wikipedia page for one-party state describes it as "a type of state in which one political party has the right to form the government, usually based on the existing constitution". In 2018, the Chinese government added CCP's leadership to the constitution, which officially makes China both a de jure and a de facto one-party state -->[[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ|ဆိုရှယ်လစ်]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]]<ref>{{cite web|title=China (People's Republic of) 1982 (rev. 2004)|url=https://www.constituteproject.org/constitution/China_2004?lang=en|publisher=Constitute project|access-date=25 August 2019}}</ref> | leader_title1 = [[:en:General Secretary of the Chinese Communist Party|အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး]]<br>[[သမ္မတ|သမ္မတ]]{{efn|Although PRC President is head of state, it is a largely ceremonial office with limited power under General Secretary of the Chinese Communist Party.}}<br>[[:en:Chairman of the Central Military Commission (China)|စစ်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]{{efn|Including both state and party's central military chairs.}} | leader_name1 = [[ရှီကျင့်ဖျင်]] | leader_title2 = [[ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = လီခချန် | leader_title3 = [[:en:Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|ကွန်ကရက်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = လီကျန်ရှုး | leader_title4 = [[:en:Chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference|CPPCC Chairman]]{{efn|Chairman of the Chinese People's Political Consultative Conference.}} | leader_name4 = ဝမ်ယန် | leader_title7 = 1st [[:en:Secretariat of the Chinese Communist Party|CCP Secretariat's Member]] | legislature = [[အမျိုးသားပြည်သူ့ကွန်ဂရက်]] | sovereignty_type = [[တရုတ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း|တရုတ်နိုင်ငံ]] | established_event1 = [[:en:Xia dynasty|ပထမ အင်ပါယာခေတ်မတိုင်မီမင်းဆက်]] | established_date1 = {{c.|2070&nbsp;BCE}} | established_event2 = [[:en:Qin dynasty|ပထမအင်ပါယာမင်းဆက်]] | established_date2 = 221&nbsp;BCE | established_event3 = [[:en:1911 Revolution|သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်း]] | established_date3 = ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် | established_event4 = [[:en:Proclamation of the People's Republic of China|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခြင်း]] | established_date4 = ၁၉၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက် | established_event5 = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ပထမဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date5 = ၁၉၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက် | established_event6 = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date6 = ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက် | established_event7 = [[မကာအို|နောက်ဆုံးသော မူဝါဒ]] [[:en:Transfer of sovereignty over Macau|ခွင့်ပြုခဲ့]] | established_date7 = ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက် | area_km2 = 9,596,961 | area_footnote = {{efn|The area given is the official United Nations figure for [[Mainland China|the mainland]] and excludes [[ဟောင်ကောင်|Hong Kong]], [[မကာအို|Macau]] and [[ထိုင်ဝမ်|Taiwan]].<ref name="UN Stat">{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table03.pdf|title=Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=UN Statistics|year=2007|access-date=31 July 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224063215/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2007/Table03.pdf|archive-date=24 December 2010}}</ref> It also excludes the Trans-Karakoram Tract ({{cvt|5180|km2}}), Aksai Chin ({{cvt|38000|km2}}) and other territories in dispute with India. The total area of China is listed as {{cvt|9572900|km2}} by the ''Encyclopædia Britannica''.<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China|title=China|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=16 November 2012}}</ref> For further information, see Territorial changes of the People's Republic of China.}}<ref>{{cite web|url=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|title=Largest Countries in the World by Area – Worldometers|website=worldometers.info}}</ref> | ဧရိယာအဆင့် = ၃/၄ | area_sq_mi = ၃,၇၀၅,၄၀၇ <!-- Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]] --> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = 2.8{{efn|This figure was calculated using data from the CIA World Factbook.<ref name="CIA"/>}} | population_census = {{increase}} ၁,၄၃၂,၆၂၀,၀၀၀<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/05/10/china-census-births-fall.html|title=China's 'Long-Term Time Bomb': Falling Births Drive Slow Population Growth|work=[[နယူးယောက်တိုင်းစ်]]|date=11 May 2021|last=Wee|first=Sui-Lee|access-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031504/https://www.nytimes.com/2021/05/10/china-census-births-fall.html|archive-date=11 May 2021|url-status=live}}</ref> | population_census_year = ၂၀၂၄ | population_census_rank = ၂ | population_density_km2 = ၁၄၅ <ref>{{cite web|title=Population density (people per km<sup>2</sup> of land area)|url=http://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST|publisher=IMF|access-date=16 May 2015}}</ref> | population_density_sq_mi = 373 <!-- Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]] --> | population_density_rank = ၈၃ | GDP_PPP = {{increase}} $၂၆.၆၆ ထရီလီယံ<ref name="IMFWEOCN">{{cite web|title=China World Economic Outlook Database: April 2021|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=924,&s=NGDP_R,NGDP_RPCH,NGDP,NGDPD,PPPGDP,NGDP_D,NGDPRPC,NGDPRPPPPC,NGDPPC,NGDPDPC,PPPPC,PPPSH,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]|access-date=16 April 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၁ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၁၈,၉၃၁<ref name="IMFWEOCN"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၀၀ | GDP_nominal = {{increase}} $၁၆.၆၄ ထရီလီယံ<ref name="IMFWEOCN"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၂ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၁၁,၈၁၉<ref name="IMFWEOCN"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၅၆ | Gini = ၄၆.၇ <!-- number only --> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = increase <!-- increase --> | Gini_ref = <ref name="GINI">{{cite web|url=https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/33063/China-Economic-Update-December-2019-Cyclical-Risks-and-Structural-Imperatives.pdf|title=China Economic Update, December 2019 : Cyclical Risks and Structural Imperatives|page=21|publisher=World Bank|website=openknowledge.worldbank.org|access-date=3 January 2020|quote=The Gini coefficient, a measure of overall income inequality, declined to 0.462 in 2015, and has since risen to 0.467 in 2018 (Figure 27). Higher income inequality is partly driven by unequal regional income distribution. The eastern coastal regions have been the driver of China's rapid growth, due to its geographic location and the early introduction of reforms. As a result, the eastern coastal region is now home to 38% of the population, and its per capita GDP was 77% higher than that of the central, western, and northeastern regions in 2018. This gap widened further in the first three quarters of 2019. This is in part due to a disproportionate slowdown in interior provinces, which are more dependent on commodities and heavy industry. The slowdown has been negatively affected by structural shifts, especially necessary cuts in overcapacity (Figure 28).}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၇၆၁ <!-- number only --> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ၈၅ | ဗဟိုဘဏ် = တရုတ်နိုင်ငံပြည်သူ့ဘဏ် | ငွေ = [[ရန်မင်ဘီ]] (元/¥){{efn|{{Bulleted list|[[ဟောင်ကောင်]]၌ [[ဟောင်ကောင်ဒေါ်လာ]]နှင့် [[မကာအို]]၌ |[[မကာအို ပါတာကပ်စ်]]}}}} | currency_code = CNY | time_zone = [[တရုတ်နိုင်ငံရှိ အချိန်ဇုန်များ|တရုတ် စံတော်ချိန်]] | utc_offset = [[UTC+08:00|+8]] | date_format = {{vunblist|yyyy-mm-dd|''or'' yyyy{{lang|zh|年}}m{{lang|zh|月}}d{{lang|zh|日}}|(CE; [[တရုတ် ပြက္ခဒိန်|CE-1949]])}} | drives_on = ညာ (ပြည်မကြီး);<br/>{{Bulleted list|ဘယ် ([[ဟောင်ကောင်]]နှင့် [[မကာအို]])}} | calling_code = [[တရုတ်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၈၆]] (ပြည်မကြီး);<br/>{{Bulleted list|[[ဟောင်ကောင်ရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၈၅၂]] ([[ဟောင်ကောင်]])|[[မကာအိုရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၈၅၃]] ([[မကာအို]])}} | cctld = {{hlist|[[.cn]]|[[.cn#Internationalized domain names with Chinese characters|.中国]]|[[.cn#Internationalized domain names with Chinese characters|.中國]] (ပြည်မကြီး)}}{{hlist|[[.hk]]|[[.香港]] ([[ဟောင်ကောင်]])}}{{hlist|[[.mo]]|[[.澳门]]|[[.澳門]] ([[မကာအို]])}} | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = CN }} [[File:The_Great_wall_-_by_Hao_Wei.jpg|200px|thumbnail|တရုတ်နိုင်ငံ၏ နာမည်ကြီး မဟာတံတိုင်း]] '''တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ''' (အင်္ဂလိပ်စာ - People's Republic of China)([[တရုတ်ဘာသာ|တရုတ်]] - (Simplified Chinese - 中华人民共和国); (Traditional Chinese - 中華人民共和國)၊ [[ဖျင်းယင်း]] - Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó) သည် [[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံးနိုင်ငံ]] လည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်သည် လူဦးရေ သန်း ၁၄၀၀ ရှိပြီး လူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံးနိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] Communist Party of China (CPC) မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်ပေါင်း (၂၂)ခု၊ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ(၅)ခု၊ မြူနီစီပါယ် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော် (၄)ခု ([[ပေကျင်း]]၊ [[ထျန်းကျင်း]]၊ [[ရှန်ဟိုင်းမြို့|ရှန်ဟိုင်း]]၊ [[ချုံချင့်]]) နှင့် အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ (၂)ခု ([[ဟောင်ကောင်]]နှင့် [[မကာအို]])တို့ ပေါ်တွင် တရားဥပဒေ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ထားနိုင်သည်။ မြို့တော်မှာ [[ပေကျင်း]] ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း (၉.၆)သန်း (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း - (၃.၇)သန်း) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်မှာ ပုံစံအမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသည်။ သစ်တောများလည်းရှိသလို သဲကန္တာရများ (ဂိုဘီ သဲကန္တာရ၊ တပ်ခ်လာမာကန် သဲကန္တာရ) များလည်း ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်၊ လာအို၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့နှင့်နီးသော ဒေသများတွင် နွေးသမပိုင်း သစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏အနောက်ပိုင်းတွင် တောင်တန်းများ၊ ကုန်းပြင်မြင့်များရှိပြီး၊ [[ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]]နှင့် ထျန်းရှန်းတောင်တန်းတို့သည် [[အိန္ဒိယ]]နှင့် ဗဟိုအာရှဒေသတို့နှင့် နယ်ခြားအဖြစ် သဘာဝအရ တည်ရှိနေသည်။ နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းသည် ပင်လယ်ကမ်းနားဘက်ဆီသို့ မြေပြင်နိမ့်ဆင်းသွားသည်။ ကမ်းရိုးတန်း အလျား ၁၄,၅၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၉၀၀၀) ရှည်လျားသည်။ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တို့ ရှိသည်။ တရုတ်ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုသည် [[မြစ်ဝါမြစ်]]ဝှမ်းဒေသမှ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းတခွင်တွင် စတင်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ နှစ်ပေါင်း (၆၀၀၀) ကျော်မျှ သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ်ဖြင့် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်လာခဲ့သည်။ မင်းဆက်ပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်။ ပထမဆုံးမင်းဆက်မှာ ဘီစီ ၂၀၀၀ ခန့်က တည်ထောင်ခဲ့သော ရှမင်းဆက် (Xia Dynasty) ဖြစ်သော်လည်း ဘီစီ ၂၂၁ ခုနှစ် [[ချင်မင်းဆက်]] (Qin Dynasty) နှောင်းပိုင်းကာလကျမှသာ နိုင်ငံကို တစည်းတလုံးတည်း ဖြစ်အောင် စည်းရုံးသိမ်းသွင်း နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင်မွန်ဂိုတို့၏သိမ်းပိုက်ခြင်းကိုခံရသည်။ မွန်ဂိုတို့အားတွန်းလှန်ပြီးနောက် မင်မင်းဆက်ကိုတည်ထောင်သည်။ ထို့နောက်မန်ချူးတို့ကသိမ်းပိုက်ပြီး [[ချင်းမင်းဆက်]] (Qing Dynasty) ကိုတည်ထောင်သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အမျိုးသားရေးပါတီ (Kuomintang (KMT)) မှ [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို တည်ထောင်လိုက်ချိန်မှစ၍ ဘုရင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သည်။ ၂၀ရာစု၏ ပထမထက်ဝက်ကာလများအတွင်း တရုတ်ပြည်သည် စည်းလုံးညီညွတ်မှုမရှိပဲ ပြည်တွင်းစစ်များ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိနေခဲ့သည်။ နိုင်ငံရေးအင်အားစု (၂)ခု ဖြစ်ကြသော ကူမင်တန်နှင့် ကွန်မြူနစ် (the Kuomintang and the communists) တို့၏ ကာလရှည်ကြာ စစ်ပွဲများသည် ၁၉၄၉ခုနှစ်ကျမှသာ အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်တို့ အောင်ပွဲရသောကြောင့် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်ပြီး တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်ချုပ်သည်။ စစ်ရှုံးသော ကူမင်တန်တို့သည် [[ထိုင်ဝမ်]]ကျွန်းသို့ ထွက်ပြေးပြီး [[ထိုင်ပေမြို့]]ကို မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။ တရုတ်ပြည်နှင့် ထိုင်ဝမ်တို့သည် ယခုအချိန်တိုင်အောင် နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရ အငြင်းပွားလျက် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်မကြီးဘက်မှ ထိုင်ဝမ်အား ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသော်လည်း ထိုင်ဝမ်ဘက်မှ လက်မခံပေ။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် အစပြုခဲ့သော ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်အရ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ မှုများ ပြုလုပ်လာသဖြင့် အလျင်မြန်ဆုံးနှုန်းဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပို့ကုန်တင်ပို့သူနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး သွင်းကုန် တင်သွင်းသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျီဒီပီအရ ကမ္ဘာ့ဒုတိယ စီးပွားရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ (WTO) ၊ [[အေးပက်]] (APEC) နှင့် ဂျီ-၂၀ (G20) တို့တွင် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်။ နူကလီးယားလက်နက်များကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့ အင်အား အကြီးဆုံး စစ်တပ်နှင့် စစ်ရေး အသုံးစရိတ်မှာ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံရေး ပညာရှင်များ၊ စစ်ရေး ပညာရှင်များ၊ စီးပွားရေး ပညာရှင်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များ များစွာပေါ်ထွန်းရာ တိုင်းပြည်ဖြစ်သည်။ ==အမည်ရင်းမြစ်== ===စိန့်တိုင်း=== {{unreferenced}} {{copyedit}} တချို့မြန်မာတွေ တရုတ်နိုင်ငံကို ဂန္ဓာလရာဇ် လို့လည်း ခေါ်ကြတယ်။ စိန့်တိုင်း လို့ လည်းခေါ်တယ်။ စိန့်တိုင်းဆိုတာ စိနရဌ ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ဆင်းသက်တယ်။ အခုထိ စွဲစွဲမြဲမြဲခေါ်ကြတာကတော့ တရုတ်လို့ပဲ ခေါ်ကြတယ်။ ဥရောပကတော့ တရုတ်ကို ချိုင်းနား  လို့ ခေါ်တယ်။ ချိုင်းနားလို့ ခေါ်တာ စိန (စိန့်) လို့ ခေါ်တာနဲ့ အတူတူပဲ။ ချိုင်းနား ဆိုတာကို ချင်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၂၁ - ဘီစီ ၂၀၇) ကတည်းက ဖြစ်တယ်။ တရုတ်တွေက သူတို့ နိုင်ငံကို သူတို့ မဇ္ဈိမဒေသ လို့ အဓိပ္ပာယ်ထွက်တဲ့ တရုတ်စကား လုံးတစ်ခုနဲ့ ခေါ်တယ်။ စာ - ၄၂၀ / မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၄) သမိုင်းသုတေသနသမားတို့က မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ဒေသမှာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ကတည်းက နေထိုင်လာကြတယ်လို့ ယူဆကြတယ်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်တွေရဲ့ မော်ကွန်းတင် သမိုင်းမှာကျတော့ ဘီစီ ၂၀၀ လောက်က စတယ်လို့ တွေ့ရပြန်တယ်။ တရုတ်တွေရဲ့ အစဟာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်လို့ ဆိုလို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် တရုတ်လူမျိုး တွေ ဘယ်လို ဘယ်ပုံ ဖြစ်လာတယ်၊ ဘယ်လို စတင်နေထိုင်ကြသလဲဆိုတာကိုတော့ သမိုင်းအထောက်အထား ခိုင်ခိုင်မာမာ မတွေ့ရပါဘူး။ ခေတ်ဟောင်းသမိုင်းမှာ တရုတ် တွေနေတဲ့ဒေသတွေဆီ အခြား ဘယ်လူမျိုးကမှ ကျူးကျော်နေထိုင်တယ်ဆိုတာလည်း အထင်အရှား မတွေ့ရပါဘူး။ တရုတ်လူမျိုးတွေရဲ့မူလ အစဆိုတဲ့ ကောက်ချက်အတွက် အရေးကြီးတဲ့ အထောက် အထား တစ်ခု ရှိတယ်။ တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်း အော်ဒိုစ်  ဒေသမှာ ချောင်းသာသာ မြစ်ငယ် အိုင်ငယ်တွေ ရှိတယ်။ အဲ့ဒီမှာ ရှေးဟောင်း အမဲလိုက် လက်နက်တွေတွေ့ရ တယ်။ ဒီသမိုင်းပစ္စည်းတွေအရ ဘီစီ ၅၀,၀၀၀ လောက်က ပေါ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်ကြမ်း ခေတ် ကတည်းက တရုတ်မျိုးနွယ်စုတွေ ရှိနေပြီလို့ ယူဆရတယ်။ အဲ့ဒီကျောက်ခေတ်က လူတွေဟာ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း မွန်ဂိုလီးယားနယ်နဲ့ မန်ချူး ရီးယားနယ်တွေမှာ နေထိုင်တယ်လို့ ယူဆရတယ်။ ဒီလူတွေဟာလည်း ဥရောပအလယ် ပိုင်းက လူမျိုးစုတွေကနေ ဆင်းသက်တယ်လို့ ယူဆရတဲ့ အထောက်အထားတွေတော့ မတွေ့ရဘူး။ ပြောချင်တာက ဥရောပနဲ့ တရုတ်တွေဟာ အဆက်အစပ် မရှိဘူး။ လူတွေ ရဲ့ ပုံသဏ္ဌာန်တွေကအစ ဥရောပတွေနဲ့ တရုတ်တွေ မတူကြဘူး။ တရုတ်မှာ ဘီစီ ၂၅,၀၀၀ လောက်က မွန်ဂိုလီးယားမဟုတ်ဘူးလို့ယူဆရတဲ့ လူအရိုးတွေ တွေ့ဖူးပါ တယ်။ ဒီလူအရိုးတွေဟာ ကိုရီးယားနဲ့ဂျပန်ကျွန်းမြောက်ပိုင်းမှာ အခုထိနေထိုင်စေဆဲ ဖြစ်တဲ့ အိုင်နု  လူမျိုးတွေနဲ့ နီးစပ်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒါကိုလည်း ဘယ်သူမှာ ခြေခြေမြစ် မြစ် ပြောနိုင်တဲ့ အနေအထား မရှိကြဘူး။ '''သမိုင်းအစ''' ရောမခေတ် မတိုင်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅၀၀၊ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၁၀၀ လောက် ကတည်းက တရုတ်မှာ ခိုင်မာတဲ့ လူနေမှု စနစ်ရှိခဲ့တယ်။ ဘီစီ ၇၀၀ မတိုင်မီကာလက အဖြစ်အပျက်တွေကို အသေအချာ မသိရပေမယ့် ဘီစီ ၇၀၀ ကစပြီး တရုတ်ပြည် အကြောင်းကို အသေအချာ သိနိုင်တဲ့ အထောက်အထားတွေ တွေ့ခဲ့တယ်။ ဘီစီ ၂၅၀၀ လောက်က တရုတ်မှာ တရုတ်လူမျိုးတွေနဲ့ ပက်သက်တဲ့ ကျောက်ကြမ်း ခေတ် ကျောက်ချောခေတ် အထောက်အထားတွေကို တွေ့ရတယ်။ တွေ့ရတဲ့ ဒေသ တွေက ဟိုပေ ၊ ရှန်တန်  နှင့် မန်ချူးရီးယားတောင်ပိုင်းတွေမှာ တွေ့ရတယ်။ နောက် ပိုင်း မွန်ဂိုလီးယားအတွင်းပိုင်း ဂျေဟိုး  ဒေသမှာလည်း တွေ့ရတယ်။ တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်း ရှန်ဆီ  နဲ့ ကန်စု  ဒေသတို့မှာလည်း တွေ့ရတယ်။ အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းဒေသတွေ နဲ့ တရုတ်ပြည် တောင်ပိုင်းဒေသတွေဖြစ်တဲ့ လီယို  ၊ ယို  ၊ တိုင်  ၊ ယူအိ  စတဲ့ ဒေသတွေမှာလည်း တွေ့ရတယ်။ တရုတ်လို့ပြောရင် သူတို့ရဲ့ အဦးအစဟာ မြစ်ဝါမြစ်က စတယ်။ မြစ်ဝါမြစ်က တရုတ် တွေရဲ့ ပင်မရေသောက်မြစ်လို့ပြောလို့ရမယ်။ ဘယ်လူမျိုးတွေရဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကိုပဲ ကြည့်ကြည့် မြစ်တွေ၊ ချောင်းတွေတဲ့ နီးတဲ့နေရာတွေမှာ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကား စည်ပင်တဲ့ သဘောရှိတယ်။ မြစ်ဝါမြစ်ဟာ ရေစီးကြမ်းတယ်။ မိုးကြီးရင် ရေလွှမ်းတယ်။ ရေလွှမ်းပြီးရင် နှုံးအနယ်အနှစ်တွေ ကျန်ခဲ့တယ်။ အဲ့ဒီလို နှုံးတွေ ကျန်ခဲ့တဲ့မြေဟာ စိုက်ပျိုးမြေအတွက် သိပ်ကောင်းတဲ့ မြေဖြစ်တယ်။ တရုတ်တွေဟာ မြစ်ဝါမြစ်ကို အမှီပြုပြီး စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် လုပ်လာကြတယ်။ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးဖြစ်ထွန်းလာတာနဲ့အမျှ လူမျိုးရဲ့ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင်လာတယ်။ ကျယ်ပြန့်လာတယ်။ အဲ့ဒီ့ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုကို လန်ရှန်  လို့ခေါ်တယ်။ ဒီယဉ်ကျေးမှုကနေ ဆက်စပ်ပြီး ဖြစ်လာတဲ့ မျိုးနွယ်တွေဟာ တရုတ် သမိုင်းရဲ့ ပထမ နန်းဆက် ဖြစ်လာတယ်။ '''အုပ်ချုပ်ရေး သဘော''' တရုတ်လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ မိသားစုအပေါ်မှာ အခြေပြုတယ်။ တရုတ် တွေးခေါ်ရှင် ကွန်ဖြူးရှပ်ရဲ့ စကားကို ကြည့်ရင် ဒီအချက်ကို မီးမောင်းထိုးပြတာနဲ့ အတူတူပါပဲ။ ကွန်ဖြူးရှပ်က ပြောတယ်။ “မိသားစုဆိုတာ နိုင်ငံတော်ရဲ့ အခြေခံယူနစ်ပဲ”  တဲ့။ ဒီလို ပဲ တရုတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာ မိဘရဲ့ဩဇာကို နာခံရတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းပုံစံက စခဲ့ တယ်လို့ ပြောလို့ရမယ်။ ကိုယ့်ဒေသ၊ ကိုယ့်ဓလေ့ ထုံးစံကို လိုက်နာကျင့်သုံးကြတဲ့ သဘောကို တွေ့ရတယ်။ တရုတ်ဘုရင်တွေရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံက အိန္ဒိယရဲ့ ဟိန္ဒူမင်းတွေရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံနဲ့ ဆင်တယ်။ အိန္ဒိယရဲ့ ရှေးအကျဆုံး လူမျိုးက ဟိန္ဒူတွေပဲ။ ဟိန္ဒူဆိုတာ အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်မှာ အခြေချနေထိုင်တဲ့ လူမျိုးတွေ။ ဒီကနေ တစ်ဆင့် အိန္ဒိယဆိုတာ ဖြစ်လာတာ။ တရုတ် တွေဟာ အိန္ဒိယသမိုင်းယဉ်ကျေးမှုတွေနဲ့ ယှဉ်တွဲနေတယ်လို့တော့ ယူဆလို့ရတယ်။ နယ်မြေချင်းလည်း ဆက်စပ်လို့ ဖြစ်မယ်။ တရုတ်ဘုရင်တွေရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံက ဘာသာရေးနဲ့ နိုင်ငံရေးကို တစ်သီးခြားစီ ထားတယ်။ တရုတ်ဘုရင်ဆိုတာ၊ ဘုရားလည်း မဟုတ်ဘူး။ ဘုရားရဲ့ ကိုယ်စားလှယ်လည်း မဟုတ် ဘူး။ ဘုရားရဲ့ သားတော်လည်း မဟုတ်ဘူး။ တိုင်းသူပြည်သားတွေရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို ဆောင် ရွက်ဖို့ တာဝန်ပေးထားခံရသူသာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့ အုပ်ချုပ်ပုံ မျိုးနဲ့ တူတယ်လို့ ပြောတာ ဖြစ်ပါတယ်။ '''နယ်မြေ''' တရုတ်ပြည်က၊ ဗြိတိန်ထက် အဆ ၄၀ ကျယ်တဲ့ နယ်မြေရှိတယ်။ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အနောက်ပိုင်းမှာ၊ တောင်တန်းနဲ့ သဲကန္တာရတွေ နယ်မြေတွေရှိတယ်။ တရုတ်ပြည်ရဲ့ အရှေ့ပိုင်းက၊ မြစ်ဝှမ်းဒေသတွေဖြစ်တယ်။ မြေပြန့်တွေများတယ်။ အရှေ့ပိုင်း မြေပြန့် မြစ်ဝှမ်းတွေမှာ တရုတ်တွေ အများ ဆုံးနေထိုင်တယ်။ တရုတ်မှာ၊ မြေပြန့်နဲ့ မြစ်ဝှမ်းတွေ က သိပ်အရေးပါတယ်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်က သမိုင်းမှာ အရေးပါတဲ့ မြစ်ကြီးဖြစ် တယ်။ မြစ်ဝါ မြစ်ဝှမ်းကို မူတည်ပြီး တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကားဖြစ်တည်လာ တယ်လို့တောင် ပြောလို့ရတယ်။ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းက၊ ရှေ့ပိုင်း တရုတ်ဧကရာဇ်တို့ရဲ့ ဗဟို အချက်အချာဌာနဖြစ်တယ်။ ယန်စီမြစ်က၊ ကီလိုမီတာ ၁၈၀၀ သွားလာနိုင်တယ်။ ပင်လယ်နဲ့ တရုတ်အလယ်ပိုင်းဒေသတွေကို ယန်စီမြစ်က ဆက်သွယ်ပေးတယ်။ '''လူဦးရေ''' တရုတ်ပြည်ရဲ့ လူဦးရေ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းက ဟန်လူမျိုးတွေ ဖြစ်တယ်။ မွန်ဂိုလီးယားနဲ့တိဗက်တွေ၊ အခြားလူနည်းစုတွေက တောင်တန်းဒေသတွေမှာနေကြတယ်။ တရုတ်ရဲ့ စုစုပေါင်း လူဦးရေက ကမ္ဘာ့လူဦးရေရဲ့လေးပုံ တစ်ပုံရှိတယ်။ [[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] == သမိုင်း == == နိုင်ငံရေးနှင့် အစိုးရ == == နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ == ယခုအခါ တရုတ်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေးအင်အားတောင့်တင်းလာသောကြောင့် စစ်ရေးလည်းတိုးချဲ့လာသည်။ အိမ်နီးချင်း[[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ]]၊ အရှေ့အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော [[ ကိုရီးယား ]]၊ [[ဂျပန်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]တို့ကစိုးရိမ်လာကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]] ခေါ် (အနောက်ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်)ရှိ [[စပရက်စ်လေကျွန်းများ]]ပိုင်ဆိုင်မှုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍လည်းအရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သည့် [[ဖိလစ်ပိုင်]]၊ [[ဘရူနိုင်း]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှား]]၊ [[ဗီယက်နမ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]တို့နှင့်အငြင်းပွားလျက်ရှိသည်။ ၎င်းကျွန်းများတွင် ရေနံစိမ်းသိုက်များရှိနိုင်ရာ စက်မှုထွန်းကားလာသဖြင့် စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်ကြီးမားလာသောတရုတ်နိင်ငံအနေဖြင့် မျက်စိကျနေသည်။ ထို့ကြောင့် အငြင်းပွားနိုင်ငံများစစ်အင်အားပြသလေ့ရှိသည်။ တရုတ်သည် ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်လည်း ဒိုင်အိုယုကျွန်းများပိုင်ဆိုင်မှုနှင်ပတ်သက်၍အငြင်းပွားလျက်ရှိသည်။ တရုတ်ရေတပ်မတော်သည် [[ရုရှားနိုင်ငံ]]မှ လေယာဉ်တင်သင်္ဘောဟောင်းတစ်စီးအားဝယ်ယူပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင်ကာအသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ တရုတ်တို့၏ဒုံးပျံစနစ်မှာလည်းလျင်မြန်စွာတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ ဂြိုဟ်တုဟောင်းတစ်လုံးအား ဒုံးပျံဖြင့်ပစ်ချပြီး မိမိအင်အားကိုပြသခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးအနေဖြင့် စီးပွားရေးဖွံဖြိုးတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ စက်သုံးဆီလိုအပ်ချက်ကြီးမားလာရာ အာဖရိကစသောနိုင်ငံများနှင့်ရင်းနီးအောင်ဆက်ဆံပြီး ရေနံဝယ်ယူနိုင်ရန်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင်အဆိုပါနိုင်ငံများရှိ ရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းများတွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံရန်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ အိမ်နီးချင်း[[မြန်မာနိုင်ငံ]]မှ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ကိုဝယ်ယူလျက်ရှိပြီး အဆိုပါလုပ်ငန်းများတွင်လည်း ငွေကြေးပမာဏမြောက်မြားစွာရင်းနှီးမြုပ်နှံထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့်[[အာဖရိက]]မှရေနံနှင့်သဘာဝဓာတ်ငွေ့များကို ဘင်္ဂလားပင်လယ်မှမြန်မာနိုင်ငံကိုဖြတ်သန်း၍ တရုတ်နိုင်ငံအထိ ပိုက်လိုင်းသွယ်တန်းခြင်းဖြင့်ခရီးလမ်းရှည်လျားပြီး ပင်လယ်ဓားပြပေါသော[[မလက္ကာရေလက်ကြား]]ကို ရှောင်ကွင်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ပိုက်လိုင်းနှင့်အပြိုင်ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းများကိုတည်ဆောက်ခြင်းဖြင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]အတွက်ပင်လယ်ထွက်ရရှိပြီး တရုတ်ကုန်စည်များကို အာဖရိကနှင့်အရှေ့အလယ်ပိုင်းဈေးကွက်သို့ ခရီးလမ်းကြောင်းတိုတိုဖြင့်ပို့ဆောင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင်တရုတ်နိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့်လာအိုနိုင်ငံများရှိ ရေအားလျှပ်စစ်နှင့်ကျောက်မီးသွေးသုံးလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများတွင် ရင်းနှီးမြုပ်နှံလျက်ရှိသည်။ သို့ဖြင့်တရုတ်နိုင်ငံနှင့် [[လာအို]]၊ မြန်မာအစရှိသည့်အိမ်နီးချင်းနိင်ငံများနှင့်ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်လျက်ရှိသည်။ <br /> <br /> == အုပ်ချုပ်မှု နယ်မြေဒေသ == * [[တရုတ်ပြည်မကြီး|ပြည်မကြီး Mainland China]] * ပြည်မကြီးဟု ဘာသာပြန်နိုင်သော တရုတ်ဝေါဟာရ နှစ်ခုရှိသည်။ # Dàlù (大陆; 大陸) 'တိုက်ကြီး' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ ပါဝင်သည်။ # Nèidì (内地; 內地) - 'ကုန်းတွင်း' သို့မဟုတ် 'အတွင်းကုန်းမြေ' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဟောင်ကောင်နှင့် မကာအိုတို့ မပါဝင်ပေ။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ထိုင်ဝမ် အပါအဝင် ပြည်နယ် (၂၃)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ထိုင်ဝမ်ကိုမူ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုင်ဝမ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ထိုင်ဝမ်တို့ကြားအငြင်းပွားနေဆဲဖြစ်သည်။ [[File:China_administrative.png|450px|center| တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏မြေပုံ]] * ပြည်နယ် Provinces|省 # [[အန်းဟွေးပြည်နယ်]]|Anhui|安徽 # [[ဖူကျန့်ပြည်နယ်]]|Fujian|福建 # [[ကန်းစုပြည်နယ်]]|Gansu|甘肃 # [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]]|Guangdong|广东 # [[ကွေ့ကျိုး ပြည်နယ်]]|Guizhou|贵州 # [[ဟိုင်နန် ပြည်နယ်]]|Hainan|海南 # [[ဟဲပေပြည်နယ်]]|Hebei|河北 # [[ဟေးလုံကျန်း ပြည်နယ်]]| Heilongjiang| 黑龙江 # [[ဟဲနန် ပြည်နယ်]] |Henan| 河南 # [[ဟူပေပြည်နယ်]]| Hubei| 湖北 # [[ဟူနန်ပြည်နယ်]]| Hunan| 湖南 # [[ကျန်းစူး ပြည်နယ်]] |Jiangsu| 江苏 # [[ကျန်းရှီး ပြည်နယ်]] |Jiangxi| 江西 # [[ကျိလင် ပြည်နယ်]] |Jilin| 吉林 # [[လျောင်းနင် ပြည်နယ်]] |Liaoning| 辽宁 # [[ချင်းဟိုင် ပြည်နယ်]] |Qinghai| 青海 # [[ရှန်ရှီး ပြည်နယ်]]||Shaanxi||陕西 # [[ရှန်းတုန်း ပြည်နယ်]]| Shandong| 山东 # [[ရှန်းရှီး ပြည်နယ်]]| Shanxi| 山西 # [[စစ်ချွမ်း ပြည်နယ်]]| Sichuan| 四川 # [[ယူနန်ပြည်နယ်]]| Yunnan| 云南 # [[ကျဲ့ကျန်း ပြည်နယ်]]| Zhejiang| 浙江 # [[ထိုင်ဝမ် ပြည်နယ်]]| Taiwan|台湾 (ၽROC မှအုပ်ချုပ်သည်။) <br /> * ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ Autonomous regions (自治区) # [[ကွမ်ရှီး ကျွမ်းလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]| Guangxi| 广西壮族自治区 # [[အတွင်းမွန်ဂိုလီးယား မွန်ဂိုလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] Inner Mongolia| 内蒙古自治区 # [[နိင်ရှ ဟွေးလူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]| Ningxia| 宁夏回族自治区 # [[ရှင်းကျန်း ဝေးဝူအာရ် လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]| Xinjiang| 新疆维吾尔自治区 # [[တိဘက်လူမျိုးကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]| Tibet| 西藏自治区 <br /> * မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့ Municipalities (直辖市) # [[ပေကျင်း မြို့]]- Beijing (北京市) # [[ချုံချင့် မြို့]]- Chongqing (重庆市) # [[ရှန်ဟိုင်း မြို့]]- Shanghai (上海市) # [[ထျန်းကျင်း မြို့]]- Tianjin (天津市) <br /> * အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ * Special Administrative Regions (特别行政区) # [[ဟောင်ကောင်အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] Hong Kong (香港特別行政區) (တရုတ်အသံထွက်မှာ ရှန်းကန်ဖြစ်သည်။) # [[မကာအိုအထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] Macau (澳門特別行政區) (တရုတ်အသံထွက်မှာ အောက်မင်ဖြစ်သည်။) <br /> == ပထဝီနှင့် ရာသီဥတု == တရုတ်နိုင်ငံ၏ရာသီဥတု တရုတ်နိုင်ငံတွင် ခြောက်သွေ့ရာသီနှင့် စိုစွတ်သောမုတ်သုံရာသီတို့က လွှမ်းမိုးထားသော ရာသီဥတုရှိပြီး ဆောင်းနှင့် နွေရာသီတွင် အပူချိန်ကွာခြားမှုကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းဖြစ်စေသည်။ ဆောင်းရာသီတွင်၊ လတ္တီကျုမြင့်သောဒေသများမှလာသော မြောက်လေသည် အေးပြီးခြောက်သွေ့သည်။ နွေရာသီတွင်၊ လတ္တီကျုအောက်ပိုင်းရှိ ပင်လယ်ပြင်မှ တောင်ပိုင်းလေများသည် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် တောင်ကုန်း၊တောင်တန်းနှင့်ကုန်းမြင့်တို့ ပေါများပြီး အဆိုပါတောင်ကုန်း၊တောင်တန်း၊ကုန်းမြင့်များသည် အရှေ့အနောက်သွယ်တန်းလျက်ရှိပြီး အများအားဖြင့် ပေ၁၆၀၀၀ ကျော်မြင့်သည်။ ဟွမ်ဟွာ၊ချန်ကျန်၊ယှီကျန်(စီကျန်)မြစ်တို့သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲသို့စီးဝင်ပြီး နုကျန်းမြစ်ခေါ်သံလွင်မြစ်သည် အရှေ့တောင်အာရှထဲသို့ စီးဆင်းသည်။ မုတ်သုံတော၊ရွက်ပြတ်ရောနှောတော၊ထင်းရှူးတောတွေများ ပေါက်‌ရောက်သည်။ == စီးပွားရေး == === တရုတ်နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေး === ၁၉၄၉ ခုနှစ်က တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရိက္ခာသီးနှံ ထုတ်လုပ်မှုမှာ တန်ချိန် ၁၁၃.၁၈ သန်း၊ ဝါ ထုတ်လုပ်မှု ၄၄၄၀၀၀ တန် ရှိပြီး စိုက်ပျိုးရေးအခြေခံမှာလည်း တည်ငြိမ်မှုမရှိ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ နှင့် ၁၉၅၃ ခုနှစ်များအတွင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် ကျေးလက်ဒေသ မြေယာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ‌မြေယာမဲ့နှင့် မြေယာအနည်း ငယ်သာရှိသူ လယ်သမားများကို စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာစေရန် ‌မြေယာများ ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။ ပထမ ၅ နှစ်စီမံကိန်းကာလ (၁၉၅၃-၁၉၅၇)အတွင်းတွင် လယ်ယာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု စုစုပေါင်းတန်ဘိုးသည် တစ်နှစ်ပျမ်းမျှ ၄.၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်။ တရုတ်စိုက်ပျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ ပထမဆုံးသော ရွှေခေတ်ကာလ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထိ ကာလအတွင်း စိုက်ပျိုးရေးတိုးတက်မှုမှာ နှေးကွေးနေခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံသည် ဗဟိုမှ ချုပ်ကိုင်သည့် တပြေးညီ စီမံခန့်ခွဲမှု၏ ထိရောက်မှုကို အလေးပေးသည့် သမဝါယမနှင့် ပြည်သူ့ကွန်မြူးစနစ်များကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော် ကုန်ထုတ်အရင်းအမြစ်များ အသုံးချမှု၊ စံနစ်တကျ ခွဲဝေမှုတို့တွင် အကျိုး သက်ရောက်မှုများ နည်းပါးခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် တောင်သူလယ်သမားတို့၏ စိတ်ပါဝင်စားမှု လျော့ပါးစေခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း စုစုပေါင်းလယ်ယာကုန်ထုတ်လုပ်မှုသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် နှစ်စဉ် တစ်နှစ် ၂.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်၌ အိမ်ထောင်စုအလိုက် တာဝန်ခံသည့် ကန်ထရိုက်စံနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ ဤစံနစ်မှာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ဦးမော့ရေးကို ချိတ်ဆက်ထားပြီး ပြည်သူ့ကွန်မြူးစံနစ်ကို စတင်ဖျက်သိမ်းကာ နိုင်ငံပိုင်အာဏာရှိအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းများ အကြား ဆက်စပ်ပတ်သက်နေမှုကို အဆုံးသတ်လိုက်သည်။ လယ်သမားများသို့ လယ်ယာမြေကို ခွဲဝေချထားခြင်းကို ကန်ထရိုက်ချုပ်ဆိုသည့် စံနစ်သို့ ပြောင်းလဲပြီး တောင်သူလယ်သမားတို့၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာစေရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စိုက်ပျိုးရေး ထွက်ကုန်များ ဝယ်ယူရောင်းချခြင်းကို နိုင်ငံတော်ကသာ လက်ဝါးကြီးအုပ် ဆောင်ရွက်သည့် စံနစ်ကို ဖယ်ရှားပစ်လိုက်ပြီး ကန်ထရိုက်စာချုပ်အရ ဝယ်ယူသည့်စံနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဤသို့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဈေးကွက်သည်သာ စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များ၏ ရောင်းလိုအားနှင့် ဝယ်လိုအားကို ထိန်းညှိပေးရာ၊ ကုန်ထုတ်အရင်းအမြစ်များကို ခွဲဝေပေးရာ အဓိကအခန်းကဏ္ဍ ဖြစ်လာသည်။ တောင်သူလယ်သမားတို့၏ တီထွင်ဖန်တီးနိုင်မှု၊ ကုန်ထုတ်တိုးရေး စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်မှု၊ စီးဆင်း လည်ပတ်မှုတို့သည် မမျှော်မှန်းနိုင်သော အရွယ်အစား၊ နှုန်းထားဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၁၀ နှစ်တာမျှ လိုအပ်သလို ချိန်ကိုက်ညှိနှိုင်းမှုများဖြင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထူထောင်မှုများ တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အခြေခံပင်မစီးပွားရေးကဏ္ဍများမှာ သိသိသာသာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ဒုတိယ တတိယအဆင့် စက်မှုစီးပွားရေးကဏ္ဍများက မြင့်မားလာခဲ့သည်။ ပင်မစီးပွားရေးတွင် လယ်ယာကဏ္ဍ၏ ပါဝင်မှုအချိုးအဆမှာလည်း သိသာစွာ ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး တိရစ္ဆာန်မွေးမြူရေးနှင့် ငါးလုပ်ငန်းကဏ္ဍမှာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ စိုက်ပျိုးရေးထုတ်ကုန်များအနေဖြင့် ရိက္ခာသီးနှံ ထုတ်လုပ်မှုများ ကျဆင်းပြီး ဝင်ငွေရရန်စိုက်သည့် သီးနှံများ တိုးတက်လာသည်။ ဆက်လက်၍ ဒုတိယအဆင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ကျဆင်းလာပြီး တတိယအဆင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ၂၁ နှစ်တာကာလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ လယ်ယာထွက်ကုန် စုစုပေါင်းတန်ဖိုး တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ တစ်နှစ်ပျမ်းမျှ ၆.၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်ခဲ့သည်။ တိုးတက်မှုနှုန်းအမြင့်ဆုံး ၁၂.၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့ရာ ထိုစဉ်က တစ်ကမ္ဘာလုံး ပျမ်းမျှတိုးတက်မှုနှုန်းထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တရုတ်လယ်ယာကဏ္ဍ တိုးတက်မှုမှာ ဘက်ပေါင်းစုံမှ တိုးတက်မှုဖြစ်ခဲ့သည်။ ရိက္ခာသီးနှံ၊ ဝါနှင့် ဆီထွက်သီးနှံများ တန်ချိန် ၅၀၈.၃၉ သန်း၊ ၃.၈၃ သန်းနှင့် ၂၆.၀၁၂ သန်း အသီးသီး ထွက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကထက် ၆၆.၇၊ ၇၆.၇ နှင့် ၄၀၀ ရာခိုင်နှုန်းထိ တိုးတက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အသားထုတ်လုပ်မှု တန်ချိန် ၅၉.၆၁ သန်းရှိရာ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကထက် ၇ ဆ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ရေထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်မှုတွင်လည်း တန်ချိန် ၄၁.၂၂၄ သန်းထိ၊ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထက် ၈. ၈ ဆ တိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အဓိကလယ်ယာထွက်ကုန်များ မလုံလောက်မှုကို နောက်ဆုံးတွင် ကျော်လွှားနိုင်ခဲ့သည်။ ယခုအခါ လူတစ်ဦးကျ အသား၊ ဥ နှင့် နို့ ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၅၀၊ ၁၇၊ ၆.၆ ကီလိုဂရမ် ဖြစ်ရာ ကမ္ဘာ့ပျမ်းမျှ ထုတ်လုပ်မှုကို ကျော်လွန်တော့မည်ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ တရုတ်တောင်သူလယ်သမားတို့အား ပြဿနာပေးခဲ့သော ရိက္ခာပြတ်လပ်မှုကို နောက်ဆုံး၌ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ မြို့နယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းသည် လယ်ယာစီးပွားဘဝ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို မြှင့်တင်ပေးလိုက်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတန်ဘိုးစုစုပေါင်းသည် လယ်ယာကုန်ထုတ်လုပ်မှုထက် သာလွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယင်းမြို့နယ်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ ပြည်ပတင်ပို့မှုမှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၃ ဘီလီယံရရှိခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ ပြည်ပတင်ပို့မှုမှ ရရှိသော နိုင်ငံခြားငွေစုစုပေါင်း၏ ၂၃.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှရှိသည်။ ထောင်နှင့်ချီသော မြို့များသည် ကျေးလက်နှင့်မြို့ပြကွာဟမှု ပပျောက်ရေး၊ ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြပေါင်းစပ်ရေး တို့အတွက် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။ တောင်သူလယ်သမားများ၏ တစ်ဦးကျဝင်ငွေအနေဖြင့် ၁၉၇၈ ခုနှစ်က ၁၃၄ ယွမ်သာရှိရာမှ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ၂၂၁၀ ယွမ်အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ စက်သုံးဆီလိုအပ်ချက်ကြီးမားလာရာ အာဖရိကစသောနိုင်ငံများနှင့်ရင်းနီးအောင်ဆက်ဆံပြီး ရေနံဝယ်ယူနိုင်ရန်ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသစ်တောထွက်ပစ္စည်းများမှာ ကျွန်းသစ်၊တတိုင်းမွှေး၊ပေ၊ထန်း၊ သမပိုင်းရွက်ပြတ်သစ်မာနှင့် ထင်းရှူးတို့ ဖြစ်သည်။ ဘစ်ကျူမင်ကျောက်မီးသွေး ရရှိပြီး အဖြိုက်နက်အများဆုံးထွက်ရှိရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။အခြားသော တွင်းထွက်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကြေးနီ၊ ဘောာက်ဆိုက်၊ ခဲ၊ သွပ်၊ ခနောက်စိမ်း၊ ဖော့စဖာရပ်၊ ကန့် ၊ ဂျစ်ပ်ဆင် များလည်း ထွက်ရှိသည်။ == လူဦးရေနှင့်လူမျိုးများ == [[File:China linguistic map.jpg|250px|thumbnail|ဘာသာစကား]] ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လစာရင်းအဆိုအရ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁,၄၃၈,၆၁၂,၉၆၈ ဦးရှိသည်။ အဆိုပါလူဦးရေစုစုပေါင်း၏ ၂၁% (ကျား ; ၁၄၅,၄၆၁,၈၃၃၊ မ ; ၁၂၈,၄၄၅,၇၃၉) သည် အသက် (၁၄)နှစ်အောက်ဖြစ်ပြီး၊ ၇၁% (ကျား ; ၄၈၂,၄၃၉,၁၁၅၊ မ ; ၄၅၅,၉၆၀,၄၈၉) သည် အသက်(၁၅)နှစ်မှ (၆၄)နှစ်အတွင်းဖြစ်သည်။ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၈%ဖြစ်သော (ကျား ; ၄၈,၅၆၂,၆၃၅၊ မ ; ၅၃,၁၀၃,၉၀၂) သည် အသက်(၆၅)နှစ်အထက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၆ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေတိုးပွားနှုန်းမှာ ၀.၆%သာရှိသည်။ <br /> တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသောတိုင်းရင်းသားလူမျိုး (၅၆)မျိုးရှိသည်။ [[ဟန့်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]](ခေါ်) [[တရုတ်လူမျိုး]] မှာ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၉၁.၉%ရှိသည်။ အခြားသော တိုင်းရင်းသားများအနက် လူဦးရေများပြားသောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမှာ ကျွမ်းလူမျိုး(Zhuang - ၁၆သန်း), မန်ချူးလူမျိုး (Manchu - ၁၀သန်း)၊ ဟွေးလူမျိုး (Hui - ၉သန်း)၊ မြောင်လူမျိုး (Miao - ၈သန်း)၊ ဝေးဝူးအာရ်လူမျိုး (Uyghur - ၇သန်း)၊ ယီလူမျိုး (Yi - ၇သန်း)၊ ထူကျားလူမျိုး(Tujia - ၅.၇၅သန်း)၊ မွန်ဂိုလူမျိုး (Mongols - ၅သန်း)၊ တိဘက်လူမျိုး (Tibetans - ၅သန်း)၊ ပုယီးလူမျိုး (Buyei - ၃သန်း) နှင့် ကိုရီးယားလူမျိုး (Koreans -၂သန်း) တို့ဖြစ်သည်။<br /> လွန်ခဲ့သောဆယ်စုနှစ်များအတွင်း တရုတ်မြို့ကြီးများတွင် နှစ်စဉ် လူဦးရေတိုးနှုန်း (၁၀%) ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၈မှ ၂၀၀၉အတွင်း မြို့ပြနေလူဦးရေမှာ ၁၇.၄%မှ ၄၆.၈%အထိ တိုးပွားခဲ့သည်။ သန်းပေါင်း(၁၅၀)မှ သန်းပေါင်း(၂၀၀)ကြားမျှသော အချိန်ပိုင်းအလုပ်သမားများသည် မြို့ကြီးများတွင်အလုပ်လုပ်လျှက် ကျေးလက်သို့လည်း ပြန်လည်နေထိုင်ကြသည်။ လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်သော မြို့ကြီးပေါင်းများစွာရှိပြီး ကမ္ဘာ့အဆင့်မီမြို့များမှာ [[ပေကျင်းမြို့|ပေကျင်း]]၊ [[ရှန်ဟိုင်းမြို့|ရှန်ဟိုင်း]] နှင့် [[ဟောင်ကောင်]] တို့ဖြစ်သည်။ == မြို့ကြီးများ == {|class="wikitable" !width="30"|စဉ် !width="70"|မြို့အမည် !width="200"|ပြည်နယ်အမည် !width="150"|မြို့တွင်းလူဦးရေ !width="150"|မြို့တွင်း+ဆင်ခြေဖုံးလူဦးရေ !width="150"|တရုတ်ပြည်၏မည်သည့်အပိုင်း |- |၁ || [[ရှန်ဟိုင်းမြို့|ရှန်ဟိုင်း]]|| ရှန်ဟိုင်းမြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရေး|| 9,495,701|| 18,542,200|| အရှေ့ပိုင်း |- |၂|| [[ပေကျင်းမြို့|ပေကျင်း]]|| ပေကျင်းမြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရေး|| 7,296,962|| 17,430,000|| မြောက်ပိုင်း |- |၃|| [[ဟောင်ကောင်]]|| အထူးအုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|| 7,000,000|| 7,000,000|| တောင်ပိုင်း |- |၄|| [[ထျန်းကျင်း]]|| ထျန်းကျင်းမြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရေး|| 5,066,129|| 11,500,000|| မြောက်ပိုင်း |- |၅|| ဝူဟန့်|| ဟူးပေပြည်နယ်|| 6,660,000|| 9,100,000|| တောင်-အလယ်ပိုင်း |- |၆ || [[ကွမ်ကျိုးမြို့|ကွမ်ကျိုး]]|| ကွမ်တုန်းပြည်နယ်|| 4,154,808|| 15,000,000|| တောင်ပိုင်း |- |၇|| ရှင်းကျင့်|| ကွမ်တုန်းပြည်နယ်|| 4,000,000|| 8,615,500|| တောင်ပိုင်း |- |၈|| ရှင်ယန်|| လျောင်းနင်ပြည်နယ်|| 3,981,023|| 7,500,000|| အရှေ့မြောက်ပိုင်း |- |၉|| [[ချုံချင့်]]|| ချုံချင့်မြူနီစီပါယ်အုပ်ချုပ်ရေး|| 3,934,239|| 31,442,300|| အနောက်တောင်ပိုင်း |- |၁၀|| နန်ချောင့်|| ကျန်းရှီးပြည်နယ်|| 3,790,000|| 4,990,184|| အရှေ့ပိုင်း |- |၁၁|| [[နန်ကျင်းမြို့|နန်ကျင်း]]|| ကျန်းစူးပြည်နယ်|| 2,822,117|| 7,100,000|| အရှေ့ပိုင်း |- |၁၂|| ဟာ့ရ်ပင်း|| ဟေးလုံကျန်းပြည်နယ်|| 2,672,069|| 8,499,000|| အရှေ့မြောက်ပိုင်း |- |၁၃|| ရှီကျားကျွမ်း|| ဟဲပေပြည်နယ်|| 2,620,357|| 9,630,000|| မြောက်ပိုင်း |- |၁၄|| ရှီအန်း|| ရှန်ရှီးပြည်နယ်|| 2,588,987|| 10,500,000|| အနောက်မြောက်ပိုင်း |- |၁၅|| ချင်းဒူ|| စစ်ချွမ်းပြည်နယ်|| 2,341,203|| 11,300,000|| အနောက်တောင်ပိုင်း |- |၁၆|| ချောင်ချွန်း|| ကျိလင်ပြည်နယ်|| 2,223,170|| 7,400,000|| အရှေ့မြောက်ပိုင်း |- |၁၇|| တလျန်|| လျောင်းနင်ပြည်နယ်|| 2,118,087|| 6,200,000|| အရှေ့မြောက်ပိုင်း |- |၁၈|| ဟန်ကျိုး|| ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ်|| 1,932,612|| 7,000,000|| အရှေ့ပိုင်း |- |၁၉|| ကျီနန်|| ရှန်းတုန်းပြည်နယ်|| 1,917,204|| 6,300,000|| အရှေ့ပိုင်း |- |၂၀|| ထိုက်ယွမ်|| ရှန်းရှီးပြည်နယ်|| 1,905,403|| 3,413,800|| မြောက်ပိုင်း |- |၂၁|| ချင်းတောင်|| ရှန်းတုန်းပြည်နယ်|| 1,867,365|| 8,000,000|| အရှေ့ပိုင်း |- |} ၂၀၀၈ခုနှစ် ခန့်မှန်းလူဦးရေစာရင်း == ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == တရုတ်ပြည်သည် [[ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ]] အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ သန်းပေါင်း ၂၀၀ ခန့်အထိ [[မဟာယာန]] ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သည်။<ref>[http://www.foreignercn.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2929:buddhism-in-china&catid=1:history-and-culture&Itemid=114 Buddhism in China<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.justchina.org/china/china-beliefs.asp |accessdate=30 June 2012 |archivedate=5 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905205622/http://www.justchina.org/china/china-beliefs.asp }}</ref> အနည်းငယ်သာ ခရစ်ယာန်နှင့်အစ္စလာမ်ဘာသာတို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာကိုးကွယ်သူများကို ပန်းသေးဟုခေါ်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ်ကိုးကွယ်သူအနည်းငယ်လည်းရှိသည်။ == အားကစား == တရုတ်နိုင်ငံသည် အားကစားလောကတွင်လည်းအောင်မြင်လျက်ရှိသည်။ ရေကူး၊ အလေးမ၊ တင်းနစ်၊ လက်ဝှေ့၊ စကိတ်၊ ကျွမ်းဘား၊ ဘတ်စကက်ဘော၊ ဘောလီဘောစသည်တို့တွင် ထိပ်တန်းမှပြေးလျက်ရှိပြီး အချို့မှာကမ္ဘာ့စံချိန်တင်ထားသည်များလည်းရှိသည်။ ဘောလုံးအားကစားတွင်မူ များစွာအားနည်းသေးသည်ကိုတွေ့ရသည်။ == မှတ်စု == {{Notelist}} == ကျမ်းကိုး == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == <br /> {{တရုတ်နိုင်ငံပြည်နယ်များ}} <br /> {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ:ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] h6l858a1gk3amh2u1d61yvw3xao630b တောင်ကြီးမြို့ 0 3134 1059917 1059392 2026-10-24T04:53:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059917 wikitext text/x-wiki {{Infobox မြို့ <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| = | official_name = တောင်ကြီးမြို့ | other_name = Taunggyi | native_name = {{blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}} <small>([[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]])</small><br/> {{shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}} <small>([[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]])</small> | settlement_type = ပြည်နယ်မြို့တော် | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = {{multiple image|total_width=270px|perrow=1/2/2/1|border=infobox | image1 = Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg | alt1 = | image2 = Celebration above us.jpg | alt2 = | image3 = စူဠာမုနိဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရား.jpg | alt3 = | image4 = Houses on the hills of Kan Gyi Quarter, Taunggyi, Myanmar.jpg | alt4 = | image5 = Old cherry blossom tree near Shan State Buddhist University, Taunggyi.jpg | alt5 = | image6 = Sulamuni Pagoda against the backdrop of Taunggyi Crag, Shan State, Myanmar.jpg | alt6 = }} | imagesize = | image_caption = <small> အထက်မှစ၍: ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားနှင့်တောင်ကြီးမြို့မြင်ကွင်း၊ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ဖွင့်ပွဲည၊ စူဠာမုနိလောကချမ်းသာစေတီတော်၊ ကန်ကြီးရပ်ကွက်၊ ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်အနီးရှိ သက်တမ်းရင့် ချယ်ရီပင်ကြီး ဝေဆာစွာ ပွင့်ဖူးနေပုံ၊ တောင်ကြီးမြို့။ </small> | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = တောင်ကြီးမြို့၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_mapsize = 250 <!-- Location ------------------>| coordinates_region = MM မြန်မာနိုင်ငံ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = ပြည်နယ် | subdivision_name1 = {{flag|Shan State}} | subdivision_type2 = ခရိုင် | subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type3 = မြို့နယ် | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = တည်ထောင်ခြင်း | established_date = ၁၈၉၄<ref name="Scott1900">{{cite book |author=Scott, J. G. and Hardiman, J. P. |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States, Part I, Vol. I |year=1900 |publisher=Superintendent, Government Printing, Burma |pages=560-565}}</ref> | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = | area_blank1_km2 = | area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = ၂၀၂၄ | population_footnotes = | population_note = | population_total = ၂၅၈,၄၂၀<ref name="Census2024">{{cite web |title=Taunggyi (Township, Myanmar) - Population Statistics, Charts, Map |publisher=Myanmar Department of Population / CityPopulation |url=https://www.citypopulation.de/en/myanmar/mun/admin/shan/130101__taunggyi/ |access-date=2026-10-14}}</ref> | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = လူမျိုးများ (၂၀၁၄) | population_blank1 = {{plainlist| * ၃၈% [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] * ၂၈% [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] * ၂၀% [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ၅% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]] * ၄% [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] * ၅% အခြား ([[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊[[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]]) }}<ref name="GADTaunggyi">{{cite web |title=တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန (Department of Population) |url=https://www.dop.gov.mm/en/publication/taunggyi-township-report |access-date=2026-10-14}}</ref> | population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (၂၀၁၄) | population_blank2 = {{plainlist| * ၈၅.၅% [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] * ၇.၈% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] * ၄.၂% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] * ၂.၃% [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] * ၀.၂% [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] နှင့် အခြား }}<ref name="CensusReligion">{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census - Religion |publisher=Ministry of Labour, Immigration and Population |url=https://myanmar.unfpa.org/en/publications/2014-pop-census |access-date=2026-10-14}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +၆:၃၀ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 20 | latm = 47 | lats = | latNS = N | longd = 97 | longm = 02 | longs = | longEW = E | elevation_m = ၁၄၀၀<ref name="TaunggyiCensus2014">{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Taunggyi Township Report |publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population |url=https://www.dop.gov.mm |access-date=2026-10-17}}</ref> | elevation_ft = ၄၇၁၂ <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = | area_code = ၀၈၁<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm |accessdate=19 July 2010 |archivedate=15 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615013401/http://www.myanmars.net/myanmar/telephone-area-codes.htm }}</ref> | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} '''တောင်ကြီးမြို့''' ({{lang-blk|ဝေင်ꩻတောင်ႏကီꩻ}}၊ {{lang-shn|ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရုံးစိုက်ရာ အဓိကမြို့တော် ဖြစ်သည်။ တောင်ခြေလွင်ပြင်တွင် တည်ရှိခြင်းမဟုတ်ဘဲ [[ရှမ်းရိုးမ|ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်]]၏ အထက် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) အမြင့်တွင် တည်ရှိနေသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ချိုင့်ဝှမ်းလွင်ပြင်များနှင့် တောင်တန်းကြီးများ၏ အလှအပများကို အပေါ်စီးမှ စီးမိုးမြင်တွေ့နိုင်ပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး သန့်ရှင်းလတ်ဆတ်သော တောင်ပေါ်လေကို ရှူရှိုက်နိုင်သဖြင့် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်သော တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့အဖြစ်လည်း ထင်ရှားပေသည်။<ref name="climatedata">{{cite web |title=Climate of Taunggyi |url=https://en.climate-data.org/asia/myanmar/shan-state/taunggyi-3652/ |publisher=Climate-Data.org |access-date=2026-05-10}}</ref> တောင်ကြီးမြို့သည် အေးမြသာယာသော တောင်စခန်းမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ရုံသာမက ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာကျသော ဗဟိုချက်မမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း (ကျိုင်းတုံ) ဒေသများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် မဟာဗျူဟာမြောက် လမ်းမကြီးများပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဒေသတွင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါဆုံး မြို့တစ်မြို့အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။<ref name="TaunggyiOverview">{{cite web |title=Taunggyi General Information |publisher=Shan State Government Office |url=https://www.shanstate.gov.mm |access-date=2026-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913204118/https://www.shanstate.gov.mm/ |archive-date=13 September 2022 |url-status=dead}}</ref>ထို့ပြင် ပြည်နယ်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီအဆင့်မြင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ တက္ကသိုလ်များနှင့် အထူးကုဆေးရုံကြီးများ စုစည်းရာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစည်ကားဆုံးသော မြို့ပြအချက်အချာလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="CherryTaunggyi">{{cite web |title=Flora and Natural Beauty of Taunggyi |publisher=Ministry of Natural Resources and Environmental Conservation |url=https://www.nrec.gov.mm |access-date=2026-10-14}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> == တောင်ကြီးမြို့သမိုင်း == ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီက တောင်ကြီးမြို့နေရာသည် တဲအိမ်အနည်းငယ်သာရှိသည့် ပအိုဝ်းရွာငယ်လေး တစ်ရွာသာ ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရွာအမည်ကို ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် ဒုံတောင်တီ (ဒုံ - ရွာ၊ တောင်တီ - တည်ပင်ပေါက်ရာ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းဘာသာဖြင့် တွမ်တီး ဟု ခေါ်ဆိုပြီး တည်ပင် (သို့မဟုတ်) ကတည်ပင် ပေါက်ရာရွာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="history1">ယုဝတီမာလာသိန်း၊ "မဟာပါသာဏမုံတဝဂူ ဆောင်းပါး"၊ ယုဝတီဂျာနယ်၊၊</ref> နောင်တွင် မြန်မာအသံဖြင့် တောင်ကြီး ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုရွာနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ပင်လုံရွာ၊ ရှမ်းရွာ၊ မွန်ခြိန်ရွာ (မိန်မြိန်ရွာ) နှင့် ဝါးပြားရွာများသာ ရှိခဲ့ပြီး ရေကန် လေးကန်နှင့် အင်းကြီးတစ်အင်း ရှိခဲ့သည်။ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းဝင် ပင်မမြို့တော်များမှာ လင်းခေး၊ မိုင်းပွန်၊ သီပေါ၊ သိန္နီ၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နန်းမြို့တော်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ တောင်ကြီးမြို့သည်မူ မူလက ပအိုဝ်းရွာလေးတစ်ရွာသာ ဖြစ်ခဲ့ကာ ဗြိတိသျှတို့က မြို့တော်အဖြစ် အကွက်ချ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>Saimong Mangrai, Sao, ''The Shan States and the British Annexation'', Cornell University Southeast Asia Program, 1965.</ref> [[File:Taunggyi Scape.jpg|thumb|တောင်ကြီးမြို့]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ တက်လာကာ ပထမဦးစွာ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ မိုင်းသောက်ကျေးရွာတွင် စတင်ရုံးစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် မိုင်းသောက်ဒေသသည် ငှက်ဖျားရောဂါ ထူထပ်ခြင်း၊ ပထဝီအနေအထားနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အခက်အခဲများကြောင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ရုံးကန်နားများကို ယခုတောင်ကြီးမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name="history2">တောင်ကြီးမြို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၊၊</ref> ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ Sir J. George Scott ၏ စာရင်းဇယားများအရ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ပူပြင်းသော ညောင်ရွှေ အုပ်ချုပ်ရေးစခန်းအစား အေးမြသော တောင်ကြီးဒေသသို့ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စခန်းပြောင်းရွှေ့ရန် ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးခဲ့စဉ်က ထိုနေရာတွင် ပအိုဝ်း မိသားစု အိမ်ခြေ ၁၆ အိမ်ခန့်သာရှိသော ပအိုဝ်းရွာငယ် ကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အတိအကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ <ref>Scott, J. George, ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States'', 1900.</ref> အင်္ဂလိပ်အစိုးရသည် တောင်ကြီးမြို့ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၀ ပြည့်နှစ်) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းအချို့က ဆိုသော်လည်း၊ အချို့သော သက်ကြီးရွယ်အိုများ၏ အဆိုအရ ၁၂၅၁ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၉) တွင် စတင်တည်သည်ဟုလည်း ဝိဝါဒ ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့ကို မြို့ကွက်ပုံစံ စနစ်တကျ ရေးဆွဲ၍ လမ်းမကြီး လမ်းငယ်များ ဖောက်လုပ်ကာ တပ်မြေဌာနကဲ့သို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် တောင်ကြီးမြို့၌ အိမ်ခြေ ၁,၀၀၀ ခန့် ရှိလာခဲ့သည်။ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်လာသကဲ့သို့ စစ်ရေးအရလည်း ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့များ၏ အဓိကစခန်းနှင့် ရိက္ခာပံ့ပိုးရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မြို့၏ ရပ်ကွက်များကို အဆင့်ဆင့် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ဈေးပိုင်းရပ်သည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည့် ဇရပ်ဒကာ ဦးချုံနှင့် ပဉ္စင်းဘဖြူတို့က တည်ခဲ့သည်။ကူညီကုန်းရပ် (ယခင် ကူလီကုန်း)သည် အင်းလေးဒေသမှ စော်ဘွားနှင့် မတည့်၍ ပြောင်းရွှေ့လာသော အင်းသားလမ်းအလုပ်သမား (ကူလီ) များကို အခြေချစေကာ ဘုရားဒါယကာ ညွန့်နှင့် ဒါယကာ ကျော်တို့က တည်ခဲ့သည်။ညောင်ပင်သာရပ် (ယခင် ထာခယ်ရွာ)သည် ဆရာစန္တက တည်ခဲ့သည်။ နဂါးပတ်ကျောင်းဝန်းကျင်သည် မောင်ဖာဝမ်က တည်ခဲ့သည်။ယခု မြို့မဈေးကြီး တည်ရှိရာနေရာသည် ယခင်က ဦးကြီးခမ်းလော်ရွာ နေရာဟောင်း ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့ဘက် တောင်တန်းများပေါ်တွင် မိရဲ၊ သထုံ၊ ဝိန်ယ အစရှိသော ပအိုဝ်းရွာများ ရှိခဲ့ပြီး ဝိန်ယ မှာ ပအိုဝ်းဘာသာဖြင့် မြို့ဟောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ၎င်းနေရာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ မူလအစ မြို့ဟောင်းနေရာ ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ တောင်ကြီးမြို့ဦးအစပိုင်းတွင် ကန်ဦးကျောင်း၊ မင်းကျောင်း၊ ကုန်းသာကျောင်း၊ နဂါးပတ်ကျောင်းနှင့် ပထမတောင်ကျောင်းကြီးများသာ ရှိခဲ့သည်။ မင်းကျောင်း၏ ပထမဆုံး ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မှာ မဲနယ်တောင်တန်း၊ လုံဒါရွာမှ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသား ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ မြို့၏အရှေ့ဘက် တောင်ထိပ်တွင် စေတီတော်တစ်ဆူနှင့် ထူးခြားသော ကျောက်ဆောင်ကြီးများ ရှိသောကြောင့် ဒေသခံများ အမြဲမပြတ် သွားရောက်ဖူးမြော် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ == ပထဝီဝင်နှင့် ရာသီဥတု == တောင်ကြီးမြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပျမ်းမျှ ၄,၇၁၂ ပေ (၁,၄၃၆ မီတာ) မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် ၏ အနောက်ဘက်အစွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ ပထဝီဝင်သတ်မှတ်ချက်အရ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ ဒီဂရီ ၄၇ မိနစ်နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇ ဒီဂရီ ၀၂ မိနစ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင် သည် ထူးခြားပြီး အခြားသော မြေပြန့်လွင်ပြင်မြို့များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ရှမ်းရိုးမတောင်တန်းကြီးများ၏ ကုန်းမြင့်ကမ္ဘားနံရံ ပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်ဖြန့်ကျက်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Bender1983">Bender, F. (1983). ''Geology of Burma''. Gebrüder Borntraeger. p. 112. ISBN 978-3-443-11001-7.</ref> [[File:Taunggyi cityscape seen from Nyaungshwe plain.jpg|thumb| ညောင်ရွှေလွင်ပြင်မှ လှမ်းမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့တည်နေပုံ]] ဘူမိဗေဒဖွဲ့စည်းပုံအရ တောင်ကြီးမြို့ပြ တည်ရှိရာ ကုန်းမြင့်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် လှုပ်ရှားမှုအရှိဆုံး သက်တမ်းရင့် ပြတ်ရွှေ့ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် ကျောက်ကြမ်းပြတ်ရွှေ့ ၏ ဘူမိရုပ်သွင် လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Bertrand, G., & Rangin, C. (2003). ''Tectonics of the Western Margin of the Shan Plateau (Myanmar)''. Journal of Asian Earth Sciences, 21(9), 951-967.</ref> ဤပြတ်ရွှေ့ကြီးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘားနံရံ၏ အနောက်ဘက်အောက်ခြေတွင် စိမ်းစိုလှပသော ညောင်ရွှေလွင်ပြင် (Nyaungshwe Valley) နှင့် [[အင်းလေးကန်]] တည်ရှိပြီး၊အရှေ့ဘက်မျက်နှာစာတွင် အမြင့်ပေ ၅,၀၀၀ ကျော်ရှိပြီး ထုံးကျောက် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မတ်စောက်သည့် ကျောက်ဆောင်ထောက် တောင်ကုန်းကြီး သို့မဟုတ် တောင်ချွန်းကြီး သည် မြို့ပြတစ်ခုလုံးကို မေးတင်စီးမိုးထားသည်။ အနောက်ဘက်တွင်မူ နိမ့်ဆင်းသွားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့်အတူ ကလောကုန်းမြင့်ဒေသ၊ ဆီဆိုင်တောင်ကြားလမ်းများနှင့် ချိတ်ဆက်လျက်ရှိသည်။ ဤကဲ့သို့ ကုန်းမြင့်ထိပ်ဖျားတွင် တိုက်ရိုက်တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ကုန်းမြင့်သမပိုင်းရာသီဥတု ကို ရရှိစေကာ၊ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ "တိမ်လွှာမေးတင် မြို့တော်" အဖြစ် ရုပ်လုံးပေါ်လွင်လျက်ရှိသည်။<ref name="Scott1901">Scott, J. G. (1901). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing. Part 2, Vol. 3, p. 245.</ref> တောင်ကြီးမြို့၏ မြို့ပြဗိသုကာဒီဇိုင်းသည် သဘာဝအနိမ့်အမြင့် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အကွက်ချထားသည့် လှေကားထစ်ပုံစံ ကုန်းမြင့်အဆင့်ဆင့်မြို့ပြစနစ် (Terraced Urban Grid System) ကို အသုံးပြုထားသည်။ မြို့ပြ၏ ပင်မဝင်ရိုးစွန်းဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းမကြီးသည် တောင်တန်း၏ အနိမ့်အမြင့် Contour Line များအတိုင်း မြောက်မှတောင်သို့ ရှည်လျားစွာ ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ယင်းလမ်းမကြီးများကို အရှေ့နှင့်အနောက် ချိတ်ဆက်ပေးသော လမ်းသွယ် များမှာမူ မတ်စောက်သော တောင်စောင်းအတက်အဆင်း (Steep Slopes) များအဖြစ် တည်ရှိနေသဖြင့် မြို့ပြကို အကွက်ချစနစ်ကျနစေသည်။မြေပြန့်ဧရိယာ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ကုန်းမြင့်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ခေတ်မီဗိသုကာနည်းပညာများဖြစ်သော ခိုင်ခံ့သည့် Structural Retaining Walls နှင့် Foundation Engineering များကို အသုံးပြုကာ တောင်စောင်းများတွင် ခေတ်မီအထပ်မြင့် လူနေအဆောက်အအုံများနှင့် စီးပွားရေးအဆောက်အအုံများကို စုစည်းတည်ဆောက်ထားသည်။<ref name="DHSHD2024">Department of Urban and Housing Development (DUHD). (2024). ''Taunggyi Urban Development Vision and Spatial Framework''. Ministry of Construction. pp. 12–15.</ref>မြို့ပြဗဟိုချက်များတွင် သဘာဝအစိမ်းရောင်နယ်မြေ (Green Spaces) များဖြစ်သည့် မြကန်သာပန်းခြံ နှင့် စဝ်စံထွန်းပန်းခြံကဲ့သို့သော နေရာများကို ထိန်းသိမ်းထားရှိသည့်အပြင်၊ တောင်ပေါ်မှ ထွက်ရှိသော "ဂူနီရေထွက်" ကဲ့သို့သော သဘာဝကုန်းမြင့်ရေထွက်မျက်နှာစာ (Natural Spring Frontage) များကို မြို့ပြရေပေးဝေရေးစနစ်နှင့် အပန်းဖြေကဏ္ဍတို့တွင် ခေတ်မီစွာ ပေါင်းစပ်အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ ဤကဲ့သို့သော ခေတ်မီတောင်ပေါ်မြို့ပြရုပ်သွင်၊ ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သည့် မြို့ကွက်ဒီဇိုင်းတို့ကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ စံပြဗိသုကာလက်ရာအဆန်းပြားဆုံးနှင့် သန့်ရှင်းစိမ်းစိုသော ကုန်းမြင့်အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။<ref name="ShanMasterPlan">Shan State Government. (2023). ''Shan State Spatial Development Master Plan (2020-2040)''. Regional Planning Sector. pp. 78–81.</ref> မြင့်မားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ကြောင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာအေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး မုတ်သုံရာသီဥတု၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် မေလမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း မိုးရွာသွန်းမှု များပြားလေ့ရှိသည်။ နွေရာသီ (ဧပြီလ နှင့် မေလ) သည် အပူဆုံးကာလဖြစ်သော်လည်း ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်သာရှိပြီး၊ ဆောင်းရာသီ (နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ) တွင်မူ မြောက်ပိုင်းမှအေးများကြောင့် အပူချိန်သည် ၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ သိသိသာသာ အေးစိမ့်ဆင်းသက်သွားလေ့ရှိသည်။<ref name="MyanmarMet">မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (မြန်မာနိုင်ငံ)။ (၂၀၂၄)။ ''တောင်ကြီးမြို့၏ နှစ်အလိုက် မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတုအချက်အလက်များ''။</ref> {{Weather box |location = တောင်ကြီးမြို့ (ပျမ်းမျှဒေတာများ) |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 22.1 |Feb high C = 24.5 |Mar high C = 27.2 |Apr high C = 28.5 |May high C = 26.8 |Jun high C = 24.8 |Jul high C = 24.1 |Aug high C = 23.9 |Sep high C = 24.5 |Oct high C = 24.4 |Nov high C = 23.1 |Dec high C = 21.4 |year high C = 24.6 |Jan mean C = 14.5 |Feb mean C = 16.8 |Mar mean C = 19.8 |Apr mean C = 21.9 |May mean C = 21.5 |Jun mean C = 20.4 |Jul mean C = 19.9 |Aug mean C = 19.7 |Sep mean C = 19.9 |Oct mean C = 19.4 |Nov mean C = 17.2 |Dec mean C = 14.7 |year mean C = 18.8 |Jan low C = 7.0 |Feb low C = 9.1 |Mar low C = 12.4 |Apr low C = 15.3 |May low C = 16.2 |Jun low C = 16.0 |Jul low C = 15.8 |Aug low C = 15.6 |Sep low C = 15.4 |Oct low C = 14.5 |Nov low C = 11.3 |Dec low C = 8.1 |year low C = 13.1 |Jan rain mm = 4 |Feb rain mm = 6 |Mar rain mm = 12 |Apr rain mm = 45 |May rain mm = 170 |Jun rain mm = 210 |Jul rain mm = 230 |Aug rain mm = 270 |Sep rain mm = 220 |Oct rain mm = 160 |Nov rain mm = 50 |Dec rain mm = 10 |year rain mm = 1387 |source = NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration)<ref name="NOAA">"Taunggyi Climate Normals". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved May 2026.</ref> }} == အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် မြို့ပြရပ်ကွက်များ == တောင်ကြီးမြို့ပြ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ အတွင်းရှိ ဒေသန္တရစီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းများကို ပိုမိုထိရောက်စေရန်အတွက် တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီတို့မှ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို စနစ်တကျ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ လက်ရှိတွင် တရားဝင် မြို့ပေါ်ရပ်ကွက် (၂၂) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည်။<ref name="GADTaunggyi2026">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လထုတ်)''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၂–၁၅.</ref> === မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ === မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန၏ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ တောင်ကြီးမြို့ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="dop2014">{{cite web |url=http://www.dop.gov.mm |title=ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ် အစီရင်ခံစာ၊ သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ အတွဲ (၃-ခ) |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်သူ့အင်အားဦးစီးဌာန |accessdate=2026-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200000000000/http://www.dop.gov.mm |archive-date=2020-01-01}}</ref> # ညောင်ဖြူစခန်းရပ်ကွက် # မင်္ဂလာဦးရပ်ကွက် # ပြည်တော်သာရပ်ကွက် # ရတနာသီရိရပ်ကွက် # ညောင်ရွှေဟော်ကုန်းရပ်ကွက် # ရေအေးကွင်းရပ်ကွက် # ကန်အောက်ရပ်ကွက် # ချမ်းမြသာစည်ရပ်ကွက် # ဈေးပိုင်းရပ်ကွက် # ရွှေတောင်ရပ်ကွက် # ကန်ရှေ့ရပ်ကွက် # လမ်းမတော်ရပ်ကွက် # ဟော်ကုန်းရပ်ကွက် # စိန်ပန်းရပ်ကွက် # ကန်သာရပ်ကွက် # မြို့မရပ်ကွက် # သစ်တောရပ်ကွက် # ချမ်းသာရပ်ကွက် # ကျောင်းကြီးစုရပ်ကွက် # စဝ်စံထွန်းရပ်ကွက် # ဘုရားဖြူရပ်ကွက် # ကံကြီးရပ်ကွက် # အေးသာယာ (မြို့သစ်အဖြစ် သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့နယ်ခွဲ၏ မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်စာရင်းအောက်တွင် ထည့်သွင်းရေတွက်လေ့ရှိပါသည်) == လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အချက်အချာကျသော လမ်းဆုံလမ်းခွတွင် တည်ရှိပြီး ကုန်းလမ်းနှင့် လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် အဓိက တံခါးပေါက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကားလမ်းဖြစ်သည်၊၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]မှ ၄၀၅ မိုင် (၆၅၂ ကီလိုမီတာ) ခန့်နှင့် [[မန္တလေးမြို့]]မှ ၁၆၄ မိုင် (၂၆၄ ကီလိုမီတာ) ခန့် ကွာဝေးသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့သည် အမှတ် (၄) ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်များသာမက ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ([[ကျိုင်းတုံမြို့]]၊ [[တာချီလိတ်မြို့]]) နှင့် ကယားပြည်နယ် ([[လွိုင်ကော်မြို့]]) တို့သို့ ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဗဟိုချက်မ ဖြစ်သည်၊၊<ref name="roadref">{{cite web |title=Distance from Yangon to Taunggyi |url=https://www.distancefromto.net/distance-from-yangon-to-taunggyi |access-date=2026-05-10}}</ref> တောင်ကြီးမြို့ကို ဖြတ်သန်းသော ရထားလမ်းကို ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်၊၊ လက်ရှိတွင် တောင်ကြီးမှ ဆီဆိုင်၊ ဆိုက်ခေါင် သို့ ပြေးဆွဲသော ရထားခရီးစဉ်များ ရှိသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်လာမှုကြောင့် တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင်သာ အဓိကထား ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်၊၊<ref name="railref">{{cite news |title=Taunggyi-Saikhaung railway operations |publisher=Global New Light of Myanmar |date=2018-10-24 |url=https://www.gnlm.com.mm/ |access-date=2026-05-10}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ အခြားဒေသများသို့ ရထားဖြင့် သွားရောက်လိုသော ခရီးသည်များသည် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]] ရထားဘူတာသို့ သွားရောက်စီးနင်းရသည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့အတွက် အနီးဆုံး လေဆိပ်မှာ ၂၄ မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသော [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဟဲဟိုးလေဆိပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ အဓိက လေကြောင်းဝင်ပေါက်ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် အခြားမြို့ကြီးများသို့ နေ့စဉ် ပျံသန်းမှုများ ရှိသည်၊၊<ref name="airportref">{{cite web |title=Heho Airport Information |url=https://www.world-airport-codes.com/myanmar/heho-2856.html |access-date=2026-05-10 }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> == ယဉ်ကျေးမှု == [[File:Balloon festival - panoramio (1).jpg|thumb|တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင်]] [[File:Kwan Yin Si Hpaya Kyaung, Taunggyi.JPG|thumb|ကွမ်ရင်စီဘုရားကျောင်း]] တောင်ကြီးမြို့သည် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] နှင့် [[မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ|ဂေါ်ရခါး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ရာ မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ယဉ်ကျေးမှုပုံစံ အစုံအလင်ကို တစ်နေရာတည်းတွင် မြင်တွေ့နိုင်သော ယဉ်ကျေးမှုစုံလင်ရာ ဗဟိုချက် တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့၏ အထင်ရှားဆုံးသော ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသားမှာ နှစ်စဉ် [[တန်ဆောင်မုန်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင် မီးပုံးပျံပွဲတော်|တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်]] ဖြစ်သည်၊၊ ဤပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များအကြားတွင်ပါ အလွန်ကျော်ကြားသည်၊၊ ညလွှတ်မီးကြီး (ညမီးပုံပျံ) များတွင် မီးရှူးမီးပန်းများဖြင့် အလှဆင်လွှတ်တင်ခြင်းနှင့် နေ့လွှတ်အရုပ်မီးပုံပျံများကို ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်လွှတ်တင်ခြင်းတို့မှာ တောင်ကြီးမြို့၏ ထူးခြားသော လက်မှုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသား ဖြစ်သည်၊၊<ref name="festref">{{cite news |title=Taunggyi Fire Balloon Festival |url=https://www.mmtimes.com/ |publisher=Myanmar Times |access-date=2026-05-10}}</ref> [[File:ကထိန်ပွဲ 2.jpg|thumb|ကထိန်ပွဲ]] တောင်ကြီးမြို့၏ ကထိန်ပွဲတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားစည်ကားလှသည်၊၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့အထိ ကထိန်ကာလအတွင်း မြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်အသီးသီးနှင့် ရုံးဌာနများမှ ကထိန်အလှူလှည့်လည်ပွဲများကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် ကျင်းပကြသည်၊၊ အထူးသဖြင့် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းပိုင်းတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော "အရုဏ်တော်လှည့်ပွဲ" သည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဝိသေသတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ အလှူရှင်များသည် အရုဏ်မတက်မီ အစောပိုင်းအချိန်များတွင် မြို့တွင်း၌ တူရိယာအစုံအလင်၊ အကအလှများဖြင့် စီတန်းလှည့်လည်၍ လှူဖွယ်ပစ္စည်းများကို ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုက်များသို့ သွားရောက်လှူဒါန်းကြသည်၊၊ အေးမြသော တောင်ပေါ်မြို့ညချမ်းတွင် ဆင်နွှဲကြသည့် ဤကထိန်ပွဲသည် တောင်ကြီးမြို့၏ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစပ်မှုကို ပေါ်လွင်စေသော ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊<ref name="kathina">{{cite news |title=Traditional Kathina Festivals in Taunggyi |url=https://www.gnlm.com.mm/ |publisher=Global New Light of Myanmar |access-date=2026-05-10}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သော ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုကို တောင်ကြီးမြို့တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တောင်ကြီးဈေးနေ့များတွင် ပတ်ဝန်းကျင်ကျေးရွာများမှ တိုင်းရင်းသားများ မိမိတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်၍ ဒေသထွက်ကုန်များ လာရောက်ရောင်းချကြသည်၊၊ မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း ဤဈေးနေ့ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဒေသခံတို့၏ လူမှုစီးပွားဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေးတွင် အရေးပါမြဲ ဖြစ်သည်၊၊ [[File:Ngar Htamin Nel.jpg|thumb|ငါးထမင်းနယ်]] တောင်ကြီးမြို့သည် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံတို့၏ ရိုးရာအစားအစာများ စုစည်းရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်၊၊ [[ရှမ်းခေါက်ဆွဲ]]၊ [[တို့ဟူးနွေး]]၊ ဟင်းထုပ်၊ [[ငါးထမင်းနယ်]] နှင့် ပအိုဝ်းရိုးရာ အစားအစာများသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အစားအစာယဉ်ကျေးမှုကို ပိုမိုကြွယ်ဝစေသည်၊၊ ထို့ပြင် တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ကဲ့သို့သော တိုင်းရင်းသားရိုးရာနေ့များတွင် ဒေသခံတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် အကအလှများကို ခမ်းနားစွာ မြင်တွေ့နိုင်သည်၊၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသော [[ရှမ်းပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာဝတ်စုံများ၊ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ စော်ဘွားများအသုံးပြုခဲ့သည့် အဆောင်အယောင်များနှင့် သမိုင်းဝင်ပစ္စည်းများကို ခင်းကျင်းပြသထားသဖြင့် ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များကို တစ်နေရာတည်းတွင် လေ့လာနိုင်သည်၊၊<ref name="museumref">{{cite web |title=Shan State Cultural Museum |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10 |archive-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430021552/https://tourism.gov.mm/ |url-status=dead }}</ref> === လည်ပတ်စရာများ === တောင်ကြီးမြို့နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသော [[အင်းလေးကန်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံး ကုန်းတွင်းရေအိုင်ကြီးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာကျော် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့၏ ထူးခြားသော ရေပေါ်နေထိုင်မှု ဘဝဓလေ့များကြောင့် ထင်ရှားသည်၊၊ ဤဒေသသည် သဘာဝအလှအပနှင့် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်နေသော ခရီးသွားဆွဲဆောင်မှု အချက်အချာဒေသ ဖြစ်သည်၊၊ အင်းလေးဒေသ၏ အထင်ရှားဆုံးသော ဆွဲဆောင်မှုမှာ နှစ်စဉ် [[တော်သလင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]ပွဲတော် ဖြစ်သည်၊၊ တန်ခိုးကြီး ရုပ်ပွားတော်မြတ် (၄) ဆူကို ဒေသတွင်း ကျေးရွာများသို့ ဖောင်တော်ဖြင့် လှည့်လည်အပူဇော်ခံသည့် ပွဲတော်မှာ အလွန်စည်ကားလှသည်၊၊ ထိုပွဲတော်တွင် အင်းသားတို့၏ ထူးခြားသော "ခြေဖြင့်လှေလှော်ခြင်း" အတတ်ပညာကို အသုံးပြု၍ ကျင်းပသော လှေလှော်ပြိုင်ပွဲများသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များကို အဓိကဆွဲဆောင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုပြကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊<ref name="inlefest">{{cite web |title=Inle Lake Phaung Daw Oo Pagoda Festival |url=https://www.tourism.gov.mm/ |publisher=Ministry of Hotels and Tourism |access-date=2026-05-10 |archive-date=30 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260430021552/https://tourism.gov.mm/ |url-status=dead }}</ref> တောင်ကြီးမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]တွင် တည်ရှိသော [[မွေတော်ကက္ကူဘုရား]]တန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အံ့ဖွယ်ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ ၁၆ ရာစုလက်ရာ စေတီပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော် တစ်နေရာတည်းတွင် စုဝေးတည်ရှိနေမှုမှာ ဗိသုကာပညာရပ်အရ အလွန်ပင် ခမ်းနားလှသည်၊၊ နှစ်စဉ် [[တပေါင်းလ]]တွင် ကျင်းပသည့် ကက္ကူဘုရားပွဲသည် ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများကို လေ့လာနိုင်သော အကောင်းဆုံးအချိန် ဖြစ်သည်၊၊<ref name="kakku">{{cite news |title=The Ancient Pagodas of Kakku |publisher=Myanmar Insider |url=https://www.myanmarinsider.com/ |access-date=2026-05-10}}</ref> အင်းလေးဒေသနှင့် မနီးမဝေးရှိ [[ပင်းတယမြို့]]ရှိ [[ပင်းတယဂူ]]သည်လည်း ခရီးသွားများ မဖြစ်မနေ သွားရောက်လေ့လာသင့်သည့် နေရာဖြစ်သည်၊၊ သဘာဝထုံးကျောက်ဂူအတွင်း ရှေးဟောင်း ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ၈,၀၀၀ ကျော် ကိန်းဝပ်စံပယ်နေမှုမှာ အလွန်ပင် ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းသည်၊၊ ထို့ပြင် ပင်းတယဒေသ၏ ထင်ရှားသော ရှမ်းရိုးရာစက္ကူနှင့် ရှမ်းထီးလုပ်ငန်းများသည်လည်း ဒေသတွင်း ယဉ်ကျေးမှုလက်ရာများအဖြစ် ထင်ရှားသည်၊၊ ခရီးသွားများအတွက် အနားယူအပန်းဖြေနိုင်သော ရေပူစမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အင်းလေးကန်၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အလှကို ခံစားရင်း ဒေသခံတို့၏ လူမှုဘဝကိုပါ လေ့လာနိုင်သော နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်၊၊ {{Panorama | image = File:Taung Gyi Pano from Shwe Phone Pwint2.jpg | height = 150 | alt = ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း | caption = <center>ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရားတောင်ပေါ်မှမြင်ရသော တောင်ကြီးမြို့ မြင်ကွင်း</center> }} == ပညာရေး == === အခြေခံပညာ === တောင်ကြီးမြို့တွင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းပေါင်း ၁၂ ကျောင်း ရှိသည်။ === အဆင့်မြင့်ပညာ === * [[တောင်ကြီးတက္ကသိုလ်]] * [[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] * [[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] *အားကစားနှင့်ကာယပညာသိပ္ပံ(တောင်ကြီး) == ကျန်းမာရေး == === အစိုးရဆေးရုံများ === * စဝ်စံထွန်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး * တောင်ကြီး မိခင်နှင့်ကလေးဆေးရုံ *တောင်ကြီး တက္ကသိုလ်ဆေးရုံ<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 |accessdate=1 January 2019 |archivedate=1 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190101100918/https://www.pyithuhluttaw.gov.mm/question-2198 }}</ref> * အဆုတ်ရောဂါကုဆေးရုံ == အားကစား == [[တောင်ကြီး အားကစားကွင်း]]သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ အားကစားကွင်းသည် [[ကမ္ဘောဇ ဘောလုံးအသင်း|ရှမ်းယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း]]၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါဘောလုံးအသင်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် မြန်မာပရီးမီးယားလိဂ်ပြိုင်ပွဲတွင်လည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကစားခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]]စတင် ကျင်းပစဉ်ကတည်းကပင် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော အသင်းလည်းဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Taunggyi night.jpg|ညမြင်ကွင်း ဖိုင်:St. Josephs Cathedral Taunggyi.jpeg|St. Josephs ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး ဖိုင်:Shwe Bone Pwint Pagoda, Taunggyi,Shan.jpg|၂၀၁၈ ခုနှစ် တောင်ကြီးမြို့ ဖိုင်:Sikh Taunggyi.JPG|Sikh ဝတ်ပြုကျောင်းကြီး ဖိုင်:University of Medicine, Taunggyi-2.jpg|[[ဆေးတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]] ဖိုင်:TU Taunggyi.jpg|[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး)]] ဖိုင်:Sulamani Pagoda - Taunggyi.jpg|စူဠာမုဏိလောကချမ်းသာစေတီတော် </gallery> == ကိုးကား == <references/> * မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ(၅)။ * မြန်မာပြည်ဖွားဂေါ်ရခါး၊ ရေး-မေမြို့ချစ်ဆွေ၊ ၂၀၀၀ ခုနစ်ထုတ် <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] 228bu4idwy358rzh8swueu1xa6igc3i ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ 0 3242 1059958 1059204 2026-10-24T11:39:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059958 wikitext text/x-wiki {{Coord|13|N|122|E|type:country_region:PH|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|fil|Republika ng Pilipinas}} | ပုံ_အလံ = Flag of the Philippines.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of Arms of the Philippines.svg | other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[File:Seal of the Philippines.svg|100px|Great Seal of the Philippines]]</div> | other_symbol_type = [[:en:Great Seal of the Philippines|Great Seal:]] | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = <br/>"{{lang|fil|[[Maka-Diyos, Maka-tao, Makakalikasan at Makabansa]]}}"<ref name=ra8491>{{cite web |title=Republic Act No. 8491 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |publisher=Republic of the Philippines |access-date=March 8, 2014 |archive-date=17 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217200617/http://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ }}</ref><br/>"For God, People, Nature and Country" | နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''{{lang|fil|[[Lupang Hinirang]]}}''<br />({{Lang-my|"ရွေးချယ်ထားသောမြေ"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]}}</div> | ပုံ_နေရာ = {{Switcher|[[File:PHL orthographic.svg|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးတွင် ပြန်ရန်|[[File:Location Philippines ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံတွင် ပြရန်|default=1}} | မြို့တော် =[[ မနီလာမြို့]] (''de jure'')<br />{{Coord|14|35|N|120|58|E|type:city}}<br />[[မက်ထရို မနီလာ]]{{efn|name=a|While Manila is designated as the nation's capital, the seat of government is the ''National Capital Region'', commonly known as "Metro Manila", of which the city of Manila is a part.<ref>{{cite web |title=Presidential Decree No. 940, s. 1976 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |publisher=Malacanang |access-date=April 4, 2015 |location=Manila |archive-date=5 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405101954/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ }}</ref><ref>{{cite web |url=https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |title=Quezon City Local Government – Background |publisher=Quezon City Local Government |access-date=August 25, 2020 |archive-date=August 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |url-status=dead |accessdate=26 October 2021 |archivedate=20 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background }}</ref> Many national government institutions aside from Malacañang Palace and some agencies/institutions are located elsewhere in the NCR.}} (''de facto'') | အကြီးဆုံးမြို့ = ကေဇွန်းစီးတီး ( ကွီဇုံ မြို့ပြ ) <br />{{coord|14|38|N|121|02|E|display=inline}} <!--Although Davao City has the largest land area, the article on largest city says we should refer to the most populous city, which, {{As of|2006|lc=y}}, is Quezon City. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> |official_languages = {{ublist | item_style = white-space:nowrap; | [[:en:Filipino language|ဖိလစ်ပိုင်]] | [[:en:Philippine English|အင်္ဂလိပ်]] }} |regional_languages = {{collapsible list | title = [[:en:Languages of the Philippines|၁၉ ခု]] | [[:en:Aklanon language|Aklanon]] | [[:en:Bikol languages|Bikol]] | [[:en:Cebuano language|Cebuano]] | [[:en:Chavacano|Chavacano]] | [[:en:Hiligaynon language|Hiligaynon]] | [[:en:Ibanag language|Ibanag]] | [[:en:Ilocano language|Ilocano]] | [[:en:Ivatan language|Ivatan]] | [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]] | [[:en:Karay-a language|Karay-a]] | [[:en:Maguindanao language|Maguindanaon]] | [[:en:Maranao language|Maranao]] | [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]] | [[:en:Sambal language|Sambal]] | [[:en:Surigaonon language|Surigaonon]] | [[:en:Tagalog language|Tagalog]] | [[:en:Tausug language|Tausug]] | [[:en:Waray language|Waray]] | [[:en:Yakan language|Yakan]]<ref name="7 mother languages" /> }} |languages_type = National sign language |languages = Filipino Sign Language |languages_sub =yes |languages2_type = Other recognized languages{{efn|name=b|As per the 1987 Constitution: "Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis."}} |languages2 = {{ublist | item_style = white-space:nowrap; | [[စပိန်ဘာသာစကား|စပိန်]] | [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] <!--Do not remove Spanish and Arabic from the languages list as it is recognized as an optional language in the 1987 Constitution of the Philippines--> }} |languages2_sub =yes | ethnic_groups = {{unbulleted list | 33.7% [[:en:Visayans|ဗီဆာယန်း]] | 24.4% [[:en:Tagalog people|တာဂါလော့]] | 8.4% [[:en:Ilocano people|အီလိုကာနို]] | 6.8% [[:en:Bicolano people|ဘီကိုလာနို]] | 26.2% [[:en:Ethnic groups in the Philippines|အခြား]] }} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၅ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၈၈.၇% [[:en:Christianity in the Philippines|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၇၉.၆% [[:en:Catholic Church in the Philippines|ရိုမန်ကက်သလစ်]] |—၉.၁% အခြား[[:en:List of Christian denominations|ခရစ်ယာန်]] |၆.၀% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |၅.၃% [[:en:Religion in Philippines|အခြား]] / [[:en:Irreligion in the Philippines|ဘာသာမဲ့]] }} | religion_year = ၂၀၁၅ | religion_ref = <ref name=PSA2019>[https://psa.gov.ph/content/philippines-figures-0 "2019 Philippines In Figures" (as of June 2019)], Philippine Statistics Authority.<!-- from the 2015 column of De4mographics table on page 23 --></ref> | demonym = [[:en:Filipinos|Filipino]]<br />(''masculine and neutral'')<br />Filipina<br />(''feminine'')<br /> [[Pinoy]]<br />(''colloquial masculine and neutral'')<br />Pinay<br />(''colloquial feminine'')<br /> Philippine<br />(''used for certain common nouns'') <!-- "Philippine" is a demonym as it is used to identify natives or residents of a certain or specific place that are derived from the place name Philippines, i.e. Philippine-American War -- refer to Oxford definition of demonym(s). --> | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[သမ္မတစနစ်|သမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံ သမ္မတနိုင်ငံ]] | leader_title1 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = [[ဘွန်ဘွန်မားကို့စ်]] | leader_title2 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုသမ္မတ]] | leader_name2 = [[ဆာရာ ဒူတာတေး]] | leader_title3 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = Tito Sotto | leader_title4 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Lord Allan Velasco | leader_title5 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ တရားသူကြီးချုပ်|တရားသူကြီးချုပ်]] | leader_name5 = Alexander Gesmundo | legislature = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်|ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်]] | upper_house = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]] | lower_house = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[:en:Sovereignty of the Philippines|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]] | sovereignty_note = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ | established_event1 = [[:en:Philippine Declaration of Independence|စပိန်နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးအား ကြေညာခဲ့]] | established_date1 = ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက် | established_event2 = [[:en:Treaty of Paris (1898)|စပိန်မှ အမေရိကန်သို့ ခွဲဝေပေးခဲ့ရခြင်း]] | established_date2 = ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် | established_event3 = [[:en:Treaty of Manila (1946)|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့]] | established_date3 = ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက် | area_km2 = ၃၀၀,၀၀၀ | area_link = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင် | area_label = စုစုပေါင်း | ဧရိယာအဆင့် = ၇၂ | area_sq_mi = {{convert|{{data Philippines|pst2|total area}}|km2|sqmi|0|disp=output number only}} <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၀.၆၁<ref name="CIAfactbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |publisher=Central Intelligence Agency |title=East & Southeast Asia :: Philippines |website=The World Factbook |location=Washington, DC |date=October 28, 2009 |access-date=November 7, 2009 |archive-date=20 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}</ref>&nbsp;(inland waters) | area_label2 = [[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာ]] | area_data2 = {{convert|298,170|km2|sqmi|abbr=on}} | population_estimate_year = | population_estimate = | population_census = {{increase}} ၁၀၉,၀၃၅,၃၄၃<ref name=pop2020>{{cite web|url= https://psa.gov.ph/content/2020-census-population-and-housing-2020-cph-population-counts-declared-official-president|title=2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President|publisher=Philippine Statistics Authority}}</ref> | population_census_year = ၂၀၂၀ | population_estimate_rank = ၁၂ | population_density_km2 = ၃၃၆ | population_density_sq_mi = {{Data/popdens|Philippines|comma|areaunit=sqmi}}<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ၄၇ | GDP_PPP = {{increase}} $၁ ထရီလီယံ<ref name="auto">{{cite news | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=566,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 | title = World Economic Outlook database: April 2021 |newspaper = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |date=April 2021 |access-date=April 6, 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၂၉ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၉,၀၆၁<ref name="auto"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၁၅ | GDP_nominal = {{increase}} $၄၀၂.၆၃၈ ဘီလီယံ<ref name="auto"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၃၂ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃,၆၄၆<ref name="auto"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၁၈ | Gini = ၄၂.၃ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=March 2, 2011}}</ref> | Gini_rank = ၄၄ | HDI = ၀.၇၁၈ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၀၇ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ဖိလစ်ပိုင် ပီဆို]] ([[:en:Philippine peso sign|₱]]) | currency_code = PHP | electricity = [[Mains electricity by country|220 V–60 Hz]] | time_zone = [[ဖိလစ်ပိုင် စံတော်ချိန်|PST]] | utc_offset = +08:00 | date_format = {{abbr|mm|month}}/{{abbr|dd|day}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = ညာ{{efn|name=c|Since March 10, 1945<ref>{{cite web |title=Executive Order No. 34, s. 1945 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/03/10/executive-order-no-34-s-1945/ |publisher=Malacanang |access-date=February 9, 2021 |location=Manila |archive-date=12 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021049/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/03/10/executive-order-no-34-s-1945/ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.brianlucas.ca/roadside/ |title=Which side of the road do they drive on? |author=Lucas, Brian |date=August 2005 |access-date=February 22, 2009 }}</ref>}} | calling_code = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၆၃]] | cctld = [[.ph]] | အထိမ်းအမှတ်များ = }} '''ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Philippines.ogg|ˈ|f|ɪ|l|ə|p|iː|n|z}})၊ တရားဝင်အမည် '''ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတနိုင်ငံ'''သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ရှိ ကျွန်းစုနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကျွန်းပေါင်း ၇,၆၄၁ ခု ပါဝင်ကာ<ref>{{cite news|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|title=More islands, more fun in PH|publisher=''CNN Philippines''|date=February 20, 2016|accessdate=February 20, 2016|archivedate=7 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html}}</ref> မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ လူဇွန်း၊ ဗီဆားယပ် နှင့် မင်းဒါးနောင်း ဟူ၍ အဓိက ပထဝီဒေသကြီး သုံးခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ မနီလာမြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေအများဆုံးမြို့မှာ ကွီဇွန်းစီးတီး ဖြစ်ကာ နှစ်မြို့စလုံးသည် မက်ထရိုမနီလာတွင် ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.mmda.gov.ph/|title=Metro Manila Official Website|website=Metro Manila Development Authority|accessdate=December 17, 2015}}</ref>အနောက်ဘက်တွင် [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဆဲလဘီး ပင်လယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပလောင်းနိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]တို့ တည်ရှိသည်။ ပစိဖိတ် ချော်ရည်ပူရပ်ဝန်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်း နှင့် အီကွေတာနှင့် နီးကပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ငလျင် နှင့် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း စသော သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသကဲ့သို့ ပေါများလှသော သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ နှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများပြားဆုံး ဇီဝမျိုးကွဲများ ရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဧရိယာမှာ ၁၂၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၃၀၀,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ)<ref name="psa.gov.ph"/><ref name="worldbank.org"/> ရှိပြီး ဖိလစ်ပိုင် စာရင်းအင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တို့၏ စာရင်းဇယားများအရ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ အနည်းဆုံး သန်း၁၀၀ မျှ ရှိသည်။<ref name="2015 census" />၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အာရှတွင် အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် လူဦးရေအများဆုံး အဆင့် ၁၂ ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ၁၀ သန်းခန့် သည် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် <ref name="CFO2013">{{cite web|url=http://www.cfo.gov.ph/images/stories/pdf/StockEstimate2013.pdf|title=Stock Estimate of Filipinos Overseas As of December 2013|publisher=Philippine Overseas Employment Administration|accessdate=September 19, 2015|archivedate=7 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170207092932/http://www.cfo.gov.ph/images/stories/pdf/StockEstimate2013.pdf}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံပြင်ပ နေထိုင်သူ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကျွန်းများတလျှောက်တွင် လူမျိုးအစု အများအပြားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အများအပြားကို တွေ့နိုင်သည်။ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က နီဂရီတိုများသည် ကျွန်းများတွင် အစောဆုံး နေထိုင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နောက်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းလူမျိုးများ တစ်သုတ်ပြီး တစ်သုတ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ <ref name="Dyen1965">{{cite journal |last=Dyen|first=Isidore|authorlink=Isidore Dyen|title=A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages|journal=Internationald Journal of American Linguistics, Memoir|year=1965|volume=19|pages=38–46}}</ref>မလေး၊ အိန္ဒိယ၊ အာရပ် နှင့် တရုတ် တိုင်းပြည်များနှင့် ကုန်ဖလှယ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်သော ပင်လယ်ဒေသ တိုင်းပြည်များကို ဒါတုများ၊ ရာဂျာများ၊ စူလတန်များ နှင့် လာကန်း များမှ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ စူးစမ်းရှာဖွေသူ [[ဖာဒီနန် မဂျဲလန်]]မှ စပိန်သင်္ဘောများကို ဦးဆောင်၍ အရှေ့ဆာမားရှိ ဟိုမွန်ဟွန်ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုမှု စတင်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် စပိန် စူးစမ်း ရှာဖွေသူ ရိုင်လိုပက်ဇ် ဒီ ဗီလာလိုဘို မှ ကျွန်းစုများအား စပိန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့် အနေနှင့် လာ့ အစ်စလာ ဖီလီပီနာ ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုစီးတီးမှ မစ်ဂူယယ် လိုပက်ဇ် ဒီ လယ်ဂပ်ဇီ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ကျွန်းစုများပေါ်တွင် ပထမဆုံး စပိန်တို့၏ အခြေချနေထိုင်မှုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.cebucitytour.com/about-cebu/history/ |title= History of Cebu |publisher= Cebu City Tour |accessdate=February 22, 2013}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် စပိန်အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်မျှ တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အဓိက ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာမှာ ကက်သလစ် ဘာသာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မနီလာမှာ ပစိဖိတ်ဖြတ်သန်း ကုန်သွယ်မှု အတွက် အနောက်ဘက် အချက်အချာ ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အာရှအား မက္ကဆီကိုနိုင်ငံရှိ အာကာပူလ်ကိုမြို့ နှင့် မနီလာ ဂယ်လီယွန်ဟု ခေါ်သည့် ကမ္ဘာပတ် စပိန် ကုန်သွယ် သင်္ဘောများဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးခဲ့သည်။<ref name=Kane>{{cite book|last = Kane|first = Herb Kawainui|authorlink = Herb Kawainui Kane|editor = Bob Dye|chapter = The Manila Galleons|title = Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine|volume = I|publisher =University of Hawaii Press|year = 1996|location = Honolulu|pages = 25–32|isbn = 978-0-8248-1829-6}}</ref> ၁၉ ရာစုမှ ၂၀ ရာစုသို့ ပြောင်းလဲလာသော အခါတွင် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ခေတ္တမျှသာ သက်တမ်းရှိသော ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို မွေးဖွားပေးခဲ့ကာ ထို့နောက်တွင် သွေးစွန်းသော ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name=Constantino1975 /> ထိုစစ်ပွဲကြောင့် အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားသော ကာလဝမ်းရောဂါကပ်ဘေးကြောင့် စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်သူ ထောင်ဂဏန်း နှင့် အရပ်သား သောင်းဂဏန်း သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name=Gates /><ref name=reCasualties>{{citation |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&dat=20040208&id=gbIaAAAAIBAJ&sjid=GEUEAAAAIBAJ&pg=5222,6070988 |archive-url=https://archive.today/20121208131624/http://news.google.com/newspapers?nid=1683&dat=20040208&id=gbIaAAAAIBAJ&sjid=GEUEAAAAIBAJ&pg=5222,6070988 |dead-url=yes |archive-date=December 8, 2012 |author=Guillermo, Emil |title=A first taste of empire |journal=Milwaukee Journal Sentinel |date=February 8, 2004 |pages=03J}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cliff|first1=Andrew|last2=Haggett|first2=Peter|last3=Smallman-Raynor|first3=Matthew|title=Deciphering Global Epidemics: Analytical Approaches to the Disease Records of World Cities, 1888–1912|url=https://books.google.com/books?id=nR4it-IuLpEC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-47266-1|page=[https://books.google.com/books?id=nR4it-IuLpEC&pg=PA21&dq=philippine 21]}}</ref><ref>{{cite book|last=Burdeos|first=Ray L.|title=Filipinos in the U.S. Navy & Coast Guard During the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=tN__4jLTnd8C|year=2008|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4343-6141-7|page=[https://books.google.com/books?id=tN__4jLTnd8C&pg=PA14&dq=250,000+1,000,000 14]}}</ref> ဂျပန်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းယူသည့် အချိန်မှလွဲ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်အထိ ကျွန်းများ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိန်းချုပ်ထားခဲသည်။ ထို့နောက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်အား လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ တပေါင်းတစည်းတည်းဖြစ်သော အချုပ်အခြာအာဏာနိုင်ငံသည် ဆူညံပွက်လောရိုက်နေသော ဒီမိုကရေစီစနစ်၏ အတွေ့အကြုံကို မကြာခဏ တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ရပြီး အကြမ်းမဖက်သော တော်လှန်ရေးဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့ခြင်းလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url = http://www.stuartxchange.org/DayFour.html|title = The Original People Power Revolution|accessdate = February 28, 2008|publisher = Quartet| page= 77}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့]]၊ အာဆီယံ၊ [[အေးပက်|အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့]] နှင့် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီးနိုင်ငံများ အဖွဲ့တို့ကို စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ထို့ပြင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၏ ဌာနချုပ် တည်ရှိရာ နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title = Departments and Offices|url = http://www.adb.org/about/departments-offices#tabs-0-1|website = Asian Development Bank|publisher = Asian Development Bank|accessdate = November 26, 2015|last = admin}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်အား ထွန်းသစ်စ ဈေးကွက်နိုင်ငံ နှင့် စက်မှုပြောင်းလဲရေး နိုင်ငံအသစ် အဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး <ref name=goldmann11>{{cite web|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810095039/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf|title=The N-11: More Than an Acronym |publisher=[[The Goldman Sachs Group, Inc.]]|archivedate=August 10, 2011|date=March 28, 2007}}</ref> စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော စီးပွားရေးမှ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတို့သို့ ပိုမို အခြေခံသော စီးပွားရေး အဖြစ် ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။ <ref name=CIAfactbookPhilEcon>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html#Econ CIA World Factbook, Philippines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |date=July 19, 2015 }}, Retrieved May 15, 2009.</ref> အရှေတောင်အာရှတွင် အရှေ့တီမောနိုင်ငံ နှင့် အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာ အဓိက ကိုးကွယ်ရာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == [[File:Philip II portrait by Titian.jpg|thumb|upright|left|စပိန် ဒုတိယမြောက် ဖိလစ် ဘုရင်]] ဖိလစ်ပိုင်ဟူသော အမည်သည် စပိန် ဒုတိယမြောက် ဖိလစ်ဘုရင်ကို ဂုဏ်ပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စပိန် စွန့်စားရှာဖွေသူ ရိုင်လိုပက်ဇ် ဒီ ဗီလာလိုဘို က ၎င်း၏ ၁၅၄၂ ခုနှစ် ရှာဖွေရေး ခရီးစဉ်အတွင်း လေးယတ် နှင့် ဆာမားကျွန်းများအား ထိုအချိန်က ဩစတြီးယားမင်းသား ဖြစ်နေသူ ဖိလစ်အား အစွဲပြု၍ ဖဲလီပီးနားဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် လာ့ အစ်စလာ့ ဖီလီပီနာ ဟူသော အမည်သည် ကျွန်းစုအတွင်းရှိ ကျွန်းများအားလုံးကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသော အမည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအမည်အား ကျယ်ပြန့်စွာ မသုံးနှုန်းမီက အခြားအမည်များ ဖြစ်သော အစ်စလာ့ ဒယ် ပိုနီယန်တေး (အနောက်ဘက်မှ ကျွန်းများ) နှင့် မဂျဲလင်ပေးခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်သော ဆန် လာဇာရို စသော အမည်များကို အသုံးပြု၍လည်း စပိန်တို့မှ ထိုကျွန်းများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့သည်။{{sfn|Scott|1994 |page=[https://books.google.com/books?id=15KZU-yMuisC&pg=PA6 6]}}<ref name="Spate">{{Cite book |url=http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ |chapterurl=http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ch04s05.html |title=The Spanish Lake – The Pacific since Magellan, Volume I |chapter=Chapter 4. Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos |last=Spate |first=Oskar H.K. |publisher=Taylor & Francis |year=1979 |page=97 |isbn=978-0-7099-0049-8 |accessdate=January 7, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916101633/http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ |archive-date=September 16, 2008 |dead-url=yes }}</ref><ref name="Friis">{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=veuwAAAAIAAJ&cd=5&dq=islas+del+poniente+san+lazaro&q=islas+del+poniente#search_anchor |title=The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration |editor-last=Friis |editor-first=Herman Ralph |publisher=American Geographical Society |year=1967 |page=369 }}</ref><ref name="Galang">{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=lt5uAAAAMAAJ&cd=2&dq=islas+del+poniente+san+lazaro&q=islas+del+poniente+#search_anchor |title=Encyclopedia of the Philippines, Volume 15 |editor-link=Zoilo Galang |editor-last=Galang |editor-first=Zoilo M. |publisher=E. Floro |edition=3rd|year=1957|page=46}}</ref><ref name="Cambridge1">{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=jtsMLNmMzbkC&printsec=frontcover#v=onepage&q |title=The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800 |last=Tarling |first=Nicholas |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |page=[https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC&pg=PA12&dq=#v=onepage&q&f=false 12] |isbn=978-0-521-66370-0 }}</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်သည် သမိုင်းတလျှောက်တွင် အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်းတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရဖြစ်သော မာလိုလော့စ် ကွန်ဂရက်မှ ရီပတ်ဘလစ်ကာ ဖိလစ်ပီနာ သို့ မဟုတ် ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ကို ထူထောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ဖူးသည်။ စပိန်-အမေရိကန်စစ် (၁၈၉၈) မှ ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်စစ် (၁၈၉၉-၁၉၀၂) ကို ဖြတ်သန်း၍ ဓနသဟာယနိုင်ငံ ဖြစ်သည့်အချိန် (၁၉၃၅-၁၉၄၆) အထိပင် အမေရိကန် ကိုလိုနီ အာဏာပိုင်များက နိုင်ငံအား ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး စပိန်အမည်မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Constantino1975">{{cite book |last1=Constantino |first1=R |title=The Philippines: a Past Revisited |date=1975 |publisher=Tala Pub. Services |location=Quezon City }}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်သည် ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ {{Clear}} == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီခေတ်=== [[File:Tabon Cave 2014 04.JPG|thumb|တာဘွန်းဂူများသည် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ ရှေးအကျဆုံး လူတို့၏ ရုပ်ကြွင်းများ (တာဘွန်းလူ)ကို တွေ့ရှိရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။]] ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကာလင်ဂါပြည်နယ် ရိုင်ဇယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်ကိရိယာများ နှင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကြောင့် ကျွန်းစုများတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အစောဆုံး ဟိုမီနင်းလူသားများရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၉,၀၀၀ အထိ တွန်းပို့ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal |title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago |url=https://archive.org/details/nature-uk_2018-05-10_557_7704/page/183 |first1=T.|last1=Ingicco |first2=G.D.|last2=van den Bergh |first3=C.|last3=Jago-on |first4=J.-J.|last4=Bahain |first5=M.G.|last5=Chacón |first6=N.|last6=Amano |first7=H.|last7=Forestier |first8=C.|last8=King |first9=K.|last9=Manalo |first10=S.|last10=Nomade |first11=A.|last11=Pereira |first12=M.C.|last12=Reyes |first13=A.-M.|last13=Sémah |first14=Q.|last14=Shao |first15=P.|last15=Voinchet |first16=C.|last16=Falguères |first17=P.C.H.|last17=Albers |first18=M.|last18=Lising |first19=G.|last19=Lyras |first20=D.|last20=Yurnaldi |first21=P.|last21=Rochette |first22=A.|last22=Bautista |first23=J.|last23=de Vos |date=May 1, 2018 |journal=Nature |volume=557 |issue=7704 |pages=233–237 |doi=10.1038/s41586-018-0072-8 |pmid=29720661 |bibcode=2018Natur.557..233I}}</ref> သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများတွင် ယနေ့အထိ တွေ့ရှိရသည့် လူတို့၏ ရုပ်ကြွင်းများကို ယူရေနီယမ် အသုံးပြု တွက်ချက်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် စိတ်အချရဆုံး စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၇,၀၀၀မှ ကာလျောင်းလူ၏ ခြေထောက်အရိုးများပင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/7924538/Archaeologists-unearth-67000-year-old-human-bone-in-Philippines.html |title=Archaeologists unearth 67000-year-old human bone in Philippines |date=August 4, 2010 |accessdate=August 4, 2010 |location=London |work=The Daily Telegraph |first=Barney |last=Henderson}}</ref> ယခင်က ထိုထက်စောစီးစွာ တွေ့ရှိရသည်မှာ ကာဘွန်အသုံးပြု တွက်ချက်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် စမ်းသပ်ထားသည့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၆,၅၀၀ မှ ပလာဝမ်ရှိ တာဘွန်းလူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=pd6AAAAAMAAJ&q=tabon+man |title=The Tabon Caves: Archaeological Explorations and Excavations on Palawan |author=Fox, Robert B. |year=1970 |page=44 |accessdate=December 16, 2009 |publisher=National Museum |asin=B001O7GGNI}}</ref>{{sfn|Scott|1984|p=15}} နီဂရီတိုများသည် ကျွန်းစုများတွင် အစောဆုံးနေထိုင်သော လူများဖြစ်သောလည်း ၎င်းတို့၏ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှုကို စိတ်ချရသည့် နည်းလမ်းဖြင့် စမ်းသပ်ထားခြင်း မရှိပေ။{{sfn|Scott|1984|ps=, "Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such."|p=138}} ရှေးခေတ် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ၏ ဇာစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသာ သီအိုရီအချို့ရှိသည်။ အက်ဖ် လန်ဒါ ဂျိုကာနို၏ သီအိုရီ အရ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ဒေသတွင်း၌ပင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဝီလ်ဟမ် ဆိုလ်ဟိမ်း၏ ကျွန်းဇာစ်မြစ်သီအိုရီ အရ <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SiOgq0OPT_MC&pg=PA57&lpg= |title=Archaeology and Culture in Southeast Asia: Unraveling the Nusantao |last=Solheim |first=Wilhelm G. |last2=Bulbeck |first2=David |last3=Flavel |first3=Ambika |date=2006 |publisher=UP Press |isbn=978-971-542-508-7 |pages=57–139 |language=en}}</ref> ဘီစီ ၄၈,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခုနှစ် အတွင်း ယခု ပင်လယ်ရေအောက်သို့ မြုပ်နေသာ ဆွန်ဒါလန်း ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းမှ တဆင့် ကျွန်းစုများသို့ လူများ တဖြည်းဖြည်း ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်ပြီး အများကြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းမဟုတ်ဟု ဆွေးနွေးထားသည်။ အော်စထရိုနီးရှန်း ချဲ့ထွင်မှု သီအိုရီ အရ ထိုင်ဝမ်မှ မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း လူမျိုးများသည် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဘီစီ ၄,၀၀၀ ခန့်တွင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး နဂိုမူလလူများနေရာတွင် ဝင်ရောက် အစားထိုး နေထိုင်ကြသည်ဟု ရှင်းပြထားသည်။<ref name=mijares2006>{{cite journal|last=Mijares|first=Armand Salvador B.|year=2006|url=http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140707050814/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9|archivedate=July 7, 2014|title=The Early Austronesian Migration To Luzon: Perspectives From The Peñablanca Cave Sites|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|issue=26|pages=72–78|archive-date=7 July 2014|access-date=10 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707050814/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 |access-date=10 March 2019 |archive-date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823055847/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 |accessdate=10 March 2019 |archivedate=23 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130823055847/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 }}</ref> ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သက်သေများအရ အများစု လက်ခံထားသည့် သီအိုရီမှ ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသည်ဆိုသော သီအိုရီဖြစ်ပြီး ထိုသီအိုရီအရ ယန်စီမြစ်ဝှမ်းရှိ လျံဇူးယဉ်ကျေးမှု အစရှိသော ယဉ်ကျေးမှုလောကများမှ ဆင်းသက်လာသော<ref>{{cite book|last1=Bellwood|first1=Peter|title=The Global Prehistory of Human Migration|date=2014|page=213}}</ref> ထိုင်ဝမ်မှ အော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ဘီစီ ၄,၀၀၀ ခန့်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ပြီး အစောပိုင်းရောက်ရှိနေသူများနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့သည် ဟု ယူဆထားကြသည်။<ref name=mijares2006 /><ref name="solheim">{{cite book |url=http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080803020434/http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf |archivedate=August 3, 2008 |title=Origins of the Filipinos and Their Languages |last=Solheim |first=Wilhelm G., II. |date=January 2006 |accessdate=August 27, 2009}}</ref> ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလအတွင်း ကျောက်စိမ်းယဉ်ကျေးမှု တည်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဘီစီ ၂,၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်က အထိ ရှေးကျသည့် ကျောက်စိမ်းဖြင့် အနုစိတ်ထွင်းထုထားသော လက်မှုပစ္စည်းများကို သောင်းဂဏန်းမျှ တွေ့ရှိရသည်။{{sfn|Scott|1984|p=17}}<ref>{{cite book|last1=Bellwood|first1=Peter|title=Pathos of Origin|date=2011|pages=31–41}}</ref> ကျောက်စိမ်းသည် အနီးအနားရှိ ထိုင်ဝမ်မှ ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ ကုန်းမကြီးနှင့် ကျွန်းများတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုလက်မှုပစ္စည်းများကြောင့် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က အရှေ့တောင်အာရှ လူ့အဖွဲ့အစည်းများကြားတွင် အကွာအဝေး ရှည်လျားစွာ ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဆိုသော အချက်အတွက် သက်သေဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|last1=Hsiao-Chun|first1=Hung|title=Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia|date=2007}}</ref> ဘီစီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါတွင် ကျွန်းစုများတွင် နေထိုင်သူများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ၄ ခု အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မုဆိုး-ရှာဖွေစုဆောင်းသူ လူမျိုးစုများ၊ စစ်သူရဲလူမျိုးစုများ၊ တောင်ကုန်းနေ ဓနရှင်အုပ်စိုးသော လူမျိုးစုများ နှင့် ဆိပ်ကမ်းနေ လူမျိုးစုများတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>{{cite journal|author = Legarda, Benito, Jr. |journal = Kinaadman (Wisdom) A Journal of the Southern Philippines |title = Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines |volume = 23 |year = 2001 |page = 40}}</ref> ===ကိုလိုနီ မတိုင်မီခေတ်=== [[File:Naturales 4.png|thumb|upright|left|ဘောက်ဆာကုတ်ဒက်စ် ဟု ခေါ်သော မှတ်တမ်းမှ ကာဒါတွမ် သို့မဟုတ် တူမော ဟုခေါ်သော သူကောင်းမျိုးကို ဖော်ပြထားသောပုံ]] ယခုအချိန်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်နှင့် အစောပိုင်းသမိုင်းကို ခွဲခြားထားသော အပိုင်းအခြားမှာ အေဒီ ၉၀၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက် ဖြစ်ပြီး ထိုနေ့မှာ လာဂူးနား ကြေးနီပြားပေါ်တွင် ရေးထိုးထားသော ဂရီဂိုးရီးယန်း ပြက္ခဒိန်နှင့် ညီမျှသော နေ့စွဲ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အစောဆုံး မပျက်မစီးကျန်ရစ်သော မှတ်တမ်းစာ လည်း ဖြစ်သည်။ <ref name=Postma1992>{{cite journal|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|title=The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary|last=Postma|first=Antoon|journal=Philippine Studies|volume=40|issue=2|pages=182–203|date=1992|archive-date=8 December 2015|access-date=18 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053836/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|url-status=dead}}</ref> ထိုနေ့မှာ မနုဿဗေဒပညာရှင်တို့မှ ဖိလစ်ပိုင်၏ တိုးတက်လာသော အချိန်အပိုင်းအခြားဟု သတ်မှတ်ထားသည် ၁ရာစု မှ ၁၄ ရာစု ၏ အလယ်ဖြစ်သည်။ တိုးတက်လာသော အချိန်အပိုင်းအခြားမှာ လူအဖွဲ့အစည်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံများ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းများ ကွဲပြား၍ အထူးပြုအလုပ်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း နှင့် ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာသို့ ကုန်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်လာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ <ref name="Jocano2001">{{cite book | last = Jocano | first = F. Landa | title = Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage | publisher = Punlad Research House, Inc. | date = 2001 | location = Quezon City | pages = | volume = | edition = | url = | doi = | id = | isbn = 978-971-622-006-3 }}</ref> ၁၃၀၀ ခုနှစ်များသို့ ရောက်သောအခါတွင် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော မြို့ရွာဒေသများမှာ တိုးတက်နေသော ကုန်သွယ်ရေးဌာနများ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်း အပြောင်းအလဲအတွက် ဗဟိုချက်မ ဖြစ်လာခဲ့ကာ ရှုပ်ထွေးသော ဘဝပုံစံများဆီသို့ လမ်းပြခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို သွင်ပြင်လက္ခဏာကို ဖိလစ်ပိုင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အက်ဖ် လန်ဒါ ဂျိုကာနိုက ဖိလစ်ပိုင် အစောပိုင်းသမိုင်း၏ ဘာရန်ဂစ်အစိတ်အပိုင်းဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး ထိုအချိန်ကာလမှာ ၁၄ ရာစု အစမှ စပိန်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဖိလစ်ပိုင်၏ ကိုလိုနီခေတ်စသည့် အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Jocano2001" /> အေဒီ ၁ ရာစုတွင် သံကို တွေ့ရှိခဲ့သည်မှ စ၍ ထင်ရှားသော လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေး အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ရွာဒေသများ ကြီးမားကျယ်ပြန့်လာခဲ့ကာ အလွှာခွဲခြားခြင်းနှင့် အထူးပြုလုပ်ကိုင်ခြင်း စသော လူမှုဘဝ ပုံစံအသစ်များ ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Jocano2001" /> ဤလူ့အဖွဲ့အစည်းများထဲမှ အချို့ အထူးသဖြင့် မြစ်ကြီးများ၏ မြစ်ဝ သို့မဟုတ် မြစ်ဝအနီးတွင်ရှိသော ကမ်းရိုးတန်းမြို့ရွာဒေသများ<ref name="Junker1999">{{cite book|last1=Junker|first1=L|title=Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms|url=https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|location=Honolulu}}</ref>မှာ နောက်ဆုံးတွင် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောပိုင်း ကုန်သွယ်ရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် သိသာသော ပမာဏတစ်ခုမျှ ကုန်သွယ်မှုပြုသည် အထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးသော မလေးရှားပြည် နှင့် ဂျားဗားပြည် တို့အပြင် တရုတ်ရှိ မင်းဆက်အမျိုးမျိုး<ref name="Junker1999"/> ထိုင်း,<ref name="Miksic2009">{{Cite book |title=Southeast Asian Ceramics: New Light on Old Pottery |last=Miksic |first=John N. |publisher=Editions Didier Millet |year=2009 |isbn=978-981-4260-13-8}}</ref> နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် မွတ်စလင် စူလတန်နယ် ဘရူနိုင်း{{sfn|Scott |1994}}တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဗီယက်နမ် <ref name="Miksic2009" /> ဂျပန် <ref name="Sals2005">{{cite book | last = Sals | first = Florent Joseph | author-link = | title = The history of Agoo : 1578–2005 | publisher = Limbagan Printhouse | date = 2005 | location = La Union | pages = 80 | language = English}}</ref> နှင့် အခြားသော အော်စထရိုနီးရှန်း တိုင်းပြည်များ<ref name="autogenerated3">{{cite web|title=Timeline of history|url=http://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|accessdate=October 9, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123061819/http://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|archivedate=November 23, 2009}}</ref> နှင့်လည်း ကုန်သွယ်မှုပြုခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များ အရ တရုတ်တို့နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းသည် တန်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဆောင်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။{{sfn|Scott |1994}} အေဒီ ၂ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါတွင် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ အချို့သော (အကုန်မဟုတ်ပေ) လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် တရုတ်သို့ ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ပြီး တရုတ်တော်ဝင်နန်းတော်မှ သတ်မှတ်ထားသော အစွယ်အပွား စနစ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ {{sfn|Scott |1994}} ထိုသို့သော အစွယ်အပွားနိုင်ငံများသည် တရုတ်ဗဟိုပြု စနစ်ကို လက်ခံကြရပြီး ထိုစနစ်မှ တရုတ်နှင့် တော်ဝင်နန်းတော်တို့အား ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ အစောပိုင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် ထိုစနစ်ကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် တရုတ်နှင့် ကုန်သွယ်ရန် လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုအခြေအနေသည် စစ်ရေး နိုင်ငံရေး အရ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ် အမှန်တကယ် မသက်ရောက်ခဲ့ပေ။ {{sfn|Scott |1994}}<ref name="Junker1999" /> [[File:Rice terraces.png|thumb|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်ကပင် အီဖုဂေါင်း/အီဂိုရော့ လူမျိုးများသည် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းဒေသများတွင် လှေကားထစ် စိုက်ပျိုးရေး စနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။]] အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင်လူ့အဖွဲ့အစည်းများ အင်ဒိုနီးရှား နှင့် မလေးရှားရှိ နိုင်ငံအဆင့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်၍မူ ဒဏ္ဍာရီများတွင် အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် သီရိဝိဇယ အင်ပိုင်ယာနှင့် ဆက်ဆံရေး ရှိကြောင်း ပြောလေ့ရှိသော်လည်း ထိုသို့ ဆက်ဆံရေး ရှိကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်မည့် မည်သို့သော ရှေးဟောင်း သုတေသန အထောက်အထားကိုမှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။ <ref name="Jocano2001" />သို့သော်လည်း အခြားတစ်ဖက်တွင် မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာ နှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကောင်းကိုမူ လုံလောက်သော အထောက်အထား များ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="JocanoJr2012">{{Cite book |title=A Question of Origins |last=Jocano |first=Felipe Jr. |date=August 7, 2012 |work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts |publisher=Tuttle Publishing |isbn=978-1-4629-0742-7 |editor-last=Wiley |editor-first=Mark |language=en}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်၏ အစောပိုင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများအပေါ်တွင် အိန္ဒိယတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု မည်မျှ အတိုင်းအတာ အထိ ရှိသည် နှင့် မည်သို့ ရှိသည် ဆိုသော အချက်မှာ အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းပညာရှင်များကြားတွင် အငြင်းပွားစရာ အချို့ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref name="Jocano2001" /><ref name="Osborne2004">{{cite book | last = Osborne | first = Milton | title = Southeast Asia: An Introductory History | publisher = Allen & Unwin | date = 2004 | location = Australia | pages = | volume = | edition = Ninth | url =https://archive.org/details/southeastasiaint0000osbo_v1c2| doi = | id = | isbn = 978-1-74114-448-2 }}</ref> သို့သော်လည်း လက်ရှိတွင် ပညာရှင် အများ သဘောတူညီမှု ရထားသည်မှာ ထိုစဉ်က အိန္ဒိယနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ကြားတွင် တိုက်ရိုက် ကုန်သွယ်မှု အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည် သို့မဟုတ် လုံးဝ မရှိသလောက် ဖြစ်သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name="Jocano2001" /><ref name="Osborne2004" /> အိန္ဒိယ၏ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများ ဖြစ်သော စကားလုံး အသုံးအနှုန်း များနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကိုးကွယ်မှုများ<ref name="JocanoJr2012" />မှာ ၁၀ ရာစုမှ ၁၄ ရာစု အစောပိုင်းအတွင်း စိမ့်ဝင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဟိန္ဒူမာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာတို့ ကြားရှိ ဆက်ဆံရေးမှ တဆင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref name="Jocano2001" /> ထို့ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများသည် မဟာအိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှုဇုံ၏ အပြင်ဘက် အစွန်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ (အခြားသောနိုင်ငံများမှာ အာဖဂန်နစ္စတန် နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Osborne2004" /> ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများ၏ အစောပိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အဆင့်အတန်း ၃ ခု ခွဲခြားထားသည်။ <ref name="Jocano2001" /><ref name="Junker1999" /> ကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ထိုအဆင့်အတန်း ၃ခုကို ကွဲပြားသော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း မပြောင်းမလဲ ရှိသည်မှာ အထက်တန်းစာ သူကောင်းမျိုး အဆင့်၊ လွတ်လပ်သော လူ အဆင့် နှင့် အလီပင် သို့ မဟုတ် အိုရီပန်ဟု ခေါ်သော ကြွေးမြီရှိသူ မှီခိုအဆင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Jocano2001" /><ref name="Junker1999" /> သူကောင်းမျိုး အဆင့်တွင် ပါဝင်သူများထဲတွင် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး တာဝန်ကိုယူထားသော ဒါတု များ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်သည့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အစုအဖွဲ့များ ဖြစ်သော ဘာရန်းဂေး သို့မဟုတ် ဒူလိုဟန်တို့အား ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုကြသည်။ ထိုဘာရန်ဂေးများ ပေါင်းစပ်ကြသည့် အခါတွင် ပိုမိုကြီးပြသော မြို့ရွာဒေသများကို တည်ထောင်ကြသည် သို့မဟုတ် ပထဝီ အနေအထားရ ပိုမို၍ လျော့ရဲသော မဟာမိတ် အဖွဲ့များ,<ref name="Junker1999" /> အဖြစ် နေထိုင်လေ့ ရှိကြလေသည်။<ref name="Junker1999" /> ထိုအစုအဖွဲ့များတွင် အသက်အကြီးဆုံး သို့မဟုတ် လူအလေးစား ခံရဆုံး သူအား ထိပ်ဆုံး ဒါတု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး လာကန်၊ ဆူလတန်၊ ရာဂျာ သို့မဟုတ် ပိုမို၍ လုပ်သက်ရင့်သော ဒါတု ဟု အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။{{sfn|Scott |1994}}<ref name="Jocano2001" /><ref name="Legarda, Benito, Jr. 2001 40">{{Cite journal|author = Legarda, Benito, Jr. |journal = Kinaadman (Wisdom) A Journal of the Southern Philippines |title = Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines |volume = 23 |year = 2001 |page = 40 |ref = harv}}</ref> ====အစောပိုင်း သမိုင်းဝင် ကမ်းရိုးတန်း မြို့ပြနိုင်ငံများနှင့် အစိုးရများ==== [[File:Laguna Copperplate Inscription.gif|thumb|အေဒီ ၉၀၀ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသောလာဂူးနား ကြေးပြားစာသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် အစောဆုံးတွေ့ရသော သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်ပြီး လာဂူးနား၊ လမ်ဘန်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။]] ထိုမြို့ပြနိုင်ငံနှင့် ပြည်ထောင်များ၏ အစောဆုံးသမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ လာဂူးနား ကြေးပြားစာပေါ်တွင် တွေ့ရပြီး ထိုမှတ်တမ်းမှ တာဂါးလော့ နိုင်ငံဖြစ်သော တွန်ဒို (အေဒီ ၉၀၀ မတိုင်မီ မှ အေဒီ ၁၅၈၉) နှင့် တွန်ဒိုအနီးတဝိုက်တွင် တည်ရှိမည်ဟု ယူဆရသော အခြားဒေသ နှစ်ခု သုံးခု တို့ အပြင် မင်ဒါနောင်းရှိ ဒီဝါတာတောင် အနီးမှ ဒေသတစ်ခု နှင့် ဂျားဗားကျွန်းပေါ်မှ မီဒန်ဘုရားကျောင်း အစုအဝေးတို့ ကို သွယ်ဝိုက်ရည်ညွှန်းထားသည်။<ref name="Postma1992" /> ထိုနိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံရေး ဆက်သွယ်မှု အတိအကျကို ကြေးပြားစာပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ မရှင်းသော်လည်း ထိုကြေးပြားစာသည် ဒေသတွင်းနှင့် ဒေသပြင်ပ နိုင်ငံရေးဆက်သွယ်မှုများ အေဒီ ၉၀၀ မတိုင်မီကပင် ရှိခဲ့ကြောင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် လက်ခံထားသည့် သက်သေ အထောက်အထားပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Postma1992" />{{sfn|Scott |1994}}<ref name="Junker1999" /> ၁၅၀၀ ခုနှစ်များတွင် အစောဆုံး ဥရောပသား လူမျိုးခွဲဗေဒပညာရှင်များ ရောက်ရှိလာသည့် အခါတွင် တွန်ဒိုအား "လာကန်း" ဟု ခေါ်သည့် အာဏာစက်ပြင်းသည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးမှ အုပ်ချုပ်လျက် ရှိသည်။{{sfn|Scott|1994}}<ref name="Junker1999" /> ၎င်းသည် အဓိက ကုန်သွယ်ရေးဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး တရုတ်ပြည် မင်မင်းဆက်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးအား မနီလာ ရာဂျာပြည်နှင့် အတူ ကျွန်းစု တစ်ခုလုံးရှိ ကုန်ပစ္စည်းများအား {{sfn|Scott |1994}} လက်ဝါးကြီးအုပ် ချုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်။<ref name=Ring>{{cite book|url = https://books.google.com/?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA565 |title = International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania |author = Ring, Trudy |author2 = Robert M. Salkin |author3 = Sharon La Boda |last-author-amp = yes |publisher = Taylor & Francis |year = 1996 |pages = 565–569 |isbn = 978-1-884964-04-6 |accessdate = January 7, 2010}}</ref> ထိုကုန်သွယ်ရေးမှာ အလွန်အရေးပါသဖြင့် ယောင်ဂယ်လ်ဘုရင်သည် ကိုချာလောင်း အမည်ရှိသော တရုတ်ဘုရင်ခံအား ကုန်သွယ်ရေးများကို စောင့်ကြည့်နိုင်ရန် ခန့်အပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Ho Khai Leong|title=Connecting and Distancing: Southeast Asia and China|url=https://books.google.com/books?id=EwnzBiM0LmAC&pg=PA33|year=2009|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=978-981-230-856-6|page=33}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=VbwogbQ3l8UC&pg=PT84&lpg=PT84&dq=Yung+lo+governor+luzon#v=onepage&q=Yung%20lo%20governor%20luzon&f=false|title=In Our Image|accessdate=August 24, 2015|isbn=978-0-307-77543-6|last1=Karnow|first1=Stanley|year=2010}}</ref> နောက်ထပ် ဖိလစ်ပိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုအား သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် ရည်ညွှန်းထားခဲ့ခြင်းမှာ ဆောင်မင်းဆက်၏ တရားဝင် သမိုင်းစာအုပ် အတွဲ ၁၈၆ တွင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းစာအုပ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ တိုင်းပြည်ဟု ယူဆသော မာအီပြည်ဟု (အေဒီ ၉၇၁ မတိုင်မီ မှ ၁၃၃၉ အကျော်အထိ) ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဆောင်မင်းဆက်မှ ကုန်သည်များသည် မာအီသို့ နှစ်စဉ် လာရောက်လေ့ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့၏ မှတ်တမ်းများတွင် မာအီ၏ ပထဝီဝင်၊ ကုန်သွယ်သည့် ပစ္စည်းများနှင့် အုပ်စိုးသူ၏ ကုန်သွယ်ရေး အပြုအမူများကို ဖော်ပြထားခဲ့ကြသည်။<ref name="KansaiICIS">{{cite journal |last=Zhenping |first=Wang |title=Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines |journal=Journal of East Asian Cultural Interaction Studies |year=2008 |volume=1 |pages=249–260 |issn=1882-7756 |url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |archive-date=13 March 2013 |access-date=3 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |access-date=3 July 2019 |archive-date=13 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf }}</ref> တရုတ်ကုန်သည်များမှ မာအီနိုင်ငံသားများသည် ရိုးသားပြီး ယုံကြည်ရသူများ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။{{sfn|Scott|1984|p=67}} သို့သော်လည်း ထိုမှတ်တမ်းများတွင် မာအီ၏ တည်နေရာကို ရှင်းလင်းစွာ မဖောပြထားသဖြင့် မာအီ၏ တည်နေရာမှာ အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်နေပြီး အချို့သော ပညာရှင်များက လာဂွန်းနား ပြည်နယ် ဘေးမြို့ နေရာတွင် တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး<ref name="Go2005">{{cite journal | last = Go | first = Bon Juan | title = Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle | journal = Philippine Studies | volume = 53 | issue = 1 | pages = 119–138 | date = 2005 | url = http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | archivedate = October 21, 2013 | deadurl = no | archive-date = 21 October 2013 | access-date = 3 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | url-status = dead }}</ref> အခြားသူများက မင်ဒိုရိုကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။{{sfn|Scott|1984|p={{page needed|date=August 2018}}}} [[File:Butuan Ivory Seal.jpg|thumb|၁၉၇၀ ဘွမ်တမ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ၁၀၀၂ ခုနှစ်မှ ဘွမ်တွမ် ဆင်စွယ်တံဆိပ်]] [[File:Joangan, or the Spanish-built Joanga.jpg|thumb|left| ၁၇ ရာစုတွင် ဖရန်စစ္စကို အစ်ဂနာရှိ အယ်လ်စီနာ ရေးသားသော ''Historia de las islas e indios de Bisayas'' (1668) မှ ဗီဆာရန်း အမည်ရှိသော ကာရာကောင်းခေါ် ဖော့တပ်စစ်လှေ ကို ပုံဖော်ရေးဆွဲထားပုံ<ref name="alcina">{{cite book|author=Francisco Ignacio Alcina|title =Historia de las islas e indios de Bisayas|year =1668|url =https://trove.nla.gov.au/work/21366897?selectedversion=NBD197673}}</ref>]] ဆောင်မင်းဆက်၏ တရားဝင် သမိုင်းမှ ထပ်မံရည်ညွှန်းသည်မှာ မင်ဒါနောင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ဘူတွမ် ရာဂျားနယ်မြေ ({{circa|before ၁၀၀၁–၁၇၅၆}}) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများမှ တရုတ်အင်ပိုင်ယာသို့ ၁၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ပထမဆုံး သံတမန်အဖွဲ့စေလွှတ်သော တိုင်းနိုင်ငံ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဘူတွမ်သည် ဆရီ ဘာတာ ရှားဂျာ ရာဂျာ ၏ လက်အောက်တွင် ထင်ရှားခဲ့ပြီး <ref name="autogenerated3" /> ထိုသူမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အုပ်စိုးသူလူတန်းစားမှ ဟိန္ဒူနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတွင်း ရွှေပန်းတိမ် လုပ်ငန်းကြောင့် အင်အားကြီးလာခဲ့ပြီး ချမ်ပါး ယဉ်ကျေးမှုလောက နှင့် သံတမန် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘူတွမ်သည် အလွန်ပင် ကြွယ်ဝချမ်းသာခဲ့ပြီး လတ်တလော ဘူတွမ်မှ တူးဖော် ရရှိခဲ့သော ရွှေ ပမာဏသည် ပိုမိုထင်ရှားသော သီရိဝိဇယ နိုင်ငံထက်ပင် ပို၍ များပြားသည်။<ref>{{cite web |url=https://asiasociety.org/new-york/exhibitions/philippine-gold-treasures-forgotten-kingdoms |title=The Kingdom of Butuan |website=Philippine Gold: Treasures of Lost Kingdoms |publisher=Asia Society New York |access-date=2019-03-08 |df=mdy-all}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် အီဖရန် အီဆိုရယ်နာ၏ အယူအဆအရ ဗီဆာယန်း ဓားပြအဖွဲ့များသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို အေဒီ ၁၁၇၄ မှ ၁၁၉၀ အတွင်း လုယက်ခဲ့ကြပြီး အခြား သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ထိုဓားပြအဖွဲ့များသည် ဖော်မိုဆာ (ယနေ့ခေတ် ထိုင်ဝမ်) မှ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name=inquirer2013-06-13>[http://newsinfo.inquirer.net/421631/raiding-china.htm Jobers Bersales: ''Raiding China'' at Inquirer.net] Retrieved June 13, 2013</ref> ဗီဆာယန်း ဓားပြအဖွဲ့များတွင် ဒါပီတန် ကယ်ဒါတွမ်ပြည်မှ လူများ ပါဝင်ပြီး ၎င်းနိုင်ငံမှာ လေတီ မှ ဒါတု ဆူမန်ဂါ မှ ဘတ်ဘန်း ဟာမူဆာနွမ်း မင်းသမီးအား တရုတ်အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်သော ၎င်း၏ စစ်အင်အားကို ပြ၍ နှစ်သက်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် တည်ထောင်ထားသော တိုင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် သူတို့၏ နယ်မြေအား ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး အင်အားကြီးသော ပင်လယ်ကမ်းစပ် နိုင်ငံတော် အဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းအား "ဗီဆာယား ၏ ဗင်းနစ်မြို့" ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ <ref name="auto">[http://www.discoverbohol.com/Features/Dauis-History-Part-1.htm History of the Kingdom of Dapitan]. Retrieved February 3, 2017.</ref> ဒဏ္ဍာရီများ အရ မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် ကယ်ဒါတွမ်ပြည် ({{circa|၁၂၀၀–၁၅၆၉}}) အား သီရိဝိဇယနိုင်ငံ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲပြီးနောက်တွင် သီရိဝိဇယရှိ မလေးဒါတု များကို သစ္စာခံသူများက ကျူးကျော်သူ ခိုလာမင်းဆက် နှင့် ၎င်း၏ ရုပ်သေး ရာဂျာ မာကာတူနောင်း ကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဗီဆာယားကျွန်းများတွင် လက်ကျန်နိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား တည်ထောင်ခဲ့သော ဒါတု ဖြစ်သူ ပူတီသည် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အသစ် နယ်နိမိတ်အား မူလရင်းနေ လူမျိုးစုဖြစ်သော အာတီတို့၏ လူစွမ်းကောင်း မာရီကူဒို ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="G. Nye Steiger 1929, p. 121">G. Nye Steiger, H. Otley Beyer, Conrado Benitez, ''A History of the Orient'', Oxford: 1929, Ginn and Company, p. 121.</ref> မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် အား ပါနေးကျွန်းပေါ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပါနေးကျွန်းဆိုသော အမည်မှာ ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့သော ပန်နိုင်းနိုင်ငံ အား အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သလို ပန်နိုင်းနိုင်ငံမှ ဆင်းသက်လာသူတို့ နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ ပန်နိုင်းသည် [[ဆူမတြာကျွန်း]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသော သီရိဝိဇယနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး ပင်လယ်ရေကြောင်းသွား လမ်းကြပ်ဖြစ်သည့်<ref>{{cite report |date= November 10, 2014 |url=http://www.eia.gov/countries/analysisbriefs/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |section=Strait of Malacca |title=World Oil Transit Chokepoints |dead-url=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122053242/http://www.eia.gov/countries/analysisbriefs/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |archive-date=2014-11-22 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> [[မလက္ကာရေလက်ကြား]]အား အောင်မြင်စွာ ကာကွယ်နိုင်ခဲ့သော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ တပ် နေထိုင်ရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး <ref name="Wonderful">{{cite web |title=The Temples Of Bahal (Portibi): Traces of Vajranaya Buddhism in Sumatra |work=Wonderful Indonesia |url=http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi |accessdate=22 July 2015 |archive-date=22 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094350/http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi }}</ref> မလက္ကာရေလက်ကြားကို ကာကွယ်ရန်သည် ထိုအချိန်က သိသာသော စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံ သုံးခုဖြစ်သည့် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့က ဝိုင်းရံထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပန်နိုင်းလူမျိုးတို့သည် ထိုရေလက်ကြားအား ၇၂၇ နှစ်တိုင် အန္တရာယ် ရန်စွယ်အားလုံးမှ ကာကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသူ ခိုလာ အင်ပိုင်ယာအား ပုန်ကန်ရာတွင် သစ္စာရှိ စစ်သူရဲများဖြစ်ကြသော မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် လူမျိုးတို့သည် အနောက်ဘက်မှ ရောက်ရှိလာသော ဟိန္ဒူနှင့် အစ္စလာမ် ကျူးကျော်သူများအား ၎င်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ဗီဆားယားကျွန်းများမှ ဆန့်ကျင်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="saleeby 152-153">{{cite book |url=https://archive.org/stream/historysulu00islagoog#page/n58/mode/2up |title=The History of Sulu|author=Najeeb Mitry Saleeby |year=1908 |series=Ethnological Survey for Philippine Islands |publisher=Bureau of Printing, Harvard University |pages=152–153|oclc=3550427|accessdate=20 June 2019|edition=Illustrated |via=Internet Archive}}</ref> စီဘူး ရာဂျာပြည် <ref>Zhang Xie. (1618) (in Chinese). ''Dong Xi Yang Kao'' [''A Study of the Eastern and Western Oceans''] ''[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html Volume 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010145223/http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html |date=10 October 2017 }}'' ({{zh|[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/ 東西洋考]}}). {{ISBN|7-5325-1593-1}}. MID 00024687. Retrieved December 18, 2009.</ref>({{circa|၁၂၀၀–၁၅၆၅}}) မှာ ဗီဆာယားရှိ မတ်ဒ်ဂျာအက်စ်ပြည်၏ အိမ်နီးချင်း ဖြစ်ပြီး တမီးလ်သွေးပါဝင်သော ရာဂျာတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင် ချိုလာမင်းဆက် မျိုးနွယ်စုဝင် ဖြစ်သည့် ရာဂျာမူဒါ ဆရီ လူမေး မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ဆရီလူမေးအား ချိုလာ မဟာရာဂျာမှ မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် အား ကျူးကျော်ရန် စေလွှတ်လိုက်သော်လည်း ပုန်ကန်ခြားနားပြီး ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် တမီးလ်-မလေး ရာဂျာပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ မဟာရာဂျာမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သော်လည်း ၎င်းဘာသာ စီဘူး ရာဂျာပြည်ကို ထူထောင်သူအဖြစ် နှိမ့်ချစွာ နေထိုင်ပြီး သူကိုယ်တိုင် ဗီဆာယန်းများနှင့် ပေါင်းသင်းနေခဲ့သည်။ ထိုပြည်သည် ကျွန်းများအတွင်း ရေကြောင်းပို့ဆောင် ဆက်သွယ်ခြင်းဖြင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခဲ့သည်။<ref>[http://cebu-online.com/swum/html/exhibits.html Cebu, a Port City in Prehistoric and in Present Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205118/http://cebu-online.com/swum/html/exhibits.html |date=3 March 2016 }}. Accessed September 5, 2008.</ref> ဘူတွမ် နှင့် စီဘူး ရာဂျာပြည် နှစ်ခုစလုံးသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ နှစ်ပြည်စလုံးသည် အိန္ဒိယကုန်သည်များမှ ဘော်နီယိုကျွန်း တောင်ပိုင်းတွင် တည်ထောင်ထားသော<ref>[http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=106159&rog3=ID The Tenggarong Kutai] in the Joshua Project</ref> ဟိန္ဒူပြည်ဖြစ်သည့်<ref name=Coedes>{{cite book|last= Coedès|first= George|authorlink= George Coedès|editor= Walter F. Vella|translator= Susan Brown Cowing |title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}</ref> ကူတိုင်းပြည်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဂန္ထဝင်ကဗျာရှည်ကြီး တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် နာဂရာခရက်တီဂါမာ ကဗျာ အရ ဂျာဗားတွင် အခြေစိုက်သော မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာသည် လူဇုန်ကျွန်းပေါ်ရှိ ဆလူဒေါင် (မနီလာ) နှင့် ဆူလူးကျွန်းစု ရှိ ဆိုလော့ (ဆူလူး) တို့အား ကိုလိုနီနယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူတို့သည် ဗီဆာယားကျွန်းများပေါ်တွင် အခြေတည်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ သီရိဝိဇယမင်း သစ္စာခံများက အဆက်မပြတ် ပြောက်ကျားစစ်ပွဲများ ဖြင့် ၎င်းတို့အား တိုက်ခိုက်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မနီလာတိုက်ပွဲ (၁၃၆၅) အပြီးတွင် လူဇုန်ကျွန်းသည် လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည် ရရှိခဲ့ပြီး ဆူလူးတို့မှလည်း လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ကလဲ့စားချေသည့် အနေနှင့် မာဂျာပါဟစ်၏ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သော ပိုနီ (ဘရူနိုင်း) အား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ မြို့တော်မှ တပ်များက ၎င်းတို့အား ပြန်လည်မောင်းထုတ်ခဲ့သည့် အချိန် အထိ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book |title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past |year=2009 |publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education |isbn=978-99917-2-372-3 |ref={{harvid|History for Brunei Darussalam|2009}}|p=44}}</ref> တွန်ဒိုမှ ပါဆစ်မြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်း လူဇုန်ကျွန်းပေါ်တွင် မနီလာရာဂျာပြည် (c.၁၂၅၈–၁၅၇၁) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယခင်က ထိုဒေသရှိ မွတ်ဆလင်တို့ကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဘရူနိုင်း ရာဂျာ အာမက် မှ မာဂျာပါဟစ် ရာဂျာ အဗီဂျီကာရ အား ရေကြောင်းတိုက်ပွဲတွင် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့လာပြီး မွတ်စလင် ဖြစ်သွားသော ပြည်နယ်များမှ ခွဲထွက်ကာ လွတ်လပ်သော စူလတန်ပြည်များကို သီးခြားတည်ထောင်ကြသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲရန် ရင်ဆိုင်နေရသော ဟိန္ဒူ မာဂျာပါဟစ် အကြွင်းအကျန်တို့သည် ဘာလီကျွန်း သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။{{sfn|Barski|p=46}} တရုတ်တို့သည် လူဇုန် ဟု အမည်ရသော ပြည်ကိုလည်း ၎င်းတို့မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၎င်းမှာ မနီလာကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ယူဆရပြီး ၁၅၂၀ ခုနှစ်များမှ ပေါ်တူဂီနှင့် စပိန်တို့၏ မှတ်တမ်းများတွင် လူဆွန် နှင့် မနီလာသည် တစ်ခုတည်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားခဲ့ ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ {{sfn|Scott |1994}} သို့သော် အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်မှာ ထိုသူများ အားလုံးသည် မနီလာသို့ ရောက်ရှိခြင်း မရှိကြဘဲ လူဆွန် ဆိုသည်မှာ မနီလာပင်လယ်အော်ပေါ်ရှိ တာဂါးလော့ နှင့် ကာပမ်ပန်ဂမ်ပြည်များ အားလုံးကို အလွယ်တကူ ညွှန်းဆိုခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref name="Alfonso2016">{{cite book | title=The Nameless Hero: Revisiting the Sources on the First Filipino Leader to Die for Freedom | publisher=Holy Angel University Press | author=Alfonso, Ian Christopher B. | year=2016 | location=Angeles | isbn=978-971-0546-52-7}}</ref> မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ၁၅၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း နှင့် ၁၅၆၀ ခုနှစ်များ အထိ ထို ပင်လယ် ခရီးသွားလူမျိုးများကို ပေါ်တူဂီတို့၏ မလက္ကာမြို့တွင် လူဆိုးရက်စ် ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ တခွင်တွင် ပြည်ပ အသိုင်းအဝန်းများ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် တောင်ငူမင်းဆက်ခေတ် မြန်မာပြည်၊ မလက္ကာ စူလတန်ပြည် နှင့် အရှေ့တီမောတို့သို့ စွန့်စား ကုန်သွယ်ရန် သွားရောက်ပြီး စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြကာ <ref>Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya, p. 195.</ref>{{efn|1=The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD.{{refn|1=Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of Scott 1994 p.94}} }}<ref name="Pigafetta">{{Cite journal |last = Pigafetta |first = Antonio |author-link = Antonio Pigafetta |title = First voyage round the world |language = English |translator = J.A. Robertson |year = 1969 |place = Manila |publisher = Filipiniana Book Guild |orig-year = 1524}}</ref> ကုန်သည်များ နှင့် ကြေးစားစစ်သား များအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Pires">{{Cite book |last = Pires |first = Tomé |author-link = Tomé Pires |title = A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512–1515] |translator = Armando Cortesao |language = Portuguese |place = Cambridge |publisher = Hakluyt Society |year = 1944 }}</ref><ref name="Lach">{{cite book |last = Lach |first = Donald Frederick |title = Asia in the Making of Europe |year = 1994 |publisher = University of Chicago Press |location = Chicago |chapter = Chapter 8: The Philippine Islands |isbn = 978-0-226-46732-0}}</ref><ref name="Reid">{{cite book |last = Reid |first = Anthony |editor = Peter Bellwood |editor2 = James J. Fox |editor3 = Darrell Tryon |editor3-link = Darrell Tryon |title = The Austronesians: Historical and comparative perspectives |year = 1995 |publisher = Department of Anthropology, The Australian National University |location = Canberra |chapter = Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity |chapterurl = http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html |access-date = 5 July 2019 |archive-date = 2 September 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070902152346/http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html |url-status = dead }}</ref> ထင်ရှားသော လူဆိုးရက်စ် တစ်ဦးမှာ ပေါ်တူဂီ မလက်ကာပြည်ရှိ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သူဌေး နှင့် တီမန်ဂေါင်း (ဘုရင်ခံ နှင့် ဗိုလ်ချုပ်)<ref name="turnbull">{{cite book|last=Turnbull|first=C.M.|title=A History of Singapore: 1819–1975|year=1977|publisher=Oxford University Press|location=Kuala Lumpur|isbn=978-0-19-580354-9}}</ref> ဖြစ်သူ ရယ်ဂျီမို ဒီ ရာဂျာ ဖြစ်သည်။ သူသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ မလက်ကာ ရေလက်ကြား၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်<ref>Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.</ref> နှင့် အလယ်ခေတ် ဖိလစ်ပိုင် ပင်လယ်နိုင်ငံများ<ref>Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.</ref><ref>Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.</ref> တို့အတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပြုလုပ် ထိန်းချုပ်ထားသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သင်္ဘောအစုအဝေး၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ ပေါလ် ကီကိုင်း မာနန်ဆာလာ၏ အဆိုအရ နာမည်ကြီး မင်မင်းဆက် ဗိုလ်ချုပ် ကျန်းဟီ သည် လူဇုန်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မနီလာအား ဖျက်စီးခဲ့သော်လည်း ဒေသတွင်း မဟာမိတ်တိုင်းပြည်များက ၎င်း၏ စစ်တပ်ကို ပြန်လည် တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ အောင်မြင်မှုသည် ပန်ဂါဆီနန် အထိသာ ရှိနေခဲ့သည်။<ref>[http://sambali.blogspot.com/2005/11/glossary-lues.html Glossary: Luções By Paul Kekai Manansala in the "Quest of the Dragon and Bird Clan."]</ref> လူဇုန်မြောက်ပိုင်းတွင် ကာဘိုလိုအန် (ပန်ဂါဆီနန်) ({{circa|၁၄၀၆–၁၅၇၆}}) သည် ၁၄၀၆ မှ ၁၄၀၁၁ အတွင်း တရုတ်ပြည်သို့ လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်တစ်ခု အဖြစ် အထူးသံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|access-date=April 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724123829/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archive-date=July 24, 2015|dead-url=yes}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်လည်း ကုန်သွယ်မှုများ ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{cite book | last = Sals | first = Florent Joseph | author-link = | title = The history of Agoo : 1578–2005 | publisher = Limbagan Printhouse | date = 2005 | location = La Union | page = 80 | language = English}}</ref> မော်ရိုကို စူးစမ်းရှာဖွေသူ အီဘင် ဘာတူတာ၏ အဆိုအရ မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာ ဖွံ့ဖြိုးလာသည့် အချိန်တွင် ပန်ဂါဆီနန်သည် အလွန် အင်အားတောင့်တင်းသော်လည်း ပန်ဂါဆီနန်ရှိ ပြည်သူတို့သည် ထောင်လွှားခြင်း မရှိကြဟု ဆိုသည်။<ref>Ibn Battuta, ''The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354'', vol. 4, trans. H. A. R. Gibb and C. F. Beckingham (London: Hakluyt Society, 1994), pp. 884–5.</ref> ပန်ဂါဆီနန် (ကာဘိုလိုအန်း) မှ စစ်သူရဲ မင်းသမီး အာဒူဂျာသည် နိုင်ငံ နှင့် မဟာမိတ်တို့ကို ခေါင်းဆောင်ပြီး မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာ တစ်ခုလုံး၏ ပြိုင်ဘက်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကာဘိုလိုအန်း တို့သည် မင်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာသော အခါ မွန်ဂိုတို့ကို ဆန့်ကျင်သော မင်မင်းဆက်နှင့် တစ်သွေးတည်း တစ်သားတည်း ရှိကြောင်း ပြခဲ့သည်။{{sfn|Scott |1994 |p=187}} [[File:Kris and scabbard.jpg|thumb|upright|right|ခရစ် (သို့ ကာလစ်) ဟု ခေါ်သော ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီ ဖိလစ်ပိုင် လူမျိုးတို့ အသုံးပြုခဲ့သော မြင့်မြတ်သော ဓား။ ထိုဓားအား ပုံမှန် လက်နက် အဖြစ် ကိုင်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Frey |first=Edward |title=The Kris: Mystic Weapon of the Malay World |year=1989 |publisher=Oxford University Press |location=Selangor Darul Ehsan |isbn=978-0-19-588906-2}}</ref>]] ၁၃၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ၁၃၈၀ တွင် ကာရင်မ် အူလ် မက်ကဒမ် နှင့် ဂျိုဟိုးတွင် မွေးဖွားသော အာရပ်ကုန်သည် ရှာရီဖူးလ်း ဟာရှမ် ဆိုင်ယတ်ဒ် အဘူ ဘာကာ တို့သည် မလက္ကာ မှ ဆူလူးကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဆူလူး ရာဂျာဖြစ်သူ ရာဂျာ ဘာဂွင်ဒါ အလီ အား အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းပြီး သူ၏ သမီးတော်ကို လက်ဆက်ကာ ဆူလူး စူလတန်ပြည်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 "The Founding of the Sulu Sultanate"</ref><ref>{{citation |author=Bascar, C.M. |url=http://www.royalsulu.com/history.html |title=Sultanate of Sulu, "The Unconquered Kingdom" |dead-url=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201232156/http://www.royalsulu.com/history.html |archive-date=December 1, 2008 |access-date=December 19, 2009 |via=[http://www.royalsulu.com/ The Royal Hashemite Sultanate of Sulu & Sabah Website]}}</ref> ၁၅ ရာစု အကုန်တွင် ဂျိုဟိုးမှ ရှရစ်ဖ် မိုဟာမက် ကာဘန်ဆူဝမ် သည် မင်ဒါနောင်းကျွန်းသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး မာဂွင်ဒါနောင်း စူလတန်ပြည်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စူလတန် ပုံစံ ရှိသော အုပ်ချုပ်ရေး သည် လာနောင်း အထိ ချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။ <ref>[http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm "The Maguindanao Sultanate"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030126203422/http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm |date=26 January 2003 }}, Moro National Liberation Front web site. "The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book ''Muslims in the Philippines'' by Dr. C.A. Majul." Retrieved January 9, 2008.</ref> [[File:Iranun lanong warship by Rafael Monleón (1890).jpg|thumb|left|၁၈၉၀ခုနှစ်တွင် ရာဖဲလ် မွန်လီယွန်မှ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်း အီရန်နန် လူမျိုးတို့၏ ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ရာ နှင့် ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရာတွင် အသုံးပြုသော လာနောင်း စစ်သင်္ဘောများကို သရုပ်ဖော်ထားပုံ]] အစ္စလာမ်ဘာသာသည်သည် တောင်ဘက်တွင် မင်ဒါနောင်း အထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်တွင် လူဇုန်အထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref>Majul, Muslims, 81–83.</ref> ထိုသို့ အောင်မြင်ရခြင်း အကြောင်းမှာ ပိုနီဟု ယခင်က ခေါ်ဝေါ်သော ဘရူနိုင်း စူလတန်ပြည်သည် မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာမှ ခွဲထွက်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ မက္ကာမှ အာရပ်စော်ဘွား တစ်ဦးဖြစ်သူ ရှာရစ်ဖ် အလီအား စူလတန် အဖြစ် လာရောက် အုပ်ချုပ်ရန် ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး ထိုစူလတန်မှ ဆင်းသက်သူ စူလတန် ဘိုလ်ကရား သည် ၎င်း အုပ်ချုပ်စဉ် ၁၄၈၅ မှ ၁၅၂၁ အတွင်း လူဇုန်ကျွန်းတွင် မနီလာအား အစ္စလာမ် ကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သော ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite encyclopedia|author=Sidhu, Jatswan S. |year=2009 |title=Bolkiah, Sultan (r. 1485–1524) |encyclopedia=Historical Dictionary of Brunei Darussalam |edition=second |location=Lanham, MD |publisher=Scarecrow Press |page=37 |isbn=978-0-8108-7078-9}}</ref> ထို့နောက်တွင် ရာဂျာ ဂန်ဘမ်အား တိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ပုန်ကန်ထကြွသော တွန်ဒိုတို့အား အောင်မြင်ခဲ့ပြီး မွတ်ဆလင် ရာဂျာ ဆာလာလီလာအား နန်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မွတ်ဆလင် ရာဂျာနိုင်ငံဖြစ်သော မေနီလာ အား ပြန်လည်တည်ထောင်ကာ ဘရူနိုင်း၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် လူဇုံမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.history-centre.gov.bn/sultanbrunei.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041503/http://www.history-centre.gov.bn/sultanbrunei.htm|archivedate=January 9, 2017|title=Info Sejarah|publisher=The Government of Burnei Darussalam}}</ref><ref name=McAmis>{{harvnb|McAmis|2002|pp=18–24, 53–61}}</ref><ref name="end">{{cite book |last=Munoz |first=Paul Michel |title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula |url=https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno |publisher=Editions Didier Millet |year=2006 |location=Singapore|page=[https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno/page/171 171] |isbn= 978-981-4155-67-0}}</ref><ref>U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs. (June 2009). [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2700.htm Background Note: Brunei]. Retrieved December 18, 2009.</ref>စူလတန် ဘိုလ်ကရားသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ အသစ်ကူးပြောင်းထားသော စူလူးကျွန်းမှ စူလူး စူလတန် အာမာ အူလ်-အွမ်ဘရာ၏ သမီးတော် လိုင်လာ မက်ကာနာအား လက်ဆက်ခဲ့ပြီး ဘရူနိုင်း၏ ဩဇာကို လူဇုံကျွန်းနှင့် စူလူးကျွန်းစုတို့အထိ ဖြန့်ကျက်ခဲ့သည်။<ref name="Sidhu">{{Cite encyclopedia|author=Sidhu, Jatswan S. |year=2009 |title=Bolkiah, Sultan (r. 1485–1524) |encyclopedia=Historical Dictionary of Brunei Darussalam |edition=second |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=37 |isbn=978-0-8108-7078-9}}</ref> ဘရူနိုင်းသည် အလွန်ပင် အင်အားကြီးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ဘော်နီယို အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော တောင်ဘက်ရှိ ကူတိုင်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကူတိုင်းမှာ ဟိန္ဒူနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ကျူးကျော်လာသော အစ္စလာမ် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ ဖြစ်သည့် မာဂွင်ဒါနောင်းကဲ့သို့သော တိုင်းပြည်များနှင့် တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်နေရသည့် ဘူတွမ် နှင့် စီဘူးတို့နှင့် နောက်ဆုံးအနေနှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့ခြင်းဖြင့် အသက်ဆက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘရူနိုင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် သုံးပုံတစ်ပုံနှင့် တောင်ပိုင်း သုံးပုံတစ်ပုံကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း{{sfn|Saunders|2013|pp=60}}{{sfn|Herbert|Milner|1989|pp=99}}{{sfn|Lea|Milward|2001|pp=16}}{{sfn|Hicks|2007|pp=34}}{{sfn|Church|2012|pp=16}}{{sfn|Eur|2002|pp=203}}{{sfn|Abdul Majid|2007|pp=2}}{{sfn|Welman|2013|pp=8}} စူလတန် ဘိုလ်ကရားမှာ ၎င်းကိုယ်တိုင် မိခင်ဘက်မှ ဗီဆာယန်း သွေးတစ်ဝက်ပါသော်လည်း ဗီဆာယန်းကျွန်းများကို မအောင်မြင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီများထဲတွင် ရုပ်ချောပြီး ယောက်ျားပီသကာ သန်မာသော ဂီတအားဖြင့် ဘုရားပေးသည့် ပါရမီရှိပြီး နတ်သားကဲ့သို့ အသံရှိသည့် အပြင် ကိုယ်ခံပညာတော်သဖြင့် ကျော်ကြားသော သီချင်းဆိုသည့် သင်္ဘောကပ္ပတိန် နာခိုဒါ ရာဂမ် ဆိုသူ ရှိပြီး ၎င်းမှာ စူလတန် ဘိုလ်ကရားနှင့် တွဲဖက်မြင်ကြသည်။ စူလတန် ဘိုလ်ကရားမှာ နာခိုဒါ ရာဂမ် ဖြစ်နိုင်သည့် အထောက်အထားများ ရှိပြီး ၎င်းမှာ ဗီဆာယန်းနှင့် ဖိလစ်ပိုင် သွေးတစ်ဝက်ပါသည့် အမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်း စပိန်တို့၏ မှတ်တမ်းများအရ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ အထူးသဖြင့် ဗီဆာယန်းများသည် သီချင်းဆိုရာတွင် ဝါသနာကြီးကြပြီး အထူးသဖြင့် စစ်သူရဲလူတန်းစားများမှာ ၎င်းတို့၏ သီချင်းဆိုကောင်းမှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>Cf. William Henry Scott (1903). "Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society". (1 January 1994) pp. 109–110.</ref> ထို့နောက်တွင် မွတ်ဆလင်တို့သည် ဗီဆာယန်းတို့အား စစ်ပွဲများ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ကြပြီး ကျွန်အဖြစ် ဆက်လက်ဖမ်းဆီးခြင်းများ လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref name="macachor">{{cite journal |author=Celestino C. Macachor |year=2011 |title=Searching for Kali in the Indigenous Chronicles of Jovito Abellana |journal=Rapid Journal |volume=10 |issue=2 |url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |archivedate=July 3, 2012 |df= |archive-date=3 July 2012 |access-date=13 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |access-date=13 July 2019 |archive-date=3 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |accessdate=13 July 2019 |archivedate=3 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html }}</ref>မွတ်ဆလင်တို့၏ စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်သည့် ပါပူအာ-အင်ဒိုနီးရှား၏ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ဗဟိုချက်မအဖြစ် အခြေစိုက်သော မွတ်ဆလင် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်၍ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ကာ အင်အားကြီးလာသော တာနိတ် စူလတန်ပြည်သည် အန်နီမစ်ဆင် ကိုးကွယ်သည့် မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း ဒါပီတန် ကယ်ဒါတွမ်ပြည်အား ဘိုဟိုးတွင် ဆက်လက်ဖျက်စီးခဲ့သည်။<ref name="auto"/> ထို့အတွက်ကြောင့် ဒါပီတန် ပြည်သူတို့ အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ တိုင်းပြည်ကို မင်ဒါနောင်းမြောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ ထိုနေရာကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည့် အတွက် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်သူ လာနောင်း စူလတန်ပြည်မှ ပြည်သူများ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဟိန္ဒူရာဂျာပြည်များဖြစ်ကြသော ဘူတွမ် နှင့် စီဘူးတို့မှာလည်း မာဂွင်ဒါနောင်း စူလတန်ပြည်မှ ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန် သိမ်းပိုက်ခြင်းနှင့် စစ်ပြုခြင်းများကို ကြံ့ကြံ့ခံနေရပြီး <ref name="marivir">Marivir Montebon, Retracing Our Roots – A Journey into Cebu's Pre-Colonial Past, p.15</ref> ၎င်းတို့၏ တောင်ပိုင်းရှိ ဟိန္ဒူမဟာမိတ်ဖြစ်သော ကူတိုင်း ရာဂျာပြည်မှာလည်း ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်တွင် စိုးမိုးနိုင်ရေးအတွက် ဘရူနိုင်း စူလတန်ပြည်နှင့် အပြင်းအထန် ရုန်းကန် တိုက်ခိုက်နေရသည်။ ထိုသို့ ဗီဆာယန်းများအား ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန် တိုက်ခိုက်ခြင်းများနှင့် အပြိုင်အဖြစ် စီဘူးရာဂျာ ဟူမာဘွမ် အား မက်ကန် မှ ဒါတု လာပူး-လာပူးမှ ပုန်ကန်ခြားနားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=de Guzman|first=Maria O.|title=The Filipino Heroes|publisher=National Bookstore, Inc.|year=1967|pages=58|isbn=978-971-08-2987-3}}</ref> ထို့အပြင် တွန်ဒို နိုင်ငံ နှင့် ဘရူနိုင်း၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံဖြစ်သော မေနီလာ အစ္စလာမ်ရာဂျာပြည်တို့ကြားတွင် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများဖြင့် ကျွက်ကျွက်ဆူနေခဲ့ပြီး မေနီလာကို အုပ်ချုပ်သူ ရာဂျာ မာတန်ဒါမှ တွန်ဒိုအား တိုက်ခိုက်ရာတွင် ဘရူနိုင်းစူလတန်ပြည်ရှိ ၎င်းနှင့် အမျိုးတော်သူများမှ စစ်ကူတောင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo|last=Pigafetta|first=Antonio|year=1524|isbn=|location=|pages=}}</ref> ဒါတုများ၊ ရာဂျာများ၊ စူလတန်များနှင့် လာကန်းများအကြား အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်နေမှုကြောင့် စပိန်တို့အတွက် ကိုလိုနီပြုရန် လွယ်ကူခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းများသည် အမြဲတမ်း ဖြစ်နေတတ်သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ<ref>{{cite news|last1=Locsin|first1=Joel|title=For improved response? PAGASA to adopt 'super typhoon' category in 2015|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/386166/weather/for-improved-response-pagasa-to-adopt-super-typhoon-category-in-2015|accessdate=November 2, 2014|publisher=GMA News Online|date=November 1, 2014}}</ref> နှင့် နိုင်ငံအချင်းချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် လူဦးရေ ကျဲပါးသည်။<ref>{{cite journal|url = http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139 |title = A History of the Philippines |last = Barrows |first = David |journal = Guttenburg Free Online E-books |year = 2014 |volume = 1 |page = 139 |quote = Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas.}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် လူနည်းသော နယ်မြေများကို အလွယ်တကူပင် အောင်မြင်နိုင်ပြီး ကျွန်းစုအတွင်း နိုင်ငံငယ်များကို စပိန်အင်ပိုင်ယာအတွင်းသို့ အလျင်အမြန် သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့ကာ စပိန်ယဉ်ကျေးမှု သွတ်သွင်းခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=Agoncillo>{{cite book|author=Agoncillo, Teodoro A.|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|edition=8th|publisher=Garotech Publishing|year=1990|isbn=978-971-8711-06-4|page=[https://archive.org/details/historyoffilipin00teod/page/22 22]}}</ref> ===ကိုလိုနီခေတ်=== သတင်းစာဆရာ အလန်ရော်ဘယ်က " ကိုလိုနီစနစ်မှ ဖိလစ်ပိုင်ကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည့်အပြင် လူတို့၏ အတွေးအမြင်များကိုလည်း လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ စပိန်တို့လက်အောက် ၃၃၃ နှစ်နှင့် အမေရိကန်တို့လက်အောက် ဆယ်စုနှစ် ၅ ခုမှ နိုင်ငံကို ခိုင်မာစွာ ပုံသွင်းခဲ့သည်။" ဟူ၍ သူ၏ အယူအဆကို ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="D+C">{{cite news |title=No trust in institutions|url=https://www.dandc.eu/en/article/anti-democratic-legacy-spanish-and-us-colonialism-philippines|author=Alan C. Robles|work=D+C, development and cooperation |date=October 15, 2017 |accessdate=November 23, 2017}}</ref> မနုဿဗေဒပညာရှင် ပရော်စပယ်ရို ကိုဗာမှ သူ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ဖော်ပြရာတွင် "ကျွန်ုပ်တို့၏ တွေးခေါ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် အာရှသားများ ဖြစ်သော်လည်း အနောက်တိုင်းပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။<ref>quoted in {{cite book|last=Mendoza|first=Susanah Lily L.|title=Between the Homeland and the Diaspora: The Politics of Theorizing Filipino and Filipino American Identities : a Second Look at the Poststructuralism-indigenization Debates|url=https://books.google.com/books?id=cKlw1AlY9OYC|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-93157-1|pages=[https://books.google.com.ph/books?id=cKlw1AlY9OYC&pg=PA50 50–51]}}</ref> ====စပိန် အုပ်စိုးစဉ် ကာလ==== ၁၅၂၁တွင် ပေါ်တူဂီ စွန့်စားရှာဖွေသူ [[မဂျဲလင်|ဖာဒီနန် မဂျဲလင်]] ၏ အဖွဲ့သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး စပိန်အတွက် ကျွန်းများကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သော်လည်း မဂျဲလင်မှာ မက်တန်ကျွန်းတိုက်ပွဲတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="etymology">{{cite book|author1=Zaide, Gregorio F. |author2=Sonia M. Zaide |lastauthoramp=yes |title=Philippine History and Government|url=https://archive.org/details/philippinehistor0000zaid |edition=6th|publisher=All-Nations Publishing Company |year=2004}}</ref> စပိန်စွန့်စားရှာဖွေသူ မစ်ဂူရယ် လိုပက်ဇ် ဒီ လီဂက်ဇ်ပီ သည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုမှ ရောက်ရှိလာပြီး စီဘူးတွင် စပိန်တို့၏ ပထမဆုံးအခြေချနေထိုင်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပနေးကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချပြီး ဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင် ဗီဆာယန်းများနှင့် မဟာမိတ်ပြုပြီးနောက် စပိန်စစ်သားများနှင့် လက်တင်-အမေရိက တပ်သားသစ်များသည် မက္ကဆီကိုတွင် မွေးဖွားသော စစ်သူရဲကောင်း ယွမ် ဒီ ဆယ်စီဒို <ref>{{cite book|author=Marciano R. De Borja|title=Basques in the Philippines|url=https://books.google.com/books?id=xXpiujH2uOwC|year=2005|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-590-5|page={{page needed|date=January 2019}}}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref>၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် မွတ်ဆလင်တို့၏ မနီလာကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ယွမ် ဒီ ဆယ်စီဒိုသည် ဘရူနိုင်းတို့ သိမ်းပိုက်ထားသော တွန်ဒိုရှိ မင်းသမီး ကန်ဒါရာပါ အား ချစ်သော သူ၏ အချစ်ကြောင့် စစ်တပ်အား အားအင်တက်ကြွအောင် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ သူတို့တွင် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းသော လျှို့ဝှက် အချစ်ဇာတ်လမ်း ရှိခဲ့သည်။ မင်းသမီး ကန်ဒါရာပါသည် မက္ကဆီကို သူရဲကောင်းသည် မာကာဘီဘီ ရာဂျာ၏ သမီးတော်အား လက်ထပ်သွားပြီဆိုသော မုသားစကားကို ကြားသော အခါတွင် အသည်းကွဲ၍ သေဆုံးသွားခဲ့ခြင်းဖြင့် သူမ၏ အချစ်စွမ်းအား ကြီးမားခြင်းကို ပြသခဲ့သည်။ <ref name="Ordoñez20120819">{{Cite news |url=http://lifestyle.inquirer.net/6t2474/love-and-power-among-the-conquistadors |title=Love and power among the 'conquistadors' |last=Ordoñez |first=Minyong |date=August 19, 2012 |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=September 28, 2017 |language=en}}</ref> ထိုအချစ်ဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် စပိန်-မက္ကဆီကို-ဖိလစ်ပိုင် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုများက အစ္စလာမ် လွှမ်းမိုးသော မနီလာကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ လွတ်လပ်ရေး ယူပေးခဲ့ပြီး တွန်ဒိုနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မဟာလီကက်စ်ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်မှုကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး စီစဉ်ခဲ့သူများကို ဂူအမ်ကျွန်းနှင့် ဂွါရယ်ရိုတို့သို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Citation|url=http://geocities.com/sinupan/magatsalamat.htm |title=Magat Salamat |author=Tomas L. |accessdate=July 14, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091027123420/http://geocities.com/sinupan/magatsalamat.htm |archivedate=October 27, 2009 |deadurl=unfit}}</ref>စပိန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ၎င်းတို့သည် မနီလာအား စပိန်အရှေ့အိန္ဒိယ၏ မြို့တော် အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|url = http://ejournals.ph/index.php?journal=malay&page=article&op=view&path%5B%5D=1006&path%5B%5D=1062 |title = Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898 |author = Fernando A. Santiago Jr. |accessdate = July 18, 2008 |journal = Malay |volume = 19 |issue = [http://www.philjol.info/philjol/index.php/MALAY/article/view/80 2] |pages = 70–87 |year = 2006}}</ref> ယခင်က မနီလာအား အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘရူနိုင်း မွတ်ဆလင် သူကောင်းမျိုးတို့အား အတင်းအကြပ် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းသဖြင့် ၎င်းတို့က ကလဲ့စားချေသည့် အနေနှင့် ဂျပန်ရှိုးဂန်းများနှင့် ဘရူနိုင်း စူလတန်ပြည်တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ မနီလာကို ပြန်လည်ကျူးကျော်၍ အစ္စလာမ်ဘာသာကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ မနီလာကို ပြန်သိမ်းရန်အတွက် ဘရူနိုင်းတွင် စစ်သင်္ဘောများကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ယခင်က ဗုဒ္ဓဘာသာပြည်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မွတ်ဆလင် ကိုလိုနီ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကာ ကိုယ်ပိုင် ကျောက်တုံးခံတပ်နှင့် အမြောက်မြားရှိသော အနီးအနားရှိ မင်ဒိုရိုမှာမူ ခရစ်ယာန်နှင့် မွတ်ဆလင် အင်အားကြီးတပ်တို့၏ ပြိုင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်တလင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် မင်ဒါနောင်းမှ မိုးရို့စ်တို့မှ လတ်တလော ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသူများကို ကျွန်ပြုခြင်း နှင့် ၎င်းတို့အား အစ္စလာမ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် အစ္စလာမ်ပြည်ဖြစ်အောင် ပြန်လည် လုပ်ဆောင်ကြသော်လည်း မနီလာမှ ခရစ်ယာန်တို့က ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖျက်ဆီးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း နှင့် မွတ်ဆလင်တို့၏ ခံတပ်တည်ဆောက်မှုကို ဖျက်ဆီးခြင်း နှင့် ၎င်းတို့ တွေ့ကြုံရသော မွတ်ဆလင်များကို ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းတို့ဖြင့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွား သွားစေခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် တစ်ချိန်က ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး လူဦးရေ ထူထပ်သော မင်ဒိုရိုရှိမြို့များကို ဖျက်စီးခဲ့ပြီး ထိုဒေသအား ဆင်းရဲမွဲတေသွားစေခဲ့ကာ စစ်မျက်နှာပြင်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/Vol12No.1,Apr1974.pdf|title=Culture Contact and Ethnogenesis in Mindoro up to the End of the Spanish Rule|last=Lopez|first=Violeta B.|date=April 1974|website=|publisher=Asian Studies, Volume XII, Number 1|access-date=3 February 2017}}</ref><ref>Majul, op. cit., p. 108.</ref> စပိန်တို့သည် တရုတ်ဓားပြဗိုလ် လီမာဟောင်း ကိုလည်း အနိုင်ရခဲ့သည်။.<ref>Kurlansky, Mark. (1999). ''The Basque History of the World''. New York: Walker & Company. p. 64. {{ISBN|0-8027-1349-1}}.</ref><ref name="JoaquinPhilBecoming">Joaquin, Nick. (1988). ''Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming''. Manila: Solar Publishing.</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအား အစ္စလာမ်အဖြစ် သွတ်သွင်းခြင်းမှ တန်ပြန်ရန်အတွက် စပိန်တို့သည် ဘရူနိုင်းကို ရည်ရွယ်သော<ref name="McAmis 2002 33">{{Harvnb|McAmis|2002|p=33}}</ref><ref>{{cite web|last1=de Sande|first1=Francisco|title=Letter from Francisco de Sande to Felipe II|url=http://www.filipiniana.net/publication/letter-from-francisco-de-sande-to-felipe-ii/12791881675822|website=Filipiniana.net|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730162315/http://www.filipiniana.net/publication/letter-from-francisco-de-sande-to-felipe-ii/12791881675822|archivedate=July 30, 2012}}</ref> ကက်စတီလန်စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ တားနိတ်တို့မှ စပိန်တို့၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများဖြစ်သော ဒါပီတန်ပြည် နှင့် ဘူတွမ်ပြည်တို့ကို ကျွန်ပြုရန် တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် ဓားပြတိုက်ခြင်းတို့အား တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် တားနိတ် နှင့် တီဒိုး စူလတန်ပြည်တို့အား လည်း စစ်မက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="RICKLEFSp25">{{cite book|last =Ricklefs |first =M.C. |title =A History of Modern Indonesia Since c |edition =1300, 2nd |publisher =MacMillan |year =1993 |location =London |url = |doi = |isbn = 978-0-333-57689-2 |page =25}}</ref> ဘရူနိုင်းတိုင်းပြည်တွင် တရားဝင်အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သော ပန်ဂီရန် ဆယ်ရီ လီလာ အား ၎င်း၏ ညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ စူလတန် ဆိုင်ဖူး ရီဂျယ်မှာ မနာလိုသဖြင့် နေရာမှ ဖယ်ရှားခဲ့သဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပန်ဂီရန် ဆယ်ရီလီလာမှ ၎င်းနန်းပြန်ရလျှင် စပိန်လက်အောက်ခံပြည်အဖြစ် နေမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သဖြင့်လည်း ကက်စတီလန်စစ်ပွဲ သည် တရားဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Melo Alip|1964|p=201,317}}</ref> စပိန်တို့သည် မြို့တော်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပန်ဂီရမ် ဆယ်ရီ လီလာအား နန်းပြန်တင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ကံမကောင်း အကြောင်းမလှသဖြင့် ၎င်းမှာ အဆိပ်ခပ်ခံရသည်ဟု ယူဆရသော အကြောင်းဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရသည်။ စပိန်တပ်များမှာလည်း ဝမ်းရောဂါ ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားသဖြင့် စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဘရူနိုင်းတော်ဝင် မင်းသမီးမှာ စပိန်တို့နှင့်လိုက်သွားခဲ့ပြီး တွန်ဒိုမှ ခရစ်ယာန် တာဂါးလော့ စစ်သူရဲ အာဂတ်စတင်း ဒီ လီဂတ်ဇပီ နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုရမ်ကျမ်းမှ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သော ယောက်ျားနှင့် လက်ထပ်သော မွတ်ဆလင်အမျိုးသမီးများအား ကျောက်တုံးဖြင့် ထုသတ်ရန် ဆိုသော အပြစ်ပေးခြင်းကို ရဲဝံ့စွာ ဆန့်ကျင်ပြခဲ့ပြီး<ref>Kecia Ali, Marriage and Slavery in Early Islam. Cambridge, MA: Harvard University Press</ref> သူတို့ လင်မယားသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် မိသားစုဘဝတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဘရူနိုင်း-ဖိလစ်ပိုင် ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရခြင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် ဗိသုကာပညာရှင် လီဒရို ဗွီ လော့ဆင်မှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး နန်းတော်စံအိမ်ဖြစ်လာမည့် အစ်စတန်းနား နူရူ အီမန် အား ဒီဇိုင်းထုတ်ရာတွင် အကူအညီ ပေးခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Largest residential palace|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-residential-palace|publisher=Guinness World Records|accessdate=30 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530064553/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-residential-palace|archivedate=30 May 2015}}</ref> ဘရူနိုင်းသည်လည်း ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်တွင်လည်း ရှိပြီး ၎င်းနေရာမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် ရှေးအကျဆုံး မိုးသစ်တောရှိရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ အဏ္ဏဝါ ဇီဝမျိုးကွဲပေါင်းစုံရှိရာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော သန္တာတြိဂံဒေသ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=delineating1>Hoeksema BW. 2007.Delineation of the Indo-Malayan Centre of Maximum Marine Biodiversity: The Coral Triangle. In: W. Renema (ed.) Biogeography, Time and Place: Distributions, Barriers and Islands, pp 117–178. Springer, Dordrecht.</ref> စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ အရှေ့တောင်အာရှရှိ မွတ်ဆလင်များနှင့် စစ်ပွဲကို ရီကွန်ကွစ်စတာ <ref>Reviving the Reconquista in Southeast Asia: Moros and the Making of the Philippines, 1565–1662 By: Ethan P. Hawkley</ref> ဟု ခေါ်သည့် စပိန်တို့၏ အမိမြေကို အူမာယတ် ကယ်လီဖိတ်ရှိ မွတ်စလင်များမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းအား ပြန်လည် ရယူပြီး ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြန်လည်ပြောင်းလဲသည့် ရာစုနှစ် တစ်ခုကြာ တိုက်ပွဲ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ စပိန်တို့ ဖိလစ်ပိုင်သို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းသည်လည်း ကမ္ဘာ့ စပိန်-အစ္စလာမ် ပဋိပက္ခ၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ပြီး<ref>Charles A. Truxillo (2012), Jain Publishing Company, "Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War".</ref> ထိုပဋိပက္ခတွင် အနီးအနားရှိ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေဖြစ်သော အာချေးစူလတန်ပြည်အား ဗဟိုပြု၍ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ ယခင် ခရစ်ယာန်မြေများအား လတ်တလော ကျူးကျော်သိမ်းပိုင်ထားသည့် အော်တမန် ကယ်လီဖိတ်အား တိုက်ခိုက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ အာချေးသည် တောင်အာရှတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ပျံ့နှံ့ရာတွင် သာသနာပြု ဗဟိုဌာနဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာ ဝါးမျိုလာမှုတွင် ၎င်းတို့၏ ဘာသာကို ဆက်လက်စောင့်ထိန်းကြသော အန်နီမစ်များ၊ ဟိန္ဒူများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတိုင်းပြည်တို့ကြောင့် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ထိုတိုင်းပြည်များအား အသစ်ရောက်လာသော ခရစ်ယာန်တို့က မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားကြသည်။<ref name = "herwig">{{cite book | last =Zahorka | first =Herwig | publisher= Cipta Loka Caraka | title = The Sunda Kingdoms of West Java, From Tarumanagara to Pakuan Pajajaran with Royal Center of Bogor, Over 1000 Years of Propsperity and Glory | year =2007| url =| accessdate = }}</ref> သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်ရှိ မွတ်ဆလင် စူလတန်များကမူ တစ်မျိုးတွေးကြပြီး ၎င်းတို့အတွက်မူ အစ္စလာမ်ဘာသာအား ထိန်းသိမ်းခြင်း နှင့် ဖြန့်ကျက်ခြင်းသည် ခရစ်ယာန်ကျူးကျော်သူများအား ကာကွယ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု တွေးကြသည်။<ref>[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1226/the-stupidity-of-submitting-to-spanish-sovereignty-sultan-kudarat War Speech by Sultan Muhammad Kudarat: "You men of the Lake! Forgetting your ancient liberty, have submitted to the Castilians. Such submission is sheer stupidity. You cannot realise to what your surrender binds you. You are selling yourselves into slavery to toil for the benefit of these foreigners. Look at the regions that have already submitted to them. Note how abject is the misery to which their peoples are now reduced. Behold the condition of the Tagalogs and of the Visayans whose chief men are trampled upon by the meanest Castilian. If you are of no better spirit than these, then you must expect similar treatment. You, like them, will be obliged to row in the galleys. Just as they do, you will have to toil at the shipbuilding and labor without ceasing on other public works. You can see for yourselves that you will experience the harshest treatment while thus employed. Be men. Let me aid you to resist. All the strength of my Sultanate, I promise you, shall be used in your defence! What matters it if the Castilians at first are successful? That means only the loss of a year's harvest. Do you think that too dear a price to pay for liberty?"]</ref> နှစ်ဖက်စလုံးတွင် တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက် ကောင်းမွန်မြင့်မြတ်သော အကြောင်းများ ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Steven Shirley, Guided By God: The Legacy of the Catholic Church in Philippine Politics (Singapore: Marshall Cavendish Academic, 2004).</ref> ခရစ်ယာန်ဘက်တွင် လူမျိုးများ အမျိုးစုံပါဝင်ပြီး မက်စတီဇိုလူမျိုးများ နှင့် မူလက်တိုလူမျိုးများ နှင့် ဒေသရင်း အမေရိကန်လူမျိုးများဖြစ်သော အက်ဇ်တက်၊ မာယာ နှင့် အင်ကာတို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အမေရိကားတွင် စုဆောင်း၍ ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး စပိန်အရာရှိများက ဦးဆောင်ကာ ဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ မွတ်ဆလင်ဘက်ခြမ်းတွင်လည်း လူမျိုးပေါင်းစုံ ရှိသည်သာဖြစ်သည်။ ဒေသခံ မလေး စစ်သူရဲများသာမက အော့တမန် တို့ကလည်း စစ်တပ်များကို အနီးအနားရှိ အာချေးသို့ စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစစ်တပ်များတွင် တူရကီ၊ အီဂျစ်၊ ဆွာဟီလီ၊ ဆိုမာလီ၊ ဆင်ဒီ၊ ဂူဂျာရတ်တီ နှင့် မလဘာ လူမျိုးတို့ ပါဝင်သည်။<ref>[https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC&pg=PA39 ''The Cambridge History of Southeast Asia'' by Nicholas Tarling p.39]</ref> ထိုစစ်တပ်များသည် အနီးအနားရှိ ဘရူနိုင်းကဲ့သို့သော စူလတန်ပြည်များသို့လည်း ဖြန့်ကျက်သွားလာကြပြီး ဒေသခံ မူဂျာဟစ်ဒင်များကို ခေတ်ပေါ်အမြောက်မြား မည်သို့မည်ပုံ ပြုလုပ်သည် အစရှိသော တိုက်ခိုက်နည်းနှင့် ဗျူဟာ အသစ်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ အော့တမန်တို့၏ ထုတ်လုပ်ရေးနည်းလမ်းများနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှာ အလွန်ခိုင်မာသည် အစရှိသည့် အော့တမန်တို့၏ မလေးစစ်တပ်အပေါ် လွှမ်းမိုးမှုကို မလေး စူလတန်ပြည်များနှင့် တိုက်ခိုက်သော ခရစ်ယာန်စစ်သားများမှ လေ့လာ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>''[https://books.google.com/books?id=neUKEvaYPZYC Cambridge illustrated atlas, warfare: Renaissance to revolution, 1492–1792]'' by Jeremy Black p.[&pg=PA16 16]</ref><ref>''[https://www.earthobservatory.sg/resources/publications/mapping-acehnese-past MAPPING THE ACEHNESE PAST]'' Edited by R. MICHAEL FEENER, PATRICK DALY and ANTHONY REID (Page 65: CHAPTER IV, Ottoman-Aceh relations as documented in Turkish sources by İsmail Hakkı Göksoy)</ref> ထိုအချိန်တွင်ပင် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းနှင့် မာလူကူးကျွန်းများတို့တွင် စပိန်တို့၏ ခံတပ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း စပိန်စစ်သားများနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ အသစ်ပြောင်းလဲထားသော တားနိတ်စူလတန်ပြည်၊ မိုလက်ကာ မှ ဒေသခံများသည် ၎င်းတို့ကို ပစ်ထားခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော တုန်နည်းပြည်ကို အုပ်စိုးသူ မင်မင်းဆက်၏ သစ္စာခံ ဂျပန်တွင် မွေးဖွားသော ကိုစင်ဂါမှ ကျူးကျော်ရန် ခြိမ်းခြောက်နေသဖြင့် ၎င်းတို့၏ တပ်များကို ပြန်လည်စုစည်းရန်အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |title=The Spanish experience in Taiwan, 1626–1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor |publisher=Hong Kong University Press |author=Borao, José Eugenio |year=2010 |page=199 |isbn=978-962-209-083-5 |jstor=j.ctt1xcrpk}}</ref> သို့သော်လည်း စီစဉ်ထားသည့် ကျူးကျော်မှုမှာ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်းတွင် အခြေချနေထိုင်သူများကို ပစိဖိတ်ကျွန်းများဖြစ်သော ပလောကျွန်းနှင့် မာရီယာနာကျွန်းတို့သို့ ပို့လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm|title=Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands|accessdate=19 July 2019|archivedate=28 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128085201/http://www.micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm}}</ref> ရှာရီယာ ဥပဒေ အရ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သောသူများကိုသာ ကျွန်အဖြစ် စေခိုင်းနိုင်သည့်အတွက် အရှေ့တောင်အာရှအား အစ္စလာမ် ဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲသည့်အချိန်တွင် မွတ်ဆလင်မဟုတ်သော စပိန်ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် အနောက်ဘက်ရှိ မွတ်ဆလင်တိုင်းပြည်များအတွက် ကျွန်လုပ်သားအဖြစ် တင်ပို့ရန်အတွက် အရင်းအမြစ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ကျွန်လုပ်သားများသည် အရှေ့မှ အနောက်တိုင်းသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း ခံရသည်။<ref>Junker, “Trade Competition,” 248–255, and Raiding, 339–343.</ref> မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင်လည်း စပိန်တို့သည် ပင်လယ်၏ ခရစ်ယာန်တို့ နေထိုင်သည့် အပိုင်းတွင် မွတ်ဆလင်တို့၏ ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန် တိုက်ခိုက်ခြင်းအား ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနေရသည်။<ref>{{Cite book|title= Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, the Barbary Coast and Italy, 1500-1800|url= https://archive.org/details/trent_0116405722392|last= Davis|first= Robert C.|publisher= Palgrave Macmillan|year= 2003|isbn= 978-0-333-71966-4|location= |pages= |quote= |via= }}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် အစ္စလာမ်တို့၏ ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန်တိုက်ခိုက်ခြင်း တိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ စပိန်တို့အနေနှင့် နေရာအနှံ့ပူးပေါင်းရင်ဆိုင် တွန်းလှန်နေရသည်။<ref name="McAmis 2002 33"/> သို့သော်လည်း တရုတ် သို့မဟုတ် ဂျပန်တို့နှင့် ကုန်သွယ်သည်လောက် အမြတ်မရသည့်အတွက် စပိန်တို့အနေနှင့် မနီလာ၊ မင်ဒိုရို၊ ပလာဝမ် နှင့် ဇမ်ဘူရန်းဂါး တို့မှ အပ မွတ်စလင်တို့၏ ဒေသကို ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးလာခဲ့သည်။<ref>AGI AF 18B Antonio de Morga 6 July 1596. These expeditions also aimed to gain control of the trade with China and within the archipelago (Wiliam Henry Scott, Cracks In the Parchment Curtain, Page 47, Year 1978.)</ref> [[File:Spanish Galleon.jpg|thumb|upright|မနီလာနှင့် အကာပူကိုကို ကုန်သွယ်ရာတွင် သုံးသည့် မနီလာ ဂယ်လီယွန်ဟု ခေါ်သော ကုန်သွယ်သင်္ဘောများ]] စပိန်တို့၏ အုပ်စိုးမှုကြောင့် ကျွန်းစုများအတွင်း အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာဖြစ်နေသော နိုင်ငံများကို နိုင်ငံရေးအရ ညီညွတ်အောင် သိသာစွာ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၅ ခုမှ ၁၈၂၁ ခုနှစ်အထိ ဖိလစ်ပိုင်အား မက္ကဆီကိုတွင် အခြေစိုက်သော စပိန်ပြည်သစ်နယ်မြေ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း မက္ကဆီကို လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲအပြီးတွင် မက်ဒရစ်မှ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ အထိ တည်ဆောက်ခဲ့သမျှထဲတွင် အကြီးဆုံး သစ်သားသင်္ဘောများဖြစ်ကြသော မနီလာ ဂယ်လီယွန်ဟု ခေါ်သော သင်္ဘောများကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဘိုင်ကောလ်ဒေသ နှင့် ကာဗိုက်ဒေသတို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf|title=Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon|website=Mary Jane Louise A. Bolunia|publisher=Archaeology Division, National Museum of the Philippines|accessdate=October 26, 2015}}</ref> မနီလာ ဂယ်လီရွန်သင်္ဘောများသည် မနီလာ နှင့် မက္ကဆီကိုရှိ အကာပူကို တို့ကြား သွားလာရာတွင် များပြားလှစွာသော ရေတပ်သင်္ဘောများ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် သွားလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite book |author=Williams, Glyn |year=1999 |title=The Prize of All the Oceans |url=https://archive.org/details/prizeofalloceans0000will_n9v8 |publisher=Viking |location=New York |isbn=978-0-670-89197-9 |page=[https://archive.org/details/prizeofalloceans0000will_n9v8/page/4 4]}}</ref> ဂယ်လီလွန် သင်္ဘောများသည် ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်မျှ ရွက်လွှင့်သွားလာလေ့ ရှိသည်။<ref>Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. p. 193.</ref> မနီလာ ဂယ်လီယွန် သင်္ဘောများသည် ၎င်းတို့နှင့် အတူ လက်တင် အမေရိကမှ ဖိလစ်ပိုင်အတွက် ကုန်စည်များ<ref>1996. "Silk for Silver: Manila-Macao Trade in the 17th Century." ''Philippine Studies'' 44, 1:52–68.</ref> settlers<ref>"Forced Migration in the Spanish Pacific World" By Eva Maria Mehl, page 235.</ref> နှင့် စစ်လက်နက် ဖြည့်တင်းခြင်းများ သယ်ယူသွားလေ့ ရှိသည်။ <ref>[http://www.gutenberg.org/files/16086/16086-h/16086-h.htm Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)]("The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians (Native Americans). There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.")</ref> မနီလာမှ အကာပူကို သို့ အပြန်တွင် အာရှမှ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရန် ကုန်စည်များ<ref>Fish, Shirley. The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific, with an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815. Central Milton Keynes, England: Authorhouse 2011.</ref> နှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မည့်သူများကို <ref>{{cite book|last=Seijas|first=Tatiana|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-95285-9}}<br />{{cite web |url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/ |title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade |last1=Rose |first1=Christopher |date=January 13, 2016 |website=15 Minute History |publisher=University of Texas at Austin |access-date=January 13, 2016 |accessdate=19 July 2019 |archivedate=19 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190719171701/https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/ }}</ref> အမေရိကားတိုက်၏ အနောက်ပိုင်းဒေသများသို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf |title=Chronology of Filipinos in America Pre-1989 |author=Eloisa Gomez Borah |year=1997 |website=Anderson School of Management |publisher=University of California, Los Angeles |accessdate=February 25, 2012 |archivedate=8 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208123432/http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf }}</ref> ကုန်သွယ်မှုမှတဆင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ နှင့် ပီရူးနိုင်ငံတို့မှ ပြောင်းများ၊ ခရမ်းချဉ်သီးများ၊ အာလူးများ၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့်များ၊ ချော့ကလက်များ နှင့် နာနတ်သီးများ အစရှိသည့် စားစရာများကို ဖိလစ်ပိုင်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နီဂရိုးကျွန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ပထမဆုံး ကမ္ဘာပတ် ရွက်လွှင့်ရာမှ ကျန်ရစ်သူ ဆီဘက်စတိန်း အယ်လ်ကာနို နှင့် ၎င်း၏ သင်္ဘောသားများ၊ သူတို့၏ မျိုးဆက်များကို အခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ မြို့သစ်များကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="JoaquinPhilBecoming" /> ကက်သလစ် သာသနာပြုများမှ အနိမ့်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကို ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>Russell, S.D. (1999) {{cite news |url = http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm |title = Christianity in the Philippines |accessdate = April 2, 2013 |archivedate = 11 May 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190511151342/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm }}</ref> သူတို့သည် ဘာရော့ငလျင် ဗိသုကာ စတိုင်လ် တည်ဆောက်ထားသော စာသင်ကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ် တစ်ခု၊ ဆေးရုံများနှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.aenet.org/manila-expo/page16.htm "The City of God: Churches, Convents and Monasteries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512205811/http://www.aenet.org/manila-expo/page16.htm |date=12 May 2016 }}. Discovering Philippines. Retrieved on July 6, 2011.</ref> သူတို့၏ မြို့ရွာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စပိန်တို့သည် ပရယ်ဆီဒီယိုဟု ခေါ်သော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ခံတပ်များကို ကျွန်းစုများ အနှံ့ တည်ဆောက်၍ တပ်စွဲခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://filipinokastila.tripod.com/fort.html/|title=Fortress of Empire|author=Rene Javellana, S.J.|date=1997|access-date=23 July 2019|archive-date=15 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715191408/http://filipinokastila.tripod.com/fort.html|url-status=dead}}</ref> စပိန်တို့သည် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကျောင်းများတွင် အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခွင့် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{harvnb|Dolan|1991}}, [http://countrystudies.us/philippines/53.htm Education].</ref> ကျွန်စနစ်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုပေါ်လစီများကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ အဆမတန် တိုးပွားလာခဲ့သည်။<ref name="Gonzalez93">{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm |title=The Philippines: historical demographic data of the whole country |accessdate=July 19, 2003 |first=Jan |last=Lahmeyer |year=1996 |archivedate=3 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303214300/http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm }}</ref><ref>{{cite web |url=http://1898.mforos.com/1026829/7262657-censos-de-cuba-puerto-rico-filipinas-y-espana-estudio-de-su-relacion/ |title=Censos de Cúba, Puerto Rico, Filipinas y España. Estudio de su relación |accessdate=December 12, 2010 |publisher=Voz de Galicia |year=1898 }}</ref> [[File:Landing Balanguingui.jpg|thumb|left|စပိန်ပန်းချီဆရာ အန်တိုနီယို ဘရူဂါဒါ ရေးဆွဲထားသော စပိန်တို့ စူလူးသို့ စူးစမ်းရှာဖွေ ရောက်ရှိခြင်း ပန်းချီကား]] စပိန်တို့ အုပ်ချုပ်နေစဉ် ကာလအတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင်းမှ ဒေသခံတို့၏ ပုန်ကန်မှုများစွာကို ရင်ဆိုင်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် ပြင်ပရှိ တရုတ်နှင့် ဂျပန် ပင်လယ်ဓားပြများ၊ ဒတ်ချ်၊ အင်္ဂလိပ်၊ ပေါ်တူဂီ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ မွတ်ဆလင်တို့၏ စစ်ရေး အရ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံကို ဂျပန်မှ အင်ဒိုနီးရှား အထိ လခြမ်းပုံစံ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်သည်နှင့် ကြုံရသော်လည်း ထိုသို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သူများကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အရင်းအနှီးကြီးမားစွာ ပေးဆပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၇ ရာစုအတွင်း အနောက်ဘက်မှ ဒတ်ချ်တို့နှင့် ကာလ ကြာရှည်စွာ စစ်ဖြစ်ပွားခြင်း နှင့် အတူ တောင်ဘက်မှ မွတ်ဆလင်တို့နှင့် ကြိုကြားကြိုကြား ဆိုသကဲ့သို့ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်း နှင့် မြောက်ဘက်မှ ဂျပန်-တရုတ်တို့၏ ဝိုကိုး ပင်လယ်ဓားပြများကို တိုက်ခိုက်နေရခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီဘဏ္ဍာများမှာ ဒေဝါလီခံရလု နီးနီး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ <ref>{{Harvnb|Dolan|1991}}, [http://countrystudies.us/philippines/4.htm The Early Spanish Period].</ref> ထို့အပြင် အမြဲလိုလို စစ်ဖြစ်နေရခြင်းကြောင့် မက္ကဆီကို နှင့်<ref>"In Governor Anda y Salazar’s opinion, an important part of the problem of vagrancy was the fact that Mexicans and Spanish disbanded after finishing their military or prison terms "all over the islands, even the most distant, looking for subsistence."" ~CSIC riel 208 leg.14</ref>ပီရူး မှ စေလွှတ်လိုက်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် အခြေစိုက်သော စပိန်စစ်သားများ အများအပြား တပ်ပြေးခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ ရသည်။ <ref>Garcıa de los Arcos, "Grupos etnicos," ´ 65–66</ref><ref>CSIC ser. Consultas riel 301 leg.8 (1794)</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် စစ်သားအဖြစ်နှင့် အသင့်လျှော်ဆုံးနှင့် အသန်မာဆုံး သူများသာ စစ်မှုထမ်းရန် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးခြင်းမှာ ကျွန်းစုများ အနှံ့ စစ်ပွဲများ တိုက်ခိုက်ရန်နှင့် အခြားနေရာများတွင် ခံတပ်များနှင့် အများပြည်သူသုံး အခြေခံအဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန် စပိန်တို့မှ ငှားရမ်းထားသော ဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင် စစ်သူရဲများနှင့် အလုပ်သမားများ ကြားတွင်လည်း ကြုံတွေ့ရသည်။ စစ်ပွဲများ ဆက်တိုက် တိုက်နေရခြင်း၊ လခမရခြင်း၊ နေရာပြောင်းနေရခြင်းနှင့် ငတ်မွတ်ခြင်း စသော အခြေအနေများကို ပြင်းထန်စွာ ရင်ဆိုင်နေရသဖြင့် လက်တင်အမေရိကမှ ပို့လွှတ်လိုက်သော စစ်သားများနှင့် ဒေသအတွင်း ရှာဖွေခန့်အပ်ထားသော စစ်သူရဲများနှင့် အလုပ်သမားများမှာ သေဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် ကစဉ့်ကလျား တပ်ပျက်၍ ဥပဒေမရှိသော ကျေးလက်ဒေသရှိ ပုန်ကန်သူ ဒေသခံများ အကြား ခြေသလုံးအိမ်တိုင် အဖြစ်နေထိုင်ကြခြင်း တို့ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယမှ ကျွန်ပြုခံထားရသော ကျွန်များနှင့်<ref>The Diversity and Reach of the Manila Slave Market Page 36</ref> နီဂရီတို့ ခြေသလုံးအိမ်တိုင် လှည့်လည်သွားလာနေကြသူများမှာ ဗလက္ကာယပြုခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်တန်ဆာလုပ်ငန်းမှ တဆင့် ,<ref>"The descendants of Mexican mestizos and native Filipinos were numerous but unaccounted for because they were mostly the result of informal liasons." ~Garcia de los Arcos, Forzados, 238</ref> သွေးနှောသွားကြပြီး မြို့များနှင့် မြို့ကြီးများတွင် စပိန်တို့ အပြင်းအထန် ကြိုးစားထိန်းသိမ်း ထားခဲ့ရသော လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုမှာ နောက်တစ်ဆင့် ထပ်မံ ဝေဝါးသွားခဲ့ရသည်။.<ref name="ReferenceC">Tomás de Comyn, general manager of the Compañia Real de Filipinas, in 1810 estimated that out of a total population of 2,515,406, "the European Spaniards, and Spanish creoles and mestizos do not exceed 4,000 persons of both sexes and all ages, and the distinct castes or modifications known in America under the name of mulatto, quarteroons, etc., although found in the Philippine Islands, are generally confounded in the three classes of pure Indians, Chinese mestizos and Chinese." In other words, the Mexicans who had arrived in the previous century had so intermingled with the local population that distinctions of origin had been forgotten by the 19th century. The Mexicans who came with Legázpi and aboard succeeding vessels had blended with the local residents so well that their country of origin had been erased from memory.</ref>ထိုအခြေအနေများကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်ကို အုပ်ချုပ်ရန် အခက်အခဲများ ပိုမို တိုးပွားလာခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မနီလာကို အပိုင်စားရသော တော်ဝင်မြို့စားမှ စပိန် ဒုတိယမြောက် ချားလ်ဘုရင်ထံ စာရေးပြီး ထိုကိုလိုနီကို စွန့်လွှတ်ရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်ကို အခြေစိုက်၍ အရှေ့ဖျားဒေသကို ခရစ်ယာန်အဖြစ်ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားမည်ဆိုသော ဘာသာရေး နှင့် သာသာနာပြုရေးဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များက ထိုအကြံပေးချက်ကို အောင်မြင်စွာ ဆန့်ကျင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Blair, E., Robertson, J., & Bourne, E. (1903). The Philippine islands, 1493–1803 : explorations by early navigators, descriptions of the islands and their peoples, their history and records of the Catholic missions, as related in contemporaneous books and manuscripts, showing the political, economic, commercial and religious conditions of those islands from their earliest relations with European nations to the beginning of the nineteenth century. Cleveland, Ohio.</ref>အကျိုးအမြတ်မရသော စစ်ကြောင့် ပျက်စီးနေသော ဖိလစ်ပိုင်ကိုလိုနီမှာ စပိန်ဘုရင်မှ ထောက်ပံ့ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ နယူးစပိန် (မက္ကဆီကို) ဘုရင်ခံထံမှ ရရှိသော အခွန်အခများနှင့် အမြတ်အစွန်းများမှ ရရှိသော ထောက်ပံ့ငွေများကြောင့် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ ပိုတိုဆီရှိ မီတား ခေါ် အဓ္ဓမ ခိုင်းစေမှု စနစ်ဖြင့် ရာပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာသော အင်ကာလူမျိုးတို့၏ အသက်များကို ရင်း၍ သတ္တုတွင်းများမှ စုဆောင်းတူးဖော် ရရှိခဲ့သော ငွေသားတန်ချိန် ၇၅ တန်ကို နှစ်စဉ် ပို့ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Cole|first=Jeffrey A.|title=The Potosí mita, 1573–1700 : compulsory Indian labor in the Andes|url=https://archive.org/details/potosmita15731700000cole|year=1985|publisher=Stanford University Press|location=Stanford, Calif.|isbn=978-0804712569|pages=[https://archive.org/details/potosmita15731700000cole/page/20 20]}}</ref> သို့သော်လည်း ပြန်မရနိုင်သော လူ့အသက်များကို ရင်း၍ တူးဖော်ခဲ့ရပြီး အဖိုးတန် သတ္တုများ ဖြစ်သဖြင့် တူးဖော်ရရှိရန် အကန့်အသတ်ရှိသော ငွေသတ္တုများမှာ ကျွန်းစုနေရာ အနှံ့အပြားရှိ ခံတပ်များတွင် တပ်စွဲထားပြီး အစဉ်တစိုက် ကျူးကျော်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည့် ငတ်မွတ်နေသော သို့မဟုတ် သေလုမျောပါး ဖြစ်နေသော စပိန်၊ မက္ကဆီကို၊ ပီရူး နှင့် ဖိလစ်ပိုင် စစ်သားများထံသို့ အနည်းငယ်မျှသာ ရောက်ရှိပြီး မနီလာရှိ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အာရပ်နှင့် မလေးကုန်သည်များမှ စပိန်လူမျိုးများအား ၎င်းတို့၏ အဖိုးတန်သတ္တုများကို ပိုးထည်များ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ၊ ပုလဲများ နှင့် အမွှေးနံ့သာများ အစရှိသည်တို့နှင့် လဲလှယ် ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်ဆုံး သွားခဲ့သည်။ ထိုကုန်ပစ္စည်းများမှာ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သော်လည်း အမေရိကန်တို့၏ ငွေသတ္တုများမှာမူ တူးဖော်ရာတွင် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ရနိုင်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မနီလာရှိ နှစ် ၂၀၀ သက်တမ်းရှိသော ခံတပ်များမှာ အစောပိုင်း စပိန်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ တည်ဆောက်ခဲ့သည်အတိုင်းသာ ရှိနေပြီး များစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု မရှိခဲ့ပေ။<ref name=tracy1995p12p55>{{Harvnb|Tracy|1995|pp=12, 55}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် မနီလာသို့ ဗြိတိသျှတို့ ခဏမျှ သိမ်းယူနိုင်ရန် အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် [[ခုနစ်နှစ်စစ်]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ၁၇၆၂ မှ ၁၇၆၄ အထိ မနီလာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့သည် ၎င်းတို့၏ အောင်မြင်မှုကို မနီလာ အပြင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ချဲ့ထွင်နိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် စိတ်ပျက်လက်ပျက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၇၆၃ ပါရီစာချုပ်အရ စပိန်တို့ ပြန်လည် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ <ref name=Agoncillo /><ref name=Halili>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=gUt5v8ET4QYC&pg=PA119 |title=Philippine History |last=Halili |first=Maria Christine N. |publisher=Rex Bookstore |year=2004 |pages=119–120 |isbn=978-971-23-3934-9 }}</ref><ref name=DeBorja>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=xXpiujH2uOwC&pg=PA81 |title=Basques in the Philippines |last=de Borja |first=Marciano R. |publisher=University of Nevada Press |year=2005 |pages=81–83 |isbn=978-0-87417-590-5 }}</ref> စပိန်-မိုရို စစ်ပွဲမှာ နှစ်ရာပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု၏ နောက်ဆုံး တစ်စိတ်တွင် စပိန်တို့သည် မင်ဒါနောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အောင်မြင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဆူလူး စူလတန်ပြည်မှ မိုရို မွတ်စလင်တို့မှာ စပိန်တို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ [[File:Katipuneros.jpg|thumb|ကာတီပူနီရိုဟု သိကြသော ဖိလစ်ပိုင် တော်လှန်ရေးသမားများ၏ ဓာတ်ပုံ]] ၁၉ ရာစုတွင် ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဆိပ်ကမ်းများမှာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အတွက် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ယခင်က အိုင်ဘေးရီးယန်းကျွန်းဆွယ်တွင် မွေးဖွားသော စပိန်များသာ ကြီးစိုးထားသည့် အစိုးရ ရာထူးများကို ချမ်းသာကြွယ်ဝလာကြသော ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားသော စပိန်လူမျိုးများ (ခရီရိုလော့စ်) <ref>{{cite journal |url=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139 |title=A History of the Philippines |last=Barrows |first=David |year=2014 |volume=1 |page=179 |quote=Within the walls, there were some six hundred houses of a private nature, most of them built of stone and tile, and an equal number outside in the suburbs, or ''{{lang|es|arrabales}}'', all occupied by Spaniards (''{{lang|es|todos son vivienda y poblacion de los Españoles}}''). This gives some twelve hundred Spanish families or establishments, exclusive of the religious, who in Manila numbered at least one hundred and fifty, the garrison, at certain times, about four hundred trained Spanish soldiers who had seen service in Holland and the Low Countries, and the official classes.}}</ref> နှင့် ကပြားများ (မက်စတီဇော့စ်) တို့ အပြင် စပိန်အမေရိကန် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ လျှောက်ထားရယူနိုင်လာကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားသော မာဆယ်လို အက်ဇ်ကာရာဂါ ပါလ်မယ်ရိုသည် ကြယ်သုံးပွင့်အဆင့် ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးဖြင့် တော်လှန်ရေးသမားများမှ ဖြုတ်ချခဲ့သော ဘော်ဘွန်း မင်းဆက်အား နန်းပြန်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် သူရဲကောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး စပိန်-ဖိလစ်ပိုင်တို့ အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူသည် နောက်ဆုံးတွင် စပိန်အင်ပိုင်ယာ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သူကောင်းမျိုးနွယ်ရာထူးများအတွင် အထူးဂုဏ်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းခံရသော<ref name="Manila, My Manila">{{cite book|author=Joaquin, Nick|title=Manila, My Manila|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=|url=}}</ref> အော်ဒါအော့ဖ် ဂိုးလ်ဒင်းဖလိ ၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်းများအတွင်း သူပုန်ထရန် နှင့် လွတ်လပ်ရေး အတွက် အကြံအစည်များ စတင်ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။ လက်တင်အမေရိကသားများ <ref>"Officers in the army of the Philippines were almost totally composed of Americans," observed the Spanish historian José Montero y Vidal. "They received in great disgust the arrival of peninsular officers as reinforcements, partly because they supposed they would be shoved aside in the promotions and partly because of racial antagonisms."</ref> နှင့် ခရီရိုလော့စ်များမှာ စပိန်ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်အတွင်း အရာရှိများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်တင်အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲများကြောင့် သူတို့၏ သစ္စာရှိမှုကို သံသယဝင်လာခဲ့ပြီး သူတို့၏ နေရာတွင် စပိန်တွင် မွေးဖွားသော အရာရှိများဖြင့် အစားထိုး လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ဖွား အရာရှိများမှာ သူတို့ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည့် ပြည်သူများအပေါ်တွင် အာရုံ စူးစိုက်မှု နည်းပါးပြီး စပိန်သို့ မပြန်မီ ၎င်းတို့ဘာသာ ချမ်းသာကြွယ်ဝစေရန် အတွက်သာ ဆန္ဒရှိကြသည့် ဒေသခံများ၏ အကျိုးထက် စပိန်နိုင်ငံ၏ အကျိုးကိုသာ လိုလားသော ခေါင်းပုံဖြတ်သူများသာ အများစု ဖြစ်ကြသည်။ ခရီရိုလို နှင့် လာတီနိုတို့မှာ သူတို့၏ မြေကို ချစ်သောစိတ်နှင့် သူတို့၏ ပြည်သူများ ဒုက္ခရောက်နေသည်ကို မြင်ရခြင်းကြောင့် အုံကြွလာကြပြီး သူတို့၏ လူမျိုးကြောင့်နှင့် အမိမြေကို မမှိတ်မသုံ သစ္စာရှိမှုကြောင့်တို့သာ ခန့်အပ်ထားခြင်းခံထားရသော ခေါင်းပုံဖြတ်သူ ကျွန်းဆွယ်သားတို့အပေါ် အမုန်းမီးများ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားပြီး ပိုမိုချမ်းသာသော စပိန်တွင် အလွန်အောင်မြင်ကျော်ကြားမှု ရခဲ့သော်လည်း ဆင်းရဲသော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင်သာ ပြန်လည် အမှုထမ်းခဲ့သော စစ်သား အန်ဒရေ နိုဗာလက် ၏ ပုန်ကန်ထကြွမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းအား ဒေသခံ စစ်သားများက ထောက်ခံကြသလို ယခင်က ဖိလစ်ပိုင် စပိန်တပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သော အရာရှိများဖြစ်ပြီး ယခုအခါ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများဖြစ်သည့် မက္ကဆီကို၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ ပီရူး၊ ချီလီ၊ အာဂျင်တီးနား နှင့် ကော့စတာရီကာ နိုင်ငံတို့တွင် နေထိုင်ကြသောသူများကလည်း ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>Garcia de los Arcos has noted that the Regiment of the King, which had absorbed a large percentage of Mexican recruits and deportees between the 1770s and 1811, became the bastion of discontent supporting the Novales mutiny. ~Garcia de los Arcos, “Criollismo y conflictividad en Filipinas a principios del siglo XIX,” in El lejano Oriente espanol: Filipinas ( ˜ Siglo XIX). Actas, ed. Paulino Castaneda ˜ Delgado and Antonio Garcia-Abasolo Gonzalez (Seville: Catedra General Casta ´ nos, ˜ 1997), 586.</ref> ထိုပုန်ကန်မှုသည် ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းခံခဲ့ရသော်လည်း ၎င်းသည် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစဖြစ်သော ကာဗိုက်သူပုန်ထမှုအတွက် အကြို နိမိတ်ပြခဲ့သည်။ <ref name=Agoncillo /><ref name="Cavite Mutiny">Nuguid, Nati. (1972). [http://stuartxchange.com/CaviteMutiny.html "The Cavite Mutiny"]. in Mary R. Tagle. ''12 Events that Have Influenced Philippine History''. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from [http://stuartxchange.com/ StuartXchange Website].</ref><ref name="ReferenceB">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.</ref><ref name=RichardsonBonifacio>{{cite web |url=http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115200707/http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archivedate=January 15, 2013|title=Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897 |website=Documents of the Katipunan |author=Richardson, Jim |date=January 2006 |accessdate=December 19, 2009}}</ref> [[File:Theodora alonzo quintos.jpg|thumb|209x209px|တီယိုဒိုရာ အလွန်ဆို ရီယာလွန်ဒါ]] အာဇာနည် ကက်သလစ်ရဟန်း ၃ ပါး ဖြစ်သော မာရီယာနို ဂိုမက်ဇ်၊ ယိုဆေး ဘားဂို့စ် နှင့် ဂျာဆင်တို ဇာမိုရာ (ဂွန်ဘာဇာ ဟု စုပေါင်း၍ သိကြသည်။) တို့အား ပုန်ကန်ရန်လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် ကိုလိုနီ အာဏာပိုင်များက စွပ်စွဲ ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၇၂ တွင် တော်လှန်ရေး စိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Cavite Mutiny" /><ref name="ReferenceB" /> ထို့အတွက်ကြောင့် စပိန်တွင် မာဆယ်လို အိတ်ချ် ဒယ် ပီလာ၊ ယိုဆေး ရိုင်ဇယ် နှင့် မာရီယာနိုပေါင့်စ် တို့ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားသော ဝါဒဖြန့် လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ရန် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ရိုင်ဇယ်သည် အကြမ်းဖက် တော်လှန်ရေးကို ဆန့်ကျန်ပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြောင်းလဲရေးအတွက် နှိုးဆော်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ၁၈၉၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀ တွင် ပုန်ကန်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ သူသည် ကျူးဘားတော်လှန်ရေး အတွင်း စပိန်တို့ဘက်မှ ဆရာဝန် အဖြစ် ပါဝင်ကူညီပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ စပိန်တို့သည် အကြမ်းဖက်တော်လှန်ရေးအား ဆန့်ကျင်သော သူရဲကောင်းအား သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စိတ်အားထက်သန်သော သစ္စာခံများကို အစွန်းရောက်သူပုန်များ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သလိုပင် ဖြစ်သည်။<ref name="ReferenceA1">{{cite book |last=Ocampo |first=Ambeth |author-link=Ambeth Ocampo |title=Rizal Without the Overcoat |place=Pasig City |publisher=Anvil Publishing, Inc. |year=1999 |edition=Expanded |isbn=978-971-27-0920-3|title-link=Rizal Without the Overcoat }}</ref> ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အတိုက်အခံများနှင့် ကြုံရသဖြင့် စပိန်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးကို လက်နက်ကိုင် တိုက်ယူရန် အတွက် အန်ဒရေ ဘိုနီဖာရှိုသည် ၁၈၉၂တွင် စစ်သွေးကြွ မြေအောက်အဖွဲ့ဖြစ်သော ကာတီပူနန်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref name=RichardsonBonifacio /> ဘိုနီဖာရှိုနှင့် ကာတီပူနန်တို့သည် ၁၈၉၆တွင် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ ကာတီပူနန်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ကာဗိုက်နယ်မှ မက်ဂ်ဒါလို အဖွဲ့သည် ဘိုနီဖာရှို၏ တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် ရာထူးနေရာကို စိန်ခေါ်ခဲ့ပြီး အယ်မလီယို အာဂွီနယ်လ်ဒိုက ထိုနေရာကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ တွင် ကျူးဘား၌ စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အာဂွီနယ်လ်ဒိုသည်ကာဗိုက်နယ် ကာဝစ်မှ ၁၈၉၈ ဇွန်လ ၁၂ ရက်တွင် စပိန်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘာရာဆိုအင် ဘုရားကျောင်း၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=Agoncillo /> ====အမေရိကန် အုပ်စိုးစဉ် ကာလ==== [[File:Battle of Paceo.jpg|thumb|ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်စစ်ပွဲအတွင်း ပါစီယို တိုက်ပွဲကို ပုံဖော်ထားသော ပန်းချီကား]] စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်တို့ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် စပိန်တို့သည် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများကို ပျူရီတိုရီကို နှင့် ဂူအမ်ကျွန်းတို့နှင့် အတူ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Halstead|first1=M|title=The Story of the Philippines|journal=Nature|volume=70|issue=1811|pages=248–249|date=1898|bibcode=1904Natur..70..248T|doi=10.1038/070248a0}}</ref>၁၈၉၈ ပါရီ စာချုပ်အရ စပိန်တိုအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀ ကို လျော်ကြေး အဖြစ် ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>Price, Michael G. (2002). Foreword. In A.B. Feuer, [https://books.google.com/books?id=f-2Qef1JSjsC&printsec=frontcover ''America at War: the Philippines, 1898–1913''] (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. {{ISBN|0-275-96821-9}}.</ref> အမေရိကန်တို့သည် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခါစ တိုင်းပြည်သစ် ဖြစ်သည့် ပထမ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို အသိအမှတ်မပြုကြောင်း ပိုမိုထင်ရှားလာသည့် အခါတွင် ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်စစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခွဲထွက်သွားသော ကန်တိုနယ် နီဂရိုး သမ္မတနိုင်ငံမှ သမ္မတ အန်နီစီတို လက်ဆန်၏ ဖိတ်ကြားမှုကို ရရှိပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဂျိမ်း အက်ဖ် စမစ်သည် ဘာကိုလော့ သို့ ၁၈၉၉ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်တွင် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Linn |first=Brian McAllister |title=The Philippine War, 1899–1902 |url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ |year=2000 |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-0-7006-1225-3|pages=75–76}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်ပြည်သူ ၂၀၀,၀၀၀ အနည်းဆုံး သေဆုံးခဲ့ရပြီး အများအားဖြင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့် ရောဂါဘယတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|last=Burdeos|first=Ray L.|title=Filipinos in the U.S. Navy & Coast Guard During the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=tN__4jLTnd8C|year=2008|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4343-6141-7|ref=harv|page=14}}</ref> ပထမ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော် စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက် ကျွန်းစုများကို အမေရိကန် ကျွန်းစုအစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ <ref name=Gates>{{cite book |author=Gates, John M. |chapterurl=http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805061319/http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html|archivedate=August 5, 2010|title=The U.S. Army and Irregular Warfare |chapter=The Pacification of the Philippines |date=November 2002 |accessdate=February 20, 2010}}</ref> အမေရိကန်တို့သည် အခြားသော ပုန်ကန်ထကြွသော ပြည်နယ်များကို ဆက်လက်နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဆုတ်ယုတ်လာသော ဆူလူးစူလတန်ပြည် အပါအဝင် ပုန်ကန်ထကြွသော တာဂါးလော့ သမ္မတနိုင်ငံနှင့် မင်ဒါနောင်းရှိ ဇမ်ဘိုယမ်ဂါ သမ္မတနိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။ <ref name=Bates>{{cite web|url=http://www.philippineupdate.com/Bates.htm|title=The Bates Treaty|first=Madge|last=Kho|publisher=PhilippineUpdate.com|accessdate=December 2, 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html |title=History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903) |date=July 18, 2009|publisher=Zamboanga.com|location=Zamboanga City, Philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201023553/http://zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html |archivedate=December 1, 2010 |dead-url=no |accessdate=August 13, 2010}}</ref> ထိုအချိန်ကာလ အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်၏ ယဉ်ကျေးမှု ပြန်လည်ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်နယ်ပယ် နှင့် စာပေနယ်ပယ်တို့မှာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/intl/philippines/yearly/|title=2014 Philippines Yearly Box Office Results|website=boxofficemojo.com}}</ref><ref name="books.google.com">Armes, Roy. [https://books.google.com/books?id=qFDnqIwdr8EC&printsec=frontcover&dq=intitle:Third+intitle:World+intitle:film+intitle:making+intitle:and+intitle:the+intitle:west&hl=en&ei=tXsrTdbEB4H88AbOltD3AQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false "Third World Film Making and the West"], p.152. University of California Press, 1987. Retrieved on January 9, 2011.</ref><ref>[http://su.diva-portal.org/smash/get/diva2:200615/FULLTEXT01.pdf "The Role of José Nepomuceno in the Philippine Society: What language did his silent film speaks?"]. Stockholm University Publications. Retrieved on January 28, 2014.</ref> ဒန်နီယယ် ဘန်းဟန်မှ မနီလာအား ခေတ်သစ်မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးမည့် ဗိသုကာ အစီအမံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။<ref>Moore, Charles (1921). [https://books.google.com/books?id=aR7iAAAAMAAJ&pg=PA162 "Daniel H. Burnham: Planner of Cities"]. Houghton Mifflin and Co., Boston and New York.</ref> ၁၉၃၅ တွင် ဖိလစ်ပိုင် အား ဓနသဟာယနိုင်ငံ အဆင့် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး မန်နျူရယ်ကွီဇုန်မှာ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အမျိုးသား ဘာသာစကားကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ မဲပေးခွင့်နှင့် မြေယာပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတို့ကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA2">Molina, Antonio.'' The Philippines: Through the centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.</ref><ref name="Manapat, Carlos 2010">Manapat, Carlos, et al.'' Economics, Taxation, and Agrarian Reform''. Quezon City: C&E Pub., 2010.Print.</ref> ====ဂျပန် အုပ်စိုးစဉ် ကာလ==== [[File:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|၁၉၄၄ အောက်တိုဘာ ၂၀ လေးတဲ တိုက်ပွဲအတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာ ကမ်းတက်လာစဉ်]] နောက်ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ လွတ်လပ်ရေး အရယူမည့် အကြံမှာ ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဂျပန်တို့က ယိုဆေး ပီ လော်ရယ် ဦးဆောင်သော ရုပ်သေးအစိုးရဖြင့် ဒုတိယ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံအား ဂျပန်၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်း ဂျပန်တို့မှ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဘာတာအန်း သေမင်းတမန် ချီတက်ခြင်း နှင့် မနီလာစစ်ပွဲ အထွဋ်အထိပ် ရောက်ချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော မနီလာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတို့ကဲ့သို့သော စစ်ရာဇဝတ်မှုများကိုလည်း ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ <ref>White, Matthew. [http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Manila "Death Tolls for the Man-made Megadeaths of the 20th Century"]. Retrieved August 1, 2007.</ref> ၁၉၄၄တွင် ကွီဇုန်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်ပြေးအဖြစ် တိမ်းရှောင်ရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဆာဂျီယို အိုစမီနာက ၎င်း၏ နေရာအား ဆက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုအတွင်း ကျွန်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းခြင်း နည်းဗျူဟာကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ဂျပန်နေမဝင် အင်ပါယာမှ အောင်နိုင်ထားခဲ့သော နယ်မြေများကို ပြန်လည် ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းမှ ၁၉၄၄ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်း အထိ ဖိလစ်ပိုင် ပြောက်ကျားတော်လှန်မှု<ref name="McAAE">{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128153210/https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archivedate=January 28, 2017 |title=The Guerrilla War |website=[[American Experience]] |publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]] |accessdate=February 24, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm |title=The Japanese Invasion |first=Salah |last=Jubair |publisher=Maranao.Com |accessdate=February 23, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727232925/http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm |archivedate=July 27, 2010 |df= }}</ref> များအား အမေရိကန် ရေတပ် ရေငုပ်သင်္ဘောများနှင့် လေထီးဖြင့် ချပေးခြင်းတို့က ပံ့ပိုးမှု ပေးပြီး အားပေးအားမြှောက်ပြုခဲ့သည်။ ပြောက်ကျားများ အနေနှင့် ဂျပန်စစ်တပ်အား ဖိအားပေးနိုင်ရန် ဖြစ်ပြီး ကျေးလက်ဒေသများ၊ တောအုပ်များနှင့် တောင်ကုန်းများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ ပြောက်ကျားစစ်သည် အလွန်ထိရောက်သဖြင့် ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ အနေနှင့် ပြည်နယ် ၄၈ ခု အနက် ၁၂ ခုကိုသာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book |first=Dominic J. |last=Caraccilo |title=Surviving Bataan And Beyond: Colonel Irvin Alexander's Odyssey As A Japanese Prisoner Of War |url= https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC |year=2005 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-3248-2 |page= [https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC&pg=PA287 287]}}</ref> အမေရိကန်တို့ အပေါ် သစ္စာခံထားသော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး အများစု အနေနှင့် ယုံကြည်ထားသည်မှာ ဂျပန်တို့လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်လျှင် သူတို့အတွက် လွတ်လပ်ရေး ရမည် ဖြစ်ပြီး ယခင်ကတည်းက ကတိရရှိထားသည့်အတိုင်း လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ထူထောင်နိုင်မည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မဟာမိတ်များက ဖိလစ်ပိုင်တို့အား ဂျပန်အင်ပိုင်ယာမှ လွတ်မြောက်အောင် တိုက်ခိုက်ရာတွင် သမိုင်းကြောင်းတလျှောက် စုစုပေါင်း နစ်မြုပ်မှု တန်ချိန် အများဆုံး စစ်ပွဲဖြစ်သော လေးတဲပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref name="Woodward1947">{{cite book |title=The Battle for Leyte Gulf |last=Woodward |first=C. Vann |year=1947 |publisher=Macmillan |location=New York |isbn= |pages= |url=https://archive.org/details/battleforleytegu0000cvan}}</ref><ref>"Lieutenant Ramsey's War" by Edwin Price Ramsey and Stephen J. Rivele.Published by Knightsbride publishing Co, Los Angeles, California</ref> မဟာမိတ်တပ်တို့မှ ဂျပန်တို့အား ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး တစ်သန်းကျော် သေဆုံးမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref name=Rottman>Rottman, Gordon L. (2002). [https://books.google.com/books?id=ChyilRml0hcC ''World War 2 Pacific Island Guide – A Geo-Military Study'']. Westport, Connecticut: Greenwood Press. p. [https://books.google.com/books?id=ChyilRml0hcC&pg=PA318&dq=#v=onepage&q&f=false 318]. {{ISBN|0-313-31395-4}}.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Cebu.html|title=Cebu|publisher=encyclopedia.com, citing The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition.|accessdate=July 4, 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Zaide|first=Sonia M.|title=The Philippines: A Unique Nation|publisher=All-Nations Publishing Co.|year=1994|isbn=978-971-642-071-5|page=354}}</ref> ===ကိုလိုနီ ခေတ်လွန် ကာလ=== [[File:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|left|thumb|upright| ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့လက်အောက်မှ ဖိလစ်ပိုင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစဉ်]] ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်သည့်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/depts/dhl/unms/founders.shtml|title=Founding Member States|publisher=United Nations}}</ref> နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော ၁၉၄၆ ဇူလိုင် ၄ ရက်တွင် သမ္မတ မန်နျူရယ် ရော့ဆက် လက်ထက်၌ မနီလာစာချုပ်ဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်သည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်တို့မှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.un.org/depts/dhl/unms/founders.shtml|title=Founding Member States|publisher=United Nations}}</ref> မကျေမနပ်သော ကွန်မြူနစ် အကြွင်းအကျန်များဖြစ်သည့် ဟူကဘာလာဟပ် <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=VdIFfPqP29IC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=huk+rebellion#PPA119,M |title=No Other Way Out: States and Revolutionary Movements, 1945–1991 |last=Goodwin |first=Jeff |date=June 4, 2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-62948-5 |page=119 |language=en}}</ref> တို့သည် ကျေးလက်ဒေသများတွင် လှည့်လည် ကျက်စားနေကြသောလည်း သမ္မတ အယ်လ်ပီဒီယို ကွီရီနိုကို ဆက်ခံသူ ရာမွန် မက်ဆေးဆေးမှ နှိမ်နင်းခဲ့သည်။<ref name="Molina, Antonio 1961">Molina, Antonio. ''The Philippines: Through the Centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.</ref><ref>Carlos P. Romulo and Marvin M. Gray, The Magsaysay Story (1956), is a full-length biography</ref>မာဆေးဆေးအား ဆက်ခံသူ ကားလို့စ် ပီ ဂါစီယာမှ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ပထမဦးစားပေး ပေါ်လစီကို အစပျိုးခဲ့ပြီး<ref>{{cite web |url=http://www.prescarlosgarcia.org/%20prescarlosgarcia.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426075252/http://www.prescarlosgarcia.org/%20prescarlosgarcia.org|archivedate=April 26, 2012|title=Our Vision and Mission|publisher=prescarlosgarcia.org}}</ref> ထိုပေါ်လစီအား ဒီယော့စ်ဒါဒို မာကာပါဂယ်မှ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ လွတ်လပ်ရေးနေ့ ကျင်းပခြင်းအား ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့မှ အယ်မလီယို အာဂွီနာဒို ကြေညာသည့် နေ့ဖြစ်သော ဇူလိုင် ၁၂ ရက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကာ<ref name=bibingka-jun12>{{cite web|url=http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/19970713004232/http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |dead-url=yes |archive-date=July 13, 1997 |title=Proclamation No. 28 Declaring June 12 as Philippine Independence Day |last=Macapagal |first=Diosdado |publisher=Philippine History Group of Los Angeles |accessdate=November 11, 2009 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.positivenewsmedia.net/am2/publish/Article_Features_22/President_Diosdado_Macapagal_set_RP_Independence_D_5939.shtml|title=President Diosdado Macapagal set RP Independence Day on June 12|author=Manuel S. Satorre Jr.|publisher=positivenewsmedia.net|accessdate=December 10, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724020320/http://www.positivenewsmedia.net/am2/publish/Article_Features_22/President_Diosdado_Macapagal_set_RP_Independence_D_5939.shtml|archive-date=July 24, 2011|dead-url=yes|df=mdy-all|archivedate=20 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180820074839/http://www.positivenewsmedia.net/am2/publish/Article_Features_22/President_Diosdado_Macapagal_set_RP_Independence_D_5939.shtml}}</ref> မြောက်ဘော်နီယို အရှေ့ပိုင်းအား ဖိလစ်ပိုင်၏ နယ်မြေအဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|title=Developing Regional Minorities in Asia|url=http://www.sabrizain.org/malaya/library/connections.pdf|website=Sabri Zain|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415034823/http://www.sabrizain.org/malaya/library/connections.pdf |archivedate=April 15, 2012}}</ref><ref>{{cite book|last=Weatherbee|first=Donald E.|author2=Ralf Emmers |author3=Mari Pangestu |author4=Leonard C. Sebastian |title=International relations in Southeast Asia|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|pages=68–69|isbn=978-0-7425-2842-0|url=https://books.google.com/books?id=4wqEC4jHl9wC&pg=PA68}}</ref> ၁၉၆၅တွင် မာကာပါဂယ်သည် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဖာဒီနန် မားကို့စ် အား ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ မားကို့စ်၏ သမ္မတ သက်တမ်း အစောပိုင်းတွင်ပင် သူသည် အခြေခံ အဆောက်အအုံ စီမံကိန်း အများအပြားကို စတင်ခဲ့သော်လည်း အကြီးအကျယ် ခြစားခြင်းနှင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာများကို ဒေါ်လာဘီလီယံနှင့် ချီ၍ အလွဲသုံးစားပြုခြင်း တို့အတွက် အစွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21022457 What happened to the Marcos fortune?]. BBC News. January 24, 2013.</ref> သူ၏ သမ္မတ သက်တမ်း ကုန်ဆုံးခါနီး ၁၉၇၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ တွင် မားကို့စ်သည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History and Culture, Language, and Literature : Selected Essays of Teodoro A. Agoncillo|date=2003|publisher=University of Santo Tomas Pub. House|location=España Manila}}</ref> သူ၏ ထိုအုပ်ချုပ်ရေး ကာလအတွင်း ဖိနှိပ်ခြင်း၊ ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်း ၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်ခြင်းတို့နှင့် ပြည့်နှက်နေသော်လည်း အမေရိကန် တို့က ၎င်းတို့၏ ထောက်ပံ့မှုကို မယိမ်းမယိုင် ဆက်လက်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|title=To Islands Far Away: the Story of the Thomasites and Their Journey to the Philippines|date=2001|publisher=US Embassy|location=Manila}}</ref> ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် မားကို့စ်၏ အဓိက ပြိုင်ဘက်နှင့် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဘန်နစ်နို အာကွီနို ဂျူနီယာမှာ မနီလာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် လေယာဉ်ပြေးလမ်းပေါ်တွင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။ မားကို့စ်သည် နောက်ဆုံးတွင် ၁၉၈၆ သမ္မတ ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name=Chandler /> မားကို့စ်သည် အောင်နိုင်သူ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း အများစုမှ ထိုရလဒ်သည် လိမ်လည်မှု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ကာဒီနယ် ဂျိုင်းမီဆင်း မှ ပြည်သူတို့အား ပုန်ကန်ထကြွရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ပြီး <ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/cardinal-jaime-sin-294095.html Stowe, Judy. "Cardinal Jaime Sin: Archbishop of Manila who saw his duty as being 'to put Christ in politics'", (obit), ''The Independent'', June 22, 2005]</ref> တကမ္ဘာလုံးအား အံ့အားသင့်သွားစေသော ပြည်သူ့အာဏာတော်လှန်ရေး အား ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Gandhi">{{Citation |last=Kumar |first=Ravindra |publication-date=|title=Mahatma Gandhi at the Close of Twentieth Century|location= |publisher=Anmol Publications PVT. LTD. |isbn=978-81-261-1736-9 |page=168 |url=https://books.google.com/?id=lTNpstqGlAMC&pg=PA168&dq=EDSA+Revolution |accessdate= December 2, 2007 |year=2004}}</ref> မားကို့စ်နှင့် သူ၏ အပေါင်းအပါများသည် ဟာဝိုင်ယီ သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး ဆန္ဒပြမှုများ၏ လက်နက်ကိုင်များအား စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်စေခဲ့သော အာကွီနို၏ ကျန်ရစ်သူဇနီး ကိုရာဇမ် အာကွီနို အား သမ္မတ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။ <ref name=Chandler>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=jzUz9lKn6PEC&pg=PA431|title=In Search of Southeast Asia: A Modern History|author1=Chandler, David P. |author2=David Joel Steinberg |lastauthoramp=yes |edition=Revised 2nd|publisher=University of Hawaii Press|year=1987|pages=431–442|isbn=978-0-8248-1110-5}}</ref> ===ယနေ့ခေတ် သမိုင်းကြောင်း=== [[File:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb|လုပ်ကြံခံရသော အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဘန်နစ်နို အာကွီနို ဂျူနီယာ၏ ကျန်ရစ်သူ ဇနီး ကိုရာဇမ် အာကွီနိုမှ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုနေစဉ်]] ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ၁၉၈၆ တွင်စတင်သော အစိုးရ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများမှာ နိုင်ငံတော်၏ ကြွေးမြီများ၊ အစိုးရ၏ ခြစားမှုများ၊ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုများ၊ ကပ်ဆိုက်မှုများ နှင့် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေသော ကွန်မြူနစ် သူပုန်များ <ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/05/06/939112/govt-drafts-new-framework-guide-peace-talks-leftist-rebels|title=Gov't drafts new framework to guide peace talks with leftist rebels|newspaper=The Philippine Star|date=May 6, 2013|accessdate= September 20, 2014}}</ref> နှင့် မိုရိုခွဲထွက်ရေး သမားများနှင့် စစ်တပ်တို့၏ ပဋိပက္ခများကြောင့် <ref>{{cite news |url=http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20101002-295567/RP-terror-campaign-cost-lives-of-11-US-572-RP-soldiersmilitary |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222074324/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20101002-295567/RP-terror-campaign-cost-lives-of-11-US-572-RP-soldiersmilitary|archivedate=February 22, 2015 |title=RP terror campaign cost lives of 11 US, 572 RP soldiers—military |last=Alipala |first=Julie |date=October 2, 2010 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |accessdate=May 1, 2012}}</ref> နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ ကိုရာဇမ် အာကွီနို အုပ်ချုပ်နေစဉ်ကာလ အတွင်း အမေရိကန် စစ်အခြေစိုက်စခန်း ဆက်လက်ထားရှိရေး စာချုပ်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန်တပ်များ ဖိလစ်ပိုင်မှ ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး <ref>{{cite news|last=Shenon|first=Phillip|title=Philippine Senate votes to Reject U.S. Base Renewal|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|accessdate=October 25, 2014|newspaper=The New York Times|date=September 16, 1991}}</ref><ref>{{cite news|last=De Santos|first=Jonathan|title=Philippine Senators remember day when they rejected US bases treaty|url=http://www.sunstar.com.ph/manila/local-news/2011/09/16/senators-remember-day-when-they-rejected-us-bases-treaty-179846|accessdate=October 25, 2014|newspaper=Sun Star Manila|date=September 16, 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106083655/http://www.sunstar.com.ph/manila/local-news/2011/09/16/senators-remember-day-when-they-rejected-us-bases-treaty-179846|archivedate=November 6, 2014}}</ref> ကလာ့ခ်လေတပ်အခြေစိုက် စခန်းကို ၁၉၉၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လည်းကောင်း၊ ဆူဘစ်ပင်လယ်အော် အခြေစိုက်စခန်းကို ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်းကောင်း အစိုးရသို့ တရားဝင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|last=Whaley|first=Floyd|title=Shadows of an Old Military Base|url=https://www.nytimes.com/2013/04/27/world/asia/27iht-subic27.html?pagewanted=all|accessdate=February 17, 2014|newspaper=The New York Times|date=April 26, 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=After 89 Years, U.S. Lowers Flag at Clark Air Base|url=http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|accessdate=March 12, 2011|newspaper=Los Angeles Times|date=November 27, 1991}}</ref>အစိုးရအနေနှင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ပင်နာတူဘို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှု အပါအဝင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကိုလည်း ဆက်တိုက် ရင်ဆိုင် ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။ <ref name="Topo">[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/philippines/txu-oclc-6539351-nd51-1-450.jpg "Tarlac map"]. University of Texas in Austin Library. Retrieved on August 2, 2011.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Hv9GAQAAIAAJ "Report of the Philippine Commission to the President, 1901 Vol. III"], p. 141. Government Printing Office, Washington, 1901.</ref> ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတစ်ဦးအား သက်တမ်းတစ်ခုသာ ဆောင်ရွက်ခွင့်အား စတင်ထည့်သွင်းလိုက်သဖြင့် အာကွီနိုသည် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ အရွေးမခံတော့ပေ။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကျင်းပသော ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရသော ဖီဒယ် ဘီ ရားမို့စ်မှ အာကွီနို အား ဆက်ခံခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုမှာ အသင့်အတင့်သာ ရှိပြီး ဂျီဒီပီတိုးတက်မှုနှုန်း ၃.၆%<ref name="theglobaleconomy.com">{{cite web|url=http://www.theglobaleconomy.com/Philippines/Economic_growth/|title=Philippines Economic growth – data, chart|website=TheGlobalEconomy.com}}</ref> မျှသာ ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Pempel|first=T.J.|title=The Politics of the Asian Economic Crisis|url=https://books.google.com/books?id=sTAuUXE_ANsC|year=1999|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-8634-0|page=163}}</ref> မိုရိုအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦးနှင့် ၁၉၉၆ တွင် <ref name="lastlaugh">{{cite news |first=Edward A.|last=Gargan|title= Last Laugh for the Philippines; Onetime Joke Economy Avoids Much of Asia's Turmoil |url=https://www.nytimes.com/1997/12/11/business/last-laugh-for-philippines-onetime-joke-economy-avoids-much-asia-s-turmoil.html |newspaper=The New York Times |date=December 11, 1997 |accessdate=January 25, 2008}}</ref> ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့ပြီး <ref name="lastlaugh"/> နိုင်ငံရေးအရ တည်ငြိမ်မှုနှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း ၁၉၉၇ အာရှ ငွေကြေးဂယက် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းက ၎င်းတို့ကို လွှမ်းမိုး သွားခဲ့သည်။ <ref name=AFC-NA-13>{{cite web |title = Financial Crisis and Global Governance: A Network Analysis |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/143071468174883223/pdf/577660NWP0Box353767B01PUBLIC10gcwp067web.pdf|last=Sheng |first=Andrew |date= July 2009|accessdate=June 11, 2012}}</ref><ref name=AFC-NA-14>{{cite web |title = Analyzing Systemic Risk with Financial Networks During a Financial Crash|website = fma.org|author1=Yenilmez, Taylan |author2=Saltoglu, Burak |lastauthoramp=yes |url=http://www.fma.org/JAF2011/Papers/bsty-2010.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308105228/http://www.fma.org/JAF2011/Papers/bsty-2010.pdf |archivedate=March 8, 2014|dead-url = yes|accessdate=March 8, 2014}}</ref> ရားမို့စ်၏ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း သေဒဏ်ပေးမှုကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ် အီလင်း ဆာမီယန်တာ နှင့် အလန်ဂိုမက်ဇ်တို့အား သတ်ဖြတ် မုဒိမ်းကျင့်မှု ဖြစ်ပွားအပြီးတွင် ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး သေဒဏ်ပေးခံရသောသူမှာ လီယို အက်ချီဂါရေးဖြစ်ပြီး သူ့အား ၁၉၉၉ တွင် သေဒဏ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines |title=A timeline of death penalty in the Philippines |publisher=Philippine Center for Investigated Journalist |date=April 18, 2006 |accessdate=April 18, 2006 |archivedate=17 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217004917/http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines }}</ref> [[File:Pinatubo91eruption plume.jpg|thumb|left|၁၉၉၁ ပင်နာတူဘို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုသည် ၂၁ ရာစု ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်သည်။]] ရားမို့စ်အား ဆက်ခံသူမှာ ဂျိုးဆက် အက်စထရာဒါဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ဇွန်လတွင် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အာရှ ငွေကြေးဂယက်အတွင်းတွင်ပင် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို -၀.၆% တိုးတက်မှုမှ ၃.၄% တိုးတက်မှု အထိ ပြန်လည်ဆွဲတင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=Maniago|first1=E|title=Communication Variables Favoring Celebrity Candidates in Becoming Politicians: A Case Study of the 1998 and 2004 Elections in the Philippines|journal=Southeast Asian Studies|date=2007|volume=44|issue=4|pages=494–518|hdl=2433/53866}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&yr=2000|title=The Philippines: Consolidating Economic Growth|publisher=Bangko Sentral ng Pilipinas|date=March 13, 2000|accessdate=September 20, 2014|archivedate=18 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150118082622/http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&yr=2000}}</ref><ref>{{cite news|url=http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/letterstotheeditor/view/20081007-164968/Records-prove-Estradas-achievements|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721191850/http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/letterstotheeditor/view/20081007-164968/Records-prove-Estradas-achievements|archivedate=July 21, 2015|title=Records prove Estrada's achievements |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=October 7, 2008|accessdate=October 25, 2014}}</ref>အစိုးရသည် မိုရိုအစ္စလာမ်လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး အား ၂၀၀၀ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး သူပုန်တို့၏ ဌာနချုပ် အပါအဝင် စခန်းများကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက် ချေမှုန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://hdn.org.ph/speech-of-former-president-estrada-on-the-grp-moro-conflict/|title=Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict|publisher=Philippine Human Development Network|date=September 18, 2008|accessdate=September 20, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://english.peopledaily.com.cn/english/200007/10/eng20000710_45067.html|title=Philippine Military Takes Moro Headquarters|newspaper=People's Daily|date=July 10, 2000|accessdate=September 20, 2014}}</ref> အဘူဆာယက်ဖ် သူပုန်တို့နှင့် ပဋိပက္ခအတွင်းတွင်ပင်<ref name="GMA&others">{{cite news |title=2 US Navy men, 1 Marine killed in Sulu land mine blast |newspaper=GMA News |date=September 29, 2009 |url=http://www.gmanews.tv/story/173383/2-us-navy-men-1-marine-killed-in-sulu-land-mine-blast |accessdate=September 29, 2009 |quote=Two US Navy personnel and one Philippine Marine soldier were killed when a land mine exploded along a road in Indanan, Sulu Tuesday morning, an official said. The American fatalities were members of the US Navy construction brigade, Armed Forces of the Philippines (AFP) spokesman Lt. Col. Romeo Brawner Jr. told GMANews.TV in a telephone interview. He did not disclose the identities of all three casualties.|archiveurl= https://web.archive.org/web/20091002030114/http://www.gmanews.tv/story/173383/2-us-navy-men-1-marine-killed-in-sulu-land-mine-blast|archivedate= October 2, 2009 |deadurl= no}} and<br />{{cite news |title=Pentagon Says Troops Killed in Philippines Hit by Roadside Bomb |last=Pessin |first=Al |newspaper=Voice of America |date=September 29, 2009 |url=http://www.voanews.com/english/news/a-13-2009-09-29-voa12.html |accessdate=January 12, 2011}} and<br />{{cite news |title=Troops killed in Philippines blast |publisher=Al Jazeera |date=September 29, 2009 |url=http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/09/20099298614751808.html |accessdate=September 29, 2009|archiveurl= https://web.archive.org/web/20091003002858/http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/09/20099298614751808.html|archivedate= October 3, 2009 |deadurl= no}} and<br />{{cite news |title=2 US troops killed in Philippines blast |last=Gomez |first=Jim |publisher=CBS News|date=September 29, 2009 |url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/09/29/world/main5348332.shtml |accessdate=January 12, 2011|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110202201004/http://www.cbsnews.com/stories/2009/09/29/world/main5348332.shtml|archivedate= February 2, 2011 |deadurl= no}}</ref> လာဘ်စားသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး နှောင့်နှေးနေသော အစိုးရအား တရားစွဲဆိုမှု အတွင်းတွင်ပင် ၂၀၀၁ အီးအက်စ်ဒီအေ တော်လှန်ရေးဖြင့် ဂျိုးဆက် အက်စထရာဒါ၏ အစိုးရမှာ ဖြုတ်ချခံရပြီး ၎င်း၏ ဒု-သမ္မတဖြစ်သူ ဂလော်ရီယာ မာကာပါဂယ်-အာရိုယို မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် ၎င်း၏ နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|author=Dirk J. Barreveld|title=Philippine President Estada Impeached!: How the President of the World's 13th Most Populous Country Stumbles Over His Mistresses, a Chinese Conspiracy and the Garbage of His Capital|url=https://books.google.com/books?id=NfJ48GxXRokC|year=2001|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-18437-8|page=[https://books.google.com/books?id=NfJ48GxXRokC&pg=PA476 476]}}</ref> အာရိုယို၏ ၉နှစ်တာ အစိုးရ ကာလအတွင်း စီးပွားရေးသည် အလွန်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၄%မှ ၇% အထိရှိကာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၅.၃၃% တိုးတက်ခဲ့ကာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မနီလာ အပေါ့စား မြို့ပတ်ရထား လိုင်း ၂ ကဲ့သို့သော စီးပွားရေး အဆောက်အအုံ ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကာ<ref>{{cite news |url=http://www.philstar.com/headlines/2013/07/19/987621/timeline-lrt-mrt-construction |title=Timeline: LRT, MRT construction |newspaper=The Philippine Star |date=July 19, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref> မဟာ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးအား ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GpL6jTy1U3AC|title=Diagnosing the Philippine Economy: Toward Inclusive Growth|author1=Dante B. Canlas |author2=Muhammad Ehsan Khan |author3=Juzhong Zhuang |publisher=Anthem Press|year=2011|page=107|isbn=978-0-85728-939-1}}</ref> အခြားအချိန်ကာလများနှင့် နှိုင်းယှဉ်မည်ဆိုပါက ဖိလစ်ပိုင်၏ စီးပွားရေးသည် ၁၉၆၅ မှ ၂၀၀၁ အတွင်း ၃.၆% နှင့် စင်ကာပူတွင် ဒီမိုကရေစီရရှိပြီးသော အချိန်ကာလကိုသာ ထည့်သွင်းရေတွက်မည် ဆိုပါက ၁၉၈၆ မှ ၂၀၀၁ အတွင်း ၃.၅% မျှ တိုးတက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အရှေ့မှ တာဝန်ထမ်းဆောင်များနှင့် နှစ်စဉ်တိုးတက်မှုနှုန်းကို နှိုင်းယှဉ်မည် ဆိုပါက (မားကို့စ်အစိုးရ မှ အက်စထရာဒါ အစိုးရအထိ) ၁.၇% မှ ၁.၈၇% အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များမှ စ၍ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဆယ်စုနှစ် ၅ စုစာမျှ နောက်ကျကျန်နေသော ဖိလစ်ပိုင်၏ ရွှံ့နွံထဲမှ စီးပွားရေးသည် ရုတ်တရက် တိုးတက်လာခြင်းကြောင့် သူမ၏ အစိုးရ ပြီး နောက်ဆယ်စုနှစ်အတွင်းတွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် အာရှ၏ လူမမာနိုင်ငံ အဖြစ်မှ ကျားပေါက်တစ်ကောင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="theglobaleconomy.com"/> သို့သော်လည်း ထိုအောင်မြင်မှုများမှ ခြစားမှုများနှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲခိုးခြင်း နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဟဲလိုဂါစီအရှုပ်တော်ပုံ ကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံများနှင့် အတူ ရှိနေခဲ့သည်။ <ref name="ANC">{{cite web|url=http://www.pacificnewscenter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4500:anc&catid=66:philippines&Itemid=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302161753/http://www.pacificnewscenter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4500%3Aanc&catid=66%3Aphilippines&Itemid=18 |dead-url=yes |archive-date=March 2, 2009 |title=Bolante Faces Off with Senators Over Fertilizer Fund Scam |website=ANC |date=November 13, 2008 |accessdate=December 4, 2008 |df= }}</ref><ref name="davis">[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GI07Ae02.html "Arroyo claims hollow victory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105010942/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GI07Ae02.html |date=5 January 2019 }} by Leslie Davis, Asia Times Online, September 27, 2005.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/08/04/10/corruption-was-glorias-biggest-mistake-survey |title=Corruption was Gloria's biggest mistake: survey |last1=Dizon |first1=David |publisher=ABS-CBN News and Current Affairs |accessdate=April 15, 2012 |archive-date=6 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806185404/http://www.abs-cbnnews.com/nation/08/04/10/corruption-was-glorias-biggest-mistake-survey }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/18/philippines-asia-pacific |title=Philippines charges Gloria Arroyo with corruption |last1=Press |first1=Associated |date=November 18, 2011 |website=The Guardian |accessdate=April 15, 2012 |quote=Former president is formally accused of electoral fraud after government rushed to court as she tried to leave country}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် သတင်းစာဆရာများနှင့် သာမန်ပြည်သူ ၃၄ ယောက်တို့မှာ မာဂွင်ဒါနောင်းတွင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20101123-304817/Philippines-mourns-massacre-victims|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627122428/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20101123-304817/Philippines-mourns-massacre-victims|archivedate=June 27, 2015|title=Philippines mourns massacre victims |last=Jimenez-Gutierrez|first=Jason|date=November 23, 2010|newspaper=Philippine Daily Inquirer|accessdate=November 23, 2010}}</ref><ref name=maptimeline>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/specialreports/177821/the-ampatuan-massacre-a-map-and-timeline/story|title=The Ampatuan Massacre: a map and timeline|last=Perez|first=Analyn|work=GMA News|publisher=GMANews.TV|date=November 25, 2009}}</ref> ဘန်နစ်နို အာကွီနို ၃ သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ၁၅ ယောက်မြောက် သမ္မတ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူ့အနေနှင့် ပထမဆုံး ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရသည့် အကြီးဆုံး ပြဿနာမှာ မနီလာဓားစာခံအမှု ဖြစ်ပြီး ထိုအမှုကြောင့် မနီလာနှင့် ဟောင်ကောင်ကြား ဆက်ဆံရေးတွင် ကြီးမားသော အဖုအထစ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘန်ဆာမိုရို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ကို ပြဋ္ဌာန်းရန် ပထမအဆင့် အနေနှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၅ တွင် ဘန်ဆာမိုရို အခြေခံမူ သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ph/2012/10/15/speech-of-president-aquino-during-the-signing-of-the-gph-milf-framework-agreement-october-15-2012/%20 |title=Speech of President Benigno Aquino III during the signing of the Framework Agreement on the Bangsamoro, October 15, 2012 |work=Official Gazette |accessdate=March 3, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228173309/http://www.gov.ph/2012/10/15/speech-of-president-aquino-during-the-signing-of-the-gph-milf-framework-agreement-october-15-2012/ |archivedate=December 28, 2013 |df= }}</ref>သို့သော်လည်း မာဂွင်ဒါနောင်းရှိ မာမာဆာပါနိုတွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတော် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အထူးစစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့မှ ၄၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သဖြင့် ဘန်ဆာမိုရို ပဏာမ ဥပဒေကို တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးစားမှုမှာ တစ်ဝက်တစ်ပျက်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/01/25/15/govt-milf-report-casualties-rare-clash |title=At least 30 elite cops killed in clash with MILF |publisher=ABS-CBN News |accessdate=January 25, 2015 |archive-date=26 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126191002/http://www.abs-cbnnews.com/nation/01/25/15/govt-milf-report-casualties-rare-clash }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/article/103759/pnp-saf-casualties-in-encounter-now-50---armm-police-chief|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207064237/http://www.interaksyon.com/article/103759/pnp-saf-casualties-in-encounter-now-50---armm-police-chief|archivedate=February 7, 2015 |title=PNP-SAF casualties in encounter now 50 – ARMM police chief |publisher=Interaksyon |date=January 26, 2015 |accessdate=January 26, 2015 |author=Arcon, Dennis}}</ref> ဆာဘားကျွန်း နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်တို့တွင် ဖိလစ်ပိုင်တို့ ပိုင်နက်အငြင်းပွားမှုတို့မှာလည်း အရှိန်အဟုန်မြင့်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1529 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627074930/http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1529|archivedate=June 27, 2015|title=The Republic of the Philippines v. The People's Republic of China |publisher=Pca-cpa.org |accessdate=October 24, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/305570/news/nation/itlos-completes-five-man-tribunal-that-will-hear-phl-case-vs-china |title=ITLOS completes five-man tribunal that will hear PHL case vs. China |first=Michaela |last=Del Cappar |website=GMA News One|date=April 25, 2013 |accessdate=October 24, 2013}}</ref><ref name="SultanObjective">{{cite news |last=Frialde |first=Mike |url=http://www.philstar.com/headlines/2013/02/23/912045/sultanate-sulu-wants-sabah-returned-phl |title=Sultanate of Sulu wants Sabah returned to Phl |date=February 23, 2013 |work=The Philippine Star |accessdate=February 24, 2013}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ကေ-၁၂ ပရိုဂရမ်ဟု လူသိများကြသော ၂၀၁၃ ခုနှစ် မွမ်းမံထားသည့် အခြေခံပညာရေး ဥပဒေ ကို စတင် အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုစနစ်အရ ဖိလစ်ပိုင်၏ ၁၀နှစ်တာ ပညာသင်ကြားသော အခြေခံပညာ မူလတန်း နှင့် အထက်တန်း စနစ်တွင် ၂ နှစ် ထပ်မံပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/nation/29249-aquino-signs-k-12-bill-into-law|title=Aquino signs K–12 bill into law|work=Rappler|date=May 15, 2013|accessdate=September 20, 2014}}</ref> ထို့နောက်တွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ ယိုလန်ဒါ တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း (ဟိုင်ယန်တိုင်ဖွန်း မုန်တိုင်း) ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ဗီဆာယားဒေသတွင် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite report|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25051606|title=Typhoon Haiyan death toll rises over 5,000|publisher=''BBC''|date=November 22, 2013|accessdate=November 22, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24891456|title=Tacloban: City at the centre of the storm|date=November 12, 2013|accessdate=September 20, 2014|newspaper=BBC}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘားရက် အိုဘာမား]] ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် လာရောက်ပြီးနောက် မွမ်းမံထားသော ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သဖြင့် အမေရိကန် စစ်တပ်များ နိုင်ငံအတွင်း ပြန်လည် အခြေစိုက်နိုင်ရန် အတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |url=http://www.rappler.com/nation/54387-malacanang-obama-philippines-visit |title=Obama to stay overnight in PH |work=Rappler |date=April 1, 2014 |accessdate=April 1, 2014 |archivedate=8 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608180900/https://www.rappler.com/nation/54387-malacanang-obama-philippines-visit }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal |title=US, PH reach new defense deal |publisher=ABS-CBN News |date=April 27, 2014 |accessdate=April 27, 2014 |archive-date=28 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228001641/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0 |title=Philippines, US sign defense pact |publisher=ABS-CBN News |website=Agence France-Presse'' |date=April 28, 2014 |accessdate=April 29, 2014 |archive-date=28 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228004658/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Postrado|first1=Leonard|title=EDCA prevails|url=http://www.mb.com.ph/edca-prevails/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305211340/http://www.mb.com.ph/edca-prevails/|dead-url=yes|archive-date=March 5, 2016|accessdate=January 14, 2016|work=Manila Bulletin|date=January 13, 2016|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305211340/http://www.mb.com.ph/edca-prevails/}}</ref> [[File:Rodrigo Duterte oath taking 6.30.16.jpg|thumb|left|ရော်ဒရစ်ဂို ဒူတာတေး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ၁၆ ယောက်မြောက် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုနေစဉ်]] ယခင်က ဒါဗောင်းမြို့တော်၏ မြို့တော်ဝန်ဖြစ်သော ရော်ဒရစ်ဂို ဒူတာတေးသည် ပီဒီပီ-လာဘန်း ပါတီမှ တဆင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး မင်ဒါနောင်းဒေသမှ ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင်၏ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="2016 election">{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/halalan2016/nation/05/27/16/duterte-robredo-win-2016-polls/|title=Duterte, Robredo win 2016 polls|date=May 27, 2016|work=ABS-CBN|accessdate=May 27, 2016}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် အမြဲတမ်းအငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးဆိုင်ရာ ခုံရုံးမှ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင် တရုတ်နှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားသော နယ်မြေအငြင်းပွားမှုတွင် ဖိလစ်ပိုင်အား အသာစီးပေး၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချ ခဲ့သည်။ <ref name="2016 election"/> သမ္မတ အဖြစ် အရွေးချယ် ခံရပြီးနောက်တွင် ဒူတာတေးသည် မဲဆွယ်စဉ်က ပေးခဲ့သည့် ကတိအတိုင်း ၆ လအတွင်း ရာဇဝတ်မှုများ ပပျောက်စေရန် မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေး ကန်ပိန်းကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/video/2016/06/30/duterte-sworn-in-as-philippines-presiden?videoId=369120035 |title=Duterte sworn in as Philippines president |work=Reuters |date=June 30, 2016 |accessdate=August 24, 2016}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖိလစ်ပိုင် မူးယစ်ဆေးတိုက်ဖျက်မှုတွင် လူသေဆုံးမှုမှာ ၅,၁၇၆ ဦး အထိ ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=Between Duterte and a death squad, a Philippine mayor fights drug-war violence |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-drugs-mayor-idUSKBN16N33I |work=Reuters|date=March 16, 2017}}</ref><ref name=CayetanoWarOnDrugsUPR>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/news/05/05/17/cayetano-ph-war-on-drugs-exaggerated-by-fake-news|title=Cayetano: PH war on drugs exaggerated by fake news|publisher=ABS-CBN |date=May 5, 2017 |accessdate=May 22, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/02/28/19/5000-killed-and-170000-arrested-in-war-on-drugs-police|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329213700/https://news.abs-cbn.com/news/02/28/19/5000-killed-and-170000-arrested-in-war-on-drugs-police|archivedate=2019-03-29|title=5,000 killed and 170,000 arrested in war on drugs: police {{!}} ABS-CBN News|date=2019-03-29|access-date=2019-04-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.manilatimes.net/death-toll-in-duterte-drug-war-up-to-5176-real-numbers-ph/518667/|title=Death toll in Duterte drug war up to 5,176 – Real Numbers PH|date=2019-02-28|website=The Manila Times Online|language=en|access-date=2019-04-16|archive-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519060031/https://www.manilatimes.net/death-toll-in-duterte-drug-war-up-to-5176-real-numbers-ph/518667/}}</ref> ဒူတာတေးသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် "တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! " ဟု အမည်ပေးထားသော အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ကို အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ပတ်သက်သော ရွှေရောင်နှစ်သစ်များဆီသို့ လမ်းပြခေါ်ဆောင်သွားရန် ရည်ရွယ်ပြီး ၎င်းမှတဆင့် အလုပ်အကိုင် နှင့် စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းများ ပိုမို ဖန်တီးပေးပြီး ထိုမှတဖန် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေးကို အရှိန်အဟုန်မြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/ |title=Infra spending to sustain high growth, generate economic multipliers |publisher=Department of Finance |date=August 28, 2017 |accessdate=December 27, 2017 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804173449/https://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/ }}</ref>ထိုအစီအစဉ်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမားပေါင်း ၂ သန်းမျှ ပိုမို လိုအပ်မည် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news |url=http://bworldonline.com/construction-worker-shortage-2-5m-dti/ |title=Construction worker shortage 'about 2.5M' – DTI |newspaper=BusinessWorld Online |author=Mogato, Anna Gabriela A. |date=October 26, 2017 |accessdate=December 27, 2017 |archivedate=4 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804173421/http://www.bworldonline.com/construction-worker-shortage-2-5m-dti/ }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.manilatimes.net/2m-workers-needed-build-build-build/364913/ |title=2M more workers needed for 'Build Build Build' |newspaper=The Manila Times |author=Gonzales, Anna Leah E. |date=August 28, 2017 |accessdate=December 27, 2017 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226234456/http://www.manilatimes.net/2m-workers-needed-build-build-build/364913/ }}</ref> တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! အစီအစဉ်တွင် စီမံကိန်း ၇၅ ခု ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ စီမံကိန်း ၆ ခု၊ ရထားပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်း ၁၂ ခု၊ ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်း ၄ ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ရေကြီးမှု ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် အဓိက စီမံကိန်းကြီး ၄ ခု၊ ရေပေးဝေရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဆိုင်ရာ စီမံကိန်း ၁၁ ခု၊ ဓာတ်အားပေးရေး စီမံကိန်း ၄ခုနှင့် အခြားသော အများပြည်သူဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်း ၃ခုတို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/business/191841-infrastructure-spending-2018-subway-dbm |title=Metro Manila Subway leads expected infra buildup in 2018 |work=Rappler |author=Schnabel, Chris |date=December 20, 2017 |accessdate=December 26, 2017}}</ref> နိုင်ငံအနေနှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိအများပြည်သူတို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံတို့တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၆၀ ဘီလီယံ မှ ၂၂၀ ဘီလီယံ အထိ သုံးစွဲရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/news/features/making-build-build-build-work-philippines |title=Making "Build, Build, Build" Work in the Philippines |publisher=Asian Development Bank |date=October 30, 2017 |accessdate=December 26, 2017}}</ref> ၂၀၁၇ တွင် ဒူတာတေးသည် အရည်အသွေးမြင့် အဆင့်မြင့်ပညာရေးကို လူတိုင်းသင်ကြားနိုင်မည့် ဥပဒေ ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုဥပဒေမှ ဖိလစ်ပိုင်ကျောင်းသားတို့အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်တို့တွင် ကျောင်းလခနှင့် အခြားလခများကို ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည့်အပြင် ပုဂ္ဂလိက အဆင့်မြင့်ပညာကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားနေသော ကျောင်းသားများအတွက် ထောက်ပံ့ပေးမှုများလည်း ပါဝင်သည်။ သူသည် ဥပဒေ အသစ် အခု ၂၀ ကို လက်မှတ်ရေးထိုး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် လူတိုင်းအတွက် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ဥပဒေ၊ လူတို့နေထိုင်မှုနှင့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ဌာနကို တည်ထောင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ကင်ဆာ ထိန်းချုပ်မှု အစီအစဉ်ကို တည်ထောင်ခြင်း နှင့် လက်ကိုင်ဖုန်းသုံးစွဲသူများအတွက် ၎င်းတို့၏ နံပါတ်ကို တသက်လုံး သုံးစွဲနိုင်ရန် ခွင့်ပြုခြင်း တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite news |url=https://news.mb.com.ph/2019/02/19/we-can-keep-our-mobile-numbers-for-life-duterte-signs-19-other-laws/ |title=We can keep our mobile numbers for life; Duterte signs 19 other laws |newspaper=Manila Bulletin |first=Genalyn |last=Kabiling |date=February 19, 2019 |accessdate=February 20, 2019 |archivedate=19 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190219164448/https://news.mb.com.ph/2019/02/19/we-can-keep-our-mobile-numbers-for-life-duterte-signs-19-other-laws/ }}</ref> == နိုင်ငံရေး== ဖိလစ်ပိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဒီမိုကရေစီ အစိုးရ အုပ်ချုပ်ကာ သမ္မတစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ <ref name="US State Department">{{cite web|url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_999.html#country |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103095151/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_999.html |archivedate=January 3, 2012 |title=Country description |accessdate=January 24, 2012 |date=January 2012 |website=US State Department Website |publisher=US State Department Website |quote=The Philippines is an emerging economy with a democratic system of government. |deadurl=yes |df= }}</ref> နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ များစွာ လွတ်လပ်မှုရှိသော မင်ဒါနောင်းရှိ ဘန်ဆာမိုရို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသမှ လွဲ၍ တစ်နိုင်ငံလုံးကို တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း ဖြစ်သောနိုင်ငံ အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ သမ္မတ ရားမို့စ် လက်ထက်မှစ၍ နိုင်ငံအား ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ၊ လွှတ်တော်တရပ်တည်း ရှိသော သို့မဟုတ် ပါလီမန်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေး အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့မှုများ ရှိသည်။ <ref>{{cite journal|url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml|archivedate=December 2, 2008|title=Civil service reform: Whose service?|author=Robles, Alan C.|journal=D+C|date=July–August 2008|volume=49|pages=285–289|accessdate=November 30, 2008}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml |access-date=4 August 2019 |archive-date=2 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml |accessdate=4 August 2019 |archivedate=2 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml }}</ref><ref>{{cite news|author=Bigornia, Amante |title= The 'consultations' on Charter change|url=https://news.google.com/newspapers?id=no8VAAAAIBAJ&sjid=bQsEAAAAIBAJ&pg=4208,1807319&dq= |newspaper=The Manila Standard|date=September 17, 1997|accessdate=December 13, 2009}}</ref> [[File:Bongbong Marcos at his inauguration with Sara Duterte.jpg|thumb|သမ္မတ [[ဘွန်ဘွန်မားကို့စ်|ဂျူနီယာမားကို့စ်]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ [[ဆာရာ ဒူတာတေး]] တို့အား သမ္မတ၏ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲ၌ တွေ့ရစဉ်]] သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ ခေါင်းဆောင် အဖြစ်နှင့် အစိုးရ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် နှစ်ခုစလုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဆောင်ရွက်သည့် အပြင် စစ်တပ်၏ စစ်သေနာပတိချုပ်လည်း ဖြစ်သည်။ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲအများဆုံးသူအား သမ္မတအဖြစ် ၆ နှစ်သက်တမ်း ရွေးချယ်ပြီး သမ္မတ သက်တမ်း ကာလအတွင်း သမ္မတမှ အစိုးရ အဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်သည်။ <ref name="About" /> ဥပဒေပြု လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ရှိသော ကွန်ဂရက်တွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်မှာ အထက်လွှတ်တော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး လွှတ်တော်အမှတ်များကို ၆ နှစ်သက်တမ်း ဖြင့် ရွေးချယ် တင်မြှောက်သည်။ ကိုယ်စားပြုလွှတ်တော်မှာ အောက်လွှတ်တော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး အမတ်များကို ၃ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ရွှေးချယ်တင်မြှောက်ကြသည်။ <ref name="About" /> ဆီးနိတ်လွှတ်တော် အမတ်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိ ရွေးချယ်ကြသော်လည်း ကိုယ်စားပြုအမှတ်များကို ဥပဒေပြု ဒေသအလိုက် ကဏ္ဍအလိုက် ကိုယ်စားပြုသူများကို ရွေးချယ်ကြသည်။ တရားစီရင်ရေး အာဏာသည် တရားလွှတ်တော်ချုပ်တွင် ရှိပြီး တရားသူကြီးချုပ်မှာ အကြီးအကဲဖြစ်ကာ လက်ထောက် တရားသူကြီးများ ၁၄ ဦး ရှိသည်။ ၎င်းတို့ အားလုံးအား တရားစီရင်ရေးနှင့် ဘားကောင်စီမှ ရွေးချယ်ပေးပြီး သမ္မတမှ အတည်ပြု ခန့်အပ်သည်။ <ref name="About" /> === နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး=== [[File:Donald Trump and Rodrigo Duterte in Manila (6).jpg|thumb|၂၀၁၇ ခုနှစ် ပါဆေးတွင် ပြုလုပ်သော နှစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးတွင် သမ္မတ ရော်ဒရစ်ဂို ဒူတာတေး နှင့် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]] တို့ ဆွေးနွေးနေကြစဉ်။]] [[File:CALABARZONjf0200 20.JPG|thumb|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ပါဆေးရှိ နိုင်ငံခြားရေးဌာန ၏ ပင်မရုံး]] ဖိလစ်ပိုင်၏ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးမှာ အခြားနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်မှု အပြင် နိုင်ငံပြင်ပတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင် လူမျိုး ၁၀သန်းတို့၏ ကောင်းမွန်စွာ နေထိုင်နိုင်ရေး တို့အပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ <ref name="PhilState">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2794.htm |publisher=U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs|title=Background Note: Philippines|date=October 2009|accessdate=December 18, 2009}}</ref> ကုလသမဂ္ဂကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသော အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ရှိနေသော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် လုံခြုံရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ကာလို့စ် ပီ ရိုမြူလိုသည် ယခင်က ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီတွင် တက်ကြွသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အဖြစ် ပါဝင်နေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး မစ်ရှင်များတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကာ အထူးသဖြင့် အရှေ့တီမော တွင်ဖြစ်သည်။<ref>Permanent Mission of the Republic of the Philippines to the United Nations. [c. 2008]. [http://www.un.int/philippines/about/ About Us]. Retrieved August 13, 2010.</ref><ref>Permanent Mission of the Republic of the Philippines to the United Nations. [c. 2008]. [https://web.archive.org/web/20080123105426/http://www.un.int/philippines/security_council/ The Philippines and the UN Security Council]. Retrieved January 12, 2008. (archived from [https://web.archive.org/web/20141212074015/http://www.un.int/philippines/security_council/ the original] on January 23, 2008)</ref><ref name="UN_SRES12721999">United Nations Security Council. (October 25, 1999). [http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/1272%20(1999)&Lang=E&Area=UNDOC ''Resolution 1272''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921041128/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S%2FRES%2F1272%20%281999%29&Lang=E&Area=UNDOC |date=21 September 2018 }} ['''S-RES-1272(1999)''']. Retrieved March 21, 2010.</ref> ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်သာ မက ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအတွင်းရှိ နိုင်ငံများကြား စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်စေရန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာစေရန် ရှေးရှု ဖွဲ့စည်းထားသော [[အာဆီယံ]] အဖွဲ့၏ စတင်တည်ထောင်သူနိုင်ငံနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>[[s:Bangkok Declaration|Bangkok Declaration]]. (August 8, 1967). Retrieved December 20, 2009 from Wikisource.</ref> အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးပွဲများကို အကြိမ်ကြိမ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး အဖွဲ့၏ ပေါ်လစီနှင့် ဦးတည်ရာတို့အတွက် အမြဲတမ်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ <ref name=summit>{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071217132852/http://www.summit99.ops.gov.ph/asean_structure.htm |date=December 17, 2007 |title="ASEAN Primer" }}. (1999). ''3{{Smallsup|rd}} ASEAN Informal Summit''. Archived from [http://www.summit99.ops.gov.ph/asean_structure.htm the original] on December 17, 2007. Retrieved December 13, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အလွန်ဦးစားပေး အလေးထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံနှင့် သိသာသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Senior Chinese legislator visits Philippines to boost ties |publisher=Xinhua {{!}} English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/11/c_137460450.htm |work=www.xinhuanet.com |accessdate=5 August 2019 |archivedate=14 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614120802/http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/11/c_137460450.htm }}</ref><ref>{{cite news |title=Warship incident shows Sino-Philippine relations have come a long way: China Daily |url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/warship-incident-shows-sino-philippine-relations-have-come-a-long-way-china-daily |work=The Straits Times |date=September 5, 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=China, ASEAN agree on framework for South China Sea code of conduct|url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-china-philippines-idUSKCN18E1FS|work=Reuters|date=2017}}</ref><ref>{{cite news|title=China, Philippines confirm twice-yearly bilateral consultation mechanism on South China Sea|publisher=Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-05/19/c_136299206.htm|work=news.xinhuanet.com|archive-date=23 October 2017|access-date=5 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023230305/http://news.xinhuanet.com/english/2017-05/19/c_136299206.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Progress made on draft of South China Sea code of conduct|url=http://www.philstar.com/headlines/2017/05/19/1701550/progress-made-draft-south-china-sea-code-conduct|work=philstar.com}}</ref><ref>{{cite news|title=Subscribe {{!}} theaustralian|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/xi-duterte-vow-closer-philippineschina-relations-faster-spending/news-story/a1c32f162010e5b2f8bed5acc85fbde2|work=www.theaustralian.com.au}}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] ကာလအတွင်းနှင့် အကြမ်းဖက်သမားတို့အား တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲ ကာလအတွင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့်ရုရှားကို ပစားပေးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး မယုတ်လျော့မီ ကာလအထိ နေတိုးမဟုတ်သော အဓိက မဟာမိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Philippine President Duterte announces separation from U.S. |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2016/10/20/official-philippines-and-china-resume-south-china-sea-talks/92450824/ |work=USA TODAY |language=en}}</ref> ထို့ပြင် ဆူဘစ်ပင်လယ်အော် နှင့် ကလာ့ခ် တို့ရှိ အမေရိကန် စစ်တပ် အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း နှင့် လက်ရှိ အမေရိကန်တပ်များ အလည်လာရောက်ခြင်း သဘောတူညီချက်နှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း အငြင်းပွားမှုများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်လာလေ့ ရှိသည်။ <ref name="PhilState" /> နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး အထောက်အပံ့များအတွက် အကြီးမားဆုံး အလှူရှင်ဖြစ်သော ဂျပန်နိုင်ငံသည်<ref>{{cite web|url = http://www.mofa.go.jp/policy/oda/data/pdfs/philippines.pdf <!--http://www.mofa.go.jp/POLICY/oda/data/01ap_ea02.html-->|title = Japan's ODA Data by Country – Philippines|author = Ministry of Foreign Affairs of Japan|date = c. 2009|accessdate = June 2, 2010|archivedate = 5 February 2011|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110205012151/http://www.mofa.go.jp/policy/oda/data/pdfs/philippines.pdf}}</ref> မိတ်ဆွေနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဇိမ်မယ်များ၏ ဒုက္ခရောက်ခဲ့မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာမှုများ ရှိသေးသော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် ပတ်သက်သော အမှတ်ရစရာများမှဖြစ်သည့် မုန်းတီးမှု အများစုမှာ ယုတ်လျော့လာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ <ref name=neighbors>Dolan, Ronald E. (Ed.). (1991). [http://countrystudies.us/philippines/93.htm "Relations with Asian Neighbors"]. [http://countrystudies.us/philippines/ ''Philippines: A Country Study'']. Washington: GPO for the Library of Congress. Retrieved January 5, 2010 from [http://countrystudies.us/ Country Studies US Website].</ref> အခြားသောနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အပေါင်းလက္ခဏာဆန်သည်။ အနောက် နှင့် ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ အတူတကွ ယုံကြည်ထားကြသော ဒီမိုကရေစီတန်ဖိုးများကြောင့် လွယ်ကူချောမွေ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ စီးပွားရေးနှင့် ပတ်သက်၍ တူညီသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိကြသဖြင့် လွယ်ကူသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှုနှင့် တူညီသော ယဉ်ကျေးမှုများသည် စပိန်နှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် တံတားတစ်စင်းပမာ ဖြစ်စေသည်။ <ref>{{cite news |url=http://globalnation.inquirer.net/111122/ph-spain-bilateral-relations-in-a-nutshell-2 |title=PH-Spain bilateral relations in a nutshell |newspaper=Philippine Daily Inquirer |last=Santos |first=Matikas |date=September 15, 2014 |accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref name="poea">{{cite web |url=http://www.poea.gov.ph/stats/Stock%20Estmate%202009.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110626192943/http://www.poea.gov.ph/stats/Stock%20Estmate%202009.pdf |dead-url=yes |archive-date=June 26, 2011 |title=Stock Estimate of Overseas Filipinos As of December 2009 |publisher=Philippine Overseas Employment Administration |accessdate=May 28, 2011 |df= |archivedate=1 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150501083845/http://www.poea.gov.ph/stats/Stock%20Estmate%202009.pdf }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.abs-cbn.com/pinoy-migration/07/02/09/filipino-among-elite-force-securing-spains-royal-couple |title=Filipino Among Royal Guards of King of Spain |publisher=ABS CBN News |accessdate=July 2, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808083455/http://www.abs-cbnnews.com/pinoy-migration/07/02/09/filipino-among-elite-force-securing-spains-royal-couple|archivedate=August 8, 2011}}</ref> အိမ်အကူများအား နှိပ်စက်ခြင်း နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားနေ ဖိလစ်ပိုင် အလုပ်သမားတို့အပေါ် သက်ရောက်သော စစ်ပွဲများ အစရှိသော ပြဿနာများ ရှိသော်လည်း <ref>{{cite news|url=http://qa.filipinoexpats.com/node/940|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107061353/http://qa.filipinoexpats.com/node/940|archivedate=January 7, 2009|title=OFW rights violation worsens under the Arroyo administration |last=Leonard|first=John|date=July 3, 2008|publisher=Filipino OFWs Qatar|accessdate=January 25, 2009}}</ref><ref name="bulatlat">{{cite news|url=http://bulatlat.com/main/2008/10/25/middle-east-is-%E2%80%98most-distressing-ofw-destination%E2%80%99-migrant-group/|title=Middle East is 'Most Distressing OFW Destination' – Migrant Group|last=Olea|first=Ronalyn|date=October 25, 2008|publisher=Bulatlat News|accessdate=January 25, 2009}}</ref> အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ကောင်းမွန်ပြီး ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား ၂ သန်းကျော်ကို ဆက်လက် အလုပ်ပေးထားခြင်း မှတဆင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ <ref name="BM">{{cite news|url=http://businessmirror.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=5017:saudi-arabia-will-still-need-rp-medical-professionals-&catid=33:economy&Itemid=60|title=Saudi Arabia will still need RP medical professionals |last=Torres|first=Estrella|date=January 22, 2009|publisher=Business Mirror|accessdate=January 24, 2009}}</ref> တစ်ချိန်က ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ်ဝါဒသည် ခြိမ်းခြောက်မှု တစ်ခု မဟုတ်တော့သဖြင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှ တင်းမာခဲ့သော ဖိလစ်ပိုင် နှင့် တရုတ်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ အလွန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုင်ဝမ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများ၊ စပရက်ထလီ ကျွန်းများနှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများ၊ တရုတ်တို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးစားလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် သတိထားဆက်ဆံမှု အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိ ရှိနေသေးသည်။ <ref name=neighbors /> လက်ရှိ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီမှာ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများနှင့် အာရှ-ပစိဖိတ် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေး ဆက်ဆံရေးကို အဓိက ထားသည်။ <ref name="PhilState" /> ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီး အဖွဲ့၊ အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့၊ လက်တင်ယူနီယံ၊ ၂၄နိုင်ငံအဖွဲ့ နှင့် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှုတို့တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref name="PhilState" />အစ္စလာမ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့တွင် လေ့လာသူအဆင့် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်ရန်လည်း ကြိုးစားလျက် ရှိသည်။ <ref>[http://www.gmanews.tv/story/162925/DFA-Technicalities-blocking-RP-bid-for-OIC-observer-status "DFA: 'Technicalities' blocking RP bid for OIC observer status"]. (May 26, 2009). ''GMA News''. Retrieved July 10, 2009.</ref><ref>{{Cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/news/news/view/20090526-207265/RP-nears-observer-status-in-OIC----DFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404022243/http://globalnation.inquirer.net/news/news/view/20090526-207265/RP-nears-observer-status-in-OIC----DFA|archivedate=April 4, 2015|title=RP nears observer status in OIC – DFA|author=Balana, Cynthia|newspaper=[[The Philippine Daily Inquirer]]|date=May 26, 2009|accessdate=July 10, 2009}}</ref> ===စစ်ရေး=== {{multiple image|perrow = 2|total_width=320 | image1 =NAVSOG at the SEACAT 2018 Exercise 004.jpg | image2 =BRP Jose Rizal (FF-150).jpg | image3 =PAF FA-50 011.jpg | image4 =Soltam M-71 Howitzer - Oblique View @ 2018 Kalayaan Parade.jpg | footer = ထိပ်ဆုံးမှစ၍ လက်ယာရစ်။ ဖိလစ်ပိုင် အထူးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ကျည်ဆန်အစစ်များဖြင့် လေ့ကျင့်နေစဉ်၊ ဖိလစ်ပိုင် ရေတပ်၏ ယိုဆေးရိုင်ဇယ် အဆင့် ဖရိုင်းဂိတ်သင်္ဘော။ , ဖိလစ်ပိုင် ကြည်းတပ်၏ ဆိုလ်တမ် အမ်-၇၁ တင့်ကား နှင့် ဖိလစ်ပိုင် လေတပ်၏ [[KAI T-50 Golden Eagle|FA-50PH]] }} ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်သည် နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေး အတွက် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင် လေတပ်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကြည်းတပ် နှင့် ဖိလစ်ပိုင် ရေတပ် ( ဖိလစ်ပိုင် မရိန်းတပ် အပါအဝင်) ဟူ၍ တပ် ၃ ခု ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701065232/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html|archivedate=July 1, 2012|title=Shoulder Ranks (Officers)|publisher=The Philippine Army|accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/philippines/rank.htm |title=Philippine Military Rank Insignia |publisher=Globalsecurity.org |accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref name="afporg">{{cite web |url=http://www.afp.mil.ph/org3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080419074817/http://www.afp.mil.ph/org3.html |archivedate=April 19, 2008 |title=AFP Organization |accessdate=February 3, 2008 }}</ref>ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်သည် အတင်းအကြပ် မဟုတ်ဘဲ စိတ်ဝင်စားသူသာ ပါဝင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref name=1987constitution>{{cite web|url=http://1987-philippine-constitution.blogspot.com/|title=The Philippine Constitution}}</ref> ပြည်သူတို့၏ လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထဲရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ ဌာန လက်အောက်မှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတော် ရဲတပ်ဖွဲ့မှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သည်။<ref>[http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1990/ra_6975_1990.html "Department of the Interior and Local Government Act of 1990"]. Lawphil.net. Retrieved January 30, 2014.</ref><ref name="RA6975">{{cite web|title=Republic Act No. 6975|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1990/ra_6975_1990.html|website=The LAWPHiL Project|accessdate=December 31, 2012}}</ref> ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဖြစ်သော မွတ်ဆလင်တို့၏ မင်ဒါနောင်းတွင် အကြီးဆုံးသော ခွဲထွက်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် မိုရိုအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦးသည် ယခုအခါ အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ အခြား ပိုမို၍ စစ်သွေးကြွသော အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် မိုရိုအစ္စလာမ်လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး၊ ကွန်မြူနစ် ပြည်သူ့တပ်တော်သစ် နှင့် အဘူဆေယပ်ဖ်တို့သည် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများကို ပြန်ပေးဆွဲ၍ ငွေကြေးတောင်းခံမှုများ ပြုလုပ်ကြပြီး အထူးသဖြင့် မင်ဒါနောင်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်း ကျွန်းများတွင် ဖြစ်သည်။ {{refn|Hayden Cooper, 2012, Australian Broadcasting Corporation, [http://www.abc.net.au/7.30/content/2012/s3402880.htm Government urged to help kidnapped Australian], Retrieved September 3, 2014, "...Warren Richard Rodwell from Australia being held captive by this group since December 5, 2011...please do whatever to raise the 2 million US dollars they are asking for my release ..."<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2012/s3402880.htm|title=Government urged to help kidnapped Australian|date= January 5, 2012|newspaper=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref>}}<ref>Florante S. Solmerin, December 7, 2013, Manila Standard, [http://manilastandardtoday.com/2013/12/07/abu-sayyaf-keeping-17-foreigners-hostage/ Abu Sayyaf keeping 17 foreigners hostage] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006085118/http://manilastandardtoday.com/2013/12/07/abu-sayyaf-keeping-17-foreigners-hostage/ |date=October 6, 2014 }}, Retrieved September 3, 2014, "...17 foreigners, mostly birdwatchers, were being held hostage by the Abu Sayyaf Group..."</ref><ref>Roel Pareño, The Philippine Star, March 24, 2013, [http://www.philstar.com/headlines/2013/03/24/923345/sayyaf-releases-aussie-hostage Sayyaf releases Aussie hostage], Retrieved September 3, 2014, "...Australian Warren Rodwell emerged early yesterday withered after being held for 15 months by Abu Sayyaf bandits in southern Mindanao..."</ref><ref>Sun Star, April 25, 2014, [https://archive.today/20140903121828/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2014/04/25/abducted-tourist-hotel-staff-now-sulu-339790 Abducted tourist, hotel staff now in Sulu], Retrieved September 3, 2014, "...Abu Sayyaf bandits have brought a Chinese tourist and a Filipino hotel receptionist to their jungle stronghold in southern Philippines after kidnapping the women from a dive resort in eastern Malaysia ..."</ref> ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရ၏ လုံခြုံရေး ဆောင်ရွက်မှု အောင်မြင်သောကြောင့် ၎င်းတို့၏ နေရာ လျော့ပါးသွားခဲ့သည်။ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1695576.stm "Guide to the Philippines conflict"]. (August 10, 2007). ''BBC News''. Retrieved December 16, 2009.</ref><ref>World Bank. Conflict Prevention & Reconstruction Unit. (February 2005). ''[http://siteresources.worldbank.org/INTCPR/214578-1111996036679/20482477/WP24_Web.pdf The Mindanao Conflict in the Philippines: Roots, Costs, and Potential Peace Dividend]'' by Salvatore Schiavo-Campo and Mary Judd. Washington, DC: World Bank. (Social Development Paper No. 24). Retrieved December 16, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် စစ်အသုံးစရိတ်အတွက် ဂျီဒီပီ၏ ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းသာ အသုံးပြုသဖြင့် ဒေသတွင်း ပျမ်းမျှ သုံးစွဲမှုအောက် လျော့နည်းသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ ၁.၅% ၊ တရုတ်မှ ၂.၁%၊ ဗီယက်နမ်မှ ၂.၂% နှင့် တောင်ကိုရီးယားမှ ၂.၆% အသီးသီး သုံးစွဲကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/milex_database|title=SIPRI Military Expenditure Database|accessdate=March 27, 2016|publisher=Stockholm International Peace Research Institute 2016, Signalistgatan 9, SE-16972 Solna, Sweden}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.XPND.GD.ZS|title=Military expenditure (% of GDP)|accessdate=March 27, 2016|publisher=The World Bank}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှစ၍ အမေရိကန်၏ နေတိုးမဟုတ်သော အဓိက မဟာမိတ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်နိုင်ငံကြား အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း အမေရိကန်၏ ပေါ်လစီများကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]တို့တွင်လည်း ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်မှ တရုတ် နှင့် ရုရှားတို့နှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုများပြားလာခဲ့ပြီး ထိုနိုင်ငံနှစ်ခုအား ပိုမိုအလေးပေးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ယိုယွင်းလာခဲ့ပြီး အမေရိကန်နှင့် စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကာ အမေရိကန် ဦးဆောင်သော မည်သည့် စစ်ပွဲတွင်မျှ ပါဝင်မည် မဟုတ်တော့သည်မှာ ပို၍ သေချာလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=PH defends purchase of arms from China, Russia |publisher=The Manila Times Online |url=https://www.manilatimes.net/ph-defends-purchase-arms-china-russia/365306/ |work=www.manilatimes.net |accessdate=5 August 2019 |archivedate=5 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190805105137/https://www.manilatimes.net/ph-defends-purchase-arms-china-russia/365306/ }}</ref><ref>{{cite news |title=Philippines free to enter into arms purchase with Russia, Roque says {{!}} Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2018/07/19/1834974/philippines-free-enter-arms-purchase-russia-roque-says |work=philstar.com}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gita |first1=Ruth Abbey |title=Duterte eyeing to buy helicopters from China, Russia |url=https://www.sunstar.com.ph/article/418753/ |work=Sunstar |date=February 13, 2018 |accessdate=5 August 2019 |archivedate=11 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180911191426/https://www.sunstar.com.ph/article/418753/ }}</ref><ref>{{cite news |title=Duterte says Philippines no longer to participate in any U.S.-led wars |publisher=Xinhua {{!}} English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/22/c_137056998.htm |work=www.xinhuanet.com |accessdate=5 August 2019 |archivedate=6 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806043602/http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/22/c_137056998.htm }}</ref> == ပြည်နယ်များ == ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအား လူဇွန်း၊ ဗီဆာယားနှင့် မင်ဒါနောင်း ဟူသော ကျွန်းအုပ်စု ၃ ခုဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့ကို ထပ်မံ၍ ဒေသ ၁၇ ခု၊ ခရိုင် ၈၁ခု၊ မြို့တော် ၁၄၅ခု၊ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၁,၄၈၉ ခု၊ ဘာရန်ဂေး ခေါ် ကျေးရွာသို့ ရပ်ကွက် ၄၂,၀၃၆ ခု ထပ်မံပိုင်းခြားထားသည်။ <ref>{{cite web |url=http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/SUMWEBPROV-SEPT2016-CODED-HUC-FINAL.pdf |title=Provincial Summary: Number of Provinces, Cities, Municipalities and Barangays, by Region as of September 30, 2016 |publisher=Philippine Statistics Authority |access-date=January 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110151057/http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/SUMWEBPROV-SEPT2016-CODED-HUC-FINAL.pdf |archive-date=January 10, 2017 |dead-url=yes |accessdate=5 August 2019 |archivedate=10 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110151057/http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/SUMWEBPROV-SEPT2016-CODED-HUC-FINAL.pdf }}</ref> ထို့အပြင် သမ္မတနိုင်ငံတော် ဥပဒေ အမှတ် ၅၄၄၆ ၏ ပုဒ်မ ၂မှ ထပ်မံ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်မှာ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများ၏ ပတ်လည်ရှိ နယ်နိမိတ်ပင်လယ် သတ်မှတ်ချက်မှာ ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်ရှိ ဆာဘား အရှေ့ပိုင်းကို ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း တောင်းဆိုရာတွင် သက်ရောက်မှု မရှိ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name=baselines>{{cite web |author=Ronald Echalas Diaz |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno5446.html |title=Republic Act No. 5446 – An Act to Amend Section One of Republic Act Numbered Thirty Hundred and Forty-Six, Entitled "An Act to Define the Baselines of the Territorial Sea of the Philippines". Republic of the Philippines|publisher=Chan Robles Virtual Law Library |date=September 18, 1968 |accessdate=May 4, 2013}}</ref><ref>{{cite journal |last=Mohamad|first=Kadir|year=2009|title=Malaysia's territorial disputes – two cases at the ICJ : Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Ligitan and Sipadan [and the Sabah claim] (Malaysia/Indonesia/Philippines)|url=http://www.idfr.gov.my/images/stories/publication/2009/inside_pbp.pdf|publisher=Institute of Diplomacy and Foreign Relations (IDFR) Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|quote=Map of British North Borneo, highlighting in yellow color the area covered by the Philippine claim, presented to the Court by the Philippines during the Oral Hearings at the ICJ on 25 June 2001|page=46|accessdate=May 16, 2014}}</ref> [[File:Labelled map of the Philippines - Provinces and Regions.png|center|825px]] ===အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဒေသများ=== ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ''ဒေသ'' ဆိုသည်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသကို ရည်ညွန်းခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း ခရိုင်များကို စုစည်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် လွယ်ကူစေရန် ပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှာ အဓိက ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်အား ဒေသ ၁၇ ခု ( အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ ၁၆ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၁ခု) ပိုင်းခြားထားသည်။ အစိုးရ ရုံးအများစုမှာ ခရိုင်တစ်ခုချင်း အလိုက်မရှိဘဲ ဒေသအလိုက် တည်ရှိပြီး များသောအားဖြင့် (အားလုံးမဟုတ်) ဒေသဗဟိုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော မြို့တော်တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေအများဆုံး ဒေသမှာ ကာလာဘာဇွန်ဒေသ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်မြို့တော်ဒေသ သည် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး ဒေသဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေအများဆုံး ဒေသ ၁၀ ခု <small>(၂၀၁၅)</small><ref name="PSA-2015-Highlights">{{cite web|title=2015 Population Counts Summary|url=http://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/2015%20population%20counts%20Summary_0.xlsx|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=June 10, 2017|date=May 19, 2016}}</ref> |- ! scope="col" | အဆင့် ! scope="col" | သတ်မှတ်ချက် ! scope="col" | အမည် ! scope="col" | ဧရိယာ ! scope="col" | လူဦးရေ (၂၀၁၅) ! scope="col" | လူဦးရေ % ! scope="col" | လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၄ | style="text-align:left;" | ကာလာဘာဇွန် | {{convert|၁၆,၈၇၃.၃၁|km2|abbr=on}} | {{number and percent|14,414,774|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|14,414,774/16,873.31|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:left;" | NCR | style="text-align:left;" | အမျိုးသားမြို့တော်ဒေသ | {{convert|619.57|km2|abbr=on}} | {{number and percent|12,877,253|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၃ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၃ | style="text-align:left;" | လူဇွန်းအလယ်ပိုင်း | {{convert|22,014.63|km2|abbr=on}} | {{number and percent|11,218,177|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|11,218,177/22,014.63|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၄ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၇ | style="text-align:left;" | ဗီဆာယား အလယ်ပိုင်း | {{convert|10,102.16|km2|abbr=on}} | {{number and percent|6,041,903|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|6,041,903/10,102.16|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၅ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၅ | style="text-align:left;" | ဘိုင်ကော ဒေသ | {{convert|18,155.82|km2|abbr=on}} | {{number and percent|5,796,989|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|5,796,989/18,155.82|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၆ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁ | style="text-align:left;" | အီလိုကော့စ် ဒေသ | {{convert|16,873.31|km2|abbr=on}} | {{number and percent|5,026,128|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|5,026,128/16,873.31|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၇ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁၁ | style="text-align:left;" | ဒါဗောင်းဒေသ | {{convert|20,357.42|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,893,318|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,893,318/20,357.42|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၈ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁၀ | style="text-align:left;" | မင်ဒါနောင်းမြောက်ပိုင်း | {{convert|20,496.02|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,689,302|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,689,302/20,496.02|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၉ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁၂ | style="text-align:left;" | SOCCSKSARGEN | {{convert|22,513.30|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,545,276|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,545,276/22,513.30|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၁၀ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၆ | style="text-align:left;" | ဗီဆာယား အနောက်ပိုင်း | {{convert|12,828.97|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,477,247|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,477,247/12,828.97|2}}|PD/km2|abbr=on}} |} == ပထဝီဝင်== [[File:Relief Map Of The Philippines.png|thumb|left|upright|ဖိလစ်ပိုင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြပုံ]] ဖိလစ်ပိုင်သည် ကျွန်းပေါင်း ၇,၆၄၁ ကျွန်းပါဝင်သော ကျွန်းစုနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး <ref>{{cite news |last1=Mayuga|first1=Jonathan |title=Namria 'discovers' 400 previously 'unknown' PHL islands using IfSAR |url=http://www.businessmirror.com.ph/namria-discovers-400-previously-unknown-phl-islands-using-ifsar/|accessdate=February 12, 2016 |publisher=BusinessMirror |date=February 10, 2016}}</ref> ကုန်းတွင်းပိုင်း ရေထုအပါအဝင် စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာမှာ {{convert|၃၀၀,၀၀၀|km2|sqmi|sp=us|0}} ရှိသည်။<ref name="psa.gov.ph"/><ref name="worldbank.org"/>{{convert|၃၆၂၈၉|km|mi|sp=us}} မျှရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်းရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် ကမ်းရိုးတန်း အရှည်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ <ref name=About /><!--says the coastline is 17,500 km--><ref name="CIAfields"><!--says the coastline is 36,289&nbsp;km and that only Canada, Russia, Indonesia, and Greenland have longer coastlines-->Central Intelligence Agency. (2009). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html "Field Listing : Coastline"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |date=16 July 2017 }}. Washington, DC.</ref> နိုင်ငံ၏ အထူး စီးပွားရေးဇုန်မှာ {{convert|၂၂၆၃၈၁၆|km²|sqmi|abbr=on}} မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>[http://www.seaaroundus.org/eez/summaryInfo.aspx?eez=608# Exclusive Economic Zones] – Sea Around Us Project – Fisheries, Ecosystems & Biodiversity – Data and Visualization.</ref> အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၁၁၆° ၄၀' မှ ၁၂၆° ၃၄' အတွင်း၊ မြောက်လတ္တီကျု ၄° ၄၀ မှ ၂၁° ၁၀ အတွင်း တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တရုတ်ပင်လယ်<ref>[https://web.archive.org/web/20130213111846/http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?ID=201302090013&Type=aIPL "U.S. report details rich resources in South China Sea."] (archived from [http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?Type=aIPL&ID=201302090013 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203082913/http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?Type=aIPL&ID=201302090013 |date=3 December 2021 }} on 2013-02-133)</ref> တောင်ဘက်တွင် ဆယ်လယ်ဘက်စ်ပင်လယ် <ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Celebes_Sea?topic=49523 "Celebes Sea"]. ''Encyclopedia of Earth''. Eds. P. Saundry & C.J. Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington, DC</ref> တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ ဘော်နီယိုကျွန်းသည် <ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/edens/borneo/awesome.html|title=An Awesome Island|website=Borneo: Island in the Clouds|publisher=PBS|accessdate=November 11, 2012}}</ref> အနောက်တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ရာဂဏန်းမျှတွင် တည်ရှိပြီး ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံမှာ မြောက်ဘက်တည့်တည့်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် မာလူကူးကျွန်းများနှင့် ဆူလာဝေစီကျွန်းများ ရှိကြပြီး [[ပလောင်းနိုင်ငံ]]မှာ ကျွန်းများ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="About">{{cite web|date=March 9, 2009|url=http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309081519/http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp|archivedate=March 9, 2009|title=General Information|accessdate=September 21, 2014}}. (older version – as it existed in 2009 – during the presidency of [[Gloria Macapagal Arroyo]]), ''[http://www.gov.ph/ The Official Government Portal of the Republic of the Philippines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930195314/http://www.gov.ph/|date=September 30, 2007}}''.</ref> တောင်ထူထပ်သော ကျွန်းများမှာ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး နဂိုမူလက မီးတောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ အာပိုတောင် ဖြစ်ပြီး အမြင့်အားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် {{convert|2954|m|ft|sp=us}} မျှ ရှိကာ မင်ဒါနောင်းရှိ ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|publisher=peaklist.org|accessdate=June 19, 2009}}</ref><ref>(2011-04-06). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html "The World Factbook – Philippines"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |date=July 19, 2015 }}. Central Intelligence Agency. Retrieved on March 14, 2011.</ref> ဖိလစ်ပိုင်ချောက် အတွင်းရှိ ဂါလာသီယာ ချောက်နက်မှာ နိုင်ငံ၏ အနက်ရှိုင်းဆုံး အပိုင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထိုချောက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite book |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31710 |title=The Galathea Deep Sea Expedition, 1950–1952, described by members of the expedition |last=Bruun |first=Anton Frederick |publisher=Macmillan, New York |year=1956}}</ref> အရှည်လျားဆုံးမြစ်မှာ လူဇွန်းမြောက်ပိုင်းရှိ ကာဂါယန်မြစ် ဖြစ်သည်။<ref name="eearth">{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Water_profile_of_Philippines#River_Basins_and_Water_Resources|title=Water profile of Philippines|last=Kundel|first=Jim|date=June 7, 2007|publisher=Encyclopedia of Earth|accessdate=September 30, 2008}}</ref>ကမ်းပေါ်တွင် မနီလာမြို့တော်တည်ရှိသော မနီလာပင်လယ်အော်သည် လာဂူးနားဒီဘေး ခေါ် ဖိလစ်ပိုင်၏ အကြီးဆုံးရေကန်နှင့် ပါဆစ်မြစ်မှ တဆင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဆူဘစ်ပင်လယ်အော်၊ ဒါဗောင်းပင်လယ်ကွေ့ နှင့် မိုရိုပင်လယ်ကွေ့တို့မှာလည်း အရေးပါသော ပင်လယ်အော်များ ဖြစ်သည်။ ဆာမားကျွန်းနှင့် လေတီကျွန်းတို့အား ဆန်ဂျွာနီကိုရေလက်ကြားမှ ပိုင်းခြားထားသော်လည်း ဆန်ဂျွာနီကို တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။<ref>Republic of the Philippines. Department of Tourism. [c. 2008]. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120427094345/http://www.travelmart.net/philippines/leyte-hotels-resorts.html |date=April 27, 2012 |title=Leyte is Famous for... }} (archived from [http://www.travelmart.net/philippines/leyte-hotels-resorts.html the original] on April 27, 2012). Retrieved March 21, 2010 from www.travelmart.net.</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ပစိဖိတ်မီးကွင်း၏ အနောက်ဘက် အဝန်းအဝိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ငလျင်နှင့် မီးတောင် လှုပ်ရှားမှုများ မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရသည်။ အရှေ့ဘက် ဖိလစ်ပိုင် ပင်လယ်အတွင်းရှိ ဘန်ဟမ်ရေအောက်ကုန်းမြင့်သည် ပင်လယ်အောက် တက်တိုးနစ်ကျောက်လွှာများ တစ်ခုအောက်တစ်ခု ထိုးဝင်လေ့ ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။ <ref name="CLCS submissions">{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/los/clcs_new/commission_submissions.htm |title=Submissions, through the Secretary-General of the United Nations, to the Commission on the Limits of the Continental Shelf, pursuant to article 76, paragraph 8, of the United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982 |publisher=United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf |date=May 28, 2009 |accessdate=May 29, 2009}}</ref> နေ့စဉ် ငလျပ်လှုပ်မှု ၂၀ ခန့် ဖြစ်ပွားသော်လည်း အများစုမှာ ခံစားသိရှိနိုင်လောက်အောင် မပြင်းထန်ပေ။ နောက်ဆုံး ငလျင်အကြီးအကျယ် လှုပ်ခတ်မှုမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ် လူဇွန်း ငလျင်ဖြစ်သည်။<ref>La Putt, Juny P. [c. 2003]. [http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html ''The 1990 Baguio City Earthquake''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212175238/http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html |date=12 February 2015 }}. Retrieved December 20, 2009 from [http://www.cityofpines.com/ The City of Baguio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918084421/http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html |date=18 September 2017 }} Website.</ref> [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|right|thumb|မာယွန်သည် ဖိလစ်ပိုင်၏ အလှုပ်ရှားဆုံး မီးတောင်ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တွင် မီးတောင်ရှင် အများအပြားရှိပြီး မာယွန်မီးတောင်၊ ပင်နာတူဘိုတောင်၊ တာအားမီးတောင်တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ပင်နာတူဘို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုမှာ ၂၀ ရာစု၏ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်းမြေပေါ်မှ မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်သည်။ <ref name = Pinatubo1991>{{cite web|author = Newhall, Chris |author2 = James W. Hendley II |author3 = Peter H. Stauffer |last-author-amp = yes |title = The Cataclysmic 1991 Eruption of Mount Pinatubo, Philippines (U.S. Geological Survey Fact Sheet 113-97) |url = http://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130825233934/http://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/ |archivedate = August 25, 2013 |publisher = U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey |date = February 28, 2005 |accessdate = April 9, 2007}}</ref> ထူးခြားသော ပထဝီဆိုင်ရာ ဝိသေသအားလုံးမှာ ကြမ်းတမ်းပြီး ပျက်စီးရာပျက်စီးကြောင်းများသာ ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်ပါ။ ငြိမ်းချမ်းသော ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်တစ်ခုမှာ ပြူရီတို ပရင်စီယာ မြေအောက်မြစ်ဖြစ်ကာ ထိန်းသိမ်းထားသော ဇီဝမျိုးကွဲများ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားရာနေရာဖြစ်ပြီး တောင်ကုန်းမှပင်လယ် ဂေဟစနစ် အပြည့်အဝရှိ၍ အာရှ၏ အရေးအကြီးဆုံး သစ်တောတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။ <ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/652 |title=Puerto-Princesa Subterranean River National Park |publisher=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=May 4, 2013}}</ref> ကျွန်းများတွင် သဘာဝအားဖြင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိသဖြင့် သတ္တုများ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် တောင်အာဖရိကပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရွှေထွက်ရှိရာ နေရာဖြစ်ပြီး သမ္မာကျမ်းစာထဲတွင် ဖော်ပြထားသော အိုဖီယာဒေသဟုပင် ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြကာ<ref name=CGTF>{{cite book|url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000175741&page=921|last=Compañía General de Tabacos de Filipinas|title=Colección general de documentos relativos a las Islas Filipinas existentes en el Archivo de Indias de Sevilla|volume=Tomo III—Documento 98, 1520–1528|pages=112–138|access-date=5 August 2019|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201000744/http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000175741&page=921|url-status=dead}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြေးနီအများဆုံး ထွက်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="NYTimesMiners">{{cite news|author = Greenlees, Donald |title = Miners shun mineral wealth of the Philippines |url = https://www.nytimes.com/2008/05/14/business/worldbusiness/14iht-mine.1.12876764.html |newspaper =The New York Times|date = May 14, 2008 |accessdate = December 11, 2009}}</ref>တောင်အမေရိကတွင် မူလ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ပလာဒီယမ် သတ္တုများမှာလည်း ဖိလစ်ပိုင်တွင် ကမ္ဘာ့အများဆုံး အနေနှင့် ရှိသည်။ <ref>NASA, together with USGS, (United States Geological Survey), released a 3-year study report detailing the 8,450 square kilometer palladium deposits lying below the seas of Visayan, Sibuyan, and Tablas Strait. Source: https://breakingphnews.blogspot.com/2016/05/biggest-palladium-deposits-found-in.html</ref>ရွန်ဘလွန်ကျွန်းတွင်လည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရည်အသွေးအကောင်းဆုံး၊ မျိုးကွဲအများဆုံး၊ အမာကျောဆုံးသော စကျင်ကျောက်များရှိပြီး အနည်းဆုံး ၇ ရောင်အထိ ရရှိနိုင်ကာ ၎င်းတို့မှာ အညို၊မီးခိုး၊ သံချေး၊အဖြူ၊အစိမ်း၊ အနက်နှင့် လိမ္မော်ရောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>Marvelous Marble by Manila Standard http://www.manilastandard.net/news/-provinces/138248/marvelous-marble.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518233451/http://www.manilastandard.net/news/-provinces/138248/marvelous-marble.html |date=18 May 2019 }}</ref> နီကယ်၊ ခရိုမိုက်နှင့် သွပ်များလည်း အများအပြားရှိသည်။ သို့သော်လည်း စီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ လူဦးရေ သိပ်သည်းခြင်း၊ ရှေရင်းစွဲနေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့အား ခေါင်းပုံဖြတ် အမြတ်ထုတ်ခြင်းမှ ကာကွယ်လိုခြင်းနှင့် အလွန်ပြင်းထန်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသိစိတ်ဓာတ်တို့ကြောင့် ထိုသတ္တုအရင်းအမြစ် အများစုမှာ မထုတ်ယူဖြစ်ပဲ ရှိနေသည်။ <ref name="NYTimesMiners" /> ဖိလစ်ပိုင်သည် ထိုသို့ အဖိုးတန်သော သတ္တုများနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ အများအပြားရှိခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း နိုင်ငံအနေနှင့် ထိုသတ္တုများကို တူးဖော်ရန် ငြင်းဆိုသဖြင့် အလွန်အမင်းဆင်းရဲမွဲတေမှု နှင့် ဒုက္ခရောက်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://news.mongabay.com/2017/06/the-philippines-a-nation-rich-in-precious-metals-encounters-powerful-opposition-to-mining/|title=The Philippines, a nation rich in precious metals, encounters powerful opposition to mining|publisher=Mongabay|author=Keith Schneider |accessdate=April 25, 2019}}</ref>ထို့အပြင် ထိုအဖိုးတန်သတ္တုများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် မြေသားဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး မကြာခဏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ငလျင်လှုပ်ခြင်းနှင့် မြေပြိုကျခြင်းများ ကြောင့် ဘေးဒုက္ခရောက်ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.gfdrr.org/en/philippines|title=Global Facility for Disaster Reduction and Recovery}}</ref>ဘူမိအပူစွမ်းအင်မှာလည်း မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဖိလစ်ပိုင်အနေနှင့် ထိုစွမ်းအင်ကိုမူ ပိုမို၍ ထိန်းချုပ် အသုံးချနိုင်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဘူမိအပူစွမ်းအင် ထုတ်လုပ်သူဖြစ်ကာ နိုင်ငံလျှပ်စစ်ဓာတ်အား လိုအပ်ချက်၏ ၁၈% အား ဘူမိအပူစွမ်းအင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်သည်။ <ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/06/29/business/worldbusiness/29iht-energy.1.14068397.html |author=Davies, Ed |author2=Karen Lema |last-author-amp=yes |title=Pricey oil makes geothermal projects more attractive for Indonesia and the Philippines |newspaper=The New York Times|date = June 29, 2008 |accessdate=December 18, 2009}}</ref> ===ဇီဝမျိုးကွဲများ=== [[File:Tarsius syrichta.jpg|thumb|အသေးဆုံး ပရိုင်းမိတ်ထဲတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင် တာဆီယာ]] ဖိလစ်ပိုင်၏ မိုးသစ်တောများနှင့် ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်းများသည် အမျိုးမျိုး အစားစားသော ငှက်များ၊ အပင်များ၊ သတ္တဝါများ နှင့် ပင်လယ်သတ္တဝါများတို့ အတွက် နေထိုင်ကျက်စားစရာ နေရာဖြစ်စေသည်။ <ref name="etravel">[http://www.etravelpilipinas.com/about_philippines/philippine_natural_resources.htm "Natural Resources and Environment in the Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122193623/http://etravelpilipinas.com/about_philippines/philippine_natural_resources.htm |date=22 January 2009 }}. (n.d.). ''eTravel Pilipinas''. Retrieved January 22, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဇီဝမျိုးကွဲအားဖြင့် အဆမတန်များပြားသော နိုင်ငံ ၁၀ ခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ <ref name=Chanco>{{cite news|url=http://gbgm-umc.org/asia-pacific/philippines/ecophil.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010711225954/http://gbgm-umc.org/asia-pacific/philippines/ecophil.html|archivedate=July 11, 2001 |author=Chanco, Boo |title=The Philippines Environment: A Warning |newspaper=The Philippine Star |date=December 7, 1998}} Retrieved February 15, 2010 from gbgm-umc.org.</ref><ref name="AUSGOP">{{Cite book |url=http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/theme-reports/biodiversity/biodiversity01-3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070514125559/http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/theme-reports/biodiversity/biodiversity01-3.html |archivedate=May 14, 2007|title=Biodiversity Theme Report: The Meaning, Significance and Implications of Biodiversity (continued)|author = Williams, Jann|author2 = Cassia Read|author3 = Tony Norton|author4 = Steve Dovers|author5 = Mark Burgman|author6 = Wendy Proctor|author7 = Heather Anderson|last-author-amp = yes|publisher=CSIRO on behalf of the Australian Government Department of the Environment and Heritage|year=2001|isbn=978-0-643-06749-3|accessdate=November 6, 2009}}</ref><ref name="Carpenter">{{cite journal|author1=Carpenter, Kent E. |author2=Victor G. Springer |lastauthoramp=yes |title=The center of the center of marine shore fish biodiversity: the Philippine Islands |journal=Environmental Biology of Fishes|date=April 2005|volume=74|issue=2|pages=467–480|doi=10.1007/s10641-004-3154-4}}</ref> ၁,၁၀၀ ခန့်မျှသော ကုန်းနေ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါမျိုးစိတ်များကို ဖိလစ်ပိုင်တွင် တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မျှ မရှိသော နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ် ၁၀၀ နှင့် ငှက်မျိုးစိတ် ၁၇၀ တို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="lonelyplanet">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC|title=Philippines|author1=Rowthorn, Chris |author2=Greg Bloom |lastauthoramp=yes |edition=9th|publisher=Lonely Planet|year=2006|page=[https://books.google.com/books?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA52 52]|isbn=978-1-74104-289-4}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသစ်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အများဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ပြီး လွန်ခဲ့သော ဆယ်နှစ်အတွင်းက နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ်သစ် ၁၆ ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်၏ ဒေသရင်း မျိုးစိတ်မှာ များပြားလာပြီး ပိုမို၍ များပြားလာနိုင်သည့် အခြေအနေရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Biological_diversity_in_the_Philippines |title=Biological diversity in the Philippines |publisher=Eoearth.org |accessdate=May 4, 2013}}</ref> ဒေသရင်း နို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် အာရှအုန်းစီဗက်ကြောင်၊ ဒူဂေါင်းရေသတ္တဝါ၊ မိုးတိမ်ကြွက် နှင့် ဘိုဟောဒေသနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဖိလစ်ပိုင်တာဆီယာ တို့ ပါဝင်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် အမဲလိုက်နို့တိုက်သတ္တဝါ အကောင်ကြီးများ မရှိသော်လည်း အလွန်ကြီးသော တွားသွားသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည့် စပါးကြီးမြွေများ၊ မြွေဟောက်များ နှင့် အလွန်ကြီးသော ရေငန်မိကျောင်းများ ရှိသည်။ ဖမ်းဆီးထားသော မိကျောင်းများတွင် အကြီးဆုံးအကောင်မှာ ဒေသခံတို့မှ လိုလောင်း ဟု သိကြပြီး တောင်ဘက်ပိုင်းကျွန်းဖြစ်သော မင်ဒါနောင်းတွင် ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title="Lolong" holds world record as largest croc in the world |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480:lolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22:news&Itemid=131 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126140938/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22%3Anews&Itemid=131 |dead-url=yes |archive-date=January 26, 2012 |website=Protected Areas and Wildlife Bureau |accessdate=June 23, 2012 |date=November 17, 2011 |df= |archivedate=26 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120126140938/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22%3Anews&Itemid=131 }}</ref><ref>{{cite web|last=Britton|first=Adam|title=Accurate length measurement for Lolong|url=http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|website=Croc Blog|accessdate=June 23, 2012|date=November 12, 2011|archive-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126054039/http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html}}</ref> နိုင်ငံတော်ငှက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဖိလစ်ပိုင်လင်းယုန်မှာ လင်းယုန်များထဲတွင် အရှည်လျားဆုံး ခန္ဓာကိုယ်ရှိပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တိုင်းတာမည်ဆိုပါက ၈၆စင်တီမီတာမှ ၁၀၂ စင်တီမီတာအထိ (၂.၈၂ပေမှ ၃,၃၅ ပေ အထိ) ရှည်လျားပြီး ၄.၇ ကီလိုဂရမ် မှ ၈.၀ ကီလိုဂရမ် (၁၀.၄ပေါင် မှ ၁၇.၆ပေါင်) အထိ လေးသည်။ <ref name=RaptorsWorld>{{cite book|year=2001|title=Raptors of the World| publisher= Christopher Helm |location=London|pages=717–19|isbn=978-0-7136-8026-3|author1=Ferguson-Lees, J. |author2=Christie, D. }}</ref><ref>{{IUCN2006|assessor=BirdLife International.|year=2004|id=144490|title=Pithecophaga jefferyi|downloaded=January 7, 2009}}</ref>ဖိလစ်ပိုင် လင်းယုန်သည် အက်ဆီပီထရီဒေး မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး လူဇွန်း၊ဆာမား၊ လေတီ နှင့် မင်ဒါနောင်းရှိ မိုးသစ်တောများ၏ ဒေသရင်း သတ္တဝါဖြစ်သည်။ [[File:Rafflesia (R. speciosa) in Miagao.jpg|thumb|left|ရပ်ဖဲလ်ရှား စပီဆီအိုဆာ သည် ပနေးကျွန်း၏ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်၏ ပင်လယ်ရေပိုင်နက်မှာ {{convert|2200000|km2|sp=us|0}} အထိ ကျယ်ဝန်းသဖြင့် သီးသန့်ဖြစ်ပြီး များစွာကွဲပြားသော အဏ္ဏဝါသတ္တဝါများ ရှိသည့်အပြင် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ဝေမျှပိုင်ဆိုင်သော သန္တာတြိဂံ ဒေသ၏ အဓိကအပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name=baselines /> သန္တာကျွန်းနှင့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ် စုစုပေါင်းမှာ ၅၀၀ နှင့် ၂,၄၀၀ အသီးသီးဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="etravel" /><ref name="lonelyplanet" /> မှတ်တမ်းသစ်များ နှင့် <ref>{{cite journal |url= https://www.researchgate.net/publication/236001316|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016063342/https://www.researchgate.net/publication/236001316_First_Record_of_the_dottyback_Manonichthys_alleni_(Teleostei_Perciformes_Pseudochromidae)_from_the_Philippines?ev=prf_pub|archivedate=October 16, 2013 |author1=Bos, A.R. |author2=Smits, H.M. |lastauthoramp=yes |title= First Record of the dottyback Manonichthys alleni (Teleostei: Perciformes: Pseudochromidae) from the Philippines |journal= Marine Biodiversity Records |year=2013 |volume=6 |issue=e61 |pages= |doi=10.1017/s1755267213000365}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/237335102 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919140031/http://www.researchgate.net/publication/237335102_Seven_new_records_of_fishes_%28Teleostei_Perciformes%29_from_coral_reefs_and_pelagic_habitats_in_Southern_Mindanao_the_Philippines?ev=prf_pub|archivedate=September 19, 2014 |author1=Bos, Arthur R. |author2=Gumanao, Girley S. |lastauthoramp=yes |title= Seven new records of fishes (Teleostei: Perciformes) from coral reefs and pelagic habitats in Southern Mindanao, the Philippines|journal= Marine Biodiversity Records |year=2013 |volume=6 |issue=e95 |pages=1–6 |doi=10.1017/s1755267213000614}}</ref> မျိုးစိတ်သစ်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတို့က <ref>{{cite journal |author=Bos, A.R.|author2=Gumanao, G.S. |author3=Salac, F.N. |year=2008 |title=A newly discovered predator of the crown-of-thorns starfish |journal=Coral Reefs |volume=27 |issue= 3|page=581 |doi= 10.1007/s00338-008-0364-9 |url=https://www.researchgate.net/publication/225650880|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703190342/http://www.researchgate.net/publication/225650880_A_newly_discovered_predator_of_the_crown-of-thorns_starfish |archivedate=July 3, 2015|bibcode=2008CorRe..27..581B}}</ref><ref>{{cite journal |author=Ocaña |author2=J.C. den Hartog |author3=A. Brito |author4=A.R. Bos |year=2010 |title=On Pseudocorynactis species and another related genus from the Indo-Pacific (Anthozoa: Corallimorphidae) |journal=Revista de la Academia Canaria de Ciencias |volume=XXI |issue=3–4 |pages=9–34 |url=https://www.researchgate.net/publication/230851883 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919140037/http://www.researchgate.net/publication/230851883_On_Pseudocorynactis_species_and_another_related_genus_from_the_Indo-Pacific_%28Anthozoa_Corallimorphidae%29?ev=prf_pub|archivedate=September 19, 2014}}</ref><ref>{{cite journal |author=Bos, A.R. |year=2014 |title=Upeneus nigromarginatus, a new species of goatfish (Perciformes: Mullidae) from the Philippines |journal=Raffles Bulletin of Zoology |volume=62 |issue= |pages=745–753 |url=https://www.researchgate.net/publication/266563180|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703125644/http://www.researchgate.net/publication/266563180_Upeneus_nigromarginatus_a_new_species_of_goatfish_%28Perciformes_Mullidae%29_from_the_Philippines|archivedate=July 3, 2015}}</ref> ထိုနံပါတ်များကို ဆက်လက် ပေါင်းထည့်နေပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင်း အဏ္ဏဝါအရင်းအမြစ်များ၏ သီးသန့်ဖြစ်မှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဆူလူးပင်လယ်ရှိ တူဘာတာဟာ သန္တာကျောက်တန်းအား ယူနက်စကိုမှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရေပိုင်နက်အတွင်း ပုလဲ၊ ဂဏန်းနှင့် ရေမှော်မွေးမြူခြင်းများကိုလည်း ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ <ref name="etravel" /><ref name="resources">[http://www.philippine-history.org/about-philippines.htm "About the Philippines"] (October 17, 2009). Retrieved December 20, 2009 from the Philippine History Website.</ref> ရှားပါးသော ကမာမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ပင့်တာဒါ မက်ဆီမာသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒေသရင်းနေ သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပုလဲမှာ ရွှေရောင်ရှိသဖြင့် သီးသန့် ဖြစ်နေသည်။ <ref name="gem">{{cite web |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/phil-fast-facts/culture-profile-pearl.php |title=Philippine Fast Facts, National Gem: Philippine Pearl |accessdate=2013-02-20 |website= |publisher=National Commission for Culture and the Arts |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820011316/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/phil-fast-facts/culture-profile-pearl.php |archivedate=2010-08-20 |df= }}</ref>ပင့်တာဒါ မက်ဆီမာမှထွက်သော ရွှေရောင်ပုလဲကို နိုင်ငံတော်ကျောက်မျက်ရတနာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ <ref>{{cite web | last = Pangilinan, Jr. | first = Leon | title = In Focus: 9 Facts You May Not Know About Philippine National Symbols | url = http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ | date = 3 October 2014 | accessdate = 8 January 2019 | publisher = National Commission for Culture and the Arts | archivedate = 26 November 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161126154959/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ }}</ref> နိုင်ငံအတွင်း အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၃,၅၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၃,၂၀၀ ခန့်မှာ ကျွန်းများတွင်သာ သီးသန့်ရှိသော အပင်များ ဖြစ်သည်။ <ref name="lonelyplanet" /> ဖိလစ်ပိုင်၏ မိုးသစ်တောများတွင် ဒေသရင်းပင် မြောက်မြားစွာရှိပြီး အလွန်ရှားပါးသော သစ်ခွ နှင့် ရပ်ဖဲရှားပင်များ ပါဝင်သည်။ <ref name="biodiverse">{{cite web|url=http://fpe.ph/biodiversity.html/view/hub-of-life-species-diversity-in-the-philippines|title=Hub of Life: Species Diversity in the Philippines|publisher=Foundation for the Philippine Environment|date=February 18, 2014|accessdate=September 21, 2014|archivedate=16 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150916011731/http://fpe.ph/biodiversity.html/view/hub-of-life-species-diversity-in-the-philippines}}</ref><ref>Taguinod, Fioro. (November 20, 2008). [http://www.gmanews.tv/story/134682/Rare-flower-species-found-only-in-northern-Philippines "Rare flower species found only in northern Philippines"]. ''GMA News''. Retrieved December 14, 2009.</ref> တရားမဝင် သစ်ခုတ်မှုကြောင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဆိုးရွားသည့် ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သစ်တောများမှာ ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ကုန်းမြေ ဧရိယာ၏ ၇၀ % မျှ ဖုံးလွှမ်းထားရာမှ ၁၉၉၉ တွင် ၁၈.၃% သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ <ref>Peralta, Eleno O. (2005). "[http://www.fao.org/docrep/008/af349e/af349e0n.htm#bm23 21. Forests for poverty alleviation: the response of academic institutions in the Philippines]". In Sim, Appanah, and Hooda (Eds.). ''Proceedings of the workshop on forests for poverty reduction: changing role for research, development and training institutions'' (RAP Publication). Food and Agriculture Organization (FAO). Retrieved December 20, 2009.</ref> မျိုးစိတ်အများစုမှာ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသော အခြေအနေရှိပြီး သိပ္ပံပညာရှင်များက ဖိလစ်ပိုင်ပါဝင်သော အရှေ့တောင်အာရှသည် ၂၁ ရာစုအကုန်တွင် အလွန်ဆိုးရွားသော ၂၀% မျှရှိသည့် မျိုးသုဉ်းနှုန်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref>Kirby, Alex. (July 23, 2003). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3090071.stm "SE Asia faces 'catastrophic' extinction rate"]. ''BBC News''. Retrieved December 20, 2009.</ref>အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့မှ "ဖိလစ်ပိုင်သည် တကမ္ဘာလုံးနှင့် ဆိုင်သော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးတွင် ထိပ်တန်းဦးစားပေးစာရင်းတွင် ပါဝင်သည့် မျိုးကွဲများအလွန်းအမင်းများပြားသော စိုးရိမ်ရသော နိုင်ငံအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ " ဟု ဆိုသည်။<ref name="biodiverse" /> ===ရာသီဥတု=== [[File:Haiyan Nov 7 2013 1345Z.png|thumb|upright|ဒေသတွင်း စူပါတိုင်ဖွန်း ယိုလန်ဒါဟု သိကြသော တိုင်ဖွန်း ဟိုင်ယန်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့သော တိုင်ဖွန်းများတွင် အပြင်းထန်ဆုံး တစ်ခုဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တွင် အပူပိုင်းပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ရာသီဥတုရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ပူနွေးပြီး စိုစွန်သည်။ တက်ဂ်-အင်းနစ် သို့ တက်ဂ်-အာရော ဟု ခေါ်သော ပူပြင်းပြီး ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမှ မတ်လမှ မေလ အထိ ဖြစ်ပြီး၊ တက်ဂ်-အူလန် ဟုခေါ်သော မိုးရာသီမျာ ဇွန်လမှ နိုဝင်ဘာလ အထိဖြစ်ကာ၊ တက်ဂ်-လာမစ်ဟု ခေါ်သော အေးမြခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမှာ ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ အထိဖြစ်သည်။ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ (မေလ မှအောက်တိုဘာလ အထိ) အား ဟာဘာဂတ်ဟု ခေါ်ပြီး အရှေ့မြောက်အရပ်မှ ခြောက်သွေ့သောလေများ (နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလအထိ) အား အမီဟန် ဟု ခေါ်သည်။<ref name=climate /> အပူချိန်မျာ ပုံမှန်အားဖြင့် {{convert|21|C|F}} မှ {{convert|32|C|F}} အထိ ရှိသော်လည်း ရာသီဥတုအပေါ်မူတည်၍ ပိုမိုအေးမြခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမိုပူပြင်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အအေးဆုံးလမှာ ဇန်နဝါရီလ ဖြစ်ပြီး အပူပြင်းဆုံးလမှာ မေလ ဖြစ်သည်။ <ref name="About" /><ref>Lonely Planet. (n.d.). [http://www.lonelyplanet.com/philippines/weather Philippines: When to go & weather] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910081053/http://www.lonelyplanet.com/philippines/weather |date=10 September 2017 }}. Retrieved January 23, 2009.</ref> နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှအပူချိန်မှာ {{convert|26.6|C|F}} ခန့် ဖြစ်သည်။ <ref name=climate>{{cite web|author = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration |url = http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/cab/cab.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100531021557/http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/cab/cab.htm |archivedate = May 31, 2010 |title = Climate of the Philippines |date = n.d. |accessdate = April 24, 2010}}</ref> အပူချိန်အား ကြည့်မည်ဆိုပါက လတ္တီကျုနှင့် လောင်ဂျီကျုမှာ ထင်ရှားသိသာသော ကွဲပြားမှုကို မဖြစ်ပေါ်စေပေ။ နိုင်ငံ၏ အစွန်ဆုံးပိုင်း အရှေ့အနောက်တောင်မြောက်တွင် ဖြစ်စေကာမူ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် နှင့် ညီမျှသော အမြင့်၏ အပူချိန်မှာ အတူတူပင် ရှိတတ်သည်။ အမြင့်ပေမှာ အပူချိန်ခြားနားမှုအပေါ်တွင် ပို၍ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ{{convert|1500|m|sp=us}} ရှိသော ဘာဂွီယို ဒေသ၏ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်မှာ {{convert|18.3|C|F}} ဖြစ်ပြီး ပူပြင်းသော နွေရာသီအတွက် လူကြိုက်များ အပန်းဖြေရာနေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=climate /> တိုင်ဖွန်းခါးပတ်လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းအများစုသည် နှစ်စဉ် မိုးအများအပြား ရွာသွန်းခြင်းနှင့် မိုးကြိုးမုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ခြင်းတို့ကို ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိပြီး <ref name=cp>Library of Congress – Federal Research Division. (March 2006). [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Philippines.pdf ''Country Profile: Philippines'']. Retrieved December 17, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင် ဒေသအတွင်း နှစ်စဉ် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ၁၉ ခုခန့် ပုံမှန် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး ၈ ခု သို့မဟုတ် ၉ ခုမှာ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်လေ့ ရှိသည်။ <ref>{{Cite book|url = http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80346e/80346E00.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110719181709/http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80346e/80346E00.htm |archivedate = July 19, 2011 |title = Economics of the Philippine Milkfish Resource System |chapter-url = https://web.archive.org/web/*/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80346e/80346E06.htmhtm |chapter = III. The transformation sub-system: cultivation to market size in fishponds |author1 = Chong, Kee-Chai |author2 = Ian R. Smith |author3 = Maura S. Lizarondo |last-author-amp = yes |publisher = The United Nations University |year = 1982 |isbn = 978-92-808-0346-4 |accessdate = May 14, 2009}}</ref><ref name=PagasaWMO>{{cite journal |url = http://www.typhooncommittee.org/41st/docs/TC2_MemberReport2008_PHILIPPINES1.pdf |author = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) |title = Member Report to the ESCAP/WMO Typhoon Committee, 41st Session |date = January 2009 |archive-date = 20 March 2009 |access-date = 6 August 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090320001056/http://www.typhooncommittee.org/41st/docs/TC2_MemberReport2008_PHILIPPINES1.pdf |url-status = dead }}</ref><ref name=digitaltyphoon>[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/reference/monthly/ ''Monthly Typhoon Tracking Charts''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824055222/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/reference/monthly/ |date=24 August 2011 }}. (2010). Retrieved April 24, 2010 from the National Institute of Informatics, Kitamoto Laboratory, Digital Typhoon Website.</ref>နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မှာ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် {{convert|5000|mm|sp=us}} အထိ ရှိတတ်ပြီး ချောင်ကျသော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ အချို့တွင်မူ {{convert|1000|mm|sp=us}} အောက်သာ ရှိသည်။ <ref name=cp /> မိုးရေချိန်အများဆုံး ဖြစ်ပေါ်စေသော အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းမှာ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ထိုဆိုင်ကလုန်းကြောင့် ၂၄ နာရီအတွင်း ဘာဂွီယိုဒေသတွင် မိုးရေချိန် {{convert|1168|mm|sp=us}} အထိ ရွာကျခဲ့သည်။ <ref name="bag" /> ဖိလစ်ပိုင် ဒေသအခေါ်အဝေါ်အားဖြင့် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုးအား ဘက်ဂ်ယို ဟု ခေါ်သည်။ <ref name="bag">Glossary of Meteorology. [https://web.archive.org/web/20140830090533/https://www.bloomberg.com/news/2014-08-28/philippine-second-quarter-gdp-growth-quickens-beating-estimates.html Baguio.] (archived from [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=b&p=4 the original] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806033738/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=b&p=4 |date=August 6, 2011 }} on August 30, 2014).</ref> သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်တွင် လူသေဆုံးမှု အများအပြား ရှိတတ်သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အစိုးရမှ ကပ်ဘေးဒုက္ခများ နှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်ဖွယ်ရာများကို ဆန်းသစ်သော ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ လျှော့ချရန်နှင့် စီမံခန့်ခွဲရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Changing attitude|url=https://www.dandc.eu/en/article/philippines-paradigm-shift-regard-disaster-preparedness|last=Robles|first=Raissa|work=D+C, development and cooperation |date=June 19, 2018 |accessdate=August 13, 2018}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်အမင်း ထိခိုက်နိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲနှင့် ပတ်သက်၍ အထိရှလွယ်ဆုံး နိုင်ငံ ၁၀ ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ <ref>Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier]'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).</ref> == စီးပွားရေး == [[File:Philippines Export Treemap.png|thumb|upright=1.25|alt=Philippine Export Treemap in 2012.|ဖိလစ်ပိုင်၏ ပို့ကုန်များကို အချိုးကျ ပြထားသောပုံ]] ဖိလစ်ပိုင်၏ စီးပွားရေးမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၃၄ခုမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (nominal) မှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၇၁.၈ ဘီလီယံ ခန့် မျှ ရှိသည်။ <ref name=imf03 /> အဓိက ပို့ကုန်များမှာ ဆီမီးကွန်ဒတ်တာများ နှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ စက်ယန္တရားများ၊ အဝတ်အထည်များ၊ ကြေးနီထုတ်ကုန်များ၊ ရေနံထုတ်ကုန်များ၊ အုန်းဆီ နှင့် သစ်သီးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=CIAfactbook /> အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံများမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ စင်ကာပူ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ နယ်သာလန်၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျာမနီ၊ ထိုင်ဝမ် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=CIAfactbook /> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲသော ငွေကြေးမှာ ဖိလစ်ပိုင် ပီဆို (₱ or PHP) ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=Compare currencies in South East Asia|url=http://aroundtheworldinaday.com/philippines_thailand_comparison/thailand_currency_philippines_currency/|website=aroundtheworldinaday.com|accessdate=July 15, 2014|archivedate=19 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719162751/http://aroundtheworldinaday.com/philippines_thailand_comparison/thailand_currency_philippines_currency/}}</ref> [[File:0123jfCalipahan Sicsican Rice Fields San Pascual Talavera Ecijafvf 04.JPG|thumb|ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ စပါးစိုက်ပျိုးနေစဉ်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းမှ ဖိလစ်ပိုင် အလုပ်သမား၏ ၃၀% ကို အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးပေးထားသည်။။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS|title=Employment in agriculture (% of total employment)|accessdate=March 3, 2015}}</ref>]] စက်မှုနိုင်ငံအဖြစ် အသစ်ပြောင်းလဲလာသော နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ တစ်ချိန်က စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအပေါ်တွင် အခြေခံသောလုပ်ငန်းမှ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အပေါ်တွင် အခြေခံသော လုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အလုပ်သမားဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀.၈၁၄ သန်းမှ <ref name=CIAfactbook />စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမား စုစုပေါင်း၏ ၃၀% ကို အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးပေးထားပြီး ဂျီဒီပီ၏ ၁၄% မျှ ရှိသည်။ စက်မှုကဏ္ဍမှ အလုပ်သမား စုစုပေါင်း ၏ ၁၄% ကို အလုပ်ပေးထားပြီး ဂျီဒီပီ၏ ၃၀% ရှိသည်။ ထို့အတူ ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်နေသော အလုပ်သမား အင်အားစု ၄၇% မှ ဂျီဒီပီ၏ ၅၆% အား ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ <ref name="nscb2009">{{cite web|url=http://www.nscb.gov.ph/sna/2009/3rdQ2009/2009gnpi3.asp|publisher=Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board|title=Third Quarter 2009 Gross National Product and Gross Domestic Product by Industrial Origin|accessdate=December 11, 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629150040/http://www.nscb.gov.ph/sna/2009/3rdQ2009/2009gnpi3.asp|archivedate=June 29, 2011}}</ref><ref name="quickstat">{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/data/quickstat/qs0909tb.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711125757/http://www.census.gov.ph/data/quickstat/qs0909tb.pdf|archivedate=July 11, 2012|author=Philippine Statistics Authority|title=Quickstat|date=October 2009|accessdate=December 11, 2009}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ စာရင်းအရ အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၆.၀% မျှ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/philippines-jobless-rate-eases-to-6-in-october-2014-12-10|title=Philippines jobless rate eases to 6% in October|publisher=MarketWatch|date=December 10, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rttnews.com/2428724/philippine-unemployment-rate-falls-in-october.aspx|title=Philippine Unemployment Rate Falls In October|publisher=RTTNews|date=December 10, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref> သို့သော်လည်း အခြေခံစားသောက်ကုန်များအတွက် ကုန်ကျစရိတ်နည်းပါးသဖြင့် ၂၀၁၄ နိုဝင်ဘာတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းမှာ ၃.၇% သာ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|last=Magtulis |first=Prinz P. |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-08-28/philippine-second-quarter-gdp-growth-quickens-beating-estimates.html |title=Philippine GDP Growth Beats Estimate in Boost to Aquino Goal |publisher=Bloomberg News |date=August 28, 2014 |accessdate=September 21, 2014}}</ref>၂၀၁၃ အောက်တိုဘာတွင် နိုင်ငံတကာ အရန်ငွေကြေး စုစုပေါင်းမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၃.၂၀၁ ဘီလီယံ ရှိသည်။ <ref>Denis Somoso. (September 30, 2013). [http://ph.austronesia.net/?q=Philippine-Gross-International-reserves-GIR-totaled-83.201-Billion-US-Dollars-at-end-of-August-2013 "$83.201 Billion – Philippines GIR now Rank 26th World's highest International Reserves"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013031726/http://ph.austronesia.net/?q=Philippine-Gross-International-reserves-GIR-totaled-83.201-Billion-US-Dollars-at-end-of-August-2013 |date=October 13, 2013 }}. ''Philippines, ASIA and the Global Economy Site''. Retrieved September 30, 2013.</ref> ချေးငွေ နှင့် ဂျီဒီပီကြား အချိုးမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ၇၈% အထိ စံချိန်တင် ရှိခဲ့ရာမှ<ref>{{cite news|last=Mendoza|first=Ronald U.|url=http://www.rappler.com/thought-leaders/7559-debt-free|title=Debt free?|work=Rappler|date=June 25, 2012|accessdate=December 14, 2014}}</ref> ၂၀၁၄ မတ်လတွင် ၃၈.၁% အထိ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/business/economy-watch/69949-debt-govt-ratio|title=Debt-to-gov't ratio hits 38.1% in end-March|work=Rappler|date=September 23, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Dela Peña|first=Zinnia B.|url=http://www.philstar.com/business/2014/09/24/1372404/debt-gdp-ratio-continues-improve|title=Debt-to-GDP ratio continues to improve|newspaper=The Philippine Star|date=September 24, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref>ဖိလစ်ပိုင်သည် ထုတ်ကုန်ထက် သွင်းကုန် ပိုများသော်လည်း <ref name="quickstat" /> နိုင်ငံတကာသို့ ကြွေးမြီပြန်ချပေးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/152897/from-butt-of-jokes-in-1986-philippines-has-risen-to-creditor-nation-says-ex-finance-chief#ixzz2szxJl2Et |title=From butt of jokes in 1986, Philippines has risen to creditor nation, says ex-finance chief |publisher=Newsinfo.inquirer.net |date=February 28, 2012 |accessdate=March 3, 2014}}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးစ အချိန်က ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့အာရှတွင် ဂျပန်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name="PhilState" /><ref>[http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=E1_RRPJDJ The Filipina sisterhood]. (December 20, 2001). ''The Economist''. Retrieved November 9, 2009.</ref><ref name=ure>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=rujyOiFMl0MC&printsec=frontcover|author=Ure, John|title=Telecommunications Development in Asia|publisher=Hong Kong University Press|year=2008|pages=301–302|isbn=978-962-209-903-6}}</ref> ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်မှုကို အခြားသူများမှ ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။ အာဏာရှင် သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ၏ လက်အောက်တွင် စီးပွားရေးမှာ ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး အစိုးရ၏ စီးပွားရေးကို တလွဲစီမံခန့်ခွဲမှုများနှင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref name="PhilState" /><ref name=ure /> နိုင်ငံအနေနှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု နှေးကွေးခဲ့ပြီး စီးပွားရေးကျဆင်းသည့် အချိန်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင်မှ စီးပွားရေး တံခါးဖွင့်မှု အစီအစဉ်များကြောင့် စီးပွားရေး ပြန်လည် နာလန်ထူလာနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="PhilState" /><ref name=ure /> ၁၉၉၇ ခုနှစ် အာရှငွေကြေး အကြပ်အတည်းသည် စီးပွားရေးကို များစွာထိခိုက်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ပီဆိုငွေကြေး တန်ဖိုးကျဆင်းမှုကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး စတော့မားကက်အတွင်း တန်ဖိုးကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုရိုက်ခတ်မှုမှာ အစပိုင်းတွင် အခြားသော အာရှအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများလောက် မပြင်းထန်ခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ အစိုးရ၏ ငွေကြေးပေါ်လစီများနှင့် ပတ်သက်၍ ချုပ်ထိန်းလွန်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာငွေကြေးအဖွဲ့၏ ဆယ်စုနှစ်များစွာ စောင့်ကြည့်မှုနှင့် ငွေကြေးပေါ်လစီကို စီမခံခန့်ခွဲခဲ့မှုများကြောင့် ဖြစ်ပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ စီးပွားရေး လျင်မြန်စွာ တိုးတက်ရန် ငွေကြေးအများအပြား သုံးစွဲကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref name="lastlaugh" /> ထိုအချိန်မှစ၍ တိုးတက်မှု များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီတိုးတက်မှု ၆.၄% ရှိပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၇.၁ % ရှိကာ ဆယ်စုနှစ် ၃ခုအတွင်း အလျှင်အမြန်ဆုံးနှုန်းဖြင့် တိုးတက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ <ref name=IMF2012>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=36&pr.y=14&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=566&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Philippines|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 20, 2012}}</ref><ref name=fastestGDP>Felix, Rocel. (January 25, 2008). [https://web.archive.org/web/20150222050937/http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20080125-114787/2007-GDP-seen-growing-at-fastest-rate-in-30-years 2007 GDP seen growing at fastest rate in 30 years]. ''The Philippine Daily Inquirer''. Retrieved May 29, 2010. (archived from [https://web.archive.org/web/20080127233313/http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20080125-114787/2007-GDP-seen-growing-at-fastest-rate-in-30-years the original] on February 22, 2015)</ref>နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီတိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၁၉၆၆ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ၁.၄၅% မျှသာရှိပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ တစ်ခုလုံး ၏ ပျမ်းမျှနှုန်း ၅.၉၆% နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန်နည်းပါးသည်။ လူဦးရေ၏ ၄၅% ၏ နေ့စဉ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ဒေါ်လာ အောက်တွင်သာ ရှိသည်။ <ref name="UN">{{Cite book|publisher=United Nations Development Programme|title=Table G: Human development and index trends, Table I: Human and income poverty|url=https://archive.org/details/humandevelopment0000unse_y2f1|year=2009|isbn=978-0-230-23904-3}}</ref><ref name=Reddel>Reddel, Paul (May 27, 2009). [https://web.archive.org/web/20121114025256/http://www.ppiaf.org/feature-story/infrastructure-and-ppps-philippines ''Infrastructure & Public-Private Partnerships in East Asia and the Philippines''] [PowerPoint slides]. Presentation in Manila to the American Foreign Chambers of Commerce of the Philippines. Retrieved February 13, 2010 from the Public-Private Infrastructure Advisory Facility (PPIAF) Website.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=37&pr.y=3&sy=2005&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=subject&ds=.&br=1&c=566%2C536%2C578%2C548&s=NGDPD%2CNGDPDPC&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date=September 14, 2006 |accessdate=October 23, 2011}}</ref> စီးပွားရေးသည် နိုင်ငံခြားတွင်နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသားများ ပြန်လည်ပေးပို့သော ငွေကြေးများအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေပြီး နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရလမ်းအတွင် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ပင် ကျော်လွန်သည်။ နိုင်ငံခြားမှ ငွေလွှဲမှုမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံဂျီဒီပီ၏ ၁၀.၄% မျှ ရှိခဲ့သဖြင့် အများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တို့တွင် ၈.၆% ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နိုင်ငံခြားငွေကြေး ငွေလွှဲပို့မှု၏ တန်ဖိုးစုစုပေါင်းမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၈ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1176411|title=Pakistan's remittances|last=Sherani |first=Sakib |website=dawn.com |accessdate=December 17, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://business.inquirer.net/160057/ofw-remittances-to-increase-by-8-5-in-2014-standard-chartered|title=OFW remittances to increase by 8.5% in 2014—Standard Chartered |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=January 13, 2014|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှာ မညီမျှပဲ အစိုးရအနေနှင့် နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများတွင် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ဖြန့်ဝေပေးနိုင်ရန် မြှင့်တင်မှု ခြေလှမ်းများ လှမ်းခဲ့သော်လည်း လူဇွန်းဒေသ အထူးသဖြင့် မက်ထရိုမနီလာသည် စီးပွားရေးတိုးတက်မှု အများဆုံးရှိပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် အခြားဒေသများတွင် စီးပွားရေးတိုးတက်နိုင်မှု နည်းပါးသွားခဲ့သည်။ <ref name="econ-manila">{{cite news|url=http://www.rappler.com/thought-leaders/30229-the-state-of-philippine-economic-competitiveness-2013|title=Why PH improves in competitiveness ranking|work=Rappler|date=Aug 22, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://cebudailynews.inquirer.net/22630/poverty-and-regional-development-imbalance|title=Poverty and regional development imbalance|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=March 5, 2014|accessdate=September 21, 2014}}</ref> အဟန့်အတားများရှိသော်လည်း ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်သော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း တဆင့်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း တို့မှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုအတွက် အကောင်းဆုံး ကဏ္ဍများ ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="quickstat" /><ref name="atimesbpo">{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE10Ae02.html|author=Llorito, David|title=Help wanted for Philippines outsourcing|publisher=Asia Times|date=May 10, 2006|accessdate=December 11, 2009|archivedate=12 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212150632/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE10Ae02.html}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ အခြား အနီးအနားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အောင်မြင်မှုမရပဲ ကျွန်းစုများ၏ တစ်စစီဖြစ်နေသာ ပထဝီအနေအထားအတွင်း ခရီးသွားလာရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း တဆင့်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း လုပ်ငန်း (ဘီပီအို) တွင် ကဏ္ဍခွဲ ၈ ခုရှိပြီး အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း တဆင့်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း နှင့် ရုံးအနောက်ပိုင်း လုပ်ငန်းများ၊ အန်နီမေးရှင်း၊ ကောလ်စင်တာ လုပ်ငန်း၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ရေးသားခြင်း လုပ်ငန်း၊ ဂိမ်းရေးသားခြင်းလုပ်ငန်း၊ အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းလုပ်ငန်း နှင့် ဆေးပေးဆေးကုခြင်း လုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်။ အိုင်တီနှင့် ဆိုင်သော ဘီပီအိုမှာ နိုင်ငံ၏ ဖွံဖြိုးမှုနှင့် တိုးတက်မှုအတွက် အဓိကနေရာမှာ ပါဝင်နေသည်။ <ref>{{Cite book|title = IT-BPO INDUSTRY PROFILE, PROSPECTS, CHALLENGES AND ISSUES FOR GROWTH AND EMPLOYMENT|last = Tullao|year = 2012|isbn = |location = |pages = }}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဓိက ဘီပီအို ဝန်ဆောင်မှုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ၏ နေရာကို ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ဂိုးလ်မင်းဆက်ရှ် မှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအား နောင်လာမည့် ၁၁ နိုင်ငံ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားခဲ့သော်လည်း <ref>{{cite web|url=http://www.goldmansachs.com/our-thinking/archive/archive-pdfs/brics-book/brics-chap-13.pdf|title=Beyond the Brics: A Look at the 'Next 11'|date=April 2007|accessdate=September 21, 2014|archive-date=17 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417174720/http://www.goldmansachs.com/our-thinking/archive/archive-pdfs/brics-book/brics-chap-13.pdf}}</ref><ref>{{cite web |last=Armstrong |first=Aristidi |url=http://economicstudents.com/2013/04/move-over-brics-the-next-eleven-has-emerged/ |title=Move over BRICS, the "Next Eleven" has emerged |publisher=Economics Student Society of Australia |date=April 21, 2013 |accessdate=September 21, 2014 |archivedate=22 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522155127/http://economicstudents.com/2013/04/move-over-brics-the-next-eleven-has-emerged }}</ref> တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတို့မှာ အဓိက စီးပွားပြိုင်ဖက်များ အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ <ref>Olchondra, Riza T. (October 2, 2006). [https://web.archive.org/web/20070212043928/http://business.inquirer.net/money/topstories/view_article.php?article_id=24405 As India gets too costly, BPOs turn to Philippines]. ''The Philippine Daily Inquirer''. Retrieved December 16, 2009. (archived from [https://web.archive.org/web/20070212043928/http://business.inquirer.net/money/topstories/view_article.php?article_id=24405 the original] on February 12, 2007)</ref>ဂိုးလ်မင်းဆက်ရှ် မှ ၂၀၅၀ တွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၀ ခုမြောက် အကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး ဖြစ်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/goldmans-world-gdp-projection-for-2050-2012-11|title=Goldman: Here's What Global GDP Will Look Like In 2050 |website=[[Business Insider]] |date=November 19, 2012 |accessdate=September 21, 2014}}</ref> ဟောင်ကောင်ရှန်ဟိုင်းဘဏ်ကော်ပိုရေးရှင်းမှလည်း ဖိလစ်ပိုင်အား ၂၀၅၀ တွင် ကမ္ဘာ့ ၁၆ ခုမြောက်အကြီးဆုံး၊ အာရှတွင် ၅ ခုမြောက်အကြီးဆုံးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref>{{cite web|last=Platt|first=Eric|url=http://www.businessinsider.com/these-economies-will-dominate-the-world-in-2050-2012-1?op=1 |title=These Economies Will Dominate The World In 2050 |website=[[Business Insider]] |date=January 13, 2012 |accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Fajardo |first=Fernando |url=http://newsinfo.inquirer.net/153661/the-philippines-in-2050 |title=The Philippines in 2050 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=February 29, 2012 |accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref>Kevin Voigt (January 12, 2012). [https://web.archive.org/web/20120208143300/http://business.blogs.cnn.com/2012/01/12/worlds-top-economies-in-2050-will-be World's top economies in 2050 will be... ''CNN''.] (archived from [https://web.archive.org/web/20120115031430/http://business.blogs.cnn.com/2012/01/12/worlds-top-economies-in-2050-will-be the original] on August 14, 2012)</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မန်ဒါလူယောင်တွင် ဌာနချုပ်တည်ရှိသော အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၊ ကိုလံဘိုအစီအစဉ်၊ ဂျီ-၇၇၊ ဂျီ-၂၄ နှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်သည်။ <ref name=CIAfactbook /> ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး=== [[File:SCTEX from Clark Interchange - panoramio.jpg|thumb|left|တားလက်-ပန်ဂါဆီနန်-လာ ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းမကြီး]] ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆိုင်သော အခြေခံအဆောက်အအုံ ပိုင်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများထဲတွင် တောင်ထူထပ်သော မြေမျက်နှာပြင် ရှိခြင်း၊ ကျွန်းများ၏ ပြန့်ကျဲနေသော ပထဝီအနေအထား ရှိခြင်း တို့အပြင် အစိုးရ အစဉ်အဆက်တို့၏ အခြေခံအဆောက်အအုံပေါ်တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၃% မျှသာ အခြေခံအဆောက်အအုံ တည်ဆောက်ရေးအတွက် သုံးစွဲခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပါက များစွာနည်းပါးသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.investphilippines.info/arangkada/wp-content/uploads/2011/06/08.-Part-3-Seven-Big-Winner-Sectors-Reforming-the-Infrastructure-Policy-Environment2.pdf |title=Arangkada Philippines 2010: A Business Perspective – Infrastructure |accessdate=September 21, 2014 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010144548/http://www.investphilippines.info/arangkada/wp-content/uploads/2011/06/08.-Part-3-Seven-Big-Winner-Sectors-Reforming-the-Infrastructure-Policy-Environment2.pdf }}</ref><ref>{{cite news|last=Larano |first=Cris |url=https://blogs.wsj.com/economics/2014/06/03/philippines-bets-on-better-infrastructure/ |title=Philippines Bets on Better Infrastructure |newspaper=The Wall Street Journal |date=June 3, 2014 |accessdate=September 21, 2014}}</ref>ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် လမ်းအရှည် စုစုပေါင်း {{convert|216,387|km|mi|sp=us}} ရှိပြီး {{convert|61,093|km|mi|sp=us}} သာလျှင် လမ်းခင်းထားသည်။ <ref name=WBtransport>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |title=The CIA World Factbook – Philippines |accessdate=September 20, 2017 |archivedate=11 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111070218/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html }}</ref> အဓိကမြို့တော်များနှင့် မြို့များတွင် ဘတ်စ်ကားများ၊ ဂျစ်ပနေးများ၊ တက္ကစီများနှင့် စက်တပ်ထားသော သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များ ရှိသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော ယာဉ်စီးရေ ၅.၅၃ သန်းမျှ ရှိပြီး မှတ်ပုံတင်ခြင်းမှာ နှစ်စဉ် ၄.၅၅% မျှ ပျမ်းမျှ တိုးတက်လာသည်။<ref>Republic of the Philippines. Land Transportation Office. [https://web.archive.org/web/20081011115519/http://www.lto.gov.ph/Stats2007/no_of_mv_registered_byMVType_2.htm Number of Motor Vehicles Registered]. (January 29, 2008). Retrieved January 22, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင် အရပ်ဖက် လေကြောင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ မှ လေဆိပ်များကို စီမံခန့်ခွဲပြီး လုံခြုံသော လေကြောင်းခရီးသွားနိုင်ရန် အတွက် ပေါ်လစီများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/214-repiblic-act-9497 |title=Republic Act No, 9447 |accessdate=September 21, 2014 |publisher=Civil Aviation Authority of the Philippines|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716143711/http://caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/214-repiblic-act-9497 |archivedate=July 16, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/235-manual-of-standards-for-aerodromes |title=Manual of Standards for Aerodromes |accessdate=September 21, 2014 |publisher=Civil Aviation Authority of the Philippines|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809172842/http://caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/235-manual-of-standards-for-aerodromes |archivedate=August 9, 2014 }}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူဆိုင်ရာ လေဆိပ် ၈၅ ခု ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222030945/http://www.caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory |dead-url=yes |archive-date=December 22, 2013 |title=Airport Directory |publisher=Civil Aviation Authority of the Philippines |date=July 2014 |accessdate=August 23, 2014 |df= |archivedate=2 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702220413/http://caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory }}</ref> ဂရိတ်တား မနီလာ ဒေသအတွက် [[နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] နှင့် ကလာ့ခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တို့မှ ဝင်ရောက်သွားလာနိုင်စေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ အာရှ၏ ရှေးအကျဆုံး စီးပွားဖြစ် လေကြောင်းလိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယခုတိုင် နဂိုရ်မူလအမည်ဖြင့် ပြေးဆွဲနေသော ဖိလစ်ပိုင်လေကြောင်းလိုင်း နှင့် ဦးဆောင်ဦးရွက် ဈေးနှုန်းသင့် လေကြောင်းလိုင်းဖြစ်သော စီဘူး ပစိဖိတ် တို့မှာ ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပနေရာများသို့ အဓိက ပို့ဆောင်ပေးနေသော အဓိက လေကြောင်းလိုင်းနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name=PAL>{{cite web|url=http://www.philippineairlines.com/about_pal/about_pal.jsp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303185823/http://www.philippineairlines.com/about_pal/about_pal.jsp |archivedate=March 3, 2016 |title=About PAL |publisher=Philippineairlines.com |accessdate=May 4, 2013}}</ref><ref name=HAviation>State of Hawaii. Department of Transportation. Airports Division. [c. 2005]. "[https://web.archive.org/web/20110517040251/http://hawaii.gov/hawaiiaviation/hawaii-commercial-aviation/philippine-air-lines/ Philippine Air Lines]". ''Hawaii Aviation''. Retrieved January 9, 2010.</ref><ref name=OxfordBG>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=eY-Oq1IGzdMC&pg=PT98|title=The Report: Philippines 2009|publisher=Oxford Business Group|year=2009|page=97|isbn=978-1-902339-12-2}}</ref> အမြန်လမ်းနှင့် ဟိုင်းဝေးလမ်းမများမှာ အများအားဖြင့် လူဇွန်းကျွန်းပေါ်တွင်သာ တည်ရှိပြီး လူဇွန်း၊ ဆာမား၊ လေတီနှင့် မင်ဒါနောင်းတို့အား ဆက်သွယ်ပေးထားသော ပန်-ဖိလစ်ပိုင် ဟိုင်းဝေး၊<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/philippines/geography/philippines_geography_transportation.html|title=Philippines Transportation |accessdate=August 23, 2014}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf|title=Linking the Philippine Islands, Through the highway of the Sea|page=51|accessdate=August 23, 2014}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf |access-date=6 August 2019 |archive-date=22 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922231146/http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf }}</ref> မြောက်လူဇွန်း အမြန်လမ်း၊ တောင်လူဇွန်းအမြန်လမ်း နှင့် ဆူဘစ်-ကလာ့ခ်-တားလက် အမြန်လမ်း တို့ပါဝင်သည်။<ref>[http://www.mntc.com/nlex/ The North Luzon Expressway Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809043810/http://www.mntc.com/nlex/ |date=9 August 2018 }} (NLEX) is for the rehabilitation, expansion, operation and maintenance of the existing {{convert|83.7|km|0|abbr=on}} NLEX that connects Metro Manila to the northern provinces of Bulacan and Pampanga.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.trb.gov.ph/index.php/toll-road-projects/south-luzon-expressway|title=South Luzon Expressway (SLEX)|author=Super User|website=Toll Regulatory Board|accessdate=December 17, 2015|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225085852/http://www.trb.gov.ph/index.php/toll-road-projects/south-luzon-expressway}}</ref><ref>[http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=101211 Arroyo order: Open SCTEx, interchanges on time – INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080222100621/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=101211 |date=February 22, 2008 }}</ref>စီဘူးရှိ စီဘူး-ကော်ဒိုဗာ ဆက်သွယ်သော အမြန်လမ်းသည် လူဇွန်း၏ ပြင်ပရှိ ပထမဆုံးသော အမြန်လမ်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ တွင် ပြီးစီးမည် ဖြစ်သည်။ <ref name="dw">{{cite web|url=http://www.dw.dk/cebucordova-link/|title=Cebu-Cordova Link|publisher=Dissing+Weitling Architecture|accessdate=11 March 2017|archivedate=21 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421224051/http://www.dw.dk/cebucordova-link}}</ref> [[File:MRT-2 Train Santolan 1.jpg|thumb|left|ဆန်တိုလန် ဘူတာရုံတွင် တွေ့ရသော မနီလာ အပေါ့စားရထားစနစ် လိုင်းအမှတ် ၂ မှ ရထားတစ်စင်း]] ရထားပို့ဆောင်ရေးသည် မက်ထရိုမနီလာ၊ လာဂူးနားခရိုင် နှင့် ဘိုင်ကောဒေသ အချို့အပိုင်းတို့တွင်သာ ခရီးသည်များကို ပို့ဆောင်ပေးရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ရထားဖြင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်မှု မရှိပေ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရထားလမ်းမှာ ၇၉ ကီလိုမီတာမျှသာ ရှိပြီး ၂၄၄ ကီလိုမီတာအထိ တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ထားသည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.bworldonline.com/jica-still-has-900b-yen-to-fund-rail-expansion-in-philippines/ |title=JICA still has 900B yen to fund rail expansion in Philippines |author=Galang, Vincent Mariel P. |newspaper=BusinessWorld |date=June 20, 2019 |access-date=June 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621011358/https://www.bworldonline.com/jica-still-has-900b-yen-to-fund-rail-expansion-in-philippines/ |archive-date=21 June 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://business.inquirer.net/272961/japan-commits-1-3-trillion-yen-to-help-build-railways-in-ph |title=Japan commits 1.3 trillion yen to help build railways in PH |author=De Vera, Ben O. |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=June 21, 2019 |access-date=June 21, 2019 }}</ref> မက်ထရို မနီလာတွင် အမြန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း လိုင်း၁၊ လိုင်း၂ နှင့် လိုင်း၃ ဟူသော လိုင်း ၃ လိုင်း ရှိသည်။<ref name="yellow">{{cite web|title=The Line 1 System – The Green Line|url=http://www.lrta.gov.ph/line_1_system.php|website=Light Rail Transit Authority|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714152448/http://www.lrta.gov.ph/line_1_system.php|archivedate=July 14, 2014}}</ref><ref name=provision>United Nations Centre for Human Settlements. (1993). [https://books.google.com/books?id=lkH5Twa-OakC&printsec=frontcover ''Provision of Travelway Space for Urban Public Transport in Developing Countries'']. UN–HABITAT. pp. 15, 26–70, 160–179. {{ISBN|92-1-131220-5}}.</ref><ref name="times">{{cite web|title=About Us; Line 3 Stations|url=http://dotcmrt3.gov.ph/about.php?route=7|website=Metro Rail Transit|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122003116/http://dotcmrt3.gov.ph/about.php?route=7|archivedate=January 22, 2013}}</ref> ပီအင်န်အာ တောင်ပိုင်း ခရီးသည်လိုင်းမှာ ခရီးသည်များအား မက်ထရိုမနီလာမှ လာဂူးနား ခရိုင်သို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသည်။ လက်ရှိဆောက်လုပ်နေဆဲ ရထားလမ်းများမှာ ၄ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော လိုင်း၂ အရှေ့ဘက်တိုးချဲ့ စီမံကိန်း (၂၀၂၀)၊ ၂၂ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော လိုင်း ၇ (၂၀၂၀)၊ ၂၅ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော လိုင်း ၉ (၂၀၂၅) နှင့် ၁၀၉ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော တောင်-မြောက် ခရီးသည်တင် ရထားလမ်း ဖြစ်ပြီး တောင်မြောက်ရထားလမ်းမှာ အပိုင်း အချို့ပိုင်းခြားထားပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် တစိတ်တပိုင်း ပြေးဆွဲမှု စတင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pna.gov.ph/articles/1059627|title=PH, JICA sign loan deal for metro-grade train system|last=Share|last2=Twitter|website=www.pna.gov.ph|language=en|access-date=2019-02-08}}</ref> အခြား ရထားလမ်း အမြောက်အမြားကိုလည်း ဖောက်လုပ်ရန် စီစဉ်နေသည်။ ယခင်က လူဇွန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများတွင် ရထားဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ရှိခဲ့ပြီး စီဘူးကျွန်း နှင့် နီဂရိုးကျွန်းများတွင်လည်း ရထား ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ဆောင်မှု ရှိခဲ့သည်။ ရထားများကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက်လည်း အသုံးပြုကြပြီး အထူးသဖြင့် ဆေးရွက်ကြီးနှင့် သကြားထုတ်လုပ်ရေးများတွင် ဖြစ်သည်။ အချို့သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်များကို ဖော်ဆောင်လျက် ရှိပြီး သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာန နှင့် ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ်တို့ ပူးပေါင်း၍ အလိုအလျောက် သွားလာသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်အတွက် အကြို ဖြစ်နိုင်ခြေလေ့လာမှုများ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite web |last=Valmero |first=Anna |title=DoST to develop electric-powered monorail for mass transport |url=http://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722190340/http://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html |dead-url=yes |archive-date=July 22, 2011 |accessdate=September 23, 2014 |df= |archivedate=24 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924053740/https://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html }}</ref><ref>{{cite web|title=UPD monorail project begins |url=http://www.upd.edu.ph/~updinfo/jul11/articles/upd_monorail_projects.html |website=July 27, 2011 |author=Regidor, Anna Kristine |publisher=University of the Philippines Diliman |accessdate=September 23, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924045106/https://www.upd.edu.ph/~updinfo/jul11/articles/upd_monorail_projects.html |archivedate=September 24, 2014 |df= }}</ref><ref>{{cite news|title=Bigger Automated Guideway Train ready for testing|url=http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924041039/http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/|dead-url=yes|archive-date=September 24, 2014|date=February 27, 2014|author=Usman, Edd K.|newspaper=Manila Bulletin|accessdate=September 23, 2014|archivedate=24 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924041039/http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/}}</ref> [[File:Balatik, a paraw from the Tao Expedition, Philippines.jpg|thumb|ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ဗီဆာယန်းလူမျိုးတို့၏ ပါရော ဟု ခေါ်သော ဘန်ကာရွက်လှေတစ်မျိုး]] ကျွန်းစုများဖြစ်သဖြင့် ကျွန်းအချင်းချင်းသွားလာရန်အတွက် ရေယာဉ်များကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်လေ့ ရှိသည်။<ref>[http://business.inquirer.net/203660/ph-firm-takes-on-challenge-to-improve-sea-travel PH firm takes on challenge to improve sea travel.] Published by Philippine Daily Inquirer (Written By: Ira P. Pedrasa)</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် ထိုသို့သွားလာရန် အငယ်စားမှ အလတ်စားအထိ ရှိသော ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ဖောင်ဖွဲ့တပ်ဆင်ထားသည့် ထရီမာရန်းခေါ် လှေသင်္ဘောများကို သုံးကြပြီး သစ်လုံးထွင်လှေမှ သစ်တုံးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော လှေ အထိ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးကို ခြုံငုံ၍ ဘန်ကာ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဘန်ကာ များကို နဂိုရ်မူလက ရွက်တပ်၍ မောင်းနှင်ကြသည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ ရွက်များကို မော်တာတပ် အင်ဂျင်များဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုလာကြသည်။ ထိုသို့ စက်တပ်ထားသော ဘန်ကာများကို ဖိလစ်ပိုင် အင်္ဂလိပ်စကားဖြင့် ပမ့်ဘုတ် ဟု ခေါ်ကြသည်။ အခြားသော ရိုးရာ ဖိလစ်ပိုင် လှေသင်္ဘော အမျိုးအစားများမှာ ပျောက်ကွယ်သွားကြခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်ရန် စိုးရိမ်ရခြင်း ဖြစ်နေကြပြီး တစ်ချိန်က အလွန်ပေါများခဲ့သော ကာစကို တုံကင်းများနှင့် ဂွီလာလို ခေါ် ကုန်တင်သင်္ဘောများ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဘန်ကာများမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နေရာတကာ တွေ့ရသော ရေယာဉ်များဖြစ်ပြီး ယနေ့ထက်တိုင် တွေ့နေရဆဲဖြစ်ကာ ၎င်းတို့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ အရှိန်နှင့် အလွန်တိမ်သော သန္တာကျောက်တန်းများတွင်ပင် သွားလာနိုင်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Building a Native Sailboat |url=https://www.taophilippines.com/building-a-native-sailboat/ |website=Tao Philippines |accessdate=19 June 2019 |archivedate=19 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190619185554/https://www.taophilippines.com/building-a-native-sailboat/ }}</ref><ref name="Funtecha">{{cite journal |last1=Funtecha |first1=Henry F. |title=The history and culture of boats and boat-building in the Western Visayas |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |date=2000 |volume=28 |issue=2 |pages=111–132 |jstor=29792457 }}</ref><ref name="Isorena">{{cite journal |last1=Isorena |first1=Efren B. |title=The Early Evolution of Boats in Austronesia: Profound Implication on Philippines Prehistory |journal=Malay |date=2013 |volume=25 |issue=2 |pages=36–53 |url=https://www.academia.edu/21363324}}</ref><ref name="aguilar">{{cite book|first1=Glenn D.|last1=Aguilar|editor1-first=Geronimo|editor1-last=Silvestre|editor2-first=Stuart J.|editor2-last=Green|editor3-first=Alan T.|editor3-last=White|editor4-first=Nygiel|editor4-last=Armada|editor5-first=Cesar|editor5-last=Luna|editor6-first=Annabelle|editor6-last=Cruz-Trinidad|editor7-first=Marciano F., III|editor7-last=Carreon |title =In Turbulent Seas: The Status of Philippine Marine Fisheries|chapter =Philippine Fishing Boats|publisher =Department of Agriculture-Bureau of Fisheries and Aquatic Resources, Republic of the Philippines|series =|year =2004|pages=118–121|isbn =9719275340|chapter-url =https://www.researchgate.net/publication/291075189}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roxas-Lim |first1=Aurora |title=Tradiitonal Boatbuilding and Philippine Maritime Culture |publisher=Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region, United Nations Organization |url=http://www.ichcap.org/eng/ek/sub3/pdf_file/domain5/091_Traditional_Boatbuilding_and_Philippine_Maritime_Culture.pdf |access-date=6 August 2019 |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212173603/http://www.ichcap.org/eng/ek/sub3/pdf_file/domain5/091_Traditional_Boatbuilding_and_Philippine_Maritime_Culture.pdf |url-status=dead }}</ref> အလုပ်အများဆုံးသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့များမှာ မနီလာ၊ ဘာတန်ဂက်စ်၊ ဆူဘစ်၊ စီဘူး၊ အီလိုအီလို၊ ဒါဗောင်း၊ ကာဂါယန် ဒီ အိုရို နှင့် ဇမ်ဘိုရမ်ဂါ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="transpo">[http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm The Philippine Transportation System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430032241/http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm |date=30 April 2016 }}. (August 30, 2008). ''Asian Info''. Retrieved January 22, 2009.</ref>2GO Travel နှင့် ဆူလ်ပီစီယိုလိုင်းတို့မှ မနီလာအား အခြားသော မြို့တော်များနှင့် မြို့များသို့ ခရီးသည်တင်ရေယာဉ်များဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးလျက် ရှိသည်။ {{convert|919|km|mi|adj=on|sp=us}} မျှရှည်လျားသော စထရောင်း ရီပတ်ဘလစ် နော့တီကယ်ဟိုင်းဝေး ခေါ် ဟိုင်းဝေးလမ်းများနှင့် လွန်းပျံယာဉ်များ ဆက်စပ်ထားပြီး မြို့ကြီး ၁၇ မြို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော ဆက်စပ်ဟိုင်းဝေးလမ်းမကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.macapagal.com/gma/initiatives/roro.php Strong Republic Nautical Highway]. (n.d.). Official Website of President Gloria Macapagal Arroyo. Retrieved January 22, 2009.</ref> ပါဆစ်မြစ် လွန်းပျံ ဝန်ဆောင်မှုမှ မက်ထရိုမနီလာရှိ အဓိက မြစ်ကြီးများတွင် ခရီးသည်တင် ဝန်ဆောင်မှု ပေးလျက် ရှိပြီး ပါဆစ်မြစ်နှင့် မာရီကီနာမြစ်တို့တွင် ဖြစ်ကာ မနီလာ၊ မာကာတီ၊ မန်ဒါလူယောင်း၊ ပါဆစ် နှင့် မာရီကီနာတို့တွင် သင်္ဘောဆိပ်များ ရှိသည်။ <ref>[http://www.gmanetwork.com/news/story/30644/pinoyabroad/gov-t-revives-pasig-river-ferry-service Gov't revives Pasig River ferry service]. (February 14, 2007). ''GMA News''. Retrieved December 18, 2009.</ref><ref>{{cite web|url=http://news.pia.gov.ph/index.php?article=241398338587|title=MMDA to reopen Pasig River ferry system on April 28; offers free ride|publisher=Philippine Information Agency|date=April 25, 2014|accessdate=October 3, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006072725/http://news.pia.gov.ph/index.php?article=241398338587|archivedate=October 6, 2014}}</ref> ===သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ=== [[File:Rice in the Lab.jpg|thumb|upright|alt=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ သုတေသနပညာရှင်တစ်ဦး စပါး၏ ဒီအင်န်အေအား ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အောက်တွင် လေ့လာနေစဉ်။|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ သုတေသနပညာရှင်တစ်ဦး စပါး၏ ဒီအင်န်အေအား ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အောက်တွင် လေ့လာနေစဉ်။]] ဖိလစ်ပိုင်သည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာကဏ္ဍတွင် တိုးတက်ရန်အတွက် အားထုတ်မှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာနသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင်း သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် ပေါင်းစည်းဆက်စပ်ပေးခြင်းအတွက် တာဝန်ရှိသော အုပ်ချုပ်ရေး အေဂျင်စီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=About DOST; The DOST in Brief|url=http://www.dost.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&catid=58%3Aabout-dost&id=1124&Itemid=82|website=Department of Science and Technology|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130522101423/http://www.dost.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&catid=58%3Aabout-dost&id=1124&Itemid=82|archivedate=May 22, 2013}}</ref> နိုင်ငံအတွင်း အမျိုးမျိုးသော သိပ္ပံပညာရပ်ကဏ္ဍတို့တွက် ပါဝင်ပံ့ပိုးပေးသော လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတော်သိပ္ပံပညာရှင်ဆု ကို ရွေးချယ်ပေးအပ်လေ့ ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ ထင်ရှားသော သိပ္ပံပညာရှင်များတွင် မာရီယာ အိုရိုဆာ အစရှိသော အစားအသောက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာရှင်များ ပါဝင်ပြီး သူမမှာ သူမ ဖော်မြူလာထုတ်ထားသည့် အစားအသောက်ကုန်များ ဖြစ်သည့် ကလာမန်စီ နစ်ပ်၊ ဆွိုင်ယာလက် နှင့် ငှက်ပျောသီးခရမ်းချဉ်သီးဆော့စ် တို့အတွက် ကျော်ကြားသည်။ <ref>{{cite news|last=Roces|first=Alejandro R.|title=Maria Ylagan Orosa|url=http://www.philstar.com/opinion/30265/maria-ylagan-orosa|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=November 29, 2007|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ရာမွန်ဘာဘရာသည် အပင်စိုက်ပညာရှင်ဖြစ်ပြီး သူမှာ သရက်ပင်တွင် ပန်းများ ပိုမိုပွင့်နိုင်ရန် ပြုလုပ်သော နည်းလမ်းအတွက် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/science-nature/environment/65970-ramon-barba-national-scientist-profile|title=Dr Ramon Barba: Science 'against all odds'|last=Sabater|first=Madel|date=August 12, 2014|work=Rappler|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ကမ္ဘာ့ ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်အဖွဲ့မှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသား တီထွင်သူတို့အား အနည်းဆုံး ဆု ၅၁ ခု ချီးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တီထွင်သူ မက်ဒါလီနာ ဗီလာရက်ဇ်သည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ တီထွင်မှု တစ်ခုဖြစ်သော လိပ်စွမ်းအားသုံး လက်တွန်းဝင်ရိုးစက်ဖြင့် ၁၉၈၆ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့် အဖွဲ့၏ တစ်နှစ်လုံးအတွက် အကောင်းဆုံး တီထွင်သူ ဆုကို ရခဲ့ပြီး ထိုကိရိယာကို ဖိလစ်ပိုင်၊ အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် အာဖရိကတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=ofmtHlayFXEC&pg=PA38#v=onepage&q&f=false|title=Inventions & Innovations: A Glimpse of the Filipino Legacy|last=Malang|first=Virgilio L.|date=1999|publisher=Goodwill Trading Co., Inc.|isbn=978-971-8822-01-2|location=|pages=38–39|language=en}}</ref> ဆေးပညာကဏ္ဍတွင်လည်း ထင်ရှားသူများမှာ ကလေးဆေးပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လမ်းဖောက်သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆေးပညာလောကတွင် ဆယ်စုနှစ် ၈ ခုစာ ဆေးကုသခဲ့သည့် ကလေးဆရာဝန် ဖီ ဒဲလ် မွန်ဒို မှာ ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|last=Engel|first=KeriLynn|title=Fe del Mundo, first female student at Harvard Medical School|url=http://www.amazingwomeninhistory.com/fe-del-mundo-first-female-student-at-harvard-medical-school/|publisher=Amazing Wome History|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ထို့ပြင် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ အဏုမြူသုံး ဆေးပညာကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးမှုများ ပေးခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ရှိ နျူးကလီးယား ဆေးပညာ၏ ဖခင် ဟု အမည်ပေးထားကြသည့် ပေါ်လို ကမ်ပို့စ် တို့မှာ ထင်ရှားသည်။<ref name="mb">{{cite news|last = Sabater|first = Madel R.|title =National Scientist Dr. Paulo Campos passes away at 85 |newspaper = [[Manila Bulletin]]|date =June 5, 2007|url =http://www.mb.com.ph/issues/2007/06/05/MAIN2007060595261.html|accessdate = December 29, 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070914101126/http://www.mb.com.ph/issues/2007/06/05/MAIN2007060595261.html |archivedate = September 14, 2007}}</ref> သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စပါးသုတေသန အင်စတီကျု ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများရှိပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ကာ ၁၉၆၀တွင် တည်ထောင်ခဲ့၍ ဌာနချုပ်မှာ လာဂူးနားရှိ လော့စ်ဘာနော့စ်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite news |title = IRRI website: About IRRI |url = http://irri.org/about-us/our-organization |accessdate = 6 August 2019 |archivedate = 14 October 2022 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization }}</ref><ref name="IRRImap">{{cite news |title = International Rice Research Institute on Google maps |url = https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed}}</ref> ထိုအဖွဲ့အစည်းမှာ စပါးအမျိုးအစားသစ်များ ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ လယ်သမားများ၏ ဘဝကို တိုးတက်စေရန် စပါးစိုက်ပျိုးမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်းနည်းလမ်းများကို သုတေသနပြုလျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite news|title=An adventure in applied science: A history of the International Rice Research Institute|url=https://books.google.com/books?id=3d-6iv9xQT0C&pg=PR13&lpg=PR13&dq=rockefeller+ford+irri+1960&source=bl&ots=JBOEJEE_A2&sig=ifmdZbpjtxKHm0GvdEIqWPjvBZY&hl=en&sa=X&ei=N8s8T87bAuuNiAeNju3nBA&redir_esc=y#v=onepage&q=rockefeller%20ford%20irri%201960&f=false|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ===ဆက်သွယ်ရေး=== ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံး ဂြိုဟ်တုကို ၁၉၉၆တွင် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|title=Mabuhay acquires Indon satellite;sets new orbit|date=July 25, 1996|work=Manila Standard|accessdate=October 5, 2014}}</ref>၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်၏ ပထမဆုံး အငယ်စား ဂြိုဟ်တုဖြစ်သည့် ဒီဝါတာ-၁ အား အမေရိကန်တို့၏ ဆိုက်ဂနပ် အာကာသယာဉ်ပေါ်တွင် တည်၍ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ <ref name="Diwata-1">{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/03/24/1566175/us-aircraft-philippiness-first-microsatellite-launched-space|title=US aircraft with Philippines's first microsatellite launched into space|last1=Ronda|first1=Rainier|date=March 24, 2016|publisher=Philstar|accessdate=March 24, 2016}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်တွင် အလွန်ခေတ်မီသော ဆယ်လူလာဖုန်း ဈေးကွက်ရှိပြီး အသုံးပြုသူ အလွန်များပြားသည်။ စာဖြင့်မက်ဆေ့ပေးပို့ ဆက်သွယ်ခြင်းမှာ လူကြိုက်များသော ဆက်သွယ်ရေး ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး၌ တစ်နေ့လျှင် ပျမ်းမျှ မက်ဆေ့ ၁ ဘီလီယံကျော် ပို့လွှတ်ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။ မိုဘိုင်းဖုန်း အသုံးပြုသူ ၅ သန်းကျော်မှာ ၎င်းတို့၏ ဖုန်းများကို ပိုက်ဆံအိတ်ယောင် အဖြစ်သုံးစွဲကြပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဆယ်လူလာကွန်ယက်ပေါ်၌ ငွေကြေးအပေးအယူပြုလုပ်ရာ၌ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref name="pldt" /><ref>Francisco, Rosemarie. (March 4, 2008). [https://web.archive.org/web/20080308115828/http://technology.inquirer.net/infotech/infotech/view/20080304-122775/Filipinos-sent-1-billion-text-messages-daily-in-2007 Filipinos sent 1 billion text messages daily in 2007]. ''[[The Philippine Daily Inquirer]]''. Reuters. Retrieved December 18, 2009.</ref><ref name="txt">Teves, Oliver. (October 29, 2007). [https://www.usatoday.com/tech/wireless/phones/2007-09-29-philippines-cell-phones_N.htm Cell phones double as electronic wallets in Philippines]. ''USA Today''. Associated Press. Retrieved December 11, 2009.</ref> PLDT ဟု သိကြသော ဖိလစ်ပိုင် ခရီးဝေး တယ်လီဖုန်းကုမ္ပဏီသည် တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်အဖြစ် ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="pldt">[https://www.forbes.com/lists/2008/37/biz_asiafab08_PLDT-Philippine-Long-Distance-Telephone_YIW4.html "Asia's Fab 50 Companies: PLDT-Philippine Long Distance Telephone"]. ''Forbes''. September 3, 2008. Retrieved 2009-13-14.</ref><ref>[https://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Counrty_10.html Special Report: The Global 2000]. (April 2, 2008). ''Forbes''. p.10. Retrieved December 14, 2009.</ref> နိုင်ငံတော် အဝေးဆက်သွယ်ရေး ကော်မရှင်သည် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးရှိ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများ အတွက် ကြီးကြပ်ရေး၊ ကြားဝင်ဖြေရှင်းပေးရေး နှင့် ထိန်းချုပ်ရေးတို့အတွက် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.ntc.gov.ph/info_lawsrulesregulations_ntcmanuals.php|title=Laws, Rules & Regulations|publisher=National Telecommunications Commission|accessdate=October 5, 2014|archivedate=25 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425114723/http://www.ntc.gov.ph/info_lawsrulesregulations_ntcmanuals.php}}</ref>အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် လှိုင်းတို ရေဒီယို စတေရှင် ၃၈၃ ခု၊ အက်ဖ်အမ် ရေဒီယိုစတေရှင် ၆၅၉၊ ရုပ်မြင်သံကြား ဌာန ၂၉၇ ခုနှင့် ကေဘယ်လ်ရုပ်မြင်သံကြားဌာန ၈၇၃ ခုတို့ ရှိကြသည်။ <ref name="ntc">{{cite web|url=http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/!ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_C7R/_s.7_0_A/7_0_C7R |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100628041306/http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/%21ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_C7R/_s.7_0_A/7_0_C7R |archivedate=June 28, 2010 |publisher=Republic of the Philippines. National Telecommunications Commission. |date=c. 2010 |title=Broadcast (AM, FM, TV, CATV) – Number of Broadcast and CATV Stations by Region |accessdate=January 16, 2010 |deadurl=yes |df= }}</ref>၁၉၉၄ ခု မတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ခရီးဝေး တယ်လီဖုန်းကုမ္ပဏီ၏ ရောက်တာ ဝန်ဆောင်မှုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ စပရင့် ရောက်တာနှင့် ချိတ်ဆက်၍ တစက္ကန့်လျှင် ၆၄ ကီလိုဘစ် အမြန်နှုန်းဖြင့် အင်တာနက်သို့ ပထမဆုံး ဆက်သွယ်ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|last=Guerrero|first=Alora Uy|url =https://ph.news.yahoo.com/timeline-philippine-internet-20th-anniversary-225454753.html|title=#20PHnet: A timeline of Philippine Internet|publisher=Yahoo|date=March 20, 2014|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်တွင် အင်တာနက်ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ခန့်မှန်းချက်မှာ အလွန်အမင်း ကွာဟပြီး အနိမ်ဆုံး သုံးစွဲသူ ၂.၅ သန်းမှ အများဆုံး သုံးစွဲသူ ၂၄ သန်း အထိ ခန့်မှန်းကြသည်။ <ref name="ntc2">{{cite web|url=http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/!ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_EBH/_s.7_0_A/7_0_EBH |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125092934/http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/%21ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_EBH/_s.7_0_A/7_0_EBH |archivedate=January 25, 2009 |publisher=Republic of the Philippines. National Telecommunications Commission. |date=c. 2010 |title=Internet Service Providers – Internet Service |accessdate=January 16, 2010 |deadurl=yes |df= }}</ref><ref>Internet World Stats. (2009). [http://www.internetworldstats.com/asia/ph.htm Philippines: Internet Usage Stats and Marketing Report] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727141229/http://www.internetworldstats.com/asia/ph.htm |date=July 27, 2011 }}. Miniwatts Marketing Group. Retrieved January 22, 2009.</ref>လူမှုကွန်ယက် အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဗွီဒီယိုကြည့်ခြင်းတို့မှာ အသုံးအများဆုံး အင်တာနက်သုံးစွဲမှု ပုံစံများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=Capital>{{cite web|author=Liao, Jerry|title=The Philippines – Social Networking Capital of the World|url=http://asia.cnet.com/blogs/infochat/post.htm?id=63003580|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516034328/http://asia.cnet.com/blogs/infochat/post.htm?id=63003580|archivedate=May 16, 2008|publisher=Cnet Asia|date=May 9, 2008|accessdate=November 8, 2009}}</ref>ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး အင်တာနက် အသုံးပြုသူများ ဖြစ်သည်။<ref>Kate Lamb,[https://www.theguardian.com/technology/2019/feb/01/world-internet-usage-index-philippines-10-hours-a-day "Philippines tops world internet usage index with an average 10 hours a day"],"The Guardian",1 February 2019</ref> ===ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း=== [[File:Big lagoon entrance, Miniloc island - panoramio.jpg|thumb|ပလာဝယ် အယ်လ်နီဒိုရှိ ထုံးကျောက် တောင်စွန်းများ]] ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ဖိလစ်ပိုင်စီးပွားရေး အတွက် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသော ကဏ္ဍဖြစ်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ဂျီဒီပီ၏ ၇.၁% အား ထောက်ပံ့ပေးကာ<ref>{{cite web |url=http://knoema.com/atlas/Philippines/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-GDP/Total-Contribution-to-GDP-percent-share|title=Philippines – Travel & Tourism Total Contribution to GDP – Travel & Tourism Total Contribution to GDP – % share|accessdate=September 19, 2014}}</ref> စုစုပေါင်း အလုပ်အကိုင် ၁,၂၂၆,၅၀၀ ခု ဖန်တီးပေးပြီး စုစုပေါင်း အလုပ်အကိုင်၏ ၃.၂ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/353267/economy/business/travel-and-tourism-to-contribute-p490b-or-3-8-to-2014-phl-output-says-council|title=Travel and tourism to contribute P490B or 3.8% to 2014 PHL output, says council|publisher=GMA News and Current Affairs|date=March 19, 2014|accessdate=September 19, 2014}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ ဇွန်လအထိ နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည် ၂,၄၃၃,၄၂၈ ဦး ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ယခင် ၂၀၁၃ ခုနှစ်နှင့် ယှဉ်ပါက ၂.၂၂% ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ တောင်ကိုရီးယား၊ တရုတ် နှင့် ဂျပန်တို့မျ လာရောက်သူ ၅၈.၇၈% ရှိပြီး အမေရိကန် များမှာ ၁၉.၂၈% ရှိကာ ဥရောပမှလာရောက်သူမှာ ၁၀.၆၄% ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.tourism.gov.ph/Pages/IndustryPerformance.aspx|title=International Tourist Arrivals and Receipts for January to June 2014|accessdate=September 19, 2014|archivedate=7 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007152054/http://www.tourism.gov.ph/Pages/IndustryPerformance.aspx}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းဌာနသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း စီမံခန့်ခွဲရေး နှင့် မြှင့်တင်ရေး အတွက် တာဝန်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ ကြွယ်ဝသော ဇီဝမျိုးကွဲများသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ကမ်းခြေများ၊ တောင်ကုန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ၊ ကျွန်းများ နှင့် ရေငုပ်ရာနေရာများမှာ လူကြိုက်များ ရေပန်းအစားဆုံး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လာရောက်ရာ နေရာများ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းစုများအတွင်း ကျွန်းပေါင်း ၇,၅၀၀ မျှ ရှိပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် ကမ်းခြေများ၊ လှိုဏ်ဂူများ နှင့် အခြား ကျောက်ပုံသဏ္ဍန်များ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ဘိုရာကေးတွင် မျက်စိကျိန်းလောက်အောင် ဖြူဖွေးသော သဲသောင်ကမ်းခြေများ ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Travel + Leisure မှ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးကျွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref name="mb.com.ph">{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/365540/boracay-2012-world-s-best-island||archiveurl=https://web.archive.org/web/20120715024241/http://www.mb.com.ph/articles/365540/boracay-2012-world-s-best-island|archivedate=July 15, 2012|title=Boracay 2012 World's Best Island|date=July 11, 2012}}</ref> အခြားထင်ရှားသော နေရာများမှာ အီဖူဂေါင်းရှိ ဘာနာဝီ ဆန်စပါးခင်းများ၊ အီလိုကော့စ် ဆာ ရှိ ဗီဂန်သမိုင်းဝင်မြို့၊ ဘိုဟိုးရှိ ချော့ကလက်တောင်ကုန်းများ၊ စီဘူးရှိ မဂျဲလင် ဖြတ်သန်းရာနေရာ နှင့် ဗီဆာယားရှိ တူဘာတာဟား သန္တာကျောက်တန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် အငြိမ်းစားယူရာတွင် နေထိုင်ရန် အတွက် ကြိုက်နှစ်သက်ကြသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်လုံး ပူနွေးသော ရာသီဥတုရှိခြင်း၊ ကမ်းခြေများနှင့် လူနေမှုစရိတ် ဈေးပေါခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>[https://www.wsj.com/articles/best-places-to-retire-abroad-the-philippines-1432827258 Best Place to Retire], Wall Street Journal</ref> ===ရေပေးဝေရေး နှင့် စည်ပင်သာယာရေး=== [[File:Ambuklao Dam captured by Mitchell Yumul.jpeg|thumb|ဘန်းဂွက်၊ ဘိုကော့တွင် ရှိသော အမ်ဘူကလောင်းဆည်]] ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရ၏ အောင်မြင်မှုများထဲတွင် လူအများ ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ရေအရင်းအမြစ်ကို ရရှိလာနိုင်ခြင်းပါဝင်ပြီး ၂၀၁၀တွင် ၉၂% အထိ ရရှိခဲ့သည်။ မြို့ငယ်များနှင့် အလတ်စားမြို့များတွင် ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအားဖြင့် ရေရှည်တည်တံ့နိုင်သော ရေပေးရေး ဝန်ဆောင်မှု အဖွဲ့များကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အေဂျင်စီ (ဒေသဆိုင်ရာ ရေသုံးစွဲရေး စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့) မှ ရေရှည်အနေနှင့် ဆက်တိုက် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ မနီလာတွင် ရရှိနိုင်မှု တိုးတက်ခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု အရည်အသွေး နှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတို့ကြောင့် ၁၉၉၇ တွင် ဂုဏ်ရည်မြင့်မားသော ရေနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဆုနှစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။<ref name="Asian Development Bank 2007">{{cite journal|author = Asian Development Bank|author2 = Asia-Pacific Water Forum|title = Country Paper Philippines. Asian Water Development Outlook 2007|journal = |volume = |issue = |pages = |year = 2007|url = http://www.adb.org/publications/asian-water-development-outlook-2007|doi = |issn = |isbn = |id = }}, p. 12</ref> စိန်ခေါ်မှုများထဲတွင် ရေနှင့် မိလ္လာစနစ်အား ရရှိရန် ခက်ခဲခြင်း၊ ရေအရင်းအမြစ်များတွင် ညစ်ညမ်းမှု အလွန်များပြားခြင်း၊ သောက်ရေ၏ အရည်အသွေးမှာ ညံ့ဖျင်းခြင်း နှင့် ဝန်ဆောင်မှု အရည်အသွေး ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အဆင့်တွင် အေဂျင်စီအများအပြားကြား အုပ်ချုပ်ရေး အစိတ်အပိုင်းများ အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာကွဲပြားနေခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာအဆင့်တွင် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ အသေးစားလေးများ အများအပြားကြားတွင် ဝန်ဆောင်မှုများ အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲပြားနေခြင်း တို့ဖြစ်သည်။<ref name="Asian Development Bank 2007" /> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ နှင့် ယူနီဆက်ဖ် တို့၏ ရေပေးဝေရေးနှင့် မိလ္လာအတွက် ပူးပေါင်း စောင့်ကြည့်ရေး အစီအစဉ်မှ အစီရင်ခံသည်မှာ ၇၄% သော လူဦးရေတွင် ရေနှင့် မိလ္လာစနစ်အတွက် ရရှိနိုင်မှု တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ .<ref name=":0">Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP) (2015). [https://web.archive.org/web/20140418142528/http://www.wssinfo.org/documents/ 25 years Progress on Sanitation and Drinking Water – 2015 Update and MDG Assessment]. UNICEF and World Health Organization Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP), New York, Geneva, p. 68 ({{ISBN|978-92-4-150914-5}})</ref> ရေနှင့်မိလ္လာစနစ်အတွက် ရရှိသုံးစွဲနိုင်မှု တိုးတက်ခြင်းမှာ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ အတွက် အတူတူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name=":0" /> == လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု == [[File:Philippines Population Density Map.svg|thumb|၂၀၀၉ ခုနှစ် ခရိုင်တစ်ခုချင်းစီတွင် စတုရန်းကီလိုမီတာအလိုက် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု]] {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|လူဦးရေ{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|ခုနှစ် ! style="background:#cfb;"|သန်းပေါင်း |- |style="text-align:left;"|၁၉၅၀||style="text-align:right;"|၁၈.၆ |- |style="text-align:left;"|၂၀၀၀||style="text-align:right;"|၇၈.၀ |- |style="text-align:left;"|{{UN_Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Philippines}}|R}}/1e6 round 1}} |} ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် ၂၈ သန်း တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ထိုအချိန်အတွင်း ၄၅% တိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name=IEApop2011>[https://web.archive.org/web/20091012151137/http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS CO2 Emissions from Fuel Combustion] Population 1971–2008 ([http://iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106205757/http://iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf |date=January 6, 2012 }} page 86); page 86 of the pdf, IEA (OECD/ World Bank) (original population ref OECD/ World Bank e.g. in IEA Key World Energy Statistics 2010 page 57) (archived from [http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021013446/http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS |date=21 October 2011 }} on October 12, 2009)</ref> ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း ကောက်ယူမှုကို ၁၈၇၇ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး စာရင်းရရှိထားသော လူဦးရေမှာ ၅,၅၆၇,၆၈၅ ဦး ဖြစ်သည်။<ref>Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board. [http://www.nscb.gov.ph/secstat/d_popn.asp Population of the Philippines Census Years 1799 to 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704171010/http://www.nscb.gov.ph/secstat/d_popn.asp |date=July 4, 2012 }}. Retrieved December 11, 2009.</ref> လူဦးရေ၏ တစ်ဝက်ခန့်သည် လူဇွန်းကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်အတွင်း လူဦးရေတိုးနှုန်းသည် ၃.၂၁% မျှ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၅-၂၀၁၀ ကာလ အတွင်းတွင် ၁.၉၅% သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီး အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေသည်။ <ref name=Officialpop>{{cite web|url = https://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120910051344/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |archivedate = September 10, 2012 |title = Official population count reveals |author = Philippine Statistics Authority |year = 2008 |accessdate = April 17, 2008}}</ref><ref name=gma>{{cite web|url = http://www.gmanews.tv/100days/story/202186/bishops-threaten-civil-disobedience-over-rh-bill |date = September 29, 2010 |title = Bishops threaten civil disobedience over RH bill |publisher = GMA News |accessdate = October 16, 2010 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110221140718/http://www.gmanews.tv/100days/story/202186/bishops-threaten-civil-disobedience-over-rh-bill |archivedate = February 21, 2011}}</ref> လူဦးရေ၏ မီဒီယံ အသက်အပိုင်းအခြားမှာ ၂၂.၇ နှစ်ဖြစ်ပြီး ၆၀.၉% သော လူဦးရေမှာ ၁၅ နှစ်မှ ၆၄ နှစ်အတွင်းတွင် ရှိသည်။ <ref name=CIAfactbook /> နေထိုင်မှုသက်တမ်းမှာ ၆၉.၄ နှစ် ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ၇၃.၁နှစ် ဖြစ်ကာ အမျိုးသားမှာ ၆၅.၉ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref name="worldfactbook1">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html |title=Field Listing :: Life expectancy at birth |publisher=Central Intelligence Agency |location=Washington, DC |accessdate=April 19, 2018 |archivedate=28 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528191952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html }}</ref> ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၂၅.၂% မှ ၂၀၁၅ တွင် ၂၁.၆% သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ <ref name= phpovertyincidence>Republic of the Philippines. National Statistics Office. [http://psa.gov.ph/poverty-press-releases ''Poverty Incidence'']</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေများ ဖြေလျှော့ချပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးမှ မွေးဖွားသော နေထိုင်သူများမှာ သိသာစွာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်မှာ <ref>Asis, Maruja M.B. (January 2006). "[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=364 The Philippines' Culture of Migration]". ''Migration Information Source''. Migration Policy Institute. Retrieved December 14, 2009.</ref><ref name="Census2007 offilipinos">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-context=ip&-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201PR:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201T:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR:038&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-geo_id=NBSP&-search_results=16000US3651000&-format=&-_lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107055111/http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-context=ip&-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201%3A038%3BACS_2007_1YR_G00_S0201PR%3A038%3BACS_2007_1YR_G00_S0201T%3A038%3BACS_2007_1YR_G00_S0201TPR%3A038&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-geo_id=NBSP&-search_results=16000US3651000&-format=&-_lang=en |archivedate=January 7, 2012 |publisher=United States Census Bureau |title=Selected Population Profile in the United States: Filipino alone or in any combination |accessdate=February 1, 2009 |deadurl=yes |df= }} The U.S. Census Bureau 2007 American Community Survey counted 3,053,179 Filipinos; 2,445,126 native and naturalized citizens, 608,053 of whom were not U.S. citizens.</ref>နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ၁၂ သန်းမျှ ရှိသည်။<ref>[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=801091&publicationSubCategoryId=63 Global Pinoys to rally at Chinese consulates – The Philippine Star » News » Headlines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603143604/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=801091&publicationSubCategoryId=63 |date=June 3, 2016 }}. The Philippine Star (April 27, 2012). Retrieved on July 4, 2012.</ref> တရားဝင်လူဦးရေ ရေတွက်မှုအရ ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၇ ရက် ညသန်းခေါင်တွင် သန်း ၁၀၀ ပြည့်ခဲ့ပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ပြည့်သော ၁၂ နိုင်ငံမြောက် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/nation/64465-100-millionth-filipino-born|title=Philippine population officially hits 100 million|accessdate=7 August 2019|archivedate=7 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190807061007/https://www.rappler.com/nation/64465-100-millionth-filipino-born}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် တလျှောက်လုံးတွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ၁၀၇,၁၉၀,၀၈၁ ဦးသို့ ရောက်ရှိလာနိုင်ပြီး လူဦးရေ ကော်မရှင်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ဆုံး လူဦးရေစာရင်း ပေါ်တွင် အခြေခံပြီး ခန့်မှန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Philippines Estimated 2018 Population">{{cite news|last1=N/A|first1=N/A|title=107 MILLION FILIPINOS BY END-2018|url=http://www.popcom.gov.ph/10-press-releases/578-107-million-filipinos-by-end-2018|accessdate=January 4, 2018|agency=107 MILLION FILIPINOS BY END-2018|publisher=POPCOM|ref=http://www.popcom.gov.ph/10-press-releases/578-107-million-filipinos-by-end-2018|archivedate=9 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809001754/http://www.popcom.gov.ph/10-press-releases/578-107-million-filipinos-by-end-2018}}</ref> ===မြို့ကြီးများ=== မက်ထရို မနီလာ သည် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော နေရာ ၃ခုတွင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၂,၈၇၇,၂၅၃ ဦး ရှိပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၃% မျှ ရှိသည်။ <ref name="phcensus">{{cite web |url=https://psa.gov.ph/content/urban-population-philippines-results-2015-census-population|title=Urban Population in the Philippines (Results of the 2015 Census of Population)|publisher=Philippine Statistics Authority |date=March 21, 2019|accessdate=March 31, 2019}}</ref> ဘူလာကန်း၊ကာဗိုက်၊ လာဂူးနား နှင့် ရိုင်ဇယ် အစရှိသော အနီးအနားခရိုင်များရှိ ဆင်ခြေဖုံးများကိုပါ ထည့်တွက်မည်ဆိုပါက ဂရိတ်တား မနီလာဒေသ၏ လူဦးရေမှာ ၂၄,၆၅၀,၀၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။ <ref name="phcensus" /><ref name="demographia">Demographia. (July 2010). [http://www.demographia.com/db-worldua.pdf ''Demographia World Urban Areas (World Agglomerations) Population & Projections''] (Edition 6.1). Retrieved March 29, 2011.</ref><ref name="demog14th">Urban agglomeration only: {{cite web|title=Demographia World Urban Areas, 14th Annual Edition|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archivedate=3 May 2018|date=April 2018}}</ref> နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် မြို့ပြလူနေထိုင်မှုနှုန်းမှာ ၅၁.၂% ရှိသည်။<ref name="phcensus" /> မက်ထရိုမနီလာ၏ စုစုပေါင်းဒေသထုတ်ကုန်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဖိလစ်ပိုင်ပီဆို ၄၆၈,၄ ဘီလီယံ (၁၉၈၅ ခုနှစ် ဈေးနှုန်းဖြင့်) ရှိပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး ဂျီဒီပီ၏ ၃၃% မျှ ရှိသည်။ <ref name=NSCB>Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board. (July 2009). [http://www.nscb.gov.ph/grdp/2008/2008conlev.asp ''2008 Gross Regional Domestic Product – Levels of GRDP''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114091753/http://www.nscb.gov.ph/grdp/2008/2008conlev.asp |date=November 14, 2011 }}. Retrieved April 4, 2010.</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မနီလာသည် တကမ္ဘာလုံး၌ အချမ်းသာဆုံး မြို့ပြစုစည်းမှု အဆင့် ၂၈ ရှိပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒုတိယ ဖြစ်သည်။ <ref name="pwc">{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|author=Hawksworth, John|author2=Thomas Hoehn|author3=Anmol Tiwari|last-author-amp=yes |title=Global City GDP Rankings 2008–2025 |website=UK Economic Outlook November 2009 |page=20 |publisher=PricewaterhouseCoopers |accessdate=November 20, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531000745/http://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|archivedate=May 31, 2013}}</ref> {{ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===လူမျိုးများ=== [[File:Peoples of the Philippines en.svg|thumb|ခရိုင်အလိုက် များပြားသော လူမျိုးများ]] ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ၏ ၂၈.၁% မှာ တာဂါးလော့၊ ၁၃.၁% မှာ စီဘွာနို၊ ၉% မှာ အီလိုကာနို၊ ၇.၆ % မှာ ဗီဆာယန်း {{small|(စီဘွာနို၊ ဟီလီဂိုင်နွန် နှင့် ဝါရေးတို့မပါ)}} ၊ ၇.၅% မှာ ဟီလီဂိုင်နွန်၊ ၆% မှာ ဘိုင်ကော၊ ၃.၄% မှာ ဝါရေး နှင့် ၂၅.၃% မှာ အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး<ref name=CIAfactbook /><ref name=PIF2009>{{Cite book|url = https://www.census.gov.ph/data/publications/pif_2009.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120711135118/http://www.census.gov.ph/data/publications/pif_2009.pdf |archivedate = July 11, 2012 |title = The Philippines in Figures 2009 |author = Philippine Statistics Authority |year = 2009 |issn = 1655-2539 |accessdate = December 23, 2009}}</ref> ၎င်းတို့ကို ထပ်မံ၍ ပိုမိုကွဲပြားသော လူမျိုးမဟုတ်သည့် အစုများ အနေနှင့် မိုရို၊ ကာပမ်ပါဂန်၊ ပန်ဂါးဆီနန်း၊ အီဗာနက် နှင့် အိုင်ဗာတန် ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/456399/Philippines Philippines]". (2009). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved December 18, 2009 from Encyclopædia Britannica Online.</ref> ထို့ပြင် ရှေးရိုးနေ လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် အီဂိုရော့၊ လူမက်၊ မိန်းဂျန်း၊ ဘာဂျောင်း နှင့် ပလာဝမ်တို့လည်း ရှိသည်။<ref name="Ethnol" /> ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာသာဗေဒဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါက အော်စထရိုနီးရှန်း နှင့် မလာယိုပိုလီနီးရှန်း စကားပြောသော အာရှလူမျိုးအချို့တွင် ပါဝင်သည်။ <ref name="Ethnol" /> ယုံကြည်ထားကြသည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာက အော်စထရိုနီးရှန်း စကားပြောသော ထိုင်ဝမ်ရှေးဦးနေလူမျိုးများသည် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး ၎င်းတို့နှင့်အတူ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ရွက်လွှင့်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ဗဟုသုတများ ပါလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများ၌ ရှေးဦးနေထိုင်သော နယ်ဂရီတိုလူမျိုးများနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာကြသည်။<ref name=AJHG>{{cite journal |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511201051/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |archivedate=May 11, 2011 |author=Capelli |title=A Predominantly Indigenous Paternal Heritage for the Austronesian-Speaking Peoples of Insular South Asia and Oceania |journal=American Journal of Human Genetics |volume=68 |issue=2 |pages=432–443 |year=2001 |accessdate=December 18, 2009 |doi=10.1086/318205 |pmid=11170891 |pmc=1235276 |author2=Christian |author3=James F. Wilson |author4=Martin Richards |author5=Michael P.H. Stumpf |author6=Fiona Gratrix |author7=Stephen Oppenheimer |author8=Peter Underhill |last9=Ko |first9=Tsang-Ming }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |access-date=7 August 2019 |archive-date=19 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219001029/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |accessdate=7 August 2019 |archivedate=19 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080219001029/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf }}</ref> နယ်ဂရီတိုလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီတာ နှင့် အာတီတို့သည် ကျွန်းများတွင် အစောဆုံးနေထိုင်သူများ ဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name=Negritos>Dolan, Ronald E. (Ed.). (1991). [http://countrystudies.us/philippines/35.htm "Ethnicity, Regionalism, and Language"]. [http://countrystudies.us/philippines/ ''Philippines: A Country Study'']. Washington: GPO for the Library of Congress. Retrieved April 8, 2010 from [http://countrystudies.us/ Country Studies US Website].</ref>ထိုလူနည်းစု ရှေးဦးနေထိုင်သူ နယ်ဂရီတိုများမှာ အော်စထရာလွိုက် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြပြီး ပထမဆုံး လူတို့ အာဖရိကမှ ဩစတြေးလျသို့ ပြောင်းရွှေ့ရာတွင် ကျန်နေရစ်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရှေးဦးနေ လူမျိုးများသည် ပါပူအာလူမျိုးများ၊ မီလာနီးရှန်းလူမျိုးများ နှင့် ဩစတြေးလျ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများနှင့် အတူ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇထဲတွင် ဒယ်နီဆိုဗန်ခေါ် ရှေးဦးလူတို့၏ ဗီဇများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေကြသည်။<ref>https://www.gmanetwork.com/news/scitech/science/272046/extinct-humanoid-species-may-have-lived-in-phl/story/ Extinct humanoid species may have lived in PHL, Published August 31, 2012 3:48pm</ref> အနောက်နှင့် အရှေ့တို့ လမ်းဖြတ်ရာတွင် ရှိသောကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်သည် တရုတ်၊စပိန်၊ မက္ကဆီကို၊ ပီရူး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်အစရှိသည့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော နိုင်ငံများမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ၏ အခြေချရာလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်များမှာ အများအားဖြင့် တရုတ်ပြည် [[ဖူကျန့်ပြည်နယ်]] မှ ၁၈၉၈ နောက်ပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများ ဖြစ်ကြပြီး ၂ သန်းခန့်ရှိကာ ၂၇% မျှသော ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့တွင် တစိတ်တပိုင်း တရုတ်သွေးပါမည်ဟု ယူဆရပြီး<ref>{{cite web|url=http://library.wur.nl/WebQuery/clc/587677 |title=Sangley, Intsik und Sino : die chinesische Haendlerminoritaet in den Philippine}}</ref><ref>{{cite web |url=http://summit.sfu.ca/system/files/iritems1/6689/b1744892x.pdf |title=The ethnic Chinese variable in domestic and foreign policies in Malaysia and Indonesia |accessdate=April 23, 2012 |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101131721/http://summit.sfu.ca/system/files/iritems1/6689/b1744892x.pdf }}</ref><ref>{{cite journal| pmc=4757630 | pmid=26781090 | doi=10.1007/s00439-015-1620-z | volume=135 | issue=3 | title=Resolving the ancestry of Austronesian-speaking populations | year=2016 | journal=Hum Genet | pages=309–26 | last1 = Soares | first1 = PA | last2 = Trejaut | first2 = JA | last3 = Rito | first3 = T | last4 = Cavadas | first4 = B | last5 = Hill | first5 = C | last6 = Eng | first6 = KK | last7 = Mormina | first7 = M | last8 = Brandão | first8 = A | last9 = Fraser | first9 = RM | last10 = Wang | first10 = TY | last11 = Loo | first11 = JH | last12 = Snell | first12 = C | last13 = Ko | first13 = TM | last14 = Amorim | first14 = A | last15 = Pala | first15 = M | last16 = Macaulay | first16 = V | last17 = Bulbeck | first17 = D | last18 = Wilson | first18 = JF | last19 = Gusmão | first19 = L | last20 = Pereira | first20 = L | last21 = Oppenheimer | first21 = S | last22 = Lin | first22 = M | last23 = Richards | first23 = MB}} The final component (dark blue in Fig. 3b) has a high frequency in South China (Fig. 2b) and is also seen in Taiwan at ~25–30 %, '''in the Philippines at ~20–30 %''' (except in one location which is almost zero) and across Indonesia/Malaysia at 1–10 %, declining overall from Taiwan within Austronesian-speaking populations.</ref> ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီနှင့် ကိုလိုနီခေတ် တရုတ်များထံမှ သွေးနှောခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>"[https://web.archive.org/web/20090826194926/http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/23/content_11930729.htm Chinese lunar new year might become national holiday in Philippines too]". ''Xinhua News'' (August 23, 2009). (archived from [http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/23/content_11930729.htm the original] on August 26, 2009)</ref> အဓိကမြို့များနှင့် မြို့ပြဒေသများတွင် လူမျိုးစုမတူသော လူ အချင်းချင်း လက်ထပ်ကြသည်မှာ ထင်ရှားစွာ ရှိသည်။<ref>[http://www.food-links.com/countries/philippines/philippines.php Filipino Food and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231180144/http://www.food-links.com/countries/philippines/philippines.php |date=31 December 2014 }}. Food-links.com. Retrieved on July 4, 2012. * [http://www.futurescopes.com/indian-dating/2084/indian-dating-and-matchmaking-philippines-indian-matrimonials Indian Dating and Matchmaking in Philippines – Indian Matrimonials] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017150050/http://futurescopes.com/indian-dating/2084/indian-dating-and-matchmaking-philippines-indian-matrimonials |date=October 17, 2012 }}. Futurescopes.com (January 3, 2011). Retrieved on July 4, 2012. * [http://www.philippinecountry.com/filipino_foods.html Filipino Foods]. Philippinecountry.com. Retrieved on July 4, 2012. * [http://newsinfo.inquirer.net/10434/ancient-japanese-pottery-in-boljoon-town Ancient Japanese pottery in Boljoon town |Inquirer News]. Newsinfo.inquirer.net (May 30, 2011). Retrieved on July 4, 2012. * [http://asiapacificuniverse.com/pkm/tech.htm Philippines History, Culture, Civilization and Technology, Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817073439/http://asiapacificuniverse.com/pkm/tech.htm |date=17 August 2011 }}. Asiapacificuniverse.com. Retrieved on July 4, 2012.</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်၌ မက္ကဆီကန် လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်သူ ၁.၇သန်း ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=Forum du Mexique. |url=http://forum.mexique-fr.com/index.php |access-date=7 August 2019 |archive-date=7 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807140049/http://forum.mexique-fr.com/index.php }}</ref> ထို့ပြင် စပိန်တို့ ဒေသခံတို့နှင့် ရောနှောခဲ့သည် လူဇွန်းရှိ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံ အပြင် ဗီဆာယားရှိ ရှေးခေတ်ဒေသများ (မက္ကဆီကန်လူမျိုးတို့ တည်ထောင်ခဲ့သည်။) <ref>{{cite web | url = http://www.philippine-history.org/spanish-expeditions.htm | title = Spanish Expeditions to the Philippines | publisher = PHILIPPINE-HISTORY.ORG | date = 2005 }}</ref> နှင့် ဇမ်ဘိုရမ်းဂါးစီးတီး (ပီရူးတို့ ကိုလိုနီပြုခဲ့သည်။) <ref>[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm "Second Book of the Second Part of the Conquests of the Filipinas Islands, and Chronicle of the Religious of Our Father, St. Augustine"] (Zamboanga City History) "He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from [[Peru]], as he made his voyage to [[Acapulco]] from that kingdom."</ref> သို့မဟုတ် ဖိလစ်ပိုင် လူဦးရေ၏ ၁၃.၃၃ % သည် စပိန်သွေး ပါကြပြီး အမေရိကတိုက် စပိန်တို့ထံမှ ဖြစ်သလို <ref>"In 1637 the military force maintained in the islands consisted of one thousand seven hundred and two Spaniards and one hundred and forty Indians." ~''Memorial de D. Juan Grau y Monfalcon, Procurador General de las Islas Filipinas, Docs. Inéditos del Archivo de Indias, vi, p. 425.'' "In 1787 ''the garrison at Manila consisted of one regiment of Mexicans comprising one thousand three hundred men, two artillery companies of eighty men each, three cavalry companies of fifty men each.''" ''La Pérouse, ii, p. 368.''</ref> စပိန်နိုင်ငံမှလည်း ပါဝင်သည်။<ref>Jagor, Fëdor, et al. (1870). [http://www.authorama.com/former-philippines-b-8.html ''The Former Philippines thru Foreign Eyes'']</ref>လတ်တလော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများက ထိုသို့ ဥရောပသွေးပါခြင်း <ref>{{cite journal |url=http://www.genetics.org/content/early/2015/06/18/genetics.115.178616.full.pdf+html |publisher= Institute for Human Genetics, University of California San Francisco |title= Self-identified East Asian nationalities correlated with genetic clustering, consistent with extensive endogamy. Individuals of mixed East Asian-European genetic ancestry were easily identified; we also observed a modest amount of European genetic ancestry in individuals self-identified as Filipinos|journal= Genetics Online|year=2015|volume= |page=1}}</ref><ref>[http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ With a sample population of 105 Filipinos, the company of ''Applied Biosystems'', analysed the Y-DNA of average Filipinos and it is discovered that about 13.33% of the samples have the Y-DNA Haplotype "R1b", which is most common in Western Europe and had spread to the Philippines via Spanish colonists.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525082812/http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ |date=25 May 2017 }}</ref> နှင့် အမေရိကရှိ စပိန်တို့ သွေးပါခြင်း <ref>{{cite web|url=https://genographic.nationalgeographic.com/reference-populations-next-gen/|title=Reference Populations|publisher=Geno 2.0 Next Generation|access-date=8 August 2019|archive-date=7 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407092418/https://genographic.nationalgeographic.com/reference-populations-next-gen/|url-status=dead}}</ref> ကို ခိုင်မာကြောင်း ထောက်ခံထားသည်။ ပီရူးနှင့် မက္ကဆီကိုမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူတို့ကိုယ်တိုင် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်း သွေးစစ်စစ် မဟုတ်ဘဲ သူတို့ကိုယ်တိုင် မက်စတီဇိုများ နှင့် မူလတ်တိုများ နှင့် သွေးနှောပြီး ဖြစ်နေသည်။ <ref name="ReferenceC"/> ထို့ပြင် အမေရိက ရှေးဦးနေ လူမျိုးအချို့လည်း ပါဝင်သည်။ <ref>[https://www.researchgate.net/publication/316871600_Connecting_the_Indies_the_hispano-asian_Pacific_world_in_early_Modern_Global_History "The diversity here is immense such that I could go on forever trying to differentiate lands and peoples. There are Castilians from all provinces. There are Portuguese and Italians; Dutch, Greeks and Canary Islanders, and Mexican Indians. There are slaves from Africa brought by the Spaniards [Through America], and others brought by the Portuguese [Through India]. There is an African Moor with his turban here. There are Javanese from Java, Japanese and Bengalese from Bengal. Among all these people are the Chinese whose numbers here are untold and who outnumber everyone else. From China there are peoples so different from each other, and from provinces as distant, as Italy is from Spain. Finally, of the ''mestizos'', the mixed-race people here, I cannot even write because in Manila there is no limit to combinations of peoples with peoples. This is in the city where all the buzz is." (Remesal, 1629: 680–1) -Connecting the Indies, the Hispano-Asian Pacific World in early Modern Global History-]</ref> ''အသုံးချဇီဝစနစ်'' (Applied Biosystems) ဟု အမည်ရသော ဒီအင်န်အေ ကုမ္ပဏီမှ ဝိုင်-ဒီအင်န်အေများကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်ထားမှုအရ ဖိလစ်ပိုင်တွင် တောင်အာရှသားတို့၏ ဝိုင်ဒီအင်န်အေ ဖြစ်သော အိတ်ချ်ဝမ်းအေ (H1A) ပါဝင်မှုနှုန်းမှာ ၁% ဖြစ်သည်။ <ref name=appliedbiosystems /> ထို့အတွက်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ၁% တွင် ထင်ရှားသော မိဘဘိုးဘွားမှ ပါဝင်သော အိန္ဒိယသွေးပါဝင်သည် ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို အိန္ဒိယ-ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများမှာ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက အနီးအနားတွင် ဟိန္ဒူတိုင်းပြည်များ ဖြစ်ကြသော စီဘူး နှင့် ဘွမ်တမ် ရာဂျာပြည် နှင့် ဘော်နီယိုရှိ ကူတိုင်းပြည်တို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသော စွန့်စားသွားလာသူများ ၊<ref>{{cite web | title = The Period of Hindu Kingdoms | publisher = Embassy of Republic of Indonesia at Bangkok, Thailand | year = 2006 | url = http://www.kbri-bangkok.com/about_indonesia/history_02.html | accessdate = October 17, 2006 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061107080534/http://www.kbri-bangkok.com/about_indonesia/history_02.html | archivedate = November 7, 2006 | df = dmy-all }}</ref> ကိုလိုနီခေတ် စီပွိုင်းကုန်သည်များ သို့မဟုတ် ခေတ်သစ်ကုန်သည်များ မှဆင်းသက်သူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=appliedbiosystems>[http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ With a sample population of 105 Filipinos, the company of ''Applied Biosystems'', analysed the Y-DNA of average Filipinos and it is discovered that about 0.95% of the samples have the Y-DNA Haplotype "H1a", which is most common in South Asia and had spread to the Philippines via precolonial Indian missionaries who spread Hinduism and established Indic Rajahnates like Cebu and Butuan.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525082812/http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ |date=25 May 2017 }}</ref><!-- The source is hard to interpret due to complicated programming. However there's a visual representation of the data used as a source in Wikipedia, at this page: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Filipinos#/media/File%3A105_Filipino_Y-DNA.jpg--> ဖိလစ်ပိုင်သည် ယခင်က အမေရိကန် ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်းတွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားသော အမေရိကန်လူမျိုး ၈၀၀,၀၀၀ ဦး ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.thebagelboyclub.com/?page_id=37|publisher=The Bagelboy Club of the Philippines|title=History of the Bagelboy Club|website=www.thebagelboyclub.com|accessdate=8 August 2019|archivedate=25 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825002506/http://www.thebagelboyclub.com/?page_id=37}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် နေထိုင်သော အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၂၂၀,၀၀၀ မှ ၆၀၀,၀၀၀ ဦး အထိ ရှိသည်။ <ref>{{cite news |last=Cooper |first=Matthew |date=November 15, 2013 |title=Why the Philippines Is America's Forgotten Colony |url=http://www.nationaljournal.com/magazine/why-the-philippines-is-america-s-forgotten-colony-20131115 |newspaper=National Journal |access-date=January 28, 2015 |quote=c. At the same time, person-to-person contacts are widespread: Some 600,000 Americans live in the Philippines and there are 3 million Filipino-Americans, many of whom are devoting themselves to typhoon relief.}}</ref> ထို့ပြင် အန်ဂျလိစ်မြို့၊ မနီလာမြို့၊ ကလာ့ခ်မြို့ နှင့် အိုလွန်ဂါပိုမြို့တို့တွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ကြသော အေမာအာရှ လူမျိုး ၂၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ <ref>{{cite press release|url=http://amerasianresearch.org/releases/amerasianresearch-2012-09.pdf|title=200,000–250,000 or More Military Filipino Amerasians Alive Today in Republic of the Philippines according to USA-RP Joint Research Paper Finding|work=Amerasian Research Network, Ltd.|date=November 5, 2012|accessdate=July 11, 2016}}<br />{{cite web|last1=Kutschera|first1=P.C.|last2=Caputi|first2=Marie A.|url=http://amerasianresearch.org/pdf/ICOPHIL-9FINALFilipinoDiaspora-Kutschera-Caputi.pdf|title=The Case for Categorization of Military Filipino Amerasians as Diaspora|publisher=9th International Conference On the Philippines, Michigan State University, E. Lansing, MI|date=October 2012|accessdate=July 11, 2016}}</ref> အခြားအရေးပါသော ဒေသရင်းနေမဟုတ်သော လူနည်းစုလူမျိုးများတွင် အာရပ်တို့လည်း ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက မွတ်ဆလင် စူလတန်ပြည်များ ဖြစ်ကြသော လာနောင်း၊ မာဂွင်ဒါနောင်း၊ ဆူလူး နှင့် ဘရူနိုင်း ပြည် တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ဂျပန်လူမျိုးများလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ရှိုးဂန်း တိုကုဂါဝါ အီအဲယာဆု၏ ဖိနှိပ်မှုမှာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာကြသော ခရစ်ယာန် (ကိရိရှိတန်) များ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့အား ဖိလစ်ပိုင်ရှိ စပိန်အင်ပိုင်ယာမှ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူမျိုးမတူသော မိဘမှ ပေါက်ဖွားလာသူများကို တီဆွိုင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ <ref>"[https://web.archive.org/web/20071001215334/http://www.seasite.niu.edu/tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm The Impact of Spanish Rule in the Philippines]". (2009). ''Tagalog at NIU''. Retrieved December 19, 2009 from the Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, SEAsite Project. (archived from [http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm the original] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001215334/http://www.seasite.niu.edu/tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm |date=October 1, 2007 }} on October 1, 2007)</ref><ref>Nicholas Trajano Molnar (2017), University of Missouri Press, "American Mestizos, The Philippines, and the Malleability of Race: 1898–1961"</ref> ===ဘာသာစကား=== {| class="wikitable sortable floatright" style="text-align:right; font-size:90%; background:white;" |+ style="font-size:100%;" |မိခင်ဘာသာစကား အလိုက်လူဦးရေ (၂၀၁၀) |- ! scope="col" style="text-align:left;" |ဘာသာစကား ! scope="col" style="text-align:center;" colspan="3" |ပြောဆိုသူ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|တာဂါးလော့ |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:22,512,089|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#404070}} |၂၂,၅၁၂,၀၈၉ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|စီဘွာနို |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:19,665,453|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#707094}} |၁၉,၆၆၅,၄၅၃ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|အီလိုကာနို |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:8,074,536|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#AFAFC3}} |၈,၀၇၄,၃၅၆ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|ဟီလာဂေညွန် |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:7,773,655|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#C3C3D2}} |၇,၇၇၃,၆၅၅ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|ဝါရေး |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:3,660,645|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#D2D2DE}} |၃,၆၆၀,၆၄၅ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|{{nowrap|''အခြား ဒေသခံစကားများ/ဒေသသုံး''}} |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:24,027,005|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#000040}} |၂၄,၀၂၇,၀၀၅ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|{{nowrap|''အခြားနိုင်ငံခြားဘာသာစကားများ/ဒေသသုံး''}} |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:78,862|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#DEDEE6}} |၇၈,၈၆၂ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|{{nowrap|''အစီရင်ခံမထားသော ဘာသာစကား''}} |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:6,450|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#E6E6EC}} |၆,၄၅၀ |- class="sortbottom" style="border-top:double gray;" ! scope="col" style="text-align:left;letter-spacing:0.02em;" colspan="3" |စုစုပေါင်း ! scope="col" style="text-align:right;" |၉၂,၀၉၇,၉၇၈ |- class="sortbottom" |style="font-style:italic;" colspan="4" |ရင်းမြစ်: ဖိလစ်ပိုင် စာရင်းအင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ ၊{{Sfn|Philippine Statistics Authority|2014|pp=29–34}} |} ''အက်သနိုလော့'' စာအုပ်အရ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁၈၆ ခုရှိပြီး ၁၈၂ ခုမှာ ယနေ့တိုင် သုံးစွဲနေဆဲ ဖြစ်ကာ ၄ ခုတွင် ပြောဆိုသူ မရှိတော့ပေ။ ဒေသခံ ဘာသာစကား အများစုမှာ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကား မိသားစုမှ မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း ဘာသာစကား၏ ဖိလစ်ပိုင် ဘာသာခွဲမှ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ethnol">Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2015). There ''[http://www.ethnologue.com/country/PH Ethnologue: Languages of the World]'' (18th ed.). Dallas, Tex.: SIL International. Retrieved April 13, 2015.</ref>စပိန်စကားပေါ်တွင် အခြေခံသော ခရီရိုးခေါ် ဒေသတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသော ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးကို ကာဗာကာနိုး ဟု ခေါ်သည်။ <ref>Spanish creole: {{Citation |first = Antonio |last = Quilis |title = La lengua española en Filipinas |year = 1996 |page = 54 and 55 |url = http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf |publisher = Cervantes virtual }}</ref> ထို့ပြင် အော်စရိုနီးရှန်း ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုတွင် ပါမသွားသော ဖိလစ်ပိုင် နီဂရီတို ဘာသာစကားများလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် သီးသန့်ဝေါဟာရများ ရှိသည်။<ref>Reid, Lawrence A. 1994. "Possible Non-Austronesian Lexical Elements in Philippine Negrito Languages." In Oceanic Linguistics, Vol. 33, No. 1 (Jun. 1994), pp. 37–72.</ref> ဖိလစ်ပီနို ဘာသာစကားနှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတို့သည် နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=OfficialLang /> ဖိလစ်ပီနိုသည် တာဂါးလော့ ဘာသာစကားအား စံနှုန်းပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး မက်ထရို မနီလာ နှင့် အခြားမြို့ပြဒေသများတွင် ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ဖိလစ်ပီနို နှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှစ်ခုစလုံးကို အစိုးရ၊ ပညာရေး၊ ပုံနှိပ်ရေး၊ ရုပ်သံလွှင့် မီဒီယာ နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် တကမ္ဘာလုံးရှိ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးမှ ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးမျိုးနှင့် ရှုပ်ထွေးစွာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ပြုခဲ့သည့် အပြင် ဒေသတွင်း လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အမျိုးမျိုးသော ဒေသသုံးဘာသာစကားများထဲ၌ ဖိလစ်ပီနို ဘာသာစကားတွင် နေ့စဉ်သုံးစကားများတွင် အသုံးပြုသော နိုင်ငံရပ်ခြား ဝေါဟာရ အမြောက်အမြားပါဝင်နေကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် ဘာသာစကားတွင် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်၊ ဂရိ၊ စပိန် <ref>{{cite journal |last1=Lopez |first1=Cecilio |title=The Spanish overlay in Tagalog |journal=Lingua |date=January 1, 1965 |volume=14 |page=477 |doi=10.1016/0024-3841(65)90058-6 |language=en |issn=0024-3841}}</ref> Hebrew, Arabic, Persian, Sanskrit,<ref>{{cite book |last=Haspelmath |first=Martin |title=Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook |url= |publisher=De Gruyter Mouton |page=724 |isbn=978-3-11-021843-5 |author-link= |year=2009 }}</ref> တမီးလ်၊ မလေး <ref>{{cite news|last=Rainier Alain|first=Ronda|title=Bahasa in schools? DepEd eyes 2nd foreign language|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/03/22/922576/bahasa-schools-deped-eyes-2nd-foreign-language|accessdate=June 11, 2013|newspaper=The Philippine Star|date=March 22, 2013}}</ref> တရုတ်၊ <ref>{{cite book |last1=Chan-Yap |first1=Gloria |title=Hokkien Chinese borrowings in Tagalog |date=1980 |publisher=Dept. of Linguistics, School of Pacific Studies, Australian National University |isbn=978-0-85883-225-1 |page=5 |url=https://books.google.com/?id=lU4HAQAAIAAJ |language=en |quote=The number of loanwords in the domain of cookery is rather large, and they are, by far, the most homogeneous of the loanwords.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Joaquin |first1=Nick |title=Culture and history |date=2004 |publisher=Pasig City |isbn=978-971-27-1426-9 |page=42 |language=English}}</ref>ဂျပန်<ref>{{cite book |last=Potet |first=Jean-Paul G. |date=2016 |title=Tagalog Borrowings and Cognates |url=https://books.google.com/?id=jvOjDAAAQBAJ |location=Raleigh, NC |publisher=Lulu Press, Inc. |page=343 |isbn=978-1-326-61579-6 }}</ref>နှင့် နာဟွာတယ် <ref>{{Cite news|url=https://news.mb.com.ph/2017/06/28/mexico-our-older-sister/|title=Mexico, our older sister|work=Manila Bulletin News|access-date=April 13, 2018|language=en-US|accessdate=8 August 2019|archivedate=13 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180413185616/https://news.mb.com.ph/2017/06/28/mexico-our-older-sister/}}</ref> အစရှိသော ဘာသာစကားမျိုးစုံတို့ မှ စကားလုံးများ ကြွယ်ဝစွာ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေကြသည်။ ထို့ပြင် မြို့အများစု၌ ဒေသခံ မူလ ဘာသာစကားများကိုလည်း ပြောလေ့ ရှိကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေမှ စပိန်ဘာသာစကား နှင့် အာရပ်ဘာသာစကားတို့ကို ဝေါဟာရတွင် တိုးမြှင့်သုံးစွဲရန် ဖော်ပြထားပြီး အသုံးပြုရန်မှာ ရွေးချယ်မှုတွင်သာ အခြေခံသည်။<ref name=OfficialLang>{{cite web |author1=Joselito Guianan Chan |author2=Managing Partner |url=http://www.chanrobles.com/article14language.htm |title=1987 Constitution of the Republic of the Philippines, Article XIV, Section 7 |publisher=Chan Robles & Associates Law Firm |accessdate=May 4, 2013 |archivedate=10 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071110234327/http://www.chanrobles.com/article14language.htm }}</ref> သို့သော်လည်း ယခင်က ထိုဘာသာစကား နှစ်ခုစလုံးကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်း အထိ နိုင်ငံခြား ဘာသာစကားအဖြစ် နေ့စဉ် သုံးစွဲနေကြသော်လည်း သုံးစွဲမှုမှာ သိသိသာသာ လျော့ကျလာခဲ့သော်လည်း စပိန်စကားမှ ငှားရမ်းသုံးစွဲထားသော စကားလုံး အများစုကိုမူ ဖိလစ်ပိုင် ဒေသခံ ဘာသာစကားများတွင် ထည့်သွင်း သုံးစွဲနေကြဆဲ ဖြစ်ကာ <ref>{{cite web |title=Spanish language in Philippines |url=http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080128195005/http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php |dead-url=yes |archive-date=January 28, 2008 |accessdate=March 1, 2015 |df= |archivedate=18 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318055051/http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php }}</ref> အာရပ်ဘာသာစကားမှာမူ မင်ဒါနောင်းရှိ အစ္စလာမ်ကျောင်းများတွင် သုံးစွဲနေကြသည်။ <ref>{{cite web|last1=Rodríguez-Ponga|first1=Rafael|title=New Prospects for the Spanish Language in the Philippines|url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/web/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_in/zonas_in/spanish+language+culture/ari27-2009#.VPUs_lPF9l8|accessdate=March 1, 2015|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402171759/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/web/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_in%2Fzonas_in%2Fspanish+language+culture%2Fari27-2009#.VPUs_lPF9l8}}</ref> ဆူမတြာ၊ ဆူလာဝေစီ နှင့် ဖိလစ်ပိုင်တို့တွင် ဒေသခံ ဘာသာစကားများ၏ စာအရေးအသားများသည် အစောပိုင်း ဂူဂျာရာတီ စာအရေးအသားများမှ ဆင်းသက်လာသည် ဆိုသော သီအိုရီတစ်ခုကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဘာကလေ ဘာသာဗေဒ အဖွဲ့အစည်း၏ အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြသွားခဲ့သည်။<ref name="Miller2010">{{cite journal|last1=Miller|first1=Christopher|title=A Gujarati Origin for Scripts of Sumatra, Sulawesi and the Philippines|journal=Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society|volume=36|issue=1|year=2010|page=276|issn=2377-1666|doi=10.3765/bls.v36i1.3917}}</ref> ဒေသခံ ဘာသာစကား ၁၉မျိုးကို အရန်ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြင့် ညွှန်ကြားရေး သင်ကြားရေးတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အက်ကလန်နွန်၊ ဘိုင်ကော၊ စီဘွာနို၊ ကာဗာကာနိုး၊ ဟီလဂိုင်နွန်၊ အီဘာနာ့ခ်၊ အီလိုကာနို၊ အီဗာတန်၊ ကာပန်ပန်ဂန်၊ ကင်းနရေး-အေ၊ မာဂွင်ဒါနောင်း၊ မာရာနောင်း၊ ပန်ဂါစီနန်၊ ဆမ်ဘယ်၊ ဆူရီဂေါင်နွန်၊ တာဂါးလော့၊ တောဆပ်ဂ်၊ ဝါရေး နှင့် ယာကန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="7 mother languages">[http://www.gmanetwork.com/news/story/317280/news/nation/deped-adds-7-languages-to-mother-tongue-based-education-for-kinder-to-grade-3 DepEd adds 7 languages to mother tongue-based education for Kinder to Grade 3]. GMA News. July 13, 2013.</ref> အခြားသော ဒေသခံ ဘာသာစကားများ ဖြစ်သော ကျူရိုနွန်၊ အီဖူဂေါင်း၊ အစ်ဘာယတ်၊ ကာလင်ဂါ၊ ကမာယို၊ ကန်းကနေ၊ မတ်စဘတ်တန်းညို၊ ရွမ်ဘလွန်မနွန်၊ မလေး နှင့် အချို့သော ဗီဆာယန်း ဘာသာစကားများမှာ သက်ဆိုင်ရာ ခရိုင်များတွင် အသုံးများကြသည်။<ref name="ethn">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PH|title=Philippines|publisher=Ethnologue.com |accessdate=May 4, 2013}}</ref> ကျွန်းများအတွင်း ဒေသခံမဟုတ်သော ဘာသာစကားများကိုလည်း အချို့ကျောင်းများတွင် သင်ကြားကြသည်။ မန်ဒရင်တရုတ်စကားကို ဖိလစ်ပိုင်တရုတ် အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် ဖွင့်လှစ်သော တရုတ်ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မင်ဒါနောင်းရှိ အစ္စလာမ်ကျောင်းများတွင် ယနေ့ခေတ် အာရပ် စံ ဘာသာစကားကို သင်ရိုးအတွင်း ထည့်သွင်း သင်ကြားသည်။ <ref>[http://business.inquirer.net/6899/muslim-education-program-gets-p252-m-funding Muslim education program gets P252-M funding]. ''Philippine Daily Inquirer''. July 13, 2011.</ref>ပြင်သစ်၊ ဂျာမန်၊ ဂျပန်၊ ဟင်ဒီ၊ ကိုရီးယား နှင့် စပိန်ဘာသာစကားတို့ကိုလည်း နိုင်ငံရပ်ခြား ဘာသာစကားကျောင်းများ၏ အကူအညီဖြင့် သင်ကြားကြသည်။<ref>[http://globalnation.inquirer.net/58931/deped-to-continue-teaching-french-in-select-public-schools-in-2013 DepEd to continue teaching French in select public schools in 2013]. ''Philippine Daily Inquirer''. December 6, 2012.</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး ဌာနမှ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံသုံး မလေးဘာသာစကားကို စတင်သင်ကြားခဲ့သည်။ <ref>[http://gulfnews.com/news/world/philippines/philippines-students-to-take-foreign-language-1.1161513 Philippines: Students to take foreign language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106112826/http://gulfnews.com/news/world/philippines/philippines-students-to-take-foreign-language-1.1161513 |date=6 November 2014 }}. ''Gulf News''. March 22, 2013.</ref> ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== [[File:St. Agustine Paoay Church 02.jpg|thumb|အီလိုကော့စ် နော်တယ်ရှိ သမိုင်းဝင် ပါဝေးဘုရားကျောင်း။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမွေအနှစ် အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ဘာရော့ဘုရားကျောင်းများ အစုအဝေးအနေနှင့် ၁၉၉၃ တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်သည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘာသာတရားတစ်ခုကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသော နိုင်ငံမဟုတ်သော်လည်း ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အဓိက ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite journal|last = Kalaw |first = Maximo M. |url = http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AFJ2233.0001.001 |title = The development of Philippine politics |publisher = Oriental commercial |year = 1927 |page = [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer;cc=philamer;idno=afj2233.0001.001;view=image;seq=451;size=100;page=root 431]}}</ref> အခွင့်အရေး ဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၅ (ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အခန်း ၃ တွင် "''ဘာသာတရားတစ်ခုကို ကို ကိုးကွယ်ရန် သို့မဟုတ် လွတ်လပ်စွာကျင့်သုံးခြင်းကို တားမြစ်ရန် အတွက် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းမှု မပြုရ။ ဘာသာတရားဆိုင်ရာ ပြမူခြင်းနှင့် ရှိခိုးခြင်းကို မိမိပျော်မွေ့သလို လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရှိပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံမှု အရေးပေးမှု မပြုရမည့်အပြင် ထာဝရ ခွင့်ပြုရမည်။ နိုင်ငံသားဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးအတွက် ပြုမူရန် မည်သည့်ဘာသာရေး စမ်းစစ်မှုမှ မပြုလုပ်ရ။''" ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref name=1987constitution /> ၂၀၁၀ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း အရ ၈၀.၅၈% သော လူဦးရေသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ <ref name="PSA-2015PSY">{{cite journal|title=Table 1.10; Household Population by Religious Affiliation and by Sex; 2010|journal=2015 Philippine Statistical Yearbook|date=October 2015|pages=1–30|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2015%20PSY%20PDF.pdf|accessdate=August 15, 2016|issn=0118-1564}}</ref> ၃၇% သော သူတို့သည် လူစုလူဝေးဝတ်ပြုပွဲသို့ ပုံမှန်တက်ရောက်လေ့ ရှိကြပြီး ၂၉% မှာ အလွန်ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသည်ဟု သိရှိရသည်။<ref name="newsinfo.inquirer.net">{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/463377/filipino-catholic-population-expanding-say-church-officials|title=Filipino Catholic population expanding, say Church officials|website=inquirer.net}}</ref><ref>[http://www.pewforum.org/2012/07/19/asian-americans-a-mosaic-of-faiths-overview/ Asian Americans: A Mosaic of Faiths], Pew Research. July 19, 2012.</ref> ဖိလစ်ပိုင် အင်ဒီပန်းဒန့် ဘုရားကျောင်းသည် လူသိများသော လွတ်လပ်သော ကက်သလစ် ဂိုဏ်းခွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=2006census>{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0323tx.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610051606/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0323tx.html|archivedate=June 10, 2012|title=2000 Census: Additional Three Persons Per Minute|publisher=Philippine Statistics Authority|date=February 18, 2003|accessdate=January 9, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm|title=Christianity in the Philippines|website=niu.edu|access-date=23 July 2019|archive-date=11 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511151342/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm}}</ref><ref>[http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-in-numbers-by-country/ Table: Christian Population in Numbers by Country], Pew Research. December 19, 2011.</ref> ပရိုတက်စတင့်မှာ လူဦးရေ၏ ၁၀.၈% ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/|title=Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country|date=December 19, 2011|publisher=Pew Research}}</ref>အများစုမှာ ဧဝံဂေလိ ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းခွဲကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ရာစုတို့တွင် အမေရိကန် သာသနာပြုများမှ မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့သည် မြောက်လူဇွန်းနှင့် မင်ဒါနောင်းတောင်ပိုင်း တို့တွင် အများအပြား စုဝေးနေကြသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.geocurrents.info/cultural-geography/religion/intriguing-patterns-in-scolbert08s-map-of-religion-in-insular-southeast-asia|title=Intriguing Patterns in Scolbert 08's Map of Religion in Insular Southeast Asia|work=GeoCurrents|access-date=October 10, 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|url=http://philchal.org/dawn/nationalsum.asp|title=Philippine Church National Summary|website=philchal.org|accessdate=8 August 2019|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010144551/http://philchal.org/dawn/nationalsum.asp}}</ref> အစ်ဂလဲရှား နီ ခရစ်စတိုသည် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ တစ်ဆူတည်းသောဘုရားဝါဒနှင့် ပြန်လည်ထားသိုရေးဝါဒ ဆိုင်ရာ ထင်ရှားသော ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး လူဇွန်းအလယ်ပိုင်းတွင် ကိုးကွယ်သူများ စုစည်းနေကြသည်။ <ref name='census'>{{Cite book |chapter-url = https://www.census.gov.ph/sites/default/files/2014%20PIF.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20140728203542/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/2014%20PIF.pdf |dead-url = yes |archive-date = July 28, 2014 |page = 27 |publisher = Philippine Statistics Authority |issn = 1655-2539 |title = Philippines in Figures |year = 2014 |accessdate = August 11, 2014 |chapter = Demography |location = Manila}}</ref><ref name=cia-rp>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |title=The World Factbook |website=cia.gov |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |archivedate=July 19, 2015 |df= }}</ref> အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဒုတိယ အများဆုံး ကိုးကွယ်သော ဘာသာဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွတ်စလင်လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၅.၅၇% ရှိသည်ဟု ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref name="PSA-2015PSY" /> ထိုဖော်ပြချက်နှင့် ဆန့်ကျင်လျှင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မွတ်ဆလင် ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ နိုင်ငံတော် ကော်မရှင်မှ ဖိလစ်ပိုင် လူဦးရေမှ ၁၀,၇၀၀,၀၀၀ ဦး သို့မဟုတ် ၁၁% မှာ မွတ်ဆလင် ဖြစ်သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref name = 2013ReportonInternationalReligiousFreedom >{{cite web | url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2013/eap/222161.htm |title=2013 International Religious Freedom Report |publisher=United States Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor}}</ref> အချို့သော မွတ်ဆလင် ပညာရှင်များက ငြင်းချက်ထုတ်သည်မှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းတွင် မွတ်ဆလင်ဦးရေသည် သိသာစွာ လျော့နည်းနေပြီး အကြောင်းမှာ မွတ်ဆလင်အများစု ရှိသော ဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့မှာ လုံခြုံရေးအရ စိုးရိမ်ရမှုနှင့် အစိုးရ ဝန်ထမ်းများပေါ်တွင် မကြည်လင်မှု တို့ကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း မွတ်ဆလင်လူဦးရေနှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသော အချက်အလက်ကို ရရှိရန် ခက်ခဲသည် ဟု ဆိုသည်။<ref name=ReligiousFreedomon2004>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2014&dlid=238326|title=International Religious Freedom Report for 2014|publisher=United States Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor}}</ref><ref name="HOWMANYMUSLIMSHASTHEPHILIPPINES">{{Cite journal|jstor=42632278|title=How Many Muslims Has the Philippines?|journal=Philippine Studies|volume=23|issue=3|pages=375–382|last1=O'Shaughnessy|first1=Thomas J|year=1975}}</ref> မွတ်ဆလင် အများစုသည် မင်ဒါနောင်းနှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ <ref name=ReligiousFreedom2014>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2014&dlid=238326|title=International Religious Freedom Report for 2014|publisher=United States Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor|quote=Most Muslims are members of various ethnic minority groups. The majority of Muslims reside in Mindanao in the South and nearby islands.}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208472.pdf|publisher=US Department of State Bureau of Democracy, Human Rights and Labor|title=Philippines 2012 International Religious Freedom Report}}</ref><ref name="state.gov">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm#wrapper|title=International Religious Freedom Report for 2013|website=state.gov}}</ref><ref>[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=472375&publicationSubCategoryId=205 RP closer to becoming observer-state in Organization of Islamic Conference] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603143753/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=472375&publicationSubCategoryId=205 |date=June 3, 2016 }}. (May 29, 2009).''The Philippine Star''. Retrieved 2009-07-10, "Eight million Muslim Filipinos, representing 10 percent of the total Philippine population, ...".</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ncmf.gov.ph|title=National Commission on Muslim Filipinos|accessdate=25 December 2021|archivedate=19 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119145842/http://www.ncmf.gov.ph/}}</ref>အများစုမှာ ရှဖီးကျောင်းတော်၏ အောက်မှ ဆွန်နီအစ္စလာမ်ဝါဒကို ကျင့်သုံးကြသည်။ <ref name="irf2010">U.S. Department of State. (2010). ''[https://web.archive.org/web/20101123103513/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148891.htm Philippines: International Religious Freedom Report 2010]''. Retrieved 2011-05-20, "Islam is the largest minority religion, and Muslims constitute between 5 and 9 percent of the total population."</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=2MyHnPaox9MC&pg=PA144&dq#v=onepage&q&f=false |title=Islamic Connections: Muslim Societies in South and Southeast Asia |author1=R Michael Feener |author2=Terenjit Sevea |page=144 |isbn=978-981-230-923-5 |year=2009 }}</ref> တရားဝင် စာရင်းဇယား မရှိသဖြင့် ဘာသာမဲ့ ရာခိုင်နှုန်းကို မသိရပေ။ သို့သော်လည်း လူဦးရေ၏ ၂၁% အထိ ရှိနိုင်သည်။ <ref>{{cite web|title=End of Year Survey 2014: Regional & Country Results : Philippines|url=http://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Philippines_Tables_V3_a.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309123814/http://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Philippines_Tables_V3_a.pdf|archivedate=9 March 2017|dead-url=yes|at=Table 10|access-date=February 1, 2019|df=mdy-all|accessdate=8 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170309123814/http://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Philippines_Tables_V3_a.pdf}}</ref><ref>Dentsu Communication Institute [http://www2.ttcn.ne.jp/~honkawa/9460.html 電通総研・日本リサーチセンター編「世界60カ国価値観データブック] {{ja icon}}</ref> ဖိလစ်ပိုင် ဘုရားမဲ့ဝါဒီများနှင့် ဘုရားမယုံဝါဒီများ အဖွဲ့ (PATAS) သည် အကျိုးအမြတ်မထားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အများပြည်သူတို့အား ဘုရားမဲ့ဝါဒနှင့် ဘုရားမယုံဝါဒတို့နှင့် ပတ်သတ်၍ သိရှိနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအား အသိပညာပေးပြီး ဘုရားမဲ့ဝါဒနှင့် ဘုရားမယုံဝါဒတို့နှင့် ပတ်သက်သော ဒဏ္ဍာရီများ နှင့် နားလည်မှုအလွဲများကို ဖယ်ရှားပေးသည်။<ref name="PATAS">{{cite web|url=http://freethinker.co.uk/2011/04/28/the-pope%E2%80%99s-gonna-have-a-cow-catholic-philippines-gains-its-first-atheist-society|title=Agnosticism and Atheism in the Philippines|publisher=The Free Thinker|accessdate=April 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501002039/http://freethinker.co.uk/2011/04/28/the-pope%E2%80%99s-gonna-have-a-cow-catholic-philippines-gains-its-first-atheist-society/|archive-date=May 1, 2011|dead-url=yes|archivedate=1 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501002039/http://freethinker.co.uk/2011/04/28/the-pope%E2%80%99s-gonna-have-a-cow-catholic-philippines-gains-its-first-atheist-society/}}</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံကျင့်သုံးနေသော လူဦးရေမှာ ၂% ခန့်မျှ ရှိပြီး တရုတ်လူမျိုးမှ ဆင်းလက်လာသော ဖိလစ်ပိုင်များတွင် စုစည်းနေသည်။ <ref name=cia-rp /><ref name="irf2010" /><ref name=pew /> စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ခန့်မှန်းခြေ ၂% ခန့်မှာ ဖိလစ်ပိုင် ရိုးရာဘာသာတရားများကို ကိုးကွယ်နေကြပြီး ၎င်းတို့သည် ရိုးရာယုံကြည်မှုများကို ကိုးကွယ်နေကြကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့နှင့် ရောနှောနေသည်။ <ref name="cia-rp" /><ref name=pew>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/philippines/religious_demography Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140708193611/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/philippines/religious_demography |date=8 July 2014 }}. Pew Research Center. 2010.</ref> ==ကျန်းမာရေး== ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပုဂ္ဂလိက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ များပြားလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၆၇.၁% သော ကျန်းမာရေး အသုံးစရိတ်သည် ပုဂ္ဂလိက အသုံးစရိတ်မှ ရရှိပြီး ၃၂.၉% မှာ အစိုးရထံမှ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ တွင် ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် စုစုပေါင်း အသုံးစရိတ်မှာ ဂျီဒီပီ၏ ၃.၈% မျှ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သော ၅% အောက်တွင် ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/325012/economy/business/phl-spends-less-on-health-care-amid-economic-boom-pids|title=PHL spends less on health care amid economic boom – PIDS|publisher=GMA News and Public Affairs|date=September 4, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်သော အသုံးစရိတ်မှာ အစိုးရ အသုံးစရိတ်၏ ၆.၁% ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် စုစုပေါင်း အသုံးစရိတ်မှာ ပျမ်းမျှငွေလဲနှုန်း ဖြင့် တွက်ချက်မည် ဆိုပါက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၂ ဒေါ်လာမျှ ဖြစ်သည်။ <ref name=WHOStats2009>{{Cite book|url=http://www.who.int/entity/whosis/whostat/EN_WHS09_Full.pdf |publisher=World Health Organization |year=2009 |title=World Health Statistics 2009 |location=Geneva |isbn=978-92-4-156381-9 |accessdate=December 23, 2009}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးအတွက် ဘတ်ဂျက်မှာ ပီဆို ၂၈ ဘီလီယံ (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၉၇ မီလီယံဒေါ်လာ) သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးလျှင် ၃၁၀ ပီဆို (၇ဒေါ်လာ) မျှ ဖြစ်သည်။ <ref>Philippine News Agency. (December 14, 2009). [https://web.archive.org/web/20100206190029/http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=2002495&Itemid=2 "Senate approves proposed 2010 national budget"]. (archived from [http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=2002495&Itemid=2 the original] on February 6, 2010).</ref>သို့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဘတ်ဂျက်တိုးမြင့်လာခဲ့ပြီး ဒုစရိုက်အခွန်ဥပဒေ ဟု အများသိကြသော လွှတ်တော် ဥပဒေ ၅၇၂၇ ကြောင့် အခွန်ကောက်ခံမှု တိုးမြှင့်လာသောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://aer.ph/doh-budget-increase-for-2014-biggest-ever-due-to-sin-tax-law/|title=DOH budget increase for 2014 'biggest ever' due to sin tax law|publisher=Action for Economic Reforms|date=January 15, 2014|accessdate=September 21, 2014|archive-date=13 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013212142/http://aer.ph/doh-budget-increase-for-2014-biggest-ever-due-to-sin-tax-law/}}</ref> ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဆရာဝန်ပေါင်း ၉၀,၃၇၀ ဦး သို့မဟုတ် လူ ၈၃၃ ဦးလျှင် ဆရာဝန် တစ်ဦးမျှ ရှိပြီး၊ သူနာပြု ၄၈၀,၉၁၀ ဦး၊ သွားဆရာဝန် ၄၃,၂၂၀ ဦး နှင့် လူ ၇၆၉ဦး အတွက် ဆေးရုံ ခုတင် တစ်ခု ရှိသည်။ <ref name=WHOStats2009 /> ကျွမ်းကျင်သော ဆေးကုသသူများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် ပြဿနာ ရှိသည်။ သူနာပြု ဘွဲ့ရတို့၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ နိုင်ငံခြားသို့ သွား၍ အလုပ်လုပ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် သူနာပြုများ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရန် အကြီးဆုံး ဆပ်ပလိုင်ယာ ဖြစ်သည်။ <ref>World Health Organization. (April 2006). [http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_phl_en.pdf Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016053543/http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_phl_en.pdf |date=16 October 2016 }}. ''Country Cooperation Strategy at a Glance''. Retrieved December 23, 2009.</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံပေါင်း ၁,၇၀၀ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၄၀% မှာ အစိုးရက အုပ်ချုပ်လည်ပတ်သော ဆေးရုံများဖြစ်ကာ ၆၀% မှာ ပုဂ္ဂလိက ဆေးရုံများ ဖြစ်သည်။ လူသေဆုံးမှုအတွက် ၂၅% မှာ နှလုံးနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါများ ကြောင့်ဖြစ်သည်။ တရားဝင် ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် [[အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး]]ရှိသည်ဟု တင်ပြသူမှာ ၁,၉၆၅ ဦးရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၆၃၆ ဦးမှာ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်]] ရောဂါ ဖြစ်ပွားကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ၁၂,၀၀၀ မှ<ref name=usaidhealth>United States Agency for International Development. (May 2008). [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM408.pdf ''USAID Country Health Statistical Report – Philippines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010144551/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM408.pdf |date=10 October 2017 }}. Retrieved April 8, 2010.</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၁၇,၄၅၀ဦးသို့ တိုးတက် များပြားလာပြီး ၅,၉၆၅ ဦးမှာ အန်တီရီထရိုဗိုင်ယယ် ကုသမှု ခံယူနေသော်လည်း<ref>{{cite web|last=Santos|first=Tina G.|url=http://newsinfo.inquirer.net/590915/hiv-cases-rose-43-to-486-in-february-16-aids-deaths-reported-doh|title=HIV cases rose 43% to 486 in February; 16 AIDS deaths reported – DOH|publisher=Philippines Daily Inquirer|date=April 1, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း နည်းပြီး လူကြီး လူဦးရေ၏ ၀.၁% အောက်သာလျှင် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့ဇတစ် ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ <ref>{{cite news|last=Mydans|first=Seth|url=https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/low-rate-of-aids-virus-in-philippines-is-a-puzzle.html|title=Low Rate Of AIDS Virus In Philippines Is a Puzzle|newspaper=The New York Times|date=April 20, 2003|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ==ပညာရေး== [[File:University of Santo Tomas Main Building - España Boulevard side.jpg|thumb|ဆန်တို တောမတ် တက္ကသိုလ်အား ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီးအာရှတွင် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။]] [[File:UP Diliman Quezon Hall.jpg|right|thumb|ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ်စနစ်၏ အောက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်တက္ကသိုလ် ဒီလီမန်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ယနေ့ခေတ် နာမည်ကြီးများ ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တွင် သာမန် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၉၅.၆% မျှ ရှိပြီး အမျိုးသား ၉၅.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၉၆.၁% တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈တွင် ဖိလစ်ပိုင်၌ အလုပ်လုပ်နိုင်လောက်သော စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၈၆.၄၅% ရှိပြီး ၈၄.၂% မှာ အမျိုးသားဖြစ်ပြီး ၈၈.၇% မှာ အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။<ref name="NSO Literacy">{{cite web|url=http://web0.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/aodao/article/Gender%20Factsheet%20-%20Literacy%20of%20Men%20and%20Women%20in%20the%20Philippines%20-%20March%202011%20No.11-01.pdf|title=Literacy of Men and Women in the Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=September 19, 2014|archivedate=24 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924041802/http://web0.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/aodao/article/Gender%20Factsheet%20-%20Literacy%20of%20Men%20and%20Women%20in%20the%20Philippines%20-%20March%202011%20No.11-01.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tesda.gov.ph/uploads/File/LMIR2011/ST-PO%2006-03-2011%20%20(FLEMMS).pdf|title=Highlights of the 2008 Functional Literacy, Education and Mass Media Survey (FLEMMS)|publisher=Technical Education and Skills Development Authority|accessdate=September 19, 2014}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်၏ လျာထားချက်မှ ၁၆.၁၁% ကို ပညာရေးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/move-ph/issues/budget-watch/68721-recto-government-education-spending-2015|title='Last leg' before K to 12: DepEd gets highest budget|work=Rappler|date=September 19, 2014|accessdate=September 19, 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.mb.com.ph/deped-gets-largest-share-of-proposed-2015-budget/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823115539/http://www.mb.com.ph/deped-gets-largest-share-of-proposed-2015-budget/ |dead-url=yes |archive-date=August 23, 2014 |title=DepEd gets largest share of proposed 2015 budget |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=July 31, 2014 |accessdate=September 19, 2014 |archivedate=23 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140823115539/http://www.mb.com.ph/deped-gets-largest-share-of-proposed-2015-budget/ }}</ref> ဖိလစ်ပိုင် အဆင့်မြင့် ပညာရေး ကော်မရှင်မှ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်ပေါင်း ၂,၁၈၀ ရှိသည်ဟု စာရင်းပြုစုထားပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၆၀၇ ခုမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ ဖြစ်ကြပြီး ၁,၅၇၃ ခုနှစ်မှာ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ ဖြစ်သည်။ <ref name=CHED>Republic of the Philippines. Commission on Higher Education. (August 2010). {{cite web|url=http://202.57.63.198/chedwww/index.php/eng/Information |title=Information on Higher Education System |accessdate=October 3, 2011 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704102629/http://202.57.63.198/chedwww/index.php/eng/Information |archivedate=July 4, 2011 |df= }}. ''Official Website of the Commission on Higher Education''. Retrieved April 17, 2011.</ref> အတန်းများမှာ ဇွန်လတွင် စ၍ မတ်လတွင် ပြီးဆုံးသည်။ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်အများစုမှာ ဆမ်မက်စတာပြက္ခဒိန် အတိုင်း သွားကြပြီး ပထမ ဆမ်မက်စတာမှာ ဇွန်လမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ကာ ဒုတိယ ဆမ်မက်စတာမှ နိုဝင်ဘာလ မှ မတ်လ အထိ ဖြစ်သည်။ ပညာသင်ကြားနိုင်သော နိုင်ငံခြား ကျောင်းများလည်း ရှိသည်။ <ref name="About" /> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကေ-၁၂ ပညာရေး အစီအစဉ်အရ<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/61826/aquino-signs-k-12-enhanced-basic-education-law|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130614003442/http://www.interaksyon.com/article/61826/aquino-signs-k-12-enhanced-basic-education-law|archivedate=June 14, 2013 |title=Aquino signs K–12 enhanced basic education law|publisher=InterAksyon.com|author=Dexter San Pedro|date=May 15, 2013|accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20FAQs%20as%20of%20December%202011.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120611201934/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20FAQs%20as%20of%20December%202011.pdf |archivedate=June 11, 2012 |title=K to 12 Basic Education Program Frequently Asked Questions |date=November 25, 2011 |publisher=Department of Education |accessdate=April 28, 2012}}</ref> မူလတန်း ၆ နှစ်၊ ဂျူနီယာ အထက်တန်း ၄ နှစ်နှင့် စီနီယာ အထက်တန်း ၂ နှစ်မှာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်။ <ref>Republic of the Philippines. (Approved: August 11, 2001). [http://www.chanrobles.com/republicactno9155.html ''Republic Act No. 9155 – Governance of Basic Education Act of 2001'']. Retrieved December 11, 2009 from the [http://www.chanrobles.com/ Chan Robles Virtual Law Library].</ref> ပညာရေးတွင် အစိုးရ၏ အေဂျင်စီအချို့ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ပညာရေးဌာနသည် မူလတန်း၊ အထက်တန်း နှင့် သင်ရိုးပြင်ပ ပညာရေးတို့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ နည်းပညာဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ကျွမ်းကျင်မှု မြှင့်တင်ရေး အာဏာပိုင် အဖွဲ့ (TESDA) အထက်တန်းနောက်ပိုင်း အလယ်အလတ်အဆင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ လေ့ကျင်သင်ကြားမှုများနှင့် မြှင့်တင်မှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ အဆင့်မြင်ပညာရေး ကော်မရှင် (CHED) က ကောလိပ်များနှင့် ဘွဲ့လွန် ပညာရေး အစီအစဉ်များ နှင့် ဘွဲ့များ ကို ကြီးကြပ်ပြီး အဆင့်မြင်ပညာရေးအတွက် စံနှုန်းကို ကြီးကြပ်ထိန်းချုပ်သည်။ <ref>[http://www.preventionweb.net/organizations/13426 Commission on Higher Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190808134111/https://www.preventionweb.net/organizations/13426 |date=8 August 2019 }} The Commission on Higher Education is the governing body covering both public and private higher education institutions as well as degree-granting programs in all tertiary educational institutions in the Philippines. The CHED was established on May 18, 1994 through Republic Act 7722 or the Higher Education Act.</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးရှိ ဒေသ ၁၆ ခု အထူးသဖြင့် မင်ဒါနောင်းရှိ မွတ်ဆလင် ဒေသများတွင် ပညာရေးဌာန၏ အစီအစဉ်အောက်၌ မာဒရစ်ခေါ် မွတ်ဆလင်ကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name="madrasa">{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/learning/view/20090720-216304/Mainstreaming-Madrasa |title=Mainstreaming Madrasa |newspaper=The Philippine Daily Inquirer |author=Jerry E. Esplanada |date=July 20, 2009 |accessdate=September 23, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724102132/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/learning/view/20090720-216304/Mainstreaming-Madrasa |archivedate=July 24, 2014}}</ref>အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်များမှာ ဂိုဏ်းဂဏကင်းစင်သော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပြီး ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ <ref name=CHED /> ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ် ဆိုသည်မှာ လက်အောက်ခံ တက္ကသိုလ် ၈ ခု ပါဝင်သော နိုင်ငံတော် ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်စနစ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Charter">Republic of the Philippines. (Approved: April 29, 2008). [http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno9500.html ''Republic Act 9500 – An Act to Strengthen the University of the Philippines as the National University'']. Chan Robles Law Library.</ref> {{clear}} == ယဉ်ကျေးမှု == [[File:Ati-Atihan Festival Participant.jpg|thumb|အာတီ-အာတီဟန်ပွဲတော်တွင် ပါဝင်နေသူတစ်ဦး]] ဖိလစ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် အခြားအာရှနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသော အစိတ်အပိုင်းများကို မလေးတို့ ထံမှ ဆက်ခံသော အမွေဖြင့် ဖော်ပြလေ့ ရှိသလို<ref>Baringer, Sally E. [c. 2006]. [http://www.everyculture.com/No-Sa/The-Philippines.html "The Philippines"]. In ''Countries and Their Cultures''. Advameg Inc. Retrieved December 20, 2009 from www.everyculture.com.</ref> ယဉ်ကျေးမှဒအတွင်းတွင် စပိန်နှင့် အမေရိကန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကိုလည်း သိသာစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ''ဘာရီယို ဖီစတာ'' (ဒိစတြိတ်ပွဲတော်) ဟု ခေါ်သော သူတော်စင်တို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲတော်ကို ကျင်းပခြင်းမှာ နေရာအနှံ့တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ပွဲတော်ကျင်းပေနေသည့်အချိန်မှာ ကောက်သစ်စားခြင်း၊ ဂီတ နှင့် အကတို့ပြုလုပ်ရန် အချိန်ဖြစ်သည်။ အာတီ-အာတီဟန်ပွဲတော်၊ မိုရီယွန်းပွဲတော် နှင့် စီနူလော့ပွဲတော်တို့မှာ လူသိများသော ပွဲတော်များ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ရိုးရာများမှာ ပြောင်းလဲလာခြင်းနှင့် ခေတ်ပြောင်းခြင်းကြောင့် တဖြည်းဖြည်း မေ့ပျောက်လာကြခြင်းများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ဘာယာနီဟန် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသား ရိုးရာ အက ကုမ္ပဏီသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ အကအမျိုးမျိုးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းကြောင့် ချီးကျူးကြသည်။ သူတို့သည် သူတို့၏ အထူး ဖျော်ဖြေမှုများဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင် အကများဖြစ်သည့် တီနီကလင်း နှင့် ဆင်ကေးလ် အစရှိသော ဝါးညှပ်အကများကြောင့် နာမည်ကြီးသည်။<ref name="lonelyplanet44">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA44 |title = Philippines |author1 = Rowthorn, Chris |author2 = Greg Bloom |lastauthoramp = yes |edition = 9th |publisher =Lonely Planet|year = 2006 |page = 44 |isbn = 978-1-74104-289-4}}</ref> စပိန်တို့၏ အမွေအနှစ်အကြွင်းအကျန် အဖြစ် အမြင်နိုင်ဆုံးမှာ ဖိလစ်ပိုင်တို့ကြားတွင် စပိန်အမည် နှင့် မျိုးရိုးအမည်များ ထည့်သွင်း မှည့်ခေါ်ကြခြင်း ဖြစ်ပြီး သို့သော်လည်း စပိန်အမည်နှင့် မျိုးရိုးအမည်ကို မှည့်ခေါ်သူတိုင်း စပိန်သွေးပါရှိကြသည် မဟုတ်ပေ။ ထိုထူးဆန်းသော အရာမှာ အာရှသားတို့ကြားတွင် တမူထူးခြားနေပြီး စပိန်ဘုရင်ခံချုပ် နာစီဆို ကလာဗယ်ရီရာ ဝိုင် ဇယ်လ်ဒွါ၏ ကိုလိုနီခေတ် အမိန့်ကြောင့် ဖြစ်ပြီး ထိုအမိန့်အရ မျိုးရိုးအမည်များကို စနစ်တကျသုံးစွဲရန်နှင့် စပိန်အမည်များကို အသုံးပြုရန် ပြည်သူများကို ညွှန်ကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name=Dumont>{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=zMFKs8--FDMC&pg=PA160 |title = Visayan Vignettes: Ethnographic Traces of a Philippine Island |author = Dumont, Jean-Paul |publisher = University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1992 |pages = 160–162 |isbn = 978-0-226-16954-5}}</ref> လမ်းများ၊ မြို့များ နှင့် ခရိုင်များ၏ အမည် အများအပြား မှာလည်း စပိန်အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို နေရာတကာ သုံးစွဲကြခြင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းပေါ်တွင် အမေရိကန်တို့၏ ရိုက်ခတ်မှု ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန် ပေါ့ပ်ယဉ်ကျေးမှု ရေစီး၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လက်ခံရန်အတွက် အသင့်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမြန်ချက် အစားအသောက်များနှင့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်နှင့် ဂီတတို့အား သွေးသားထဲမှ နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမြန်ချက် စားသောက်ဆိုင်များကို လမ်းအများအပြားပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။ အမေရိကန်တို့၏ တကမ္ဘာလုံးတွင် ရှိနေသော အမြန်ချက် စားသောက်ဆိုင်များမှာ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာကြသော်လည်း ပြည်တွင်း အမြန်ချက်စားသောက်ဆိုင်များ ဖြစ်ကြသော ဂိုးလ်ဒီလော့ခ် နှင့် အထူးသဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း ဦးဆောင်နေသော အမြန်စားသောက်ဆိုင် ဂျော်လီဘီး တို့ ထွက်ပေါ်လာပြီး နိုင်ငံခြားပြိုင်ဘက်များကို အောင်မြင်စွာ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Jollibee>{{cite web|url = http://www.jollibee.com.ph/corporate/phenomenon.htm |archivedate = June 23, 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070623034806/http://www.jollibee.com.ph/corporate/phenomenon.htm |title = The Jollibee Phenomenon |publisher = Jollibee Inc. |accessdate = January 9, 2008}}</ref><ref name=Jollibee2>{{Cite news|url = https://www.nytimes.com/2005/05/30/business/worldbusiness/30iht-burger.html?pagewanted=all |title = Jollibee stings McDonald's in Philippines |author = Conde, Carlos H. |newspaper =The New York Times|date = May 31, 2005 |accessdate = January 5, 2010}}</ref> ===ဗိသုကာပညာ=== [[File:Calle Crisologo, Vigan Ilocos Sur.JPG|thumb|ဗီဂန်ရှိ ကိုလိုနီခေတ်အိမ်များ]] စပိန်တို့၏ ဗိသုကာပညာသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် စွဲထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး မြို့များစွာမှာ မြို့လယ် ရင်ပြင် တစ်ခု သို့မဟုတ် "ပလာဇာ မေယာ" ကို ဝိုင်းရံ၍ တည်ဆောက်ကြသည်။ သို့သော်လည်း စပိန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော အဆောက်အဦးပေါင်းများစွာမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဖြိုဖျက်ခံခဲ့ရသည်။ <ref name=Ring /> အချို့သော ဥပမာများမှာ ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ ဘုရားကျောင်းများ၊ အစိုးရ အဆောက်အဦးများနှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဘာရော့ခ် ဘုရားကျောင်း ၄ ခုမှာ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး မနီလာရှိ ဆန် အဂတ်စတင်း ဘုရားကျောင်း၊ အီလိုကော့စ် နော်တဲ ရှိ ပဝေးဘုရားကျောင်း ၊ အီလိုကော့စ်ဆား ရှိ ဆန်တာမာရီယာ ဘုရားကျောင်း၊ အီလိုအီလိုရှိ ဆန်တို တောမတ်စ် ဒီ ဗေလာနျူဗာ ဘုရားကျောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=Unesco>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/677/multiple=1&unique_number=801|title=Baroque Churches of the Philippines|website=UNESCO World Heritage Centre|author1=United Nations Educational |author2=Scientific and Cultural Organization |year=2010|accessdate=January 12, 2010}}</ref>အီလိုကော့စ် ဆား ရှိ ဗီဂန်မြို့မှာ ထိန်းသိမ်းထားသော စပိန်စတိုင်လ် အိမ်များ နှင့် အဆောက်အဦးများကြောင့် ထင်ရှားသည်။<ref name="lonelyplanet145">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA145 |title = Philippines |author1 = Rowthorn, Chris |author2 = Greg Bloom |lastauthoramp = yes |edition = 9th |publisher =Lonely Planet|year = 2006 |page = 145 |isbn = 978-1-74104-289-4}}</ref> ၁၈၉၈ အမေရိကန်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဗိသုကာ ပုံစံအသစ် မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အစိုးရ အဆောက်အဦးများနှင့် အာ့တ်ဒီကို စတိုင်လ် ပြဇာတ်ရုံများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တို့ ရှိနေစဉ်အချိန်တွင် မနီလာမြို့၏ အစိတ်အပိုင်း အချို့အား ဒန်နီယယ် ဘာဟမ်၏ ဗိသုကာ ဒီဇိုင်းနှင့် မာစတာပလန်များကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြ အစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဘာဟမ်၏ အစီအစဉ်များထဲတွင် အစိုးရ အဆောက်အဦးများကို ဂရိ နှင့် နီယိုကလပ်စစ်ကယ် ပုံစံ ဗိသုကာပုံစံများဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/architecture-and-allied-arts-2/history-of-philippine-architecture/|title=History of Philippine Architecture|publisher=National Commission for Culture and the Arts|access-date=September 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421020700/http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/architecture-and-allied-arts-2/history-of-philippine-architecture/|archive-date=April 21, 2017|dead-url=yes|accessdate=9 August 2019|archivedate=21 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421020700/http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/architecture-and-allied-arts-2/history-of-philippine-architecture/}}</ref> အီလိုအီလိုမြို့တွင် အမေရိကန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားစဉ်အချိန်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများ၊ အိမ်များ နှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများလည်း အများအပြား ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အီလိုအီလိုရှိ ကယ်လီရီးယဲလ် အရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.oocities.org/dost6/iloilo/touristattraction.html|title=The Official Iloilo Province Webpage|website=oocities.org}}</ref> သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ အချို့ဒေသများဖြစ်သော ဘာတားနစ် ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် အနည်းငယ်ကွဲပြားပြီး စပိန်ပုံစံ ဗိသုကာ ပညာနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ပုံစံ ဗိသုကာများမှာ ကွဲပြားသောနည်းဖြင့် ရောနှောပေါင်းစပ်ကြပြီး ရာသီဥတုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထုံးကျောက်များနှင့် သန္တာကျောက်များကို အဆောက်အအုံသုံး ပစ္စည်းများ အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ <ref name=nccabatanes>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=4&i=226|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419094805/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=4&i=226|archivedate=April 19, 2015|date=April 19, 2015|title=The Batanes Islands|publisher=National Commission for Culture and the Arts|last=Datar|first=Francisco A.}}</ref> အစ်ဒ်ဂျန်း နှင့် အိုင်ဗာတန် ရဲတိုက်များမှာ ဖိလစ်ပိုင်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စပိန်တို့ မသိမ်းပိုက်မီ အချိန်က လူတို့၏ အဓိက ခိုလှုံရာ နေရာများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://www.filipiknow.net/archaeological-discoveries-in-the-philippines/#more-4493|title=15 Most Intense Archaeological Discoveries in Philippine History|website=FilipiKnow}}</ref> ===ဂီတ=== [[File:Philippine culture harana 0.jpg|alt=|left|thumb|ဟာရာနာ လူပျိုလှည့်ရိုးရာ၊ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ သိင်္ဂါရရသမြောက်သော ရိုးရာဂီတကို ပေါင်းစပ်ခြင်း]] ဖိလစ်ပိုင်ဂီတသည် အခြားနိုင်ငံများ၏ ကိုလိုနီပြုမှုအောက်တွင် ကွဲပြားသော လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ စပိန်တို့ ကျွန်းများကို မအောင်နိုင်မီ အချိန်က ဂီတအများစုမှာ သဘာဝမှ အမှတ်ရစရာများ သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိသည်။ လူမျိုးစုဂီတ၏ ဥပမာ အချို့မှာ အီဖူဂေါင်းရှိ တီဘိုလီလူမျိုး နှင့် အမ်ဘိုဟာတိုလူမျိုးတို့၏ ''ကိုယု နို တီဘူလာ'' ဖြစ်သည်။ ထိုအမျိုးအစားသည် မောင်းတီးသော ဂီတနှင့် တွဲဖက်လေ့ ရှိပြီး ထင်ရှားသော တူရိယာတစ်ခုမှာ ကူလင်တန်း ခေါ် ကြေးနောင်ပတ္တလားဖြစ်သည်။ စပိန်ခေတ်အတွင်းတွင် ရွန်ဒဲလျာဂီတ ဟု ခေါ်သော မယ်ဒလင်ကဲ့သို့သော တူရိယာများသုံးသည့် ရိုးရာကြိုးတပ်တူရိယာဝိုင်းမှာ နေရာအနှံ့ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ရွန်ဒဲလျာ ဆိုသည်မှာ မည်သည့် ကြိုးတပ်တူရိယာကို မဆို ပလက်ထရွမ် သို့မဟုတ် လက်ခတ်ဖြင့် တီးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဖိလစ်ပိုင် တူရိယာများမှာ ဒေသတွင်းရှိသော ဖိလစ်ပိုင်သစ်များကို သုံး၍ ပြုလုပ်ကြပြီး ပလက်ထရွမ် သို့မဟုတ် လက်ခတ်မှာ လိပ်ခွံကို သုံး၍ ပြုလုပ်ကြသည်။ အခြား ရွန်ဒဲလျာတွင် သုံးသော ကြိုးတပ်တူရိယာများမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင်သာ တွေ့ရသော ၁၄ ကြိုးတပ် ဘန်ဒါရီယာခေါ် ကိရိယာ၊ လောက်ဒ်၊ အော်တေဗီနာ၊ ဆယ်နှစ်ကြိုးတပ် ဂစ်တာ၊ အူကူလီလီ၊ ဘာဂျို ဒီ အူးနပ်စ် သို့မဟုတ် ဒယ်ဘယ်ဘေ့စ်၊ ဂစ်တာရွန် မက္ကဆီကာနို နှင့် အခြား ဂစ်တာပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ပုံစံထုတ် ပြုလုပ်ထားသော ဖိလစ်ပိုင်ထုတ် တူရိယာများ ဖြစ်သည်။ ဟာရာန လူပျိုလှည့် ဂီတ နှင့် ကွန်ဒီမန် ဂီတတို့မှာ လူပျိုလှည့်ရိုးရာများတွင် သီချင်းဆို တီးမှုတ်ရာ၌ အများအားဖြင့် တီးမှုတ်သီဆိုလေ့ ရှိကြသည်။<ref name=aboutpmusic>{{cite web|url=http://aboutphilippines.ph/filer/toledo-cebu/PHILIPPINE%20MUSIC.pdf|date=June 20, 2015 |title=PHILIPPINE MUSIC|publisher=Balikbayan family-union – AboutPhilippines|author1=Anupol|author2=Cayabyab|author3=Chua|author4=Luarca|author5=Shimamoto|author6=Torio|author7=Yumol}}{{dead link|date=February 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> မာဆယ်လို အာဒိုနေ (အော်ဂင်သမား)၊ ဆင်ပလစ်စီယို ဆိုလစ် (အော်ဂင်သမား) ၊ ဒီယဲဂို စီ ပီရက်ဇ် (စန္ဒယားဆရာ)၊ ယိုဆေး ကွန်ဆဲကို (စန္ဒရားဆရာ) နှင့် ဒွန်နာ ဒိုလိုရက်စ် ပါတာနို (တေးရေးဆရာ) တို့မှာ ယနေ့ခေတ်တွင် နာမည်ကျော်သော ဂီတပညာရှင်များ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အမေရိကန်တို့၏ ပေါ့ပ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင် အလွန်အမင်း နေရာယူထားပြီး စပိန်ခေတ်မှ အမေရိကန်တို့ သိမ်းပိုက်ရာတွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယား ပေါ့ပ်ဂီတနှင့် အတူ ထို ဂီတနှစ်ခုတို့မှာ လတ်တလော မီဒီယာရှိ ဂီတဇာတ်ခုံကို လွှမ်းမိုး နေရာယူထားကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/8989687|title=Reason Behind the Rising Popularity of K-Pop in the Philippines|author=Alyssa Kristin Cruz|website=academia.edu}}</ref><ref name=nccamusic>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=157|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724223121/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=157 |archivedate=July 24, 2014|date=July 25, 2014 |title=Popular Music in the Philippines|last=Baes|first=Jonas|publisher=National Commission for Culture and the Arts}}</ref> သို့သော်လည်း စပိန်လွှမ်းမိုးသော ရိုးရာဂီတမှာ ပြန်လည်ရှင်သန်လာနိုင်ပြီး ဖိလစ်ပိုင် မာဒရစ်ဂယ် ဆင်းဂါး ကဲ့သို့သော သံပြိုင်ဂီတအဖွဲ့များ နိုင်ငံအတွင်း အဝင်အထွက် ပြုနေမှု၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/move-ph/balikbayan/39564-choirs-filipino-classics|title=Choirs around the world take on Filipino classics|website=Rappler|accessdate=9 August 2019|archivedate=9 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190809134546/https://www.rappler.com/move-ph/balikbayan/39564-choirs-filipino-classics}}</ref> ===အက=== [[File:Zamboanga_Restaurant_(10_of_16).jpg|thumb|ဆင်ကေး ခေါ် စပိန်ခေတ်မတိုင်မီက မာရာနောင်း သူကောင်းမျိုးတို့ကို ဖော်ပြနေသော အက]] [[File:Folklore of the popular heritage of the State of the Philippines 05.jpg|thumb|ကာရီညိုဆာ ခေါ်သော စပိန်ခေတ်က ဖိလစ်ပိုင် ရိုးရာ လူပျိုလှည့်အက]] ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဂီတ ပြောင်းလဲလာသကဲ့သို့ပင် အကသည်လည်း အစဉ်တစိုက် ပြောင်းလဲနေသည်။ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ဖိလစ်ပိုင်တွင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော လူမျိုးစုတို့မှာ များပြားလှစွာသော လူမျိုးစု အကများ ရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင်သည် ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော အကများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လူဇွန်းနှင့် ဗီဆာယားတို့တွင် စပိန်တို့ ရောက်မလာမီ အချိန်အထိ လူမျိုးစုအကများကို ပိုမိုရင်းနှီးကြသည်။ မင်ဒါနောင်းတွင်မူ မွတ်ဆလင်တို့ အတုကို ယူထားသော အကများ ပိုမိုများပြားပြီး စပိန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဇမ်ဘိုရန်းဂါးတွင် အနည်းငယ်မျှသာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နေရာတကာတွေ့ရသော အကများကို လူမှုရေးအခမ်းအနားများဖြစ်ကြသော ရိုးရာပွဲများ၊ ဟာသပွဲများ၊ နေ့စဉ်ဘဝများ နှင့် ပါတီများတွင် တွေ့ရသည်။ စပိန်ခေတ်တွင် အကအများစုမှာ ရွန်ဒဲလျားဂီတဖြင့် တွဲဖက်လေ့ရှိပြီး အများအားဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်လာသော ၁၄ကြိုးတပ် ဘန်ဒါရီယားခေါ် ဖိလစ်ပိုင်တို့ တီထွင်ထားသော တူရိယာ သို့မဟုတ် အခြားဒေသတွင်း တီထွင်ထားသော ကြိုးတပ်တူရိယာများကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ထင်ရှားသော အကတစ်ခုမှာ တီနီကလင်း ဟု ခေါ်ပြီး ရွန်ဒဲလျား ဂီတသမားအဖွဲ့မှာ ဝါးလုံးနှစ်ချောင်း၏ ရိုက်ခတ်သံနှင့်အတူ တီးခေတ်ကြသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ထိုအက အစတွင် အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ "ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြသားတို့ ရောစပ်ခြင်း" ဇာတ်ကွက်ကို သရုပ်ဆောင်ကြသည်။ အကသမားများသည် တစ်ဖက်တစ်ချက်မှ ကိုင်ထားပြီး ရိုက်ခတ်နေသော ဝါးလုံးများကြားမှ လှုပ်ရှားကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဝါးလုံတစ်စုံ အချင်းချင်း ကန့်လန့်ဖြတ်ခြင်းကို ပြသသည်။ ထိုသို့ ဝါးလုံး အသုံးပြုသော မွတ်ဆလင် ပုံစံအကကို စင်ကေး ဟု ခေါ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.stringsofunity.com/rondalla-history.html|title=Strings of Unity|last=Felix|first=Marcus|website=stringsofunity.com|accessdate=December 17, 2015|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010145309/http://stringsofunity.com/rondalla-history.html}}</ref> ကာရီညိုဆာခေါ် စပိန်ဖိလစ်ပိုင် အကမှာ "ဖိလစ်ပိုင်၏ အမျိုးသား အက" ဟု တရားဝင် မဟုတ်သော်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းမှာ နှစ်ပါးသွားအကဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ယပ်တောင် သို့မဟုတ် လက်ကိုင်ပုဝါကို ကိုင်ထားပြီး ၎င်းမှာ စုံတွဲအနေနှင့် သိင်္ဂါရရသမြောက်သော ဇာတ်ကွက်ကို ကပြရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် မော်ဒန် နှင့် ပို့စ်မော်ဒန် ကာလတွင် ရှိသော အကများမှာ နူးညံ့သော ဘဲလေး အကမှ လမ်းပေါ်မှ အကစတိုင်လ် ဘရိတ်ဒန့်စ် အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ <ref name=nccadance>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=117|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724234241/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=117 |archivedate=July 24, 2014|date=July 24, 2014 |title=Philippine Dance in the American Period|publisher=National Commission for Culture and the Arts|first=Basilio Esteban S.|last=Villacruz}}</ref> ===မျက်မြင်အနုပညာ=== [[File:The Bulol.jpg|thumb|left|ဘာနာဝေး အီဖူဂေါင်း စပါးနတ်ကို သစ်သားဖြင့် ထွင်းထုထားပုံ]] [[File:Spolarium.jpg|thumb|left| ဂျွမ်လူနာ၏ ''စပိုလီရာရီယမ်'' (၁၈၈၄)]] အိုးလုပ်ငန်းနှင့် ယက်ကန်းလုပ်ငန်းတို့သည် ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ အနုပညာဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းကို ပထမဆုံး ဖော်ပြသော အနုပညာပုံစံများဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်ဂူနေထိုင်မှုများမှ သက်သေအဖြစ် ကျန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် အများစုမှာ လူပုံစံ လုပ်ထားသော မြေထည်ခရားများဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၅ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၂၂၅ ခုနှစ်အတွင်းဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ယက္ကန်းလုပ်ငန်းကို အမျိုးသမီးများက အများစု ပြုလုပ်ကြပြီး အဘာကာ၊ နာနတ်သီး၊ ဝါ နှင့် သစ်ခေါက်တို့မှ ရသော အမျှင်များကို သုံး၍ အဝတ်အထည်များ၊ ကော်ဇောများနှင့် ဦးထုပ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဆန်ပြောင်းစသော အစေ့များ နှင့် အခြားအစားအသောက်များကို သယ်ယူရန် ခြင်းတောင်းများကို သုံးကြသည်။ <ref name="slideshare1">{{cite web|last=Sotto |first=Trish |url=http://www.slideshare.net/TrishSotto/fa-28-weaving-history |title=Fa 28 weaving history |publisher=Slideshare.net |date= |accessdate=August 1, 2013}}</ref><ref name="nationalmuseum1">{{cite web |url=http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Pots.html |title=Anthropomorphic Pots : Metal Age : Ayub Cave, Saranggani Province |publisher=National Museum of the Philippines |accessdate=February 22, 2015 |archivedate=18 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181018050322/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Pots.html }}</ref> အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင် ပန်းပုရုပ်များတွင် ရှေ့ပိုင်း ဝစ်လစ်စလစ်ပုံ ရှိကြသည်။ အစောဆုံး ပုံစံများထဲမှ တစ်ခုမှာ ''ဘူလိုး'' ဟု ခေါ်ပြီး အီဖူဂေါင်းလူမျိုးတို့မှ လယ်ယာမြေသာယာဝပြောမှု အတွက် သေချာစေရန် သုံးကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပန်းပုရုပ်များ၏ နဂိုမူလ အလုပ်မှာ ၎င်းတို့ကို ဖန်တီးသော လူမျိုးစုများ၏ ပွဲတော်များနှင့် ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အာရပ်နှင့် ရုရှား သာသနာပြုများမှလည်း ဖန်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အရုပ်များဖြစ်သော အိုကေး ပုံစံ အရုပ်များကို ယူဆောင်လာကြသည်။ ထိုသို့သော ပန်းပုရုပ်များမှာ ဆူလူးအား အစ္စလာမ်ဘာသာ အဖြစ် ပြောင်းလဲရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုခြင်းသည်လည်း ဖိလစ်ပိုင်တို့ အနေနှင့် ချစ်မြတ်နိုးသော အရာများကို ပန်းပုရုပ် ထုလုပ်ခြင်းအား မတားဆီးခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် နတ်များနှင့် သူတော်စင်များ၏ ပန်းပုရုပ်များကို သုံး၍ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့အား ခရစ်ယာန် တရားစာများကို သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန် ကိုလိုနီကာလ အတွင်းတွင်လည်း ကိုးကွယ်သူများအနေနှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်မှုကို ပန်းပုထု၍ ဘုရားကျောင်းများကို အလှဆင်ရန် အတွက် တားဆီးခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ပညာရေး တိုးတက်လာပြီး လူတို့ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာကြပြီးနောက် အနုပညာရှင် အများစုသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရုပ်များ ထုလုပ်ရာမှ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ပုံများဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="wiziq1">{{cite web |url=http://www.wiziq.com/tutorial/159187-HISTORY-OF-PHILIPPINE-PAINTING |title=History Of Philippine Painting |publisher=Wiziq.com |date= |accessdate=August 1, 2013 |archive-date=3 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703035433/http://www.wiziq.com/tutorial/159187-HISTORY-OF-PHILIPPINE-PAINTING }}</ref> ဒါမီယန် ဒိုမင်ဂိုတို့ကဲ့သို့ အစောပိုင်း ခေတ်သစ်ပန်းချီဆရာတို့၏ ပန်းချီကားများတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများ အများအားဖြင့် ရှိနေသေးသော်လည်း ဂျွမ်လူနာနှင့် ဖဲလစ် ဟီဒယ်လ်ဂိုတို့၏ ပန်းချီကာများသည် နိုင်ငံရေးဘက်သို့ ပြသနေကြသည်။ ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသား ပန်းချီဆရာ ဖာနန်ဒို အေမောဆိုလိုသည် ပို့စ်မော်ဒန် အနုပညာကို အသုံးပြု၍ ပန်းချီကားများကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ဖိလစ်ပိုင်၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို ပြသနေကြကာ အခြားသော ပန်းချီဆရာများဖြစ်သော ဖာနန်ဒို ဇိုဘယ် အစရှိသူတို့သည် သရုပ်မှန်ဝါဒ နှင့် အက်စထရပ် နည်းစနစ်များကို သုံးခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အာ့တ်ဒီကော် စတိုင်လ်တွင် ပန်းပုထုခြင်းအား ဗိသုကာ ပညာနှင့်ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးကြသည်။ ထိုဥပမာများကို နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ပန်းပုရုပ်များတွင် တွေ့မြင်နိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပန်းခြံများနှင့် ဟင်းလင်းပြင်များတွင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=3_ocHJ0_t44C|title=Humanities and the Digital Art|edition=2006|isbn=978-971-23-4628-6|year=2006|pages=[https://books.google.com/?id=3_ocHJ0_t44C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=history+philippine+sculptures#v=onepage&q=history%20philippine%20sculptures&f=false 31-32]}}</ref> ===စံနှုန်းတန်ဖိုးများ=== ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော်ပြရမည်ဆိုပါက ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော စံနှုန်းတန်ဖိုးများမှာ လူအချင်းချင်း မှီခိုဆက်နွယ်နေခြင်းစနစ်ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အမျိုးတော်စပ်မှုများ၊ လုပ်ဆောင်ပေးရန်ရှိမှုများ၊ သူငယ်ချင်းဖြစ်မှုများ၊ ဘာသာရေး (အထူးသဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ) နှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=CAPH>[http://countrystudies.us/philippines/41.htm ''Social Values and Organization''], Philippines, Country Studies US. Online version of print book Ronald E. Dolan, ed. ''Philippines: A Country Study''. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991.</ref> ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ တန်ဖိုးများမှာ အများစုသော အပိုင်းများတွင် လူမှုရေးဆိုင်ရာ သင့်မြတ်မှုများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၌ ဗဟိုပြုလျက် ရှိပြီး အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အများကလက်ခံရန် ဆန္ဒက တွန်းအားပေးမှု အဖြစ်ရှိနေသည်။<ref name="Phil" /> ထိုတန်ဖိုးများမှ သွေဖည်မသွားစေရန် အဓိက အတားအဆီးမှာ "''ဟီရာ''" ဆိုသော အတားအဆီးဖြစ်ပြီး အကြမ်းအားဖြင့် ဘာသာပြန်မည် ဆိုပါက "ရှက်တတ်မှု" နှင့် "''အာမို ပရိုပီရို ''" ခေါ် "ဂုဏ်သိက္ခာ" တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Phil">{{cite book|author1=Chris Rowthorn|author2=Greg Bloom|title=Philippines|url=https://books.google.com/books?id=aaUR07G0yAcC|year=2006|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-289-4}}</ref> လူမှုရေးဆိုင်ရာ လက်ခံနိုင်မှု၊ အစုအဖွဲ့မှ လက်ခံမှု နှင့် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပါဝင်နိုင်မှုတို့သည် အဓိက ဂရုစိုက်ကြသော အချက်များ ဖြစ်သည်။ အခြားသူများက မည်သို့မည်ပုံ ထင်မြင်ယူရမည်၊ ပြောဆိုမည်၊ ပြုလုပ်မည် စသည်တို့ကို ဂရုစိုက်ခြင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့ကြား လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြုအမူများကို အပြင်းအထန် လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။<ref name=Didache>Hallig, Jason V. [http://didache.nts.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=277&Itemid ''Communicating Holiness to the Filipinos: Challenges and Needs''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720015814/http://didache.nts.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=277&Itemid |date=July 20, 2011 }}, The Path to a Filipino Theology of Holiness, pp. 2, 10.</ref> ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ တန်ဖိုးများ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုမှာ အနာဂတ်အတွက် အကောင်းမြင်မှု၊ လက်ရှိအခြေအနေ နှင့် အဖြစ်အပျက်များပေါ်တွင် အဆိုးမြင်မှု၊ အခြားသူများအပေါ်တွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှု နှင့် ဂရုစိုက်မှု၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းရှိမှုနှင့် ဖော်ရွေမှု၊ ဧည့်ဝတ်ပြူငှာသော အမူအကျင့်ရှိမှု၊ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းမှု၊ မိမိဘာသာနှင့် အခြားသူများအပေါ် လေးစားမှု၊ အမျိုးသမီးများအား လေးစားမှု၊ ဘုရားသခင်အား ကြောက်ရွံ့မှု၊ လိမ်လည်မှုနှင့် ခိုးယူမှုတို့အား ရွံမုန်းခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=CRVP2>{{cite web |last=Talisayon |first=Serafin |url=http://www.crvp.org/book/Series03/III-7/chapter_xiii.htm|title=Filipino Values, Chapter XIII, Teaching Values in the Natural and Physical Sciences in the Philippines |website=crvp.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417164213/http://www.crvp.org/book/Series03/III-7/chapter_xiii.htm|archivedate=April 17, 2016|publisher=The Council for Research in Values and Philosophy (RVP), The Catholic University of America|date=1994}} File dated April 8, 2000. In {{cite book|isbn=978-1-56518-040-6|title=Values in Philippine Culture and Education (Philippine Philosophical Studies, Series III, Volume 7)|editor=Manuel B. Dy Jr. |series=Cultural heritage and contemporary change|date=March 10, 1994|publisher=Council for Research in Values and Philosophy}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== {{multiple image|perrow = 2|total_width=320 | image1 = Lumpia from Lumpia Shack in New York, NY.jpg | image2 = Chicken adobo.jpg | image3 = Mushroom sisig.jpg | image4 = Halo halo1.jpg | footer = ထိပ်ဆုံးဘယ်ဘက်မှစ၍ လက်ယာရစ် လွန်ပီယာ၊ အာဒိုဘို၊ ဟလိုဟလို၊ စိစစ် }} ဖိလစ်ပိုင် ဟင်းလျာများသည် မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း မူလအစမှ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့ကာ စပိန်၊ တရုတ်၊ အမေရိကန် နှင့် အခြား အာရှ အစားအသောက်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများဖြင့် ဒေသတွင်း ရနိုင်သော ဟင်းချက်စရာများ နှင့် ဖိလစ်ပိုင် ဟင်းလျာများဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ သီးသန့်ထင်ရှားသော ဖိလစ်ပိုင် ဟင်းလျာများ ဖြစ်အောင် ဖန်တီးလာနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်းလျာများတွင် အလွန်ရိုးရှင်းသော ငါးခြောက်ကြော် နှင့် ထမင်းမှစ၍ စားပွဲများအတွက် ချက်ပြုတ်ကြသော ပါအဲလာ နှင့် ကိုစီဒိုတို့ အထိ ကြီးကျယ်သော ဟင်းလျာများ အမျိုးမျိုး ပါဝင်ကြသည်။ <ref name=Jollibee2 /><ref name=Zialcita /> ထင်ရှားသော ဟင်းလျာများမှာ လေချွန်း၊ အာဒိုဘို၊ ဆီးနီးဂန်း၊ ကာရီ-ကာရဲ၊ တာပါ၊ ပါတာအကြွပ်၊ ပန်ဆစ်၊ လွန်ပီယာ နှင့် ဟလိုဟလို တို့ဖြစ်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ရာတွင် သုံးကြသော ဒေသတွင်း ဟင်းချက်စရာများမှာ ကလာမန်စီ၊ အုန်းသီး၊ ဆာဘား ငှက်ပျောပု၊ သရက်သီး၊ အူဘေး၊ နို့ငါး နှင့် ငံပြာရည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ရသာခံမှုမှ အရသာအပြည့်အဝရှိသော အစာများကို နှစ်သက်ကြသော်လည်း ဟင်းလျာများမှာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများကဲ့သို့ မစပ်ကြပေ။ <ref name=Jollibee2 /><ref name=Zialcita>{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=PEy9G-HLokwC&pg=PA281 |title = Authentic Though not Exotic: Essays on Filipino Identity |author = Zialcita, Fernando Nakpil |publisher = Ateneo de Manila University Press |location = Quezon City |year = 2005 |page = 281 |isbn = 978-971-550-479-9}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် အခြားသော အာရှသားများကဲ့သို့ တူကိုသုံး၍ စားသောက်လေ့ မရှိကြပဲ အနောက်တိုင်း စားသောက်ကိရိယာ တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည့် အကြောင်းမှာ ထမင်းသည် အဓိက စားသောက်သည့် အစားအစာဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ဟင်းလျာများတွင် လူကြိုက်များကြသည်မှာ စတူး နှင့် အရည်ပါသော ပင်မဟင်းလျာများဖြစ်ကြသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ထမင်းစား စားပွဲတွင် တွေ့ရသော စားသောက်ကိရိယာမှာ ဇွန်းနှင့် ခက်ရင်းဖြစ်ပြီး ခက်ရင်းနှင့် ဓား မဟုတ်ပေ။<ref name="lonelyplanet48">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA48&dq=filipino+cuisine&q=filipino%20cuisine |title = Philippines |author1 = Rowthorn, Chris |author2 = Greg Bloom |lastauthoramp = yes |edition = 9th |publisher =Lonely Planet|year = 2006 |page = 48 |isbn = 978-1-74104-289-4}}</ref> ရိုးရာအရ လက်ဖြင့်စားသော နည်းကို ကမာရန်း ဟုခေါ်ပြီး ညာဘက်လက်ကိုဆေး၍ လက်ဖြင့်စားခြင်း ဖြစ်ကာ <ref>{{cite web|url=http://traveldeepandwide.com/filipino-kamayan-style-the-proper-way-to-eat-with-your-hand/|title=Filipino Eating Etiquette, Kamayan Style: the proper way to eat with your hands|publisher=traveldeepandwide.com|access-date=10 August 2019|archive-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810131800/http://traveldeepandwide.com/filipino-kamayan-style-the-proper-way-to-eat-with-your-hand/}}</ref> ယခင်က မြို့ပြမဖြစ်သေးသောနေရာများအတွင် အမြဲတစေ တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ <ref name="Zibart">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=y6vTun3i4NQC&pg=PA266 |title = The Ethnic Food Lover's Companion: Understanding the Cuisines of the World |author = Zibart, Eve |publisher = Menasha Ridge Press |year = 2001 |page = 277 |isbn = 978-0-89732-372-7}}</ref> သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်အစားအစာများကို အခြားလူမျိုးများသို့ မိတ်ဆက်ပေးကြသော ဖိလစ်ပိုင်စားသောက်ဆိုင်များကြောင့်လည်းကောင်း မြို့ပြသား ဖိလစ်ပိုင်များကြောင့် လည်းကောင်း ကမာရန်း စာသောက်ခြင်းမှာ ရေပန်းစားသည်။ လတ်တလော ဖြစ်နေသော ပုံစံတွင် "ဘူဒယ်ဖိုက်" (ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်မှ စ၍ နာမည်ပေးပြီး ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။) ဟု ခေါ်ပြီး ငှက်ပျောရွက်များကို ခင်း၍ ပန်းကန်ကြီးကဲ့သို့ ခင်းကျင်းပြီး ထိုအပေါ်တွင် ထမင်းနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ဟင်းလျာများကို အတူတူခင်းကျင်း၍ ဆွေမျိုးများကြား၊ သူငယ်ချင်းများကြား နှင့် ရပ်ဆွေရပ်မျိုးများကြား ကမာရန်း အစားအသောက်အဖြစ် အတူစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20141019154051/http://captain-as.com/what-is-boodle-fight/ Captain A's Seafood Grill] In Philippine usage, the boodle fight is a military academy terminology for "eating combat" or "attack the food."</ref> ===စာပေ=== [[File:Jose Rizal full.jpg|thumb|upright|[[ဟိုဇေး ရီဇား]] သည် စာပေလှုပ်ရှားမှုဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေးကို အစပျိုးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီများသည် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ ပါးစပ်ပြောများမှ တဆင့် အဆင့်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်းလာခဲ့ကြသည်။ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု တစ်ခုချင်းစီတို့၌ သီးသန့်ဖြစ်သော ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ပုံပြင်များနှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရှိကြသော်လည်း ဟိန္ဒူနှင့် စပိန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို အများအပြား တွေ့ရသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီ များတွင် သဘာဝလွန် အကောင်ကြီးများအကြောင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ပါဝင်သော အကြောင်းများဖြစ်ပြီး အက်ဆဝမ် ခေါ် ဖိလစ်ပိုင်စုန်း၊ မနာနန်ဂယ်ခေါ် လူသားစား သွေးသောက်စုန်း၊ ဒီဝါတာ/အန်ကန်တို့ ခေါ်နတ်များ နှင့် သဘာဝ အကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင် ဒဏ္ဍာရီများတွင် ထင်ရှားသော သူများမှာ မာရီယာ မာကီလင်းနတ်သမီး၊ လမ်အမ်းဇာတ်လမ်း၊ ဆရီမာနွတ်ငှက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=Lopez>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=jGssp-oJrT8C&printsec=frontcover |title=A Handbook of Philippine Folklore |author=Lopez, Mellie Leandicho |publisher=University of the Philippines Press |year=2006 |isbn=978-971-542-514-8}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်စာပေများသည် ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့ဖြင့် ရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး စာပေများကို ၁၇ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအတွင်း ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ အဒါနာ သည် ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ကျော်ကြားသော ဇာတ်လမ်းရှည်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်၍ ဟိုဆေး ဒီလာ ခရပ်ဇ် သို့ ဟူဆန် ဆီဆူးမှာ သူနှင့် နာမည်တူ ပဉ္စလက်ငှက် တစ်ကောင် အကြောင်းရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/06/16/1335290/ibong-adarna-year-2014|title=Ibong Adarna in the year 2014|website=philstar.com}}</ref>''ဖလော်ရန်တေး အက် လောရာ'' ကို ရေးဖွဲ့သော ဖရန်စစ်စကို ဘာလာတပ်စ် အမည်ရသည့် ကဗျာဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာမှာ ဖိလစ်ပိုင်စာပေတွင် အများထက် သာလွန်ထူးကဲစွာ ကျော်ကြားသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[ဟိုဇေး ရီဇား]] မှ ''နိုလီမီ တန်ဂျီရီ'' (''ငါ့ကိုထိမှာလား'') နှင့် ''အယ်လ် ဖလစ်ဘတ်စတာရစ်စမို'' (''လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေကိုပိတ်ဆို့ခြင်း'' သို့မဟုတ် ''လောဘရပ်ဝန်း'') ဆိုသော ဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်ကို ရေးခဲ့သည်။ သူ့အား နိုင်ငံတော် သူရဲကောင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ <ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio and Sonia|title=Jose Rizal: Life, Works, and Writings of a Genius, Writer, Scientist and National Hero|year=1999|publisher=All Nations publishing Co. Inc.|location=Quezon City|isbn=978-971-642-070-8|url=http://www.allnationspublishing.com/articles/6/1/Jose-Rizal-Life-Works-and-Writings-of-a-Genius-Writer-Scientist-and-National-Hero/Page1.html|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923080018/http://www.allnationspublishing.com/articles/6/1/Jose-Rizal-Life-Works-and-Writings-of-a-Genius-Writer-Scientist-and-National-Hero/Page1.html|archivedate=September 23, 2013}}</ref> စပိန်တို့ အုပ်စိုးမှု၏ မတရားမှုများကို သူ၏ ဖော်ပြချက်နှင့် သေနတ်ဖြင့် ဝိုင်းပစ်သတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းကြောင့် သေဆုံးရခြင်းတို့သည် အခြား ဖိလစ်ပိုင် တော်လှန်ရေး သမားတို့အား လွတ်လပ်ရေး ရယူရန် အားဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref name=Artists>Republic of the Philippines. National Commission for Culture and the Arts. [https://web.archive.org/web/20080605085638/http://www.ncca.gov.ph/about-ncca/org-awards/org-awards-national-artist-list.php The National Artists of the Philippines]. Retrieved December 26, 2009 from the National Commission for Culture and the Arts Website.</ref>အချို့သော ဖိလစ်ပိုင် စာရေးဆရာများ ဖြစ်သည့် အန်န် ဗွီ အမ် ဂွမ်ဇာလတ်၊ အမာဒို ဗွီ ဟာနန်ဒက်ဇ်၊ ဖရန်စစ်စကို အာဆဲလာနာ၊ နစ် ဂျိုရာကွင် ၊ အက်ဖ် ဆီအိုနေးလ် ဟိုဆေး နှင့် အခြားသူ အမြောက်အမြား တို့မှာ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတော် အနုပညာရှင် ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ===မီဒီယာ=== ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် မီဒီယာများတွင် ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ အခြားသော ဖိလစ်ပိုင် ဘာသာစကားများဖြစ်ကြသော ဗီဆာယန်း ဘာသာစကားများကိုလည်း အသုံးပြုကြပြီး အထူးသဖြင့် ရေဒီယိုများတွင် ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့အနေနှင့် အလွန်ဝေးလံခေါင်းပါးသော ကျေးလက်များအထိ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး ထိုနေရာများသို့ အခြား မီဒီယာများ မရောက်ရှိနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်များဖြစ်သည့် အေဘီစီ-စီဘီအင်န်၊ ဂျီအမ်အေ နှင့် ကွန်ယက် ၅ တို့တွင်လည်း ကျယ်ပြန့်သော ရေဒီယို ကွန်ယက် ရှိကြသည်။ <ref name="BBC Pilipinas">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm Country profile: The Philippines]. (December 8, 2009). ''BBC News''. Retrieved December 20, 2009.</ref> ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းမှာ အမြဲတစေလှုပ်ရှားနေပြီး ဖိလစ်ပိုင် စာနယ်ဇင်းများအတွက် နာမည်ကြီးအနုပညာရှင်များနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ နေ့စဉ်အညှီအဟောက်များ မပြီးနိုင် မစီးနိုင် အသေးစိတ် ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။ ဒရာမာ ဇာတ်လမ်း များနှင့် ဖန်တက်စီ ရှိုးများ ရှိသလို တယ်လီနိုဗယ်လာခေါ် အနောက်တိုင်း ရုပ်သံစီးရီးများ၊ ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲများနှင့် အန်နီးမဲခေါ် ရုပ်ပြကာတွန်းများကိုလည်း နှစ်သက်ကြသည်။ နေ့ခင်းဘက် ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များတွင် ဂိမ်းရှိုးများ၊ အမျိုးမျိုးသော ရှိုးများ နှင့် တော့ခ်ရှိုးများ ရှိသည်။ <ref name=Ratings>Santiago, Erwin (April 12, 2010). {{cite web|url=http://www.pep.ph/news/25288/AGB-Mega-Manila-TV-Ratings-%28April-7-11%29%3A-Agua-Bendita-pulls-away |title=AGB Mega Manila TV Ratings (April 7–11): ''Agua Bendita'' pulls away |accessdate=June 12, 2017 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623102641/http://www.pep.ph/news/25288/AGB-Mega-Manila-TV-Ratings-%28April-7-11%29%3A-Agua-Bendita-pulls-away |archivedate=June 23, 2011 |df= }}. Retrieved May 23, 2010 from the Philippine Entertainment Portal Website.</ref> ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်မှာ သက်တမ်းရှည်ကြာပြီး နိုင်ငံတွင်း ရေပန်းစားသော်လည်း အမေရိကန်၊ အာရှ နှင့် ဥရောပ ရုပ်ရှင်များ၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ပို၍ များပြားလာသည်။ နာမည်ကျော် ဒါရိုက်တာနှင့် မင်းသားများတွင် လီနိုဘရော့ကာ နှင့် နိုရာ အော်နာ ကဲ့သို့သော သူများမှာ ''Maynila: Sa mga Kuko ng Liwanag'' (မနီလာ။ အလင်းတန်းရဲ့ လက်သည်းကြားမှာ) နှင့် ''Himala'' (အံဩဘနန်း) အစရှိသော ရုပ်ရှင်များကြောင့် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/52959/restoring-himala|title=Restoring Himala|date=August 5, 2012|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|accessdate=October 29, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ph.omg.yahoo.com/blogs/omgphnewsblog/may-himala-restored-film-proves-real-global-classic-013358351.html |title=May Himala! Restored film proves real global classic |date=August 16, 2012 |publisher=[[Yahoo!]] |accessdate=October 29, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820024727/http://ph.omg.yahoo.com/blogs/omgphnewsblog/may-himala-restored-film-proves-real-global-classic-013358351.html |archivedate=August 20, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/indie/10686/restored-version-of-himala-will-premiere-at-the-69th-venice-film-festival|title=Restored version of Himala will premiere at the 69th Venice Film Festival|date=August 13, 2012|publisher=pep.ph|accessdate=September 21, 2014|archivedate=5 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205214346/http://www.pep.ph/guide/indie/10686/restored-version-of-himala-will-premiere-at-the-69th-venice-film-festival}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/news/cannes-classics-2013-line-up/5054402.article?blocktitle=Latest-News&contentID=1846|title=Cannes Classics 2013 line-up unveiled |website=Screen Daily|accessdate=April 30, 2013}}</ref> လတ်တလောနှစ်များတွင် နာမည်ကျော်များမှာ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရုပ်ရှင် သို့ လူးလာခေါက်ပြန် ကူးပြောင်းနေကြပြီး ထို့နောက် နိုင်ငံရေးအတွင်း ဝင်ရောက်ကြခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာသည်။<ref name=Celebrity>[http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=9084791 "The Philippines' celebrity-obsessed elections"]. (April 26, 2007). ''[[The Economist]]''. Retrieved January 15, 2010.</ref> ===ရုပ်ရှင်=== [[File:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|thumb|upright|ဘရေလန်တီ မန်ဒိုဇာမှာ ကျော်ကြားထင်ရှားသော ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။]] ''Salón de Pertierra'' သည် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရုပ်ရှင်များ အားလုံးမှာ စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် ဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်များ စတင်မိတ်ဆက်စဉ် အချိန်က နိုင်ငံအတွင်း စပိန်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များ ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်သူမှာ အန်တိုနီယို ရားမို့စ် ဖြစ်သည်။ သူသည် ''Panorama de Manila'' (မနီလာမြင်ကွင်းကျယ်) ၊ ''Fiesta de Quiapo'' (ကွီရာပို စားပွဲတော်) ၊ ''Puente de España'' (စပိန်တံတား) ၊ ''Escenas Callejeras'' (လမ်းမြင်ကွင်းများ) စသော ရုပ်ရှင်များကို ရိုက်ကူးစဉ်က လက်လှည့်ကင်မရာကို သုံး၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဟိုဆေး နီပိုမူဆီနို ကိုမူ ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်၏ ဖခင် အဖြစ် တင်စားခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။<ref>[http://su.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:200615 "The Role of José Nepomuceno in the Philippine Society: What language did his silent film speaks?"]. Stockholm University Publications. Retrieved on January 6, 2011.</ref> ထိုသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံရသည်မှာ သူ၏ ရုပ်ရှင်များသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး အနုပညာပုံစံဖြင့် ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များ ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။<ref name="books.google.com"/> သူ၏ ပထမဆုံး ဇာတ်ကားဖြစ်သော ''Dalagang Bukid'' (ကျေးလက်အပျိုမ) အမည်ရသော ဇာတ်ကားအား ၁၉၁၉တွင် ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင်ပြသခြင်း ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ စွန့်ဦးတီထွင် လုပ်ငန်းရှင် ဝေါဂရားမှ ဝေါဂရားရုပ်ရှင်ရုံကို မနီလာရှိ အင်ထရာမူရို့စ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ဈေးကွက်ကို အမှန်အကန် စတင်ဖန်တီးနေသော အချိန်ဖြစ်ပြီး အသံတိတ်ရုပ်ရှင်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာချိန် ဖြစ်သည်။ ထိုအသံတိတ် ရုပ်ရှင်များကို ဓာတ်စက်၊ စန္ဒယား၊ ကွားတက်ခေါ် အဆိုတော် ၄ ယောက်တွဲ ဝိုင်း နှင့် လူ ၂၀၀ သံပြိုင်ဆိုအဖွဲ့တို့ဖြင့် တွဲဖက်ပြသကြသည်။ ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်စဉ် အချိန်က ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းကို ရပ်တန့်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၀ ခုနှစ်များမှ ၁၉၄၅ အထိ ဟောလိဝုဒ်ဈေးကွက်အား ဂျပန်ရုပ်ရှင်များဖြင့် အစားထိုးခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ် ၁၉၄၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှာ ဖိလစ်ပိုင်ရုပ်ရှင်၏ ပထမဆုံး ရွှေရောင်နေ့များဟု ဆိုနိုင်ပြီး လာပူး-လာပူး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရးမှ ဗီဆာယန်းရုပ်ရှင်များ ပြန်လည် ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ဇာတ်ကားများ နှင့်အတူ ဆမ်ပါဂွီတာ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ အများအားဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ဘုမ်ဘာ ခေါ် အပြာကားအနုစား များနှင့် တေးဂီတရုပ်ရှင်များ၏ ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ရုပ်ရှင်ရွှေခေတ်မှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း အထိဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူတို့ အဖြူအမည်းရုပ်ရှင်များ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အထိ ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်များက ရုပ်ရှင်ရုံများကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့ကြသည်။ <ref name="bleak">[https://web.archive.org/web/20070401080345/http://www.iht.com/articles/2007/02/11/yourmoney/movies12.php A bleak storyline for the Filipino film industry]. Conde, Carlos H. ''International Herald Tribune''. February 11, 2007. (archived from [http://www.iht.com/articles/2007/02/11/yourmoney/movies12.php the original] on April 1, 2007)</ref> ထိုခေတ်၏ အာရုဏ်ဦးအစတွင် ပုံမှန် ဖိလစ်ပိုင်ရုပ်ရှင်လောက၏ သိသာစွာ ကျဆင်းလာခြင်းကို မြင်လာရသည်။<ref name="dying">[http://www.newsflash.org/2004/02/hl/hl103539.htm RP Movie Industry Dying] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214000957/http://www.newsflash.org/2004/02/hl/hl103539.htm |date=February 14, 2009 }}. Vanzi, Sol Jose. ''Newsflash''. January 15, 2006.</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်မူ ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်ရုံများ၌ ဖိလစ်ပိုင်ရုပ်ရှင်များ ကြည့်ရှုသူများပြားလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် သီးသန့်ရုပ်ရှင် စတူဒီယိုများမှ ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များ၏ ကျယ်ပြန့်သော အောင်မြင်မှုများကို တွေ့ရသည်။<ref name="TadhanaABSCBN20150303">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/15/15/tadhana-top-grossing-local-indie-film-all-time|title='Tadhana' is top grossing local indie film of all time|first=ABS-CBN|last=News|access-date=12 August 2019|archive-date=20 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320210505/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/15/15/tadhana-top-grossing-local-indie-film-all-time}}</ref><ref name="TadhanaABSCBN20150220">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/20/15/angelica-calls-out-fans-tadhana-piracy|title=Angelica calls out fans on 'Tadhana' piracy|first=ABS-CBN|last=News|access-date=12 August 2019|archive-date=27 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151027185839/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/20/15/angelica-calls-out-fans-tadhana-piracy}}</ref> === အားကစား === [[File:Smart Araneta Coliseum Basketball setup.jpg|thumb|စမတ်အာရာနီတာ ကိုလီဆီယမ် တွင် ကျင်းပသော ဖိလစ်ပိုင်ဘတ်စကက်ဘောအသင်း (PBA) ၏ ကစားပွဲတစ်ခု]] ဘက်စကက်ဘော၊ လက်ဝှေ့၊ ဘော်လီဘော၊ ဘောလုံး၊ အမေရိကန် ဘောလုံး၊ ရပ်ဘီဘောလုံးကစားနည်း နှစ်မျိုးစလုံး၊ ကြက်တောင်၊ ကရာတေး၊ တိုက်ကွမ်ဒို၊ ဘိလိယက်၊ တန်းပင် ဘိုးလင်း၊ စစ်တုရင် နှင့် စီပါ အစရှိသော အမျိုးမျိုးသော အားကစားတို့သည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ရေပန်းစားသည်။ လမ်းကြမ်းဆိုင်ကယ်စီးခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း နှင့် တောင်တက်ခြင်းတို့မှာလည်း ရေပန်းစားလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ ဘက်စကက်ဘောအား အပျော်တမ်းနှင့် ကြေးစား အဆင့် နှစ်ခုစလုံးတွင် ကစားကြပြီး ဖိလစ်ပိုင်၏ ရေပန်းအစားဆုံး ကစားနည်းဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။<ref>[http://home.bca-pool.com/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=30 "Billiard Congress of America: Hall of Fame Inductees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312180648/http://home.bca-pool.com/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=30 |date=12 March 2014 }}. (2009). Retrieved December 20, 2009 from the Billiard Congress of America Website.</ref><ref name=kilala>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino.htm Mga Kilalang Pilipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915150626/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino.htm |date=15 September 2017 }} [Known Filipinos]. (n.d.) (in Filipino). ''Tagalog at NIU''. Retrieved April 25, 2010 from the Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, SEAsite Project.</ref> ၂၀၁၀ တွင် မန်နီ ပက်ကီယို အား ၂၀၀၀ ခုနှစ်များအတွက် "ဆယ်စုနှစ်အတွင်း အကောင်းဆုံး သတ်ပုတ်သူအဖြစ်" အမေရိကန်လက်ဝှေ့စာရေးဆရာများအသင်း၊ ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့ကောင်စီ နှင့် ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့အသင်းတို့မှ အမည်ပေး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Pacquiao named Fighter of the Decade">{{cite news |title = Pacquiao named fighter of the decade |agency = [[Reuters]] |date = June 5, 2010 |url = https://www.reuters.com/article/idUSTRE6541BX20100605 |first=Alastair |last=Himmer}}</ref> အမျိုးသား ကိုယ်ခံပညာနှင့် အားကစားနည်းများမှာ အားနစ် ဖြစ်ပြီး အချို့ဒေသများတွင် အက်စခရီးမား နှင့် ကာလီ ဟု ခေါ်သည်။<ref>Republic of the Philippines. (Approved: December 11, 2009). [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209850.pdf An Act Declaring Arnis as the National Martial Art and Sport of the Philippines]. Retrieved February 18, 2010 from the Senate of the Philippines Website.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် နွေရာသီအိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ စတင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင် ဆုတံဆိပ်ရရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ <ref>Republic of the Philippines. (Approved: December 11, 2009). [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209850.pdf An Act Declaring Arnis as the National Martial Art and Sport of the Philippines]. Retrieved February 18, 2010 from the Senate of the Philippines Website.</ref>ထိုအချိန်မှစ၍ နွေရာသီ အိုလံပစ်အားကစားပွဲတိုင်းတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ အမေရိကန် ဦးဆောင်၍ နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲကို သပိတ်မှောက်သော အကြိမ် မှလွဲ၍ ဖြစ်သည်။ <ref>Republic of the Philippines. (Approved: December 11, 2009). [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209850.pdf An Act Declaring Arnis as the National Martial Art and Sport of the Philippines]. Retrieved February 18, 2010 from the Senate of the Philippines Website.</ref>ဖိလစ်ပိုင်သည် အပူပိုင်းနိုင်ငံများထဲမှ ပထမဆုံး ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲကို ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပထမဆုံးအဖြစ် ၁၉၇၂ ခုနှစ် အားကစားပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=The Official Report of XIth Winter Olympic Games, Sapporo 1972 |publisher=The Organizing Committee for the Sapporo Olympic Winter Games |year=1973 |pages=32, 145, 447 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1972/orw1972.pdf |accessdate=January 31, 2008 |archive-date=26 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202605/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1972/orw1972.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ကစားခြင်း=== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Speelbord voor mancala spel TMnr 45-318.jpg|thumb|left|ဆွန်ကာသည် ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာ ကစားနည်း ဖြစ်သည်။]] ''လွတ်ဆန် ဘာကာ''၊ ''ပါတင်တယ်ရို''၊ ''ပီကို'' နှင့် ''တွမ်ဘမ် ပရက်ဆို'' အစရှိသော ကလေးကစားနည်းများဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာ ကစားခြင်းများ ကို ဖိလစ်ပိုင် လူငယ်များအကြား ကစားနေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ <ref name=Hagonoy>{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071106053308/http://www.hagonoy.com/lbcorpus/halbc010.html |date=November 6, 2007 |title=Mga Larong Kinagisnan }} [Games One Grows Up With]. Hagonoy.com. (archived from [http://www.hagonoy.com/lbcorpus/halbc010.html the original] on November 6, 2007)</ref><ref name=Seasite>[https://web.archive.org/web/20140628125706/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Filipino_Games/mga_larong_pilipino.htm Mga Larong Pilipino] [Philippine Games]. (2009). ''Tagalog at NIU''. Retrieved December 19, 2009 from the Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, SEAsite Project. (archived from [http://www.seasite.niu.edu./Tagalog/Filipino_Games/mga_larong_pilipino.htm the original] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827113637/https://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Filipino_Games/mga_larong_pilipino.htm |date=August 27, 2007 }} on June 28, 2014)</ref> ''ဆွန်ကာ'' သည် ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာ ကစားခုံဖြင့် ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ဖဲကစားနည်းများမှာ ပွဲတော်များအတွင်း ရေပန်းစားပြီး ''ပူဆွိုင်'' နှင့် ''တောင်အစ်'' စသည်တို့ကို တရားမဝင် လောင်းကစားခြင်း အနေနှင့် ကစားလေ့ရှိသည်။ မာဂျောင်းကို အချို့သော ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း ကစားကြသည်။ ဆာဘောင်း သို့မဟုတ် ကြက်တိုက်ခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသားများကြားတွင် ရေပန်းစားသော အပန်းဖြေနည်းဖြစ်ပြီး စပိန်တို့ ရောက်မလာမီကပင် ရှိခဲ့သည်။ မဂျဲလင်၏ မှတ်တမ်းရေးသူဖြစ်သော အန်တိုနီယို ပီဂါဖက်တာက တေးတေးတိုင်းပြည်တွင် ထိုသို့ အပျော်အပါး အနေနှင့် ကစားကြခြင်းကို ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Dundes|first=Alan|title=The Cockfight: A Casebook|url=https://books.google.com/books?id=Wy5VqKSYt8IC|year=1994|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-14054-0|pages=[https://books.google.com/books?id=Wy5VqKSYt8IC&pg=PA136 136–137]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.top-destination-choice-the-philippines.com/sabong.html|title=Sabong: An Enduring Hallmark of Philippines History|website=Top Destination Choice The Philippines.com}}</ref> ယိုယို ကစားစရာမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင် လူကြိုက်များသော ကစားစရာဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်ပုံစံအား ပီဒယို ဖလော်ရက်စ် ကုမ္ပဏီမှ စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ထိုအမည်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ အီလိုကာနိုဘာသာစကားမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=mw>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/yo-yo Yo-yo]. (2010). In Merriam-Webster Online Dictionary. Retrieved January 10, 2010.</ref> {{clear}} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == == ရည်ညွှန်းချက်များ == {{reflist}} == မှတ်စု == {{Notelist}} {{ASEAN}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] e2gobma7y3b671vpqmaknf2hhi8gal8 တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ 0 4880 1059952 1017750 2026-10-24T09:54:02Z Ziv 128154 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cairo conference.jpg]] → [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 1059952 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ<br />Republic of China | common_name = ထိုင်ဝမ် | native_name = {{lang|zh-Hant-TW|中華民國}} | image_flag = Flag of the Republic of China.svg | alt_flag = | flag_type = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတော်|အလံတော်]] | image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg | alt_coat = | symbol_type = [[ကောင်းကင်ပြာနှင့်နေလုံးဖြူ|တံဆိပ်‌တော်]] | other_symbol = '''နိုင်ငံတော်စည်းတံဆိပ်:'''<br />{{lang|zh-Hant-TW|中華民國之璽}}<br />[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ စည်းတံဆိပ်တော်]]<br />[[File:中華民國之璽.svg|85px]]<hr>'''[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပန်းပွင့်|နိုင်ငံတော်ပန်းပွင့်]]:'''<br />{{lang|zh-Hant-TW|梅花}}<br />ဇီးပင်ပန်းပွင့်<br />[[File:Meihua ROC.svg|50px]] | national_anthem = <br />{{lang|zh-Hant-TW|中華民國國歌}}<br />"[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်း]]"{{parabr}}{{center|[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg]]}}<hr>'''အလံတင်သီချင်း:'''<br />中華民國國旗歌<br />"[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတင်သီချင်း]]"{{parabr}}{{center|[[File:中華民國國旗歌 (演奏版).ogg]]}} | flag_anthem = | image_map = {{Switcher|[[File:Island of Taiwan (orthographic projection).svg|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးပုံ ([[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]] ကိုအရောင်ခြယ်ထား) ပြရန်|[[File:Locator map of the ROC Taiwan.svg|upright=1.15|frameless]]|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရာဒေသကိုပြရန်|[[File:Republic of China (orthographic projection).svg|upright=1.15|frameless]]|ထိုင်ဝမ်မြေပုံ (အစိမ်းရင့်) နှင့် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်ဖြစ်သည်ဟု ခံယူထားသောနေရာ (အစိမ်းနု) တို့ကိုပြရန်|default=1}} | map_caption = | largest_city = [[ထိုင်ပေမြို့သစ်]] | capital = [[ထိုင်ပေမြို့]]{{efn|[[ထိုင်ပေ]]သည် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအစိုးရ]]၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်သော်လည်း ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေတွင် မြို့တော်ဖြစ်ကြောင်းဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။<ref>{{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2013/12/04/2003578264/2 |title=Since the implementation of the Act Governing Principles for Editing Geographical Educational Texts (地理敎科書編審原則) in 1997, the guiding principle for all maps in geographical textbooks was that Taipei was to be marked as the capital with a label stating: "Location of the Central Government" |date=4 December 2013 |access-date=1 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191101013333/http://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2013/12/04/2003578264/2 |archive-date=1 November 2019 |url-status=live }}</ref>}}<ref name="capital">{{cite news |title=Interior minister reaffirms Taipei is ROC's capital |date=5 December 2013|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2013/12/05/2003578356 |newspaper=Taipei Times |access-date=7 December 2013}}</ref> | coordinates = {{coord|25|04|N|121|31|E|type:city_region:TW}} | ethnic_groups_year = 2016 | ethnic_groups_ref = <ref>{{cite book |year=2016 |title=The Republic of China Yearbook 2016 |publisher=Executive Yuan, R.O.C. |url=https://issuu.com/eyroc/docs/the_republic_of_china_yearbook_2016 |access-date=31 May 2020 |isbn=9789860499490 |page=10 |quote=Ethnicity: Over 95 percent Han Chinese (including Holo, Hakka and other groups originating in mainland China); 2 percent indigenous Austronesian peoples |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806185112/https://issuu.com/eyroc/docs/the_republic_of_china_yearbook_2016 |url-status=dead }}</ref> | ethnic_groups = {{vunblist |၉၅–၉၇% [[ဟန် ထိုင်ဝမ်လူမျိုး]] |၂.၃% [[ထိုင်ဝမ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ]] |၀.၇–၂.၇% [[ထိုင်ဝမ်ရှိ လူမျိုးများ|အခြား]]}} | official_languages = [[စံတရုတ်ဘာသာစကား]]<ref>{{Cite book |last=Executive Yuan, R.O.C. (Taiwan) |title=The Republic of China Yearbook 2012 |date=2012 |isbn=9789860345902 |page=24 |language=en |chapter=Chapter 2: People and Language |access-date=18 December 2013 |chapter-url=http://www.ey.gov.tw/en/cp.aspx?n=F4FA171B7E10F12F |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014222446/http://www.ey.gov.tw/en/cp.aspx?n=F4FA171B7E10F12F |archive-date=14 October 2013}}</ref><ref>{{Cite book |last=Government Information Office |title=The Republic of China Yearbook 2010 |date=2010 |isbn=9789860252781 |page=42 |language=en |chapter=Chapter 2: People and Language |chapter-url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/02People&Language.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805173731/http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/02People%26Language.pdf |archive-date=5 August 2011 }}</ref><ref>{{Cite book |last=Liao |first=Silvie |url=http://naccl.osu.edu/files/21_liao-s.pdf |title=Proceedings of the 20th North American Conference on Chinese Linguistics (NACCL-20) |date=2008 |publisher=The Ohio State University |isbn=9780982471500 |editor-last=Chan |editor-first=Marjorie K. M. |volume=1 |location=Columbus, Ohio |page=393 |language=en |chapter=A Perceptual Dialect Study of Taiwan Mandarin: Language Attitudes in the Era of Political Battle |editor-last2=Kang |editor-first2=Hana |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224110315/http://naccl.osu.edu/files/21_liao-s.pdf |archive-date=24 December 2013 |url-status=dead}}</ref> | languages_type = [[တရားဝင် အရေးအသားစနစ်]] | languages = [[ရိုးရာတရုတ်]]<ref>{{cite web |title=行政院第3251次院會決議 |url=https://www.ey.gov.tw/Page/4EC2394BE4EE9DD0/51cc88a4-2066-44da-964d-18e10468f578|website=www.ey.gov.tw |access-date=25 May 2021 |language=zh}}</ref> | languages2_type = [[အမျိုးသားဘာသာစကား]]{{efn|ထိုင်ဝမ်ရှိ အမျိုးသားဘာသာစကားကို "ထိုင်ဝမ်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများပြောဆိုအသုံးပြုသော သဘာဝဘာသာစကားများ နှင့် [[ထိုင်ဝမ် လက်ဟန်ပြဘာသာစကား]] "ဟု တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသည်။".<ref name="natLangAct">{{cite web |script-title=zh:國家語言發展法 |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawAll.aspx?pcode=H0170143 |website=law.moj.gov.tw |access-date=22 May 2019 |language=zh}}</ref>}} | languages2 = {{plainlist| *[[ထိုင်ဝမ် မန်ဒရင်း|မန်ဒရင်း]] *[[ထိုင်ဝမ် ဟော့ကင်း|ဟော့ကင်း]] *[[ထိုင်ဝမ် ဟတ်ကာ|ဟတ်ကာ]]<ref>{{cite web |title = Hakka Basic Act |url=https://law.moj.gov.tw/ENG/LawClass/LawAll.aspx?pcode=D0140005 |website=law.moj.gov.tw |access-date=22 May 2019}}</ref> *[[ဖော်မိုဆန်းဘာသာစကား|ဖော်မိုဆန်း]]<ref>{{cite web |title = Indigenous Languages Development Act |url=https://law.moj.gov.tw/ENG/LawClass/LawAll.aspx?pcode=D0130037 |website=law.moj.gov.tw |access-date = 22 May 2019}}</ref> *[[မာချူးဒေသိယစကား|မာချူး]] *[[ပုရှန်းဒေသိယစကား|ပုရှန်း]] *[[ထိုင်ဝမ် လက်ဟန်ပြဘာသာစကား]] }} | religion_year = ၂၀၂၀ | religion_ref = <ref name="Pew religion stats">{{cite web |last1=Washington |first1=Suite 800 |last2=Inquiries |first2=DC 20036 USA202-419-4300 |title=Religious Composition by Country, 2010–2050 |url=http://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/ |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |access-date=23 February 2019 |date=2 April 2015 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221014350/https://www.pewforum.org/2015/04/02/religious-projection-table/2020/percent/all/ }}</ref> | religion = {{vunblist |၄၃.၈% [[တရုတ်ရိုးရာဘာသာ|ရိုးရာ]] |၂၁.၂% [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၁၃.၇% [[ဘာသာမဲ့]] |၅.၆% [[ခရစ်ယာန်]] |၁.၀% [[အစ္စလာမ်]] |၁၅.၅% [[အခြား]]}} | demonym = [[ထိုင်ဝမ်လူမျိုး]] (Taiwanese)<ref name="cia-factbook">{{cite web |title=Taiwan |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/taiwan/ |work=The World Factbook |publisher=United States Central Intelligence Agency |access-date=6 May 2019 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109223447/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/taiwan/ |url-status=dead }}</ref> | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[သမ္မတတစ်ပိုင်းစနစ်|တစ်ပိုင်းသမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]] | leader_title1 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = [[ဆိုင်အင်းဝမ်]] | leader_title2 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]] | leader_name2 = [[လိုင့်ချင်းဒေ]] | leader_title3 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name3 = [[ဆူကျင်းချန်]] | leader_title4 = [[ဥပဒေပြုရေးယွမ် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = [[ယိုရှိခွမ်]] | leader_title5 = [[ထိန်းသိမ်းရေးယွမ် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name5 = [[ချန်ချူ]] | leader_title6 = တရားရေးယွမ် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name6 = [[ရှူကျုံးလီ]] | leader_title7 = စစ်ဆေးရေးယွမ် ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name7 = [[ဟွမ်ရုံချွမ်း]] | legislature = [[ဥပဒေပြုရေးယွမ်]] | sovereignty_type = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသမိုင်း|တည်ထောင်]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[ရှန်ဟိုက်တော်လှန်ရေး]] | established_date1 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၁ | established_event2 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)|သမ္မတနိုင်ငံတည်ထောင်]] | established_date2 = ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၁၂ | established_event3 = [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]နှင့် [[ပန်ဂူးကျွန်း]]များကို အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ | established_date3 = [[ထိုင်ဝမ်သမိုင်း (၁၉၄၅–ယနေ့)|၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၅]] | established_event4 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲ]] | established_date4 = ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | established_event5 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အစိုးရ|အစိုးရအသစ်]]ဖွဲ့စည်း | established_date5 = ၂၀ မေ ၁၉၄၈ | established_event6 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအစိုးရ ထိုင်ဝမ်သို့ဆုတ်ခွာမှု|ထိုင်ဝမ်သို့ပြောင်းရွှေ့]] | established_date6 = ၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၉ | established_event7 = [[:en:United Nations General Assembly Resolution 2758|ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားပြုခြင်းဆုံးရှုံးမှု]]{{efn|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသည် [[ကုလသမဂ္ဂ]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ သို့သော် အနောက်နိုင်ငံကြီးများတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို ပြောင်းလဲအသိအမှတ်ပြုမှု ပို၍များလာခဲ့သည်။ ([[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး]]၊ [[တရုတ်တစ်ပြည်ပေါ်လစီ]]တို့လည်းရှု)}} | established_date7 = ၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၁ | established_event8 = [[ရေလက်ကြားအက်ဥပဒေ|ရေလက်ကြားဆက်ဆံရေးစတင်]] | established_date8 = ၃၁ ဇူလိုင် ၁၉၉၂ | area_km2 = 36,197 | area_footnote = <ref name="taiwansnapshot">{{cite web|url=https://www.taiwan.gov.tw/images/content/ts.JPG|title=TAIWAN SNAPSHOT|access-date=15 March 2020}}</ref><ref name="cia-factbook" /> | area_rank = <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]]; should not be any here --> | population_estimate = 23,196,178<ref name="Natl Statistics">{{cite web |title=Statistics from Statistical Bureau |url=http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |access-date=26 September 2021 |website=National Statistics, Republic of China (Taiwan) |archive-date=4 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 }}</ref> | population_census = 23,123,866<ref>{{cite web|title=General Statistical analysis report, Population and Housing Census|url=http://eng.stat.gov.tw/public/Data/5428162113SIDMH93P.pdf|website=National Statistics, ROC (Taiwan)|access-date=26 November 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226090918/http://eng.stat.gov.tw/public/Data/5428162113SIDMH93P.pdf|archive-date=26 December 2016|accessdate=24 July 2022|archivedate=26 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161226090918/http://eng.stat.gov.tw/public/Data/5428162113SIDMH93P.pdf}}</ref> | population_estimate_year = မေ ၂၀၂၂ | population_estimate_rank = ၅၆ | population_census_year = ၂၀၁၀ | population_census_rank = | population_density_km2 = ၆၅၀ | population_density_rank = ၁၀ | GDP_PPP = {{increase}} $၁.၆၀၅ ထရီလီယံ<ref name="IMFWEOTW">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2022/April/weo-report?c=528,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LUR,LP,&sy=2019&ey=2021&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2022 |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |access-date=5 May 2022}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၂ | GDP_PPP_rank = ၁၉ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၆၈,၇၃၀<ref name="IMFWEOTW"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၃ | GDP_nominal = {{increase}} $၈၄၁.၂၀၉ ဘီလီယံ<ref name="IMFWEOTW"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၂ | GDP_nominal_rank = ၂၁ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃၆,၀၅၁<ref name="IMFWEOTW"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၃၁ | Gini = ၃၄.၁ | Gini_year = ၂၀၁၇ | Gini_change = increase | Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Percentage share of disposable income by quintile groups of income recipients and measures of income distribution |url=https://win.dgbas.gov.tw/fies/doc/result/106/a11/Year17.ods |website=stat.gov.tw |access-date=26 June 2019 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714175850/https://win.dgbas.gov.tw/fies/doc/result/106/a11/Year17.ods }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၉၁၆ | HDI_year = ၂၀၁၉ | HDI_change = increase | HDI_ref = <ref name="HDI 2019">{{cite web|url=https://www.dgbas.gov.tw/public/Data/112116036FDX2D8F3.pdf|title=國情統計通報（第 014 號）|publisher=Directorate General of Budget, Accounting and Statistics, Executive Yuan, Taiwan (ROC)|date=21 January 2021|access-date=26 January 2021|archive-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510044155/https://www.dgbas.gov.tw/public/Data/112116036FDX2D8F3.pdf}}</ref> | HDI_rank = ၂၃ | currency = [[ထိုင်ဝမ်ဒေါ်လာသစ်]] (NT$) | currency_code = TWD | time_zone = အမျိုးသားစံတော်ချိန် | utc_offset = +8 | date_format = {{bulleted list |YYYY-MM-DD |YYY-MM-DD ([[မင်ကိုပြက္ခဒိန်]]) }} | drives_on = ညာမောင်း | calling_code = +886 | cctld = {{vunblist|[[.tw]] |[[.台灣]] |[[.台湾]]<ref>{{cite web |url=http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt |title=ICANN Board Meeting Minutes |publisher=ICANN |date=25 June 2010}}</ref>}} }} '''ထိုင်ဝမ်''' ({{zh|t=臺灣/台灣|p=Táiwān|c=|s=台湾}})၊ တရားဝင်အားဖြင့် '''တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ''' ({{lang|zh-Hant|中華民國}} The Republic of China, ROC (အာအိုစီ)) သည် အရှေ့အာရှတွင်တည်ရှိသည့် တိုင်းပြည်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာတဝှမ်းက အသိအမှတ်ပြုသည့် တစ်ပါတီနိုင်ငံရေးစနစ် ကျင့်သုံးသည့်နိုင်ငံမှ အမေရိကန်၊ ဥရောပ၊ ဂျပန်စသည့် အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် လက်တွေ့ဆက်ဆံမှုရှိသော်လည်း နိုင်ငံအများစုကပါ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုသည့် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီနိုင်ငံအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အာအိုစီသည် [[ကုလသမဂ္ဂ]]အား ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည့် မူလအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>[http://taiwanjournal.nat.gov.tw Taiwan Journal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517042926/http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ |date=17 May 2008 }} ''[http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ct.asp?xItem=13348&CtNode=118 Text of Lee's message to recall signing of UN Charter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080525103522/http://taiwanjournal.nat.gov.tw/ct.asp?xItem=13348&CtNode=118 |date=25 May 2008 }}''</ref> ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)|အာအိုစီအားတည်ထောင်]]ခဲ့စဉ်က အုပ်ချုပ်သည့်နယ်နမိတ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးနှင့် မွန်ဂိုလီးယားအထိ အကျုံးဝင်သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးပြီးဆုံးသည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]] ({{lang|zh-Hant|台灣}}) နှင့် ဖုန်ဟူ ({{lang|zh-Hant|澎湖}})ကျွန်းစုများ ဂျပန်တို့ထံမှ အာအိုစီ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် [[ကွန်မင်တန်ပါတီ|ကူမင်တန်]] ({{lang|zh-Hant|中國國民黨}} တရုတ်အမျိုးသားပါတီ) အစိုးရ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်တွင် ရှုံးနှိမ့်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကာ လက်ရှိတွင် အာအိုစီအစိုးရ အုပ်ချုပ်သည့် နယ်နမိတ်မှာ ထိုင်ဝမ်၊ ဖုန်ဟူ၊ ကျင်းမင် ({{lang|zh-Hant|金門}})နှင့် မားကျူ ({{lang|zh-Hant|馬祖}}) တို့သာ ကျန်တော့သည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲအပြီးတွင် ကွန်မင်တန်အား အနိုင်ရခဲ့သည့် [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]က တရုတ်ပြည်မကြီးတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ({{lang|zh-Hant|中華人民共和國}} People's Republic of China, PRC (ပီအာစီ)) ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ အာအိုစီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ လက်ရှိ အာအိုစီအစိုးရလက်အောက်ရှိ နယ်မြေများအား “[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်သောဧရိယာ]]”ဟု ညွှန်းဆိုထားပြီး မြို့တော်မှာ [[ထိုင်ပေမြို့]]ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်မှစ၍ အာအိုစီအစိုးရသည့် နယ်မြေများမှာ ထိုင်ဝမ်နှင့် ကမ်းလွန်ကျွန်းစုများသာ ကျန်ရှိသည်ဆိုသော်လည်း [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးခေတ်]] ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် အာအိုစီအစိုးရအား အနောက်တိုင်းနိုင်ငံအများစုနှင့် ကုလသမဂ္ဂက ကမ္ဘာပေါ်တွင် တခုတည်းသော တရားဝင် တရုတ်အစိုးရအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များတွင် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းက ပီအာစီအား မျက်နှာသာပေးလာသောကြောင့် အာအိုစီသည် ယင်းအသိအမှတ်ပြုမှုများကို တဖြည်းဖြည်း လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း တရုတ်တစ်ပြည်လုံး၏ အချုပ်အခြာအာဏာအား ပိုင်ဆိုင်သည်ဆိုသည့် အဆိုကို ဆက်လက်ဆွဲကိုင်ထားဆဲဖြစ်သည်။<ref name=MasClaimtoMainland>{{cite news |title=Ma refers to China as ROC territory in magazine interview|publisher=Taipei Times|date=2008-10-08|url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2008/10/08/2003425320}}</ref> သမ္မတဟောင်း [[လီတိန်းဟွေး]]({{lang|zh-Hant|李登輝}})နှင့် [[ချန်ဆွေပြန်]]({{lang|zh-Hant|陳水扁}})တို့က အာအိုစီသည် တရုတ်ပြည်မနှင့် ဆက်နွှယ်ခြင်းမရှိသည့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် တရားဝင်လွတ်လပ်ရေး ကြေညာရန် မလိုအပ်ဟု အဆိုပြုကြသည်။ <ref>China: The Fragile Superpower: Susan L. Shirk</ref> သမ္မတဟောင်း [[မာရင်းကျို]] ({{lang|zh-Hant|馬英九}})ကမူ အာအိုစီသည် ထိုင်ဝမ်ရော ပြည်မပါ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး သီးခြားလွတ်လပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယင်းရပ်တည်ချက်သည် အာအိုစီ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ [[:en:1992 Consensus|၁၉၉၂ ခုနှစ် နားလည်မှု]] ({{lang|zh-Hant|九二共識}} အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုးနှင့် တရုတ်တပြည်ထောင်) နှင့်သော်လည်းကောင်း တစ်ထပ်တည်းဖြစ်သည်။ <ref name="chinapost.com.tw">{{cite news|title=Taiwan and China in 'special relations': Ma|publisher=China Post|date=2008-09-04|url=http://www.chinapost.com.tw/taiwan/china-taiwan%20relations/2008/09/04/173082/Taiwan-and.htm|accessdate=2 April 2009|archivedate=6 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080906092524/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/china-taiwan%20relations/2008/09/04/173082/Taiwan-and.htm}}</ref> ၁၉၁၀ မှ ၁၉၄၀ ခုနှစ်အတွင်း အာအိုစီမှာ တရုတ်နိုင်ငံကို ညွှန်းဆိုသည်။ ၁၉၅၀ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အတွင်းတွင်မူ နေရှင်နယ်လစ်တရုတ်ပြည် သို့မဟုတ် လွတ်လပ်သောတရုတ်ပြည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အာအိုစီအား များသောအားဖြင့် ထိုင်ဝမ်ဟု ခေါ်ဆိုလာကြသည်။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ တရုတ်နိုင်ငံဆိုသည်မှာ ပီအာစီကို ညွှန်းဆိုလာကြသည်။ == နိုင်ငံတော်ထူထောင်ခြင်း == တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (အာအိုစီ) အား ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်အား ၁၆၄၄ - ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် [[ချင်းမင်းဆက်]](({{lang|zh-Hant|清朝}} မန်ချူးမင်းဆက်) ပျက်သုဉ်းစေခဲ့ပြီး တရုတ်ပြည်တွင် နှစ် ၂၀၀၀ ကျော်ကြာ ကျင့်သုံးခဲ့သည့် သက်ဦးဆံပိုင် ဧကရာဇ်စနစ် ပြည်ဖုံးကားချစေခဲ့သည်။ အာအိုစီသည် အရှေ့အာရှဒေသတွင် သက်တမ်းအကြာမြင့်ဆုံး သမ္မတနိုင်ငံတခုအဖြစ် တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်ကို အုပ်စိုးခဲ့စဉ် အာအိုစီအစိုးရသည် [[:en:Second Sino-Japanese War|ဂျပန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု]]၊ [[ကွန်မင်တန်ပါတီ]] (KMT) နှင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီအကြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တရုတ်ပြည်တွင်း စစ်ပွဲများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ အာအိုစီအစိုးရ ထိုင်ဝမ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် စီးပွားရေး၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံရေးစနစ် စသည့်နယ်ပယ်များတွင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၂၈ ခုနှစ်မှစ၍ အာအိုစီသည် ကွန်မင်တန်ပါတီက အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည့် တပါတီနိုင်ငံရေးစနစ် ကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book | last =Roy | first =Denny | authorlink = | coauthors = | title =Taiwan: A Political History | publisher =Cornell University Press |year=2003 | location =Ithaca, New York | pages =[https://archive.org/details/taiwanpoliticalh0000unse/page/55 55], 56 | url =https://archive.org/details/taiwanpoliticalh0000unse | doi = | id = | isbn =0-8014-8805-2 }}</ref> ၁၉၅၀ - ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအကြားတွင် ကွန်မင်တန်ပါတီသည် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှုအား ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ အဂတိလိုက်စားမှု ပပျောက်ရေးနှင့် လယ်မြေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး လုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒီ့နောက်တွင် စီးပွားရေး အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာကာ [[အာရှ ကျားလေးကောင်]] စာရင်းဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၈၀ - ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်မှာ ငြိမ်းချမ်းသည့် [[ဒီမိုကရေစီ]]နိုင်ငံရေးစနစ်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းလာသည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတအား လူထုမှ တိုက်ရိုက်မဲပေး ရွေးကောက်တင်မြောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ဒီမိုကရက်တစ်တိုးတက်ရေးပါတီ]]ဝင် [[ချန်ဆွေပြန်]] သမ္မတဖြစ်လာသည်။ ၎င်းသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် အာအိုစီအစိုးရ ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးသော ကွန်မင်တန်ပါတီဝင်မဟုတ်သည့် သမ္မတဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အမတ်ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ကွန်မင်တန်ပါတီသည် ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည့်အပြင် လွှတ်တော်တွင်လည်း အမတ်နေရာအများစုကို အနိုင်ရခဲ့သည်။ <ref>[http://www.globalsecurity.org/wmd/library/news/taiwan/2008/taiwan-080322-cna02.htm Decisive election win puts KMT back in power, GlobalSecurity.org]</ref> == နိုင်ငံရေးအခြေအနေ == {{main|ထိုင်ဝမ်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ}} [[File:ROC Administrative and Claims.png|thumb|250px|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ အာအိုစီအပိုင် နယ်နမိတ်မြေပုံ။ အစိမ်းရင့်ရောင် ပြထားသည့် နေရာမှာ မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်သည်။]] အာအိုစီ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေသည် အငြင်းပွားစရာ အကြောင်းအရာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] (ပီအာစီ)သည် အာအိုစီအစိုးရသည် တရားမဝင်ဟု ကြွေးကြော်ကာ “ထိုင်ဝမ်အာဏာပိုင်”ဟုသာ ညွှန်းဆိုလေ့ရှိသည်။ တချိန်တည်းတွင် အာအိုစီအစိုးရက မိမိကိုယ်ကို အချုပ်အခြာအာဏာလွတ်လပ်သည့် နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားသည်။ <ref>{{cite web|year=2005|title=The One-China Principle and the Taiwan Issue|work=PRC Taiwan Affairs Office and the Information Office of the State Council|url=http://www.gwytb.gov.cn:8088/detail.asp?table=WhitePaper&title=White%20Papers%20On%20Taiwan%20Issue&m_id=4|accessdate=2006-03-06|archivedate=13 February 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060213045631/http://www.gwytb.gov.cn:8088/detail.asp?table=WhitePaper&title=White+Papers+On+Taiwan+Issue&m_id=4}} Section 1: "Since the KMT ruling clique retreated to Taiwan, although its regime has continued to use the designations "Republic of China" and "government of the Republic of China," it has long since completely forfeited its right to exercise state [[sovereignty]] on behalf of mainland China and, in reality, has always remained only a separate state on the island of Taiwan."</ref> ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာသည့်တိုင် အာအိုစီအစိုးရက တရုတ်တပြည်လုံး၏ တရားဝင်အစိုးရဟု ဆိုသော်လည်း ထိုင်ဝမ်ခွဲထွက်ရေး (ထိုင်ဝမ်လွတ်လပ်ရေး)ကိုလိုလားသူ သမ္မတချန်ဆွေပြန် (၂၀၀၀-၂၀၀၈) မှာမူ တရုတ်ပြည်သည် အာအိုစီအစိုးရသည့် နယ်နမိတ်ဟု တက်တက်ကြွကြွ ပြောဆိုလေ့မရှိခဲ့ပေ။ အာအိုစီတွင် လက်ရှိကျင့်သုံးနေသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမူကြမ်းအား ကွန်မင်တန်ပါတီမှ ၁၉၁၂ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်တွင် ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ယင်းဥပဒေအရ အာအိုစီအပိုင်နယ်နမိတ်မှာ တရုတ်ပြည်မ၊ မွန်ဂိုလီးယား၊ မြန်မာပြည် မြောက်ပိုင်းဒေသတချို့နှင့် မျက်မှောက်ခေတ် ရုရှားအပိုင် ထူဗာဒေသတို့ပါဝင်သည်။ ယင်းဥပဒေကို မျက်မှောက်ကာလအထိ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ။ လက်ရှိသမ္မတ [[မာရင်းကျို]]သည် အာအိုစီသည် တရုတ်ပြည်၏ တခုတည်းသော တရားဝင်အစိုးရဖြစ်ကြောင်း တရုတ်ပြည်မဒေသသည် အာအိုစီ၏ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နယ်နမိတ်ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်အဆိုပြုထားသည်။ (သို့သော်လည်း ၁၉၉၂ ခုနှစ် ထိုင်ဝမ်နှင့် ပြည်မအကြား ဟောင်ကောင်ဆွေးနွေးပွဲ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ပြည် တခုတည်းသာရှိကြောင်း နှစ်ဖက်မှ လက်ခံထားပြီး ထိုင်ဝမ်ဖက်မှ ညွှန်းဆိုသည့် တရုတ်ပြည်မှာ အာအိုစီဖြစ်ကာ ပြည်မဖက်မှ ညွှန်းဆိုသည့် တရုတ်ပြည်မှာ ပီအာစီဖြစ်ကြောင်း နားလည်မှုရယူထားသည်။ ၎င်းအား ၁၉၉၂ ခုနှစ် နားလည်မှုဟု နောက်ပိုင်းတွင် ခေါ်ဆိုကြသည်။) == သမိုင်း == {{See also|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)#သမိုင်းအကျယ်}} === ၁၉၁၁–၂၇ === [[File:LA2-NSRW-1-0148.jpg|thumb|200px|၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် Rand McNally & Co. မှပုံနှိပ်သည့် အာအိုစီမြေပုံ]] [[File:Chinese republic forever.jpg|thumb|200px|ယွမ်ရှီခိုင်(ဝဲ) ဆွန်ယက်ဆင် (ယာ) နှင့် အာအိုစီ ခေတ်ဦးတွင် အသုံးပြုသည့် အလံနှစ်မျိုး]] ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် နှစ် ၂၀၀၀ ကျော်ကြာသည့် ဧကရာဇ်စနစ်အား တွန်းလှန်ပြီးနောက် တရုတ်၌ သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ချင်းမင်းဆက် အစိုးရသည် ပြည်တွင်းပြည်ပ အန္တရာယ်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရချိန်ဖြစ်သည်။ ဧကရာဇ်စနစ်ကို ကြားကန်ပေးထားသည့် ခေတ်သစ်-ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒအပေါ် ပြည်သူများက သံသယဝင်လာချိန်ဖြစ်သလို ပြည်တွင်း၌လည်း တရုတ်လူမျိုး သန်း ၄၀ (လူဦးရေ ၁၀ %) က ဘိန်းစွဲသည့် ပြဿနာကြောင့် ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုမဲ့နေပြီဟု အပြစ်တင်ခံနေရချိန်လည်းဖြစ်သည်။ <ref name = "EB">Encyclopedia Britannica</ref> တတိယဘိန်းစစ်ပွဲတွင် အနောက်တိုင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများအား မရှုမလှ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့ရ၍ မျက်နှာပန်းမလှ ဖြစ်ခဲ့ရသည့် ချင်မင်းဆက် အစိုးရသည် ဤအချိန်တွင် မီးစာကုန် ဆီခန်းဘဝနှင့် အတော်လေးပင် နီးစပ်နေပြီဖြစ်သည်။ <ref>P. 235. Fairbank and Goldman. China.</ref> ၁၉၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာ [[ဆွန်ယက်ဆင်]] ({{lang|zh-Hant|孫中山; 孫逸仙}})ဦးဆောင်သည့် ဝူချန်းတော်လှန်ရေး ({{lang|zh-Hant|武昌起義}}) ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ချင်မင်းဆက်ကို တွန်းလှန်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့အား အာအိုစီအစိုးရက အမျိုးသားနေ့({{lang|zh-Hant|國慶}})အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၀ လ ၁၀ ရက်နေ့ ဖြစ်သောကြောင့် Double Ten Day ({{lang|zh-Hant|雙十節}}) ဟုလည်းခေါ်သည်။ ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် အာအိုစီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်အား ယာယီသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်၏ နောက်ဆုံးဧကရာဇ် ဖူယီ ({{lang|zh-Hant|溥儀}}) နန်းစွန့်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီးနောက် ယွမ်ရှီခိုင်အား ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မတအဖြစ် တရားဝင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယွမ်ရှီခိုင်သည် အာဏာရကွန်မင်တန်ပါတီကို ဖြိုခွဲလိုက်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမူကြမ်းအရ သမ္မတအာဏာကို လျစ်လျူရှုကာ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ [[File:Whampoa3.jpg|left|thumb|၁၉၂၄ ခုနှစ် ဟွမ်ဖူစစ်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကို တက်ရောက်ကြသည့် ဆွန်ယက်ဆင် (လယ်) နှင့် ချန်ကေရှိတ် (စင်ပေါ်မှစစ်ဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားသူ)။]] ယွမ်ရှီခိုင်၏နောက်လိုက်များသည် ယင်းအားစွန့်ခွာသွားကြပြီး ပြည်နယ်များက လွတ်လပ်ရေးကြေညာကာ စစမဘုရင်များ အုပ်ချုပ်သည့် တိုင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်လာသည်။ ယွမ်ရှီခိုင်သည် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆီးအဆိပ်သင့်ရောဂါကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ယွမ်ရှီခိုင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ် တနှစ်ကြာ စစ်ဘုရင်များ ကြီးစိုးခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်သည်လည်း ၁၉၁၇ - ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် မိမိမွေးရပ်မြေ ကွမ်တုန်ပြည်နယ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်သည် စင်ပြိုင်အစိုးရကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကွန်မင်တန်ပါတီကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[ပေကျင်းမြို့|ပေကျင်း]]ရှိ [[ပေရန်အစိုးရ]]သည် အာဏာကို ဆက်လက်ဆွဲကိုင်ထားနိုင်ရန် ကြိုးပန်းလျက်ရှိသည်။ တရုတ်က အနောက်နိုင်ငံများအား မည်သို့ ရင်ဆိုင်ရမည်ကို ကျယ်ကျယ်ပျံ့ပျံ့ အတိအလင်း ဆွေးနွေးမှုများ ရှိလာသည်။ [[ဗာဆိုင်းစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုပြီးနောက် မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သည့် ဆန္ဒပြမှုများသည် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးသို့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ယင်းဆန္ဒပြမှုကို မေလ ၄ ရက် နေ့စွဲကို အစွဲပြု၍ မေ ၄ လှုပ်ရှားမှု ({{lang|zh-Hant|五四運動}}) ဟု ခေါ်တွင်လာသည်။ ဝူချန်းတော်လှန်ရေး မတိုင်မှီကာလအတွင်း မင်းမဲ့ဝါဒ အထူးသဖြင့် မင်းမဲ့ကွန်မြူနစ်ဝါဒသည် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီများအကြား အထင်ရှားဆုံး ဝါဒတရပ်ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၁၉ ရုရှတော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားပြီးနောက် တရုတ်ပြည်တွင် မာခ်စ်ဝါဒ (Marxism) ပျံ့နှံလာကာ လူသိပိုများလာသည်။ မာခ်စ်-လီနင်ဝါဒီ လှုပ်ရှားမှုကို အစဦးပိုင်းတွင် လီတာ့ကျောင်းနှင့် ချန်တူရှို့တို့က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ === ၁၉၂၇–၄၅ === [[File:Chiang Kai-shek enhanced.jpg|200px|thumb|၁၉၂၅ ခုနှစ် ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ကွန်မင်တန်ပါတီ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သူ '''ချန်ကေရှိတ်''']] ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင် ၁၉၂၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် [[ချန်ကေရှိတ်]]သည် ကူမင်တန်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာသည်။ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ အကူအညီဖြင့် ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းဒေသ စစ်ဆင်ရေးကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး တစ်မင်းတစ်ချင်းအုပ်စိုးနေသည့် စစ်ဘုရင်များအား ချေမှုန်းနိုင်လိုက်ကာ ကူမင်တန်ပါတီ၏ ဩဇာအောက်တွင် တရုတ်ပြည်အား အမည်ခံအားဖြင့် တပေါင်းတစည်းတည်းဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဆိုဗီယက် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များက စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု၊ ဝါဒဖြန့်ချိရေး စသည်တို့တွင် အကူအညီပေးခဲ့သော်လည်း ချန်ကေရှိတ်သည် ၎င်းတို့အား ပယ်ထုတ်ကာ ကွန်မင်တန်ပါတီမှ ကွန်မြူနစ်များနှင့် လက်ဝဲဝါဒီများအား ရှင်းလင်းခဲ့သည်။ ဤသို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ စတင်စေခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်၏ တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းမှုကြောင့် ကွန်မြူနစ်များသည် တရုတ်ပြည် အတွင်းပိုင်းဒေသသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ၁၉၂၇ ခုနှစ် [[နန်ကျင်း|နန်ကျင်းမြို့]]တွင် ကွန်မင်တန်အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းကာ တိုင်းပြည် ခေတ်မှီတိုးတက်စေရန် [[ဗဟိုသုတေသနဌာန]]၊ တရုတ်ဘဏ်နှင့် အခြားသော ဌာနများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသည့် အိုလံပစ်အားကစားပွဲတော်တွင် အာအိုစီအလံကိုင်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်အားကစားသမားများ ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော တည်ငြိမ်မှုသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဂျပန်တို့ မန်ချူးရီးယားကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်လာချိန်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ [[ဒုတိယတရုတ်ဂျပန်စစ်ပွဲ]]သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အာအိုစီအစိုးရသည် နန်ကျင်းမှ ခြုံချင့်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့ လက်နက်ချ အရှုံးပေးခဲ့ပြီး အာအိုစီသည်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ]]အား ဖွဲ့စည်းထူထောင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့ဝင်တဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ အာအိုစီအစိုးရလည်း နန်ကျင်းသို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ - ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း အာအိုစီတွင် အာဏာရှင်အုပ်စိုးသည့် တပါတီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်ဆိုသော်လည်း စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့် နိုင်ငံတခုဖြစ်လာသည်။ [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးခေတ်]]ကြောင့် တရုတ်-အမေရိကန် အပြန်အလှန် အကာအကွယ်ပေးရေးစာချုပ် ပျက်ပျယ်သွားသည့် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအထိ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂသည် အာအိုစီအား တခုတည်းသော တရားဝင် တရုတ်အစိုးရအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဒီ့နောက်တွင် နိုင်ငံအများစုသည် ယင်းတို့၏ သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ပီအာစီဘက်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ === ၁၉၄၅ မှ မျက်မှောက်ခေတ် === [[File:Chiang Kai-shek memorial amk.jpg|thumb|270px|left|ထိုင်ပေမြို့ရှိ ချန်ကေရှိတ်ရင်ပြင်]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]တို့စစ်ရှုံးပြီးနောက် ချင်းမင်းဆက်အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသည့်အာအိုစီအစိုးရသည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်တို့၏တပ်မြို့ ထိုင်ဝမ်အား ဂျပန်တို့ထံမှ ပြန်လည်လက်လွှဲယူခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်းမရှိပဲ အချုပ်အခြာအာဏာလွှဲပြောင်းခြင်းသည် တရားမဝင်ဟု အငြင်းပွားမှုများ ရှိခဲ့သည်။ အာအိုစီအစိုးရ၏ စစ်ဖက်အုပ်ချုပ်သူလူတန်းစားများ ထိုင်ဝမ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ထိုင်ဝမ်ဒေသခံများနှင့် ပြည်မသားများအကြား မငြိမ်မသက်မှုနှင့် တင်းမာမှုများ တိုးမြှင့်လာသည်။ <ref>{{cite news |title=This Is the Shame |date=[[1946-06-10]] |publisher=Time Magazine |url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,792979,00.html |accessdate=2 April 2009 |archivedate=24 February 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060224204635/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,792979,00.html }} (subscription required)</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စီးကရက်ရောင်းသူတဦးအား ဖမ်းဆီးမှုနှင့် ဘေးတွင်ဝိုင်းကြည့်သူတဦး သေနပ်မှန်သေဆုံးမှုကြောင့် ထိုင်ဝမ်းကျွန်းအနှံ့ ဆူပူမှုများ ကူးစက်သွားစေသည်။ ယင်းဆူပူမှုအား နှိပ်ကွပ်သည့် အဖြစ်အပျက်အား ၂၂၈ အရေးအခင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ယင်းအရေးအခင်းအတွင်း ထိုင်ဝမ်ဒေသခံ ပညာတတ်လူတန်းစား ၁၀,၀၀၀ မှ ၃၀,၀၀၀ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မာရှယ်လော ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=Snow Red & Moon Angel|date=[[1947-04-07]]|publisher=Time Magazine|url=http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,804090,00.html|accessdate=2 April 2009|archivedate=13 May 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050513224043/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,804090,00.html}} (subscription required) Full version at [http://228.lomaji.com/news/040747b.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050116093406/http://228.lomaji.com/news/040747b.html|date=16 January 2005}}</ref> တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ကွန်မင်တန်ပါတီအကြား ပြည်တွင်းစစ်မီး ပြန်လည်တောက်လောင်ခဲ့ပြီး ပိုမိုပြင်းထန်လာသည်။ ၁၉၄၀ နှောင်းပိုင်းတွင် အာအိုစီအစိုးရသည် ပြည်မနှင့် ဟိုင်နန်ဒေသကို လက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ချန်ကေရှိတ်သည် ယင်း၏အစိုးရအား နန်ဂျင်းမှ ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ထိုင်ပေအား ယာယီမြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်နှင့်အတူ ပြည်မသား ၂ သန်းခန့် ထိုင်ဝမ်သို့ ရောက်ရှိလာကြသည်။ စောစောပိုင်းရောက်လာသူများပါ ထည့်တွက်လျင် လူဦးရေ ၆ သန်းခန့်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Taiwan's Ethnic Composition |work=Private website |url=http://members.tripod.com/kelly_yunya/pages/people.htm |accessdate=2006-03-08}}</ref> ကနဦးပိုင်းတွင် ထိုင်ဝမ်သည် ကွန်မြူနစ်လက်အောက် ကျရောက်သွားနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသောကြောင့် အမေရိကန်က ကွန်မင်တန်အား ဆက်လက် မကူညီတော့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန်ဆုတ်ခွာချိန်မှစ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့် ကိုရီးယားစစ်ပွဲသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် တတိုင်းပြည်လုံး အတိုင်းအတာအထိ ကူးစက်လာသောကြောင့် အမေရိကန်သမ္မတ ဟင်နရီ ထရူးမန်း (Harry S. Truman) ထပ်တဖန် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့သည်။ ထိုင်ဝမ်နှင့် တရုတ်ပြည်မအကြား ရန်ဆောင်မှုကို ကာကွယ်ရန် ထိုင်ဝမ်ရေလက်ကြားသို့ အမှတ် ၇ ရေတပ်စုကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ <ref name=1950-US-DoD>{{cite paper |author=U.S. Department of Defense |title=Classified Teletype Conference, dated June 27, 1950, between the Pentagon and General Douglas MacArthur regarding authorization to use naval and air forces in support of South Korea. Papers of Harry S. Truman: Naval Aide Files |publisher=Truman Presidential Library and Museum |year=1950 |url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/korea/large/week1/kw_22_1.htm |archive-date=19 April 2006 |access-date=2 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060419074919/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/korea/large/week1/kw_22_1.htm |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/korea/large/week1/kw_22_1.htm |access-date=2 April 2009 |archive-date=19 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060419074919/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/korea/large/week1/kw_22_1.htm }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/korea/large/week1/kw_22_1.htm |accessdate=2 April 2009 |archivedate=19 April 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060419074919/http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/korea/large/week1/kw_22_1.htm }} Page 1: "In addition 7th Fleet will take station so as to prevent invasion of Formosa and to insure that Formosa not be used as base of operations against Chinese mainland." Page 4: "Seventh Fleet is hereby assigned to operational control CINCFE for employment in following task hereby assigned CINCFE: By naval and air action prevent any attack on Formosa, or any air or sea offensive from Formosa against mainland of China."</ref> ဆန်ဖရန်စစ္စကိုစာချုပ် ၁၉၅၂ ဧပြီ ၂၈ တွင်လည်းကောင်း ထိုင်ပေစာချုပ် ၁၉၅၂ ဩဂုတ် ၅ တွင်လည်းကောင်း တရားဝင်ဖြစ်လာချိန်တွင် ဂျပန်သည် ထိုင်ဝမ်နှင့် ဖုန်ဟူကျွန်း၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် ၁၉၄၂ မတိုင်မီ တရုတ်နှင့် ရေးထိုးခဲ့သော စာချုပ်အားလုံးကို စွန့်လွှတ်ကြောင်း ကြေညာသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်တွင် ဘက်မလိုက်သည့်အနေဖြင့် ယင်းစာချုပ်နှစ်ရပ်လုံးတွင် ထိုင်ဝမ်အား မည်သူက ထိန်းချုပ်ခွင့်ရှိကြောင်း တိတိလင်းလင်း ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပေ။ ထိုင်ဝမ်လွတ်လပ်ရေး ရှေ့ဆောင်များက ဤအချက်ကို အကြောင်းပြ၍ ထိုင်ဝမ်အား ပီအာစီနှင့် အာအိုစီတို့ မပိုင်ဆိုင်ဟုဆိုကာ ထိုင်ဝမ်၏ အနာဂတ်ကို ထိုင်ဝမ်သားများသာ ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု အရေးဆိုကြသည်။ ထိုင်ဝမ်ရေလက်ကြားအရေး အမေရိကန်၏ ဝင်စွက်မှုကြောင့် အာအိုစီနှင့် အမေရိကန် ရေးထိုးခဲ့သည့် တရုတ်-အမေရိကန် အပြန်အလှန် အကာအကွယ်ပေးရေးစာချုပ် (Sino-American Mutual Defense Treaty)နှင့် ၁၉၅၅ ဖော်မိုဆာ ဆုံးဖြတ်ချက် (Formosa Resolution of 1955)များ ပေါ်ပေါက်လာရသည်။ ၁၉၆၀ - ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း အာအိုစီတွင် အာဏာရှင်အုပ်စိုးသည့် တပါတီစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်ဆိုသော်လည်း စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့် နိုင်ငံတခုဖြစ်လာသည်။ [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးခေတ်]]ကြောင့် တရုတ်-အမေရိကန် အပြန်အလှန် အကာအကွယ်ပေးရေးစာချုပ် ပျက်ပျယ်သွားသည့် ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များအထိ အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ကုလသမဂ္ဂသည် အာအိုစီအား တခုတည်းသော တရားဝင် တရုတ်အစိုးရအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဒီ့နောက်တွင် နိုင်ငံအများစုသည် ယင်းတို့၏ သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ပီအာစီဘက်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။ == အစိုးရ == {{see also|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အစိုးရ}} === ရီပါပလေကန်ခေတ်ဦး === အာအိုစီ၏ ပထမဦးဆုံးသော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအား ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် နန်ကျင်းမြို့၌ ထူထောင်ခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်အား ယာယီသမ္မတအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ အစိုးရ၏အာဏာ ခိုင်မြဲစေရေးအတွက် ပြည်နယ်ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့မှ ပထမဦးဆုံးသော လွှတ်တော်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် စစ်သူကြီးများ ကြီးစိုးနေသောကြောင့် ဤအစိုးရ၏ အခွင့်အာဏာ အကန့်အသတ်ရှိသည့်အပြင် သက်တမ်းမှာလည်း တိုတောင်းသည်။ ၎င်းအစိုးရ အတည်ပြုခဲ့သည့် လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ချင်းမင်းဆက် တရားဝင်နန်းစွန့်ခြင်းနှင့် စီးပွားရေးအစပျိုးရေး လုပ်ရပ်အချို့ ပါဝင်သည်။ ယွမ်ရှီခိုင် ဦးမော့လာပြီး မကြာမီတွင် လွှတ်တော်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမှာ အမည်ခံသာရှိတော့သည်။ ယွမ်ရှီခိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတ၏ အခွင့်အာဏာများအား လျစ်လျူရှုကာ မိမိကိုယ်ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ယွမ်ရှီခိုင်သည် စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများအား စေလွှတ်ကာ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ တဖက်မှာလည်း မူလကတည်းက နယ်တွင်ကြီးစိုးနေသည့် စစ်ဗိုလ်ကြီးများအား ဩဇာခံအဖြစ် သိမ်းသွင်းကာ မိမိ၏အာဏာတည်မြဲအောင် ကြိုးပန်းခဲ့သည်။ အခြားနိုင်ငံများကလည်း ယွမ်ရှီခိုင်အစိုးရအား အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သူမှာ ယွမ်ရှီခိုင်ဖြစ်သည်။ ယွမ်ရှီခိုင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရသစ်အတွက် လွှတ်တော်အသစ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးများသာလျှင် ဩဇာအာဏာကြီးမားသူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းအမည်ခံအစိုးရသည် သူ့နေရာနှင့်သူ အသုံးဝင်ပါသေးသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်တို့က တရုတ်အား ဂျာမနီကို စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုရာတွင် ယင်းအစိုးရနှင့် ထိတွေ့ရသည်။ <!-- Somebody chase down these references and insert the material in an NPOV manner: Fairbank and Goldman, p. 286-291) [http://www.cuhk.edu.hk/ics/21c/supplem/essay/0204011.htm] Chesneaux, Jean. China from the 1911 Revolution to Liberation. Harvester: Hassocks, 1977. --> === မျက်မှောက်ခေတ် === [[File:Presidential Building, Taiwan (0747).JPG|thumb|200px|၁၉၅၀ မှ စတင်အသုံးပြုသည့် ထိုင်ပေမြို့ရှိ သမ္မတအိမ်တော်]] အာအိုစီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ သတ်မှတ်ထားသည့် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းသည် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သမ္မတ အာဏာခွဲဝေ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်း ထိုင်ဝမ်၏ ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံရေးစနစ် ပိုမိုပီပြင်လာပြီးနောက် ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအား ၇ ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ခဲ့သည်။ ပထမဦးဆုံး ပြင်ဆင်မှုတွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အမတ်များ၊ ဝန်ကြီးများရုံးအပိုင် မြို့တော်ဝန်များနှင့် ပြည်နယ်မှူးများအား တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးကောက်ရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် တတိယအကြိမ်တွင် သမ္မတအား အမျိုးသားညီလာခံမှ ရွေးကောက်သည့်အစား လူထုမှ တိုက်ရိုက်မဲပေးရွေးကောက်ရန်နှင့် သမ္မတသက်တမ်းအား ၆ နှစ်မှ ၄ နှစ်သို့ ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စတုတ္ထအကြိမ်တွင်မူ သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတအား စွပ်စွဲပြစ်တင်ခွင့်ကို စိစစ်ရေးရုံးချုပ်ထံမှ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ထံ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ ==== နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲ ==== [[File:Ma Ying-jeou Berkeley 2006 (cropped).jpg|200px|thumb|အာအိုစီသမ္မတ [[မာရင်းကျို]]]] အာအိုစီ၏ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲသည် သမ္မတဖြစ်ပြီး ပြည်သူလူထုမှ ၄ နှစ်တကြိမ် မဲပေးရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။ သမ္မတသည် အစိုးရဝန်ထမ်းကြီးကြပ်ရေး၊ အစိုးရဝန်ထမ်းရွေးချယ်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားရေးနှင့် ဥပဒေပြုရေးစသည့် အုပ်ချုပ်ရေး မဏ္ဍိုင်ကြီး ၅ ရပ်ကို အာဏာရသူဖြစ်သည်။ သမ္မတသည် ဝန်ကြီးချုပ် အပါအဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခွင့်အာဏာရှိသည်။ ဝန်ကြီးအဖွဲ့မှာ နိုင်ငံတော် မူဝါဒ ရေးဆွဲချမှတ်ခြင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအပိုင်းတွင် တာဝန်ရှိသည်။ ==== ဥပဒေပြုရေး ==== အဓိကကျသည့် ဥပဒေပြုဌာနသည် အမတ်နေရာ ၁၁၃ နေရာပါဝင်သည့် [[ဥပဒေပြု လွှတ်တော် (ထိုင်ဝမ်)|ဥပဒေပြုလွှတ်တော်]] ဖြစ်သည်။ အမတ် ၇၃ နေရာကို လူထုမှ တိုက်ရိုက် မဲပေးရွေးကောက်တင်မြှောက်ပြီး ၃၄ နေရာမှာ လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲအတွင်း နိုင်ငံရေးပါတီများ ရရှိသည့် မဲရာနှုန်းအလိုက် ခွဲဝေထားသည်။ ကျန် ၆ နေရာမှာ မူလဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများမှ မဲပေးရွေးချယ်ထားသည့် တိုင်းရင်းသား ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်သည်။ ၃ ဦးမှာ မြေပြန့်တိုင်းရင်းသား ဖြစ်၍ အခြား ၃ ဦးမှာ တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်။ မူလက သမ္မတရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်းတို့မှာ အမျိုးသားညီလာခံ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အကြိမ်ကြိမ် ပြင်ဆင်ရေးဆွဲပြီးနောက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအား လူထုမှ တိုက်ရိုက်မဲပေး ရွေးချယ်လာသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား ညီလာခံအား ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းကို ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ ==== တရားစီရင်ရေး ==== ==== အုပ်ချုပ်ရေး ==== ဝန်ကြီးများရုံးသည် အဆင့်အမြင့်ဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးရုံးဖြစ်သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဝန်ကြီးများရုံးလက်အောက်တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ တရားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ စီးပွားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနများ၊ ယဉ်ကျေးမှုကောင်စီ၊ အလုပ်သမားရေးရာကောင်စီ၊ အားကစားရေးရာကောင်စီ၊ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးရုံး၊ ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန၊ သဘာဝဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဦးစီးဌာန စသည့်ဌာနများ ထားရှိသည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စတုတ္ထအကြိမ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်များအရ ဝန်ကြီးချုပ်အား သမ္မတမှ ရွေးချယ်ခန့်အပ်ပြီး ဥပဒေပြုလွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက်ကို ရယူရန်မလိုပေ။ သမ္မတ၏ သဘောတူညီချက်မပါပဲလည်း ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ဥပဒေမူကြမ်းများကို အတည်ပြုနိုင်သည်။ သမ္မတ သို့ ဝန်ကြီးချုပ်မှ ဗီတိုအာဏာဖြင့် ပယ်ဖျက်ခွင့်မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် သမ္မတနှင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အများစုအကြား ပါတီချင်းမတူခဲ့သော် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးရန် မက်လုံး မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် တပ်စိမ်းကို ကိုယ်စားပြုသည့် ချန်ဆွေပြန် သမ္မတဖြစ်လာပြီးနောက် တပ်ပြာဘက်က ထိန်းချုပ်ထားသည့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အကြား မဆုတ်သာ မတိုးသာ အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် ဥပဒေပြုလုပ်ငန်းများ မဖြောင့်ဖြူးခဲ့ပါ။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အား တာဝန်ခံရမည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်ထံ နိုင်ငံရေးမူဝါဒ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ချက်များအား အစီရင်ခံတင်ပြရမည်။ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ဝန်ကြီးချုပ်အား အယုံအကြည်မရှိကြောင်း တင်ပြလာလျှင် ဝန်ကြီးချုပ်သည် ရာထူးမှနုတ်ထွက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အား ဖျက်သိမ်းရန် သမ္မတ တဆက်တည်း အဆိုပြုတင်ပြနိုင်သည်။ == အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ == == နိုင်ငံရေး == လက်ရှိ အာအိုစီကို ဒီမိုကရက်တစ်တိုးတက်ရေးပါတီမှ သမ္မတ[[ဆိုင်အင်းဝမ်]] က အုပ်ချုပ်လျက် ရှိပြီး အဓိကကျသော အတိုက်အခံပါတီမှာ [[ကူမင်တန်]]ခေါ် တရုတ်အမျိုးသားပါတီဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး == {{main|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} === ၁၉၁၁–၄၉ === [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg|thumb|250px|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ချန်ကေရှိတ်]]၊ အမေရိကန်သမ္မတ [[Franklin D. Roosevelt]]နှင့် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် [[Winston Churchill]]တို့ ကိုင်ရိုဆွေးနွေးပွဲတွင် တွေ့ဆုံစဉ်။]] အာအိုစီအစိုးရ၏ [[နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ]]သည် ကွန်မင်တန်ပါတီနှင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်အကြား မိမိသာလျှင် တရုတ်ပြည်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် အစိုးရဟု အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်နေကြောင့် ရှုပ်ထွေးပွေလီလှသည်။ ခေတ်ဦးပိုင်းတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ အားလုံးနီးပါး ဘေဂျင်းရှိ ယွမ်ရှီခိုင်အစိုးရအား အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ အပြန်အလှန်အနေဖြင့် မွန်ဂိုလီးယားနှင့် တိဗက်ကို ရုရှနှင့် ဗြိတိသျှတို့အား အသီးသီး ထိန်းချုပ်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ မေ ၄ လှုပ်ရှားမှု ပေါ်ပေါက်စေခဲ့သည့် ဗာဆဲလ်စာချုပ်ကို ယွမ်ရှီခိုင်အစိုးရမှ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ပေရန်အစိုးရ ပျက်သုဉ်းပြီး ကွန်မြူနစ်များအား ရှင်းလင်းခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ် နန်ကျင်းတွင် ထူထောင်သည့် ကွန်မင်တန်အစိုးရအား ကမ္ဘာအဝှမ်းမှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ကွန်မင်တန်အစိုးရက အင်အားကြီး မဟာမိတ်ဖက်မှ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သောကြောင့် ကုလသမဂ္ဂဖွဲ့စည်းရာတွင် အာအိုစီသည် မူလအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး လုံခြုံရေးကောင်စီ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် ၅ နိုင်ငံတွင် နေရာတစ်နေရာရခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စစ်ရေးဗျူဟာတွင် အရေးမလှခဲ့သော်လည်း သံတမန် ဆက်ဆံရေးအပိုင်းက အောင်မြင်မှုများကို ယနေ့အထိ အများက အသိအမှတ်ပြုဆဲဖြစ်သည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမနီထံမှ အကူအညီဖြင့် ဂျပန်တို့၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှု ခြေလှမ်းများအား တုန့်ဆိုင်းသွားစေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးနောက် အမေရိကန်ထံမှ ထောက်ပံ့များကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ် ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည့်တိုင် အမေရိကန်ထံမှ ငွေကြေးနှင့် စစ်ရေးအကူအညီ၊ ကရိယာပစ္စည်းများ၊ အကြံဉာဏ်များ လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ <ref name=1950-US-DoD/><ref>Fairbank and Goldman, 330–37.</ref> === ၁၉၄၉ မှ မျက်မှောက်ခေတ် === [[File:Chiang Kai-shek ratified the Charter of the United Nations 19450824.jpg|250px|thumb|၁၉၄၅ ဩဂုတ် ၂၄ ရက်နေ့တွင် ချန်ကေရှိတ်မှ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာချုပ်အား လက်မှတ်ရေးထိုးနေစဉ်။]] ကွန်မင်တန်အစိုးရ ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် နိုင်ငံအများစု အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်း နိုင်ငံများက အာအိုစီနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေးကို ဆက်လက်ထားရှိသည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံရေး ဖိအားများကြောင့် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစကာ အာအိုစီအစား ပီအာစီနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေးများကို ဆောက်တည်ခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိတွင် အာအိုစီနှင့် တရားဝင် သံတမန် အဆက်အသွယ်ရှိသည့် နိုင်ငံ ၂၃ နိုင်ငံသာ ကျန်တော့သည်။ ပီအာစီသည် အာအိုစီအား အသိအမှတ်ပြုသည့် နိုင်ငံများနှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ်ပြုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းနှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ်ရှိသည့် နိုင်ငံအားလုံးကိုလည်း ၎င်းသည် ထိုင်ဝမ်အား ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုထားသည်။ လက်တွေ့တွင် နိုင်ငံ အတော်များများသည် အာအိုစီနှင့် တရားဝင်မဟုတ်သည့် ဆက်ဆံရေးများ ဆက်လက်ထားရှိသည်။ နိုင်ငံ အတော်များများတွင်လည်း ထိုင်ပေစီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရုံး သို့ ထိုင်ပေကိုယ်စားလှယ်ရုံးများ ထားရှိကာ သံရုံးများကဲ့သို့ ဗီဇာထုတ်ပေးသည့် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ နိုင်ငံအတော်များများကလည်း အလားတူ စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေး ရုံးများကို ထိုင်ဝမ်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ဥပမာ [[ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်ဌာန]] ([[:en:American Institute in Taiwan|American Institute in Taiwan]], AIT) သည် လက်တွေ့တွင် အာအိုစီအခြေစိုက် အမေရိကန်သံရုံးဖြစ်သည်။ အာအိုစီသည် ကုလသမဂ္ဂအားဖွဲ့စည်းထူထောင်သည့် မူလအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်အထိ လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံမှ ဆုံးဖြတ်ချက် ၂၇၅၈ ကို အတည်ပြုလိုက်ပြီးနောက် ၎င်းနေရာအား ပီအာစီထံ လွှဲပေးလိုက်ရသည်။ ယခုနောက်ပိုင်း အာအိုစီ၏ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်လျှောက်ထားချက်ကို ကော်မတီအဖွဲ့မှ အတည်ပြုခဲ့ခြင်း မရှိသေးပါ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း အတော်များများက လိုက်နာသည့် ပီအာစီ၏ တရုတ်တပြည်ထောင်မူဝါဒကြောင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အိုလံပစ်ကဲ့သို့သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အားကစားပွဲများ တက်ရောက်ရာတွင် အာအိုစီသည် တရုတ်(တိုင်ပေ)([[:en:Chinese Taipei|Chinese Taipei]])ဟူသည့် အမည်ကို အသုံးပြုရသည်။ == စီးပွားရေး == [[File:The Chunghwa Republic gold a.jpg|thumb|left|200px|[[ဆွန်ယက်ဆင်|ဒေါက်တာဆွန်ယက်ဆင်]]တော်လှန်ရေး အတွက် ရန်ပုံငွေရှာရန် ထုတ်ဝေသည့် ငွေကြေးလက်မှတ်]] ၂၀ ရာစုနှစ်စောစောပိုင်းကာလ အာအိုစီအစိုးရ တရုတ်ပြည်မတွင် ရှိစဉ်အခါက အရင်းရှင် စီးပွားရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သော်လည်း ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲနှင့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားခဲ့၍ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အဟန့်အတားများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းပြည်ပရန်များနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည့် အာအိုစီအစိုးရသည် စီးပွားရေးတိုးတက်စေရန် တရုတ်စက်မှုဘဏ် တည်ထောင်ခြင်းစသည့် နည်းလမ်းအချို့ကို စမ်းသပ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေး အကောင်းဆုံး ၁၀ နှစ်တာကာလ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် တရုတ်ပြည်၏ စက်မှုလုပ်ငန်း ၇.၇ % တိုးတက်ခဲ့သည်။ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး အခြေအနေသည်လည်း တရှိန်ထိုး တိုးတက်သည့် အလားအလာရှိခဲ့သည်။ အခြား ခေတ်မှီတိုးတက်သည့် နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် တရုတ်ပြည်၏ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများသည် ချင်းမင်းဆက် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် စံချိန်အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းအပိုင်းတွင် အသိသာအထင်ရှားဆုံး တိုးတက်မှုမှာ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၊ ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်အခါက တရုတ်ပြည်တွင် စိုက်ပျိုးမြေ အမြောက်အမြားရှိသောကြောင့် စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းမှာ အဓိကဖြစ်သည်။ လယ်မြေများကို မြေရှင်များက ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး လယ်သမားများမှာ လခစားအလုပ်သမားများ ဖြစ်ကြသည်။ ″လယ်ယာမြေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး စီမံကိန်း″ စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ဤကဲ့သို့သော အခြေအနေ ပြောင်းလဲ ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ အာအိုစီအစိုးရသည် ကျေးလက်ဒေသ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး၊ သမဝါယမ အသင်းအဖွဲ့များနှင့် အခြေခံပညာရေး စနစ်များကို ကျင့်သုံးကာ ခေတ်မှီစီးပွားရေးစနစ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ [[File:Taipei 101 at night.jpg|200px|thumb|[[ထိုင်ပေ ၁၀၁]]（TAIPEI 101）]] ထိုင်ဝမ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် အာအိုစီအစိုးရသည် အရင်းရှင်စီးပွားရေး စနစ်ကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် အစိုးရ၏ကဏ္ဍ နည်းသထက် နည်းလာသည်။ အတိုင်းအတာကြီးမားသည့် နိုင်ငံပိုင် လုပ်ငန်းများအား ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သည့် နှစ် ၃၀ အတွင်း စီးပွားရေး တိုးတက်နှုန်း နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှ ၈ % အထိ ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် မတ်လအထိ ထိုင်ဝမ်၏ နိုင်ငံခြားစုငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၃၀၀ ကျော်ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် ရုရှပြီးနောက် စတုတ္ထ အများဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းသည် ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်တန်ဖိုး (GDP) ၏ ၃၅ % ရှိခဲ့ရာမှ ယခုတွင် ၂ % အထိ ကျဆင်းခဲ့သည်။ လုပ်အားအများအပြား လိုအပ်သည့် သမားရိုးကျ စက်မှုလုပ်ငန်းမှသည် အဆင့်မြင့် နည်းပညာလုပ်ငန်းအသွင် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာပြီ ဖြစ်သည်။ ထိုင်ဝမ်၏ အီလက်ထရွန်နစ်လုပ်ငန်းသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအတွက် အခရာကျသည့် လုပ်ငန်း တရပ် ဖြစ်နေပါပြီ။ အပိုပစ္စည်းနှင့် အရံပစ္စည်း အများစုအား ထိုင်ဝမ်တွင် ထုတ်လုပ်သည်။ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းသည် ထိုင်ဝမ်စီးပွားရေး၏ အသက်သွေးကြောဟု ဆိုနိုင်သည်။ အမေရိကန်နှင့် ဂျပန်တို့သည် ထိုင်ဝမ်၏ အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်များဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုနောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဈေးကွက်များအထိ တိုးချဲ့လာပြီဖြစ်သည်။ ထိုင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ မလေးရှားနှင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံများတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံကြသည့် နိုင်ငံခြားလုပ်ငန်းရှင်များအနက် ထိုင်ဝမ်လုပ်ငန်းရှင်များမှာ အဓိကဖြစ်နေပါပြီ။ ထို့အပြင် ပြည်မတွင် ထိုင်ဝမ်မှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသည့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းပေါင်း ၅ သောင်းကျော်ရှိပြီး ပြည်မတွင် ရေရှည်နေထိုင်ကြသည့် ထိုင်ဝမ်စီးပွားရေးသမား ၁ သန်းခန့် ရှိသည်။ သမားရိုးကျ လုပ်ငန်းများနေရာတွင် အစားထိုးနိုင်ရန် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ရှင်းကျူစက်မှုလုပ်ငန်းဇုန်ကို တည်ထောင်ကာ အိုင်စီ၊ ကွန်ပြူတာ စသည့် စွမ်းအင်အသုံးနည်းသည့်အပြင် ညစ်ညမ်းမှုနည်းသည့် အဆင့်မြင့်နည်းပညာလုပ်ငန်းများ ထူထောင်ရန် အစိုးရမှ အားပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ပညာရေး == == လူဦးရေ == == ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး == ==မှတ်စု== {{Notelist}} == ကျမ်းကိုး == {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [http://www.president.gov.tw/en/ သမ္မတအိမ်တော်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603015800/http://www.president.gov.tw/en/ |date=3 June 2008 }} * [http://www.cy.gov.tw/ Control Yuan] * [http://www.exam.gov.tw/english/eng_index.htm Examination Yuan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201034533/http://www.exam.gov.tw/english/eng_index.htm |date=1 February 2010 }} * [http://www.ey.gov.tw/mp?mp=11 ဝန်ကြီးများရုံး] * [http://www.gio.gov.tw/ သတင်းနှင့်ပြန်ကြားရေးရုံး] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403211555/http://www.gio.gov.tw/ |date=3 April 2005 }} * [http://www.judicial.gov.tw/en/ Judicial Yuan] * [http://www.ly.gov.tw/ly/en/01_introduce/01_introduce_01.jsp ဥပဒေပြုလွှတ်တော်] * [http://www.mofa.gov.tw/webapp/mp?mp=6 နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050509192147/http://www.mofa.gov.tw/webapp/mp?mp=6 |date=9 May 2005 }} * [http://eng.taiwan.net.tw ထိုင်ဝမ်ခရီးသွားလုပ်ငန်းရေးရာဗျူရို] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161223063050/http://eng.taiwan.net.tw/ |date=23 December 2016 }} [[Category:ထိုင်ဝမ်]] [[Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[Category:အရှေ့အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:အရှေ့မြောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] 0ao7u538n5eezsl4iyzs03jpkwefv6k စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် 0 8187 1059844 1059842 2026-10-23T13:27:48Z Kyaw Myo Aung 103978 [[Special:Contributions/2400:AC40:DF5:FEEE:0:0:0:1|2400:AC40:DF5:FEEE:0:0:0:1]] ([[User talk:2400:AC40:DF5:FEEE:0:0:0:1|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/782974|782974]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1059844 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport |name= စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် |nativename= ''Lapangan Terbang Changi Singapura'' |nativename-a= {{lang|zh-sg|{{nobold|新加坡樟宜机场}}}}<br>{{small|(''Xīnjiāpō Zhāngyí Jīchǎng'')}} |nativename-r= சிங்கப்பூர்&nbsp;சாங்கி<br>சர்வதேச&nbsp;விமானநிலையம்&nbsp;<br>{{small|(''Ciṅkappūr Cāṅki Vimana Nilaiyam'')}} |image= |image-width= 200 |image2= Airport of Singapore, Crowne Plaza.JPG |image2-width= 250 |IATA= SIN |ICAO= WSSS |WMO=48698 |type= Public / Military |owner= [[စင်ကာပူနိုင်ငံ အစိုးရ]]<ref>ချန်ဂီလေဆိပ် [http://www.changiairportgroup.com/cag/index.html တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203093703/http://www.changiairportgroup.com/cag/index.html |date=3 December 2011 }}။ Retrieved on 15 August 2012.</ref> |operator= * [[ချန်ဂီလေဆိပ်အုပ်စု]] * [[စင်ကာပူ လေကြောင်းအာဏာပိုင်]] |city-served= [[စင်ကာပူ]] |location= ချန်ဂီ၊ စင်ကာပူ | timezone = [[စင်ကာပူစံတော်ချိန်|SST]] | utc = [[UTC+08:00]] |Constituency=East Coast GRC |opened= ၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၁ (operational)<br/>၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၁ (တရားဝင်) |hub= * [[Jetstar Asia Airways]] * [[စကု လေကြောင်းလိုင်း]] * [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]] * [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]] * [[စင်ကာပူ ကုန်တင်လေကြောင်းလိုင်း]] * [[Tigerair]] |focus cities= |elevation-f= ၂၂ |elevation-m= ၇ | latd = 01 | latm = 21 | lats = 33 | latNS = N | longd=103 | longm= 59 | longs= 22 | longEW= E | coordinates_region = SG |website= [http://www.changiairport.com/ changiairport.com] | pushpin_map = Singapore | pushpin_label = SIN/WSSS | pushpin_map_caption = Location in Singapore |metric-elev= yes |metric-rwy= yes |r1-number= 02L/20R{{#tag:ref|Runway 02L is {{Convert|4000|m|abbr=on}} and 20R is {{Convert|3260|m|abbr=on}} with a [[displaced threshold]] of {{Convert|740|m|abbr=on}}. Thus aircraft landing on 20R will have to avoid touching down on the displaced threshold but may use it for departures.|group=N}} |r1-length-m= ၄,၀၀၀ |r1-length-f= ၁၃,၁၂၃ |r1-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |r2-number= 02C/20C |r2-length-m= ၄,၀၀၀ |r2-length-f= ၁၃,၁၂၃ |r2-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |r3-number= 02R/20L{{#tag:ref|Runway 02R/20L is currently restricted to the [[Republic of Singapore Air Force]] (see [[Changi Air Base (East)|Changi Air Base]]). It will be extended for commercial use in the future.|group=N}} |r3-length-m= ၂,၇၅၀ |r3-length-f= ၉,၀၂၂ |r3-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |stat-year= ၂၀၁၄ |stat1-header= ခရီးသည် အရေအတွက် |stat1-data= ၅၄,၀၉၃,၀၇၀ |stat2-header= ကုန်စည်စီးဆင်းမှု (တန်) |stat2-data= ၁,၈၄၃,၇၉၉ |stat3-header= လေယာဉ် ဆိုက်ရောက်မှု |stat3-data= ၃၄၁,၃၈၆ |footnotes= ရင်းမြစ်: ချန်ဂီလေဆိပ်အုပ်စု <ref>{{cite web | url=http://www.changiairportgroup.com/export/sites/caas/assets/media_release_2015/WEB-Media-Release-Changi-Airport-crosses-54-million-passenger-mark-in-2014.pdf | title=Changi Airport crosses 54-million passenger mark in 2014 | publisher=Changi Airport Group | date=17 August 2015 | accessdate=17 August 2015 | archivedate=30 September 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930140817/http://www.changiairportgroup.com/export/sites/caas/assets/media_release_2015/WEB-Media-Release-Changi-Airport-crosses-54-million-passenger-mark-in-2014.pdf }}</ref> {{Clear}} }} '''စင်ကာပူ ချန်ဂီ လေဆိပ်''' ({{lang-en|Singapore Changi Airport}}) သို့မဟုတ် '''ချန်ဂီ လေဆိပ်'''(IATA: SIN, ICAO: WSSS)သည် အာရှဒေသ၏ အထူးသဖြင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာဖြစ်ပြီး[[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]]ရှိ အဓိကလေဆိပ်လည်း ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူမြို့တွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာကျရာ မြို့လယ်ခေါင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၇ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်အဖြစ်ရပ်တည်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ခရီးသည်နှင့် ကုန်ပစ္စည်း အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်အဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ လေဆိပ်သည် စင်ကာပူနိုင်ငံ ချန်ဂီဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ လေဆိပ်ကို Changi Airport Group မှ အုပ်ချုပ်စီမံလျက်ရှိသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် Singapore Airlines, Singapore Airlines Cargo, [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]], Scoot, Tigerair နှင့် Jetstar Asia Airways လေကြောင်းလိုင်းတို့အတွက် အဓိက အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်။ == နောက်ခံအချက်အလက်== ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လေကြောင်းလိုင်း ၁၀၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးထားသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကျော် မြို့ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်နှင့် ချိတ်ဆက်ပျံသန်းနေသည်။ ရက်သတ္တပတ်တိုင်းတွင် လေယာဉ်အတက်အဆင်း ၆,၆၀၀ ရှိသည်။ စက္ကန့် ၉၀ တိုင်းကို ၁ မိနစ် ဆင်းသက်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် ခရီးသည် ၅၄.၁ သန်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်တွင် အဆောက်အဦး (၃) ခုရှိပြီး ခရီးသည် ၆၆ သန်းကို နှစ်စဉ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၁) ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အမှတ်(၂) ကို ၁၉၉၀ နှင့် အမှတ် (၃) ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် မှာ အသီးသီးဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဘတ်ဂျက်အဆောက်အဦးကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပိတ်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦး (၄) ကို စတင်ဆောက်လုပ်နေပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ အဆောက်အဦး (၅) ကို ၂၀၂၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ရန် စီမံကိန်းထားရှိသည်။ ၂၀၁၄ ကိန်းဂဏန်းများအရ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လူဦးရေ ၅၄ ၀၉၃ ၀၇၀ ဦးကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်ကထက် ၀.၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ အချက်အလက်မှာ ၃၃ နှစ်တာ ကာလအတွင်း အများဆုံးဖြစ်သည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်မှာ နံပါတ်(၆) အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အာရှမှာတွင် နံပါတ်(၂) အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အလုပ်အများဆုံး နေ့ရက်များမှာ ခရစ်စမတ်မတိုင်ခင် နေ့ရက်များဖြစ်သည်။ ၂၄ နာရီအတွင်းမှာ လူဦးရေ ၁၈၆ ၅၀၀ ခန့် လေဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် ကုန်ပစ္စည်းများကိုင်တွယ်ရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး လေဆိပ်ဂိုဒေါင်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကုန်တန်ချိန် ၁.၈၄ သန်း ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း လေယာဉ်ဆင်းသက်မှုပေါင်း ၄၃၁ ၃၈၆ စီးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဆုတံဆိပ်များ ရရှိခဲ့ရာ ဆုတံဆိပ်စုစုပေါင်း ၄၉၀ ကျော်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံးလေဆိပ်ဆုကိုလည်း ရရှိထားသည်။ == လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ပျံသန်းရာမြို့များ== {{Airport-dest-list | 3rdcoltitle = Terminal <!-- --> | [[AirAsia]]|[[Kota Kinabalu International Airport|Kota Kinabalu]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[Langkawi Airport|Langkawi]], [[Miri Airport|Miri]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]] | 1 <!-- --> | [[Air China]]|[[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]] | 1 <!-- --> | [[Air France]]|[[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] (ends 26 March 2016),<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2016/02/03/af-cgk-s16/|title=AIRFRANCE Ends Jakarta Service from late-Mar 2016|publisher=airlineroute|accessdate=3 February 2016}}</ref> [[Charles de Gaulle Airport|Paris–Charles de Gaulle]] | 1 <!-- --> | [[Air India]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Mumbai Airport|Mumbai]] | 2 <!-- --> | [[Air India Express]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Tiruchirappalli Airport|Tiruchirappalli]] | 2 <!-- --> | [[Air Mauritius]]|[[Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport|Mauritius]]<ref group=Note>[[Air Mauritius]] flight from Mauritius to Singapore includes a stop-over at Kuala Lumpur. However, [[Air Mauritius]] does not have rights to transport passengers solely between Singapore and Kuala Lumpur.</ref> | 1<!-- the flight is via KUL with no local rights. --> <!-- --> | [[Air New Zealand]]|[[Auckland International Airport|Auckland]] | 3 <!-- --> | [[Air Niugini]]|[[Jacksons International Airport|Port Moresby]] | 1 <!-- --> | [[All Nippon Airways]]|[[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 2<!-- NH801/802 vv is utilising 77Ws aircraft . NQ no longer operate NRT-SIN vv route. --> <!-- --> | [[Asiana Airlines]]|[[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]] | 3 <!-- --> | [[ဘန်ကောက် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Samui Airport|Koh Samui]] | 1 <!-- --> | [[Batik Air]]|[[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] | 3 <!-- --> | [[Biman Bangladesh Airlines]]|[[Dhaka Airport|Dhaka]] | 1 <!-- --> | [[British Airways]]|[[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ [[Sydney Airport|Sydney]] | 1 <!-- --> | [[Cathay Pacific]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]] | 1 <!-- --> | [[Cebu Pacific]]|[[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Francisco Bangoy International Airport|Davao]], [[Iloilo International Airport|Iloilo]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]] | 2 <!-- --> | [[China Airlines]]|[[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 3 <!-- --> | [[China Eastern Airlines]]|[[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Sunan Shuofang International Airport|Wuxi]] | 3 <!-- --> | [[China Southern Airlines]]|[[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]] | 1 <!-- --> | [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]]<!-- Do not add Seattle/Tacoma. The flight passes thru NRT, a Delta hub and the plane is continue to Detroit. A gate and/or plane change is required. It has been deemed "timetable direct" per [[WP:AIRPORTS]] consensus. --> | 1 <!-- --> | [[Druk Air]]|[[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Paro Airport|Paro]]<!-- Drukair have rights on SIN-CCU. --> | 1 <!-- --> | [[အဲမရိတ် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Brisbane Airport|Brisbane]] (ends 8 May 2016; resumes 1 October 2016),<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2015/12/08/ek-sinbne-s16/ |title=(Update 2) Emirates Splits Singapore / Brisbane Service May – Sep 2016 |date=8 December 2015|accessdate=8 December 2015}}</ref> [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Dubai International Airport|Dubai–International]], [[Melbourne Airport|Melbourne]] | 1 <!-- --> | [[Etihad Airways]]|[[Abu Dhabi International Airport|Abu Dhabi]] | 2 <!-- --> | [[EVA Air]]|[[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 3 <!-- --> | [[Fiji Airways]]|[[Nadi International Airport|Nadi]] (begins 5 April 2016)<ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/transport/direct-flights-to-fiji-from-changi-airport-to-be-launched-in-early-april|title=Direct flights to Fiji from Changi Airport to be launched in early April|publisher=Straits Times|date=6 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fiji Airways to fly to Singapore Changi Airport twice weekly, special launch fares starting from F$999<!-- Bot generated title --> |url=http://www.fijiairways.com/about-fiji-airways/media-centre/bula-singapore/ |access-date=10 March 2016 |archive-date=10 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110222202/http://www.fijiairways.com/about-fiji-airways/media-centre/bula-singapore/ }}</ref> | TBA <!-- --> | [[Finnair]]|[[Helsinki Airport|Helsinki]] | 1 <!-- --> | [[Firefly (airline)|Firefly]]|[[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]], [[Sultan Abdul Aziz Shah Airport|Kuala Lumpur–Subang]], [[Kuantan Airport|Kuantan]] | 2 <!-- --> | [[Garuda Indonesia]]|[[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]],<ref group=Note>[[Garuda Indonesia|Garuda Indonesia's]] Jakarta — Amsterdam flight may include a stop at Singapore on some days, but the return flight on the Amsterdam — Jakarta sector is always nonstop.</ref> [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ (begins 31 March 2016),<ref group=Note>[[Garuda Indonesia|Garuda Indonesia's]] flight from Jakarta to London Heathrow will make a stop at Singapore. However, all Garuda flights from London Heathrow to Jakarta will be non-stop.</ref> [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Juanda International Airport|Surabaya]] | 3 <!-- --> | [[IndiGo]]|[[Chennai International Airport|Chennai]] | 2 <!-- --> | [[Indonesia AirAsia]]|[[Husein Sastranegara International Airport|Bandung]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Achmad Yani International Airport|Semarang]], [[Adisumarmo International Airport|Solo]], [[Adisucipto International Airport|Yogyakarta]] | 1 <!-- --> | [[Japan Airlines]]|[[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 1 <!-- --> | [[Jet Airways]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Mumbai Airport|Mumbai]] | 3 <!-- --> | [[Jetstar Airways]]|[[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Perth Airport|Perth]] | 1 <!-- --> | [[Jetstar Asia Airways]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Darwin International Airport|Darwin]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport|Palembang]], [[Sultan Syarif Kasim II International Airport|Pekanbaru]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[Perth Airport|Perth]], [[ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Jieyang Chaoshan International Airport|Shantou]], [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 1 <!--+--> | [[Jetstar Pacific Airlines]]|[[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 1 <!-- --> | [[KLM]]|[[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]] | 1 <!-- --> | [[Korean Air]]|[[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]] | 2 <!-- --> | [[လာအို လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဝတ်တေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဗီယင်ကျန်း]] | 2 <!-- --> | [[Lion Air]]|[[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] | 3 <!-- --> | [[Lufthansa]]|[[Frankfurt Airport|Frankfurt]] | 2 <!-- --> | [[မလေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[Miri Airport|Miri]] | 2 <!-- --> | [[Malindo Air]]|[[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]] (ends 7 April 2016), [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] | 3 <!-- --> | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း ]]|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 1 <!-- --> | [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 3 <!-- --> | [[Oman Air]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Muscat International Airport|Muscat]] | 3 <!-- --> | [[Philippine Airlines]]|[[Ninoy Aquino International Airport|Manila]] | 1 <!-- --> | [[Qantas]]|[[Brisbane Airport|Brisbane]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Perth Airport|Perth]], [[Sydney Airport|Sydney]] | 1 <!-- --> | [[Qatar Airways]]|[[Hamad International Airport|Doha]] | 3 <!-- --> | [[Regent Airways]]|[[Shahjalal International Airport|Dhaka]] | 1 <!-- --> | [[Royal Brunei Airlines]]|[[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]] | 2 <!-- --> | [[Saudia]]|[[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]], [[King Khalid International Airport|Riyadh]] | 3 <!-- --> | [[Scoot]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]၊ [[Gold Coast Airport|Gold Coast]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]],<ref>[http://www.straitstimes.com/business/companies-markets/scoot-tigerair-tie-up-to-service-singapore-guangzhou-air-route Scoot, Tigerair tie up to service Singapore-Guangzhou air route, Companies & Markets News & Top Stories - The Straits Times<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]] (begins 1 May 2016),<ref name="straitstimes.com">[http://www.straitstimes.com/singapore/scoot-to-fly-to-saudi-arabia-from-may-taking-over-from-parent-sia Scoot to fly to Saudi Arabia from May, taking over from parent SIA, Singapore News & Top Stories - The Straits Times<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Perth Airport|Perth]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Sydney Airport|Sydney]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 2 <!-- --> | [[Shenzhen Airlines]]|[[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]]<!-- Do not add TNA as plane change required. --> | 1 <!-- --> | [[Siam Air]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]] | 3 <!-- --> | [[Sichuan Airlines]]|[[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Sultan Aji Muhamad Sulaiman Airport|Balikpapan]], [[Husein Sastranegara International Airport|Bandung]], [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[Cairns Airport|Cairns]], [[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Coimbatore Airport|Coimbatore]], [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Darwin International Airport|Darwin]], [[Francisco Bangoy International Airport|Davao]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[Rajiv Gandhi International Airport|Hyderabad]], [[Kalibo International Airport|Kalibo]], [[Tribhuvan International Airport|Kathmandu]], [[Cochin International Airport|Kochi]], [[Samui Airport|Koh Samui]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Kota Kinabalu International Airport|Kota Kinabalu]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]၊ [[Langkawi Airport|Langkawi]], [[Lombok International Airport|Lombok]], [[Sultan Hasanuddin International Airport|Makassar]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Sam Ratulangi International Airport|Manado]], [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport|Palembang]], [[Sultan Syarif Kasim II International Airport|Pekanbaru]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Achmad Yani International Airport|Semarang]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[Trivandrum International Airport|Thiruvananthapuram]], [[Visakhapatnam Airport|Visakhapatnam]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[Adisucipto International Airport|Yogyakarta]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]<br> တီမော လေကြောင်းလိုင်းအတွက် ပျံသန်း|[[Presidente Nicolau Lobato International Airport|Dili]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]<br> [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]အတွက် ပျံသန်း| [[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]] | 2 <!-- --> | [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Sardar Vallabhbhai Patel International Airport|Ahmedabad]], [[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]]၊ [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Cape Town International Airport|Cape Town]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Dhaka International Airport|Dhaka]], [[Dubai International Airport|Dubai–International]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]] (ends 30 April 2016),<ref name="straitstimes.com" /> [[OR Tambo International Airport|Johannesburg]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Chhatrapati Shivaji International Airport|Mumbai]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 2 <!-- --> | [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Adelaide Airport|Adelaide]], [[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]], [[Auckland Airport|Auckland]], [[Barcelona El Prat Airport|Barcelona]], [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Brisbane Airport|Brisbane]], [[Canberra Airport|Canberra]] (begins 20 September 2016),<ref name="singaporeair.com">{{Cite web |title=News releases<!-- Bot generated title --> |url=http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne0316-160120.jsp |accessdate=10 March 2016 |archivedate=11 February 2016 |archiveurl=https://archive.today/20160211173312/http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne0316-160120.jsp }}</ref> [[Christchurch Airport|Christchurch]], [[Copenhagen Airport|Copenhagen]], [[Düsseldorf Airport|Düsseldorf]] (begins 21 July 2016),<ref>{{cite web |url=http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne2615-151109.jsp |title=Singapore Airlines To Add Düsseldorf To Route Network |publisher=Singapore Airlines |accessdate=9 November 2015 }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> [[Frankfurt Airport|Frankfurt]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[George Bush Intercontinental Airport|Houston–Intercontinental]], [[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul–Atatürk]], [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ [[Los Angeles International Airport|Los Angeles]], [[Manchester Airport|Manchester]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Malpensa Airport|Milan–Malpensa]], [[Domodedovo International Airport|Moscow–Domodedovo]], [[Munich Airport|Munich]], [[Chūbu Centrair International Airport|Nagoya–Centrair]], [[John F. Kennedy International Airport|New York–JFK]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Charles de Gaulle Airport|Paris–Charles de Gaulle]], [[Perth Airport|Perth]], [[Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport|Rome–Fiumicino]], [[San Francisco International Airport|San Francisco]], [[São Paulo-Guarulhos International Airport|São Paulo–Guarulhos]], [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Sydney Airport|Sydney]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]]၊ [[Wellington International Airport|Wellington]] (begins 20 September 2016),<ref name="singaporeair.com" /> [[Zürich Airport|Zürich]]<br>'''Seasonal''': [[Athens International Airport|Athens]]<!-- Do not remove! This is a seasonal service and will resume operations next summer. Please provide a source saying this service is not returning next summer (also WP:AIRPORT-CONTENT states that end dates are not needed for seasonal services). -->, [[New Chitose Airport|Sapporo–Chitose]] | 3 <!-- --> | [[Spring Airlines]]|[[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]] | 1 <!-- --> | [[SriLankan Airlines]]|[[Bandaranaike International Airport|Colombo]] | 3 <!-- --> | [[Swiss International Air Lines]]|[[Zürich Airport|Zürich]] | 2 <!-- --> | [[ထိုင်းအဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]၊ [[Krabi Airport|Krabi]], [[ဦးသဖောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဦးသဖောင်-ပတ္တရား]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]] | 1 <!-- --> | [[Thai Airways]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]] | 1 <!-- --> | [[ထိုင်းလိုင်းရင်း လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]] | 3 <!-- --> | [[Tigerair]]|[[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Shahjalal International Airport|Dhaka]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Guilin Liangjiang International Airport|Guilin]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[ဟိုက်ရိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟိုက်ရိုင်]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Rajiv Gandhi International Airport|Hyderabad]], [[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Kalibo International Airport|Kalibo]], [[Kōchi Airport|Kochi]], [[Krabi Airport|Krabi]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Langkawi International Airport|Langkawi]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Chaudhary Charan Singh International Airport|Lucknow]], [[Macau International Airport|Macau]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Ningbo Lishe International Airport|Ningbo]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Quanzhou Jinjiang International Airport|Quanzhou]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[Tiruchirappalli Airport|Tiruchirapalli]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 2 <!-- --> | [[Tigerair Taiwan]]|[[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 2 <!-- --> | [[Turkish Airlines]]|[[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul–Atatürk]] | 1 <!-- --> | [[ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ]]|[[O'Hare International Airport|Chicago–O'Hare]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[San Francisco International Airport|San Francisco]] (begins 3 June 2016),<!-- DO NOT CHANGE TO 1 JUNE 2016. First flight leaves SFO at 11:25 pm on 1 June and arrive SIN at 6:45 am (3 June) and depart SIN back to SFO at 8:45 am (3 June)! --><ref name="United">http://finance.yahoo.com/news/united-airlines-operate-longest-scheduled-010000485.html;_ylt=AwrC1zE8v6pWp1IAeSTQtDMD;_ylu=X3oDMTByOHZyb21tBGNvbG8DYmYxBHBvcwMxBHZ0aWQDBHNlYwNzcg--</ref> [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] (ends 2 June 2016),<ref name="United"/> [[Washington Dulles International Airport|Washington–Dulles]] (ends 27 March 2016) | 3 <!-- --> | [[Uzbekistan Airways]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Tashkent International Airport|Tashkent]] | 1 <!-- --> | [[ဗီယက်ဂျက် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 3 <!-- --> | [[Vietnam Airlines]]|[[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 3 <!-- --> | [[West Air (China)|West Air]]|[[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]] | 1 <!-- --> | [[XiamenAir]]|[[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]] | 1 }} == ဝန်ဆောင်မှု == === ခရီးသည် ဝန်ဆောင်မှု === လေဆိပ် အဆောက်အဦး (၃) ခုလုံးတွင် ခေတ်မှီလူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ကိရိယာများကို တပ်ဆင်ကာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးစဉ်များအတွက် ဝန်ဆာင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ တိုက်ခိုက်ခံရမှုအပြီး ခရီးသည်များဝင်ရောက်မှုများ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည်များ ဝင်ရောက်မှု တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအနေဖြင့် ခရီးသည် သန်း ၃၀ ကျော်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးပျက်ကပ်နှင့် ကြုံတွေ့ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်း ခရီးသည် သန်း ၅၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ === ကုန်စည် ဝန်ဆောင်မှု === လေဆိပ်၏ မြောက်ဘက်တွင် လေဆိပ်ဂိုဒေါင် ထားရှိပြီး လေကြောင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်အနေဖြင့် ၁.၈၁ သန်း တန်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် (၇) နှင့် အာရှတွင် အဆင့်(၅) ဖြစ်သည်။ ခေတ်မီလျှပ်စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ အသုံးပြု၍ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ၁.၈ သန်း တန်ကို ကိုင်တွယ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လေကြောင်းကုန်သွယ်မှု ထူးချွန်ဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ကိန်းဂဏာန်း အချက်အလက်များ == {|class="wikitable" ! colspan="4" style="background:lightgrey; color:black; line-height:180%;" | လည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ |- | style="text-align:center;" colspan="4"| |- style="background:lightgrey;" !နှစ် !ခရီးသည် <br />အရေအတွက် !ကုန်စည်စီးဆင်းမှု <br />အရေအတွက် <br />(တန်) !လေယာဉ် ဆိုက်ရောက်မှု <br / > အရေအတွက် |- |၁၉၉၈||၂၃ ၈၀၃ ၁၈၀||၁ ၂၈၃ ၆၆၀||၁၆၅ ၂၄၂ |- |၁၉၉၉||၂၆ ၀၆၄ ၆၄၅||၁ ၅၀၀ ၃၉၃||၁၆၅ ၉၆၁ |- |၂၀၀၀||၂၈ ၆၁၈ ၂၀၀||၁ ၆၈၂ ၄၈၉||၁၇၃ ၉၄၇ |- |၂၀၀၁||၂၈ ၀၉၃ ၇၅၉||၁ ၅၀၇ ၀၆၂||၁၇၉ ၃၅၉ |- |၂၀၀၂||၂၈ ၉၇၉ ၃၄၄||၁ ၆၃၇ ၇၉၇||၁၇၄ ၈၂၀ |- |၂၀၀၃||၂၄ ၆၆၄ ၁၃၇||၁ ၆၁၁ ၄၀၇||၁၅၄ ၃၄၆ |- |၂၀၀၄||၃၀ ၃၅၃ ၅၆၅||၁ ၇၇၅ ၀၉၂||၁၈၄ ၉၃၂ |- |၂၀၀၅||၃၂ ၄၃၀ ၈၅၆||၁ ၈၃၃ ၇၂၁||၂၀၄ ၁၃၈ |- |၂၀၀၆||၃၅ ၀၃၃ ၀၈၃||၁ ၉၃၁ ၈၈၁||၂၁၄ ၀၀၀ |- |၂၀၀၇||၃၆ ၇၀၁ ၅၅၆||၁ ၉၁၈ ၁၅၉||၂၂၁ ၀၀၀ |- |၂၀၀၈||၃၇ ၆၉၄ ၈၂၄||၁ ၈၈၃ ၈၉၄||၂၃၂ ၀၀၀ |- |၂၀၀၉||၃၇ ၂၀၃ ၉၇၈||၁ ၆၃၃ ၇၉၁||၂၄၀ ၃၆၀ |- |၂၀၁၀||၄၂ ၀၃၈ ၇၇၇||၁ ၈၁၃ ၈၀၉||၂၆၃ ၅၉၃ |- |၂၀၁၁||၄၆ ၅၀၀ ၀၀၀||၁ ၈၇၀ ၀၀၀||၃၀၁ ၇၀၀ |- |၂၀၁၂||၅၁ ၁၈၁ ၈၀၄||၁ ၈၀၆ ၂၂၅||၃၂၄ ၇၂၂ |- |၂၀၁၃||၅၃ ၇၂၆ ၀၈၇||၁ ၈၅၀ ၂၃၃||၃၄၃ ၈၀၀ |- |၂၀၁၄ |၅၄ ၀၉၃ ၀၇၀ |၁ ၈၄၃ ၇၉၉ |၃၄၁ ၃၈၆ |} ==မြေပြင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ချန်ဂီလေဆိပ်နှင့် မြို့နှင့်ကို East Cost Parkway အဝေးပြေးလမ်းမကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော ၂၀ ကီလိုမီတာကို ဖို့မြေပေါ်တွင် သီးသန့် တည်ဆောင်လိုက်သောကြောင့် တည်ရှိပြီးသော လမ်းများနှင့် မရောတော့ဘဲ သီးသန့်ဖြစ်တည်လျက်ရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦးများကိုလည်း ဘေးချင်းကပ်ရပ် တည်ဆောက်ထားသောကြောင့် အဆောက်အဦး တစ်ခုနှင့် တစ်ခု လွယ်ကူစွာ သွားနိုင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ မစ်ဇူဘီရှီ ကုမ္ပဏီမှ လေဆိပ်အဆောက်အဦး အမှတ်(၃) ရှိ Check-in ဧရိယာ ကို သီးသန့်ခွဲထုတ်ခြင်း၊ နည်းပညာများ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ===လေဆိပ်အဆောက်အဦးများ အကြား ဆက်သွယ်ရေး=== [[File:CrystalMover-Changi-Ext.JPG|thumb|[[ချန်ဂီလေဆိပ် ကောင်းကင်ရထား]]]] [[File:Changi Airport MRT.jpg|thumb|Entrance to [[Changi Airport MRT Station]]]] လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခု အကြား [[ချန်ဂီလေဆိပ် ကောင်းကင်ရထား]]သည် ဘူတာ (၇) ဘူတာနှင့် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရထားကို ကူးပြောင်းခရီးသည်များစီးရန် နှင့် ခရီးသည်အကုန်လုံးစီးရန် (၂) ခု ပြုလုပ်ပေးထားသည်။ ====မြေအောက်ရထား==== ချန်ဂီ လေဆိပ်ကို စင်္ကာပူနိုင်ငံ၏ မြေအောက်ရထားကွန်ရက်နှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်ရှိ ဘူတာမှာ ချန်ဂီလေဆိပ်ဘူတာ ဖြစ်ပြီး လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၂) နှင့် (၃) ကြား မြေအောက်ထဲတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ကနဦး ဖွင့်ခြင်းတွင် လေဆိပ်နှင့် နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသော ရထား (၁) စင်းသာ ပြေးဆွဲပေးပြီး လေဆိပ်အဆာက်အဦး (၂) မှသာ သွားလာနိုင်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ချန်ဂီလေဆိပ်ဘူတာ နှင့် တာရာမရာ (Tanah Merah) ဘူတာတို့နှင့် အသွားအပြန် ချိတ်ဆက်ပြေးခဲ့သည်။ တာရာမာရာ ဘူတာမှ တဆင့် မြောက်-ရှေ့ ရထားလိုင်း သို့ကူးပြောင်းနိုင်သည်။ ====ဘတ်စ်ကား==== [[File:Mercedes Benz Buses (SG)- 2610 (21) 3.jpg|thumb|ချန်ဂီလေဆိပ် ဘတ်စ်ကားဂိတ်များ]] ဘတ်စ်ကားများကို လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခုလုံး၏ မြေညီထပ်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ====အငှားကား==== အငှားကားများကိုလည်း လေဆိပ်အဆောက်ဦး အသီးသီးရှိ ဆိုက်ရောက်ဆောင်များမှာ တွေ့နိုင်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Singapore Changi Airport, Terminal 2, Departure Hall 6, Dec 05.JPG File:SINT3.JPG File:Changi Airport, Terminal 2, Restricted Area 9.JPG File:Singapore airport pool.jpg </gallery> == မှတ်စု == {{reflist|group=N}} ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} [[Category:စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] oyudb7avdgykvqwr2d22hd90hngj84y 1059868 1059844 2026-10-23T17:16:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိန်းဂဏာန်း အချက်အလက်များ */ 1059868 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport |name= စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် |nativename= ''Lapangan Terbang Changi Singapura'' |nativename-a= {{lang|zh-sg|{{nobold|新加坡樟宜机场}}}}<br>{{small|(''Xīnjiāpō Zhāngyí Jīchǎng'')}} |nativename-r= சிங்கப்பூர்&nbsp;சாங்கி<br>சர்வதேச&nbsp;விமானநிலையம்&nbsp;<br>{{small|(''Ciṅkappūr Cāṅki Vimana Nilaiyam'')}} |image= |image-width= 200 |image2= Airport of Singapore, Crowne Plaza.JPG |image2-width= 250 |IATA= SIN |ICAO= WSSS |WMO=48698 |type= Public / Military |owner= [[စင်ကာပူနိုင်ငံ အစိုးရ]]<ref>ချန်ဂီလေဆိပ် [http://www.changiairportgroup.com/cag/index.html တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203093703/http://www.changiairportgroup.com/cag/index.html |date=3 December 2011 }}။ Retrieved on 15 August 2012.</ref> |operator= * [[ချန်ဂီလေဆိပ်အုပ်စု]] * [[စင်ကာပူ လေကြောင်းအာဏာပိုင်]] |city-served= [[စင်ကာပူ]] |location= ချန်ဂီ၊ စင်ကာပူ | timezone = [[စင်ကာပူစံတော်ချိန်|SST]] | utc = [[UTC+08:00]] |Constituency=East Coast GRC |opened= ၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၁ (operational)<br/>၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၁ (တရားဝင်) |hub= * [[Jetstar Asia Airways]] * [[စကု လေကြောင်းလိုင်း]] * [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]] * [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]] * [[စင်ကာပူ ကုန်တင်လေကြောင်းလိုင်း]] * [[Tigerair]] |focus cities= |elevation-f= ၂၂ |elevation-m= ၇ | latd = 01 | latm = 21 | lats = 33 | latNS = N | longd=103 | longm= 59 | longs= 22 | longEW= E | coordinates_region = SG |website= [http://www.changiairport.com/ changiairport.com] | pushpin_map = Singapore | pushpin_label = SIN/WSSS | pushpin_map_caption = Location in Singapore |metric-elev= yes |metric-rwy= yes |r1-number= 02L/20R{{#tag:ref|Runway 02L is {{Convert|4000|m|abbr=on}} and 20R is {{Convert|3260|m|abbr=on}} with a [[displaced threshold]] of {{Convert|740|m|abbr=on}}. Thus aircraft landing on 20R will have to avoid touching down on the displaced threshold but may use it for departures.|group=N}} |r1-length-m= ၄,၀၀၀ |r1-length-f= ၁၃,၁၂၃ |r1-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |r2-number= 02C/20C |r2-length-m= ၄,၀၀၀ |r2-length-f= ၁၃,၁၂၃ |r2-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |r3-number= 02R/20L{{#tag:ref|Runway 02R/20L is currently restricted to the [[Republic of Singapore Air Force]] (see [[Changi Air Base (East)|Changi Air Base]]). It will be extended for commercial use in the future.|group=N}} |r3-length-m= ၂,၇၅၀ |r3-length-f= ၉,၀၂၂ |r3-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |stat-year= ၂၀၁၄ |stat1-header= ခရီးသည် အရေအတွက် |stat1-data= ၅၄,၀၉၃,၀၇၀ |stat2-header= ကုန်စည်စီးဆင်းမှု (တန်) |stat2-data= ၁,၈၄၃,၇၉၉ |stat3-header= လေယာဉ် ဆိုက်ရောက်မှု |stat3-data= ၃၄၁,၃၈၆ |footnotes= ရင်းမြစ်: ချန်ဂီလေဆိပ်အုပ်စု <ref>{{cite web | url=http://www.changiairportgroup.com/export/sites/caas/assets/media_release_2015/WEB-Media-Release-Changi-Airport-crosses-54-million-passenger-mark-in-2014.pdf | title=Changi Airport crosses 54-million passenger mark in 2014 | publisher=Changi Airport Group | date=17 August 2015 | accessdate=17 August 2015 | archivedate=30 September 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930140817/http://www.changiairportgroup.com/export/sites/caas/assets/media_release_2015/WEB-Media-Release-Changi-Airport-crosses-54-million-passenger-mark-in-2014.pdf }}</ref> {{Clear}} }} '''စင်ကာပူ ချန်ဂီ လေဆိပ်''' ({{lang-en|Singapore Changi Airport}}) သို့မဟုတ် '''ချန်ဂီ လေဆိပ်'''(IATA: SIN, ICAO: WSSS)သည် အာရှဒေသ၏ အထူးသဖြင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာဖြစ်ပြီး[[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]]ရှိ အဓိကလေဆိပ်လည်း ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူမြို့တွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာကျရာ မြို့လယ်ခေါင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၇ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်အဖြစ်ရပ်တည်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ခရီးသည်နှင့် ကုန်ပစ္စည်း အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်အဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ လေဆိပ်သည် စင်ကာပူနိုင်ငံ ချန်ဂီဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ လေဆိပ်ကို Changi Airport Group မှ အုပ်ချုပ်စီမံလျက်ရှိသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် Singapore Airlines, Singapore Airlines Cargo, [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]], Scoot, Tigerair နှင့် Jetstar Asia Airways လေကြောင်းလိုင်းတို့အတွက် အဓိက အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်။ == နောက်ခံအချက်အလက်== ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လေကြောင်းလိုင်း ၁၀၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးထားသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကျော် မြို့ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်နှင့် ချိတ်ဆက်ပျံသန်းနေသည်။ ရက်သတ္တပတ်တိုင်းတွင် လေယာဉ်အတက်အဆင်း ၆,၆၀၀ ရှိသည်။ စက္ကန့် ၉၀ တိုင်းကို ၁ မိနစ် ဆင်းသက်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် ခရီးသည် ၅၄.၁ သန်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်တွင် အဆောက်အဦး (၃) ခုရှိပြီး ခရီးသည် ၆၆ သန်းကို နှစ်စဉ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၁) ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အမှတ်(၂) ကို ၁၉၉၀ နှင့် အမှတ် (၃) ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် မှာ အသီးသီးဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဘတ်ဂျက်အဆောက်အဦးကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပိတ်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦး (၄) ကို စတင်ဆောက်လုပ်နေပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ အဆောက်အဦး (၅) ကို ၂၀၂၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ရန် စီမံကိန်းထားရှိသည်။ ၂၀၁၄ ကိန်းဂဏန်းများအရ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လူဦးရေ ၅၄ ၀၉၃ ၀၇၀ ဦးကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်ကထက် ၀.၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ အချက်အလက်မှာ ၃၃ နှစ်တာ ကာလအတွင်း အများဆုံးဖြစ်သည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်မှာ နံပါတ်(၆) အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အာရှမှာတွင် နံပါတ်(၂) အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အလုပ်အများဆုံး နေ့ရက်များမှာ ခရစ်စမတ်မတိုင်ခင် နေ့ရက်များဖြစ်သည်။ ၂၄ နာရီအတွင်းမှာ လူဦးရေ ၁၈၆ ၅၀၀ ခန့် လေဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် ကုန်ပစ္စည်းများကိုင်တွယ်ရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး လေဆိပ်ဂိုဒေါင်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကုန်တန်ချိန် ၁.၈၄ သန်း ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း လေယာဉ်ဆင်းသက်မှုပေါင်း ၄၃၁ ၃၈၆ စီးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဆုတံဆိပ်များ ရရှိခဲ့ရာ ဆုတံဆိပ်စုစုပေါင်း ၄၉၀ ကျော်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံးလေဆိပ်ဆုကိုလည်း ရရှိထားသည်။ == လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ပျံသန်းရာမြို့များ== {{Airport-dest-list | 3rdcoltitle = Terminal <!-- --> | [[AirAsia]]|[[Kota Kinabalu International Airport|Kota Kinabalu]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[Langkawi Airport|Langkawi]], [[Miri Airport|Miri]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]] | 1 <!-- --> | [[Air China]]|[[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]] | 1 <!-- --> | [[Air France]]|[[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] (ends 26 March 2016),<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2016/02/03/af-cgk-s16/|title=AIRFRANCE Ends Jakarta Service from late-Mar 2016|publisher=airlineroute|accessdate=3 February 2016}}</ref> [[Charles de Gaulle Airport|Paris–Charles de Gaulle]] | 1 <!-- --> | [[Air India]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Mumbai Airport|Mumbai]] | 2 <!-- --> | [[Air India Express]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Tiruchirappalli Airport|Tiruchirappalli]] | 2 <!-- --> | [[Air Mauritius]]|[[Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport|Mauritius]]<ref group=Note>[[Air Mauritius]] flight from Mauritius to Singapore includes a stop-over at Kuala Lumpur. However, [[Air Mauritius]] does not have rights to transport passengers solely between Singapore and Kuala Lumpur.</ref> | 1<!-- the flight is via KUL with no local rights. --> <!-- --> | [[Air New Zealand]]|[[Auckland International Airport|Auckland]] | 3 <!-- --> | [[Air Niugini]]|[[Jacksons International Airport|Port Moresby]] | 1 <!-- --> | [[All Nippon Airways]]|[[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 2<!-- NH801/802 vv is utilising 77Ws aircraft . NQ no longer operate NRT-SIN vv route. --> <!-- --> | [[Asiana Airlines]]|[[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]] | 3 <!-- --> | [[ဘန်ကောက် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Samui Airport|Koh Samui]] | 1 <!-- --> | [[Batik Air]]|[[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] | 3 <!-- --> | [[Biman Bangladesh Airlines]]|[[Dhaka Airport|Dhaka]] | 1 <!-- --> | [[British Airways]]|[[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ [[Sydney Airport|Sydney]] | 1 <!-- --> | [[Cathay Pacific]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]] | 1 <!-- --> | [[Cebu Pacific]]|[[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Francisco Bangoy International Airport|Davao]], [[Iloilo International Airport|Iloilo]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]] | 2 <!-- --> | [[China Airlines]]|[[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 3 <!-- --> | [[China Eastern Airlines]]|[[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Sunan Shuofang International Airport|Wuxi]] | 3 <!-- --> | [[China Southern Airlines]]|[[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]] | 1 <!-- --> | [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]]<!-- Do not add Seattle/Tacoma. The flight passes thru NRT, a Delta hub and the plane is continue to Detroit. A gate and/or plane change is required. It has been deemed "timetable direct" per [[WP:AIRPORTS]] consensus. --> | 1 <!-- --> | [[Druk Air]]|[[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Paro Airport|Paro]]<!-- Drukair have rights on SIN-CCU. --> | 1 <!-- --> | [[အဲမရိတ် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Brisbane Airport|Brisbane]] (ends 8 May 2016; resumes 1 October 2016),<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2015/12/08/ek-sinbne-s16/ |title=(Update 2) Emirates Splits Singapore / Brisbane Service May – Sep 2016 |date=8 December 2015|accessdate=8 December 2015}}</ref> [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Dubai International Airport|Dubai–International]], [[Melbourne Airport|Melbourne]] | 1 <!-- --> | [[Etihad Airways]]|[[Abu Dhabi International Airport|Abu Dhabi]] | 2 <!-- --> | [[EVA Air]]|[[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 3 <!-- --> | [[Fiji Airways]]|[[Nadi International Airport|Nadi]] (begins 5 April 2016)<ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/transport/direct-flights-to-fiji-from-changi-airport-to-be-launched-in-early-april|title=Direct flights to Fiji from Changi Airport to be launched in early April|publisher=Straits Times|date=6 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fiji Airways to fly to Singapore Changi Airport twice weekly, special launch fares starting from F$999<!-- Bot generated title --> |url=http://www.fijiairways.com/about-fiji-airways/media-centre/bula-singapore/ |access-date=10 March 2016 |archive-date=10 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110222202/http://www.fijiairways.com/about-fiji-airways/media-centre/bula-singapore/ }}</ref> | TBA <!-- --> | [[Finnair]]|[[Helsinki Airport|Helsinki]] | 1 <!-- --> | [[Firefly (airline)|Firefly]]|[[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]], [[Sultan Abdul Aziz Shah Airport|Kuala Lumpur–Subang]], [[Kuantan Airport|Kuantan]] | 2 <!-- --> | [[Garuda Indonesia]]|[[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]],<ref group=Note>[[Garuda Indonesia|Garuda Indonesia's]] Jakarta — Amsterdam flight may include a stop at Singapore on some days, but the return flight on the Amsterdam — Jakarta sector is always nonstop.</ref> [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ (begins 31 March 2016),<ref group=Note>[[Garuda Indonesia|Garuda Indonesia's]] flight from Jakarta to London Heathrow will make a stop at Singapore. However, all Garuda flights from London Heathrow to Jakarta will be non-stop.</ref> [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Juanda International Airport|Surabaya]] | 3 <!-- --> | [[IndiGo]]|[[Chennai International Airport|Chennai]] | 2 <!-- --> | [[Indonesia AirAsia]]|[[Husein Sastranegara International Airport|Bandung]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Achmad Yani International Airport|Semarang]], [[Adisumarmo International Airport|Solo]], [[Adisucipto International Airport|Yogyakarta]] | 1 <!-- --> | [[Japan Airlines]]|[[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 1 <!-- --> | [[Jet Airways]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Mumbai Airport|Mumbai]] | 3 <!-- --> | [[Jetstar Airways]]|[[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Perth Airport|Perth]] | 1 <!-- --> | [[Jetstar Asia Airways]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Darwin International Airport|Darwin]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport|Palembang]], [[Sultan Syarif Kasim II International Airport|Pekanbaru]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[Perth Airport|Perth]], [[ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Jieyang Chaoshan International Airport|Shantou]], [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 1 <!--+--> | [[Jetstar Pacific Airlines]]|[[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 1 <!-- --> | [[KLM]]|[[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]] | 1 <!-- --> | [[Korean Air]]|[[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]] | 2 <!-- --> | [[လာအို လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဝတ်တေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဗီယင်ကျန်း]] | 2 <!-- --> | [[Lion Air]]|[[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] | 3 <!-- --> | [[Lufthansa]]|[[Frankfurt Airport|Frankfurt]] | 2 <!-- --> | [[မလေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[Miri Airport|Miri]] | 2 <!-- --> | [[Malindo Air]]|[[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]] (ends 7 April 2016), [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] | 3 <!-- --> | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း ]]|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 1 <!-- --> | [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 3 <!-- --> | [[Oman Air]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Muscat International Airport|Muscat]] | 3 <!-- --> | [[Philippine Airlines]]|[[Ninoy Aquino International Airport|Manila]] | 1 <!-- --> | [[Qantas]]|[[Brisbane Airport|Brisbane]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Perth Airport|Perth]], [[Sydney Airport|Sydney]] | 1 <!-- --> | [[Qatar Airways]]|[[Hamad International Airport|Doha]] | 3 <!-- --> | [[Regent Airways]]|[[Shahjalal International Airport|Dhaka]] | 1 <!-- --> | [[Royal Brunei Airlines]]|[[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]] | 2 <!-- --> | [[Saudia]]|[[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]], [[King Khalid International Airport|Riyadh]] | 3 <!-- --> | [[Scoot]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]၊ [[Gold Coast Airport|Gold Coast]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]],<ref>[http://www.straitstimes.com/business/companies-markets/scoot-tigerair-tie-up-to-service-singapore-guangzhou-air-route Scoot, Tigerair tie up to service Singapore-Guangzhou air route, Companies & Markets News & Top Stories - The Straits Times<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]] (begins 1 May 2016),<ref name="straitstimes.com">[http://www.straitstimes.com/singapore/scoot-to-fly-to-saudi-arabia-from-may-taking-over-from-parent-sia Scoot to fly to Saudi Arabia from May, taking over from parent SIA, Singapore News & Top Stories - The Straits Times<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Perth Airport|Perth]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Sydney Airport|Sydney]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 2 <!-- --> | [[Shenzhen Airlines]]|[[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]]<!-- Do not add TNA as plane change required. --> | 1 <!-- --> | [[Siam Air]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]] | 3 <!-- --> | [[Sichuan Airlines]]|[[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Sultan Aji Muhamad Sulaiman Airport|Balikpapan]], [[Husein Sastranegara International Airport|Bandung]], [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[Cairns Airport|Cairns]], [[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Coimbatore Airport|Coimbatore]], [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Darwin International Airport|Darwin]], [[Francisco Bangoy International Airport|Davao]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[Rajiv Gandhi International Airport|Hyderabad]], [[Kalibo International Airport|Kalibo]], [[Tribhuvan International Airport|Kathmandu]], [[Cochin International Airport|Kochi]], [[Samui Airport|Koh Samui]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Kota Kinabalu International Airport|Kota Kinabalu]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]၊ [[Langkawi Airport|Langkawi]], [[Lombok International Airport|Lombok]], [[Sultan Hasanuddin International Airport|Makassar]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Sam Ratulangi International Airport|Manado]], [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport|Palembang]], [[Sultan Syarif Kasim II International Airport|Pekanbaru]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Achmad Yani International Airport|Semarang]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[Trivandrum International Airport|Thiruvananthapuram]], [[Visakhapatnam Airport|Visakhapatnam]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[Adisucipto International Airport|Yogyakarta]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]<br> တီမော လေကြောင်းလိုင်းအတွက် ပျံသန်း|[[Presidente Nicolau Lobato International Airport|Dili]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]<br> [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]အတွက် ပျံသန်း| [[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]] | 2 <!-- --> | [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Sardar Vallabhbhai Patel International Airport|Ahmedabad]], [[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]]၊ [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Cape Town International Airport|Cape Town]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Dhaka International Airport|Dhaka]], [[Dubai International Airport|Dubai–International]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]] (ends 30 April 2016),<ref name="straitstimes.com" /> [[OR Tambo International Airport|Johannesburg]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Chhatrapati Shivaji International Airport|Mumbai]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 2 <!-- --> | [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Adelaide Airport|Adelaide]], [[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]], [[Auckland Airport|Auckland]], [[Barcelona El Prat Airport|Barcelona]], [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Brisbane Airport|Brisbane]], [[Canberra Airport|Canberra]] (begins 20 September 2016),<ref name="singaporeair.com">{{Cite web |title=News releases<!-- Bot generated title --> |url=http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne0316-160120.jsp |accessdate=10 March 2016 |archivedate=11 February 2016 |archiveurl=https://archive.today/20160211173312/http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne0316-160120.jsp }}</ref> [[Christchurch Airport|Christchurch]], [[Copenhagen Airport|Copenhagen]], [[Düsseldorf Airport|Düsseldorf]] (begins 21 July 2016),<ref>{{cite web |url=http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne2615-151109.jsp |title=Singapore Airlines To Add Düsseldorf To Route Network |publisher=Singapore Airlines |accessdate=9 November 2015 }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> [[Frankfurt Airport|Frankfurt]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[George Bush Intercontinental Airport|Houston–Intercontinental]], [[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul–Atatürk]], [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ [[Los Angeles International Airport|Los Angeles]], [[Manchester Airport|Manchester]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Malpensa Airport|Milan–Malpensa]], [[Domodedovo International Airport|Moscow–Domodedovo]], [[Munich Airport|Munich]], [[Chūbu Centrair International Airport|Nagoya–Centrair]], [[John F. Kennedy International Airport|New York–JFK]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Charles de Gaulle Airport|Paris–Charles de Gaulle]], [[Perth Airport|Perth]], [[Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport|Rome–Fiumicino]], [[San Francisco International Airport|San Francisco]], [[São Paulo-Guarulhos International Airport|São Paulo–Guarulhos]], [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Sydney Airport|Sydney]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]]၊ [[Wellington International Airport|Wellington]] (begins 20 September 2016),<ref name="singaporeair.com" /> [[Zürich Airport|Zürich]]<br>'''Seasonal''': [[Athens International Airport|Athens]]<!-- Do not remove! This is a seasonal service and will resume operations next summer. Please provide a source saying this service is not returning next summer (also WP:AIRPORT-CONTENT states that end dates are not needed for seasonal services). -->, [[New Chitose Airport|Sapporo–Chitose]] | 3 <!-- --> | [[Spring Airlines]]|[[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]] | 1 <!-- --> | [[SriLankan Airlines]]|[[Bandaranaike International Airport|Colombo]] | 3 <!-- --> | [[Swiss International Air Lines]]|[[Zürich Airport|Zürich]] | 2 <!-- --> | [[ထိုင်းအဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]၊ [[Krabi Airport|Krabi]], [[ဦးသဖောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဦးသဖောင်-ပတ္တရား]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]] | 1 <!-- --> | [[Thai Airways]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]] | 1 <!-- --> | [[ထိုင်းလိုင်းရင်း လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]] | 3 <!-- --> | [[Tigerair]]|[[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Shahjalal International Airport|Dhaka]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Guilin Liangjiang International Airport|Guilin]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[ဟိုက်ရိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟိုက်ရိုင်]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Rajiv Gandhi International Airport|Hyderabad]], [[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Kalibo International Airport|Kalibo]], [[Kōchi Airport|Kochi]], [[Krabi Airport|Krabi]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Langkawi International Airport|Langkawi]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Chaudhary Charan Singh International Airport|Lucknow]], [[Macau International Airport|Macau]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Ningbo Lishe International Airport|Ningbo]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Quanzhou Jinjiang International Airport|Quanzhou]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[Tiruchirappalli Airport|Tiruchirapalli]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 2 <!-- --> | [[Tigerair Taiwan]]|[[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 2 <!-- --> | [[Turkish Airlines]]|[[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul–Atatürk]] | 1 <!-- --> | [[ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ]]|[[O'Hare International Airport|Chicago–O'Hare]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[San Francisco International Airport|San Francisco]] (begins 3 June 2016),<!-- DO NOT CHANGE TO 1 JUNE 2016. First flight leaves SFO at 11:25 pm on 1 June and arrive SIN at 6:45 am (3 June) and depart SIN back to SFO at 8:45 am (3 June)! --><ref name="United">http://finance.yahoo.com/news/united-airlines-operate-longest-scheduled-010000485.html;_ylt=AwrC1zE8v6pWp1IAeSTQtDMD;_ylu=X3oDMTByOHZyb21tBGNvbG8DYmYxBHBvcwMxBHZ0aWQDBHNlYwNzcg--</ref> [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] (ends 2 June 2016),<ref name="United"/> [[Washington Dulles International Airport|Washington–Dulles]] (ends 27 March 2016) | 3 <!-- --> | [[Uzbekistan Airways]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Tashkent International Airport|Tashkent]] | 1 <!-- --> | [[ဗီယက်ဂျက် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 3 <!-- --> | [[Vietnam Airlines]]|[[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 3 <!-- --> | [[West Air (China)|West Air]]|[[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]] | 1 <!-- --> | [[XiamenAir]]|[[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]] | 1 }} == ဝန်ဆောင်မှု == === ခရီးသည် ဝန်ဆောင်မှု === လေဆိပ် အဆောက်အဦး (၃) ခုလုံးတွင် ခေတ်မှီလူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ကိရိယာများကို တပ်ဆင်ကာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးစဉ်များအတွက် ဝန်ဆာင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ တိုက်ခိုက်ခံရမှုအပြီး ခရီးသည်များဝင်ရောက်မှုများ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည်များ ဝင်ရောက်မှု တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအနေဖြင့် ခရီးသည် သန်း ၃၀ ကျော်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးပျက်ကပ်နှင့် ကြုံတွေ့ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်း ခရီးသည် သန်း ၅၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ === ကုန်စည် ဝန်ဆောင်မှု === လေဆိပ်၏ မြောက်ဘက်တွင် လေဆိပ်ဂိုဒေါင် ထားရှိပြီး လေကြောင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်အနေဖြင့် ၁.၈၁ သန်း တန်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် (၇) နှင့် အာရှတွင် အဆင့်(၅) ဖြစ်သည်။ ခေတ်မီလျှပ်စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ အသုံးပြု၍ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ၁.၈ သန်း တန်ကို ကိုင်တွယ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လေကြောင်းကုန်သွယ်မှု ထူးချွန်ဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်များ == {|class="wikitable" ! colspan="4" style="background:lightgrey; color:black; line-height:180%;" | လည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ |- | style="text-align:center;" colspan="4"| |- style="background:lightgrey;" !နှစ် !ခရီးသည် <br />အရေအတွက် !ကုန်စည်စီးဆင်းမှု <br />အရေအတွက် <br />(တန်) !လေယာဉ် ဆိုက်ရောက်မှု <br / > အရေအတွက် |- |၁၉၉၈||၂၃ ၈၀၃ ၁၈၀||၁ ၂၈၃ ၆၆၀||၁၆၅ ၂၄၂ |- |၁၉၉၉||၂၆ ၀၆၄ ၆၄၅||၁ ၅၀၀ ၃၉၃||၁၆၅ ၉၆၁ |- |၂၀၀၀||၂၈ ၆၁၈ ၂၀၀||၁ ၆၈၂ ၄၈၉||၁၇၃ ၉၄၇ |- |၂၀၀၁||၂၈ ၀၉၃ ၇၅၉||၁ ၅၀၇ ၀၆၂||၁၇၉ ၃၅၉ |- |၂၀၀၂||၂၈ ၉၇၉ ၃၄၄||၁ ၆၃၇ ၇၉၇||၁၇၄ ၈၂၀ |- |၂၀၀၃||၂၄ ၆၆၄ ၁၃၇||၁ ၆၁၁ ၄၀၇||၁၅၄ ၃၄၆ |- |၂၀၀၄||၃၀ ၃၅၃ ၅၆၅||၁ ၇၇၅ ၀၉၂||၁၈၄ ၉၃၂ |- |၂၀၀၅||၃၂ ၄၃၀ ၈၅၆||၁ ၈၃၃ ၇၂၁||၂၀၄ ၁၃၈ |- |၂၀၀၆||၃၅ ၀၃၃ ၀၈၃||၁ ၉၃၁ ၈၈၁||၂၁၄ ၀၀၀ |- |၂၀၀၇||၃၆ ၇၀၁ ၅၅၆||၁ ၉၁၈ ၁၅၉||၂၂၁ ၀၀၀ |- |၂၀၀၈||၃၇ ၆၉၄ ၈၂၄||၁ ၈၈၃ ၈၉၄||၂၃၂ ၀၀၀ |- |၂၀၀၉||၃၇ ၂၀၃ ၉၇၈||၁ ၆၃၃ ၇၉၁||၂၄၀ ၃၆၀ |- |၂၀၁၀||၄၂ ၀၃၈ ၇၇၇||၁ ၈၁၃ ၈၀၉||၂၆၃ ၅၉၃ |- |၂၀၁၁||၄၆ ၅၀၀ ၀၀၀||၁ ၈၇၀ ၀၀၀||၃၀၁ ၇၀၀ |- |၂၀၁၂||၅၁ ၁၈၁ ၈၀၄||၁ ၈၀၆ ၂၂၅||၃၂၄ ၇၂၂ |- |၂၀၁၃||၅၃ ၇၂၆ ၀၈၇||၁ ၈၅၀ ၂၃၃||၃၄၃ ၈၀၀ |- |၂၀၁၄ |၅၄ ၀၉၃ ၀၇၀ |၁ ၈၄၃ ၇၉၉ |၃၄၁ ၃၈၆ |} ==မြေပြင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ချန်ဂီလေဆိပ်နှင့် မြို့နှင့်ကို East Cost Parkway အဝေးပြေးလမ်းမကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော ၂၀ ကီလိုမီတာကို ဖို့မြေပေါ်တွင် သီးသန့် တည်ဆောင်လိုက်သောကြောင့် တည်ရှိပြီးသော လမ်းများနှင့် မရောတော့ဘဲ သီးသန့်ဖြစ်တည်လျက်ရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦးများကိုလည်း ဘေးချင်းကပ်ရပ် တည်ဆောက်ထားသောကြောင့် အဆောက်အဦး တစ်ခုနှင့် တစ်ခု လွယ်ကူစွာ သွားနိုင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ မစ်ဇူဘီရှီ ကုမ္ပဏီမှ လေဆိပ်အဆောက်အဦး အမှတ်(၃) ရှိ Check-in ဧရိယာ ကို သီးသန့်ခွဲထုတ်ခြင်း၊ နည်းပညာများ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ===လေဆိပ်အဆောက်အဦးများ အကြား ဆက်သွယ်ရေး=== [[File:CrystalMover-Changi-Ext.JPG|thumb|[[ချန်ဂီလေဆိပ် ကောင်းကင်ရထား]]]] [[File:Changi Airport MRT.jpg|thumb|Entrance to [[Changi Airport MRT Station]]]] လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခု အကြား [[ချန်ဂီလေဆိပ် ကောင်းကင်ရထား]]သည် ဘူတာ (၇) ဘူတာနှင့် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရထားကို ကူးပြောင်းခရီးသည်များစီးရန် နှင့် ခရီးသည်အကုန်လုံးစီးရန် (၂) ခု ပြုလုပ်ပေးထားသည်။ ====မြေအောက်ရထား==== ချန်ဂီ လေဆိပ်ကို စင်္ကာပူနိုင်ငံ၏ မြေအောက်ရထားကွန်ရက်နှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်ရှိ ဘူတာမှာ ချန်ဂီလေဆိပ်ဘူတာ ဖြစ်ပြီး လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၂) နှင့် (၃) ကြား မြေအောက်ထဲတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ကနဦး ဖွင့်ခြင်းတွင် လေဆိပ်နှင့် နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသော ရထား (၁) စင်းသာ ပြေးဆွဲပေးပြီး လေဆိပ်အဆာက်အဦး (၂) မှသာ သွားလာနိုင်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ချန်ဂီလေဆိပ်ဘူတာ နှင့် တာရာမရာ (Tanah Merah) ဘူတာတို့နှင့် အသွားအပြန် ချိတ်ဆက်ပြေးခဲ့သည်။ တာရာမာရာ ဘူတာမှ တဆင့် မြောက်-ရှေ့ ရထားလိုင်း သို့ကူးပြောင်းနိုင်သည်။ ====ဘတ်စ်ကား==== [[File:Mercedes Benz Buses (SG)- 2610 (21) 3.jpg|thumb|ချန်ဂီလေဆိပ် ဘတ်စ်ကားဂိတ်များ]] ဘတ်စ်ကားများကို လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခုလုံး၏ မြေညီထပ်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ====အငှားကား==== အငှားကားများကိုလည်း လေဆိပ်အဆောက်ဦး အသီးသီးရှိ ဆိုက်ရောက်ဆောင်များမှာ တွေ့နိုင်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Singapore Changi Airport, Terminal 2, Departure Hall 6, Dec 05.JPG File:SINT3.JPG File:Changi Airport, Terminal 2, Restricted Area 9.JPG File:Singapore airport pool.jpg </gallery> == မှတ်စု == {{reflist|group=N}} ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} [[Category:စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] 7lpisn186co8uvcpigbgvgwoajrboz9 1059869 1059868 2026-10-23T17:16:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘတ်စ်ကား */ သတ်ပုံပြင်သည်။ 1059869 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport |name= စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် |nativename= ''Lapangan Terbang Changi Singapura'' |nativename-a= {{lang|zh-sg|{{nobold|新加坡樟宜机场}}}}<br>{{small|(''Xīnjiāpō Zhāngyí Jīchǎng'')}} |nativename-r= சிங்கப்பூர்&nbsp;சாங்கி<br>சர்வதேச&nbsp;விமானநிலையம்&nbsp;<br>{{small|(''Ciṅkappūr Cāṅki Vimana Nilaiyam'')}} |image= |image-width= 200 |image2= Airport of Singapore, Crowne Plaza.JPG |image2-width= 250 |IATA= SIN |ICAO= WSSS |WMO=48698 |type= Public / Military |owner= [[စင်ကာပူနိုင်ငံ အစိုးရ]]<ref>ချန်ဂီလေဆိပ် [http://www.changiairportgroup.com/cag/index.html တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203093703/http://www.changiairportgroup.com/cag/index.html |date=3 December 2011 }}။ Retrieved on 15 August 2012.</ref> |operator= * [[ချန်ဂီလေဆိပ်အုပ်စု]] * [[စင်ကာပူ လေကြောင်းအာဏာပိုင်]] |city-served= [[စင်ကာပူ]] |location= ချန်ဂီ၊ စင်ကာပူ | timezone = [[စင်ကာပူစံတော်ချိန်|SST]] | utc = [[UTC+08:00]] |Constituency=East Coast GRC |opened= ၁ ဇူလိုင် ၁၉၈၁ (operational)<br/>၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၁ (တရားဝင်) |hub= * [[Jetstar Asia Airways]] * [[စကု လေကြောင်းလိုင်း]] * [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]] * [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]] * [[စင်ကာပူ ကုန်တင်လေကြောင်းလိုင်း]] * [[Tigerair]] |focus cities= |elevation-f= ၂၂ |elevation-m= ၇ | latd = 01 | latm = 21 | lats = 33 | latNS = N | longd=103 | longm= 59 | longs= 22 | longEW= E | coordinates_region = SG |website= [http://www.changiairport.com/ changiairport.com] | pushpin_map = Singapore | pushpin_label = SIN/WSSS | pushpin_map_caption = Location in Singapore |metric-elev= yes |metric-rwy= yes |r1-number= 02L/20R{{#tag:ref|Runway 02L is {{Convert|4000|m|abbr=on}} and 20R is {{Convert|3260|m|abbr=on}} with a [[displaced threshold]] of {{Convert|740|m|abbr=on}}. Thus aircraft landing on 20R will have to avoid touching down on the displaced threshold but may use it for departures.|group=N}} |r1-length-m= ၄,၀၀၀ |r1-length-f= ၁၃,၁၂၃ |r1-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |r2-number= 02C/20C |r2-length-m= ၄,၀၀၀ |r2-length-f= ၁၃,၁၂၃ |r2-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |r3-number= 02R/20L{{#tag:ref|Runway 02R/20L is currently restricted to the [[Republic of Singapore Air Force]] (see [[Changi Air Base (East)|Changi Air Base]]). It will be extended for commercial use in the future.|group=N}} |r3-length-m= ၂,၇၅၀ |r3-length-f= ၉,၀၂၂ |r3-surface= [[နိုင်လွန်ကတ္တရာ]] |stat-year= ၂၀၁၄ |stat1-header= ခရီးသည် အရေအတွက် |stat1-data= ၅၄,၀၉၃,၀၇၀ |stat2-header= ကုန်စည်စီးဆင်းမှု (တန်) |stat2-data= ၁,၈၄၃,၇၉၉ |stat3-header= လေယာဉ် ဆိုက်ရောက်မှု |stat3-data= ၃၄၁,၃၈၆ |footnotes= ရင်းမြစ်: ချန်ဂီလေဆိပ်အုပ်စု <ref>{{cite web | url=http://www.changiairportgroup.com/export/sites/caas/assets/media_release_2015/WEB-Media-Release-Changi-Airport-crosses-54-million-passenger-mark-in-2014.pdf | title=Changi Airport crosses 54-million passenger mark in 2014 | publisher=Changi Airport Group | date=17 August 2015 | accessdate=17 August 2015 | archivedate=30 September 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930140817/http://www.changiairportgroup.com/export/sites/caas/assets/media_release_2015/WEB-Media-Release-Changi-Airport-crosses-54-million-passenger-mark-in-2014.pdf }}</ref> {{Clear}} }} '''စင်ကာပူ ချန်ဂီ လေဆိပ်''' ({{lang-en|Singapore Changi Airport}}) သို့မဟုတ် '''ချန်ဂီ လေဆိပ်'''(IATA: SIN, ICAO: WSSS)သည် အာရှဒေသ၏ အထူးသဖြင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၏ လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အချက်အချာဖြစ်ပြီး[[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]]ရှိ အဓိကလေဆိပ်လည်း ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူမြို့တွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာကျရာ မြို့လယ်ခေါင်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၇ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွက် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး လေဆိပ်အဖြစ်ရပ်တည်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ခရီးသည်နှင့် ကုန်ပစ္စည်း အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်အဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ လေဆိပ်သည် စင်ကာပူနိုင်ငံ ချန်ဂီဒေသတွင် တည်ရှိသည်။ လေဆိပ်ကို Changi Airport Group မှ အုပ်ချုပ်စီမံလျက်ရှိသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် Singapore Airlines, Singapore Airlines Cargo, [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]], Scoot, Tigerair နှင့် Jetstar Asia Airways လေကြောင်းလိုင်းတို့အတွက် အဓိက အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်။ == နောက်ခံအချက်အလက်== ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လေကြောင်းလိုင်း ၁၀၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးထားသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ကျော် မြို့ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်နှင့် ချိတ်ဆက်ပျံသန်းနေသည်။ ရက်သတ္တပတ်တိုင်းတွင် လေယာဉ်အတက်အဆင်း ၆,၆၀၀ ရှိသည်။ စက္ကန့် ၉၀ တိုင်းကို ၁ မိနစ် ဆင်းသက်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် ခရီးသည် ၅၄.၁ သန်းကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်တွင် အဆောက်အဦး (၃) ခုရှိပြီး ခရီးသည် ၆၆ သန်းကို နှစ်စဉ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၁) ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး အမှတ်(၂) ကို ၁၉၉၀ နှင့် အမှတ် (၃) ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် မှာ အသီးသီးဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဘတ်ဂျက်အဆောက်အဦးကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှာ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပိတ်ခဲ့သည်။ အဆောက်အဦး (၄) ကို စတင်ဆောက်လုပ်နေပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။ အဆောက်အဦး (၅) ကို ၂၀၂၀ နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ရန် စီမံကိန်းထားရှိသည်။ ၂၀၁၄ ကိန်းဂဏန်းများအရ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လူဦးရေ ၅၄ ၀၉၃ ၀၇၀ ဦးကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်ကထက် ၀.၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဆိုပါ အချက်အလက်မှာ ၃၃ နှစ်တာ ကာလအတွင်း အများဆုံးဖြစ်သည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် ကမ္ဘာပေါ်မှာ နံပါတ်(၆) အလုပ်အများဆုံးလေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အာရှမှာတွင် နံပါတ်(၂) အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်သည်။ အလုပ်အများဆုံး နေ့ရက်များမှာ ခရစ်စမတ်မတိုင်ခင် နေ့ရက်များဖြစ်သည်။ ၂၄ နာရီအတွင်းမှာ လူဦးရေ ၁၈၆ ၅၀၀ ခန့် လေဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်သည် ကုန်ပစ္စည်းများကိုင်တွယ်ရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်၌ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး လေဆိပ်ဂိုဒေါင်ကြီး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကုန်တန်ချိန် ၁.၈၄ သန်း ကို ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွင်း လေယာဉ်ဆင်းသက်မှုပေါင်း ၄၃၁ ၃၈၆ စီးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဆုတံဆိပ်များ ရရှိခဲ့ရာ ဆုတံဆိပ်စုစုပေါင်း ၄၉၀ ကျော်ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ အကောင်းဆုံးလေဆိပ်ဆုကိုလည်း ရရှိထားသည်။ == လေကြောင်းလိုင်းများနှင့် ပျံသန်းရာမြို့များ== {{Airport-dest-list | 3rdcoltitle = Terminal <!-- --> | [[AirAsia]]|[[Kota Kinabalu International Airport|Kota Kinabalu]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[Langkawi Airport|Langkawi]], [[Miri Airport|Miri]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]] | 1 <!-- --> | [[Air China]]|[[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]] | 1 <!-- --> | [[Air France]]|[[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] (ends 26 March 2016),<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2016/02/03/af-cgk-s16/|title=AIRFRANCE Ends Jakarta Service from late-Mar 2016|publisher=airlineroute|accessdate=3 February 2016}}</ref> [[Charles de Gaulle Airport|Paris–Charles de Gaulle]] | 1 <!-- --> | [[Air India]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Mumbai Airport|Mumbai]] | 2 <!-- --> | [[Air India Express]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Tiruchirappalli Airport|Tiruchirappalli]] | 2 <!-- --> | [[Air Mauritius]]|[[Sir Seewoosagur Ramgoolam International Airport|Mauritius]]<ref group=Note>[[Air Mauritius]] flight from Mauritius to Singapore includes a stop-over at Kuala Lumpur. However, [[Air Mauritius]] does not have rights to transport passengers solely between Singapore and Kuala Lumpur.</ref> | 1<!-- the flight is via KUL with no local rights. --> <!-- --> | [[Air New Zealand]]|[[Auckland International Airport|Auckland]] | 3 <!-- --> | [[Air Niugini]]|[[Jacksons International Airport|Port Moresby]] | 1 <!-- --> | [[All Nippon Airways]]|[[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 2<!-- NH801/802 vv is utilising 77Ws aircraft . NQ no longer operate NRT-SIN vv route. --> <!-- --> | [[Asiana Airlines]]|[[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]] | 3 <!-- --> | [[ဘန်ကောက် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Samui Airport|Koh Samui]] | 1 <!-- --> | [[Batik Air]]|[[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] | 3 <!-- --> | [[Biman Bangladesh Airlines]]|[[Dhaka Airport|Dhaka]] | 1 <!-- --> | [[British Airways]]|[[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ [[Sydney Airport|Sydney]] | 1 <!-- --> | [[Cathay Pacific]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]] | 1 <!-- --> | [[Cebu Pacific]]|[[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Francisco Bangoy International Airport|Davao]], [[Iloilo International Airport|Iloilo]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]] | 2 <!-- --> | [[China Airlines]]|[[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 3 <!-- --> | [[China Eastern Airlines]]|[[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Sunan Shuofang International Airport|Wuxi]] | 3 <!-- --> | [[China Southern Airlines]]|[[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]] | 1 <!-- --> | [[ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]]<!-- Do not add Seattle/Tacoma. The flight passes thru NRT, a Delta hub and the plane is continue to Detroit. A gate and/or plane change is required. It has been deemed "timetable direct" per [[WP:AIRPORTS]] consensus. --> | 1 <!-- --> | [[Druk Air]]|[[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Paro Airport|Paro]]<!-- Drukair have rights on SIN-CCU. --> | 1 <!-- --> | [[အဲမရိတ် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Brisbane Airport|Brisbane]] (ends 8 May 2016; resumes 1 October 2016),<ref>{{cite web|url=http://airlineroute.net/2015/12/08/ek-sinbne-s16/ |title=(Update 2) Emirates Splits Singapore / Brisbane Service May – Sep 2016 |date=8 December 2015|accessdate=8 December 2015}}</ref> [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Dubai International Airport|Dubai–International]], [[Melbourne Airport|Melbourne]] | 1 <!-- --> | [[Etihad Airways]]|[[Abu Dhabi International Airport|Abu Dhabi]] | 2 <!-- --> | [[EVA Air]]|[[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 3 <!-- --> | [[Fiji Airways]]|[[Nadi International Airport|Nadi]] (begins 5 April 2016)<ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/singapore/transport/direct-flights-to-fiji-from-changi-airport-to-be-launched-in-early-april|title=Direct flights to Fiji from Changi Airport to be launched in early April|publisher=Straits Times|date=6 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=Fiji Airways to fly to Singapore Changi Airport twice weekly, special launch fares starting from F$999<!-- Bot generated title --> |url=http://www.fijiairways.com/about-fiji-airways/media-centre/bula-singapore/ |access-date=10 March 2016 |archive-date=10 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151110222202/http://www.fijiairways.com/about-fiji-airways/media-centre/bula-singapore/ }}</ref> | TBA <!-- --> | [[Finnair]]|[[Helsinki Airport|Helsinki]] | 1 <!-- --> | [[Firefly (airline)|Firefly]]|[[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]], [[Sultan Abdul Aziz Shah Airport|Kuala Lumpur–Subang]], [[Kuantan Airport|Kuantan]] | 2 <!-- --> | [[Garuda Indonesia]]|[[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]],<ref group=Note>[[Garuda Indonesia|Garuda Indonesia's]] Jakarta — Amsterdam flight may include a stop at Singapore on some days, but the return flight on the Amsterdam — Jakarta sector is always nonstop.</ref> [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ (begins 31 March 2016),<ref group=Note>[[Garuda Indonesia|Garuda Indonesia's]] flight from Jakarta to London Heathrow will make a stop at Singapore. However, all Garuda flights from London Heathrow to Jakarta will be non-stop.</ref> [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Juanda International Airport|Surabaya]] | 3 <!-- --> | [[IndiGo]]|[[Chennai International Airport|Chennai]] | 2 <!-- --> | [[Indonesia AirAsia]]|[[Husein Sastranegara International Airport|Bandung]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Achmad Yani International Airport|Semarang]], [[Adisumarmo International Airport|Solo]], [[Adisucipto International Airport|Yogyakarta]] | 1 <!-- --> | [[Japan Airlines]]|[[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 1 <!-- --> | [[Jet Airways]]|[[Chennai International Airport|Chennai]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Mumbai Airport|Mumbai]] | 3 <!-- --> | [[Jetstar Airways]]|[[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Perth Airport|Perth]] | 1 <!-- --> | [[Jetstar Asia Airways]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Darwin International Airport|Darwin]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Guiyang Longdongbao International Airport|Guiyang]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport|Palembang]], [[Sultan Syarif Kasim II International Airport|Pekanbaru]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[Perth Airport|Perth]], [[ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Jieyang Chaoshan International Airport|Shantou]], [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 1 <!--+--> | [[Jetstar Pacific Airlines]]|[[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 1 <!-- --> | [[KLM]]|[[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]] | 1 <!-- --> | [[Korean Air]]|[[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]] | 2 <!-- --> | [[လာအို လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဝတ်တေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဗီယင်ကျန်း]] | 2 <!-- --> | [[Lion Air]]|[[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]] | 3 <!-- --> | [[Lufthansa]]|[[Frankfurt Airport|Frankfurt]] | 2 <!-- --> | [[မလေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[Miri Airport|Miri]] | 2 <!-- --> | [[Malindo Air]]|[[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]] (ends 7 April 2016), [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]] | 3 <!-- --> | [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မြန်မာ့လေကြောင်း ]]|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 1 <!-- --> | [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 3 <!-- --> | [[Oman Air]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Muscat International Airport|Muscat]] | 3 <!-- --> | [[Philippine Airlines]]|[[Ninoy Aquino International Airport|Manila]] | 1 <!-- --> | [[Qantas]]|[[Brisbane Airport|Brisbane]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Perth Airport|Perth]], [[Sydney Airport|Sydney]] | 1 <!-- --> | [[Qatar Airways]]|[[Hamad International Airport|Doha]] | 3 <!-- --> | [[Regent Airways]]|[[Shahjalal International Airport|Dhaka]] | 1 <!-- --> | [[Royal Brunei Airlines]]|[[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]] | 2 <!-- --> | [[Saudia]]|[[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]], [[King Khalid International Airport|Riyadh]] | 3 <!-- --> | [[Scoot]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]၊ [[Gold Coast Airport|Gold Coast]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]],<ref>[http://www.straitstimes.com/business/companies-markets/scoot-tigerair-tie-up-to-service-singapore-guangzhou-air-route Scoot, Tigerair tie up to service Singapore-Guangzhou air route, Companies & Markets News & Top Stories - The Straits Times<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]] (begins 1 May 2016),<ref name="straitstimes.com">[http://www.straitstimes.com/singapore/scoot-to-fly-to-saudi-arabia-from-may-taking-over-from-parent-sia Scoot to fly to Saudi Arabia from May, taking over from parent SIA, Singapore News & Top Stories - The Straits Times<!-- Bot generated title -->]</ref> [[Kaohsiung International Airport|Kaohsiung]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Nanjing Lukou International Airport|Nanjing]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Perth Airport|Perth]], [[Qingdao Liuting International Airport|Qingdao]], [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[Shenyang Taoxian International Airport|Shenyang]], [[Sydney Airport|Sydney]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[Tianjin Binhai International Airport|Tianjin]], [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] | 2 <!-- --> | [[Shenzhen Airlines]]|[[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]]<!-- Do not add TNA as plane change required. --> | 1 <!-- --> | [[Siam Air]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]] | 3 <!-- --> | [[Sichuan Airlines]]|[[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Sultan Aji Muhamad Sulaiman Airport|Balikpapan]], [[Husein Sastranegara International Airport|Bandung]], [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[Cairns Airport|Cairns]], [[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Changsha Huanghua International Airport|Changsha]], [[Chengdu Shuangliu International Airport|Chengdu]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Coimbatore Airport|Coimbatore]], [[Da Nang International Airport|Da Nang]], [[Darwin International Airport|Darwin]], [[Francisco Bangoy International Airport|Davao]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[Rajiv Gandhi International Airport|Hyderabad]], [[Kalibo International Airport|Kalibo]], [[Tribhuvan International Airport|Kathmandu]], [[Cochin International Airport|Kochi]], [[Samui Airport|Koh Samui]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[Kota Kinabalu International Airport|Kota Kinabalu]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Kuching Airport|Kuching]], [[ကူမင်း ချန်ဆွေ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကူမင်း]]၊ [[Langkawi Airport|Langkawi]], [[Lombok International Airport|Lombok]], [[Sultan Hasanuddin International Airport|Makassar]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Sam Ratulangi International Airport|Manado]], [[မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|မန္တလေး]]၊ [[Kuala Namu International Airport|Medan]], [[Sultan Mahmud Badaruddin II International Airport|Palembang]], [[Sultan Syarif Kasim II International Airport|Pekanbaru]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[ဖနွမ်းပင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖနွမ်းပင်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Achmad Yani International Airport|Semarang]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[စီရန်ရိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|စီရန်ရိ]]၊ [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[Trivandrum International Airport|Thiruvananthapuram]], [[Visakhapatnam Airport|Visakhapatnam]], [[Wuhan Tianhe International Airport|Wuhan]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]]၊ [[Adisucipto International Airport|Yogyakarta]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]<br> တီမော လေကြောင်းလိုင်းအတွက် ပျံသန်း|[[Presidente Nicolau Lobato International Airport|Dili]] | 2 <!-- --> | [[ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း]]<br> [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]အတွက် ပျံသန်း| [[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]] | 2 <!-- --> | [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Sardar Vallabhbhai Patel International Airport|Ahmedabad]], [[ဘရူနိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဘန်ဒါစီရီဘီကာဝန်]]၊ [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Cape Town International Airport|Cape Town]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[Bandaranaike International Airport|Colombo]], [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Dhaka International Airport|Dhaka]], [[Dubai International Airport|Dubai–International]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[Soekarno-Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[King Abdulaziz International Airport|Jeddah]] (ends 30 April 2016),<ref name="straitstimes.com" /> [[OR Tambo International Airport|Johannesburg]], [[Netaji Subhas Chandra Bose International Airport|Kolkata]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Chhatrapati Shivaji International Airport|Mumbai]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 2 <!-- --> | [[စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း]]|[[Adelaide Airport|Adelaide]], [[Amsterdam Airport Schiphol|Amsterdam]], [[Auckland Airport|Auckland]], [[Barcelona El Prat Airport|Barcelona]], [[ပေကျင်း မြို့တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပေကျင်း-မြို့တော်]]၊ [[Brisbane Airport|Brisbane]], [[Canberra Airport|Canberra]] (begins 20 September 2016),<ref name="singaporeair.com">{{Cite web |title=News releases<!-- Bot generated title --> |url=http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne0316-160120.jsp |accessdate=10 March 2016 |archivedate=11 February 2016 |archiveurl=https://archive.today/20160211173312/http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne0316-160120.jsp }}</ref> [[Christchurch Airport|Christchurch]], [[Copenhagen Airport|Copenhagen]], [[Düsseldorf Airport|Düsseldorf]] (begins 21 July 2016),<ref>{{cite web |url=http://www.singaporeair.com/jsp/cms/en_UK/press_release_news/ne2615-151109.jsp |title=Singapore Airlines To Add Düsseldorf To Route Network |publisher=Singapore Airlines |accessdate=9 November 2015 }}{{Dead link|date=December 2020 }}</ref> [[Frankfurt Airport|Frankfurt]], [[Fukuoka Airport|Fukuoka]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[George Bush Intercontinental Airport|Houston–Intercontinental]], [[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul–Atatürk]], [[လန်ဒန် ဟိသ်ရိုး လေဆိပ်|လန်ဒန်-ဟိသ်ရိုး]]၊ [[Los Angeles International Airport|Los Angeles]], [[Manchester Airport|Manchester]], [[Melbourne Airport|Melbourne]], [[Malpensa Airport|Milan–Malpensa]], [[Domodedovo International Airport|Moscow–Domodedovo]], [[Munich Airport|Munich]], [[Chūbu Centrair International Airport|Nagoya–Centrair]], [[John F. Kennedy International Airport|New York–JFK]], [[Kansai International Airport|Osaka–Kansai]], [[Charles de Gaulle Airport|Paris–Charles de Gaulle]], [[Perth Airport|Perth]], [[Leonardo da Vinci-Fiumicino Airport|Rome–Fiumicino]], [[San Francisco International Airport|San Francisco]], [[São Paulo-Guarulhos International Airport|São Paulo–Guarulhos]], [[အင်ချွန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဆိုးလ်-အင်ချွန်]]၊ [[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]]၊ [[Sydney Airport|Sydney]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[ဟာနဲ့ဒါ့ လေဆိပ်|တိုကျို-ဟာနဲ့ဒါ့]]၊ [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]]၊ [[Wellington International Airport|Wellington]] (begins 20 September 2016),<ref name="singaporeair.com" /> [[Zürich Airport|Zürich]]<br>'''Seasonal''': [[Athens International Airport|Athens]]<!-- Do not remove! This is a seasonal service and will resume operations next summer. Please provide a source saying this service is not returning next summer (also WP:AIRPORT-CONTENT states that end dates are not needed for seasonal services). -->, [[New Chitose Airport|Sapporo–Chitose]] | 3 <!-- --> | [[Spring Airlines]]|[[ရှန်ဟိုင်း ဖူတုန်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရှန်ဟိုင်း-ဖူတုန်း]] | 1 <!-- --> | [[SriLankan Airlines]]|[[Bandaranaike International Airport|Colombo]] | 3 <!-- --> | [[Swiss International Air Lines]]|[[Zürich Airport|Zürich]] | 2 <!-- --> | [[ထိုင်းအဲအေးရှား လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]]၊ [[Krabi Airport|Krabi]], [[ဦးသဖောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဦးသဖောင်-ပတ္တရား]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]] | 1 <!-- --> | [[Thai Airways]]|[[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]] | 1 <!-- --> | [[ထိုင်းလိုင်းရင်း လေကြောင်းလိုင်း]]|[[ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-ဒွန်မောင်း]] | 3 <!-- --> | [[Tigerair]]|[[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်|ဘန်ကောက်-သုဝဏ္ဏဘူမိ]]၊ [[Mactan-Cebu International Airport|Cebu]], [[Clark International Airport|Clark]], [[Chennai International Airport|Chennai]], [[ချင်းမိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ချင်းမိုင်]]၊ [[Ngurah Rai International Airport|Denpasar]], [[Shahjalal International Airport|Dhaka]], [[Guangzhou Baiyun International Airport|Guangzhou]], [[Guilin Liangjiang International Airport|Guilin]], [[Haikou Meilan International Airport|Haikou]], [[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[ဟိုက်ရိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟိုက်ရိုင်]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]]၊ [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[Rajiv Gandhi International Airport|Hyderabad]], [[Sultan Azlan Shah Airport|Ipoh]], [[Soekarno Hatta International Airport|Jakarta–Soekarno Hatta]], [[Jinan Yaoqiang International Airport|Jinan]], [[Kalibo International Airport|Kalibo]], [[Kōchi Airport|Kochi]], [[Krabi Airport|Krabi]], [[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Langkawi International Airport|Langkawi]], [[Lijiang Sanyi Airport|Lijiang]], [[Chaudhary Charan Singh International Airport|Lucknow]], [[Macau International Airport|Macau]], [[Ibrahim Nasir International Airport|Malé]], [[Ninoy Aquino International Airport|Manila]], [[Nanning Wuxu International Airport|Nanning]], [[Ningbo Lishe International Airport|Ningbo]], [[ပီနန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ပီနန်]]၊ [[ဖူးခက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဖူးခက်]]၊ [[Quanzhou Jinjiang International Airport|Quanzhou]], [[Shenzhen Bao'an International Airport|Shenzhen]], [[Juanda International Airport|Surabaya]], [[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]]၊ [[Tiruchirappalli Airport|Tiruchirapalli]], [[Xi'an Xianyang International Airport|Xi'an]], [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ရန်ကုန်]] | 2 <!-- --> | [[Tigerair Taiwan]]|[[ထိုင်ဝမ် ထောင်ယွမ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ထိုင်ဝမ်-ထောင်ဝမ်]] | 2 <!-- --> | [[Turkish Airlines]]|[[Istanbul Atatürk Airport|Istanbul–Atatürk]] | 1 <!-- --> | [[ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ]]|[[O'Hare International Airport|Chicago–O'Hare]], [[ဟောင်ကောင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟောင်ကောင်]]၊ [[San Francisco International Airport|San Francisco]] (begins 3 June 2016),<!-- DO NOT CHANGE TO 1 JUNE 2016. First flight leaves SFO at 11:25 pm on 1 June and arrive SIN at 6:45 am (3 June) and depart SIN back to SFO at 8:45 am (3 June)! --><ref name="United">http://finance.yahoo.com/news/united-airlines-operate-longest-scheduled-010000485.html;_ylt=AwrC1zE8v6pWp1IAeSTQtDMD;_ylu=X3oDMTByOHZyb21tBGNvbG8DYmYxBHBvcwMxBHZ0aWQDBHNlYwNzcg--</ref> [[နာရိတ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|တိုကျို-နာရိတ]] (ends 2 June 2016),<ref name="United"/> [[Washington Dulles International Airport|Washington–Dulles]] (ends 27 March 2016) | 3 <!-- --> | [[Uzbekistan Airways]]|[[ကွာလာလမ်ပူ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ကွာလာလမ်ပူ-အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ]]၊ [[Tashkent International Airport|Tashkent]] | 1 <!-- --> | [[ဗီယက်ဂျက် လေကြောင်းလိုင်း]]|[[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 3 <!-- --> | [[Vietnam Airlines]]|[[နွိုင်ဘိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|ဟနွိုင်း]]၊ [[တန်ဆွန်းညက် နိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ဟိုချီမင်းစီးတီး]] | 3 <!-- --> | [[West Air (China)|West Air]]|[[Chongqing Jiangbei International Airport|Chongqing]] | 1 <!-- --> | [[XiamenAir]]|[[Fuzhou Changle International Airport|Fuzhou]], [[Hangzhou Xiaoshan International Airport|Hangzhou]], [[Xiamen Gaoqi International Airport|Xiamen]] | 1 }} == ဝန်ဆောင်မှု == === ခရီးသည် ဝန်ဆောင်မှု === လေဆိပ် အဆောက်အဦး (၃) ခုလုံးတွင် ခေတ်မှီလူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ကိရိယာများကို တပ်ဆင်ကာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရီးစဉ်များအတွက် ဝန်ဆာင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးစင်တာ တိုက်ခိုက်ခံရမှုအပြီး ခရီးသည်များဝင်ရောက်မှုများ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည်များ ဝင်ရောက်မှု တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအနေဖြင့် ခရီးသည် သန်း ၃၀ ကျော်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးပျက်ကပ်နှင့် ကြုံတွေ့ရခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်း ခရီးသည် သန်း ၅၀ ကျော်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ === ကုန်စည် ဝန်ဆောင်မှု === လေဆိပ်၏ မြောက်ဘက်တွင် လေဆိပ်ဂိုဒေါင် ထားရှိပြီး လေကြောင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်အနေဖြင့် ၁.၈၁ သန်း တန်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်က ကိုင်တွယ်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် (၇) နှင့် အာရှတွင် အဆင့်(၅) ဖြစ်သည်။ ခေတ်မီလျှပ်စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ အသုံးပြု၍ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ၁.၈ သန်း တန်ကို ကိုင်တွယ် ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ချန်ဂီလေဆိပ်သည် လေကြောင်းကုန်သွယ်မှု ထူးချွန်ဆု ကို ရရှိခဲ့သည်။ == ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်များ == {|class="wikitable" ! colspan="4" style="background:lightgrey; color:black; line-height:180%;" | လည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ |- | style="text-align:center;" colspan="4"| |- style="background:lightgrey;" !နှစ် !ခရီးသည် <br />အရေအတွက် !ကုန်စည်စီးဆင်းမှု <br />အရေအတွက် <br />(တန်) !လေယာဉ် ဆိုက်ရောက်မှု <br / > အရေအတွက် |- |၁၉၉၈||၂၃ ၈၀၃ ၁၈၀||၁ ၂၈၃ ၆၆၀||၁၆၅ ၂၄၂ |- |၁၉၉၉||၂၆ ၀၆၄ ၆၄၅||၁ ၅၀၀ ၃၉၃||၁၆၅ ၉၆၁ |- |၂၀၀၀||၂၈ ၆၁၈ ၂၀၀||၁ ၆၈၂ ၄၈၉||၁၇၃ ၉၄၇ |- |၂၀၀၁||၂၈ ၀၉၃ ၇၅၉||၁ ၅၀၇ ၀၆၂||၁၇၉ ၃၅၉ |- |၂၀၀၂||၂၈ ၉၇၉ ၃၄၄||၁ ၆၃၇ ၇၉၇||၁၇၄ ၈၂၀ |- |၂၀၀၃||၂၄ ၆၆၄ ၁၃၇||၁ ၆၁၁ ၄၀၇||၁၅၄ ၃၄၆ |- |၂၀၀၄||၃၀ ၃၅၃ ၅၆၅||၁ ၇၇၅ ၀၉၂||၁၈၄ ၉၃၂ |- |၂၀၀၅||၃၂ ၄၃၀ ၈၅၆||၁ ၈၃၃ ၇၂၁||၂၀၄ ၁၃၈ |- |၂၀၀၆||၃၅ ၀၃၃ ၀၈၃||၁ ၉၃၁ ၈၈၁||၂၁၄ ၀၀၀ |- |၂၀၀၇||၃၆ ၇၀၁ ၅၅၆||၁ ၉၁၈ ၁၅၉||၂၂၁ ၀၀၀ |- |၂၀၀၈||၃၇ ၆၉၄ ၈၂၄||၁ ၈၈၃ ၈၉၄||၂၃၂ ၀၀၀ |- |၂၀၀၉||၃၇ ၂၀၃ ၉၇၈||၁ ၆၃၃ ၇၉၁||၂၄၀ ၃၆၀ |- |၂၀၁၀||၄၂ ၀၃၈ ၇၇၇||၁ ၈၁၃ ၈၀၉||၂၆၃ ၅၉၃ |- |၂၀၁၁||၄၆ ၅၀၀ ၀၀၀||၁ ၈၇၀ ၀၀၀||၃၀၁ ၇၀၀ |- |၂၀၁၂||၅၁ ၁၈၁ ၈၀၄||၁ ၈၀၆ ၂၂၅||၃၂၄ ၇၂၂ |- |၂၀၁၃||၅၃ ၇၂၆ ၀၈၇||၁ ၈၅၀ ၂၃၃||၃၄၃ ၈၀၀ |- |၂၀၁၄ |၅၄ ၀၉၃ ၀၇၀ |၁ ၈၄၃ ၇၉၉ |၃၄၁ ၃၈၆ |} ==မြေပြင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ချန်ဂီလေဆိပ်နှင့် မြို့နှင့်ကို East Cost Parkway အဝေးပြေးလမ်းမကြီးနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်။ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော ၂၀ ကီလိုမီတာကို ဖို့မြေပေါ်တွင် သီးသန့် တည်ဆောင်လိုက်သောကြောင့် တည်ရှိပြီးသော လမ်းများနှင့် မရောတော့ဘဲ သီးသန့်ဖြစ်တည်လျက်ရှိသည်။ လေဆိပ်အဆောက်အဦးများကိုလည်း ဘေးချင်းကပ်ရပ် တည်ဆောက်ထားသောကြောင့် အဆောက်အဦး တစ်ခုနှင့် တစ်ခု လွယ်ကူစွာ သွားနိုင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ မစ်ဇူဘီရှီ ကုမ္ပဏီမှ လေဆိပ်အဆောက်အဦး အမှတ်(၃) ရှိ Check-in ဧရိယာ ကို သီးသန့်ခွဲထုတ်ခြင်း၊ နည်းပညာများ အဆင့်မြှင့်တင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ===လေဆိပ်အဆောက်အဦးများ အကြား ဆက်သွယ်ရေး=== [[File:CrystalMover-Changi-Ext.JPG|thumb|[[ချန်ဂီလေဆိပ် ကောင်းကင်ရထား]]]] [[File:Changi Airport MRT.jpg|thumb|Entrance to [[Changi Airport MRT Station]]]] လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခု အကြား [[ချန်ဂီလေဆိပ် ကောင်းကင်ရထား]]သည် ဘူတာ (၇) ဘူတာနှင့် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရထားကို ကူးပြောင်းခရီးသည်များစီးရန် နှင့် ခရီးသည်အကုန်လုံးစီးရန် (၂) ခု ပြုလုပ်ပေးထားသည်။ ====မြေအောက်ရထား==== ချန်ဂီ လေဆိပ်ကို စင်္ကာပူနိုင်ငံ၏ မြေအောက်ရထားကွန်ရက်နှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ချန်ဂီလေဆိပ်ရှိ ဘူတာမှာ ချန်ဂီလေဆိပ်ဘူတာ ဖြစ်ပြီး လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၂) နှင့် (၃) ကြား မြေအောက်ထဲတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ကနဦး ဖွင့်ခြင်းတွင် လေဆိပ်နှင့် နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသော ရထား (၁) စင်းသာ ပြေးဆွဲပေးပြီး လေဆိပ်အဆာက်အဦး (၂) မှသာ သွားလာနိုင်သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ချန်ဂီလေဆိပ်ဘူတာ နှင့် တာရာမရာ (Tanah Merah) ဘူတာတို့နှင့် အသွားအပြန် ချိတ်ဆက်ပြေးခဲ့သည်။ တာရာမာရာ ဘူတာမှ တဆင့် မြောက်-ရှေ့ ရထားလိုင်း သို့ကူးပြောင်းနိုင်သည်။ ====ဘတ်စကား==== [[File:Mercedes Benz Buses (SG)- 2610 (21) 3.jpg|thumb|ချန်ဂီလေဆိပ် ဘတ်စကားဂိတ်များ]] ဘတ်စကားများကို လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၃) ခုလုံး၏ မြေညီထပ်များတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ====အငှားကား==== အငှားကားများကိုလည်း လေဆိပ်အဆောက်ဦး အသီးသီးရှိ ဆိုက်ရောက်ဆောင်များမှာ တွေ့နိုင်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> File:Singapore Changi Airport, Terminal 2, Departure Hall 6, Dec 05.JPG File:SINT3.JPG File:Changi Airport, Terminal 2, Restricted Area 9.JPG File:Singapore airport pool.jpg </gallery> == မှတ်စု == {{reflist|group=N}} ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} [[Category:စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] [[Category:အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] 1lqvxo8nfg858ileqzvzx770jakfq18 လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ 0 8526 1059904 1026846 2026-10-24T02:27:11Z Aye myint phyu 149046 /* */ တပ်ချုပ်နဲ့ဒုတပ်ချုပ်အမည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပါသည် 1059904 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ | branch = {{army|Myanmar}} ၊ {{Air force|Myanmar}} | image = Myanmar Artillery Corps.svg | caption = လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏ လက်မောင်းတံဆိပ်<br/>{{Small|([[အမြောက်တပ်ဖွဲ့]]တံဆိပ်နှင့်တူသည်။)}} | image_size = 300 | size = ၄၅၀၀၀ (၂၀၂၂) | type = [[စစ်လက်ရုံး]]တပ်ဖွဲ့ | specialization = မြန်မာ့ဝေဟင်ပိုက်နက်ကာကွယ်ရေး | motto = * ကျွမ်းကျင်၊လျင်မြန်၊သေချာ၊အောင်မြင် * မြင်အောင်ရှာ ၊ဦးအောင်ပစ် ၊ထိရမည်။ | nickname = လေကာ၊ အေဒီ | command_structure = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း) | garrison = လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်ရုံး၊ စစ်ရုံး၊ [[နေပြည်တော်]]။ | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ|name=မြန်မာနိုင်ငံတော်}} | garrison_label = အရာရှိချုပ်ရုံး | anniversaries = | commander1_label = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | commander1 = [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]<nowiki> [ရဲဝင်းဦး]]</nowiki> | commander2_label = ဒု-တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | commander2 = <nowiki>ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]</nowiki> | commander3_label = အရာရှိချုပ် | commander3 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမိုးအောင် | commander4_label = ဒု-အရာရှိချုပ် | commander4 = [[ဗိုလ်ချုပ်]] နေမျိုးဦး | notable_commanders = {{Bulleted list | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မြင့်လှိုင်]] {{Small|(လယ်/ဆည်ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်း)}} | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စိန်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|စိန်ဝင်း]] {{Small|(ကာကွယ်ရေးပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်း)}} }} }} '''လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့'''သည် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]၏ [[စစ်လက်ရုံး]]တပ်ဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်။ ''“လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး”'' ဟူသည့် တပ်ဖွဲ့၏ အမည်နာမ၌ပင် အဓိကထမ်းဆောင်ရသော တာဝန်မှာ ပေါ်လွင်နေလေသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအရ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်(ကြည်း)]]၌ ပါဝင်သော်လည်း လုပ်ငန်းတာဝန်ပိုင်း၌ သဘောသဘာဝအရ [[တပ်မတော် (ရေ)|တပ်မတော်(ရေ)]]၊ အထူးသဖြင့် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]နှင့် ပို၍ဆက်စပ်မှုရှိလေသည်။ လက်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၏ အရာရှိချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမိုးအောင်'' ဖြစ်ပြီး ဒုတိယအရာရှိချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး'' (စတသ-၃၄) ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် လက်ထောက် အရာရှိချုပ် (၃)ဦးရှိပြီး၊ [[တပ်မတော် (ကြည်း)|ကြည်း]]/ [[တပ်မတော် (ရေ)|ရေ]]/ [[တပ်မတော် (လေ)|လေ]] တပ်ဖွဲ့ အသီးသီးမှ ''ဗိုလ်မှူးချုပ်'' အဆင့်ရှိသူ တစ်ဦးစီကို ခန့်အပ်ထားသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ဖူးသူ [[စိန်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိန်ဝင်း]]သည် ယခင်က လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အရာရှိချုပ်အဖြစ် ဩဂုတ် ၂၀၁၅ ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ === လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးလက်နက်များ === {| class="wikitable" ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|ပုံများ ! style="text-align:center; background:#aabccc;"|အမည် ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|ထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံ ! style="text-align:l center; background:#aabccc;"| အမျိုးအစား ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|အရေအတွက် ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|အချက်အလက် |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[တာဝေးပစ်လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည်များ]] |- |[[File:08 image 2022 04 30 14 00 00 486 1651320220.jpg|120px]]||[[HQ-22|FK-3]] |{{Flagu|China}} |rowspan="2"|တာဝေးပစ်လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး |မသိရှိ |[[KS-1M]]ပရောဂျက်နှင့်ဆက်စပ်သည်။ |- |[[File:ZRK S-200V 2007 G1.jpg|120px]]||[[S-200 (missile)|S-200 Dubna]](SA-5 Gammon) |{{Flagu|Soviet Union}} | ဒုံးပစ်စနစ်၂၀ခု | [[မြောက်ကိုရီးယား]] သည်S-200 ဒုံးပစ်စနစ် အစင်း ၂၀ ခန့်ကို [[မြန်မာ]] ကို တင်ပို့ခဲ့ပါသည်။ အလုံးရေ မည်မျှ တာဝန်ထမ်းဆောင် နေသည်ကိုမသိရှိရသေးပါ။ |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[တာလတ်ပစ်လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည်များ]] |- | ||[[S-125 Neva/Pechora|Pechora-2M (SA-3 Goa)]] | {{Flagu|Soviet Union}} |rowspan="7"| တာလတ်ပစ်လေ‌ကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး | တပ်ရင်း ၈ရင်းစာ <ref name="auto7">{{cite web|url=https://www.armyrecognition.com/defense_news_January_2021_global_security_army_industry/myanmar_to_get_russian_pantsir-s1_air_defense_systems.amp.html|title=Myanmar to get Russian Pantsir-S1 air defense systems|author=Army Recognition|access-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123091611/https://www.armyrecognition.com/defense_news_January_2021_global_security_army_industry/myanmar_to_get_russian_pantsir-s1_air_defense_systems.amp.html|archive-date=23 January 2021|url-status=live|df=dmy-all|date=23 January 2021}}</ref><ref name="auto6">{{cite web|url=https://tass.com/defense/1247857|title=Russia to supply air defense systems Pantsir-S1 to Myanmar|author=Tass|access-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123035205/https://tass.com/defense/1247857|archive-date=23 January 2021|url-status=live|df=dmy-all|date=23 January 2021}}</ref><ref name="auto3">{{cite web|url=https://dfnc.ru/en/world-news/myanmar-to-obtain-pantsir-s1-orlan-10e/|title=Myanmar to Obtain Pantsir-S1 & Orlan-10E|author=New Defence Order Strategy|access-date=22 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123035937/https://dfnc.ru/en/world-news/myanmar-to-obtain-pantsir-s1-orlan-10e/|archive-date=23 January 2021|url-status=live|df=dmy-all|date=23 January 2021}}</ref> | ဒုံးပစ်ယာဉ် ၃၀စင်းခန့် ၂၀၁၇ <ref name="asiapacificdefencereporter.com"/><ref name="auto10">{{cite web|url=http://www.en.ria.ru/analysis/20061018/54917248.html|title=Unique surface-to-air missile baffles foreign military diplomats in Egypt|date=18 October 2006 |access-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140802183139/http://en.ria.ru/analysis/20061018/54917248.html|archive-date=2 August 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> |- | |[[2K12 Kub|Kub 2K12M2 (SA-6 "Gainful")]] |{{Flagu|Soviet Union}} |၂၄စင်း <ref name="asiapacificdefencereporter.com"/> |[[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ]]ထံမှရရှိသည်။ |- | ||[[2K12 Kub|Kub/Buk Kavadrat-M (SA-6 "Gainful")]] |{{Flagu|Soviet Union}} |တပ်ရင်း ၂ရင်းစာ <ref name="trade register">{{cite web |url=http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php |title=Trade-Register-1971-2018.rft |website=Stockholm International Peace Research Institute |access-date=2019-04-21 |archive-date=13 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513073842/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/trade_register.php }}</ref> | [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ]]ထံမှ ၂၀၁၆တွင်လက်ခံရရှိသည် ။<ref name="trade register"/> |- | ||[[KS-1 (missile)|KS-1A]] |{{Flagu|China}} |rowspan="2"|တပ်ရင်း ၇ရင်းခန့် <ref name="trade register"/> (KS-1Aသည်တပ်ရင်း ၄ရင်းခန့်နှင့်ကျန်တပ်ရင်းများသည်KS-1Mဖြစ်သည်) | - |- | |[[KS-1 (missile)|KS-1M]] |{{Flagu|Myanmar}} |ပြည်တွင်းတွင်လိုင်စင်ယူထုတ်လုပ်လျက်ရှိပြီး [[၂၀၂၀ခုနစ်]]စစ်တမ်းအရ ဒုံးပစ်စနစ်၂၀ ခန့်အထက်ပိုင်ဆိုင်နေပြီဟုသိရသည်။ |- | ||[[S-75 Dvina|S-75M3 Volga-2 (SA-2 Guideline)]] |{{Flagu|Soviet Union}} |၄၈ခုခန့်<ref name="asiapacificdefencereporter.com"/> |[[ရုရှားနိုင်ငံ]]ထံမှ ၂၀၀၈ခုနစ်တွင် ဒုံးပစ်စနစ် ၄၈ခုနှင့် ဒုံးကျည် ၂၅၀ခန့်ရရှိထားသည်။ |- |[[File:Bloodhound SAM at the RAF Museum.jpg|120px]]|| [[Bloodhound (missile)|BAE Dynamics Bloodhound Mk.II]]<ref name="Selth, Andrew 2002">Selth, Andrew (2002): ''Burma's Armed Forces: Power Without Glory'', Eastbridge. {{ISBN|1-891936-13-1}}</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://rspas.anu.edu.au/sdsc/working_papers.php#WP351|title=Selth, Andrew (2000): ''Burma's Order of Battle: An Interim Assessment''. ISBN 0-7315-2778-X|access-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20090914054203/http://rspas.anu.edu.au/sdsc/working_papers.php#WP351|archive-date=14 September 2009|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="IISS The Military Balance 2007">{{cite book |author=International Institute for Strategic Studies |date=May 2007 |title=The Military Balance 2007 |url=https://archive.org/details/militarybalance200unse |publisher=Routledge |isbn=9781857434378}}</ref> | {{Flagu|United Kingdom}} |ဒုံးပစ်စနစ် ၆၀ခုအထက် <ref name="autogenerated1"/><ref name="IISS The Military Balance 2007"/> |[[စင်္ကာပူနိုင်ငံ]]ထံမှရရှိသည်။ |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[တာတိုပစ်လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည်များ]] |- |[[File:MAKS Airshow 2013 (Ramenskoye Airport, Russia) (521-05).jpg|120px]] |[[Pantsir missile system|Pantsir-S1 (SA-22 Greyhound)]] |{{Flagu|Russia}} |rowspan="5"|တာတိုပစ်လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး | မသိရှိ<ref name="auto7"/><ref name="auto6"/><ref name="auto3"/><ref name="auto1">{{Cite web|title=Russia To Deliver To Myanmar Pantsir-S1 Air Defense Systems, Orlan-10E Drones|url=https://www.urdupoint.com/en/world/russia-to-deliver-to-myanmar-pantsir-s1-air-d-1148244.html|access-date=2021-01-22|website=UrduPoint|language=en}}</ref> | [[ရုရှားနိုင်ငံ]]ထံမှ၂၀၁၆ခုနစ်တွင်စတင်မှာယူခဲ့သည်။ |- |[[File:Tor-M1 SAM (2).jpg|120px]] |[[Tor missile system|TOR-M1 (SA-15 Gauntlet)]] |{{Flagu|Russia}} | တပ်ရင်း ၃ရင်းစာ <ref name="auto8">{{cite web|url=https://www.indrastra.com/2015/12/ANALYSIS-Myanmar-Integrated-Air-Defense-System-0516.html?m=1|title=Myanmar Integrated Air Defense System|author=IndraStra Global Editorial Team|access-date=7 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031065753/https://www.indrastra.com/2015/12/ANALYSIS-Myanmar-Integrated-Air-Defense-System-0516.html?m=1|archive-date=31 October 2020|url-status=live|df=dmy-all|date=2020-10-30}}</ref> |[[မြန်မာနိုင်ငံ]]သည် Tor ဒုံးခွင်းဒုံးစနစ် TOR-M1 ၏ အော်ပရေတာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="auto15">{{cite web|url=https://www.armyrecognition.com/russia_russian_missile_system_vehicle_uk/tor-m1_9a331_sa-15_gauntlet_technical_data_sheet_specifications_information_description_pictures_uk.amp.html|title=TOR-M1 9A331 SA-15 Gauntlet Ground-to-air missile on armored vehicle|author=Army Recognitions|access-date=25 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129045204/https://www.armyrecognition.com/russia_russian_missile_system_vehicle_uk/tor-m1_9a331_sa-15_gauntlet_technical_data_sheet_specifications_information_description_pictures_uk.amp.html|archive-date=29 January 2021|url-status=live|df=dmy-all|date=29 January 2021}}</ref> တာတိုလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးနည်းဗျူဟာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုတွင် Tor M-1 ဒုံးခွင်းဒုံးစနစ် တပ်ရင်း ၃ရင်းရှိ၍ အရေးပါသောနေရာများအတွက် Point Defense အခန်းကဏ္ဍတွင် တပ်စွဲထားသည်။<ref name="auto8"/> |- | ||[[2K22 Tunguska|2K22M Tunguska (SA-19 "Grison")]] |{{Flagu|Russia}} |၄၁စင်း <ref name="trade register"/> |၂၀၀၄ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း [[ရုရှား]]ထံမှ ၃၈ စီးနှင့် <ref name="trade register"/> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် [[ယူကရိန်း]]မှ ၃ စီး<ref>{{cite web|url=https://www.ukrmilitary.com/2019/09/tunguska.html?m=1&fbclid=IwAR0Y-_eiDNshaEixEve6JnFc3SnN6zti9eknpJbxJvGjqFw92PU5QRDngh4|title=Спецтехноекспорт поставив М'янмі три "Тунгуски" по $1000|date=22 September 2019 |access-date=22 September 2019}}</ref> |- | |[[Myanmar Directorate of Defence Industries|MADV]] |{{Flagu|Myanmar}} ||၂၅၀အထက် (၂၀၁၆ခုနစ်စစ်တမ်း) |rowspan="2"| MADV ( Myanmar Air Defense Vehicle )ခေါ် နောင်ရိုးဂျစ်အခြေခံသော Igla-S ဒုံးတင်ယာဉ်များဖြစ်သည်။<ref name="auto8"/> နောင်ရိုးဂျစ်များကို [[တပ်မတော်]]က ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့တာဖြစ်ပြီး သံချပ်ကာ အပေါ့စားယာဉ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမိန့်ပေးယာဉ်အဖြစ် လည်းကောင်း စစ်ဆင်ရေးလိုအပ်ချက်အပေါ်မူတည်ကာ ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယာဉ်၏ ပေါ့ပါးသော ဝန်နှင့် ထိရောက်သော လေကာစနစ်တပ်ဆင်ထားသောကြောင့် လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များအတွက် အားကိုးရသော Mobile လေကာစနစ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ တပ်ဆင်ထားတဲ့ လေကာစနစ်သည်လည်း ပြည်တွင်းထုတ် တာတိုပစ် ဒုံးစနစ်ဖြစ်ပြီး[[တပ်မတော်]]လေ‌ကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို အလုံအလောက် တပ်ဆင်ပေးထားနိုင်ပြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="trade register"/> |- | | MADV -2 |{{Flagu|Myanmar}} | ၁၈၀အထက် |- ! style="align: center; background: lavender;" colspan="7" | [[လူသယ်ယူနိုင်သော လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစနစ်]] |- | [[File:SA-16 and SA-18 missiles and launchers.jpg|120px]] | [[9K38 Igla|Igla-1E (SA-16 Gimlet)]] | {{Flagu|Bulgaria}} <br /> {{Flagu|Myanmar}} |rowspan="4"| လူထမ်းတာတိုပစ် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး လောင်ချာ | ၂၁၀၀အထက်<ref name="trade register"/> | အနိမ့်ပျံယာဉ်များသာထိရောက်နိုင်သော မြေပြင်မှ ဝေဟင်ပစ်ဒုံးကျည်။ SA-16 အစီးရေ 100 ကို [[Bulgaria]] မှ 1999 ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့ပါသည်။ 2000 ခုနှစ်မှ 2004 ခုနှစ်အတွင်း TOT ဖြင့် ပြည်တွင်းတွင် ထုတ်လုပ်သော SA-16 အစီးရေ 2000ခန့်<ref name="trade register"/> |- | [[File:9K38 IGLA (4968730444).jpg|120px]] | [[9K38 Igla|Igla (SA-18 Grouse)]] | {{Flagu|Russia}} | ၅၀၀အထက်<ref name="asiapacificdefencereporter.com"/><ref name="armstrade.sipri.org"/> | ပြည်တွင်းလိုင်စင်ယူထုတ်လုပ်လျက် |- | [[File:9K338 Igla-S (NATO-Code - SA-24 Grinch).jpg|120px]] | [[9K38 Igla|Igla-S (SA-24 Grinch)]] | {{Flagu|Russia}} | ၄၀၀<ref name="asiapacificdefencereporter.com"/> | ခြေလျင်တပ်များအတွက် အသုံးပြု |- | |[[HN-5|HN-5A]] |{{Flagu|China}} |၂၀၀<ref name="rand.org"/><ref name="asiapacificdefencereporter.com"/> |၁၉၉၂နှင့်၁၉၉၀ဝန်းကျင်ကာလများတွင် လက်ခံရရှိ |} === လေယာဉ်ပစ်သေနတ်များနှင့် ဒရုန်းကာကွယ်ရေးလက်နက်များ === {| class="wikitable" ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|ပုံများ ! style="text-align:center; background:#aabccc;"|အမည် ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|ထုတ်လုပ်သည့်နိုင်ငံ ! style="text-align:l center; background:#aabccc;"| အမျိုးအစား ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|အရေအတွက် ! style="text-align: center; background:#aabccc;"|အချက်အလက် |- |[[File:Zu-23 30 M1-3 - InnovationDay2013part1-40.jpg|120px]] |[[ZU-23-2|Type-87]] | {{Flagu|China}} |rowspan="7"|လေယာဉ်နှင့်ဒရုန်းပစ်စက်သေနတ် |၃၈၀<ref name="Military Balance 2017">{{cite book|title=The Military Balance 2017|url=https://archive.org/details/militarybalance20000unse_r5v2|date=February 2017|isbn=9781857439007 |publisher=Routledge|ref={{harvid|The Military Balance 2017}}|author=International Institute for Strategic Studies|author-link=International Institute for Strategic Studies}}</ref> |ဆိုဗီယက်၏ တရုတ်ဗားရှင်း [[ZU-23-2]] 25x183mmB calibre။ |- |[[File:Bangladesh Army Air Defence Artillery 37mm T-74 (23848577803).jpg|120px]]||[[37 mm automatic air defense gun M1939 (61-K)|Type-74]] | {{Flagu|China}} | ၂၄<ref name="armstrade.sipri.org"/> | ၃၇မီလီမီတာကျည်သုံး |- |[[File:S-60-57mm-hatzerim-1.jpg|120px]] |[[AZP S-60#Versions|Type 59]]<ref name="armstrade.sipri.org"/> |{{Flagu|China}} | မသိရှိ |၅၇မီလီမီတာကျည်သုံး |- |[[File:MY-ZPU4-1.jpg|120px]]||[[ZPU|MR-4]] | {{Flagu|Romania}} |၂၀၀<ref name="asiapacificdefencereporter.com"/> |[[ZPU|ZPU-4]]၏ [[ရိုမေးနီးယား]] ဗားရှင်း။ |- | [[File:FlAK85.JPG|120px]] | [[Oerlikon GDF|MAA-01]] 35&nbsp;mm [[anti-aircraft warfare|anti-aircraft gun]]<ref name="SIPRI"/> | {{Flagu|Myanmar}} | ၁၀၀ခန့် (၂၀၂၀)<ref name="SIPRI"/> | [[တရုတ်]]အကူအညီဖြင့် ပြည်တွင်း၌ ထုတ်လုပ်သည်။ [[တရုတ်]] [[Type-90 35 mm]] အမွှာ AA သေနတ်နှင့် ဆင်တူသည်။<ref name="SIPRI"/> |- | | [[Myanmar Directorate of Defence Industries|25&nbsp;mm self-propelled anti-aircraft guns]] | {{Flagu|Myanmar}} | မသိရှိ | ပြည်တွင်းထုတ် TOT ဖြင့် ထုတ်လုပ်သော[[ တရုတ်]] [[Type-87 25 mm ]]အမွှာ AA သေနတ်များကို[[ Dongfeng EQ-2102]] ထရပ်ကားများတွင် တပ်ဆင်ထားသည်။ လေယာဉ်ပစ်အမြောက်/လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဌာနတစ်ခုစီတွင် AA သေနတ်များတပ်ဆင်ထားသော တပ်ရင်းသုံးရင်းပါရှိသည်။<ref name="asiapacificdefencereporter.com"/> |- | [[File:Skar%C5%BCysko_14%2C5_mm_ZPU-2_02.jpg|120px]] | [[ZPU]] | {{Flagu|Myanmar}} | မသိရှိ | [[ရုရှား]]နိုင်ငံထုတ် [[‌ZPU]] များအားလိုင်စင်ယူ၍ပြည်တွင်း၌ထုတ်လုပ်သည်။ |- |} == ဖွဲ့စည်းပုံ == လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အရာရှိရုံးချုပ်အား [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]](အတိုကောက် နပတ) လက်အောက်တွင်ထားရှိပြီး တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသည်။ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး၏ လက်အောက်တွင် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး သင်တန်းကျောင်း (၁)ခုနှင့် လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (၉)ခု ရှိသည်။ သင်တန်းကျောင်း ကျောင်းအုပ်ကြီးနှင့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူးများ အားလုံးသည် ''ဗိုလ်မှူးချုပ်'' အဆင့် ရှိသူများဖြစ်သည်။ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုစီတွင် တပ်ဖွဲ့၏ မူလ တပ်ရင်းများဖြစ်သည့် - * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးသတိပေးတပ်ရင်း (၁)ရင်း၊ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ရင်း ( ၁၀ )ရင်း စသည်တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့်အပြင် အထောက်အကူပြု တပ်များအဖြစ် အခြားတပ်ဖွဲ့များမှ တွဲဖက်ပေးထားသည့် - * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်း (၁)ရင်း၊ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အီလက်ထရွန်းနစ်စစ်ဆင်မှုတပ်ရင်း (၁)ရင်း၊ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ယန္တရားတပ်ရင်း (၁)ရင်း၊ * လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အလုပ်ရုံတပ် (၁)တပ် စသည်တို့ကိုလည်း ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ == ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ == *[[အမှတ်(၁)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] *[[အမှတ်(၂)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၃)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၄)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၅)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၇)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] * [[အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] *[[အမှတ်(၉)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] == လက်ရှိ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး လက်နက်ကြီးများ == <gallery> File:%D0%97%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81_%C2%AB%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%C2%BB.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် 9K333 File:Buk-M1-2_9A310M1-2.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ်9K37 Buk File:MAKS_Airshow_2013_(Ramenskoye_Airport,_Russia)_(521-05).jpg|ရုရှားနိုင်ငံထုတ်[[Pantsir]] File:Zu-23_30_M1-3_-_InnovationDay2013part1-40.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ်Zu-23-2 File:S125 Neva 250 brPVO VS, september 01, 2012.jpg|ရုရှားနိုင်ငံထုတ် Pechora-2M လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည် File:Bloodhound SAM at the RAF Museum.jpg|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံထုတ် BAe Dynamics Bloodhound Mk.II File:SA-2 Guideline.JPG|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် SA-2 File:Chinese KS-1 SAM mobile launcher.jpg|[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်]] ထုတ် KS-1A လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးဒုံးကျည် File:2P25 VS 2.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် SA-6 File:IGLA-S MANPADS at IDELF-2008.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် 9K38 Igla File:2008 Moscow Victory Day Parade - 9K22 Tunguska.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် SA-19 File:61-K anti-aircraft gun, 2007.jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် Type-74 File:QF 40mm Mk1 CFB Borden 1.jpg|လေယာဉ်ပစ်သေနတ်များ File:14,5-мм счетверенная зенитная пулеметная установка конструкции Лещинского ЗПУ-4 (4).jpg|ဆိုဗီယက်ယူနီယံထုတ် KPV စက်သေနတ် </gallery> == အခြားလေ့လာရန် == * [[တပ်မတော် (လေ)]] * [[တပ်မတော် (ရေ)]] * [[တပ်မတော်နေ့]] * [[တပ်မတော်ဒုံးတပ်ဖွဲ့]] == ကိုးကား == {{reflist}} {{လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} {{တပ်မတော်-stub}} [[ကဏ္ဍ:လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့| ]] t9rxhoy12e35jngvjy6wc6rzhb905e7 စပိန်နိုင်ငံ 0 10523 1059896 1043799 2026-10-24T00:12:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059896 wikitext text/x-wiki {{Coord|40|N|4|W|type:country_region:ES|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = စပိန် ဘုရင့်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|es|Reino de España}} | common_name = စပိန်နိုင်ငံ | name = {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%; |title = {{resize|1.0 em|အခြားအမည် ၄ ခု}}{{efn|name=a|The Spanish Constitution does not establish any official name for Spain, even though the terms {{lang|es|España}} (Spain), {{lang|es|Estado español}} (Spanish State) and {{lang|es|Nación española}} (Spanish Nation) are used throughout the document. Nonetheless, the Spanish Ministry of Foreign Affairs established in an ordinance published in 1984 that the denominations {{lang|es|España}} (Spain) and {{lang|es|Reino de España}} (Kingdom of Spain) are equally valid to designate Spain in international treaties. The latter term is widely used by the government in national and international affairs of all kinds, including foreign treaties as well as national official documents, and is therefore recognised as the official name by many international organisations.<ref>{{cite web|url=http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/ai281209-aec.html|title=Acuerdo entre el Reino de España y Nueva Zelanda sobre participación en determinadas elecciones de los nacionales de cada país residentes en el territorio del otro, hecho en Wellington el 23 de junio de 2009.|website=Noticias Jurídicas|access-date=30 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20160831012228/http://noticias.juridicas.com/base_datos/Admin/ai281209-aec.html|archive-date=31 August 2016|url-status=dead}}</ref>}}{{efn|name=b|In Spain, other languages are officially recognised as legitimate autochthonous (regional) languages under the Spanish Constitution. In each of these, Spain's official name ({{lang-es|Reino de España|links=no}}, pronounced: {{IPA-es|ˈrejno ð(e) esˈpaɲa|}}) is as follows: * {{lang-ca|Regne d'Espanya}}, {{IPA-ca|ˈreŋnə ðəsˈpaɲə|IPA}} * {{lang-eu|Espainiako Erresuma}}, {{IPA-eu|es̺paɲiako eres̺uma|IPA}} * {{lang-gl|Reino de España}}, {{IPA-gl|ˈrejnʊ ð(ɪ) esˈpaɲɐ|IPA}} * {{lang-oc|Reiaume d'Espanha}}, {{IPA-oc|reˈjawme ðesˈpaɲɔ|IPA}}}} |{{Infobox|subbox=yes|bodystyle=font-size:80%;font-weight:normal; |rowclass1 =mergedrow|label1=[[Catalan language|Catalan]]:|data1={{lang|ca|Regne d'Espanya}} |rowclass2 = mergedrow|label2=[[Basque language|Basque]]:|data2={{lang|eu|Espainiako Erresuma}} |rowclass3 = mergedrow|label3=[[Galician language|Galician]]:|data3={{lang|gl|Reino de España}} |rowclass4 = mergedrow|label4=[[Occitan language|Occitan]]:|data4={{lang|oc|Reiaume d'Espanha}} }} }} | ပုံ_အလံ = Flag of the Kingdom of Spain.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Escudo de España (mazonado).svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = {{native phrase|la|[[Plus ultra]]}} <br /> {{small|"Further Beyond"}} | နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{native name|es|[[မာရ်ချ ရီယယ်လ်]]|icon=yes}}<!-- In full ''Marcha Real Española'' (Spanish Royal March), also known as ''Marcha Granadera'' (March of the Grenadiers). --><ref>{{cite web|url=http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf|title=Real Decreto 1560/1997, de 10 de octubre, por el que se regula el Himno Nacional|author=Presidency of the Government|work=Boletín Oficial del Estado núm. 244|date=11 October 1997|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924034615/http://www.boe.es/boe/dias/1997/10/11/pdfs/A29594-29600.pdf|archive-date=24 September 2015|author-link=Government of Spain}}</ref> <br /> {{small|"Royal March"}} <br /> <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center| }}</div> | ပုံ_နေရာ = {{Switcher|[[File:EU-Spain (orthographic projection).svg|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးတွင် ပြရန်|[[File:EU-Spain.svg|upright=1.15|frameless]]|ဥရောပတိုက်တွင် ပြရန်|default=2}} | map_caption = {{map caption|location_color=အစိမ်းရင့်|region=ဥရောပတိုက်|region_color=မီးခိုးရင့်|subregion=[[ဥရောပသမဂ္ဂ]]|subregion_color=အစိမ်း}} | မြို့တော် = [[မဒရစ်မြို့|မက်ဒရစ်မြို့]] | coordinates = {{Coord|40|26|N|3|42|W|type:city}} | အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော် | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = ကက်စတီးလ် အီ လီယွန် | languages_type = ရုံးသုံးဘာသာစကား | languages = [[စပိန်ဘာသာစကား|စပိန်]]<!--(aka Castilian)-->{{efn|name=c|The official language of the State is established in the Section 3 of the Spanish Constitution of 1978 to be Castilian.<ref>{{cite web|url=http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm|title=The Spanish Constitution|publisher=Lamoncloa.gob.es|access-date=26 April 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325101204/http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm|archive-date=25 March 2013|accessdate=30 September 2021|archivedate=25 March 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130325101204/http://www.lamoncloa.gob.es/IDIOMAS/9/Espana/LeyFundamental/index.htm}}</ref> In some autonomous communities of Spain, Catalan language, Galician language, Basque language and Occitan language (locally known as Aranese language) are co-official languages. Aragonese language and Asturian language have some degree of official recognition.}} {{infobox|child=yes |label1 = လူမျိုးများ {{nobold|(2020)}} |data1 = {{unbulleted list|၈၄.၈% [[:en:Spaniards|စပိန်]]|၁၅.၂% [[:en:Immigration to Spain|အခြား]]<ref name="ine.es">{{Cite web|url=https://www.ine.es/jaxi/Datos.htm?path=/t20/e245/p08/l0/&file=01006.px#!tabs-tabla|title=Instituto Nacional de Estadística. Población (españoles/extranjeros) por País de Nacimiento, sexo y año|publisher=Instituto Nacional de Estadística (Spain)|website=ine.es}}</ref>}} }} | ethnic_groups = | ethnic_groups_year = | ethnic_groups_ref = | religion = {{ublist|item_style=white-space:nowrap; |၅၇.၄% [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |၃၈.၉% [[:en:Irreligion in Spain|ဘာသာမဲ့]] |၂.၅% အခြား |၁.၃% မဖြေကြားခဲ့ }} | religion_ref = <ref>Centro de Investigaciones Sociológicas.[http://datos.cis.es/pdf/Es3334marMT_A.pdf "Barómetro de Septiembre de 2021"], 3,780 respondents. The question was "¿Cómo se define Ud. en materia religiosa: católico/a practicante, católico/a no practicante, creyente de otra religión, agnóstico/a, indiferente o no creyente, o ateo/a?".</ref> | religion_year = ၂၀၂၁ | demonym = [[:en:Spaniards|Spanish<br />Spaniard]] | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]]&nbsp;[[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[:en:constitutional monarchy|စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | leader_title1 = [[စပိန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဘုရင်]] | leader_name1 = [[ဆဋ္ဌမ ဖီးလစ်]] | leader_title2 = [[စပိန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ် (အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်)]] | leader_name2 = ပက်ဒရို ဆန်းချက် | leader_title4 = [[စပိန်နိုင်ငံ ဆီးနိတ်လွတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|ဆီးနိတ်လွတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Ander Gil | leader_title3 = [[:en:President of the Congress of Deputies|President of the Congress of Deputies]] | leader_name3 = Meritxell Batet | leader_title5 = [[:en:President of the Supreme Court of Spain|President of the Supreme Court]] | leader_name5 = Carlos Lesmes Serrano | legislature = [[Cortes Generales|ကော့တေး ဂင်နယ်ရာလီစ်]] | upper_house = [[ဆီးနိတ်လွှတ်တော် (စပိန်)|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]] | lower_house = [[Congress of Deputies|Congress of Deputies]] | sovereignty_type = [[စပိန်နိုင်ငံ သမိုင်း|တည်ထောင်ခြင်း]] | established_event1 = [[:en:Catholic Monarchs of Spain|''De facto'']] | established_date1 = ၁၄၇၉ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက် | established_event2 = ''[[:en:Nueva Planta decrees|De jure]]'' | established_date2 = ၁၇၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက် | established_event3 = [[:en:Spanish Constitution of 1812|ပထမဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေ]] | established_date3 = ၁၈၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက် | established_event4 = [[:en:Francoist Spain|Francoist Spain]] | established_date4 = ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၁ ရက် - ၁၉၇၈ ခုနှစ် | established_event5 = {{nowrap|[[:en:Spanish transition to democracy|လက်ရှိဒီမိုကရေစီစနစ်]]}} | established_date5 = [[:en:Spanish Constitution of 1978|၁၉၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်]] | established_event6 = {{nowrap|[[:en:Enlargement of the European Union#Mediterranean enlargements|EEC accession]]}}{{efn|[[ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) ၁၉၉၃ ခုနှစ် ကတည်းက}} | established_date6 = ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် | area_km2 = ၅၀၅,၉၉၀<ref>{{cite web|title=Anuario estadístico de España 2008. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente|url=http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf|website=Instituto Nacional de Estadística (Spain)|access-date=14 April 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924144913/http://www.ine.es/prodyser/pubweb/anuario08/anu08_01entor.pdf|archive-date=24 September 2015}}</ref> | ဧရိယာအဆင့် = ၅၁ | area_sq_mi = ၁၉၅,၃၆၄ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၀.၈၉ (as of 2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=11 October 2020|publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#}}</ref> | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | population_census = {{IncreaseNeutral}} ၄၇,၄၅၀,၇၉၅<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177012&menu=ultiDatos&idp=1254734710990|title=INEbase / Demografía y población /Padrón. Población por municipios /Estadística del Padrón continuo. Últimos datos datos|website=ine.es|access-date=11 February 2021}}</ref><ref name="cp_2020"/>{{efn|As of 1 January 2020, the Spanish population increased in 392,921 in 2019, reaching a number of 47,330 million inhabitants. In the same period of time, the number of citizens with Spanish citizenship reached 42,094,606. The number of foreigners (i.e. immigrants, ex-pats and refugees, without including foreign born nationals with Spanish citizenship) permanently living in Spain was estimated to be at 5,235,375 (11.06%) in 2020.<ref name="cp_2020">{{cite web|url=https://www.ine.es/prensa/cp_e2020_p.pdf|title=Population Figures at 01 January 2019. Migrations Statistics. Year 2019.|date=June 2020|publisher=Instituto Nacional de Estadística (Spain) (INE)|language=es|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170628123003/http://www.ine.es/dyngs/INEbase/es/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736176951&menu=ultiDatos&idp=1254735572981|archive-date=28 June 2017}}</ref>}} | population_census_year = ၂၀၂၀ | population_census_rank = ၃၀ | population_density_km2 = ၉၄ | population_density_sq_mi = ၂၄၃ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ၁၂၀ | GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$1.942&nbsp;trillion<ref name="IMFWEOES">{{cite web|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2020/October/weo-report?c=512,914,612,614,311,213,911,314,193,122,912,313,419,513,316,913,124,339,638,514,218,963,616,223,516,918,748,618,624,522,622,156,626,628,228,924,233,632,636,634,238,662,960,423,935,128,611,321,243,248,469,253,642,643,939,734,644,819,172,132,646,648,915,134,652,174,328,258,656,654,336,263,268,532,944,176,534,536,429,433,178,436,136,343,158,439,916,664,826,542,967,443,917,544,941,446,666,668,672,946,137,546,674,676,548,556,678,181,867,682,684,273,868,921,948,943,686,688,518,728,836,558,138,196,278,692,694,962,142,449,564,565,283,853,288,293,566,964,182,359,453,968,922,714,862,135,716,456,722,942,718,724,576,936,961,813,726,199,733,184,524,361,362,364,732,366,144,146,463,528,923,738,578,537,742,866,369,744,186,925,869,746,926,466,112,111,298,927,846,299,582,487,474,754,698,&s=PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1=|title=World Economic Outlook Database, October 2020|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]|website=IMF.org|access-date=11 February 2021}}</ref>}} | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၁၅ | GDP_PPP_per_capita = $၄၁,၇၃၆<ref name="IMFWEOES"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၃၂ | GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$1.450&nbsp;trillion<ref name="IMFWEOES"/>}} | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၁၃ | GDP_nominal_per_capita = $၃၁,၁၇၈<ref name="IMFWEOES"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၂၆ | Gini = ၃၃.၀ <!--Number only--> | Gini_year = ၂၀၁၉ | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref name=eurogini>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat|website=ec.europa.eu|access-date=3 August 2020}}</ref> | Gini_rank = ၁၀၃ | HDI = ၀.၉၀၄ <!--Number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--Increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/latest-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=10 December 2019|access-date=10 December 2019|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = ၂၅ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ယူရို]]{{efn|The Spanish peseta before 2002.}} (€) | currency_code = EUR | time_zone = [[အနောက်ဥရောပပဒေသ စံတော်ချိန်|WET]] နှင့် [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]] | utc_offset = ⁠±0 to +1 <!--Note: Zero-width non-breaking space results in the infobox displaying "UTC" without a specified offset.--> | DST_note = {{small|Note: most of Spain observes CET/CEST, except the Canary Islands which observe WET/WEST.}} | time_zone_DST = [[အနောက်ဥရောပပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|WEST]] နှင့် [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|CEST]] | utc_offset_DST = +1 to +2 | date_format = dd/mm/yyyy {{small|(CE)}} | drives_on = ညာ | calling_code = [[စပိန်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+34]] | iso3166code = ES | cctld = [[.es]]{{efn|name=e|The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[ဥရောပသမဂ္ဂ|European Union]] member states. Also, the [[.cat]] domain is used in Catalonia, [[.gal]] in Galiza and [[.eus]] in the Basque Country (autonomous community) autonomous regions.}} | today = | အထိမ်းအမှတ်များ = }} ဥရောပတိုက်အနောက်တောင်ဘက်အစွန်းတွင် ထိုးထွက်နေသော အိုက်ဗီးရီးယားကျွန်းဆွယ်ကြီးတခုလုံး၏ ၁၃ ပုံ ၁၁ ပုံခန့်မှာ စပိန်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကျန် ၂ ပုံခန့်မှာ အနောက်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်ရှိ [[ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ]]ဖြစ်၏။ မြောက်ဘက်တွင် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]နှင့် ဗစ္စကေးပင်လယ်အော်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံနှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ တောင်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ ဂျီဗရောတာရေလက်ကြားနှင့် [[မြေထဲပင်လယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်ဖြင့် ဝန်းရံလျက်တည်ရှိ၏။ စပိန်နိုင်ငံသည် [[ဥရောပ]]တိုက်နှင့် တဆက်တည်းဖြစ်သော်လည်း အိုက်ဗီးရီးယန်းကျွန်းဆက်ကို ကန့်လန့်ဖြတ်ထားကာ တည်ရှိနေသောမြင့်မားသည့် ပီးရနီးတောင်တန်းများက ဥရောပတိုက် ကုန်းတွင်းနိုင်ငံများနှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့ကို ကာဆီးထားလေသည်။ [[အာဖရိက]]တိုက်နှင့်မူ ကျဉ်းမြောင်းလှသော [[ဂျီဘရော်လ်တာ ရေလက်ကြား]]သာလျှင် ခြားနေ၍ ရှေးရှေးအခါက အာဖရိကတိုက်နှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့ ကုန်းမြေချင်း ဆက်စပ်တည်ရှိခဲ့သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်တို့က အထောက်အထားနှင့် ပြဆိုခဲ့ကြလေသည်။ အနီးအနား ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စပိန်ပိုင် ဗယ်လီအဲရစ်ကျွန်းစု၊ ကနေရီကျွန်းစုနှင့် မိုရိုကိုကမ်းခြေရှိ ကျွန်းငယ်ကလေးများ ရှိသည်။ ထိုကျွန်းများအပါအဝင် စပိန်နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၉၆၇၀၀ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်၍ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၄၇ သန်း နီးပါးရှိသည်။ စပိန်တစ်နိုင်ငံလုံးမှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပေ ၂၀၀၀ ခန့်မြင့်သော ကုန်းပြင်ကြီးဖြစ်လေသည်။ မြောက်ဘက် ကမ်းခြေတလျှောက်မှာ ပေ ၈၀၀၀ ကျော်မြင့်သော ကန်တာဗရီယန် တောင်တန်းရှိ၍ ပေပေါင်း တစ်သောင်းကျော်မြင့်သော ပီးရနီးတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက်စွန်းနှင့် နာဗားရားနယ်ရှိ တောင်ကြားလမ်းတစ်ခုသာ ခြားသည်။ ထိုတောင်ကြားလမ်းမှာ စပိန်နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ်တို့ကူးသန်းဆက်သွယ်ရာ တစ်ခုတည်းသော တံခါးပေါက်ဖြစ်၏။ အလယ်ပိုင်းရှိ တောင်တန်းများမှာ ဂွါဒါရမ္မာတောင်တန်း၊ဂရေးဒို့တောင်တန်း၊ ဂါးတားတောင်တန်း၊ မိုရေးနာတောင်တန်း၊ ဆီယယ်ရာနီဗျားဒတောင်တန်း စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်။ စပိန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များသည် ထိုတောင်မြင့်ကြီးများမှ မြစ်ဖျားခံ၍ မြေထဲပင်လယ်နှင့် [[အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ]]ထဲသို့ စီးဝင်ကြသည်။ အရေးပါအရာရောက်သော မြစ်ကြီးများအနက် တေးဂပ်မြစ်၊ ဒိုးရူးမြစ်၊ ဂွါးဒီယားနားမြစ်နှင့် ဂွဒယ်ကွီးဗီးရားမြစ်တို့သည် အလယ်ပိုင်းတောင်တန်းများမှ မြစ်ဖျားခံ၍ ဧဗရိုးမြစ်နှင့် မီညိုမြစ်တို့သည် မြောက်ပိုင်းရှိ ကန်တာဗရီယန် တောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံလေသည်။ ထိုမြစ်များအနက် တေးဂပ်မြစ်မှာ အရှည်ဆုံးဖြစ်၍ ၆၅၅ မိုင်မျှရှိ၏။ မီညို၊ ဒိုရူးနှင့် တေးဂပ်မြစ်များမှာ မြစ်ဝကျယ်များ ရှိကြရာ မြစ်ဝကျွန်းကြီးများတွင် လုံခြုံသောသင်္ဘောဆိပ်များ တည်ရှိ၏။ သို့ရာတွင် မြစ်ညာတလျှောက်သို့ လှေသင်္ဘောများ ဆန်တက်သွားလာခြင်း မပြုနိုင်ချေ။ စပိန်နိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မတူချေ။ တစ်နိုင်ငံလုံးလိုလိုတွင် ဆောင်းရာသီ၌ အေးလွန်း၍ နွေရာသီ၌မူ ပူလွန်းသည်။ အလယ်ပိုင်းရှိ ကုန်းပြင်မြင့်ကြီးသည် အလွန်ခြောက်သွေ့သော အပိုင်းဖြစ်၏။ သို့သော် ဗစ္စကေးပင်လယ်အော်နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက်ရှိ စပိန်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ ရာသီဥတု မျှတသည်။ စပိန်နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းတွင်မူ ဆောင်းရာသီမှာ ရှည်လျားလှ၏။ မြေထဲပင်လယ် ကမ်းခြေတလျှောက်ရှိ အရှေ့ပိုင်းတွင် ဆောင်းရာသီတို၍ နွေရာသီတွင် လွန်စွာပူပြင်းသည်။ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင်မူကား ဆောင်းရာသီဟူ၍ မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းများတွင် တနှစ်လုံးလိုလိုပင် မိုးမျှတစွာ ရွာသွန်း၏။ ရာသီဥတုတွင်သာမဟုတ် မြေတွင်လည်း၊ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားခြားနားလေသည်။ စပိန်နိုင်ငံသည် တောင်ထူထပ်၍ သတ္တုတွင်းများ ပေါများသော်လည်း လူဦးရေ ၃ ပုံ ၂ပုံမှာ လယ်ယာစိုက်ပျိုး ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူကြလေသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြေ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို စိုက်ပျိုး၍ ဖြစ်ထွန်းဖွယ်ရာရှိသော်လည်း မြေအားလုံး၏ တစ်ဝက်ခန့်ကိုသာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ ကျန်တဝက်မှာ စားကျက်များဖြစ်သည်။ စိုက်ပျိုးသော အဓိက ကောက်ပဲသီးနှံများမှာ ဂျုံနှင့်မုယောတို့ဖြစ်၍ မြင်းစားဂျုံ၊ ရိုင်းစပါး၊ ပြောင်း၊ ပဲ၊ အားလူးများကိုလည်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည်။ ထို့ပြင် ဆန်စပါး၊ ကြက်သွန်၊ သကြားမုန်လာများကိုလည်း စိုက်ပျိုး၏။ စပျစ်ခြံ၊ လိမ္မော်ခြံများလည်း အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍၊ ဝိုင်အရက်ချက်သောလုပ်ငန်းမှာ တွင်ကျယ်၏။ သိုး၊ နွား၊ ဆိတ်များကိုလည်း မွေးမြူကြသည်။ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအပြင် ကြီးကျယ်သော အခြားလုပ်ငန်းမှာ သတ္တုတူးဖော်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျောက်မီးသွေး မြောက်မြားစွာ ထွက်သော်လည်း အမျိုးအစားမှာ ပထမတန်းစား မဟုတ်ချေ။ ကျောက်မီးသွေးအပြင် အခြားဓာတ်သတ္တုများမှာ သံ၊ သံမဏိ၊ ကြေး၊ ခဲ၊ သွပ်၊ ပြဒါးနှင့် တန်စတင်တို့ဖြစ်၏။ သစ်တောများမှ ထင်းရှူးသစ်နှင့် ဖေါ့များရရှိ၍ ထင်ရှူးဆီနှင့် တာရပင်ဆီများလည်း ရရှိလေသည်။ စပိန်နိုင်ငံတွင် ရှေးအခါက သစ်တောထူထပ်ခဲ့သော်လည်း၊ နေထိုင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းလိုက်ကြသောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ သစ်တောထွက်ပစ္စည်းကို လူတို့ ထုတ်ယူအသုံးပြုဖန်များလွန်း၍တကြောင်း ယခုအခါ နိုင်ငံတစ်ခုလုံး၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာလျှင် သစ်တောများ ကျန်ရစ်သည်။ သစ်တောများ ပါးရှားသွား သဖြင့် ရာသီဥတု တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြောင်းလဲလာခဲ့ရာ၊ လေပြင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ ဖုံထူခြင်းတို့ကြောင့် အချို့ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသများတွင် လူသူမနေထိုင်နိုင်တော့ချေ။ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင်မူကား မြို့ကြီးပြကြီးများ၊ စက်ရုံများ၊ အလုပ်ရုံများ၊ တောင်ယာပဲခင်းများနှင့် သာယာလှ၏။ လူနေအိမ်ခြေလည်း ထူထပ်၏။ မြောက်ပိုင်းကမ်းခြေတွင် တံငါလုပ်ငန်း တွင်ကျယ်သဖြင့် ငါးစည်သွပ်လုပ်ငန်း ဖြစ်ထွန်းသည်။ ဥရောပတိုက် ကုန်သွယ်ရာဌာနကြီးများနှင့် နီးကပ်သော မြောက်ပိုင်းတွင် စပိန်နိုင်ငံ၏ကြီးကျယ်သော ကုန်ထုတ်ရေးလုပ်ငန်းကြီးများ တည်ရှိသည်။ [[ဘာစီလိုနာမြို့|ဘာစီလိုးနာ]]မြို့တွင် ချည်ထည်စက်ရုံများ၊ သိုးမွေးထည် စက်ရုံများရှိသည်။ ထိုမြို့မှ ဇာလည်းထွက်၏။ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် အထည်စက်ရုံပေါင်း ၂၁၈၀ ခန့်ရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များတွင် ပိတ်ချောအထည်စက်ရုံများနျင့် စက္ကူစက်များ အများအပြား ရှိ၏။ တောင်ပိုင်းတွင် ပိုးထည်လုပ်ငန်းမှာ အရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍ သံနှင့်သံမဏိလုပ်ငန်းအတွက် စက်ရုံအချို့ကို မကြာမီက တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ရေအားကို အသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရေး လုပ်ငန်းမှာလည်း တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လျက်ရှိလေသည်။ သို့သော် ခြုံ၍ ကြည့်လျှင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းမှာ တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်ဘဲ ရှိနေသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ စပိန်နိုင်ငံအတွင်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ကောင်းမွန်၍ မီးရထားလမ်းမိုင်ပေါင်း ၁၀,၈၀၀ ကျော်ရှိသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ဆက်သွယ်နေသော ကြေးနန်းနှင့်စကားပြောကြေးနန်းကြိုး မိုင်ပေါင်း ၃၀၀,၀၀၀ ကျော်စီရှိ၏။ ရေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးမှာ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် မြေထဲပင်လယ်တို့ဖြင့် ဆက်သွယ်ရ သည်။ မြို့ကြီးများကို တစ်မြို့နှင့် တစ်မြို့ လေကြောင်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည့်ပြင် နိုင်ငံခြားနှင့်လည်း လေကြောင်းအဆက်အသွယ် ရှိလေသည်။ စပိန်နိုင်ငံ၏ အဓိကထုတ်ကုန်မှာ ဝိုင်အရက်ဖြစ်၏။ အခြားထုတ်ကုန်များမှာ ဖေါ့၊ သတ္တုများ၊ သံလွင်သီး၊ အခြား သစ်သီးများ၊ သကြား၊ သစ်၊ ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များ၊ ဖန်ထည်ပစ္စည်းများ၊ မြေအိုး၊ မြေခွက်၊ သိုးမွေးနှင့် ခြည်ထည်များဖြစ်လေသည်။ အဓိက သွင်းကုန်များကား အစားအသောက်များ၊ သိုး၊ ဆိတ်၊ နွားတိရစ္ဆာန်များ၊ စက်ကိရိယာများ၊ မီးသွေး၊ ဝါဂွမ်း၊ ပိတ်ချောထည်၊ မော်တော်ယာဉ်များ၊ ဆေးဝါးများ စသည်တို့ဖြစ်၏။ မြို့တော်မှာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းရှိ [[မဒရစ်မြို့‎]]ဖြစ်၍ အကြီးဆုံး ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများမှာ ဘာစီလိုနာ နှင့် ဗီးလဗာအိုမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စပိန်နိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသမိုင်းသည် ကျောက်ခေတ်မှ အစ ပြုသည်။ ကျောက်ခေတ်အနုပညာရပ်များဖြစ်သော ဂူအောင်း လူတို့၏ ပန်းချီစုတ်ရေးဆေးခြယ်မှုအတတ်ကို စပိန်နိုင်ငံရှိ အားလတားမီးရား ကျောက်ဂူအတွင်း တွေ့ရှိကြရသည်။ ယခု အခါ စပိန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ဗက်လူမျိုး များမှာ ကျောက်ခေတ်လူမျိုးများ၏ အဆက်အနွယ် ဖြစ်သည်။ စပိန်နိုင်ငံ၏ မြို့ကြီးများမှာ အများအားဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းရိုး တန်း တစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိလေသည်။ စပိန်နိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်စွန်းဖြစ်သော ကာတာလုံးနီးယားပြည်နယ်ရှိ ဘာစီလို နာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးသည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း (အထူးသဖြင့် ခြည်ထည်သိုးမွေးထည်များ ရက်လုပ်ခြင်း) ထွန်းကားသော မြို့ ဖြစ်၍၊ လူဦးရေ ထူထပ်၏။ ကာတာလုံးနီးယား ပြည်နယ်ရှိ ဘာစီလိုနာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးသည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း (အထူး သဖြင့် ခြည်ထည်သိုးမွေးထည်များ ရက်လုပ် ခြင်း) ထွန်းကား သော မြို့ဖြစ်၍၊ လူဦးရေ ထူထပ်၏။ ကာတာလုံးနီးယား ပြည် နယ်၏ တောင်ဘက် မြင့်မားသောတောင်တန်းနှင့် ဗလင်းရှား ပယ်လယ်ကွေ့ကြားရှိ ဗလင်းရှားပြည်နယ်တွင် ဆည်မြောင်းများ ဖောက်လုပ်ကာ လိမ်မော်ပင်၊ ကြံပင်၊ ရှောက်ပင်၊ စွန်ပလွံပင် စသည့် သီးပင် အမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုနယ် သည် ပိုးထည်လုပ်ငန်းအတွက် စပိန်နိုင်ငံတွင် အထင်ရှားဆုံး သော နယ်ဖြစ်၏။ ထိုပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ ဗလင်းရှားမြို့ ဖြစ်၏။ စပိန်နိုင်ငံတောင်ဘက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်ကြီးမှာ အန်ဒါလျူးရှား ပြည်နယ် ဖြစ်၏။ အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်းမှ မူးဝါးလူမျိုးတို့ စပိန်သို့ ဝင်ရောက် ကြီးစိုးစဉ်အခါက ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဂရာနားဒါးမြို့ကြီးမှာ ယနေ့ထက်တိုင် ထင်ရှားတည်ရှိသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် == == သမိုင်းကြောင်း == စပိန်နိုင်ငံတွင် မူလက နေထိုင်သူများမှာ အိုက်ဗီးရီးယန်း လူမျိုးများ ဖြစ်လေသည်။ ယင်းတို့မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဂေါလ လူမျိုးတို့နှင့်၎င်း၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ ဗြိတိန်တို့နှင့်၎င်း အနွယ်ချင်း တူ၏။ သူတို့နှင့် နောက်မှရောက်လာကြသော ကဲ့လူမျိုး၊ ကားသော့လူမျိုး၊ ရောမလူမျိုး၊ တျူတန်လူမျိုး၊ အစ္စလမ်အယူ ဝါဒီ မူးဝါးလူမျိုးများမှာ အချင်းချင်း အမျိုးရောယှက်လာ လေရာ၊ နောက်ဆုံး၌ စပိန်လူမျိုး ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ စပိန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် ရှေးကဲ့လူမျိုးတို့နှင့် အသွင်တူလှသော ဂလစ်ရှန်းလူမျိုးများ နေထိုင်သည်။ မြောက် ဘက်အလယ်ပိုင်းတွင် ဗက်လူမျိုးတို့ နေထိုင်၏။ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေ တစ်လျှောက်တွင်ကား ကာတာလန်လူမျိုးများ နေ ထိုင်ကြသည်။ ကာတာလန်တို့၏ ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် ဘာသာ စကားမှာ ပြင်သစ်နှင့်ပို၍ နီးစပ်သည်။ အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင် သော ကက်စတီးလီယန်လူမျိုးမှာ စပိန်လူမျိုးအစစ်ဟု ယုံမှတ် ပြောဆိုခြင်းခံရသူများ ဖြစ်လေသည်။ တောင်ပိုင်းရှိ လူများမှာ အရပ်အမောင်း ခပ်ပြတ်ပြတ်နှင့် အသားမည်းသည်။ မြောက် ပိုင်းသားများကား ရုပ်ချော၍ အသားလတ်သည်။ ယဟူဒီလူမျိုး အချို့တို့မှလွဲ၍ စပိန်နိုင်ငံရှိ နိုင်ငံသူနိုင်ငံသား အားလုံးလိုလိုပင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်၏။ ဘီစီ ၁၀၀၀ ခန့်က စပိန်နိုင်ငံသို့ ကုန်သွယ်ရန် ပင်လယ် ခရီးဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာကြသော ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့သည် စပိန် နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းဒေသတွင် အိုက်ဗီးရီးယန်းလူမျိုးတို့နှင့် တွေ့ဆုံ၍၊ ထိုတွေ့ဆုံရာအရပ်တွင် ယင်းတို့နှင့် အတူတကွ နေထိုင်လာကြသည်။ သူတို့နောက် တွင် ဗီစီဂေါ့သတို့သည် ဗင်းဒေါလူမျိုးတို့ကဲ့သို့ စပိန်နိုင်ငံကို မဖျက်ဆီးဘဲ စိုးမိုးအုပ်ချုပ် မင်းလုပ်ကြလေသည်။ ခရစ် ၄၁၅ ခုနှစ်မှ ၇၁၁ ခုနှစ် အထိ စပိန်နိုင်ငံကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သော ဂေါ့သဘုရင်ပေါင်း ၂၃ ဆက်အနက် ဘုရင် ၅ ပါးမှာ လုပ်ကြံ ခြင်းခံရပြီး အခြား ၄ ပါးမှာ နန်းချခြင်း ခံခဲ့ကြရလေသည်။ ခရစ် ၅၈၉ ခုနှစ်လောက်တွင် စပိန်နိုင်ငံကို စိုးစံသော ဘုရင် သည် စပိန်တနိုင်ငံလုံးကို ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းသို့ သွပ်သွင်းခဲ့လေ သည်။ ခရစ် ၇၁၁ ခုနှစ်တွင်ကား အာဖရိကတိုက် မြောက်ပိုင်းမှ မူးဝါးလူမျိုးတို့သည် ဂျီဗရောတားရေလက်ကြားကို ဖြတ်၍ စပိန်နိုင်ငံအတွင်းသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ကြ လေသည်။ စပိန်တိုင်းရင်းသားများ သာမက၊ စပိန်နိုင်ငံကို ကြီးစိုးအုပ်ချုပ်နေကြသော ဂေါ့သလူမျိုးတို့ပင်လျှင် မူးဝါးစစ် သည်တော်များကို တွန်းလှန်ခုခံခြင်း မပြုနိုင်သဖြင့် စပိန်နိုင်ငံ တွင်းမှ ထွက်ပြေးကြရလေသည်။မူးဝါးတို့သည် စပိန်နိုင်ငံကို ချင်းနင်းဝင်ရောက် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်ရုံသာမက ပီးရနီးတောင်တန်းရှိ တောင်ကြား လမ်းမှ ဖြတ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် ကြ၏။ သို့သော် ခရစ် ၇၃၂ ခုနှစ်၌ ပွားတျားလွင်ပြင်တွင် ချားမာတဲ ခေါင်းဆောင်သော ပြင်သစ်တို့က ခုခံတိုက်ခိုက် သဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ မူးဝါးတို့ ဆုတ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် စပိန်နိုင်ငံတွင်ကား နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ခန့် စိုးမိုးခဲ့လေသည်။ စပိန်နိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ ခန့် အုပ်စိုးလာခဲ့သော မူးဝါးလူမျိုးတို့သည် ရောမလူမျိုးတို့ထက်ပင် နိုင်ငံကြီးကို ထိရောက်စွာ ပြုပြင်တည်ထောင် အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံ ပါဝင်ခြင်းကြောင့်လည်း ရံဖန်ရံခါ မကျေနပ်မှုများပေါ်ပေါက်ကာ ထိုမကျေနပ်မှုများကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကလေးများပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မူးဝါးတို့ ဝင်လာစဉ်က စပိန်တိုင်းရင်းသား အချို့သည် မြောက်ပိုင်းရှိ တောင်ခြေဒေသများသို့ ခိုဝင်နေထိုင်ခဲ့ကြလေ သည်။ ယင်းသို့ ပြေးလွှားခိုးအောင်း နေခဲ့ကြရသော စပိန် တိုင်းရင်းသားတို့သည် တဖြည်းဖြည်း သွေးစည်းမိကြကာ ခရစ်ယန်အယူဝါဒ နိုင်ငံငယ်ကလေးများ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် အင်အားစုပြီး မူးဝါးလူမျိုးနယ်ချဲ့သမားတို့အား တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်စ ပြုခဲ့ကြပြန်လေသည်။ မူးဝါးလူမျိုးတို့သည် စပိန်တို့ ထကြွပုန်ကန်နိုင်စွမ်းရှိမည် မဟုတ်ဟု ထင်ခဲ့သောကြောင့် တစ်ကြောင်း၊ မူးဝါးလူမျိုးများ အထဲတွင်ပင် သွေးကွဲမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် တစ်ကြောင်း စပိန်လူမျိုးတို့ တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ခုခံ တွန်းလှန်ရန် မစွမ်းနိုင်တော့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် စပိန် တိုင်းရင်းသားများဖက်မှ ဆစ်ဆိုသူ၊ သူရဲကောင်းကြီးတစ်ယောက် ပေါ်ထွက်လာခဲ့လေသည်။ ဆစ် သည် မည်သည့်တိုက်ပွဲတွင်မဆို အောင်မြင်၏။ သူ၏စွမ်းရည် သတ္တိကို တွေ့မြင်ကြားသိရသော စပိန်လူမျိုးတို့ကား ဆစ်အား အထူးပင် အားကိုးအားထား ပြုကြ၏။ မူးဝါးလူမျိုးတို့သည် လည်း ဆစ်ကို အသံကြားရရုံမျှနှင့်ပင် ကြောက်ရွံ့ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်။ စပိန် တော်လှန်ရေးအင်အားစုကြီးနှင့် မူးဝါး နယ်ချဲ့သမား တို့သည် ၁၂၀၂ ခုနှစ်တွင် ကက်စတီးနယ် တိုလိုဆာလွင်ပြင်၌ ရင်ဆိုင်မိကြ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲကြီးဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် မူးဝါးတို့ အရှုံးကြီးရှုံးသဖြင့် သူတို့၏နောက်ဆုံး ခြေကုပ်တစ်ခုဖြစ်သော စပိန်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ဂရာ နားဒါးနယ်အတွင်းသို့ ဆုတ်ပြေးကြရလေသည်။ စပိန်လူမျိုးတို့ကား စပိန်၏ တစ်ဦးတည်းသော ရန်သူကို ဝိုင်း၍ တိုက်ခိုက်ကြရာ၌သာ စည်းလုံးမိကြ၍ ပြည်တွင်း အုပ်ချုပ်ရေး၌မူကား ညီညွတ်မှုမရရှိခဲ့ကြသေးပေ။ ထိုကြောင့် ကက်စတီးနိုင်ငံတွင် ပထမမြောက်အစ္စဘယ်လာဘုရင်မ အုပ်စိုး၍ အာရဂွန် ဘုရင်ကလေး၏ဘထွေးတော် ဖာဒီနန်မင်းသားတို့ လက်ဆက် လိုက်ကြသဖြင့် ကက်စတီးနှင့် အာရဂွန် နှစ်ပြည်ထောင်မှာ ပူးပေါင်း စည်းလုံးမိခဲ့လေတော့သည်။ ထိုသို့ နှစ်ပြည်ထောင် ပူးပေါင်းမိသောအခါမှစ၍ စပိန်တစ်နိုင်ငံလုံးသည် ညီညွတ် စည်းလုံးလာလေသည်။ ၁၄၉၂ ခုနှစ်ကား စပိန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထူးခြားမှတ်သား ထိုက်သောနှစ်ပင် ဖြစ်၏။ စပိန်နိုင်ငံသည် လွတ်လပ်၍ စည်းလုံးမိပြီး ဖြစ်သော်လည်း ဂရာနားဒါးနယ်ကလေးမှာ မူးဝါးလူမျိုးတို့၏လက်၌ပင် ရှိနေသေး၏။ ဖာဒီနန်နှင့်အဇ္ဇဗဲလားတို့သည် ကော်ဒိုးဗားအမည်ရှိ စပိန် စစ်ဗိုလ်ကြီးကို စေလွှတ်၍ မူးဝါးတို့အား နှင်ထုတ်စေရာ ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင် မူးဝါးတို့သည် ဂရားနားဒါးနယ်မှ လုံးဝ ထွက်ခွာပေး ရလေသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် စပိန်နိုင်ငံမှ စေလွှတ်လိုက်သော ကိုလံဗပ်သည် ကမ္ဘာသစ်ကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြင့် စပိန်နိုင်ငံ၏ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကို အကြီးအကျယ် တိုးတက်စေခဲ့ရာ နှစ်များစွာ မကြာမြင့်မီပင် ၏ဥရောပတိုက်တွင် စပိန်နိုင်ငံသည် အကြွယ်ဝဆုံးနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ ယင်းသည့် စပိန်၏ရွှေခေတ်ငွေခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်သော ၁၅၀၉ ခုနှစ် တွင် ရောမသာသနာစောင့် ဧကရာဇ်အဖြစ်ဖြင့် တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသော ပဉ္စမချား လက်ထက်၌ စပိန်နိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်းနိုင်င ံ၏ စစ်ဖက်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးရာများတွင် ရောထွေးယှက်တင် ပါဝင်လာရ လေတော့သည်။ ပဉ္စမချားဘုရင်သည် ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို စွန့်သည်တွင် သားတော် ဒုတိယ ဖိလစ်က ဆက်ခံစိုးစံလေသည်။ ဖိလစ်ဘုရင်လက်ထက်တွင် ကား စပိန်နိုင်ငံတော် အတွင်း၌ သာသနာရေးဖိနှိပ်မှုမှာ အတော်ပင် ပြင်းထန်လာခဲ့လေသည်။ အကြွင်းအကျန်မျှသာ ဖြစ်သော အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့အားနှိပ်ကွက်ခဲ့၏။ ဒုတိယဖိလစ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် နိုင်ငံဖြစ်စေလိုသောအကြံနှင့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် မေရီဘုရင်မကို လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူ၏အကြံကို မအောင်မီ မေရီဘုရင်မ ကွယ်လွန်သွားပြီးလျှင် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် စစ်စစ်ကြီးဖြစ်သော အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ နန်းတက်ခဲ့လေ သည်။ ထိုအခါအကြမ်းနည်းသုံးကာ အင်္ဂလန်ပြည်ကို ဗရင်ဂျီ နိုင်ငံဖြစ်အောင် ကြံဆောင်ရန်အတွက် ၁၅၈၈ ခုနှစ်အတွင်း အာမာဒါခေါ် ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ရေတပ်မတော်ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။ တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်။ ( စပိန်ရေတပ်ကြီး။) သင်္ဘောကြီး များမှာ ကြီးကျယ်၍ ခိုင်ခံ့လှသော်လည်း အင်္ဂလန်ပြည်သို့ စေလွှတ် တိုက်ခိုက်စေသည့်အခါတွင်မူကား အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့ရလေသည်။ စပိန်ရေတပ်ကြီး ပျက်စီးဆုံးရှုံးရသည့် အချိန်မှစ၍ စပိန် နိုင်ငံသည် တဖြည်းဖြည်း တန်ခိုး မှေးမှိန်လာခဲ့လေသည်။ နိုင်ငံတော်မှာလည်း တဖြည်းဖြည်း ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲလာခဲ့သည်။ ၁၆၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် စပိန်လက်အောက်ခံ ပေါ်တူဂီပြည်သည် သွေးတစ်ပေါက်မကျရဘဲနှင့် လွတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။ ၁၇၀၁ ခုမှ ၁၇၁၄ ခုနှစ်အထိနှစ်များအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော စပိန်ပိုင် နက် အများအပြားပင် လက်လွတ်သွားရသည်။ စပိန်နိုင်ငံ အများအပြားပင် လက်လွတ်သွားရသည်။ စပိန်နိုင်ငံကိုလည်း ပြင်သစ် မင်းသားတစ်ပါးက လာရောက် အုပ်စိုးခဲ့လေသည်။ ထိုမင်းသားမှာ ပြင်သစ်ဘုရင်၏မြေးတော် အန်ဇူမြို့စား ပဉ္စမ ဖိလစ်ဖြစ်၍ စပိန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၃၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သော ဗူးဗွန် မင်းဆက်တွင် ပထမဦးဆုံးဘုရင် ဖြစ်လေသည်။ ထိုအခါမှစ၍ စပိန်နိုင်ငံမှာ တဖြည်းဖြည်း တန်ခိုးမှိန်ခဲ့ လေသည်။ စပိန်ထီးနန်းဆက်ခံရေးစစ်ပွဲ အတွင်းက (ခရစ် ၁၇၀၄-၁၇၁၄) ဂျီဗရောတားနယ်၊ မီနောကားနယ်၊ အီတလီ ပြည်နယ်ရှိနယ်များနှင့် နယ်သာလန်ပြည်နယ်များ ဆုံးရှုံးခဲ့ရ လေသည်။ ထို့ပြင် စပိန်နိုင်ငံအတွက် အကျိုးမရှိသော စပိန် အီတလီစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ ၁၇၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြီးတွင် စပိန်ဘုရင် သည် ဆွေတော်မျိုးတော် ဖြစ်သော ပြင်သစ်ဘုရင်ဖက်မှ ကူညီခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် တော်လှန်သူများ အောင်မြင် ပြီးနောက် တန်ခိုးတက်လာသော နပိုလီယန်၏ ပရိယာယ် ကြောင့် စပိန်နိုင်ငံရှိ ပြင်သစ်နန်းဆက်ပင် ပြတ်ရလေတော့ သည်။ နပိုလီယန်သည် ညီတော်ဂျိုးဇက်အား စပိန်နိုင်ငံ၏ထီးနန်း ကို အပ်နှင်းခဲ့လေသည်။ သို့သော် မကြာမီ စပိန်နိုင်ငံသား အပေါင်းတို့သည် ဂျိုးဇက်ဘုရင်အား လက်နက်စွဲကိုင်ကာ တော် လှန်ခဲ့ကြလေသည်။ နပိုလီယန် တန်ခိုးကြီးမားလာမည်ကို စိုးရိမ်သော အင်္ဂလိပ်တို့က စပိန်သူပုန်တို့အား ကူညီသဖြင့် စပိန်တော်လှန်ရေးကြီး အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ စပိန်နိုင်ငံသည် နပိုလီယန်၏ ပြင်သစ်စစ်တပ်များ လက် အောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက်၌ကား နပိုလီယန်က အကျဉ်းချထားသော ဗူးဗွန်မင်းဆက် သတ္တမဖာဒီနန်ဘုရင် လွတ်မြောက်လာပြီးလျှင် စပိန်နိုင်ငံကို ပြန်လည်စိုးစံခဲ့သည်။ ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် သတ္တမဖာဒီနန် ဘုရင်နတ်ရွာစံသောအခါ၊ အမေရိကတိုက်ရှိ စပိန်ပိုင်နယ် အားလုံးလိုလိုကို လက်လွှတ် လိုက်ရသည်။ ကျန်ရှိနေသေးသော ကျူးဗားနှင့် ပွားတိုးရီးကိုး ကိုလည်း ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားသော စပိန်အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် လုံးဝ ဆုံးရှုံးလေသည်။ သတ္တမ ဖာဒီနန်ဘုရင်၏ ထီးနန်းရိုက်ရာကို သမီးတော် ဒုတိယအဇ္ဇဗဲလား မင်းသမီးက ဆက်ခံစိုးစံသည်။ သို့ရာတွင် ဘထွေးတော် ဒွန်ကာလိုမင်းသားက သူသာလျှင် စပိန်ထီးနန်း ကို စိုးစံထိုက်သည်ဟု ဆိုကာ တော်လှန်ပုန်ကန်ရာ ပြည်တွင်း စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားရပြန်သည်။ ၁၈၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၅ ခုနှစ်အထိ စပိန်သမနိုင်ငံကို ပထမ ဆုံးအကြိမ် တည်ထောင်ခဲ့ပါသော်လည်း၊ အမှန်အားဖြင့် စပိန် နိုင်ငံတွင် အုပ်ချုပ်သော အစိုးရဟူ၍ အတည်တကျမရှိဘဲ ပြည်တွင်း ဆူပူမှုများသာလျှင် ဖြစ်ပွားလျက် ရှိခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ဆူပူလှုပ်ရှားထကြွမှုများကို ရွံရှာ လာကြပြီဖြစ်သော စစ်ဖက်အာဏာပိုင်များက ဗူးဗွန်မင်းဆက် ဖြစ်သော ဒုတိယအဇ္ဇဗဲလား၏သားတော် ၁၂ ဆက်မြောက် အယ်လဖွန်းဆိုးအား စပိန်ထီးနန်းကို အပ်ကြသည်။ အယ်လဖွန်း ဆိုးဘုရင်သည် ပြည်တွင်းဆူပူမှု အားလုံးတို့ကို လက်နက်ဖြင့် နှိပ်ကွပ်ခဲ့၏။ ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံဥပဒေ တစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့သည်။ နန်းသက် ၁၀ နှစ်အကြာ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် အယ်လဖွန်းဆိုးမင်းသား အရွယ်ရောက်လာသည် အထိ ဘုရင်မကြီးခရစ္စတီးနားက နန်းစောင့်မယ်တော် ဘုရင်မ အဖြစ် အုပ်ချုပ်လာခဲ့ရလေသည်။ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ကျူးဗား ကျွန်းက နောက်တစ်ကြိမ် ပုန်ကန်ထကြွ ပြန်သောကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်ဝေးလားကို စေလွှတ်နှိမ်နင်းစေရာတွင် သူပုန်များကို ရက်ရက်စက်စက် နှိပ်ကွက်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်နှင့်အမေရိကန်တို့ စစ်ဖြစ်ရလေသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် စပိန် တို့ အရေးနိမ့်ပြီးလျှင် ကျူးဗားနှင့် ပွားတိုရီးကိုး ကိုသာမက ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုကိုပါ လက်လွှတ်လိုက်ရလေသည်။ ၁၃ ဆက်မြောက် အလ်လဖွန်းဆိုးမင်းသားသည် ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် စပိန်နိုင်ငံ အားလုံးကို ဘုရင်အဖြစ် စိုးစံခဲ့ရလေ သည်။ ထိုအချိန်တွင် နိုင်ငံတွင်း ပြဿနာများမှာ အထူးပင် ရှုပ်ထွေးလျက်ရှိလေသည်။ အထူးသဖြင့် ခရစ်ယန်ဂိုဏ်းကြီး သည် ဘုရင်အား ဩဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြံရွယ်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်း မိုရိုကိုနယ်တွင် ရှိသော တိုင်းရင်းသားအချို့တို့က စပိန်လူမျိုးတို့အား မလိုမုန်း ထားပြီး ဆူပူထကြွ သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် စပိန်လူမျိုးတို့မှာ မိုရိုကိုနယ်မှ လက်လွတ်ထွက်ပြေးရမလောက်ပင် အခြေအနေ ဆိုးရွားခဲ့ရလေသည်။ ထိုအချိန်တွင် စပိန်ပြည်တွင်း၌လည်း အစိုးရကို မလိုလားသော နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များက ဆူပူ ထကြွလာပြန်သည်။ သို့ရာတွင် စပိန်အစိုးရက ဆူပူမှု အရပ် ရပ်ကို နှိပ်ကွက်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ပွဲကြီး အတွင်းက စပိန်နိုင်ငံသည် ကြားနေ ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် နိုင်ငံတွင်း ဆူပူမှုများကြောင့်၎င်း၊ သပိတ် ကိစ္စများကြောင့်၎င်း စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရေးမှာ ပြန်လည် ဆူပူလာပြန်သဖြင့် စစ်တပ်များ စေလွှတ်နှိပ်နင်းခဲ့ရ ပြန်သည်။ ဤတစ်ကြိမ်တွင် ဘုရင်အစိုးရအင်အားမှာ တဖြည်း ဖြည်း ပြိုကွဲစပြုလာပြီဖြစ်၍ နိုင်ငံမှာလည်း စည်းလုံးညီညွတ် ခြင်း မရှိတော့ချေ။ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ပရီးမိုးသေ ရီဗေးရားသည် စစ်ဖက် ဆိုင်ရာ အကူအညီဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို ရယူပြီး ဘုရင် လက်အောက်တွင် စပိန်နိုင်ငံကို အုပ်စိုးလေသည်။ အမှန်အား ဖြင့်ဆိုသော် ရီးဗေးရားကိုယ်တိုင် အာဏာရှင်အဖြစ်ဖြင့် အုပ်စိုး ခြင်းပင်ဖြစ်၏။ အယ်လဖွန်းဆိုးဘုရင်ကလည်း သူကိုယ်တိုင် အုပ်မနိုင်စိုးမရဖြစ်နေသောကြောင့် ရီးဗေးရား အုပ်ချုပ် ခြင်းကို ခွင့်ပြုထားရလေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ရီးဗေးရားသည် မျိုးချစ်စိတ်ထန်သန်၍ ဖြောင့်မတ် တည်ကြည်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးပင် ဖြစ်သော်လည်း သူတက် လာသည့်အချိန်က စပိန်နိုင်ငံအခြေအနေအရ ပြုပြင်ရေးလုပ်ငန်း များကို အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရလေသည်။ သူသည် သူပုန်များကို ပြင်သစ်တို့၏ အကူအညီဖြင့် နှိမ်နင်းခဲ့ပြီးလျှင် သပိတ်ကိစ္စများကိုလည်း အပြင်းအထန် နှိပ်ကွပ်ခဲ့နိုင်ခဲ့သဖြင့် အရေးပါအရာရောက်သော ပြုပြင်ရေးလုပ်ငန်းများကို အောင်မြင် အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေရာ စပိန်နိုင်ငံမှာ အတော်ပင်တိုးတက် ကောင်းမွန်လာခဲ့၏။ သို့သော် ၁၉၂၉ ခုနှစ်နောက်တွင် ပေါ်လာသော ကမ္ဘာနှင့် အဝှန်း စီးပွားရေးညံ့ဖျင်းမှုကြောင့် စပိန်နိုင်ငံမှာ ပြဿနာသစ် များနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြန်လေသည်။ ဗိုလ်ချုပ်ရီဗေးရားသည် စပိန် စစ်တပ်ကြီးကို ပြုပြင်ရန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် သူ၏ ကြိုးပမ်းချက်းမှာ မအောင်မြင်သည့်ပြင် စစ်တပ်နှင့်ဘုရင်၏ ထောက်ခံမှုကိုလည်း မရတော့သောကြောင့် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက် သွားရလေသည်။ စပိန်လူထုသည် အာဏာရှင် စနစ်ကို ထောက်ခံအားပေးသော အယ်လဖွန်းဆိုဘုရင်အားလည်း မလို လားကြတော့ချေ။ အယ်လဖွန်းဆိုးဘုရင်သည်လည်း နောက်ဆုံးကြိုးစားခြင်း အနေဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားတို့အား လွပ်လပ်မှုအခွင့်အရေး ပိုမိုပေးနိုင်မည့် အစိုးရအဖွဲ့မျိုး ရရှိစေမည်ဟု ကတိပြုကာ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့လေ သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ကျင်းပသောထိုရွေးကောက် ပွဲကြီးတွင် သမ္မတ ဂိုဏ်းသားများဖက်မှ မဲပေါင်းများစွာဖြင့် အနိုင်ရသဖြင့် အယ်လဖွန်းဆိုးဘုရင်မှာ စပိန်နိုင်ငံတွင်းမှထွက် ပြေးတိမ်းရှောင်သွားရလေသည်။ ထိုနောက် စပိန်နိုင်ငံဥပဒေပြု လွှတ်တော်သည် သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေး အခြေခံဥပဒေကို ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုခဲ့ လေ သည်။ သမ္မတအဖြစ်ဖြင့် အဲလကာတာသာမိုးရားအား တင် မြောက်ခဲ့ကြလေသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ မန်နွယ်အသားနယား ဖြစ်၏။ အခြေခံဥပဒေသစ်အရ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းမှာ သိသိသာသာ ကြီး ဖိနှိပ်ထားခြင်း ခံရသည်။ အမျိုးသမီးများမှာကား မဲပေး ခွင့်ရကြ၏။ သို့သော် သမ္မတအစိုးရမှာ အခက်အခဲအမျိုးမျိုးတို့ ကြောင့် နိုင်ငံ ကောင်းရာကောင်းကြောင်း ဆောင်ရွက်သင့် သလောက် မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကြီး ကျင်းပပြန်ရာ ကွန်ဆားဗတစ်အုပ်စုဖက်မှ အနိုင်ရခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ အင်အားတောင့်တင်းနေသော ဖက်ဆစ်အဖွဲ့နှင့် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်တို့၏ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့တွင် ရှေးဦး စွာ ဗရင်ဂျီအဖွဲ့က ရာထူးရယူပြီး အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ ဗရင်ဂျီအဖွဲ့က အုပ်ချုပ်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် လက်ဝဲနိုင်ငံရေး သမားများနှင့် အလုပ်သမားများကို စတင်ဖိနှိပ်လေ၏။ ထိုကြောင့် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် အထွေထွေသပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက် လာပြီးလျှင် အလုပ်သမားများစုပေါင်း၍ အစိုးရအား တော်လှန် ပုန်ကန်ရာ၊ ဗရင်ဂျီအဖွဲ့အစိုးရသည် မိုရိုကိုတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး မရရှိဘဲနှင့် ၁၉၃၆၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ရသည်။ ဤရွေးကောက်ပွဲတွင် လက်ဝဲနိုင်ငံရေးအဖွဲ့များ စုပေါင်းထား သည့် လူထုတပ်ဦးက အနိုင်ရသောကြောင့် လက်ဝဲအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့သည် လယ်ယာ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ပြုလုပ်မှု များနှင့် အခြားပြုပြင်မှုများကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက် ခဲ့ရာ မြေရှင်ကြီးများနှင့်ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းတို့က အတိုက်အခံ ပြုခြင်း ကို ခံခဲ့ရလေသည်။ များမကြာမီ စစ်တပ်ပုန်ကန်မှုကြီးတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ခေါင်းဆောင်များကား ဖရန်စစ္စကိုနှင့် အေမီးလျိုးမိုးလားတို့ပင် ဖြစ်လေသည်။ တော်လှန်ရေးသမား များသည် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများ ဟူသောအမည်ကို ယူကာ အစိုးရတပ်များကို အပြင်းအထန် တိုက်ခိုက်ကြလေ သည်။ တစ်ယူသန်နိုင်ငံရေးသမားများကမူကား အစိုးရဖက်နှင့် သူပုန်ဖက် နှစ်ဖက်စလုံးကို မိမိတို့ သံယောဇဉ်ရှိရာ ကူညီ အားပေးကြလေသည်။ အစိုးရဖက်ကို ဆိုရှယ်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဖြစ်သူ ဝန်ကြီးချုပ်ဖရစ်စစ္စကိုလား ဂိုကာဗာလျေးရိုးက ကူညီ အားပေးသည်။ စပိန် ပြည်တွင်းစစ်ကြီးကာ တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုပြင်းထန်လာ လေသည်။ ဖရန်ကိုဦးစီးသော တော်လှန်ရေးတပ်က၊ စပိန်နိုင်ငံ တောင်ဘက်ဖျားသို့ တက်ရောက်တိုက်ခိုက်စဉ် ဗိုလ်ချုပ်မိုးလား ခေါင်းဆောင်သည့် အခြားတစ်တပ်ကမူကား စပိန်နိုင်ငံ မြောက် ပိုင်းသို့ တက်ရောက် တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ အဆိုပါ တော် လှန်ရေး စစ်တပ်ကြီးနှစ်တပ်သည် စပိန်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းရှိ မဒရစ်မြို့တော်ကြီးဆီသို့ ချီတက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြလေသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မိုး လား လေယာဉ်ပျံ ပျက်ကျကွယ်လွန်သဖြင့် ဖရန်ကိုသည် တော်လှန်ရေးဖက်ဆစ်တပ်မတော်ကြီး၏ တစ်ဦးတည်းသော ခေါင်းဆောင်ကြီးဖြစ်လာလေသည်။ ၁၉၃၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖရန်ကို၏ဖက်ဆစ်တပ်ကြီး သည် မဒရစ်မြို့တော်အနီးသို့ ဆိုက်ရောက်လာ၍ ဆိုရှယ်လစ် အစိုးရအဖွဲ့သည် ဗလင်းရှာမြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရပြီးနောက်၊ စိတ်မချရသေးသဖြင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အတွင်း ဗာစီလိုးနားမြို့သို့ တစ်ဆင့် ပြောင်းရွှေ့ ရုံးထိုင်ခဲ့လေသည်။ တော်လှန်ရေးဦးစီး အဖွဲ့ကလည်း ဗူးရဂိုမြို|တွင် ရုံးထိုင်ပြီး စင်ပြိုင်အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဖွဲ့ကာ ဖရန်ကိုအား အာဏာရှင်အဖြစ် တင်မြောက်ခဲ့ကြလေ သည်။ ဖရန်ကို၏ အစိုးရ အဖွဲ့သစ်အား ဂျာမနီနှင့် အီတလီနိုင်ငံ တို့က ချက်ချင်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြလေသည်။ ထိုမျှမကသေး ထိုနိုင်ငံနှစ်ခုသည် လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်နှင့်တကွ လေ ယာဉ်ပျံ စသည်တို့ကိုပါ ဖရန်ကိုထံ ပေးပို့ကူညီခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖရန်ကို၏ ဖက်ဆစ်တပ်ကြီးမှာ လျင်မြန်စွာ အောင်ပန်းဆွတ် နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ကွန်မျူနစ်ဝါဒသို့ ရှေးရှူနေသော ဆိုရှယ် လစ်အစိုးရအားလည်း ရုရှနိုင်ငံက အကူအညီများ ပေးခဲ့သော် လည်း ဖက်ဆစ်နိုင်ငံများကဲ့သို့ ထိရောက်ခြင်း မရှိချေ။ နိုင်ငံ အသီးသီးမှ အပျော်တမ်းတပ်သားများသည်လည်း အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ တပ်မဟာ ဖွဲ့စည်းကာ အစိုးရဘက်မှ ပါဝင်ကူညီ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့ကမူကား မည်သူ့ကိုမျှ အား မပေးချေ။ ဝက်မစွက်ရေးကော်မီတီတစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန်ပင် ကြိုး ပမ်းခဲ့သေး၏။ ရုရှနိုင်ငံက ဆိုရှယ်လစ်အစိုးရကို လက်နက် အား၊ လူအင်းအားနှင့်ကူညီမှု ရပ်ဆဲလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင် နက်၊ ဖရက်နက်၏ ဖက်ဆစ်သူပုန်တပ်များသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ် တွင် စပိန်နိုင်ငံတွင် ဖရန်ကို ဦးစီးသည့် ဖက်ဆစ် အစိုးရ ဆောက်တည်လာခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်ပင်ဖြစ်၏။ ထိုနောက် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားလာရာ ဖရန်ကိုသည် စစ် အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမပြုဘဲ ရှောင်ကွင်းနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာစစ်ဘေးစစ်ဒဏ်မှ လွတ်မြောက်လာခဲ့လေသည်။ သို့ရာ တွင် ရုရှဂျာမန် တိုက်ပွဲများတွင်မူကား ဂျာမန်တို့အား ကျေးဇူး တုံ့ပြန်သည့်သဘောဖြင့် ဂျာမန်တို့ဖက်မှ ကူတိုက်ခိုက်စေရန် စပိန် အပျော်တမ်း စစ်တပ်များကို ရုရှဂျာမန်စစ်ကြောင်းသို့ စေလွှတ်ခဲ့ဘူး၏။ သို့သော် ဝင်ရိုးတန်း နိုင်ငံများ တဖြည်း ဖြည်း အရေးနိမ့်လာမှန်း သိလာသောအခါ ယင်းတို့နှင့် အဆက်ဖြတ်လိုက်လေသည်။ စပိန်နိုင်ငံ အစိုးရမှာ ဖက်ဆစ်အာဏာရှင် အစိုးရမျိုးဖြစ်၏။ ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်ကိုမှာ နိုင်ငံ၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားကွန်ဂရက် လွှတ်တော်က ဖရန်ကို ကွယ် လွန်သောအခါ စပိန်မှာ ဘုရင့်အစိုးရ အုပ်ချုပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာရမည်ဟူသော ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏။ ထိုဥပဒေ အရ ကွန်ဂရက်သည် ဘုရင်ကို ရွေးကောက် တင်မြောက်နိုင် သည်။ ဖရန်ကိုမှာ နိုင်ငံ၏အဓိပတိသာမဟုတ် နိုင်ငံရှိ တစ်ခု တည်းသော နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်သည့် ဖားလန်းပါတီ၏ ခေါင်း ဆောင်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုပါတီကို အဖွဲ့ဝင် ၁၀၃ ဦးပါဝင် သော အမျိုးသားကောင်စီက ကြိုးကိုင်၏။ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဖရန်ကိုအား ဝန်ကြီး ၁၂ ဦးပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့က ကူညီ လေသည်။ ကောတေးခေါ် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေပြု နိုင်ခွင့် အာဏာရှိသော်လည်း နိုင်ငံအဓိပတိ၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သည်။ ယင်းလွတ်တော်အဖွဲ့ဝင် အချို့ကိုသာ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ရ၏။ အဖွဲ့ဝင်များမှာ ကက်ဗိနက်အဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦး၊ ဖားလန်းပါတီအမျိုးသားကောင်စီ လူကြီး ၁၀၃ ဦး၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်း ၁၂ ကျောင်းမှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ၁၂ ဦး၊ လုပ်ငန်းဆိုင် ရာ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ မြို့ကြီးပြည်နယ်ကြီးများမှ ကိုယ်စား လှယ်များ ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် ဆိုင်ရာအချို့ကို ဆောင်ရွက်ခွင့်ရသော အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ အသီးသီးရှိသည်။ == ပထဝီဝင် == စပိန်နိုင်ငံသည် အရှေ့ဘက်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အလယ်ပိုင်းတို့တွင် တောင်တန်းများတည်ရှိသည်။အဓိက တောင်တန်းကြီး ၆ ခု ရှိသည်။ဥရောပတွင် ဒုတိယ တောင်တန်း အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။စပိန်နိုင်ငံသည် ယူရေးရှား ကျောက်ချပ်နှင့် အာဖရိက ကျောက်ချပ်တို့ ဆုံရာဖြစ်၍ ငလျင် ခဏခဏလှုပ်တက်သည်။ == နိုင်ငံရေးနှင့်အစိုးရ == စပိန်(သပိန်)နိုင်ငံတွင် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ကျင့်သုံးပြီး ဘုရင် ဖိလစ်စိုးစံသည်။ ၁၉၇၈ စပိန်အခြေခံဥပဒေအရ ဒီမိုကရေစီစနစ်ကိုကူးပြောင်းခဲ့သည်။ အခြေခံဥပဒေဟာ ၁၈၁၂မှ အခြေခံဥပဒေကိုမှီငြမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၉၇၆၌ ဘုရင်မင်းမြတ်ဂျွန်ကာလို့စ်မှ ဒေါလ်ဖှိုသွာရေဇ်အား ဝန်ကြီးချုပ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဒီရလဒ်၏အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ၁၉၇၇ အထွေ ထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှ အခြေခံဥပဒေကောရ်တေသ်သဘောတူချက်အရ စပိန်လွှတ်တော်မှ ၁၉၇၈ အခြေခံဥပဒေကို မူကြမ်းနှင့်အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ဒီဇင်ဘာ ၆ရက်နေ့အမျိုးသားဆန္ဒခံယူပွဲပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် မဲပေးသူ ၁၉၇၈,၈၈%ဖြင့် အခြေခံဥပဒေသစ်ကိုအတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)၊ အပိုင်း (ခ)</ref> == စပိန်လွှတ်တော်== ဤလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံ့အရေးအရာများစွာကိုတာဝန်ယူဖြေရှင်းဆုံးဖြတ်သည့်ဌာနဖြစ်သည်။ == စီးပွားရေး == == လူမှုပထဝီဝင် == == ယဉ်ကျေးမှု == == ရည်ညွှန်းချက်များ == == ပြင်ပလင့်ခ်များ == == မှတ်စုများ == {{notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:စပိန်နိုင်ငံ]] [[Category:ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:မြေထဲပင်လယ်သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] eo1w7rgt17ogq233ub6ezczpd0kbssp နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ 0 11258 1059942 854343 2026-10-24T07:03:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059942 wikitext text/x-wiki {{Infobox | title=နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စု | image=[[File:Admiring the Galaxy.jpg]] | titlestyle=background: #30D5C8; | headerstyle=background: | belowstyle=background: #30D5C8; | labelstyle=background: inherit; | header1=လေ့လာရေး ဒေတာ | label2=အမျိုးအစား | data2=Sb, Sbc, or SB(rs)bc<ref>{{cite web | first1=Hartmut | last1=Frommert | first2=Christine | last2=Kronberg | date=August 26, 2005 | url= http://messier.seds.org/more/mw_type.html | title= Classification of the Milky Way Galaxy | accessdate=2015-05-30 | work=SEDS}}</ref> (barred spiral galaxy) | label3=အချင်းဝက် | data3={{Convert|100|-|180|kly|kpc|abbr=on|lk=on}}<ref>{{cite web|url=http://www.space.com/29270-milky-way-size-larger-than-thought.html|title=Size of the Milky Way Upgraded, Solving Galaxy Puzzle|publisher=Space.com|last=Hall|first=Shannon|date=2015-05-04|accessdate=2015-06-09}}</ref> | label4=စတီလာအချပ်ပြား၏အထူ | data4=≈{{Convert|2|kly|kpc|abbr=on|lk=off|sigfig=1}} | label6=ကြယ်အရေအတွက် | data6={{nowrap|၂၀၀–၄၀၀ [[ဘီလီယံ]] (၃×၁၀<sup>၁၁</sup> ±၁×၁၀<sup>၁၁</sup>)}} | label7=သက်တမ်းအရင့်ဆုံးကြယ် | data7=≥၁၃.၇&nbsp;[[ဘီလီယံ|Gyr]] | label8=ထုထည် | data8=၀.၈–၁.၅×၁၀<sup>၁၂</sup>&nbsp;{{solar mass|link=yes}} | label9=ထောင့်ဖြတ် အဟုန် | data9=≈{{val|1|e=67|u=J s}}<ref>{{cite web|last1=Karachentsev|first1=Igor|title=Double Galaxies §7.1|url=https://ned.ipac.caltech.edu/level5/Sept02/Keel/Keel7.html|website=ned.ipac.caltech.edu|publisher=Izdatel'stvo Nauka|accessdate=5 April 2015}}</ref> | label10=ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့ နေ၏အကွာဝေး | data10={{convert|27.2|±|1.1|kly|kpc|abbr=on|lk=off}} | label11=ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့ နေ၏ပတ်လမ်းကြာချိန် | data11=၂၄၀&nbsp;[[မီလီယံ|Myr]] | label12=ခရုပတ်လမ်း ကြာမြင့်ချိန် | data12=၂၂၀–၃၆၀&nbsp;Myr | label13=ကားထွက်ခရုပတ်လမ်း ကြာမြင့်ချိန် | data13=၁၀၀–၁၂၀&nbsp;Myr | label14=CMB အညွန်းဆီသို့ အမြန်နှုန်း | data14={{nowrap|၅၅၂ ± ၆ km/s}}<ref>{{cite article |url= http://www.nature.com/articles/s41550-016-0036 |title= The dipole repeller |author= Yehuda Hoffman, Daniel Pomarède, R. Brent Tully & Hélène M. Courtois |work= Nature Astronomy |doi= 10.1038/s41550-016-0036 |date= 22 August 2016}}</ref> | below=အခြားကြည့်ရန်: [[ဂယ်လက်ဆီ]]၊ [[ဂယ်လက်ဆီများ စာရင်း]] | label15=နေဝန်းကျင်အနား လွတ်မြောက်အလျင် | data15=၅၅၀ km/s | label16=နေဝန်းကျင်အနား dark matter သိပ်သည်းမှု | data16=0.0088{{sup sub|+0.0024 |-0.0018}} {{solar mass|link=yes}}pc{{sup|-3}} or 0.35{{sup sub|+0.08|-0.07}} GeV cm{{sup|-3}} }} '''နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စု''' ({{lang-en|Milky Way Galaxy}}) ဆိုသည်မှာ [[ကြယ်]]ပေါင်း ၁၀၀ မှ ၄၀၀ [[ဘီလီယံ]]ကျော်<ref>{{cite web |title=Milky Way |url=http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |publisher=[[ဘီဘီစီ|BBC]] |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302071454/http://www.bbc.co.uk/science/space/universe/key_places/milky_way |archivedate=March 2, 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://asd.gsfc.nasa.gov/blueshift/index.php/2015/07/22/how-many-stars-in-the-milky-way/|title=How Many Stars in the Milky Way?|work=NASA Blueshift}}</ref> ပါဝင်သော [[ဂယ်လက်ဆီ]] တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်ပေါင်း အနည်းဆုံး ၁၀၀ ဘီလီယံ ပါဝင်ကာ<ref name="Space-20130102">{{cite web |author=Staff |title=100 Billion Alien Planets Fill Our Milky Way Galaxy: Study |url=http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |date=January 2, 2013 |publisher=Space.com |accessdate=January 3, 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130103060601/http://www.space.com/19103-milky-way-100-billion-planets.html |archivedate=January 3, 2013 }}</ref> အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် (MilKy Way Galaxy) ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref name="seds">{{Cite web |url=http://seds.org/messier/more/mw.html |title=The Milky Way Galaxy |work=seds.org |accessdate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/19990420074422/http://seds.org/messier/more/mw.html |archivedate=20 April 1999 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://cass.ucsd.edu/public/tutorial/MW.html |title=The Milky Way Galaxy |work=cass.ucsd.edu |accessdate=5 August 2010 |archive-date=30 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430132445/http://cass.ucsd.edu/public/tutorial/MW.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/worldbook/galaxy_worldbook.html |title=NASA - Galaxy |work=nasa.gov |accessdate=5 August 2010 |archivedate=8 May 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050508093645/http://www.nasa.gov/worldbook/galaxy_worldbook.html }}</ref><ref>{{Cite web |url= http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2006/01/09_warp.shtml |title=01.09.2006 - Milky Way Galaxy is warped and vibrating like a drum |work=berkeley.edu |accessdate=5 August 2010 }}</ref><ref>{{Cite web |url= http://www.universetoday.com/22380/how-many-stars-are-in-the-milky-way/ |title=How Many Stars are in the Milky Way? | Universe Today |work=universetoday.com |accessdate=5 August 2010 }}</ref> [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]]၊ [[နေ]]နှင့် မိမိတို့၏ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တို့မှာ နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="space">{{Cite web |url= http://www.space.com/milkyway/ |title=Milky Way, Discover of Milky Way, Milky Way Galaxy at SPACE.com |work=space.com |accessdate=5 August 2010 }}</ref><ref>{{cite web |title=Our Solar System: Overview: Our Galactic Neighborhood |publisher=NASA |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/solarsystem |accessdate=13 March 2017 |archivedate=27 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161127080545/https://solarsystem.nasa.gov/planets/solarsystem }}</ref> နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စု၏ အချင်းမှာ [[အလင်းနှစ်]] ၁ သိန်း ရှိသည်။<ref>{{cite web |author=Elizabeth Howell |url=http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |title=How Big Is The Milky Way? |date=January 20, 2015 |publisher=Universe Today |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015234530/http://www.universetoday.com/75691/how-big-is-the-milky-way/ |archivedate=October 15, 2014 }}</ref><ref name="seds" /> နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုမှာ ရှေးခေတ်[[ဂရိလူမျိုး|ဂရိ]] တွေးခေါ်ပညာရှင် ဒီမိုကရိတပ်မှ အစပြုခဲ့သည်။ <ref name="space" /> နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုသည် ဝက်အူရစ်သဏ္ဌန် ဂယ်လက်ဆီ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကြယ်စင်စုအဖွဲ့(Local Group) အတွင်းတွင် ဂယ်လက်ဆီကြီး ၃ ခုနှင့် ပို၍သေးငယ်သော ဂယ်လက်ဆီအသေးစား ၃၀ ခု တို့ပါဝင်သည်။ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီနှင့် အနီးဆုံးဂယ်လက်ဆီမှာ [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂယ်လက်ဆီ|အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စင်စု]] ဖြစ်သည်။ ယင်း အင်ဒရိုမီဒါသည် [[Local Group]] ထဲတွင် အကြီးဆုံး ကြယ်စင်စုဖြစ်၍ နဂါးငွေ့တန်းမှာမူ ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ == အတိုင်းအတာ == ဂလက်ဆီတစ်ခုတွင် အကြမ်းအားဖြင့်[[ကြယ်]]ပေါင်း ကုဋေတစ်သိန်းခန့်ရှိ ပြီး ဓာတ်ငွေ့များနှင့်ပြီးသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဂလက်ဆီပေါင်း ကုဋေတစ်သိန်းရှိသော အဖွဲ့အစည်းကို စကြဝဠာဟုခေါ်သည်။ [[ရူပဗေဒ]]၏ဝေါဟာရအရ စကြဝဠာမှာ ရုပ်လောကအတွက် အကြီးဆုံး အဖွဲ့အစည်းဟုမှတ်ယူရ မည်။ ဂလက်ဆီများ၏ အချင်းဝက် (အတိုင်းအတာ) ကို [[အလင်း]]လှိုင်း ဖြတ်သန်းရာတွင် ကြာရှိမည့် အချိန်တာနှင့်မှန်းဆ နိုင်သည်။ ဂလက်ဆီတစ်ဘက်စွန်းမှ ကျန်တစ်ဘက်စွန်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားလာရန် အလင်းလှိုင်းသည် နှစ်ပေါင်း တစ်သန်းမျှ ကြာမည်ဖြစ်သည်။ စကြဝဠာတစ်ဘက်စွန်းမှ အခြားတစ်ဖက်စွန်း သို့ရောက်ရှိရန်အတွက်မူ အလင်းလှိုင်း အတွက် နှစ်ပေါင်း ကုဋေတစ်ထောင် ကြာရှိမည်ဖြစ်သည်။ အလင်းလှိုင်းသည် တစ်စက္ကန့်တွင် [[ကီလိုမီတာ]]ပေါင်း တစ်သိန်းခန့် သွားနိုင်ပြီး အလင်းထက်မြန်သောလှိုင်း သို့မဟုတ် အမှုန်မှာရုပ်လောကတွင် မတွေ့ရှိရသေးပေ။ (တစ်မိုင်မှာ တစ်ဒသမ ခြောက်ကီလို မီတာ ရှိသည်။) ကျွန်ုပ်တို့ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ပါဝင်သော ဂလက်ဆီမှာ နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ ဟု ခေါ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ သို့မဟုတ် မီလကီဝေး ဂလက်ဆီကို ပြင်ပမှနေ၍ လေ့လာ၍ မရသော်လည်း သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် လေ့လာပြီးပုံဖော်ကြည်ရာ [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]ပုံစံမျိုးဟု ယူဆကြသည်။ ဘေးတိုက်ကြည့်လျှင် ပန်းကန်ပြားပျံ ပုံစံမျိုးဖြစ်၍အထက်မှစီးကြည့်လျှင် စကြာပုံစံနှင့်တူသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းကို ကျွန်ုပ်တို့ ဂလက်ဆီ၏ဗဟိုမှ တိုင်းတာမည်ဆိုပါလျှင် ဂလက်ဆီ၏ အချင်းဝက် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်အကွာအဝေးလောက်တွင် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ <gallery class="center" mode="packed-hover" heights="275px"> File:ESO - Milky Way.jpg|နဂါးငွေ့တန်းကြယ်စု၏ European Southern Observatory/ESOမှ ၃၆ဝ ဒီဂရီမြင်ကွင်းဓာတ်ပုံ</gallery> ဂလက်ဆီ၏အချင်းဝက်ကို မိုင်အားဖြင့်ဖော်ပြရလျှင် ကုဋေ့ကဋေပေါင်းသောင်း ပေါင်းများစွာရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဂဏန်းအားဖြင့် တစ်နောက်တွင် သုညအရေအတွက်ပေါင်း ၁၈ လုံးမျှရှိမည်ဖြစ်၏။ ဤမျှလောက်ကျယ်ပြောသော အတိုင်းအတာရှိ ဂလက်ဆီများအတွင်းနှင့် ဝန်းကျင်ရှိကြယ်များသည် တည်ငြိမ်မနေပဲ ရွေ့လျားလှည့်လည်နေကြသည်။ ဂယ်လက်ဆီ၏ ဗဟိုတွင်ကြယ်အများဆုံး စုစည်းသိပ်သည်း လျက်နေကြသည်။ အချို့ကြယ်များ၏ အလျင်မှာမြင့်မားပြီး အချို့မှာပမာဏအားဖြင့် သိပ်မကြီးလှသောနှုန်းများ ဖြင့် စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်းများအတိုင်း ရွေ့လျားနေသည်ဟု ပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်။ ဂလက်ဆီများမှာလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ပြန့်ကားသော သဘာဝကိုဆောင်ပြီး ရွေ့လျားနေကြသည်။ ဂလက်ဆီများ ရွေ့လျားပုံသည် ပူဖောင်းတစ်လုံးပေါ်ရှိ အစက်များသည် ပူဖောင်းလေသွင်း မှုတ်လိုက်သည့်အခါ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပို၍ပို၍ ဝေးသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဂလက်ဆီများသည် ကြီးမားလွန်း၍ အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်|ဟပ်ဗဲလ်]]က ကျွန်းစကြဝဠာများဟု ခေါ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပညာသင်ပြီး ရှေ့နေလုပ်စားနေရာမှ နက္ခတ္တဗေဒပညာကို တက္ကသိုလ်တွင် ပြန်လည်ဆည်းပူးပြီး ပါရဂူဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးသူ ဟပ်ဗဲလသည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဂလက်ဆီများကို အထူးပြုပြီး လေ့လာခဲ့လေသည်။ ဟပ်ဗဲလ်၏ လေ့လာမှုသည် အခြေခံကျလှပြီး ဂယ်လက်ဆီများ သဘာဝ သာမက [[စကြဝဠာ]]၏ ပြန့်ကားနေကြောင်းကိုပါ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ပြည် ဝီလဆင်တောင်ထိပ်၌ တည်ရှိသော လက်မတစ်ရာရှိ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ပလိုမာတောင်ထိပ်ပေါ်၌ရှိသော လက်မနှစ်ရာရှိ အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ == ဂလက်ဆီအမျိုးအစားနှင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ == [[File:Milky Way Night Sky Black Rock Desert Nevada.jpg|left|thumb|နဂါးငွေ့တန်းအား ဆဂိတိရစ် ကြယ်စုတန်းဆီသို့ မျက်နှာမူကာ မြင်တွေ့ရပုံ]] ဂလက်ဆီများကို အီလစ်ပုံစံသို့မဟုတ် စက်လုံးပုံစံဟူ၍ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ စက်လုံးပုံစံမှ တဖြည်းဖြည်းပြားသွားသည့် ပုံစံများကို ဘဲဥပုံစံဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂလက်ဆီမှာမှု စကြာသဏ္ဌာန် ဂလက်ဆီမျိုး ဖြစ်သည်။ စကြဝဠာ အတွင်းရှိ ဂလက်ဆီအချို့မှာ ကြီးလွန်းလှ၍ မဟာဂလက်ဆီဟူ၍ပင် ခေါ် ကြသည်။ ဂလက်ဆီအချို့မှာ ပြင်းအားမြင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများ ထုတ်လွှတ်ကြ၍ ရေဒီယိုဂယ်လက်ဆီဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ စကြဝဠာအကြောင်း လေ့လာသည့်အခါ ဂလက်ဆီမှစ၍ ဂလက်ဆီမှာပဲ ဆုံးသည်ဟု နက္ခတ္တ ရူပဗေဒပညာရှင်မျာက ပြောစမှတ် ပြုကြသည်။ ဤမျှလောက် အရေးကြီးလှသော နက္ခတ္တ အဖွဲ့အစည်းများမည်သို့ ပေါက်ဖွားလာသည်ကိုကား တိကျစွာမသိရှိရသေးပေ။ စကြဝဠာအစနှင့် ပြန့်ကားပုံစံမှာ ဂလက်ဆီ ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ် လျက်ရှိသည်။ စကြဝဠာအစကို [[ရူပဗေဒ]]နှင့် [[နက္ခတ္တဗေဒ]] ပညာရှင်များက ဤသို့ လတ်တလော လက်ခံယူဆကြသည်။ စကြဝဠာအစတွင် သိပ်သည်းမှုအနန္တတန်ဖိုးဆောင် အဖွဲ့အစည်းတခုရှိပြီး ယင်းအဖွဲ့အစည်း၏ ပေါက်ကွဲမှုမှ စကြဝဠာပေါက်ဖွားလာသည်။ ပေါက်ကွဲမှုမှာ ကြီးမားလွန်းလှ၍ [[မဟာပေါက်ကွဲမှု]] ဟုခေါ်သည်။ မဟာပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပွားပြီး ပထမစက္ကန့် တစ်ရာလောက်တွင် အခြေခံအမှုန်အချို့နှင့် ရောင်ခြည်သာရှိပြီး အပူချိန်မှာ ပကတိ အပူချိန်ဒီဂရီ ကုဋေတစ်သန်းခန့်ရှိပြီး စက္ကန့်တစ်ရာမှ တစ်ထောင်အတွင်း လောက်တွင် နယူကလိယိုဆင်သစစ်ခေါ် နယူကလိယ ပေါင်းစပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး အက်တမ်နံပါတ်ငယ် [[ဒြပ်စင်]]အချို့၏ နယူကလိများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ ထိုအခါ အပူချိန်မှာ ပကတိအပူချိန် ကုဋေတစ်ထောင်လောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဒြပ်သား များနှင့်ရောင်ခြည်သည် မဟာပေါက်ကွဲမှုစသည်မှ အနှစ်တစ်သိန်းခန့် တွဲနေခဲ့ပြီးမှ အပူချိန်ဒီဂရီတစ်သောင်း လောက်တွင်စ၍ ကွဲထွက်သွားသည်။ ယင်းအချိန်မှစ၍ ရောင်ခြည်မှာပျံ့လွင့်လာရာ ယခုစကြဝဠာသက်တမ်း နှစ်ပေါင်း ကုဋေတစ်ထောင်ရှိသည့်အခါတွင် ပကတိအပူချိန် ၄ ဒီဂရီသို့ ကျဆင်းလျက် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းရောင်ခြည်လှိုင်း (မိုက်ခရိုလှိုင်း)ကို အမေရိကန် ရူပဗေဒပညာရှင် ပင်းဇီးယပ်နှင့် ဗီလဆင်တို့က၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိထားပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ မဟာပေါက်ကွဲမှုမှ စတင်သည့် ပြန့်ကားမှုကြောင့် စကြဝဠာ၏ အချို့ဒေသတွင် ဒြပ်သားများသည် ကျွန်းများသဖွယ် စုစည်းလျက်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းကျွန်းများကို ယခုအခါဂလက်ဆီများဟု လေ့လာတွေ့ရှိရသည်။ [[File:Milky_Way_Galaxy.jpg|thumb|250px|နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီကို ပန်းချီဆရာများမှ ပုံဖော်ထားပုံ]] ဂလက်ဆီများတွင် ကြယ်များအပြင် ကောစမစ်မြူမှုန်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များရှိကြသည်။ ကောစမစ်မြူမှုန့်များမှာ [[ကာဗွန်]][[အက်တမ်]]များနှင့် ရေခဲများပါဝင်ကြောင်း သိရှိကြရသည်။ ဖြူဖွေးသော ဓာတ်ငွေ့များမှာ ပေါ်လွင်လှ၍လည်း နဂါးငွေ့လမ်းကြောင်း၊ နို့ရည်ဆမ်းလမ်းကြောင်းဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့ရာတွင် ဂလက်ဆီ ဟူ၍ တိကျသောဝေါဟာရကိုသာ အသုံးပြုရန် သင့်လျော်ပေသည်။ ကြယ်များတွင်သာ ကာဗွန် (ဂရာဖိုက်)နှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]] တို့ကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည်။ ကောစမစ်မှုန်တို့တွင်ပါဝင်သော ရေနှင့် ကာဗွန်တို့မှာ ကြယ်မဖြစ်ပေါ်ခင် ရှိဖွယ်ရာဖြစ်၍ ရှင်းပြနိုင်ခြင်းမရှိပဲ အခက်အခဲနှင့် တွေ့ကြုံနေရသည်။ [[ကွေဆာ]]၊ ပါလာဆာနှင့် တွင်းနက်တို့အား ၁၉၆၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းလောက်တွင် စကြဝဠာ၏ ဝေးလံသောဒေသများ၌ တည်ရှိပြီး စွမ်းအင်ဖြာထွက်မှု ပြင်းထန်လှသော ကွေဆာခေါ် အလွန်တောက်ပသော ဂလက်ဆီများကို အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာ ရှင် ရှမစ်(ခ)နှင့် ဆန့်ဒေဂျတို့၏ လုပ်ငန်းများမှ ပီပီပြင်ပြင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ယင်း ဂလက်ဆီများမှ စွမ်းအင် ဖြာထွက်မှုများ၏ ပင်မမှာ ဒြပ်ဆွဲပြိုဖျက်မှု ရရှိသည်ဟု နက္ခတ္တရူပဗေဒ ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။ နျူကလီးယားပင်မမှ ယင်းမျှလောက်[[စွမ်းအင်]]ကို မထုတ်ပေးနိုင်ပေ။ အချို့ပညာရှင်များကမူ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သည့်ပုံစံမှာ ကွေဆာများ၏ဗဟိုတွင် ပါလာဆာ သို့မဟုတ် [[တွင်းနက်]]များရှိပြီး ယင်းပါလာဆာခေါ် [[နယူထရွန်ကြယ်]]များ လည်ပတ်ရွေ့လျားမှုကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ စွမ်းအင်ဖြာထွက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ စွမ်းအင်မှန်သမျှစုပ်ယူနိုင်သော [[တွင်းနက်]]ကြီးများထဲသို့ ဒြပ်သားများကျဆင်းသွား၍ [[အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း]]၏ ညီမျှခြင်းအရစွမ်းအင်များ ရရှိသည်ဟူ၍လည်းကောင်း ဟောကိန်းထုတ်ကြသည်။ ယင်း ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရစဉ်ပင် ၁၉၇၈ ခု၊ နှောင်းပိုင်းအထိ မြောက်မြားစွာသောဂလက်ဆီနှင့် ဆင်တူအဖွဲ့အစည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရ၍ ပညာရှင်များ အခက်ကြုံနေကြရသည်။ အခိုင်အမာသိရှိပြီးသောအချက်များမှာ ပလာဆာများသည် လည်ပတ်နေသော နျူထရွန်ကြယ်များဖြစ်ကြောင်း၊ကွေဆာများမှာ တကယ်ပင်စွမ်းအင်ဖြာထွက်မှုမြင့်မားပြီး စကြဝဠာအစွန်း၌ရှိသော ဂလက်ဆီ သို့မဟုတ် နက္ခတ္တဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြောင်း၊ဂလက်ဆီများမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဝေးသထက်ဝေးသွားစေသော ရွေ့လျားမှုမျိုး အမှန်တကယ် ရှိကြောင်းတို့ဖြစ်သည်။ စောဒကတက်နေကြဆဲ ပြဿနာမှာလက်တွေ့အားဖြင့် တိကျစွာ မတွေ့ရှိရသော်လည်းအထောက်အထားများကို တွေ့ရှိထားသော တွင်းနက် ပြဿနာဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ ဂယ်လက်ဆီတိုင်းရဲ့အလယ်ဗဟိုတွင် အင်အားကြီး [[တွင်းနက်]] (Supermassive blackhole) တစ်ခုစီရှိကြောင်း အတည်ပြုပေးလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> [[File:Milky Way Arch.jpg|thumb|center|600px|ညဘက်ကောင်းကင်တွင် နဂါးငွေ့တန်းကြယ်စုတန်း သွယ်တန်းနေသောပုံ]] ==အခြား ကြည့်ရန်== * [[ထရိုင်ဂူလယ် ဂယ်လက်ဆီ]] * [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]] == ကိုးကား == {{Reflist|30em}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== {{Commons category|Milky Way Galaxy}} {{Wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20081205070558/http://www.3dgalaxymap.com/Galaxy/ 3D Galaxy Map] – A 3D representation of the Milky Way * [http://galaxymap.org/drupal/node/171 Basic Milky Way plan map] – Includes spiral arms and Orion spur * [http://www.sky-map.org/?ra=12.0593794293245&de=-20.27239516216098&zoom=0&show_grid=1&show_constellation_lines=1&show_constellation_boundaries=1&show_const_names=0&show_galaxies=1&img_source=IRAS Milky Way&nbsp;– IRAS (infrared) survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160829140840/http://www.sky-map.org/?ra=12.0593794293245&de=-20.27239516216098&zoom=0&show_grid=1&show_constellation_lines=1&show_constellation_boundaries=1&show_const_names=0&show_galaxies=1&img_source=IRAS |date=29 August 2016 }} – wikisky.org * [http://www.sky-map.org/?ra=12.0593794293245&de=-20.27239516216098&zoom=0&show_grid=1&show_constellation_lines=1&show_constellation_boundaries=1&show_const_names=0&show_galaxies=1&img_source=HALPHA Milky Way&nbsp;– H-Alpha survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729004725/http://www.sky-map.org/?ra=12.0593794293245&de=-20.27239516216098&zoom=0&show_grid=1&show_constellation_lines=1&show_constellation_boundaries=1&show_const_names=0&show_galaxies=1&img_source=HALPHA |date=29 July 2017 }} – wikisky.org * [http://messier.seds.org/more/mw.html The Milky Way Galaxy] – SEDS Messier website * [http://mwmw.gsfc.nasa.gov/ MultiWavelength Milky Way] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217144911/http://mwmw.gsfc.nasa.gov/ |date=17 February 2009 }} – NASA site with images and VRML models * [http://galaxymap.org/drupal/node/127 Milky Way Explorer] – Images in infrared with radio, microwave and hydrogen-alpha * [http://www.360pano.eu/show/?id=736 Milky Way Panorama (9 billion pixels)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806131326/http://www.360pano.eu/show/?id=736 |date=6 August 2017 }}. [[Category:Local Group]] [[Category:နဂါးငွေ့တန်း]] [[Category:ဂလက်ဆီများ]] nqczxdvzugcu08cy1188dqr6sg02g2n ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် 0 12426 1059956 1027673 2026-10-24T10:32:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059956 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် | native_name = | native_name_lang = my | transcription_name = | legislature = [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] | coa_pic = Myanmar Pyidaungsu Hluttaw Logo.svg | coa_res = 200px | foundation = {{Start date|2011|1|31|df=y}} | preceded_by = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၇၄)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] (၁၉၇၄-၁၉၈၈) | house_type = နှစ်ရပ်ပေါင်းလွှတ်တော် | houses = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] <br /> [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] | leader1_type = [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]] | leader1 = ဦးအောင်လင်းဒွေး | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election1 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | leader2_type = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader2 = [[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] | party2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election2 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ | leader3_type = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader3 = [[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] | party3 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election3 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ | leader4_type = | leader4 = | party4 = | election5 = | leader5_type = | leader5 = | party5 = | election6 = | leader6_type = | leader6 = | party6 = | members = '''၅၈၆'''<br />အမျိုးသားလွှတ်တော် အမတ် ၂၁၃ ဦး<br />ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ် ၃၇၃ ဦး | house1 = အမျိုးသားလွှတ်တော် | structure1 = Myanmar Amyotha Hluttaw 2026 composition (213 seats).png | structure1_res = 250px | house2 = ပြည်သူ့လွှတ်တော် | structure2 = Myanmar Pyithu Hluttaw 2026 composition (373 seats).png | structure2_res = 250px | political_groups1 = {{colorbox|#0c6600}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၁၀၈)<br /> {{colorbox|#2197ff}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၁၆)<br /> {{colorbox|#4d4d4d}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|(ကျားဖြူပါတီ)]](၁)<br /> {{colorbox|#f54e8b}} [[ပြည်သူ့ပါတီ|PP]] (၅)<br /> {{colorbox|#9852d9}} [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f2b90f}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PONO]] (၂)<br /> {{colorbox|#058896}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#fa6502}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#a7abaf}} [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|AFP]] (၃)<br /> {{colorbox|#bcbe4b}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၃)<br /> {{colorbox|#de2c35}} [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ZNP]] (၃)<br /> {{colorbox|#5773c7}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#2416e3}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff00d0}} [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|TNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#6e396f}} [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|LNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#612424}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f83535}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|Pa-O NU]] (၁)<br /> {{colorbox|#09aa64}} [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|PSDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#461111}} [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|NIDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff8080}} [[ဝ အမျိုးသားပါတီ|WNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#89fa00}} [[တပ်မတော်]] (၅၆) | political_groups2 = {{colorbox|#00470c}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၂၃၁)<br /> {{colorbox|#000000}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၄)<br /> {{colorbox|#f88e2a}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|(ကျားဖြူပါတီ)]](၇)<br /> {{colorbox|#a1a1a1}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PONO]] (၅)<br /> {{colorbox|#ff0000}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#1869b8}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၄)<br /> {{colorbox|#00eeff}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#420040}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|##bbff00}} [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|SSP]] (၁)<br /> {{colorbox|#060061}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#712323}} [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ|INLP]] (၁)<br /> {{colorbox|#ff007b}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#5c9aff}} တစ်သီးပုဂ္ဂလ (၁)<br /> {{colorbox|#38e54d}} [[တပ်မတော်]] (၁၁၀) | committees1 = | committees2 = | joint_committees = | voting_system1 = | voting_system2 = | last_election1 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] | last_election2 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] | session_room = Myanmar-Lower-House-Parliament.jpg | session_res = 250px | meeting_place = လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်အစည်းဝေးခန်းမ[[နေပြည်တော်]] | website = {{url|https://pyidaungsu.hluttaw.mm/}} | footnotes = }} {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} '''ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်''' ({{langx|en|Pyidaungsu Hluttaw}}) သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူထုဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] အခန်း(၄)အရ ဖွဲ့စည်း ထူထောင်ထားသည့် ဥပဒေပြု ဌာနဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ရုံး အဆောက်အအုံမှာ မြို့တော်[[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ==ဖွဲ့စည်းပုံ== ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် အောက်ပါ လွှတ်တော် ၂ ရပ် ပါဝင်သည်။ * ကိုယ်စားလှယ် ၂၂၄ ဦးပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<br> {{small|'''(ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပသည့် မဲဆန္ဒနယ်အရ ရွေးကောက်ခံနေရာ ထိုင်ခုံသည်အပြောင်းအလဲရှိသည်)'''}} * ကိုယ်စားလှယ် ၄၄၀ ဦးပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]<br> {{small|'''(ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပသည့် မဲဆန္ဒနယ်အရ ရွေးကောက်ခံနေရာ ထိုင်ခုံသည်အပြောင်းအလဲရှိသည်)'''}} တို့ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ၏ ပထမအကြိမ် လွှတ်တော်ကို [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀]] ရလဒ်များအရ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း အမတ်နေရာ '''၆၅၉''' ခုံ ပါဝင်သည်။ ယင်းအနက် ရွေးကောက်ခံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၄၉၃ ဦး ပါဝင်ပြီး၊ ကျန်အမတ်နေရာများကို တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအတွက် သတ်မှတ်ထားသည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ၏ ဒုတိယအကြိမ် လွှတ်တော်ကို [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅]] [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|ရလဒ်များအရ]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း အမတ်နေရာ '''၆၅၄''' ခုံ ပါဝင်သည်။ ယင်းအနက် ရွေးကောက်ခံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၄၈၈ ဦး ပါဝင်ပြီး၊ ကျန်အမတ်နေရာများကို တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအတွက် သတ်မှတ်ထားသည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ၏ တတိယအကြိမ် လွှတ်တော်ကို [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|ရလဒ်များအရ]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း အမတ်နေရာ '''၅၈၆''' ခုံ ပါဝင်သည်။ ယင်းအနက် ရွေးကောက်ခံ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၄၂၀ ဦး ပါဝင်ပြီး၊ ကျန်အမတ်နေရာများကို တပ်မတော်သား လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအတွက် သတ်မှတ်ထားသည်။ == လွှတ်တော်အကြီးအကဲ == ဖွဲ့စည်းပုံအရ လွှတ်တော် သက်တမ်း၏ '''ပထမ ၃၀ လ''' တွင် [[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]နှင့် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌမှာ [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယက]]နှင့် ဒုတိယ နာယက လည်း ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသက်တမ်းတွင် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]]နှင့် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌတို့ က နာယကနှင့် ဒုတိယ နာယကအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရန် ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် နာယက သည် နာယက တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် နိုင်စွမ်းမရှိသည့်အခါ ဒုတိယနာယကသည် နာယကတာဝန်ကို ယာယီ ထမ်းဆောင်ရသည်။ <ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |last= |first= |year=စက်တင်ဘာ ၂၀၀၈|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |location= |isbn= |pages= }}</ref> == သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း== ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ အဓိကတာဝန်မှာ အမျိုးသားလွှတ်တော်ရှိ ​ရွေး​ကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ရှိ ​ရွေး​ကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်မှ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များ (၁၆၆ ဦး) သီးခြားစီ ပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့|သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး အဖွဲ့]]များမှ ရွေးချယ်ထားသော ဒုတိယသမ္မတ​လောင်း ၃ ဦးအနက် တစ်ဦးကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပေးရသည်။ === ပထမအကြိမ် === {{main|ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်}} {{main|၂၀၁၁ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} [[၂၀၁၀ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] ပြီးနောက် [[ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် အစည်းအဝေးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|ဝန်ကြီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း [[ဦးသိန်းစိန်]]အား ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အတည်ပြုပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခဲ့သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယ သမ္မတများ]]မှာ အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ အမည်တင်သွင်းသည့် ရှမ်းလူမျိုး [[ဒေါက်တာစိုင်းမောက်ခမ်း|ဒေါက်တာ စိုင်းမောက်ခမ်း]]နှင့် စစ်တပ် ကိုယ်စားလှယ် အစုအဖွဲ့မှ အမည်တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း [[တင်အောင်မြင့်ဦး၊ ဦး (သီဟသူရ)|တင်အောင်မြင့်ဦး]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref> [http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-12362745 Burma ex-Prime Minster Thein Sein named new president]</ref>နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယသမ္မတ(၁)ဖြစ်သူ သီဟသူရတင်အောင်မြင့်ဦး နုတ်ထွက်သွားသဖြင့် တပ်မတော်အစုအဖွဲ့မှ တင်သွင်းသော [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)|ရေတပ်ဦးစီးချုပ်]]ဟောင်း [[ဉာဏ်ထွန်း|ဦးဉာဏ်ထွန်း]]မှာ ဒုသမ္မတအသစ်ဖြစ်လာသည်။ === ဒုတိယအကြိမ် === {{main|ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်}} {{main|၂၀၁၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီးကျင်းပသော [[ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[ဦးထင်ကျော်]]၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ|ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ]]၊ တပ်မတော်သားအစုအဖွဲ့မှ ဒုသမ္မတလောင်း [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]တို့ကို အသီးသီး အမည်စာရင်းတင်သွင်းကြသည်။၎င်းတို့အနက် ဦးထင်ကျော်က မဲအများဆုံးရရှိကာ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ဦးမြင့်ဆွေက ဒုတိယမဲအများဆုံးဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊ ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူက ဒုတိယသမ္မတ(၂) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ {{main|၂၀၁၈ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} ၂၀၁၈ မတ်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးထင်ကျော်နုတ်ထွက်ပြီးနောက် လွှတ်တော်သည် သမ္မတအသစ်ရွေးချယ်ရာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့မှ တင်သွင်းသော [[ဦးဝင်းမြင့်]]က မဲအများဆုံးရရှိကာ နိုင်ငံတော်သမ္မတအသစ်ဖြစ်လာသည်။ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦးမြင့်ဆွေနှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂)အဖြစ် [[ဟင်နရီဗန်ထီးယူ|ဦးဟင်နရီဗန်ထီးယူ]]တို့က ဆက်လက်အရွေးချယ်ခံရသည်။ === တတိယအကြိမ် === {{main|တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်}} {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီး ကျင်းပသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၂၀ရက် တွင် ကျင်းပသည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310607|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး မတ် ၂၀ ရက်တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်ပြီး သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန် အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေးများ စတင်မည့်ရက် သတ်မှတ်ကြေညာမည်|work=Eleven Media Group|access-date=၂၀ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ် == ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]]မှ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]က ယာယီသမ္မတအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]ပါ ယာယီသမ္မတ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ကိုက်ညီမှုမရှိဟု ဝေဖန်မှုများရှိခဲ့သည့် အခြေအနေတွင် နိုင်ငံတော်အား [[နိုင်ငံတော် အရေးပေါ်အခြေအနေ|အရေးအပေါ်အခြေနေ]]အဖြစ် တစ်နှစ်ကြေညာခဲ့သည်။ထို့နောက် ဥပဒေပြုမှုအာဏာ အပါအဝင် အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာသုံးရပ်စလုံးကို ၎င်းက တပ်မတော်ကာကွယ်‌ရေးဦးစီးချုပ် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်ဟု တပ်မတော်ပိုင် [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား]] က ထုတ်လွှင့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=February 2021 |first1=ဧရာဝတီ 1 |title=အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာ၊ ဦးမြင့်ဆွေ ယာယီသမ္မတ တာဝန်ယူ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237409.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၅ မတ် ၂၀၂၂ |date=1 ဖေဖော်ဝါရီ 2021}}</ref><ref>*{{cite web |title=Amid Coup, Myanmar's NLD Lawmakers Form Committee to Serve as Legitimate Parliament |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/amid-coup-myanmars-nld-lawmakers-form-committee-serve-legitimate-parliament.html |website=The Irrawaddy |access-date=7 April 2021 |date=8 February 2021 }} *{{cite web |title=Myanmar coup: Week of Feb.1 to Feb. 21, EU action in focus as foreign ministers set to meet |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-Week-of-Feb.1-to-Feb.-21-EU-action-in-focus-as-foreign-ministers-set-to-meet |website=Nikkei Asia |access-date=7 April 2021 |date=1 February 2021 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302033544/https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Coup/Myanmar-coup-Week-of-Feb.1-to-Feb.-21-EU-action-in-focus-as-foreign-ministers-set-to-meet }} *{{cite web |last1=Ratcliffe |first1=Rebecca |title=‘We’re not brainwashed’: a week of turmoil in Myanmar |url=https://www.theguardian.com/world/2021/feb/05/myanmar-protests-week-of-turmoil-aung-san-suu-kyi |website=[[The Guardian]] |access-date=7 April 2021 |date=5 February 2021 }} *{{cite web |last1=Smith |first1=Patrick |last2=Mogul |first2=Rhea |last3=Eppler |first3=Kyle |title=Aung San Suu Kyi urges people to resist Myanmar military coup |url=https://www.nbcnews.com/news/world/aung-san-suu-kyi-urges-people-resist-military-coup-n1256316 |access-date=7 April 2021 |date=1 February 2021 }}</ref> အရေးပေါ်အခြေအနေ တစ်နှစ်ပြည့်လုခါနီး ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်​ဆွေက [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]အစည်းအဝေးခေါ်ယူ၍ သက်တမ်း ၆ လထပ်မံ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/ebooks/read/7238|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၁.၂.၂၀၂၂)|access-date=25 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211042755/https://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/ebooks/read/7238|archive-date=11 December 2024|url-status=dead}}</ref>ဤသို့ဖြင့် သက်တမ်းသည် ၅ နှစ်အထိ အကြိမ်ကြိမ်တိုးခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://pyidaungsu.hluttaw.mm ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ (စမ်းသပ်)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210204051136/https://pyidaungsu.hluttaw.mm/ |date=4 February 2021 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] 7cuchgpgyrknur8v9niqin85lqu8jfz ဒီပဲယင်းမြို့ 0 20894 1059940 806253 2026-10-24T06:27:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059940 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = ဒီပဲယင်းမြို့ |official_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]] |image_skyline = |image_map = |map_caption = |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ရေဦးခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]] |unit_pref = Imperial |area_total_km2 = |population = ၄,၃၀၈ |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၂|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_blank1_title = လူမျိုးများ |population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |population_blank2_title = ကိုးကွယ်မှု |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|22|28|0|N|95|9|0|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} |leader_title = |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''ဒီပဲယင်းမြို့''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေဦးခရိုင်]]ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ ဒီပဲယင်းမြို့ကို [[လယ်တီဆရာတော်]]၏ အသုံးအနှုံးမှာ ဒီပါရင်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== [[ရွှေဘိုမြို့]]၏ အနောက်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး စစ်သူကြီး [[မဟာဗန္ဓုလ]]အပါအဝင် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများ ပေါ်ထွက်ရာ အရပ်ဒေသဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news| url=http://www.myanmar.gov.mm/Article/Article2003/mar/mar26b.html | title=Maha Bandula, Immortal Myanmar Supreme Commander | date=2003-03-26 | author=Aung Than Tun (Monywa) | publisher=''New Light of Myanmar''|accessdate=2009-05-14}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;rgn=full%20text;idno=sea298;didno=sea298;view=image;seq=198;node=sea298%3A3.7;page=root;size=s;frm=frameset|last=Enriquez|first=Colin Metcalfe|year=1922|title=A Burmese wonderland : a tale of travel in Lower and Upper Burma|publisher=Cornell University Library|accessdate=2009-05-14}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> [[နောင်တော်ကြီးမင်း]]သည် ၁၇၆၀ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ဒုတိယမြောက်မင်းအဖြစ် မဖြစ်မီက ဒီပင်းယင်းကို အုပ်ချုပ်ရသော မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်ပြည်]]ကို ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အိမ်ရှေ့စံ [[သတိုးမင်းစော]]သည်လည်း ဒီပဲယင်းမှပင် ဖြစ်သည်။ ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် သတိုးမင်းစော၏ သားဖြစ်သူ စစ်ကိုင်းမင်းသား (နောင်တွင် [[ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)|ဘကြီးတော်မင်း]]) သည် ဒီပဲယင်းမင်းသားဘွဲ့ကို ဆက်ခံခဲ့သည်။<ref name=cb-11>{{Cite web|url=http://www.royalark.net/Burma/konbau11.htm | title= The Konbaung Dynasty Genealogy | author=Christopher Buyers | accessdate=2009-09-26 | publisher=royalark.net}}</ref> ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဒီပဲယင်းမြို့သည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် အာရုံစိုက်လာခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ ခရီးစဉ်အတွင်း [[ဒီပဲယင်းအရေးအခင်း]]သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://english.peopledaily.com.cn/200705/25/eng20070525_378074.html|title=Myanmar extends Aung San Suu Kyi house arrest|publisher=''[[People's Daily]]'' online, May 25, 2007|accessdate=2008-10-07}}</ref> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ဒီပဲယင်းမြို့သည် [[မုံရွာမြို့]]၊ [[ဘုတလင်မြို့]]၊ [[ရေဦးမြို့]]နှင့် [[ခင်ဦးမြို့]]များနှင့် ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.myanmargeneva.org/02nlm/n021202.htm#Senior_General_Than_Shwe_urges_officials|title=Sr Gen Than Shwe urges officials to collectively strive for turning Sagaing Division into granary of Upper Myanmar Assistance assured to upgrade Monywa-Budalin-Dabayin-YeU-KhinU Road|publisher=''The New Light of Myanmar'', December 3, 2002|accessdate=2008-10-12|archivedate=28 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228214721/http://www.myanmargeneva.org/02nlm/n021202.htm#Senior_General_Than_Shwe_urges_officials}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.maplandia.com/burma/sagaing/tabayin/ ဒီပဲယင်းမြို့ မြေပုံ] ''Maplandia'' {{စစ်ကိုင်းတိုင်း}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] onzie2mk2nxyo5vfuaa6im6yznkz87x ပေါက်ခေါင်းမြို့ 0 21015 1059857 773078 2026-10-23T16:59:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059857 wikitext text/x-wiki '''ပေါက်ခေါင်းမြို့'''သည် [[ပြည်ခရိုင်]]၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သည်။ [[ပြည်မြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိ၍ ၂၄ မိုင် ကွာဝေးသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၆၉၄ မိုင်မျှ ရှိ၍ [[လူဦးရေ]]မှာ ၁၉၅၃ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ(၃၂၀၅)ယောက်ခန့် ရှိသည်။ ၂၀၁၄ သန်းကောင်စာရင်းအရ (၁၂၄၈၅၆)ဦးရေရှိသည်။ တောင်နှင့်မြောက်(၄၀.၁)မိုင်၊အရှေ့နှင့်အနေက်(၄၃.၂)မိုင်ရှိပြီး၊မြို့နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ(၇၅၁.၄၉)စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပါသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၏မြောက်ဘက်တွင် အောင်လံမြို့နယ်၊အရှေ့ဘက်တွင် အုတ်တွင်း၊တောင်ငူ၊ရေတာရှည်၊ဖြူး၊နတ္တလင်းမြို့နယ်များ၊အနောက်ဘက်တွင် ပြည်မြို့နယ်၊တောင်ဘက်တွင် ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊သဲကုန်းမြို့နယ်များနှင့်နယ်နမိတ်ချင်းထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ(၂၀၀)နှင့် (၃၀၀)ကြား၊မြောက်လတ္တီတွဒ်(၁၈ ဒီဂရီ (၄၀)မိနစ်နှင့် (၁၉ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ်ကြား၊အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် (၉၅ဒီဂရီ ၅မိနစ်နှင့်(၈၅ဒီဂရီ ၅၀မိနစ်ကြားတည်ရှိသည်။[ပဲခူးရိုးမ]] တန်း၊ တောင်စွယ်များ နှင့် နီးသဖြင့် သစ်တောများ ထူထပ်သောဒေသနှင့် ကပ်၍ နေလေသည်။ ထိုမြို့၌ သစ်လုပ်ငန်းကို အထူးသဖြင့် လုပ်ကိုင်သောကြောင့် သစ်တောဘက်ဆိုင်ရာ အမှုထမ်း၊ အရာထမ်းတို့ များပြားစွာနေထိုင်ကြသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်သည် ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းကို ကျော်ဖြတ်၍ [[တောင်ငူခရိုင်]]နှင့် အစပ်ဖြစ်သည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့ နှင့် ပြည်မြို့ကို ကားလမ်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၆)၊ စာမျက်နှာ (၄၁၁)</ref> ပေါက်ခေါင်းမြို့၏ အရှေ့ဘက်ရပ်သစ် ကျေးရွာအနီးတွင် တောင်နဝင်းဆည်တမံ ရှိသည်။ တမံအမြင့်မှာ(၁၄၀)ပေ၊အလျား(၁၆၆၇၄)ပေရှိသည်။ ဆည်ရေသောက်ဧရိယာ(၆၂၅၀၀၀)ဧက၊သီးနှံဧရိယာ(၉၀၁၀၀)ဧကရှိသည်။ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်သည် ရပ်ကွက်(၅)ရပ်ကွက်၊ကျေးရွာ(၅၃)အုပ်စုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဗမာ၊ချင်း၊ကရင်တိုင်းသားမျာနေထိုကြကာချင်းတိုင်သားရွာများနင့်ကရင်တိုင်းရင်းသားရွာများရှိသည်။ အရှိုချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏အခြေချနေထိုင်ရာ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{coord|18.908754528335173| 95.5471697016916|format=dms|region:MM|display=inline,title}} {{ပဲခူးတိုင်း}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]] omcuej9b0pvdgt7btnkb430rrtw7jg6 ဒေါင်မာတင်၊ ရခိုင်မင်းသား 0 23529 1059941 843681 2026-10-24T06:41:03Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059941 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} '''ဒေါင်မာတင် (Dom Martin)''' (၁၆၀၆–၁၆၄၃) သည် ပေါ်တူဂီစစ်တပ်၏ အကူအညီဖြင့် ရခိုင်ထီးနန်းကို ရယူလိုသည့်ရခိုင်မင်းသား တစ်ပါးဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘုရင် မင်းရာဇာကြီး၏ ဒုတိယမြောက် သားတော် မင်းမာန်ကြီး၏ သားတော် ဖြစ်သည်။ {{Infobox royalty | name = ဒေါင်မာတင် (Dom Martin) | father =[[မင်းမာန်ကြီး]] | mother = မသိရှိရပါ | birth_date = ၁၆၀၆ | birth_place = [[စစ်တကောင်းမြို့]] | death_date = ၁၆၄၃ | death_place = ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း | date of burial = | place of burial = | religion = [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] | signature = }} == ရခိုင်သမိုင်း အချက်အလက် == ရခိုင်နိုင်ငံဘုရင် မင်းဇာရာကြီး၏ ဘုန်းတန်ခိုးဩဇာအာဏာသည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဂင်္ဂါမြစ်ဝှမ်းမှ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းထိ အာဏာစက် လွှမ်းမိုးလျက်ရှိပြီး ပေါ်တူဂီလူမျိုးများသည် မင်းရာဇာကြီး၏ ဘုန်းတော်ရိပ်ကိုခိုလှုံကာ နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်။ ဤသို့ခိုလှုံနေကြသောပေါ်တူဂီလူမျိုးများမှာ ကုန်တင်ကုန်ချ အထမ်းသမား ၊ ရခိုင်ရေတပ်အမှုထမ်းများ၊ ခံတပ်မြေကတုတ် မြို့ရိုးလုပ်တတ်သူများ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရခိုင်နိုင်ငံထဲတွင် အမှုထမ်းလျက်ရှိကြသည်။ ဘုရင့်အမှုတော်ကို မထမ်းပဲ ရာင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်နေကြသော ပေါ်တူဂီ ကုန်သည်များကို စစ်တ ကောင်းမြို့အနီး “ဒယင်ဂါး” အရပ်၌ နေထိုင်ခွင့်ပြုထားသည်၊ ထိုပေါ်တူဂီများကို ထားရခြင်းမှာ ရခိုင်နယ်စပ်ကို မဂို ရန်မှ ကာကွယ်ပေးပါမည် ဟူသော သဘောတူညီချက်ဖြင့် ရခိုင်ဘုရင် မင်းရာဇာကြီးက ခွင့်ပြုထားရခြင်းဖြစ်သည်။ မဂိုမင်းသည် ၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘင်္ဂလားနယ်ကြီးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့် မဂိုမင်း၏ပိုင်နက်မှာ စစ်တကောင်းနှင့်ယှဉ်၍ကပ်လျက်ရှိနေပေသည်။ ဟူဂလီမြစ်ဝှမ်းတွင် မဂို မင်း၏အရိပ်အာဝါသ ကိုမှီ၍နေထိုင်ကြသော ပေါ်တူဂီ များလည်းရှိသလို ၊ရခိုင်ဘုရင်ပိုင် စစ်တကောင်းမှ မိုင် (၃၀) ကျော်ကွာဝေးလှသော ဆွန်ဒစ် ကျွန်း၌လည်း ပေါ်တူဂီ များနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ရခိုင်နိုင်ငံ၏ ဘုရင့်နောင်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ရလောက်သော“မင်းရာဇာကြီး” သည် ၁၅၉၃ ခုနှစ် (မြန်မာနှစ် ၉၅၅ ) တွင်နန်းတက်လေသည်၊ ဘုရင်ကြီးတွင် မိဖုရား ကြီးငယ် ၂၀ ရှိသည့်အနက် မင်းခေါင်၏ သမီးဖြစ်သော ပဉ္စလက် စန္ဒာတွင် သားတော် မာန်ကြီး မျက်နှာလှ နှင့်မင်းခမောင်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ တန်ဆောင် မိဖုရားတွင်ကားမာန်ကြီးမိုးပေါက်နှင့် ပရိဝတ္တန သင်္ခါရဒေဝီ ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ မင်းခမောင်း ကား အိမ်ရှေ့စံ ဘဝ နှင့်နေပြီးသော် ခမည်းတော်၏အရိပ်အရာ ကို ဆက်ခံရလေသည်၊ မာန်ကြီး မိုးပေါက်မှာကား စစ်တကောင်းမြို့ကို စားရလေသည်၊ မာန်ကြီးမိုးပေါက်မှာ သမီးတော် နှစ်ပါးနှင့် သားတော်တစ်ပါးထွန်းကားရာ ထိုသူမှာ “ဒေါင်မာတင်” ဖြစ်သည်၊ မင်းရာဇာကြီး က မင်းခမောင်းကို အိမ်ရှေ့အရာတွင်ထား၍ မာန်ကြီး မိုးပေါက် မှာ စစ်တကောင်းစားဖြစ်၍ စစ်တကောင်း၌နေထိုင်ရလေသည်၊ သို့သော် မင်းခမောင်းနှင်း မာန်ကြီးမိုးပေါက်တို့မှာ မတည့်ကြပါ။ မင်းကိုသတ်ဖြတ်နိုင်လျှင်မင်းနေရာရသည် ဆိုသည့် နန်းရိပ်ထီးဖြူ လုယူမှုများသာဓကများ ရှိသကဲ့သို့မင်းရာဇာ၏သားတော် မင်းခမောင်းလည်း ဖခင် ကို ပုန်ကန်ခြားနားလေသည်၊ ပုန်ကန်ပုံမှာ ဘေးလောင်းတော်၏ကုသိုလ်တော်များဖြစ်သော ဆံတော်၊အံတော်၊ နံတော် ဘုရားသုံးဆူ ကိုဖူးမြော်လိုကြောင်းခွင့်ပန်ပြီး သံတွဲသို့ရောက်ရှိလာရာ ၊ တလိုင်းလူမျိုးတို့၏အကြီးအကဲဖြစ်သော ကုလားဂေါင်း-အင်ရာ-မတူလာ-နောပံ-တင်္ခါ ငါးယောက်တို့က မင်းခမောင်းအား “ဖခင်သည် အသက်လည်းကြီးချေပြီ ၊ သမီးတော် သားတော်များလည်းအများအပြားရှိသည်၊ ဖခမည်းတော် နတ်ရွာစံလျှင် ထီးလု နန်းလုပွဲဖြစ်မည်မှာသေချာသည်၊ ထို့ကြောင့် ခမည်းတော်နတ်ရွာမစံမှီ သင်္ကန်းစည်းပေးလိုက်ပြီးထားရပါမူလောကသံသရာ နှစ်ဖြာသော ကောင်းကျိုးများပြီး ထီးနန်းကို လည်း အရှင်မင်းသားစိုးစံရ ပါလိမ့်မည်ဟုလျှောက်တင်သောစကားကိုနားဝင်လျှက် တလိုးင်းလူမျီုး ဘုရားကျွန်များကို စုစည်းပြီး ခမည်းတော်အားနန်းချရန်စစ်ချီလာလေသည်၊ မင်းရာဇာကြီးကြားသောအခါ ကုန်းရေ နှစ်ဘက်ညှပ်လျှက် ငဇင်ရိုင်းကျွန်းသားမြို့ မှ ဆီးကြို တိုက်ခိုက်ရာ အိမ်ရှေ့မင်းမှာ တပ်ပျက်လျှက် စစ်ရှုံးလေသည်၊ စစ်တကောင်းစား မာန်ကြီးမိုး ပေါက်မှာလည်း မင်းခမောင်းနှင့်မသင့်မြတ်သည့်အတွက် သူ့ထက်ရာထူးနိမ့်ရသည်ကတကြောင်း၊ ဖခမည်းတော်၏ကျေးဇူးကို တောင်ပြစ်မှားသူဖြစ်ကား၊ ငါကဲ့သို့သော ညီတော်ကို ခမည်းတော်လွန်လေလျှင် ငါ့အား ဒုက္ခပေးမည်မှာသေချာသည်ဟု နှလုံးပိုက်လျှက် အားကိုးအားထားရရန် မဟာမိတ်ကိုရှာလေသည်။ ဒယင်းဂါး ကျွန်းကြီးသျှင် တီဗျူး နှင့်မဟာမိတ်ဖွဲ့ လိုက်ကြလေသည်။ တီဗျူးကားရခိုင်ထီးနန်းကို အရခြူရန် စိတ်ကူးရှိရုံသာမက ဒီယင်းဂါး ကျွန်းကြီးအရေးတော်ပုံကြောင့်အခဲမကျေနိုင်ဘဲရှိလေရာ အခွင့်ကြုံလာသဖြင့် နှစ်သက်ကြည်ဖြူစွာပင်မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လက်ခံလိုက်လေသည်၊ မဟာမိတ်ဖွဲရာတွင် ရာသက်ပန်ခိုင်မာစေရန်အတွက် မာန်ကြီးမိုးပေါက်၏သမီးတော်နှင့် တီဗျူး၏ သားတော်ကို လက်ဆက်ပေးလိုက်လေသည်၊တီဗျူးမှာ မဟာဆုကြီးရသည်အလား ရခိုင်ထီးဖြူ ကို ရရန်လမ်းစပင်ဖြစ်သည်ဟု နှလုံးမှုကာ အားခဲလျက်ရှိနေသည်၊ ထိုအချိန် တွင် မာန်ကြီးမိုးပေါက၏သားတော်မှာ ၄ နှစ်သာရှိပါသေးသည်၊တီဗျူးသားနှင့် မာန်ကြီးမိုး ပေါက်သမီးတော်တို့ လက်မထပ်ခင် သမီးတော်အား ဖားသားရာဖီး ဆိုသူ ဘရင်ဂျီဘုန်းကြီးအကူအညီဖြင့် ဘုရင်ဂျီဘာသာသို့ ခမ်းနားကြီးကျယ်စွာ သွတ်သွင်းလိုက်လသည်။ ယင်းနောက် မာန်ကြီးမိုးပေါက်သမီး တော်အား ဆန်ဒွစ်ကျွန်းသို့ သဘင်ကြီးစွာနှင့်ခေါ်ဆောင်လျှက် တီဗျူးနှင့် မာန်ကြီးမိုးပေါက်တို့သည် သွေးနှင့်ရင်းသော မဟာမိတ်များအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ မင်းရာဇာကြီးလည်း သားတော်မင်းခမောင်းအား မာန်ကြီးမိုးပေါက်ပြုမှုပုံတို့သည် သမီးပေးသားယူ အဆွေခင်ပွန်းများဖြစ်နေကြသည့်အတွက် လျစ်လျူ ရှူမထားရန် နိုးဆော်ထားသည့်အလျှောက် ၊ မင်္ဂလာပွဲပြီး၍ ၁၈ လ ကြာသောအခါ မာန်ကြီးမိုးပေါက်သည် ရခိုင်မင်း၏ သစ္စာတော်ကို မခံယူတော့ပဲ မြောက်ဦးထီးနန်းကို အရတိုက်တော့မည်ဟုကြေညာလိုက်သည်၊ မာန်ကြီးမိုးပေါက်သည် တီဗျူးကိုအမှီသဟဲပြု၍ ပုန်ကန်လေတော့သည်။ ဤသို့ပုန်ကန်ထကြွမှုကို နှိမ်နှင်းရသည်မှာ အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာ၏တာဝန်ဖြစ်သည့်အလျှောက် မင်းခမောင်းသည် အလုံးအရင်းနှင့်ချီတက်ဝန်းရံလေသည်။ == ဘဝအကျင့် == ဒေါင်မာတင် (Dom Martin)ကို ၁၆၀၆ ခုနှစ်၌ စစ်တကောင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲသည်။ ရခိုင်ဘုရင် [[မင်းရာဇာကြီး]]၏ ဒုတိယမြောက် သားတော် [[မင်းမာန်ကြီး]]၏ သားတော် ဖြစ်ပြီး ရခိုင်တော်ဝန်မိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ [[ရခိုင်လူမျိုး]] ဖြစ်သည်။ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%B8/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%80%E1%81%86-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%84%E1%81%83.html |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122160645/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%B8/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%80%E1%81%86-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%84%E1%81%83.html |archive-date=22 November 2023 |url-status=dead}}</ref> ရခိုင်ဘုရင်နိုင်ငံ‌တော်ရဲ ဘုရင် ထီးနန်ရရှိဖို ပေါ်တူဂီစစ်တပ်နဲ့ ပေါင်းက တိုက်ခိုင် ခဲ‌ေ သာ ရခိုင်မင်း၏သား‌ေ တာ် ြဖစ်သည်။ သို့သော မအောင်မြင်ခဲပေ ရခိုင်ဘုရင် [[မင်းခမောင်း]]မှ အောင်မြင်စွာ တိုက်ခိုင်နိုင် ခဲသည်။ ၁၆၄၃ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန် ခဲသည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%B8/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%80%E1%81%86-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%84%E1%81%83.html |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122160645/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%B8/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%80%E1%81%86-%E1%81%81%E1%81%86%E1%81%84%E1%81%83.html |archive-date=22 November 2023 |url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာ မင်းမျိုးမင်းနွယ်များ]] [[Category:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]] 5q7jmayta59wmpymlfs3s4hr1wrni7t ပအိုဝ်း အမျိုးသားနေ့ 0 49406 1059954 1057943 2026-10-24T09:55:02Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059954 wikitext text/x-wiki [[File:PaOh National Day.jpg|thumb|220px|ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ အထိမ်းအမှတ် အခမ်းအနား]] '''ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့''' ({{lang-blk|မွူးနီꩻခွိုꩻပအိုဝ်ႏ}}) ဆိုသည်မှာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသား [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]တို့၏ စည်းလုံးညီညွတ်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် နှစ်စဉ် တပေါင်းလပြည့်နေ့တိုင်း အလေးအနက်ထား ကျင်းပလေ့ရှိသော အထိမ်းအမှတ်နေ့ ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၄၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် [[သထုံမြို့]]၌ ဖဆပလ အစိုးရ၏ မြေယာဝေဖန်ရေးနှင့် မြေယာသိမ်းဆည်းမှုဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များကို ဒေသခံ ပအိုဝ်းတောင်သူလယ်သမားများက ကန့်ကွက်ချီတက် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး အချက် (၃) ရပ်ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="PaOhHistory">{{cite web |title=ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံသမိုင်းကြောင်း |publisher=Pao National Organization (PNO) |url=https://www.paonation.org |access-date=2026-10-14}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> ထိုတောင်းဆိုချက် (၃) ရပ်အနက် [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]တို့ကို "တောင်သူ" ဟု သီးခြားခွဲခြား ရေးသားခေါ်ဆိုခြင်း မပြုဘဲ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]ဟုသာ အမည်မှန်ဖြင့် တရားဝင် ရေးသားခေါ်ဆို အသိအမှတ်ပြုရန်ဟူသော အချက်ကို ဖဆပလ အစိုးရက လိုက်လျောပေးခဲ့သည်။<ref name="PaOhHistory"/> ထိုစဉ်ကစတင်၍ သထုံမြို့ရှိ ရှေးဟောင်း [[ရွှေစာရံ စေတီတော် (သထုံ)|ရွှေစာရံစေတီတော်]]၏ မူလဒါယကာ ဖြစ်သည့် သထုံပြည့်ရှင် ပအိုဝ်းမင်း သူရိယစန္ဒာမင်းကြီး၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော တပေါင်းလပြည့်နေ့ကို ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့အဖြစ် နှစ်စဉ်စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="PaOhCulture">{{cite book |author=ဦးကုသလ (သထုံ) |title=ပအိုဝ်းအမျိုးသားသမိုင်းနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု |year=2000 |publisher=ပအိုဝ်းစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအသင်း |pages=45-50}}</ref> == ကျင်းပပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားများအကြား စည်းလုံးညီညွတ်မှု ပိုမိုခိုင်မာလာစေရန်၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှုများကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ် မြှင့်တင်ရန် ဖြစ်သည်။ အခမ်းအနားများတွင် ပအိုဝ်းရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုအဆိုအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အစိုးရ အကြီးအကဲများနှင့် ပအိုဝ်းခေါင်းဆောင်များ၏ သဝဏ်လွှာများ ဖတ်ကြားခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းနှင့် ရိုးရာအားကစားပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပခြင်း စသည့် အစီအစဉ်များကို ထည့်သွင်းကျင်းပလေ့ရှိသည်။<ref name="PaOhCulture"/> ၁၉၉၆ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နအဖ) စစ်အစိုးရလက်ထက်မှစ၍ ပအိုဝ်းအမျိုးသားနေ့ အမည်နာမကို "ပအိုဝ်းအမျိုးသားပွဲတော်" အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကျင်းပစေခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ဆက်လက်ကျင်းပလျက် ရှိသည်။<ref name="PaOhHistory"/> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်းလူမျိုး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနေ့များ]] <references/> {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:နေ့ထူးနေ့မြတ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်]] tlms8q2fznxhlcs7xp7weq72nxd3xj2 အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot 3 68494 1059846 962883 2026-10-23T13:52:52Z ~2026-53243-46 148996 /* စိုလင္းၿဂိဳလ္တုလိုင့္ႏိူင္ငံတစ္ကာကုမဏီပိွင္ရွင္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူးမန္အိုင္55/လမ္ၾကာအိမ္အမွတ္50/ */ အပိုင်းသစ် 1059846 wikitext text/x-wiki #Redirect:[[User:Welcome-Bot]] == St.Silver.Hurricane == #include <cmath>android.intent.action.MAIN [[အသုံးပြုသူ:Alex Eduardo Sousa Silva|Alex Eduardo Sousa Silva]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Alex Eduardo Sousa Silva|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၂၃၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၅ (UTC) == NayMyo Aung == ဝန[[ဝီကီပီးဒီးယား:Sandbox]] [[အသုံးပြုသူ:NayMyo Aungn|NayMyo Aungn]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:NayMyo Aungn|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၆၊ ၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) == Sayar Kan == Sayar Kan [[အသုံးပြုသူ:Sayar Khe|Sayar Khe]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Sayar Khe|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၆၊ ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Sayar Kaw == Sayar Kaw [[အသုံးပြုသူ:Sayar Kaw|Sayar Kaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Sayar Kaw|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၈၊ ၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Copyright violation alert == Your recent edit appears to include copyrighted material without permission. Please ensure all content complies with this Wikipedia's [[Wikipedia:Copyrights|copyright]] policies to avoid removal. [[အသုံးပြုသူ:ကိုကောင်းဝင်းထွန်း|ကိုကောင်းဝင်းထွန်း]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ကိုကောင်းဝင်းထွန်း|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၀၆၊ ၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == စိုလင္းၿဂိဳလ္တုလိုင့္ႏိူင္ငံတစ္ကာကုမဏီပိွင္ရွင္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူးမန္အိုင္55/လမ္ၾကာအိမ္အမွတ္50/ == shwehmoneashwehmoneaungyp@egil.com [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-53243-46|~2026-53243-46]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53243-46|talk]]) ၁၃:၅၂၊ ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) m94q8oc0sp434rynyzncu36jajdmjvk စင်တောရပ် အေ 0 76956 1059894 954189 2026-10-23T23:36:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059894 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Centaurus A | image = [[Image:ESO Centaurus A LABOCA.jpg|300px]] |caption = Centaurus A (NGC 5128) | epoch = [[Epoch (astronomy)#Julian years and J2000|J2000]] | type = S0 pec<ref name="ned">{{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for Centaurus A | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/ | accessdate=2006-12-06 }}</ref> or Ep | ra = {{RA|13|25|27.6}}<ref name="ned" /> | dec = {{DEC|-43|01|09}}<ref name="ned" /> | dist_ly = 10–16 [[အလင်းနှစ်|Mly]] (3–5 [[parsec|Mpc]])<ref name="tonryetal2001">{{cite journal | author=J. L. Tonry | display-authors=4 | author2=A. Dressler | author3=J. P. Blakeslee | author4=E. A. Ajhar | author5=A. B. Fletcher | author6=G. A. Luppino | author7=M. R. Metzger | author8=C. B. Moore | title=The SBF Survey of Galaxy Distances. IV. SBF Magnitudes, Colors, and Distances | url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2001-01-10_546_2/page/680 | journal=Astrophysical Journal | date=2001 | volume=546 | issue=2 | pages=681–693 | bibcode=2001ApJ...546..681T | doi=10.1086/318301 |arxiv = astro-ph/0011223 }}</ref><ref name="ned-dist">{{cite web |title=Distance Results for NGC 5128 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+5128 |accessdate=2010-04-26}}</ref> | z = 547 ± 5 km/[[second|s]]<ref name="ned" /> | appmag_v = 6.84<ref name="SIMBAD-A">{{cite web |title=SIMBAD-A |publisher=SIMBAD Astronomical Database |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Centaurus+A |accessdate=2009-11-29}}</ref><ref name=GAXEL>{{cite journal |last=Armando |first=Gil de Paz |title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies |journal=Astrophysical Journal Supplement |volume=173 |issue=2 |pages=185–255 |date=2007 |doi=10.1086/516636 |arxiv=astro-ph/0606440 |bibcode=2007ApJS..173..185G |author2=Boissier |author3=Madore |author4=Seibert |author5=Boselli |display-authors=5 |last6=Boselli |first6=Alessandro |last7=Wyder |first7=Ted K. |last8=Thilker |first8=David |last9=Bianchi |first9=Luciana }}</ref> | size_v = 25′.7 &times; 20′.0<ref name="ned" /> | constellation name = [[စင်တောရပ်]] | notes = Unusual dust lane | names = [[New General Catalogue|NGC]] 5128,<ref name="ned" /> [[Atlas of Peculiar Galaxies|Arp]] 153,<ref name="ned" /> [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 46957,<ref name="ned" /> 4U 1322–42,<ref>{{Cite web |title=4U catalog browse version. |url=http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/uhuru/uhuru4.html |access-date=2 June 2017 |archive-date=16 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216114911/http://heasarc.gsfc.nasa.gov/W3Browse/uhuru/uhuru4.html }}</ref> [[Caldwell catalogue|Caldwell]]&nbsp;77 |size = 60,000 ly<ref>[http://apod.nasa.gov/apod/ap120404.html APOD: 2012 April 4 - Centaurus A<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref>}} '''စင်တောရပ် အေ''' သို့မဟုတ် '''NGC 5128''' သည် [[စင်တောရပ်]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။ Catalogue of Named Galaxies စာရင်း၌ ယင်းအား '''Vorax Centauri''' ဟုခေါ်သည်။<ref>{{cite web|last1=Bodifee|first1=Gerard|title=Catalogue of One Thousand Named Galaxies|url=http://www.bodifee.be/wp-content/uploads/2015/08/2_CMG.pdf|accessdate=21 May 2017}}</ref> ဂလက်ဆီအား စကောတလန်လူမျိုး James Dunlop ဆိုသူက ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ NGC 5128 သည် [[အလင်းနှစ်]] ၁၀ - ၁၆ မီလီယံ ကွာဝေးကာ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် အနီးဆုံး ရေဒီယို ဂလက်ဆီများထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဝါရင့် နက္ခတ္တပညာရှင်များက အထူးလေ့လာခဲ့ကြသည်။<ref name="israel1998">{{cite journal | author=F. P. Israel | title=Centaurus A – NGC 5128 | journal=Astronomy and Astrophysics Review | date=1998 | volume=8 | issue=4 | pages=237–278 | bibcode=1998A&ARv...8..237I | doi=10.1007/s001590050011 |arxiv = astro-ph/9811051 }}</ref> ဂလက်ဆီသည် ကောင်းကင်ယံ၌ ပဉ္စမမြောက် အတောက်ပဆုံးလည်း ဖြစ်ပြီး<ref name="israel1998"/> နက္ခတ္တဆိုင်ရာ စံနမူနာပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်။<ref name="eicher1988">{{cite book | author=D. J. Eicher | date=1988 | title=The Universe from Your Backyard | url=https://archive.org/details/universefromyour0000eich | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=0-521-36299-7}}</ref> သို့သော်လည်း မြောက်ပိုင်း လတ္တီကျုအနိမ့်နှင့် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းမှသာလျင် မြင်နိုင်သည်။ ဂလက်ဆီ၏ ဗဟို၌ နေထုထည်ပေါင်း ၅၅ မီလီယံရှိသည့် မဟာတွင်းနက်ပါဝင်ပြီး<ref>{{cite web|title=Radio Telescopes Capture Best-Ever Snapshot of Black Hole Jets|url=http://www.nasa.gov/topics/universe/features/radio-particle-jets.html|publisher=NASA|accessdate=2012-10-02}}</ref> အင်အားပြင်း ရေဒီယိုရင်းမြစ်လည်း ရှိသည်။ စံနမူနာများက ညွန်ပြနေသည်မှာ စင်တောရပ် အေသည် ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီငယ်ဖြင့် ထိတိုက်မိသည့် ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name=Quillen2006>{{Cite journal | doi = 10.1086/504418| title = Spitzer ''Observations'' of the Dusty Warped Disk of Centaurus A| url = https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-07-10_645_2/page/1092| journal = The Astrophysical Journal| volume = 645| issue = 2| pages = 1092| year = 2006| last1 = Quillen | first1 = A. C. | last2 = Brookes | first2 = M. H. | last3 = Keene | first3 = J. | last4 = Stern | first4 = D. | last5 = Lawrence | first5 = C. R. | last6 = Werner | first6 = M. W. |arxiv = astro-ph/0601135 |bibcode = 2006ApJ...645.1092Q }}</ref> == ဓာတ်ပုံပြခန်း == <gallery perrow="5"> Image:Centaurus A halo.jpg|Centaurus A halo Image:Radio galaxy Centaurus A by ALMA.jpg|The radio galaxy Centaurus A, as seen by [[:en:Atacama Large Millimeter Array|ALMA]] Image:NGC 5128 galaxy.jpg|Image taken by the Wide Field Imager attached to the [[:en:MPG/ESO telescope|MPG/ESO 2.2-meter telescope]] at the La Silla Observatory Image:Firestorm of Star Birth in Galaxy Centaurus A.jpg|"Hubble's panchromatic vision... reveals the vibrant glow of young, blue star clusters..."<ref>{{cite web|title=Firestorm of Star Birth in Galaxy Centaurus A|url=http://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_2192.html|publisher=NASA|accessdate=27 September 2012}}</ref> Image:CentaurusA2.jpg|A Hubble Space Telescope (HST) image of the dust disk in front of the nucleus of Centaurus A. Credit: HST/[[NASA]]/[[ESA]] Image:CenA-nearIR.jpg|This image of the central parts of Centaurus A reveals the parallelogram-shaped remains of a smaller galaxy that was absorbed about 200 to 700 million years ago. Image:CentaurusA3.jpg|The heavily obscured inner (barred?) spiral disk at 24 μm as shown by the [[:en:Spitzer Space Telescope|Spitzer IR telescope]] Image:NGC_5128.jpg|[[:en:Chandra X-ray Observatory|Chandra X-ray]] view of Cen A in X-rays showing one relativistic jet from the central black hole Image:Centaurus A.jpg File:Centauros a-spc.png|"False-colour image of Centaurus A, showing [[ရေဒီယိုလှိုင်း|radio]] (red), 24-micrometre infrared (green) and 0.5–5 keV X-ray emission (blue) File:CentaurusA Center EN.PNG|Central part of the galaxy File:Centaurus A jets.ogv|Video about Centaurus A jets </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist|20em}} ==ရင်းမြစ်== * STScI. [http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1998/14/text/ Hubble Provides Multiple Views of How to Feed a Black Hole]. Press release: ''Space Telescope Science Institute''. March 14, 1998. * Chandra X-Ray Observatory Photo Album [http://chandra.harvard.edu/photo/2003/cenajet/ Centaurus A Jet] ==ပြင်ပလင့်== {{Commons category|Centaurus A}} *[http://www.extragalactic.info/cena/cen-a-home.html Sarka Wykes Centaurus A project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706220818/http://www.extragalactic.info/cena/cen-a-home.html |date=6 July 2017 }} *[http://messier.seds.org/xtra/ngc/n5128.html '''SEDS''': Peculiar Galaxy NGC 5128] *[http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/5128/viewall/1 ESA/Hubble images of Centaurus A] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090208213455/http://www.spacetelescope.org/images/archive/freesearch/5128/viewall/1 |date=8 February 2009 }} *[http://apod.gsfc.nasa.gov/apod/ap060304.html '''NASA's APOD''': The Galaxy Within Centaurus A (3/4/06)] *[http://apod.gsfc.nasa.gov/apod/ap030705.html '''NASA's APOD''': X-Rays from an Active Galaxy (7/5/03)] *[http://www.universetoday.com/wp-content/uploads/2006/07/ngc5128.jpg High-resolution image of Centaurus A] showing the discrete elements of galactic core *[http://www.universetoday.com/?s=Centaurus Centaurus A] at UniverseToday.com *[http://www.dsi-astronomie.de/Centaurus.html NGC5128 Centaurus A] *[https://web.archive.org/web/20191014015300/http://www.docdb.net/show_object.php?id=ngc_5128 NGC 5128] at '''DOCdb''' (Deep Sky Observer's Companion) *{{WikiSky}} * [http://www.constellation-guide.com/centaurus-a/ Centaurus A at Constellation Guide] {{Sky|13|25|27.6|-|43|01|09|13700000}} {{Ngc55}} [[Category:စင်တောရပ် (ကြယ်စုတန်း)]] {{Galaxy-stub}} h0s0xkz50e1gq1wus1hls5on8ynx3ks မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ 0 86331 1059905 884435 2026-10-24T03:51:34Z Zawzawaungthwin 100038 ပါတီ ဖျက်သိမ်းခြင်း 1059905 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party |name = မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ |lang1 = အင်္ဂလိပ် |name_lang1 = Myanmar People's Democratic Party |colorcode = #d9da00 |chairman = |secretary_general = |leader1_title = ဥက္ကဋ္ဌ |leader1_name =ဦးဌေးကျော် |leader2_title = အတွင်းရေးမှူး |leader2_name = |founded = {{Start date|df=yes|2017|5|18}} |dissolved = ၂၃ အောက်တိုဘာ၂၀၂၆ |headquarters = [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |website = |ideology = |position = |international = |membership = |colours = |seats1_title = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats1 = {{Composition bar|0|224|hex=#d9da00}} |seats2_title = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] အမတ်နေရာ |seats2 = {{Composition bar|0|440|hex=#d9da00}} |seats3_title = [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] |seats3 = {{Composition bar|0|880|hex=#d9da00}} |symbol = |country = မြန်မာနိုင်ငံ |flag = |blank1_info=၂|blank1_title=မှတ်ပုံတင်အမှတ်}} '''မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ''' ({{lang-en|Myanmar People's Democratic Party}}; အတိုကောက် '''MPD''') သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[နိုင်ငံရေးပါတီ]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name=uec>{{cite web|url=http://www.uecmyanmar.org/pages.php?pagename=%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE|title=မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|publisher=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]]|accessdate=၁ မတ် ၂၀၁၈}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref>ပါတီဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးဌေးကျော် ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်။<ref name=uec/> [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှု]]အပေါ် "အမျိုးသားနိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းစဉ် ကတိကဝတ်များကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်မည့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ကြိဆိုထောက်ခံပါကြောင်း" ဟု ပါတီကြေညာချက် ၅/၂၀၂၁ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/share/p/1FqNpPH2T6/|title=ကြေညာချက်အမှတ် ၅/၂၀၂၁|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=MDP}}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၃၁) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီများအနေဖြင့် အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည့် ဥပဒေအရ ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်ကြရန် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းနည်းဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သို့ မှတ်ပုံတင်ခဲ့ရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် (၂) ဖြင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/37924|title=မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (MPD) ကို နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုခြင်း|accessdate=2025-7-10|publisher=Ministry of Information}}</ref> == ပါတီရုံးချုပ် == ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ထောက်ကြန့်မြို့၊ ရန်ကုန် - ပဲခူးလမ်းမကြီး၊ အမှတ်(၈၃) တွင် ပါတီရုံးချုပ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ == ပါတီဖျက်သိမ်းခြင်း == ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် သည် ကြေညာချက်အမှတ် ( ၆၇ / ၂၀၂၆ )ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက် တွင် ယင်းပါတီအား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်၍ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ထိုပါတီသည် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ဖျက်သိမ်းပေးပါရန် ပါတီဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့်အတူ တင်ပြလာခြင်းကြောင့် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် စုံညီအစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၂၈/၂၀၂၆)၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ ပုဒ်မ၂၀ (က) နှင့်အညီ နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်၍ ပါတီအား ဖျက်သိမ်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89792 |access-date=2026-10-24 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ နိုင်ငံရေးပါတီဟောင်းများ]] td1rcowqqnex22vfi30jzw2ydkajr0a ပအိုဝ်းဘာသာစကား 0 90007 1059955 1057904 2026-10-24T09:55:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059955 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ပအိုဝ်း |nativename = ပအိုဝ်ႏဘာႏသာႏ |states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region = [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း)၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |ethnicity = [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] |speakers = ၁.၈ သန်းကျော် |date = ၂၀၁၄ |ref = <ref name="Census2014">{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census |publisher=Ministry of Labour, Immigration and Population |url=https://myanmar.unfpa.org/en/publications/2014-pop-census |access-date=2026-10-14}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] |fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] |fam3 = [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ]] |script = [[မြန်မာအက္ခရာ]] (ပအိုဝ်းစာပေ - ထီသိမ်မူ နှင့် အလံတရာမူ) |iso3 = blk |glotto = paok1235 |glottorefname = Pa'o Karen }} '''ပအိုဝ်းဘာသာစကား''' ({{lang-en|Pa'O language}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]] ၁.၈ သန်းကျော် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[ကရင်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကားအုပ်စု]]ထဲမှ သီးခြား ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Eberhard2023">{{cite book |author=Eberhard, David M. et al. |year=2023 |title=Ethnologue: Languages of the World |publisher=SIL International}}</ref> အဓိကအားဖြင့် တောင်ပိုင်းပအိုဝ်း (မွန်၊ ကရင်၊ ပဲခူးဒေသများ၌ ပြောဆိုသည့် မြေပြန့်မူ) နှင့် မြောက်ပိုင်းပအိုဝ်း (ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၌ ပြောဆိုသည့် တောင်ပေါ်မူ) ဟူ၍ ဒေသိယစကား မူကွဲကြီး နှစ်ခု ရှိသည်။<ref>Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> == အမည်များ == ''Ethnologue'' တွင် Black Karen, Northern Taungthu, Taungsu, Pa Oh, Pa-O, Pa’o Karen, Pa-U ဟူ၍ အမည်ကွဲများကို ဖော်ပြထားသည်။ ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို "Black Karen" (ကရင်နက်) သို့မဟုတ် "တောင်သူ" ဟူ၍ ကိုလိုနီခေတ်အခါက အချို့သော သုတေသီများက ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော်လည်း၊ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားတို့က မိမိတို့၏ အမျိုးသားအမည်ဖြစ်သော "ပအိုဝ်ႏ" (Pa'O) ဟူသည့် ဝေါဟာရကိုသာ တရားဝင် အသုံးပြုကြသည်။<ref>Sir George Scott. ''Among the Hill Tribes of Burma – An Ethnological Thicket.'' National Geographic Magazine, 1922, p. 293</ref> သို့သော်လည်း စံသတ်မှတ်ထားသော ဘာသာစကားဆိုင်ရာ သင်ကေတ ISO 639-3 တွင် ပအိုဝ်းဘာသာစကား၏ ကုတ်အမှတ်ကို `blk` ဟု သတ်မှတ်ထားဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Accurate as of Feb. 2013, cf. http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=blk</ref> == ပျံ့နှံ့ရာဒေသများ == ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါဒေသများတွင် အများဆုံး ပြောဆိုသုံးစွဲကြသည် - * [[ရှမ်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းရှိ [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] (ဆီဆိုင်၊ ပင်လောင်း၊ ဟိုပုံး) နှင့် အနီးဝန်းကျင် မြို့နယ်များ၊ * [[ကယားပြည်နယ်]]ရှိ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] နှင့် ဖရူးဆိုးမြို့နယ်အချို့၊ * [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဘားအံမြို့နယ်နှင့် သံတောင်ကြီးမြို့နယ်များ၊ * [[မွန်ပြည်နယ်]]ရှိ [[သထုံမြို့]]၊ ဘီးလင်းမြို့နှင့် ကျိုက်ထိုမြို့နယ်များ၊ * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[တောင်ငူမြို့]] နှင့် [[ထန်းတပင်မြို့၊ တောင်ငူခရိုင်|ထန်းတပင်မြို့နယ်]] အနီးဝန်းကျင်များ။ == စာရေးထုံး စနစ် == ပအိုဝ်းဘာသာစကားကို [[မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံ၍ ပအိုဝ်းသံစဉ်အလိုက် ဖြည့်စွက်တီထွင်ထားသော ပအိုဝ်းစာပေဖြင့် ရေးသားကြသည်။ စာပေအသုံးအနှုန်းအားဖြင့် မူကွဲနှစ်ခု ရှိသည် - # '''ထီသိမ်စာမူ (တောင်ကြီးစာမူ):''' ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ တောင်ပေါ်ပအိုဝ်း တိုင်းရင်းသားများ အဓိက သုံးစွဲသည့် စာမူဖြစ်သည်။ # '''အလံတရာစာမူ (သထုံစာမူ):''' မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့ရှိ မြေပြန့်ပအိုဝ်း တိုင်းရင်းသားများ အဓိက သုံးစွဲသည့် စာမူဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပအိုဝ်းလူမျိုး]] h9rc9uezw8z65kh08bkkgmsild3382o ဖုဂျိနိုမိုရိဘူတာ 0 101353 1059959 836563 2026-10-24T11:46:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059959 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ဖုဂျိနိုမိုရိဘူတာ | native_name = 藤森駅 | native_name_lang = ja | symbol_location = | symbol = | type = | image = Fujinomori Station north gate.jpg | alt = | caption = The north gate of Fujinomori Station. | address = [[Fushimi-ku, Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|34.9566|N|135.7702|E|type:railwaystation_region:JP|display=inline,title}} | owned = | operator = [[Keihan Electric Railway]] | line = [[Keihan Main Line]] | distance = 43.3 km from {{STN|Yodoyabashi}} | platforms = 2 | tracks = 4 | train_operators = | connections = Kyōto Fukakusa Bus stop<ref>{{cite web |url=http://www.jrbuskanto.co.jp.e.wn.hp.transer.com/bus_stop/etc_map.cfm?code=260003&pref_code=26 |title=Bus Stop Map |publisher=JR Bus Kanto |access-date=25 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202135457/http://www.jrbuskanto.co.jp.e.wn.hp.transer.com/bus_stop/etc_map.cfm?code=260003&pref_code=26 |archive-date=2 December 2024 |url-status=dead}}</ref> ([[Meishin Expressway]]) | structure = At-grade | parking = | bicycle = | disabled = | code = KH32 | zone = | website = {{URL|https://www.keihan.co.jp/traffic/station/stationinfo/142.html|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{Start date|1910|df=y}} | closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} --> | passengers = 5.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats">{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}</ref> | pass_rank = | services = }} ''' ဖုဂျိနိုမိုရိဘူတာ ''' (藤森駅'' ဖုဂျိနိုမိုရိ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဖုရှိမိရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရထားလိုင်းများ== *[[ခဲအိဟန်လျှပ်စစ်ရထားလိုင်း]] **[[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]] ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== *မဲအိရှင်းအဝေးပြေး ကျိုတို - ဖုခခုဆဘတ်စကားမှတ်တိုင် (ဤမှတ်တိုင်မှ ကျိုတို၊ ယိုကိုဟားမား၊ နဂနို၊ နီးဂတ၊ နဂိုယ၊ ခနဇဝ၊ တိုယာမ၊ ဖုခုအိ၊ ဂိဖု စသည့်ဒေသများသို့ အဝေးပြေးကားများစီးနင်းနိုင်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{j-railservice start}} {{j-route|route=Keihan Railway Keihan Main Line|col=#5ba094|f=w}} {{j-rserv|service=Rapid Limited Express for Demachiyanagi (in the evening on weekdays)|b=d|p}} {{j-rserv|service=Limited Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Rapid Express for Nakanoshima (in the morning on weekdays)|b=d|p}} {{j-rserv|service=Rapid Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Express|b=d|p}} {{j-rserv|service=Commuter Sub Express for Yodoyabashi or Nakanoshima (in the morning on weekdays)|b=d|f=b|previous={{STN|Sumizome}}|next={{STN|Ryūkokudai-mae-fukakusa}}|col=blue}} {{j-rserv|service=Sub Express|b=d|f=b|previous=Sumizome|next=Ryūkokudai-mae-fukakusa|col=blue}} {{j-rserv|service=Local|previous=Sumizome|next=Ryūkokudai-mae-fukakusa|col=black}} {{s-end}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] 4tp3c33cw4gb4fyioe78frkukd5r471 ဒီပါဝလီ 0 101811 1059845 1059831 2026-10-23T13:35:10Z Kyaw Myo Aung 103978 [[Special:Contributions/~2026-56649-72|~2026-56649-72]] ([[User talk:~2026-56649-72|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1059831|1059831]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1059845 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ဒီဝါလီ သို့မဟုတ် ဒီပါ၀လီ |type = Hindu |nickname = Deepavali |image = The Rangoli of Lights.jpg |caption = [[Rangoli]] decorations, made using colored powder or sand, are popular during Diwali. |observedby = [[Hindu]]s, [[Sikhs]], [[Jainism|Jains]] and [[Newar Buddhism|Newar Buddhists]]<ref>Charles M Townsend, TheOxford Handbook of Sikh Studies, Oxford University Press, {{ISBN|978-0199699308}}, p. 440</ref> |litcolor = |longtype = ယဉ်ကျေးမှု, ရာသီအလိုက်, ဘာသာရေး |begins = [[Dhanteras]] |ends = [[Bhai Dooj]] |date = Varies per [[Hindu calendar]] |celebrations = [[Diya (light)|Diya]] and lighting, home decoration, shopping, fireworks, [[Puja (Hinduism)|puja]] (worship ceremonies), gifts, performing religious rituals, feast and sweets |date2018 = 6 November (Tuesday) in [[Tamil Nadu]]<ref name=NextYear>{{cite web|url=https://www.india.gov.in/calendar?date=2018-11|title=Holiday calendar |publisher=National Portal of India |accessdate=21 June 2018}}</ref><br> [[Southeast Asia]]: [[Singapore]],<ref name=NextYearSG>{{cite web|url=http://www.mom.gov.sg/employment-practices/public-holidays |title=Public holidays |publisher=Ministry of Manpower, Singapore |accessdate=21 June 2018}}</ref> [[Malaysia]]<ref>site web|url=https://publicholidays.com.my/deepavali/</ref> 7 November (Wednesday) in [[Andhra Pradesh]], [[Telangana]], [[Karnataka]], [[Kerala]], and [[North India]]<ref name=NextYear/> <!-- move the following to active after March of the relevant year, please cite official holiday calendar from gov.in |date2019 = 27 October (Sunday) |date2020 = 14 November (Saturday) --> |relatedto = [[Kali Puja]], [[Galungan]], [[Diwali (Jainism)]], [[Bandi Chhor Divas]], [[Tihar (festival)|Tihar]], [[Swanti (festival)|Swanti]] }} '''ဒီဝါလီ သို့မဟုတ် ဒီပါ၀လီ''' သည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့၏ မီးထွန်းပွဲတော် ဖြစ်သည်။ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဆောင်းဦးအချိန်တွင် ကျင်းပသည်။ ဒီပါ၀လီပွဲတော်သည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့၏ ပွဲတော်များထဲမှ အကျော်ကြားဆုံးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="OED-Diwali">The New Oxford Dictionary of English (1998) {{ISBN|0-19-861263-X}}. p. 540 "'''Diwali''' /dɪwɑːli/ (also '''Divali''') '''noun''' a Hindu festival with lights...".</ref><ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166786/Diwali Diwali] ''Encyclopædia Britannica'' (2009)</ref><ref name= Heiligman31>{{cite book|author1=Vasudha Narayanan|author2=Deborah Heiligman|title=Celebrate Diwali|url=https://books.google.com/books?id=rdTJJEQsDHoC&pg=PA31|year=2008|publisher=National Geographic Society|isbn=978-1-4263-0291-6|page=31}}, '''Quote:''' "All the stories associated with Deepavali, however, speak of the joy connected with the victory of light over darkness, knowledge over ignorance, and good over evil".</ref><ref name=htoday/><ref name="ReferenceA">Jean Mead, How and why Do Hindus Celebrate Divali?, {{ISBN|978-0-237-534-127}}</ref> ပွဲတော်ကျင်းပသည့် ကာလတွင် ဘုရားကျောင်းများ၊ လူနေအိမ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သည့် အဆောက်အအုံများတွင် မီးတို့ကို လှပစွာ ထွန်းကြသည်။<ref name=fs>Frank Salamone (2004), Encyclopedia of Religious Rites, Rituals and Festivals, {{ISBN|978-0415880916}}, Routledge, pp. 112–13, 174, 252</ref> ပွဲတော်သည် ငါးရက်ကြာမြင့်သည်။ ဂရီဂိုးရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ ပွဲတော်သည် အောက်တိုဘာလလယ်နှင့် နိုဝင်ဘာလလယ်တို့တွင် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ များသောအားဖြင့်သီတင်းကျွတ်လကွယ်နေ့တွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။<ref name=melton252/> ပွဲတော်အတွက် မိမိတို့၏ နေအိမ်များ၊ အလုပ်နေရာများကို အလှဆင်ခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် အကောင်းမွန်ဆုံး အဝတ်အစားတို့ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အိမ်အတွင်းအပြင်တွင် ဖယောင်းတိုင်များ၊ ဆီမီးအိမ်များ စသည်တို့ကို အလှဆင်ကြပြီး ပုဂျ နှင့် လက်ရှ်မီးမယ်တော်တို့ကို အရိုအသေပေး ကြသည်။<ref name="Raat">{{cite book|url = https://books.google.com/?id=6A9EZRQIT9kC&pg=PA109 |title = Meri Khoj Ek Bharat Ki|author=Pramodkumar|quote=It is extremely important to keep the house spotlessly clean and pure on Diwali. The Goddess Lakshmi likes cleanliness, and she will visit the cleanest house first. Lamps are lit in the evening to welcome the goddess. They are believed to light up her path.|accessdate = 26 October 2011|isbn = 978-1-4357-1240-9|date = March 2008}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဟိန္ဒူဘာသာ]] [[Category:ဘာသာရေး ပွဲတော်များ]] rwjh3rpa3hdvdkmkcpf9kp51tka483o ဆိုမာပူရ မဟာဝိဟာရ 0 133505 1059903 701627 2026-10-24T01:59:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059903 wikitext text/x-wiki {{Infobox ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ | WHS = ပဟာပူရ် ရှိ ဗုဒ္ဓဝိဟာရ အပျက်အစီးများ | ပုံ = [[File:Paharpur_Buddhist_Bihar.jpg|300px]] |ပုံခေါင်းစဉ်= ဗဟို ဘုရား မြင်ကွင်း | နိုင်ငံ = {{အလံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ}} | အမျိုးအစား = ယဉ်ကျေးမှု | စံနှုန်း = i,ii, iv | ID = ၃၂၂ | ဒေသ = အာရှနှင့် ပစိဖိတ် | နှစ် = ၁၉၈၅ | ဆက်ရှင် = နဝမအကြိမ် |သက်တမ်းတိုးခြင်း = | ဝက်ဘ် = http://whc.unesco.org/en/list/322 }} '''​သောမပူရ မဟာဝိဟာရ''' သည် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နောင်ဂေါင်းပြည်နယ် ဘတ်ဒယ်လ်ဂတ်ချီ ဥပါဇိလ ရှိ ပဟာပူရ်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်ရှိ လူသိအများဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဝိဟာရ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ အရေးအပါဆုံး ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်မြေတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာသည် ဘင်္ဂလားတို့၏ အစောဆုံး နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဟိန္ဒူဆိုင်ရာ ရုပ်တု အမြောက်အမြားကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် [[ယူနက်စကို]]မှ [[ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ]] အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာသည် အနီးအနားရှိ ဒင်နက်ပူပြည်နယ် နာဝပ်ဂန် ဥပါဇိလရှိ ဟာလုဍ ဝိဟာရ ဘုန်းကြီးကျောင်း နှင့် သီတာ​ကောဋ ဝိဟာရ ဘုန်းကြီးကျောင်းတို့နှင့် ခေတ်တစ်ခေတ်တည်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=Banglapedia2>{{cite book |last=Rahman |first=SS Mostafizur |year=2012 |chapter=Sitakot Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127164236/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |archive-date=27 January 2023 |access-date=28 May 2020 |url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]] nlsdnc34bowswelzb3zfx2n7m75d8hl တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ 0 141062 1059873 1059758 2026-10-23T19:25:53Z နေနီဝန်း 89694 /* စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ */ စာလုံးပေါင်းအမှားပြင်ဆင် 1059873 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ'''သည် ဒွါဒသမတန်း (Grade 12) ကျောင်းသားတိုင်း အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အစိုးရ၊ ပုဂ္ဂလိကနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြပြီး၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များတွင် မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ သမိုင်း၊ ပထဝီ၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ တို့ ပါဝင်သည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] hvodm46r2yrwy3t9c1pg9pmtqlvufxe 1059874 1059873 2026-10-23T19:38:10Z နေနီဝန်း 89694 /* */ စနစ်ဟောင်းဒသမတန်းကိုပါ ခြုံငုံမိစေရန်လည်းကောင်း၊ ပြင်ပဖြေကျောင်းသားများရှိသည်ကိုပါ​ဖော်ပြရန်လည်းကောင်း နိဒါန်းပိုဒ်ကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့သည်။ 1059874 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များတွင် မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ သမိုင်း၊ ပထဝီ၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ တို့ ပါဝင်သည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] epql485kak2dm97t2j06ia7n0dsbm3q 1059875 1059874 2026-10-23T19:38:53Z နေနီဝန်း 89694 /* */ "လည်း" ကျန်ခဲ့လို့ပါ။ 1059875 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များတွင် မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ သမိုင်း၊ ပထဝီ၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ တို့ ပါဝင်သည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] 0lvi4roz0vz18aynklmpgocyule5dx5 1059876 1059875 2026-10-23T20:17:10Z နေနီဝန်း 89694 /* စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ */ ဘာသာတွဲများအကြောင်း ထပ်ဖြည့်ရေးသားထားသည်။ 1059876 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ # အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ # အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ # အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ # အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ # အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] 0xi0payzz8pv251atl2u1dmxxu0l6ve 1059877 1059876 2026-10-23T20:17:30Z နေနီဝန်း 89694 /* စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ */ စာလုံးပေါင်းအမှားပြင်ဆင် 1059877 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ # အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ # အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ # အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ # အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ # အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] snyzv7zshdyfau69mblowe85sigta9k 1059878 1059877 2026-10-23T20:17:59Z နေနီဝန်း 89694 /* စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ */ အမှတ်စဉ် အမှားပြင်ဆင် 1059878 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] 3wu9lj36c5w77n0dbm9xesy5l4jwi4y 1059879 1059878 2026-10-23T20:18:38Z နေနီဝန်း 89694 /* စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ */ စာကျန်ထပ်ဖြည့်။ 1059879 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲ|test_admin=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဌာန|skills_tested=မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] 52y9yf67y3ruggeiauqzu3c3b4zicl5 1059880 1059879 2026-10-23T20:20:06Z နေနီဝန်း 89694 /* */ အမည်အမှားပြင်ဆင် 1059880 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ|test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန|skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> === အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ=== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] 4tpw5irihgcp7v0fmhqp64evq2pwc2x 1059881 1059880 2026-10-23T20:21:31Z နေနီဝန်း 89694 /* အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ */ သီးခြားခေါင်းစဉ်ခွဲ 1059881 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ|test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန|skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို '''စနစ်ဟောင်း''' ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင်''' စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်း'''ကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်။ == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] q3z54w5ut917dscoydlk8t1nbzrn6lo 1059882 1059881 2026-10-23T20:35:36Z နေနီဝန်း 89694 /* အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ */ စာသားပြင်ဆင်၊ ကိုးကားထည့်သွင်း 1059882 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ|test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန|skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒဿမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒဿမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] kvs1mkldab36abk0b13wmuxs490s0q9 1059883 1059882 2026-10-23T20:36:42Z နေနီဝန်း 89694 /* အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ */ စာလုံးပေါင်းအမှားပြင်ဆင် 1059883 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination|name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ|test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန|skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ|type=တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ|score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] ddsvqy74ajfrtjz0y44v8c5t3j7j0wt 1059886 1059883 2026-10-23T21:08:07Z နေနီဝန်း 89694 /* */ ခုနှစ်ထည့်သွင်း 1059886 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination |name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ |test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန |skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု |duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ |type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ | year_started = *၁၉၉၉ *၂၀၂၄ (၁၂တန်း စနစ်သစ်) score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်) |qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}} မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] 0058eah2iiav5am9oxu07p88uerwzqh 1059887 1059886 2026-10-23T21:11:56Z နေနီဝန်း 89694 /* */ 1059887 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination |name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ |test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန |skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု |duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ |type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ | year_started = * ကိုလိုနီခေတ် *၁၉၉၉ (လက်ရှိအမည်) *၂၀၂၄ (လက်ရှိ ၁၂တန်း စနစ်သစ်) | score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်) |qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}} မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] t03hbie671ikxhzfvyycherpz7xmsrz 1059888 1059887 2026-10-23T21:18:37Z နေနီဝန်း 89694 /* */ 1059888 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination |name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ |test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန |skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု |duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ |type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ | year_started = * ကိုလိုနီခေတ် *၁၉၉၉ (လက်ရှိအမည်) *၂၀၂၄ (လက်ရှိ ၁၂တန်း စနစ်သစ်) | score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်) |qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}} မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> == ယခင်အမည်များ == စာမေးပွဲအမည်အကြိမ်ကြိမ်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။<ref name="MEh">{{cite web|url=https://www.myanmarexam.org/about/dme|title=မြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်ဦးစီးဌာန သမိုင်းကြောင်း|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> * ၁၉၅၂-၁၉၆၈ : တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ * ၁၉၆၉-၁၉၈၀ : အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၁-၁၉၈၃ : အခြေခံပညာ အဆင့်မြင့်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၄-၁၉၉၈-ခုနှစ် : အခြေခံပညာ အထက်တန်း * ၁၉၉၉မှစ၍ : တက္ကသိုလ်၀င် စာမေးပွဲ ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] ob6syi6zykqaxd9nqen798mgq9elf8y 1059889 1059888 2026-10-23T21:19:15Z နေနီဝန်း 89694 /* မှတ်စု */ 1059889 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination |name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ |test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန |skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု |duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ |type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ | year_started = * ကိုလိုနီခေတ် *၁၉၉၉ (လက်ရှိအမည်) *၂၀၂၄ (လက်ရှိ ၁၂တန်း စနစ်သစ်) | score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်) |qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}} မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> == ယခင်အမည်များ == စာမေးပွဲအမည်အကြိမ်ကြိမ်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။<ref name="MEh">{{cite web|url=https://www.myanmarexam.org/about/dme|title=မြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်ဦးစီးဌာန သမိုင်းကြောင်း|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> * ၁၉၅၂-၁၉၆၈ : တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ * ၁၉၆၉-၁၉၈၀ : အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၁-၁၉၈၃ : အခြေခံပညာ အဆင့်မြင့်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၄-၁၉၉၈-ခုနှစ် : အခြေခံပညာ အထက်တန်း * ၁၉၉၉မှစ၍ : တက္ကသိုလ်၀င် စာမေးပွဲ ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == အခြေခံပညာရေး အပြောင်းအလဲ== ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] t0hd3glas2marurbkkynquypascs7cy 1059890 1059889 2026-10-23T21:21:46Z နေနီဝန်း 89694 1059890 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination |name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ |test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန |skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု |duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ |type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ | year_started = * ကိုလိုနီခေတ် *၁၉၉၉ (လက်ရှိအမည်) *၂၀၂၄ (လက်ရှိ ၁၂တန်း စနစ်သစ်) | score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်) |qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}} မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> == ယခင်အမည်များ == စာမေးပွဲအမည်အကြိမ်ကြိမ်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။<ref name="MEh">{{cite web|url=https://www.myanmarexam.org/about/dme|title=မြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်ဦးစီးဌာန သမိုင်းကြောင်း|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> * ၁၉၅၂-၁၉၆၈ : တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ * ၁၉၆၉-၁၉၈၀ : အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၁-၁၉၈၃ : အခြေခံပညာ အဆင့်မြင့်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၄-၁၉၉၈-ခုနှစ် : အခြေခံပညာ အထက်တန်း * ၁၉၉၉မှစ၍ : တက္ကသိုလ်၀င် စာမေးပွဲ == ၁၀တန်းစနစ်မှ ၁၂တန်းစနစ်သို့ အပြောင်းအလဲ == ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] rx4n2yo4gzrlvl4ebkwub2asmsc59fi 1059892 1059890 2026-10-23T21:59:25Z နေနီဝန်း 89694 /* စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ */ ၂ ခုတည်းမဟုတ်ပါ 1059892 wikitext text/x-wiki {{Infobox examination |name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ |test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန |skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု |duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ |type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ | year_started = * ကိုလိုနီခေတ် *၁၉၉၉ (လက်ရှိအမည်) *၂၀၂၄ (လက်ရှိ ၁၂တန်း စနစ်သစ်) | score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်) |qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}} မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။<ref name="wde">{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}</ref> စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။<ref name="mtn">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}</ref> == ယခင်အမည်များ == စာမေးပွဲအမည်အကြိမ်ကြိမ်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။<ref name="MEh">{{cite web|url=https://www.myanmarexam.org/about/dme|title=မြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်ဦးစီးဌာန သမိုင်းကြောင်း|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> * ၁၉၅၂-၁၉၆၈ : တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ * ၁၉၆၉-၁၉၈၀ : အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၁-၁၉၈၃ : အခြေခံပညာ အဆင့်မြင့်တန်း စာမေးပွဲ * ၁၉၈၄-၁၉၉၈-ခုနှစ် : အခြေခံပညာ အထက်တန်း * ၁၉၉၉မှစ၍ : တက္ကသိုလ်၀င် စာမေးပွဲ == ၁၀တန်းစနစ်မှ ၁၂တန်းစနစ်သို့ အပြောင်းအလဲ == ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ==ကြီးကြပ်စီမံမှု== တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။<ref>{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}</ref> ၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။ ==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်== စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။ နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ <ref>{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&page=2 }}</ref> နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}</ref> ==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ== ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}</ref> ===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု<ref name="wde"/> မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}</ref> * အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။ * အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။ * အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။ ===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ=== စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။<ref>{{cite web|url=https://www.daweiwatch.com/13/03/2020/23192/|title=နဝမတန်းနှင့် ဒသမတန်းသင်ရိုးအသစ်တွင် ဘာသာတွဲ လေးခုသာ ကျန်|date=၁၃ မတ် ၂၀၂၀|work=Dawei Watch|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}</ref> ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။ * STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။ * STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။ ==စာမေးပွဲအမှတ်များ== ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။<ref name="em">{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}</ref> == ဖြစ်ရပ်များ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> == အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း == === ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- ! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း |- | ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41% |- | ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68% |- | ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09% |- | ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10% |- | ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14% |- | ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14% |- | ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69% |- | ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52% |- | ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60% |- | ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39% |- | ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22% |- | ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19% |- | ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46% |- | ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48% |- | ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85% |- | ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57% |- | ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82% |- | ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30% |- | ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50% |- class="sortbottom" ! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37% |} ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]] gopnzhks3asr3uhefiq8dmwdio7mig4 ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး 0 142372 1059891 1057182 2026-10-23T21:29:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059891 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |title_orig = Animal Farm: A Fairy Story |image = Animal Farm - 1st edition.jpg |caption = ပထမအကြိမ်ထုတ် မျက်နှာဖုံး |author = [[ဂျော့အော်ဝဲ]] |translator = [[သခင်ဘသောင်း]] (မြန်မာဘာသာပြန်) |country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |language = အင်္ဂလိပ် |genre = နိုင်ငံရေးသရော်စာ၊ ခိုင်းနှိုင်းချက်ဝတ္ထု |published = ၁၇ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ (Secker and Warburg, လန်ဒန်) |media_type = ပုံနှိပ် |pages = ၁၁၂ |dewey = 823/.912 20 |congress = PR6029.R8 A63 2003b |oclc = 53163540 |followed_by = Nineteen Eighty-Four |preceded_by = Inside the Whale and Other Essays }} '''''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး''''' ({{lang-en|Animal Farm}}) သည် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ [[ဂျော့အော်ဝဲ]] ရေးသားခဲ့သော ပုံခိုင်းရေးဖွဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသရော်စာ ဝတ္ထု (Allegorical political satirical novella) တစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm">{{cite web |title=Animal Farm |url=https://www.britannica.com/topic/Animal-Farm |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> ဇာတ်လမ်းအတွင်း စကားပြောနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် အသုံးပြုထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ် [[ရုရှားတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]] အာဏာရရှိလာသည့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းကို သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /><ref name="OrwellSociety">{{cite web |title=Animal Farm Publication History |url=https://orwellsociety.org/ |website=The Orwell Society |access-date=2026-10-10}}</ref> ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်သည် ဤဝတ္ထုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကြားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]]သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ထားချိန်ဖြစ်သဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ အများစုက ကနဦးတွင် ထုတ်ဝေရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> သို့သော် စစ်ပြီးကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် Secker and Warburg ထုတ်ဝေရေးမှ ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာအုပ်မှာ အလွန်အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|တိုင်းမ်]] မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဝတ္ထု ၁၀၀ ကို စိစစ်ရွေးချယ်ရာတွင် ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ ''Animal Farm'' နှင့် ''[[၁၉၈၄ (ဝတ္ထု)|1984]]'' စာအုပ်နှစ်အုပ်စလုံး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Time100">{{cite web |title=All-TIME 100 Novels: Animal Farm |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/animal-farm-1946/ |website=TIME Magazine |access-date=2026-10-10}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဇာတ်လမ်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စိတ္တဇနာမည်ဖြင့် "မန်နာခြံ" (Manor Farm) ဟုခေါ်သော စိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် စတင်သည်။ အရက်စွဲနေသော ခြံပိုင်ရှင် မစ္စတာဂျုန်းစ် (Mr. Jones) ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုကို မခံနိုင်တော့သဖြင့် "မေဂျာကြီး" (Old Major) ဟုခေါ်သော ဝက်အိုကြီး၏ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုဖြင့် တိရစ္ဆာန်များ စုပေါင်း၍ လူများကို မောင်းထုတ်ကာ တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ခြံ၏အမည်ကို "တိရစ္ဆာန်ခြံ" (Animal Farm) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး "တိရစ္ဆာန်ဝါဒ" (Animalism) ၏ အခြေခံမူ ၇ ချက်ကို သတ်မှတ်ကာ တန်းတူညီမျှရေးကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဦးဆောင်သူ ဝက်များဖြစ်ကြသော "နပိုလီယန်" (Napoleon) နှင့် "စနိုးဘော" (Snowball) တို့အကြား အာဏာလုပွဲ စတင်လာသည်။ နပိုလီယန်သည် သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ စနိုးဘောကို ခြံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် နပိုလီယန်သည် ရဲခွေးများကို အသုံးပြု၍ ခြံတစ်ခုလုံးကို အကြမ်းဖက် စိစစ်ကွပ်ကဲကာ အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်လိုက်သည်။ ဝက်များသည် လူတို့ကဲ့သို့ အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်းနှင့် အထူးအခွင့်အရေးများ ရယူခြင်းတို့ကို စတင်ပြုလုပ်လာကြပြီး မူလ စည်းမျဉ်း ၇ ချက်ကိုလည်း မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်လမ်း၏ နိဂုံးတွင် ဝက်များသည် မူလစည်းမျဉ်းအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းကာ '''"တိရစ္ဆာန်အားလုံး တန်းတူညီမျှကြသည်၊ သို့သော် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အခြားသူများထက် ပို၍ တန်းတူညီမျှကြသည်"''' (All animals are equal, but some animals are more equal than others) ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်ကြိုးစားသော "ဘောက်ဆာ" (Boxer) အမည်ရှိ မြင်းကြီး အိုမင်းလာသောအခါ နပိုလီယန်က သားသတ်ရုံသို့ ရောင်းစားခဲ့ပြီး၊ ဝက်များသည် ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် မတ်တပ်ရပ် လမ်းလျှောက်ကာ လူများနှင့်အတူ ဝိုင်းဖွဲ့ သောက်စားနေကြသည်ကို အခြားတိရစ္ဆာန်များက အပြင်မှချောင်းကြည့်ရင်း ဝက်နှင့်လူ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို ခွဲခြားမရတော့သည့် အခြေအနေဖြင့် ဇာတ်သိမ်းထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ စာအုပ်များ]] dr4ex3wdcjknww37qf5ud1vr3vnsvrt တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉) 0 205503 1059953 801965 2026-10-24T09:54:04Z Ziv 128154 ([[c:GR|GR]]) [[File:Cairo conference.jpg]] → [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise 1059953 wikitext text/x-wiki {{For|၁၉၄၉ နောက်ပိုင်းသမိုင်းကြောင်း|ထိုင်ဝမ်}} {{Infobox country | conventional_long_name = တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံတော်<br>Republic of China | native_name = {{lang|zh-hant|中華民國}}<br/>{{small|{{lang|zh-latn|Chunghwa Minkuo<br/>Zhōnghuá Mínguó}}}} | p1 = ချင်းမင်းဆက်{{!}}<small>'''1912''':</small> | flag_p1 = Flag of China (1889–1912).svg | p2 = ဂျပန်ခေတ်ထိုင်ဝမ်<small>'''၁၉၄၅''':</small> | flag_p2 = Flag of Japan (1870–1999).svg | p3 = တရုတ်အင်ပါယာ (၁၉၁၅-၁၉၁၆){{!}}<small>'''၁၉၁၆''' | flag_p3 = Flag_of_the_Empire_of_China_(1915–1916).svg | s1 = တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မနိုင်ငံ{{!}} <small>'''၁၉၄၉''':</small><br>People's Republic of China | flag_s1 = Flag of the People's Republic of China.svg | flag_s3 = Flag_of_the_Empire_of_China_(1915–1916).svg | flag_s2 = Flag_of_the_Republic_of_China.svg | image_flag = Flag of the Republic of China 1912-1928.svg | image_flag2 = Flag of the Republic of China.svg | s2 = ထိုင်ဝမ်{{!}} | s3 = တရုတ်အင်ပါယာ (၁၉၁၅-၁၉၁၆){{!}}<small>'''1915''':</small><br/>တရုတ်အင်ပါယာ | flag_type = အပေါ်: [[လူမျိုးငါးစုနှင့်ပြည်ထောင်စု|အလံတော်]]<br>(၁၉၁၂–၁၉၂၈)<br>အောက်:[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတော်|အလံတော်]]<br>(၁၉၂၈–၁၉၄၉) | image_coat = [[File:Twelve Symbols national emblem of China.svg|90px]] {{parabr}}[[File:National Emblem of the Republic of China.svg|80px]] | symbol_type = အပေါ်: တံဆိပ်‌တော်<br>(၁၉၁၃–၁၉၂၈)<br>အောက်: [[ကောင်းကင်ပြာနှင့်နေလုံးဖြူ|တံဆိပ်‌တော်]]<br>(၁၉၂၈–၁၉၄၉) | coa_size = 120px | national_anthem = {{unbulleted list|{{lang|zh-Hant|五族共和歌}}<br />"[[လူမျိုးငါးစုနှင့်ပြည်ထောင်စု သီချင်း]]"<br/>"Song of Five Races Under One Union"<br/>(၁၉၁၂–၁၉၁၃){{center|[[File:五族共和歌 (Song of Five Races Under One Union).flac]]}}|{{lang|zh-hant|卿雲歌}}<br />" [[မင်္ဂလာရှိသောတိမ်တိုက်ဆီသို့ သီချင်း]]"<br/>"Song to the Auspicious Cloud"<br/>(၁၉၁၃–၁၉၁၅){{center|[[File:Qing Yun Ge 1.ogg]]}}|{{lang|zh-Hant|中華雄立宇宙間}}<br />"တရုတ်နိုင်ငံသည်စကြဝဠာ၌ တင့်တယ်စွာရပ်တည်သည်"<br/>"China Heroically Stands in the Universe"<br />(၁၉၁၅–၁၉၂၁){{center|[[File:中國雄立宇宙間 (China Heroically Stands in the Universe).flac]]}}|{{lang|zh-hant|卿雲歌}}<br />" [[မင်္ဂလာရှိသောတိမ်တိုက်ဆီသို့ သီချင်း]]"<br/>"Song to the Auspicious Cloud"<br/>(မူကွဲ)<br/>(၁၉၁၂–၁၉၂၈){{center|[[File:Song-to-the-Auspicious-Cloud-卿雲歌-Modified from 1921-1928 (Beiyang government) Anthem.ogg]]}}<br />{{lang|zh-Hant|中華民國國歌}}<br />"[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်း]]"<br/>"National Anthem of the Republic of China"<br />(၁၉၃၀–၁၉၄၉)}} {{parabr}}{{center|[[File:National-Anthem-of-the-Republic-of-China-1942-recording.ogg]]}}<hr>'''အလံတင်သီချင်း:'''<br />"[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အလံတင်သီချင်း]]"<br />中華民國國旗歌<br />(၁၉၄၇–၁၉၄၉){{parabr}}{{center|[[File:中華民國國旗歌 (演奏版).ogg]]}} | flag_anthem = | other_symbol = '''စည်းတံဆိပ်‌တော်'''<br>{{lang|zh-Hant|中華民國之璽}}<br>[[File:中華民國之璽.svg|85px]]<br>(၁၉၂၉-၁၉၄၉)<hr> | image_map = Republic of China (orthographic projection, historical).svg | image_map_caption = တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ် (၁၉၄၅) {{parabr}}{{plainlist|style=padding-left: 0.6em; text-align: left;| * {{legend2|#007F00|အုပ်ချုပ်ရာနယ်မြေ}} * {{legend2|#49c746|နယ်နမိတ်ဟု ခံယူထားသော်လည်း အုပ်ချုပ်မှုမရှိသည့်နယ်‌မြေ{{‌efn|မွန်ဂိုးလီးယားကို ၁၉၁၉ မှ ၁၉၂၁ အထိသာအုပ်ချုပ်သည်။}}}} }}{{parabr}} | capital = [[ပေကျင်းမြို့]] (၁၉၁၂–၁၉၂၇)<br/>[[နန်ကျင်းမြို့]] (၁၉၂၇–၁၉၃၇၊ ၁၉၄၆–၁၉၄၉)<br/>[[ဝူဟန်မြို့]] (၁၉၂၇၊ ၁၉၃၇)<br/>[[ချုံချင့်မြို့]] (၁၉၃၇–၁၉၄၆၊ ၁၉၄၉)<br>[[ကွမ်ကျိုးမြို့]] (၁၉၄၉)<br>[[ချင်းဒူမြို့]] (၁၉၄၉) | largest_city = [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]] | government_type = {{unbulleted list |[[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ယာယီအစိုးရ (၁၉၁၂)|ယာယီအစိုးရ]] (၁၉၁၂) |[[ပေယန်းအစိုးရ]] (၁၉၁၂–၁၉၂၈) |[[အမျိုးသားရေးအစိုးရ]] (၁၉၂၈–၁၉၄၈) |[[ထိုင်ဝမ်အစိုးရ]] (၁၉၄၈–၁၉၄၉)}} | demonym = [[တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]]<ref>{{cite conference|first=June Teufel|last=Dreyer|title=The Evolution of a Taiwanese National Identity|url=https://www.wilsoncenter.org/publication/the-evolution-taiwanese-national-identity|location=Woodrow Wilson International Center for Scholars|date=17 July 2003|access-date=13 January 2018}}</ref> | official_languages = တရုတ်ဘာသာ | national_languages = တီဗက်ဘာသာ<br/>ဝီဂါဘာသာ<br/>မန်ချူးဘာသာ<br/>မွန်ဂိုလီးယန်းဘာသာ<br/> | languages_type = ရုံးသုံးအရေးအသား | languages = {{plainlist| * [[ရိုးရာတရုတ်]] * မန်ချူးအက္ခရာ * မွန်ဂိုအက္ခရာ * တိဘက်အက္ခရာ * ဝီဂါအက္ခရာ * ဖော်မိုးဆန်းလက်တင်အက္ခရာ (၁၉၄၅ မှ) }} | religion = အများအပြား | leader_title1 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|သမ္မတ]] | leader_name1 = {{unbulleted list|[[ဆွန်ယက်ဆင်]] (၁၉၁၂) {{small|(ပထမ၊ ယာယီ)}}|[[လီကျုန်းရန်]] (၁၉၄၉–၁၉၅၀) {{small|(နောက်ဆုံး)}}}} | leader_title2 = [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = {{unbulleted list|တန်ရှောင်ယီ (၁၉၁၂) {{small|(ပထမ)}}|ဟေယင်းချင် (၁၉၄၉) {{small|(နောက်ဆုံး)}}}} | legislature = [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | upper_house = [[ထိန်းသိမ်းရေးယွမ်]]<ref>{{lang|zh-hant|[[:wikisource:zh:司法院釋字第76號解釋|司法院釋字第76號解釋]]}}, [http://www.judicial.gov.tw/constitutionalcourt/EN/p03_01.asp?expno=76 Judicial Yuan interpretation number 76 (English translation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105145319/https://www.judicial.gov.tw/constitutionalcourt/en/p03_01.asp?expno=76 |date=5 January 2019 }}</ref> | lower_house = [[ဥပဒေပြုရေးယွမ်]] | era = ၂၀ ရာစု | sovereignty_type = သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်များ | established_event1 = [[ရှန်ဟိုက်တော်လှန်ရေး]] | established_date1 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၁ {{efn|ဝူချန်းအရေးတော်ပုံစတင်}}–၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၂{{efn|[[ချင်းမင်းဆက်]]ကိုဖြုတ်ချ}} | established_event2 = သမ္မတနိုင်ငံတည်ထောင် | established_date2 = ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၁၂ | established_event3 = [[ပေယန်းအစိုးရ]] | established_date3 = ၁၉၁၂–၁၉၁၅၊ ၁၉၁၆–၁၉၂၈ | established_event4 = [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]သို့ဝင်ရောက် | established_date4 = ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀ | established_event5 = မြောက်ဘက်စစ်ရေးဆင်ခြင်း | established_date5 = ၁၉၂၆–၁၉၂၈ | established_event6 = [[အမျိုးသားရေးအစိုးရ]] | established_date6 = ၁၉၂၇–၁၉၄၉ | established_event7 = [[တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ]] | established_date7 = ၁၉၂၇–၁၉၄၆<br/>၁၉၄၆–၁၉၅၀{{efn|တရုတ်ကွန်မြူနစ်တော်လှန်ရေး}} | established_event8 = [[ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ]] | established_date8 = ၇ ဇူလိုင် ၁၉၃၇{{efn|မာကိုပိုလိုတံတားအရေးအခင်း}}–၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၅{{efn|ဂျပန်တို့မှအရှုံးပေး}} | established_event9 = [[ကုလသမဂ္ဂ]]အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာ | established_date9 = ၂၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၅ | established_event10 = [[ထိုင်ဝမ်]]ကိုအုပ်ချုပ် | established_date10= ၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၅ | established_event11 = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တည်ထောင် | established_date11 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၉ | established_event12 = ထိုင်ပေမြို့သို့ပြောင်း | established_date12 = ၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၉ | area_km2 = ၁၁,၀၇၇,၃၈၀ | area_sq_mi = ၄,၂၇၇,၀၀၀ | population_census = {{unbulleted list|၄၃၂,၃၇၅,၀၀၀ (၁၉၂၀)|၄၇၂,၀၀၀,၀၀၀ (၁၉၃၀)|၄၈၉,၀၀၀,၀၀၀ (၁၉၄၀)|၅၃၅,၄၁၈,၀၀၀ (၁၉၄၆)|၅၄၁,၆၇၀,၀၀၀ (၁၉၄၉)}} | drives_on = လက်ယာ{{efn|၁၉၄၆ မတိုင်ခင် လက်ဝဲ}} | utc_offset = +5:30 to +8:30 | time_zone = Kunlun to Changpai Standard Times | currency = တရုတ်ရွှေယူနစ် (၁၉၁၂–၁၉၄၉၊ တရုတ်ပြည်မ၌)<br> ထိုင်ဝမ်ဒေါ်လာဟောင်း (၁၉၄၆–၁၉၄၉၊ ထိုင်ဝမ်၌) | footnotes = လူဦးရေကို http://www.populstat.info/Asia/chinac.htm မှကိုးကားသည်။ }} {{တရုတ်သမိုင်း}} ၁၉၁၂ ခုနှစ် မှ ၁၉၄၉ ခုနှစ်ကာလ၌ '''တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ''' ('''အာအိုစီ''') ({{lang-en|Republic of China}} (ROC)) သည် [[တရုတ်ပြည်မကြီး|တရုတ်ပြည်မ]]၌ တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်၌ "'''တရုတ်'''" ဟုဆိုလျှင် ဤနိုင်ငံကိုရည်ညွှန်းသည်။ ၁၉၄၉ ‌တွင် အာအိုစီအစိုးရသည် ပြည်တွင်းစစ်ရှုံးနိမ့်ခဲ့သဖြင့် [[ထိုင်ဝမ်|ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၅၄၁ သန်းရှိခဲ့ရာ [[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံ]]လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ ၁၁.၄ မီလီယံ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄.၄ မီလီယံ စတုရန်း‌မိုင်) ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.gio.gov.tw/info/94roc/context/Ch01/010202.htm|title=中華民國九十四年年鑑：第一篇 總論 第二章 土地 第二節 大陸地區|website=Government Information Office, Executive Yuan, Republic of China|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329140535/http://www.gio.gov.tw/info/94roc/context/Ch01/010202.htm|access-date=5 December 2020|archive-date=29 March 2012|accessdate=16 May 2021|archivedate=14 February 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080214091303/http://www.gio.gov.tw/info/94roc/context/Ch01/010202.htm}}</ref> ပြည်နယ် ၃၅ ပြည်နယ်၊ အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ၁ နေရာ၊ တိုင်းဒေသကြီး ၂ တိုင်း၊ အထူးမြူနီစပယ်ဒေသ ၁၂ ခု တို့ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ယခုအခါ တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်ချုပ်နေသော တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံက အာအိုစီကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်ကတည်းက မရှိတော့သော နိုင်ငံဟောင်းအဖြစ်သတ်မှတ်ရာ အဆိုပါ ၁၉၄၉ အထိကာလကို "ရီပတ်ဘလစ်ကန်ခေတ်" (Republican Era) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်။<ref> https://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/06dat/bio.3rep.html</ref> ယခု ထိုင်ဝမ်ကျွန်းအခြေစိုက် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသည်မူ ထိုအာအိုစီ၏ မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအဖြစ် မှတ်ယူထားပြီး အဆိုပါကာလကို "ပြည်မကြီးခေတ်" (Mainland Period) အဖြစ်ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6u18PtO0BoQC&q=%22mainland+period%22+china+1912&pg=PA188|title = Languages of the World: Cataloging Issues and Problems|isbn = 9781560245209|last1 = Joachim|first1 = Martin D.|year = 1993}}</ref> တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသည် [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး|နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး]]နှင့်[[ကုလသမဂ္ဂ]] ([[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ|လုံခြုံရေးကောင်စီ]] အပါအဝင်) တို့၏ တည်ထောင်ခဲ့သည့် မူလအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ အာအိုစီ၏နေရာကိုယူခဲ့သည်။ [[ကမ္ဘာ့စာပို့လုပ်ငန်းသမဂ္ဂ]]နှင့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အိုလံပစ်ကော်မတီ]]တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်းဖြစ်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းအကျဉ်း== [[File:Republic of China proclaimtion.png|thumb|left|[[ဆွန်ယက်ဆင်]]မှ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ပြောကြားစဉ် (၁၉၁၂)]] တရုတ်ပြည်တွင် ဝူချန်းအရေးတော်ပုံမှ ရှန်ဟိုက်တော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး [[ချင်းမင်းဆက်]]ကို ဖြုတ်ချနိုင်ခဲ့ရာ နှစ်ပေါင်းများစွာရှိခဲ့‌သော တရုတ်ဘုရင်စနစ်ကို အပြီးတိုင်အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်။<ref name="cuhk">{{cite book |title=China, Fiver thousand years of History and Civilization|date=2007|publisher=City University Of Hong Kong Press|page=116|url=https://books.google.com/books?id=z-fAxn_9f8wC&pg=PA116|access-date=9 September 2014|isbn=9789629371401}}</ref> သို့သော်နိုင်ငံရေးအခြေအနေမှာ ငြိမ်သက်မှုမရှိခဲ့ပေ။ ၁၉၂၅–၁၉၂၈ တွင် စစ်သူကြီးများက မိမိတို့ဒေသအသီးသီးကို သီးခြားပြည်နယ်အဖြစ် ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၇–၁၉၄၅ တွင် [[ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ|ဂျပန်တို့ကကျူးကျော်]]ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၇–၁၉၄၉ တွင် ကွန်မြူနစ်များနှင့် [[တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ|ပြည်တွင်းစစ်]]တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ သမ္မတနိုင်ငံဟုဆိုသော်လည်း [[ဆွန်ယက်ဆင်]]ကွယ်လွန်ပြီး [[ကူမင်တန်ပါတီ|ကူမင်တန်]]တို့မှာ [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်]]နှင့်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Roy |first=Denny |title=Taiwan: A Political History |publisher=Cornell University Press |year=2004 |location=Ithaca, New York |pages=[https://archive.org/details/taiwan00denn/page/55 55], 56 |url=https://archive.org/details/taiwan00denn|url-access=registration |isbn=0-8014-8805-2}}</ref> ၁၉၄၅ တွင် ဂျပန်တို့ကစစ်ရှုံးခဲ့သဖြင့် [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]အား အာအိုစီထံသို့ပြန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ တွင် [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်]]များ စစ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် [[ထိုင်ဝမ်]]သို့တိမ်းရှောင်ခဲ့ရာ [[ထိုင်ပေမြို့]]အား မြို့တော်အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="bbctimeline-retreat">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/asia_pacific/2000/taiwan_elections2000/1949_1955.stm |title = Taiwan Timeline&nbsp;– Retreat to Taiwan |year=2000 |work=BBC News |access-date=2009-06-21}}</ref> စစ်နိုင်ကွန်မြူနစ်များသည် [[တရုတ်ပြည်မကြီး|တရုတ်ပြည်မ]]ကို [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး [[ပေကျင်းမြို့]]ကို မြို့တော်အဖြစ်ထားခဲ့သည်။<ref name="temporary-capital">{{Cite book|title = China: U.S. policy since 1945|publisher = [[Congressional Quarterly]]|year = 1980|quote = the city of Taipei became the temporary capital of the Republic of China|isbn = 0-87187-188-2|url = https://archive.org/details/chinauspolicysin00cong}}</ref><ref>{{Cite journal |url = http://www.taiwanbasic.com/edu/stanford-intro.htm|title=Introduction to Sovereignty: A Case Study of Taiwan |publisher=Stanford Program on International and Cross-Cultural Education |year=2004 |access-date=2010-02-25 }}</ref> ==သမိုင်းအကျယ်== {{see also|တရုတ်သမိုင်း}} ===နိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်း=== [[File:Chinese republic forever.jpg|thumb|left|[[ယွမ်ရှိခိုင်]] (ဝဲ)၊ [[ဆွန်ယက်ဆင်]] (ယာ) နှင့် နိုင်ငံတော်အလံများ]] ၁၉ ရာစုတွင် တရုတ်ပြည်ကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့သော [[ချင်းမင်းဆက်]]လက်ထက်တွင် အနောက်တိုင်းနိုင်ငံများ နယ်ချဲ့လာမှုနှင့် ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများကြောင့် တိုင်းပြည်မှာမငြိမ်မသက်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။<ref name="depstate-chineserev">{{cite web|url=https://history.state.gov/milestones/1899-1913/chinese-rev |title=The Chinese Revolution of 1911 |publisher=US Department of State |access-date=2016-10-27}}</ref><ref>{{Harvnb|Fenby|2009|pp=89–94}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fairbank|author2=Goldman|title=China|year=1972|page=[https://archive.org/details/americanpolicyto00dull/page/235 235]|isbn=0-690-07612-6|url=https://archive.org/details/americanpolicyto00dull/page/235}}</ref> ထိုသို့မတည်ငြိမ်မှုများသည် မန်ချူးဘုရင်ဆန့်ကျင်သူများအတွက် သမ္မတနိုင်ငံသစ်ကိုတည်ထောင်ရန် အခွင့်အလမ်းဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="cuhk"/> ၁၉၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဘုရင်အစိုးရကိုဆန့်ကျင့်သော ဝူချန်းအရေးတော်ပုံဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယခုအခါထိုနေ့ကို [[ထိုင်ဝမ်]]၏အမျိုးသားနေ့အဖြစ် ကျင်းပလျက်ရှိသည်။ [[ဆွန်ယက်ဆင်]]သည် ပြင်ပနယ်၌ ရှိနေခဲ့သော်လည်း တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းများကို အားပေးလျက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဆွန်ယက်ဆင်သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ‌ရွေးကောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ === အစောပိုင်းကာလ=== ၁၉၁၂ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[ဆွန်ယက်ဆင်]]သည် သမ္မတမိန့်ခွန်းပြောကြားရာ၌ မန်ချူးဘုရင်စနစ်ကို တိုက်ထုတ်မည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် လူနေမှုအဆင့်အတန်းတို့ကို မြှင့်တင်မည်ဖြစ်ကြောင်းတို့ကို ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>Jonathan Fenby, ''The Penguin History of Modern China'' (2013) p. 123. </ref> ထိုသို့နိုင်ငံသစ်ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သော်လည်း စစ်အင်အားမရှိခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်၌ မန်ချူးဘုရင်ထောက်ခံသူများသည် စစ်မင်း[[ယွမ်ရှိခိုင်]]ကို အားကိုးခဲ့ရသည်။ သို့ဖြစ်ရာဆွန်ယက်ဆင်သည် ယွမ်ရှိခိုင်အား ဘုရင်ကိုဖြုတ်ချလျှင် သမ္မတနေရာ ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းပြောဆိုခဲ့ရာ သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့သည်။ ယွမ်ရှိခိုင်သည် တရုတ်ချင်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်[[ပုရီ]]အား ဖြုတ်ချပေးခဲ့သည်။ [[ကွန်မင်တန်ပါတီ]]၏ ဆော်ကျော်ရင် (Song Jiaoren) သည် ရွေးကောက်ပွဲ၌အနိုင်ရရှိခဲ့ရာ ယွမ်ရှိခိုင်သည်ကြေးစားလူသတ်သမားကို ငှားရမ်း၍ဆော်ကျော်ရင်ကို လုပ်ကြံစေခဲ့သည်။<ref>Jonathan Fenby, "The silencing of Song." ''History Today'' (March 2013 (63#3 pp 5-7.</ref> ၁၉၁၃ တွင် ယွမ်ရှိခိုင်သည် တရုတ်သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="depstate-chineserev"/><ref>{{Harvnb|Fenby|2009|pp=123–125}}</ref> သို့သော်စစ်အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ဆွန်ယက်ဆင်၏သဘောထားများကို အလေးပေးမှုမရှိခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် [[ကူမင်တန်ပါတီ]]ကို ဖျက်သိမ်းစေခဲ့ပြီး ယာယီဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကိုလည်း လျစ်လျူရှုခဲ့သည်။ ၁၉၁၅ တွင် ယွမ်ရှိခိုင်သည် မိမိကိုယ်ကိုတရုတ်ဧကရာဇ် ဟူ၍ကြေညာခဲ့ပြီး နိုင်ငံကိုဘုရင်စနစ်ကဲ့သို့ ပြန်လည်အုပ်ချုပ်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Fenby|2009|p=131}}</ref> သို့သော်တရုတ်ပြည်၏ တိုင်းဒေသကြီးများသည် လွတ်လပ်ရေးကြေညာ၍ သီးခြားပြည်နယ်များအဖြစ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၆ တွင် ယွမ်ရှိခိုင်သည် ခေါင်းဆောင်နေရာမှဆင်းခဲ့ပြီး မကြာမီကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Fenby|2009|pp=136–138}}</ref><ref>{{Cite book|last=Meyer|first=Kathryn|author2=James H Wittebols |author3=Terry Parssinen |title = Webs of Smoke |publisher=Rowman & Littlefield |year=2002|pages=54–56 |isbn = 0-7425-2003-X |url = https://books.google.com/books?id=RNknjDjfH6AC&pg=PA54}}</ref> သို့ဖြစ်ရာတရုတ်ပြည်သည် သီးခြားကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် ဒေသ‌ပေါင်းများစွာကွဲပြားခဲ့ရသည်။ ဆွန်ယက်ဆင်သည် [[ကွမ်တုန်းပြည်နယ်]]သို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၁၇ နှင့် ၁၉၂၂ ခုနှစ် တို့တွင် [[ပေကျင်းမြို့]]ရှိ [[ပေယန်းအစိုးရ]] (Beiyang Government) ကို ဆန့်ကျင်ရန် အစိုးရအဖွဲ့များဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၁၉ အောက်တိုဘာတွင် ကူမင်တန်ပါတီကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆွန်ယက်ဆင်သည် မြောက်ပိုင်းမှစ၍ တရုတ်ပြည်ကိုပြန်လည်စည်းရုံးလိုသော်လည်း စစ်အင်အားမရှိခဲ့ပေ။<ref name="pak-chinesehist">{{Cite book |last=Pak |first=Edwin |author2=Wah Leung |title = Essentials of Modern Chinese History|publisher=Research & Education Assoc.|year=2005|pages=59–61 |url = https://books.google.com/books?id=BX04ZA8R9ugC&pg=PA59|isbn=978-0-87891-458-6}}</ref> ၁၉၁၉ တွင် ပေယန်းအစိုးရ၏ [[ဗာဆိုင်းစာချုပ်]]အပေါ် အလေးမထားမှုနှင့် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ဆန့်ကျင့်သော မေ ၄ အရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ [[မာ့စ်ဝါဒ]]မှာ လူငယ်များအကြား ပြန့်ပွားလာမှုကြောင့် [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]မှာ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title = A History of the Chinese Communist Party 1921–1949|publisher=Taylor & Francis |pages=22–23 |url = https://books.google.com/books?id=WVEOAAAAQAAJ&pg=PA22 |author1=Guillermaz, Jacques |year=1972}}</ref> ===နန်ကျင်းဆယ်စုနှစ်=== [[Image:Chinese civil war map 02.jpg|left|thumb|တရုတ်ပြည်တစ်ဝှမ်း သီးခြားပြည်နယ်များစွာ ကွဲပြား‌နေပုံ]] [[File:Sino-german cooperation.png|thumb|left|ဂျာမနီ၏ကူညီမှုကြောင့် တရုတ်ပြည်၏ စက်မှုနည်းပညာမှာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။]] ၁၉၂၅ မတ်လတွင် [[ဆွန်ယက်ဆင်]]ကွယ်လွန်ခဲ့သောအခါ [[ချန်ကေရှိတ်]]မှာ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]တို့၏ အကူအညီကိုရရှိခဲ့သည်။ သို့သော် မိမိနေရာကိုအစားထိုးအုပ်ချုပ်မည် ဟူ၍မသင်ကာသောကြောင့် ဆိုဗီယက်တို့နှင့် အဆက်အသွယ်ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Fenby|2009}}</ref> ထို့နောက်ချန်ကေရှိတ်သည် [[မြောက်ဘက်စစ်ဆင်ရေး]] (Northern Expedition) ကို ဆောင်ရွက်၍ ကွန်မြူနစ်များကို သတ်ဖြတ်ရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့သတ်ဖြတ်နေသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တရုတ်တောင်ပိုင်း၌ ကွန်မြူနစ်တို့သည်လည်း အမျိုးသားရေးဝါဒထောက်ခံသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ အမျိုးသားရေးနှင့်ကွန်မြူနစ်တို့ [[တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ|ပြည်တွင်းစစ်]]စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ချန်ကေရှိတ်သည် ကွန်မြူနစ်များကို တိုက်ထုတ်ပြီးနောက် ၁၉၂၇ တွင် [[နန်ကျင်းမြို့]]ကို မြို့တော်အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="Nanking zh:南京市">{{cite web|title=民國十六年，國民政府宣言定為首都，今以臺北市為我國中央政府所在地。|url=http://dict.revised.moe.edu.tw/cgi-bin/cbdic/gsweb.cgi?o=dcbdic&searchid=Z00000056983|access-date=2012-12-22|publisher=Ministry of Education, ROC|language=zh|ref=《重編國語辭典修訂本》|archive-date=17 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517152241/http://dict.revised.moe.edu.tw/cgi-bin/cbdic/gsweb.cgi?o=dcbdic&searchid=Z00000056983}}</ref> ဆွန်ယက်ဆင်သည်– *ဦးစွာ တိုင်းပြည်ကို စစ်အင်အားသုံး၍ စည်းရုံးရမည် *ထို့နောက် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးဖြင့် ဥပဒေရေးဆွဲခြင်းကဲ့သို့သော ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ရမည် *နောက်ဆုံး၌ ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရမည် ဟူ‌သော အဆင့်များအတိုင်း ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဟုယုံကြည်ခဲ့သည်။<ref>Edmund S. K. Fung. ''In Search of Chinese Democracy: Civil Opposition in Nationalist China, 1929–1949'' (Cambridge; New York: Cambridge University Press, 2000. {{ISBN|0521771242}}), p. 30.</ref> ၁၉၃၀ တွင် အမျိုးသားရေးအစိုးရမှာ တရုတ်တစ်ပြည်လုံးကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့၍ နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last = Chen |first = Lifu |author2=Ramon Hawley Myers |title = The storm clouds clear over China: the memoir of Chʻen Li-fu, 1900–1993 |editor = Hsu-hsin Chang, Ramon Hawley Myers |publisher = Hoover Press |year = 1994 |page = 102 |isbn = 0-8179-9272-3 |url = https://books.google.com/books?id=MOT_axUIWooC&pg=PA102 |quote = After the 1930 mutiny ended, Chiang accepted the suggestion of Wang Ching-wei, Yen Hsi-shan, and Feng Yü-hsiang that a provisional constitution for the political tutelage period be drafted.}}</ref> ၁၉၃၆ မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် အစိုးရမှ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမူကြမ်းကို ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |author = Jing Zhiren (荆知仁) |script-title = zh:中华民国立宪史 |publisher = 联经出版公司 |language = zh}}</ref> နန်ကျင်းဆယ်စုနှစ်ကာလသည် တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံအစိုးရ၏ အာဏာအရှိဆုံးကာလဖြစ်သည်။ သို့သော် တရုတ်-တိဘက်စစ်ပွဲ၊ ဆိုဗီယက်တို့၏ကျူးကျော်မှု၊ သူပုန်တို့ထကြွမှုများ၊ ကွန်မြူနစ်တို့နှင့်တိုက်ပွဲ၊ ဂျပန်တို့၏ကျူးကျော်မှု စသောတိုက်ပွဲများစွာတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ===ဒုတိယတရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ=== {{main|ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ}} [[File:"China-First to Fight - NARA - 513567.tif|thumb|left|တရုတ်တို့သည် ၁၉၃၁ မှစ၍ ဂျပန်တို့အား ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။]] ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့သည် [[မန်ချူးရီးယား]]ဒေသကို ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၂ တွင် [[မန်ချူးကိုးနိုင်ငံ]]အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ရာ ယခင်တရုတ်ဘုရင်[[ပုရီ]]အား မန်ချူးကိုးနိုင်ငံ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ထားခဲ့သည်။ မန်ချူးရီးယားဒေသဆုံးရှုံးမှုကြောင့် တရုတ်ပြည်စီးပွားရေးမှာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဂျပန်ကျူးကျော်မှုနှင့် ပက်သက်၍ [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]မှာ မည်သို့မျှဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ ဂျပန်တို့သည် [[တရုတ်ပြည်မှ မဟာရံတံတိုင်းကြီး|တရုတ်မဟာတံတိုင်း]]မှ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ကျူးကျော်စစ်ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ ၁၉၃၆ ဒီဇင်ဘာလတွင် မန်ချူရီးယားကိုအုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်ကျန်ရွှေးလျန် (Zhang Xueliang) သည် [[ချန်ကေရှိတ်]]ကို ပြန်ပေးဆွဲခဲ့၍ ဂျပန်တို့အားတိုက်ထုတ်ရန် ကွန်မြူနစ်များနှင့် အတင်းအဓမ္မပူးပေါင်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ပေကျင်းမြို့]]အနီးရှိ မာကိုပိုလိုတံတားအနီး၌ တရုတ်နှင်ဂျပန်စစ်သားတို့သည် [[မာကိုပိုလိုတံတား တိုက်ပွဲ|စတင်တိုက်ခိုက်]]ခဲ့ကြရာ စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ သုံးလကြာသော် [[ရှန်ဟိုင်းမြို့]]ကျခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၇ တွင် [[နန်ကျင်းမြို့]]ကျခဲ့၍ [[နန်ကျင်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|နန်ကျင်းသတ်ဖြတ်မှုကြီး]] (Nanking massacre) ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မြို့တော်ကို[[ဝူဟန်မြို့]]သို့ ခေတ္တပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၄၅ မတိုင်မီအထိ [[ချုံချင့်မြို့]]ကို မြို့တော်အဖြစ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၀ တွင် ဂျပန်တို့နှင့်ပူးပေါင်းခဲ့သူ [[ဝမ်ကျင်းဝေ]] (Wang Jingwei) ကို ခေါင်းဆောင်အဖြစ်ထား၍ "တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ" ကို လက်အောက်ခံတိုင်းပြည်အဖြစ် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၀ တွင် ကူမင်တန်နှင့်ကွန်မြူနစ်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုတင်းမာလာခဲ့သည်။ ဂျပန်လက်အောက်ခံမဟုတ်သော ‌‌‌‌‌ဒေသများ၌ ကူမင်တန်နှင့်ကွန်မြူနစ်တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်တို့သည် မိမိတို့ဝါဒကို ပြန့်ပွားစေရန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ကူမင်တန်တို့သည်လည်း ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို မပြန့်ပွားနိုင်စေရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ ===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်=== [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ပစိဖိတ်ဒေသ၌ စတင်တိုင်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် တရုတ်ပြည်အရေး၌ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၄၁ တွင် အမေရိကန်မှကူမင်တန်အစိုးရအား စစ်လက်နက်နှင့်ငွေကြေး‌‌ထောက်ပံ့မှုများစွာ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၃ ဇန်နဝါရီလတွင် အမေရိကန်နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့သည် တရုတ်ချင်းမင်းဆက်လက်ထက်၌ ချုပ်ဆိုထားခဲ့သော မတရားသည့်စာချုပ်ပါ အချက်အလက်များကို ပြင်ဆင်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>Sino-American Treaty for the Relinquishment of Extraterritorial Rights in China</ref><ref>Sino-British Treaty for the Relinquishment of Extra-Territorial Rights in China</ref> အမေရိကန်သည် ဂျပန်တို့အားကောင်းမွန်စွာတိုက်ထုတ်နိုင်ရန် ကူမင်တန်နှင့်ကွန်မြူနစ်တို့ကို ပူပေါင်းစေခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၄၃ ဒီဇင်ဘာတွင် အမေရိကန်တို့သည် မိမိနယ်မြေ၌တရုတ်တို့အား လာရောက်နေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန်၏စစ်ကာလပေါလစီသည် တရုတ်နိုင်ငံကို အင်အားပြန်လည်ဖြည့်စည်း၍ မဟာမိတ်နိုင်ငံဖြ‌စ်‌‌စေရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်စစ်ကာလ၌ တရုတ်နိုင်ငံသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံသာမက [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ ရှေ့ပြေးအဖွဲ့ဖြစ်ခဲ့သော ရဲသမားကြီးလေးယောက် (Four Policemen) တို့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ [[File:Franklin D. Roosevelt, Chiang Kai-shek, and Winston Churchill at the Cairo Conference, 1943.jpg|thumb|[[ချန်ကေရှိတ်]]၊ [[ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့]]နှင့် [[ဝင်စတန် ချာချီ]]တို့ ကိုင်ရိုမြို့ကွန်ဖရန့်၌ တွေ့ဆုံကြစဉ် (၁၉၄၃)]] ၁၉၄၅ ဩဂုတ်တွင် ကူမင်တန်တို့သည် အမေရိကန်၏အကူအညီဖြင့် တရုတ်မြောက်ပိုင်းရှိ ဂျပန်တပ်များကို တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဆိုဗီယက်တို့သည် [[မန်ချူးရီးယား]]ဒေသကို ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး စစ်ကိုပြီးဆုံးစေခဲ့သော်လည်း ကွန်မြူနစ်ဝါဒကို ပြန့်ပွားစေခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ ဆိုဗီယက်တို့တည်ရှိနေမှုကြောင့် တရုတ်ကွန်မြူနစ်များမှာ ဂျပန်တို့မှအရှုံးပေး၍ချထားခဲ့သော လက်နက်များကိုသုံး၍ အင်အားပြန်လည်ဖြည့်စည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ===စစ်ပြီးကာလ=== {{see also|တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ|တရုတ်နှစ်ပြည်|တရုတ်တစ်ပြည်ပေါ်လစီ}} ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားရေးအစိုးရမှာ [[နန်ကျင်းမြို့]]သို့ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ သို့သော်နိုင်ငံသမိုင်းတစ်လျှောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများကြောင့် နိုင်ငံ့စီးပွားရေးမှာ လွန်စွာပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ဂျပန်ခေတ်ကသိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော ဒေသများကိုပြန်လည်အုပ်ချုပ်နိုင်ရန် အခက်အခဲများတွေ့ခဲ့ရသည်။ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကြောင့် သန်းပေါင်းများစွာသော ပြည်သူတို့မှာ အိမ်ခြေရာမဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၅ အောက်တိုဘာ ၂၅ တွင် ဂျပန်တို့မှအရှုံးပေးခဲ့သဖြင့် [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]နှင့် ပင်ဂူးကျွန်းများကို တရုတ်နိုင်ငံထံ ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Brendan M. Howe|title=Post-Conflict Development in East Asia|url=https://books.google.com/books?id=PA_tCwAAQBAJ&pg=PT71|year=2016|publisher=Routledge|page=71|isbn=9781317077404}}</ref> စစ်ပြီးကာလ၌တရုတ်တို့သည် ဆိုဗီယက်တို့၏ကျူးကျော်မှုကို စိုးရိမ်ခဲ့သဖြင့် အမေရိကန်မရိန်းတပ်များကို [[ပေကျင်းမြို့|ပေပင်းမြို့]]နှင့် [[ထျန်းကျင်းမြို့]]များ၌ တပ်စွဲစေခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ ၃၀ တွင် မရိန်းတပ်၏ပထမတပ်ရင်းသည် ထိုအကြောင်းဖြင့် ရှန်တုန်းကျွန်းဆွယ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="Jessup">{{cite book |last1=Jessup |first1=John E. |title=A Chronology of Conflict and Resolution, 1945–1985 |url=https://archive.org/details/isbn_0313243085 |year=1989 |publisher=Greenwood Press |location=New York |isbn=0-313-24308-5 }}</ref> ၁၉၄၆ ဇန်နဝါရီလတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ကူမင်တန်နှင့်ကွန်မြူနစ်တို့၏ တိုက်ပွဲကိုရပ်ဆိုင်းစေခဲ့သော်လည်း တိုက်ပွဲများမှာ ဆက်လက်၍သာဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အမျိုးသားရေးအစိုးရ၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည်လည်း ကျဆင်းလာခဲ့လေရာ ကွန်မြူနစ်များက အစိုးရ၏ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်အနေဖြင့် မိမိ၏ စစ်အင်အားကိုသုံး၍ [[တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ|ပြည်တွင်းစစ်]]ကို ရန်တန့်နိုင်သော်လည်း ၁၉၄၇ အစောပိုင်းတွင် အမေရိကန်တပ်များသည် တရုတ်ပြည်မှထွက်ခွာခဲ့လေသည်။ ပြည်တွင်းစစ်၏အရှိန်အဟုန်မှာ ပိုမိုပြင်းထန်သည်ထက် ပြင်းထန်လာခဲ့လေရာ သာမန်ပြည်သူများပါ ပါဝင်လာခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသည် အမျိုးသားရေးအစိုးရအား စီးပွားရေးအရထောက်ပံ့ပေးခဲ့သော်လည်း စစ်ကူတိုက်ပေးမှုမရှိခဲ့ပေ။ ===ထိုင်ဝမ်သို့တိမ်းရှောင်ရခြင်း=== [[File:Movement KMTretreat.svg|thumb|left|upright=1.15|အမျိုးသားရေးအစိုးရသည် ထိုင်ပေမြို့သို့ အဆင့်ဆင့်တိမ်းရှောင်ခဲ့ပုံ]] တရုတ်အစိုးရသည် တရုတ်ပြည်သူတို့၏ ထောက်ခံမှုကိုရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အဂတိလိုက်စားမှုနှင့် စီးပွားရေးယိမ်းယိုင်မှုကြောင့် မည်သို့မျှမဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပေ။ ၁၉၄၈ နှောင်းပိုင်းတွင် ကူမင်တန်အစိုးရ၏ အခြေအနေမှာ အလွန်ပင်ဆိုးရွားလာခဲ့လေသည်။ ကွန်မြူနစ်တို့အင်အားသည် တရုတ်ပြည်၏မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် တောင့်တင်းလျက်ရှိခဲ့သည်။ ကူမင်တန်၏ အမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်သည် ကွန်မြူနစ်တို့၏ [[ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]ထက် အင်အားသာလွန်လှသော်လည်း စစ်ပွဲများစွာတို့ကိုဆက်တိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည့်ဒဏ်ကြောင့် ကွန်မြူနစ်တို့ကို မတိုက်ထုတ်နိုင်တော့ပေ။ ထို့အပြင်ကွန်မြူနစ်တို့သည် ကူမင်တန်အစိုးရဆန့်ကျင်သည့် လူများကို ဝါဒဖြန့်စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီတွင် ကွန်မြူနစ်တို့သည် ပေပင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပေကျင်းမြို့ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ဧပြီ ၂၃ တွင် နန်ကျင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်လာလအထိ မြို့ကြီးများကို ဆက်တိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင် [[မော်စီတုန်း]]သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ မေလတွင် ချန်ကေရှိတ်သည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) ကြေညာခဲ့သည်။ အင်အားသိန်းဂဏန်းရှိသော အမျို‌သားရေးတပ်များနှင့် ၂ သန်းကျော်မျှသော ပြည်သူတို့သည် [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ထိုင်ဝမ်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အကြွင်းအကျန်မျှသာဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၉ ဒီဇင်ဘာ ၇ တွင် ချန်ကေရှိတ်သည် [[ထိုင်ပေမြို့]]ကို [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]၏ ယာယီမြို့တော်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ ထို့သို့ယာယီမြို့တော်ကို ထားရှိရခြင်းမှာ တရုတ်ပြည်မကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လိုခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ တရုတ်ပြည်တွင်းစစ်သည် နှစ်ဖက်လုံးအတွက်သာမက ဖက်မလိုက်သောသူများပါ အသေအကြေများသော စစ်ပွဲတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Rummel, Rudolph (1994), Death by Government.</ref> ၁၉၂၇ မှ ၁၉၄၉ ကာလအတွင်း သေဆုံးသူစုစုပေါင်း ၁.၈ သန်းမှ ၃.၅ သန်းခန့်ရှိခဲ့သည်။<ref>Valentino, Benjamin A. Final solutions: mass killing and genocide in the twentieth century Cornell University Press. 8 December 2005. p88</ref> ==အစိုးရ== တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးအစိုးရကို ၁၉၁၂ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နန်ကျင်းမြို့]]၌ ဖွဲ့ခဲ့သည်။ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် "နိုင်ငံတော်သည် ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတစနစ်ဖြစ်၍ ပြည်သူများတွင် အုပ်ချုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်" ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။<ref name="yb-2008">{{cite web|url=http://www.gio.gov.tw/taiwan-website/5-gp/yearbook/ch4.html |title=The Republic of China Yearbook 2008 / CHAPTER 4 Government |publisher=Government Information Office, Republic of China (Taiwan)|year=2008 |access-date=2009-05-28}}{{Dead link|date=August 2010}}</ref> [[ဆွန်ယက်ဆင်]]မှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ယာယီသမ္မတမျှသာဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အစိုးရ၏အာဏာခိုင်မြဲစေရေးအတွက် ပြည်နယ်ကိုယ်စားလှယ်များကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး ၁၉၁၃ တွင် ပထမဦးဆုံးသော လွှတ်တော်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် စစ်မင်းများကြီးစိုးနေခဲ့သောကြောင့် အစိုးရ၏အခွင့်အာဏာမှာ အကန့်အသတ်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် မန်ချူးဘုရင်စနစ်ကို အမြစ်ဖြတ်စေနိုင်သည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။ [[ယွမ်ရှိခိုင်]]သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သောအခါ လွှတ်တော်၏လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာမှာ အမည်ခံအဖြစ်သာရှိတော့သည်။ ယွမ်ရှိခိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို လျစ်လျူရှုကာ မိမိကိုယ်ကို ဧကရာဇ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ယွမ်ရှိခိုင်သည် စစ်ဗိုလ်ချုပ်များအား စေလွှတ်ကာ ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင်မူလက နယ်တွင်ကြီးစိုးနေသည့် စစ်မင်းများအား ဩဇာခံအဖြစ်သိမ်းသွင်းကာ မိမိ၏အာဏာတည်မြဲအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ယွမ်ရှိခိုင်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တရုတ်လွှတ်တော်သည် အစိုးရသစ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ စစ်မင်းများသာလျှင် ဩဇာအာဏာကြီးမားသူများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်[[ပထမကမ္ဘာစစ်]]ကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်တို့က တရုတ်အား ဂျာမနီကိုတိုက်ထုတ်ရန် တောင်းဆိုရာတွင် ထိုအစိုးရသစ်နှင့် ဆက်ဆံခဲ့သည်။ ၁၉၂၈ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ကူမင်တန်အမျိုးသား ကွန်ဂရက်အစည်းအဝေးတွင် အမျိုးသားရေးအစိုးရကို ပြန်လည်တည်ထောင်မည့် အက်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအက်ဥပဒေတွင် အမျိုးသားရေးအစိုးရကို ကူမင်တန်ဗဟိုလုပ်ဆောင်မှုကော်မတီမှ ရွေးကောက်ပြီး ထိုအစိုးရကိုဦးဆောင်ပေးရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းပေးထားသည်။ တစ်နည်းဆိုရသော် အမျိုးသားရေးအစိုးရကို ကူမင်တန်လက်အောက်၌ ထားရှိထားသည်။ အမျိုးသားရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ပို့ဆောင်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မိုင်းတွင်းများ၊ ရောင်းဝယ်ရေး ဟူသောဝန်ကြီးဌာနများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တရားရုံးချုပ်နှင့် [[ထိန်းသိမ်းရေးယွမ်]] (Control Yuan) တို့လည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ [[File:Nationalist government of Nanking - nominally ruling over entire China, 1930 (2675972715).jpg|thumb|၁၉၃၀ တွင် အမျိုးသားရေးအစိုးရ၏ တရုတ်တစ်ပြည်လုံးကို အုပ်ချုပ်နိုင်မှုမှာ အမည်ခံမျှသာ ဖြစ်ခဲ့သည်။]] ၁၉၂၈ တွင် အမျိုးသားရေးအစိုးရမှ အော်ဂန်နစ်ဥပဒေ (Organic Law)<ref>{{cite book | title = Organic Law of the National Government of the Republic of China | publisher = China |url=https://www.amazon.co.uk/Organic-National-Government-Republic-Chinese/dp/B000WTLU12 |date = 1 Jan 1928 }}</ref> ကိုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရာ ထိန်းသိမ်းရေးယွမ်အပြင် [[အမှုဆောင်ယွမ်]] (Executive Yuan)၊ [[ဥပဒေပြုရေးယွမ်]] (Legislative Yuan)၊ [[တရားရေးယွမ်]] (Judicial Yuan)နှင့် [[စစ်ဆေးရေးယွမ်]] (Examination Yuan) တို့ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ [[အမျိုးသားရေးအစိုးရ|တရုတ်အမျိုးသားအစိုးရ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်နှင့် [[အမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ စစ်သေနာပတိချုပ်ဖြစ်သည်။ [[ချန်ကေရှိတ်]]သည် ပထမဆုံးအစိုးရဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၁၉၃၁ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမည်ဖြစ်သည်။ အော်ဂန်နစ်ဥပဒေတွင် ကူမင်တန်သည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆောင်ရွက်နေစဉ် အမျိုးသားအစိုးရကိုလည်း ဦးဆောင်ပေးရမည် ဟူ၍ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>Wilbur, Clarence Martin. [https://archive.org/details/nationalistrevol00wilb_0/page/190 ''The Nationalist Revolution in China, 1923–1928'']. Cambridge University Press, 1983, p. 190.</ref> ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီး ၁၉၄၆ မေလတွင် နန်ကျင်းမြို့၌ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ ဆွေးနွှေးပွဲကြီးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ကူမင်တန်အပါအဝင် အခြားသောပါတီများမှ ပြင်ဆင်မှုများစွာဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ၁၉၄၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ တွင် ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ တွင် ထိုဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေမှာ စတင်အကျုံးဝင်ခဲ့သည်။ ထိုဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် ဗဟိုအစိုးရကို နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် "ယွမ်" ငါးခုတို့၌ အခြေခံထားပြီး သီးခြားတာဝန်ကဏ္ဍများကို ထမ်းဆောင်ရသည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည် လုပ်ဆောင်ရေးယွမ်၏ ခေါင်းဆောင်ကို ခန့်အပ်ရသည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် "ယွမ်" ငါးခုတို့သည် လူထူကိုယ်စားပြုဖြစ်သော [[အမျိုးသားလွှတ်တော် (တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]] (National Assembly) ကိုတင်ပြရသည်။ ဇန်နဝါရီလ ၁၉၄၈ တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ မတ်လတွင် လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကို ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် သမ္မတအသစ်ကို ရွေးကောက်နိုင်ခဲ့ရာ ကူမင်တန်၏အုပ်ချုပ်မှုကို ပြီးစေခဲ့သည်။ သို့သော် ရွေးကောက်ခံသမ္မတမှာ [[ကူမင်တန်ပါတီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုရွေးကောက်ပွဲရလဒ်များကို [[အမေရိကန်နိုင်ငံ]]မှ ချီးကျူးခဲ့သော်လည်း ကွန်မြူနစ်တို့သည် မကျေမနပ်ဖြစ်ခဲ့ရာ စတင်ထကြွသောင်းကျန်းခဲ့ကြသည်။ ===နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး=== {{see also|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]၊ [[ဂျပန်အင်ပါယာ|ဂျပန်]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]၊ [[နာဇီဂျာမနီ|ဂျာမနီ]]၊ [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ|ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား]]၊ [[နော်ဝေးနိုင်ငံ|‌နော်ဝေး]]၊ [[ဗာတီကန်စီးတီး]]တို့အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၅၉ နိုင်ငံနှင့် ဆက်ဆံရေးရှိခဲ့သည်။ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသော်လည်း နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကို ကာလအတန်ကြာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ တရုတ်ခေါင်းဆောင်ချန်ကေရှိတ်၏ ပြည်မကိုပြန်လည်သိမ်းယူမည်ဟူသော ကြိမ်းဝါးချက်မှာ ၁၉၄၉ အလွန် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ၏ အုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>Li Shui. [http://2006.chinataiwan.org/web/webportal/W3799218/A376833.html Chiang Kai-shek's chief bodyguard published a book revealing the 62-year history of "counterattacking the mainland"] 13 November 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021090839/http://2006.chinataiwan.org/web/webportal/W3799218/A376833.html|date=21 October 2008}}</ref><ref>Qin Xin. Taiwan army published new book uncovering secrets of Chiang Kai-shek: Plan to retake the mainland. 28 June 2006. China News Agency. [http://www.chinanews.com.cn/taiwan/lagx/news/2006/06-28/750229.shtml China News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514154443/http://www.chinanews.com.cn/taiwan/lagx/news/2006/06-28/750229.shtml |date=14 May 2008 }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂပဋိညာဉ်စာတမ်း|အတ္တလန္တိတ် ပဋိညာဉ်စာချုပ်]]အရ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံသည် [[ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမြဲတမ်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ]]ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံကို အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှထုတ်ပယ်ခဲ့ပြီး ကွန်မြူနစ်ဦးဆောင်သည့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]သည် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{notelist}} ==ကိုးကားချက်များ== ===ကျမ်းကိုး=== {{reflist}} ===ရင်းမြစ်စာအုပ်များ=== {{refbegin}} * {{cite book |author = Botjer, George F. |title = A short history of Nationalist China, 1919-1949 |url = https://books.google.com/books?id=rtAXAAAAMAAJ&q=chahars+1919 |year = 1979 |publisher = Putnam |page = 180 |isbn = 9780399123825 }} * {{cite book |last = Fenby |first = Jonathan |year = 2009 |title = The Penguin History of Modern China: The Fall and Rise of a Great Power, 1850–2008 |url = https://archive.org/details/penguinhistoryof0000fenb |publisher = Penguin |location = London }} * {{cite book |last = Harrison |first= Henrietta|year = 2001 |title = China |url = https://archive.org/details/chinainventingna00henr |url-access = registration |publisher = Arnold; New York: Oxford University Press |location = London |isbn = 0340741333 |ref = none }}. In the series "Inventing the Nation." * Jowett, Philip. (2013) ''China's Wars: Rousing the Dragon 1894–1949'' (Bloomsbury Publishing, 2013). * Leung, Edwin Pak-wah. ''Historical Dictionary of Revolutionary China, 1839-1976'' (1992) [https://archive.org/details/historicaldictio0000unse online free to borrow] * Leung, Edwin Pak-wah. ''Political Leaders of Modern China: A Biographical Dictionary'' (2002) * Li, Xiaobing. (2007) ''A History of the Modern Chinese Army'' [https://books.google.com/books?id=svBt-hzD53AC excerpt] * Li, Xiaobing. (2012) ''China at War: An Encyclopedia'' [https://books.google.com/books?id=R7qNuIJJsNEC excerpt] * {{cite book |last = Mitter |first = Rana |year = 2004 |title = A Bitter Revolution: China's Struggle with the Modern World |url = https://archive.org/details/bitterrevolution00mitt_0 |url-access = registration |publisher = Oxford University Press |location = Oxford; New York |isbn = 0192803417 |ref = none }} * {{cite book |last = Sheridan| first = James E. |year = 1975 |title = China in Disintegration : The Republican Era in Chinese History, 1912-1949 |url = https://archive.org/details/chinaindisintegr0000sher |url-access = registration |publisher = Free Press |location = New York |isbn = 0029286107 |ref = none }} * {{cite book |last = Taylor |first = Jay |year = 2009 |title = The Generalissimo: Chiang Kai-Shek and the Struggle for Modern China |publisher = Belknap Press of Harvard University Press |location = Cambridge, MA |isbn = 9780674033382 |ref = none |url-access = registration |url = https://archive.org/details/generalissimochi00tayl }} * {{cite book |last = van de Ven |first = Hans |year = 2017 |title = China at War: Triumph and Tragedy in the Emergence of the New China, 1937-1952 |publisher = Profile Books Limited |location = London |url = https://books.google.com/books?id=a9PMmgEACAAJ |isbn = 9781781251942 |ref = none }} * Vogel, Ezra F. ''China and Japan: Facing History'' (2019) [https://www.amazon.com/China-Japan-Ezra-F-Vogel/dp/0674916573/ excerpt] * Westad, Odd Arne. ''Restless Empire: China and the World since 1750'' (2012) [https://archive.org/details/restlessempirech0000west Online free to borrow] * Wilbur, Clarence Martin. ''Sun Yat-sen, frustrated patriot'' (Columbia University Press, 1976), a major scholarly biography [https://archive.org/details/sunyatsenfrustra0000wilb online] * Yu, George T. "The 1911 Revolution: Past, Present, and Future," ''Asian Survey'', 31#10 (1991), pp.&nbsp;895–904, [https://www.jstor.org/stable/2645062 online] historiography * {{cite book |last=Wright |first=Tim |title = Chinese Studies |chapter = Republican China, 1911–1949 |year=2018 |series = Oxford Bibliographies |publisher = Oxford University Press |doi = 10.1093/OBO/9780199920082-0028 |isbn=9780199920082}} {{refend}} [[ကဏ္ဍ: တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] [[ကဏ္ဍ: သမ္မတနိုင်ငံဟောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ: တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] fj1vnnoxkx4plj617o32a6tzb668smi ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ 0 209557 1059927 1023949 2026-10-24T05:11:31Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059927 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ | image = Khaotung Thanawat Rattanakitpaisan at GMMTV2024.png | alt = | caption = | birth_name = | native_name = ธนวัฒน์ รัตนกิจไพศาล | native_name_lang = tha | birth_date = {{Birth date and age|1998|10|13|df=yes}} | birth_place = [[ချင်းမိုင်မြို့]] | alma_mater = | height = | other_names = Khaotung | occupation = သရုပ်ဆောင် | years_active = 2018–present | known_for = {{plainlist| * AU in ''My Tee'' * Joe in ''Blacklist'' * Fong in ''2gether The Series'' * Chonlatee in ''Tonhon Chonlatee'' * Longtae in ''A Tale of Thousand Stars'' }} | agent = [[GMMTV]] | website = }} '''ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ''' ({{lang-th|ธนวัฒน์ รัตนกิจไพศาล}}, {{lang-en|Thanawat Ratanakitpaisan}}, ၁၉၉၈ အောက်တိုဘာ ၁၃ ဖွား) သည် '''ခေါင်တန်''' ({{lang-en|Khaotung}}, {{lang-th|ข้าวตัง}}) ဟူ၍ လူသိများသည့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ==ဘဝ== ၁၉၉၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ချင်းမိုင်မြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://sudsapda.com/top-lists/241863.html|title=ทำความรู้จัก ป๊อด-ข้าวตัง คู่จิ้นน้องใหม่ ที่จับมือกันมาขโมยหัวใจสาววาย|accessdate=2021-03-01|publisher=sudsapda.com}}</ref> မုန်ဖို့အထက်တန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်ပြီး [[ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်]]၊ ဆေးသိပ္ပံဌာနတွင် ဝင်ခွင့်ရသော်လည်း [[:en:Kasetsart University|ကာဆဲဆတ်တက္ကသိုလ်]]တွင် အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Thanawat Rattanakitpaisan|url=https://www.facebook.com/thanawat.rattanakitpaisan|website=www.facebook.com|accessdate=2020-07-11|language=タイ語|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/138601|title=“ป๊อด – ข้าวตัง” กอดคอยึดพื้นที่หัวใจสาว (วาย) ฝ่าความกดดัน รับบทนำครั้งแรก|accessdate=2021-03-01|publisher=PPTV HD 36}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် ဆေးသိပ္ပံဌာနတွင် တက်ရောက်ခဲ့စဉ် AMS Fresh Boy 2017 ၌ winner အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/SMOMedtech/posts/1868240733428914|title=ผลการประกวด "AMS Freshy Boy & Girl 2017"|accessdate=2021-03-01|publisher=สโมสรนักศึกษาคณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่}}</ref> ဂီတာတီးခြင်းကို ဝါသနာထုံသည်။ ==ဆောင်ရွက်ချက်== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထုတ်လွှင့်သည့် ''My Tee'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် AU အဖြစ် ပွဲဦးထွက် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ''[[ဘလက်လစ်တ် (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|ဘလက်လစ်တ်]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဂျိုးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether The Series]]'' တွင် Fong အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ''[[ကြယ်တစ်ထောင်ပုံပြင်]]''တွင် ​လောင်ထယ်အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ''[[Tonhon Chonlatee]]'' (၂၀၂၀) ဖြင့် ပွဲဦးထွက်သည်။<ref>{{cite web |title=“GMMTV” จับมือ “AIS PLAY” ครั้งแรก สร้างออริจินัลซีรีส์ 2 เรื่องโดยนักแสดงวัยรุ่นชั้นนำ “คนละทีเดียวกัน” และ “ต้นหนชลธี” |url=https://www.gmm-tv.com/news/2081/ |website=www.gmm-tv.com |language=th-th |accessdate=14 August 2021 |archivedate=23 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023052154/https://www.gmm-tv.com/news/2081/ }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကစ၍ A*FLEUR အမည်ဖြင့် အိတ်အမျိုးမျိုး၊ တီရှပ်၊ အဝတ်အစားအမျိုးမျိုးကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=A*FLEUR(@a__fleur) • Instagram写真と動画|url=https://www.instagram.com/a__fleur/|website=www.instagram.com|accessdate=2020-07-11|language=タイ語|publisher=}}</ref> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်သံအစီအစဉ်=== {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- | rowspan="2" |2018 | ''[[:en:'Cause You're My Boy|'Cause You're My Boy]]'' | rowspan="2" |Au | Support role | <ref>{{Cite web |title=Newsroom - G"MM' GRAMMY |url=https://www.grammy.co.th/newsroom/news-single.php?id=5255 |access-date=2023-12-30 |website=www.grammy.co.th |archive-date=12 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212081630/https://www.grammy.co.th/newsroom/news-single.php?id=5255 }}</ref> |- | ''[[Our Skyy]]'' | Guest role | <ref>{{Cite web |date=2018-11-20 |title=สานต่อความฟิน 5 คู่จิ้นโปรเจกต์ "Our Skyy อยากเห็นท้องฟ้าเป็นอย่างวันนั้น" |url=https://www.sanook.com/movie/82621/ |access-date=2023-12-31 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 | ''The Charming Step Mom'' | Kothom | Support role | <ref name=":5">{{Cite web |date=2019-08-30 |title=เรื่องย่อละคร "แม่มดเจ้าเสน่ห์" {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%87%e0%b8%a2%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%a5%e0%b8%b0%e0%b8%84%e0%b8%a3-%e0%b9%81%e0%b8%a1%e0%b9%88%e0%b8%a1%e0%b8%94%e0%b9%80%e0%b8%88%e0%b9%89/ |access-date=2023-12-30 |language=th}}</ref> |- | ''[[:en:Blacklist (Thai TV series)|Blacklist]]'' | Joe | Support role | <ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |title=Blacklist: Stand up to the bullies! |url=https://www.gmanetwork.com/gtv/drama/blacklist/191285/blacklist-stand-up-to-the-bullies/video |access-date=2023-12-31 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" | 2020 | ''[[:en:2gether (Thai TV series)|2gether]]'' | rowspan="2" | Fong (Tine's friend) | Support role | <ref name=":6">{{Cite web |date=2020-02-14 |title=แฟนๆเฮลั่น "ไบร์ท-วิน" พร้อมลงจอชวนจิ้น ใน "เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/88679-2/ |access-date=2023-12-30 |language=th}}</ref> |- | ''[[Still 2gether]]'' | Support role | <ref>{{Cite web |date=2020-08-13 |title=เรื่องย่อ "เพราะเรา(ยัง)คู่กัน" (มีคลิป) |url=https://mgronline.com/drama/detail/9630000083090 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |- | ''[[Tonhon Chonlatee]]'' | Chonlatee | Main role |- | rowspan="2" |2021 | ''[[:en:A Tale of Thousand Stars|A Tale of Thousand Stars]]'' | Longtae (Khama's son) | Support role |<ref name=":7">{{Cite web |date=2021-01-28 |title="เอิร์ท-มิกซ์" พร้อมมอบความฟินในซีรีส์ "นิทานพันดาว" ลงจอ 29 ม.ค.นี้ |url=https://mgronline.com/drama/detail/9640000008727 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |- | ''[[:en:55:15 Never Too Late|55:15 Never Too Late]]'' | Songpol / Paul | Main role |<ref name=":8">{{Cite web |date=2021-12-10 |title="ข้าวตัง" ตกใจ!!! ย้อนวัยเจอ "ภวินท์" ลูกชายคนที่แอบชอบ {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/144736-2/ |access-date=2023-12-30 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012014640/https://kazz-magazine.com/144736-2/ |archive-date=12 October 2025 |url-status=dead}}</ref> |- | 2022 | ''[[:en:The Eclipse (TV series)|The Eclipse]]'' | Ayan | Main role | <ref>{{Cite web |title=Newsroom - G"MM' GRAMMY |url=https://www.gmmgrammy.com/newsroom/news-single.php?id=9606 |access-date=2023-12-30 |website=www.gmmgrammy.com}}</ref> |- | rowspan="4" |2023 | ''Moonlight Chicken'' | Gaipa | Support role | <ref name=":10">{{Cite web |date=2023-02-27 |title=พระจันทร์มันไก่ ซีรีส์พิสูจน์ฝีมือว่าด้วยชีวิตและความสัมพันธ์ที่แสงจันทร์ส่องไม่ถึง |url=https://thestandard.co/moonlight-chicken-series/ |access-date=2023-12-30 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> |- | ''Our Skyy 2'' | Ayan | Main role | <ref name=":11">{{Cite web |date=2023-04-11 |title=8 ซีรีส์บิ๊กโปรเจกต์ Our Skyy 2 ฟินกันอีกครั้งให้หายคิดถึง |url=https://www.sanook.com/movie/141959/ |access-date=2023-12-30 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref> |- | ''[[:en:Home School (Thai TV series)|Home School]]'' | Zero | Guest role (Ep. 18) | |- | ''[[:en:Only Friends|Only Friends]]'' | "Ray" Pakon | Main role | <ref name=":12">{{Cite web |date=2023-08-19 |title=เรื่องย่อ Only Friends เพื่อนต้องห้าม ซีรีส์ช่อง GMM25 |url=https://www.sanook.com/movie/151475/ |access-date=2023-12-30 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref> |- | 2024 | ''[[:en:The Heart Killers|The Heart Killers]]'' | "Bison" Aechitpol Phanlert | Main role | <ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=x7jcRTDVsJI |title=[LIVE] GMMTV2024 UP&ABOVE PART2เตรียมพบกับงานแถลงข่าวเปิดตัวคอนเทนต์ของ GMMTV ในปี 2024 ส่วนที่ 2 |language=th | publisher = GMMTV |access-date=2024-04-24}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[:en:Ossan's Love Thailand|Ossan's Love Thailand]]'' | Kaitong (Alone's boyfriend) | Guest role (Ep. 2, 11) | |- | ''Sweet Tooth, Good Dentist'' | Jeng | Guest role (Ep. 9) | |- | TBA | ''Cat for Cash'' | Lynx | Main role | <ref>{{Cite tweet|number=1861393424932581664|user=GMMTV|title=เปย์รักด้วยแมวเลี้ยง Cat For Cash|access-date=26 November 2024|date=26 November 2024}}</ref> |} === ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များ === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref. |- | 2021 | ''Safe House'' | Cast member | Season winner |<ref>{{Cite web |title=รายการ "SAFE HOUSE บ้านลับ จับ LIVE" กระแสปังสนั่นออนไลน์ทั่วโลก!!! "กัน-เต-เอิร์ท-มิกซ์-ลุค-ปอนด์-ภูวิน-ข้าวตัง-นีโอ" 9 หนุ่มสุดฮอต สร้างปรากฏการณ์ความฟิน REALITY LIVE SHOW พร้อมโกยความสำเร็จถล่มทลาย |url=https://www.gmmgrammy.com/newsroom/news-single.php?id=8760 |access-date=2024-06-02 |website=GMM Grammy}}</ref> |- | 2022 | ''Safe House: Season 4'' | Cast member | |<ref>{{Cite web |title="SAFE HOUSE SEASON 4" กลับมาแล้ว "เต-นิว" นำทีมไลฟ์สดเรื่องสนุกสุดเกรียน |url=https://entertainment.trueid.net/detail/5ZX8kYQgWPoZ |access-date=2024-06-02 |website=TrueID |language=th}}</ref> |- | 2024 | ''[[:en:School Rangers|School Rangers]]'' | Host | |} === ရုပ်ရှင် === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- | 2021 | ''[[:en:2gether: The Movie|2gether: The Movie]]'' | Fong | Support role | <ref>{{Cite web |date=2021-11-01 |title=สิ้นสุดการรอคอย!!! "เพราะเราคู่กัน THE MOVIE" เตรียมเข้าฉาย 11พ.ย.นี้ ทุกโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/143123-2/ |access-date=2023-12-30 |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-11 |title=กรี๊ดสุด!!! "GMMTV" เปิดรอบปฐมทัศน์เพราะเราคู่กัน THE MOVIE "ไบร์ท-วิน" ชวนสัมผัสความฟินที่จิ้นยิ่งกว่าเดิม ฉายพร้อมกันทุกโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ 11 พ.ย.นี้ |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9640000111814 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |} ==အယ်လ်ဘမ်များ== ===တေးသံသွင်း=== {| class="wikitable" !Year !Title !Album !Label !Ref |- |2021 |"Never Too Late" |''[[:en:55:15 Never Too Late|55:15 Never Too Late]]'' ''OST'' | rowspan="6" |[[:en:GMMTV Records|GMMTV Records]] |- |2022 |"คลาด (Over The Moon)" |''[[:en:The Eclipse (TV series)|The Eclipse]] OST'' |<ref>{{Cite web |title='ข้าวตัง ธนวัฒน์' ถ่ายทอดเพลงรักผ่านซิงเกิล 'คลาด (OVER THE MOON)' เพลงประกอบซีรีส์ 'คาธ The Eclipse' |url=https://workpointtoday.com/over-the-moon-the-eclipse-0/ |access-date=2023-12-30 |website=workpointTODAY |language=th }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-09-09 |title="ข้าวตัง" ส่งความรู้สึกถึงคนกลัวความรัก!!! ในเพลง "คลาด" (OVER THE MOON) ประกอบซีรีส์ "คาธ The Eclipse" |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9650000086547 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 |"The Moon Represents My Heart" {{Small|(with [[:en:Pirapat Watthanasetsiri|Earth]], [[:en:Sahaphap Wongratch|Mix]], [[:en:Kanaphan Puitrakul|First]], [[:en:Norawit Titicharoenrak|Gemini]], [[:en:Nattawat Jirochtikul|Fourth]])}} |''Midnight Series: Moonlight Chicken OST'' |<ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title="เอิร์ท-มิกซ์-เฟิร์ส-ข้าวตัง-เจมีไนน์-โฟร์ท" ปล่อยซิงเกิลละมุน "The Moon Represents My Heart" |url=https://www.sanook.com/music/2455993/ |access-date=2023-12-31 |website=www.sanook.com/music |language=th}}</ref> |- |"ฟังดีดี (Your World, My World)" {{Small|(with [[:en:Kanaphan Puitrakul|First Kanaphan]])}} |''Our Skyy 2 OST'' |<ref>{{Cite web |title=ฟังดีดี (Your World, My World) Ost.Our Skyy คาธ - First, Khaotung |url=https://www.gmm-tv.com/contents/playlist/g9ngJ/?v=4q6mE |access-date=2024-01-01 |website=GMMTV}}</ref> |- |"เอาเลยมั้ย (Let's Try)" |''[[:en:Only Friends|Only Friends]] OST'' |<ref>{{Cite web |title=เอาเลยมั้ย (Let's Try) Ost.Only Friends เพื่อนต้องห้าม - Khaotung Thanawat |url=https://www.gmm-tv.com/contents/playlist/g9ngJ/?v=8njA0&fbrefresh=CAN_BE_ANYTHING |access-date=2024-01-01 |website=GMMTV}}</ref> |- | 2024 | "เขาจ้างให้ผมจีบนักฆ่า (Destroy Love)" | ''[[:en:The Heart Killers|The Heart Killers]] OST'' | |} ===ပရိသတ်တွေ့ဆုံပွဲ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !Year !Title !Date !Venue ! class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Reference}} |- |2020 |คั่นกู 2gether Live On Stage |2020 October 17, 18 |Union Mall Union Hall<br />V LIVE（18th only） |<ref>{{Cite web|title=“GMMTV” พร้อมเสิร์ฟความฟินทั่วโลก ในงาน “คั่นกู 2gether Live On Stage” “ไบร์ท-วิน” นำทีมสร้างโมเมนต์ ครั้งแรกที่ได้เจอกันแบบไม่มีอะไรคั่น 17-18 ตุลาคม ที่ ยูเนี่ยน ฮอลล์ เปิดขายบัตร 5 กันยายนนี้|url=https://www.gmm-tv.com/news/2126/|website=GMMTV|publisher=GMMTV|accessdate=30 June 2020|language=Thai|archivedate=22 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211022140823/https://www.gmm-tv.com/news/2126/}}</ref> |- |2021 |[[Tonhon Chonlatee]] LET'S SEA LIVE FAN MEETING |2021 February 27 |TTM LIVE |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nlKC-sc9gXM|title=TONHON CHONLATEE LET'S SEA LIVE FAN MEETING|accessdate=2021-02-27|publisher=GMMTV|website=YouTube}}</ref> |- |} ==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း== {| class="wikitable" !Year !Award !Category !Work !Result !Ref |- | rowspan="3" |2023 | rowspan="3" |Y Universe Awards |Best Supporting Actor |''Moonlight Chicken'' |{{won}} |- |Best Actor in a Leading Role | rowspan="2" |''[[:en:Only Friends|Only Friends]]'' |{{nom}} |- |Best Series OST |{{nom}} |- | rowspan="5" |2024 | rowspan="3" |[[:en:Asian Television Awards|28th Asian Television Awards]] |Best Actor in a Supporting Role |''Moonlight Chicken'' |{{nom}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite tweet|number=1723291616625283484|user=GMMTV|title=ขอแสดงความยินดีกับศิลปินและผลงานของ GMMTV ที่ได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัล #28thAsianTelevisionAwards ใน 12 สาขารางวัล รวม 18 รายชื่อ|access-date=2024-10-16|date=2024-10-16}}</ref> |- | rowspan="2" |Best Theme Song |"The Moon Represents My Heart" |{{nom}} |- |"คลาด (Over The Moon)" |{{nom}} |- | rowspan="2" |29th Asian Television Awards |Best Actor in a Leading Role |''Only Friends'' |{{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite tweet|number=1846476464805597684|user=GMMTV|title=ขอแสดงความยินดีกับศิลปินและผลงานของ GMMTV ที่ได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัล Asian Television Awards ครั้งที่ 29 ใน 14 สาขารางวัล รวม 21 รายชื่อ|access-date=2024-10-16|date=2024-10-16}}</ref> |- |Best Theme Song |"เอาเลยมั้ย (Let’s Try)" |{{nom}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Twitter|myktnw}} * {{Instagram|khaotungg}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] 5kxct40gaoe273q8g73c74i86g1fk13 ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်) 0 213311 1059948 1039579 2026-10-24T09:07:09Z Kaday Han Thaw 122086 1059948 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ဂျိုဆောန် ထယ်ဂျို<br>{{nobold|조선 태조}}<br>{{nobold|朝鮮太祖}} | image = King Taejo Yi 02.jpg | caption = ထယ်ဂျိုဘုရင် ပုံတူ | succession1 = [[:en:List of kings of Joseon|ဂျိုဆောန် ဘုရင်]] | reign1 = [[၁၃၉၂]] ~ [[၁၃၉၈]] | cor-type1 = နန်းသိမ်းခြင်း | coronation1 = [[:en:Kaesong|ဂယ်ဆောင်း]]၊ ဆူချံနန်းတော် | predecessor1 = ''မင်းဆက် တည်ထောင်'' | successor1 = [[:en:Jeongjong of Joseon|ဂျောင်းဂျွံ]] | dynasty = [[ရီရာဇဝံသ]] | temple name = ထယ်ဂျို({{korean|hangul=태조|hanja=太祖|labels=no}}) | house = [[ဂျောန်ဂျူ ရီနွယ်]] | house-type = မျိုးနွယ် | father = [[:en:Yi Cha-ch'un|လီချာချုန်]] | mother = [[:en:Queen Uihye|အွီဟဲ မိဖုရားခေါင်ကြီး]] | birth_date = [[၄ နိုဝင်ဘာ]] [[၁၃၃၅]] | birth_place = [[:en:Goryeo under Mongol rule|ယွမ်တိုင်းပြည်]]၊ [[:en:Ssangseong Prefecturea|စံဆောင်ခရိုင်]] | death_date = [[၂၇ ဇွန်]] [[၁၄၀၈]] (အသက် ၇၂) | death_place = [[ဂျိုဆောန်]]၊ [[ဆိုးလ်|ဟန်ဆောင်း]]၊ [[:en:Changdeokgung|ချံဒေါ့က်နန်းတော်]] | burial_place = {{flag|South Korea}}၊ [[:en:Gyeonggi Province|ဂယောင်းဂီတိုင်း]]၊ [[:en:Guri|ဂူရီ]]၊ [[:en:Donggureung|ဒွံဂုရုံ]] | full name = ရီဆောင်းဂယ် ({{korean|hangul=이성계|hanja=李成桂|labels=no}}) → လီဒန် ({{korean|hangul=이단|hanja=李旦|labels=no}}) | religion = [[ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | signature = Taejo signature.jpg|80px }} '''ထယ်ဂျို''' ({{lang-ko|태조 太祖}}; [[၁၃၃၅]] နိုဝင်ဘာ ၄ – [[၁၄၀၈]] ဇွန် ၂၇) သည် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယား]] [[ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]ကို တည်ထောင်သူ<ref>{{Cite news|url=http://www.wowkorea.jp/section/column/read/167648.htm|title=＜Wコラム＞朝鮮王朝おもしろ人物列伝～朝鮮王朝を建国した初代王・太祖|newspaper=wowKorea（ワウコリア）|date=2016-06-07|accessdate=2020-11-28}}</ref>နှင့် ဂျိုဆောန်ပြည်၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ဂျိုဆောန်ပြည်ကို [[၁၃၉၂]] ခုနှစ်မှ [[၁၃၉၈]] ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{URL|1=https://kotobank.jp/word/%E6%9D%8E%E6%88%90%E6%A1%82-148811#w-2220778|2=李成桂 日本国語大辞典}}</ref> နန်းစံအမည်မှာ '''ရီဆောင်းဂယ်''' ဖြစ်သည်။ == ဘဝအစနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဖခင် လီချာချုန်သည် တရုတ်ပြည် [[ယွမ်မင်းဆက်|ယွမ်တိုင်းပြည်]] လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းသူဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်သည်။<ref>태조실록 5권, 태조 3년 4월 28일 정유 3번째기사</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20201104214932/https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1134059&cid=40942&categoryId=33383&mobile 의혜왕후 懿惠王后 - Doosan Encyclopedia]". ''Doosan Encyclopedia''. Archived from [http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1134059&cid=40942&categoryId=33383&mobile the original] on November 4, 2020. </ref><ref>"{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313163731/http://www.rootsinfo.co.kr/info/roots/view_people.php?id=13806 |date=13 March 2021 }}". Archived from [http://www.rootsinfo.co.kr/info/roots/view_people.php?id=13806 the original] on June 3, 2018.</ref> ရီဆောင်းဂယ်သည် [[ဂိုလျော]]တပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာတွင် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်မှုကြောင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးတက်လာပြီး ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် နန်းစွန့်ခြင်း == ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ပုန်ကန်ဖြုတ်ချကာ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် သားတော်များအကြား နန်းလုသည့်အရေး (ပထမဆုံး မင်းသားများ၏ အရေး) ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ပလ္လင်မှ ဆင်းပေးခဲ့ရသည်။ ထယ်ဂျိုဘုရင်သည် ၁၄၀၈ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|1335|1408}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] 2b1let7moga2s2rws02nh2ldkhf7ey4 1059949 1059948 2026-10-24T09:07:28Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1059949 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ဂျိုဆောန် ထယ်ဂျို<br>{{nobold|조선 태조}}<br>{{nobold|朝鮮太祖}} | image = King Taejo Yi 02.jpg | caption = ထယ်ဂျိုဘုရင် ပုံတူ | succession1 = [[:en:List of kings of Joseon|ဂျိုဆောန် ဘုရင်]] | reign1 = [[၁၃၉၂]] ~ [[၁၃၉၈]] | cor-type1 = နန်းသိမ်းခြင်း | coronation1 = [[:en:Kaesong|ဂယ်ဆောင်း]]၊ ဆူချံနန်းတော် | predecessor1 = ''မင်းဆက် တည်ထောင်'' | successor1 = [[:en:Jeongjong of Joseon|ဂျောင်းဂျွံ]] | dynasty = [[ရီရာဇဝံသ]] | temple name = ထယ်ဂျို({{korean|hangul=태조|hanja=太祖|labels=no}}) | house = [[ဂျောန်ဂျူ ရီနွယ်]] | house-type = မျိုးနွယ် | father = [[:en:Yi Cha-ch'un|လီချာချုန်]] | mother = [[:en:Queen Uihye|အွီဟဲ မိဖုရားခေါင်ကြီး]] | birth_date = [[၄ နိုဝင်ဘာ]] [[၁၃၃၅]] | birth_place = [[:en:Goryeo under Mongol rule|ယွမ်တိုင်းပြည်]]၊ [[:en:Ssangseong Prefecturea|စံဆောင်ခရိုင်]] | death_date = [[၂၇ ဇွန်]] [[၁၄၀၈]] (အသက် ၇၂) | death_place = [[ဂျိုဆောန်]]၊ [[ဆိုးလ်|ဟန်ဆောင်း]]၊ [[:en:Changdeokgung|ချံဒေါ့က်နန်းတော်]] | burial_place = {{flag|South Korea}}၊ [[:en:Gyeonggi Province|ဂယောင်းဂီတိုင်း]]၊ [[:en:Guri|ဂူရီ]]၊ [[:en:Donggureung|ဒွံဂုရုံ]] | full name = ရီဆောင်းဂယ် ({{korean|hangul=이성계|hanja=李成桂|labels=no}}) → လီဒန် ({{korean|hangul=이단|hanja=李旦|labels=no}}) | religion = [[ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | signature = Taejo signature.jpg|80px }} '''ထယ်ဂျို''' ({{lang-ko|태조 太祖}}; [[၁၃၃၅]] နိုဝင်ဘာ ၄ – [[၁၄၀၈]] ဇွန် ၂၇) သည် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယား]] [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]ကို တည်ထောင်သူ<ref>{{Cite news|url=http://www.wowkorea.jp/section/column/read/167648.htm|title=＜Wコラム＞朝鮮王朝おもしろ人物列伝～朝鮮王朝を建国した初代王・太祖|newspaper=wowKorea（ワウコリア）|date=2016-06-07|accessdate=2020-11-28}}</ref>နှင့် ဂျိုဆောန်ပြည်၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ဂျိုဆောန်ပြည်ကို [[၁၃၉၂]] ခုနှစ်မှ [[၁၃၉၈]] ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{URL|1=https://kotobank.jp/word/%E6%9D%8E%E6%88%90%E6%A1%82-148811#w-2220778|2=李成桂 日本国語大辞典}}</ref> နန်းစံအမည်မှာ '''ရီဆောင်းဂယ်''' ဖြစ်သည်။ == ဘဝအစနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဖခင် လီချာချုန်သည် တရုတ်ပြည် [[ယွမ်မင်းဆက်|ယွမ်တိုင်းပြည်]] လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းသူဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်သည်။<ref>태조실록 5권, 태조 3년 4월 28일 정유 3번째기사</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20201104214932/https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1134059&cid=40942&categoryId=33383&mobile 의혜왕후 懿惠王后 - Doosan Encyclopedia]". ''Doosan Encyclopedia''. Archived from [http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1134059&cid=40942&categoryId=33383&mobile the original] on November 4, 2020. </ref><ref>"{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313163731/http://www.rootsinfo.co.kr/info/roots/view_people.php?id=13806 |date=13 March 2021 }}". Archived from [http://www.rootsinfo.co.kr/info/roots/view_people.php?id=13806 the original] on June 3, 2018.</ref> ရီဆောင်းဂယ်သည် [[ဂိုလျော]]တပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာတွင် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်မှုကြောင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးတက်လာပြီး ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် နန်းစွန့်ခြင်း == ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ပုန်ကန်ဖြုတ်ချကာ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် သားတော်များအကြား နန်းလုသည့်အရေး (ပထမဆုံး မင်းသားများ၏ အရေး) ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ပလ္လင်မှ ဆင်းပေးခဲ့ရသည်။ ထယ်ဂျိုဘုရင်သည် ၁၄၀၈ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|1335|1408}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] nyyxgpyy24u3dtz7d0vbfjhi2gbxtky 1059950 1059949 2026-10-24T09:08:02Z Kaday Han Thaw 122086 1059950 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ဂျိုဆောန် ထယ်ဂျို<br>{{nobold|조선 태조}}<br>{{nobold|朝鮮太祖}} | image = King Taejo Yi 02.jpg | caption = ထယ်ဂျိုဘုရင် ပုံတူ | succession1 = [[:en:List of kings of Joseon|ဂျိုဆောန် ဘုရင်]] | reign1 = [[၁၃၉၂]] ~ [[၁၃၉၈]] | cor-type1 = နန်းသိမ်းခြင်း | coronation1 = [[:en:Kaesong|ဂယ်ဆောင်း]]၊ ဆူချံနန်းတော် | predecessor1 = ''မင်းဆက် တည်ထောင်'' | successor1 = [[:en:Jeongjong of Joseon|ဂျောင်းဂျွံ]] | dynasty = [[ရီရာဇဝံသ]] | temple name = ထယ်ဂျို({{korean|hangul=태조|hanja=太祖|labels=no}}) | house = [[ဂျောန်ဂျူ ရီနွယ်]] | house-type = မျိုးနွယ် | father = [[:en:Yi Cha-ch'un|လီချာချုန်]] | mother = [[:en:Queen Uihye|အွီဟဲ မိဖုရားခေါင်ကြီး]] | birth_date = [[၄ နိုဝင်ဘာ]] [[၁၃၃၅]] | birth_place = [[:en:Goryeo under Mongol rule|ယွမ်တိုင်းပြည်]]၊ [[:en:Ssangseong Prefecturea|စံဆောင်ခရိုင်]] | death_date = [[၂၇ ဇွန်]] [[၁၄၀၈]] (အသက် ၇၂) | death_place = [[ဂျိုဆောန်]]၊ [[ဆိုးလ်|ဟန်ဆောင်း]]၊ [[:en:Changdeokgung|ချံဒေါ့က်နန်းတော်]] | burial_place = {{flag|South Korea}}၊ [[:en:Gyeonggi Province|ဂယောင်းဂီတိုင်း]]၊ [[:en:Guri|ဂူရီ]]၊ [[:en:Donggureung|ဒွံဂုရုံ]] | full name = ရီဆောင်းဂယ် ({{korean|hangul=이성계|hanja=李成桂|labels=no}}) → လီဒန် ({{korean|hangul=이단|hanja=李旦|labels=no}}) | religion = [[ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | signature = Taejo signature.jpg|80px }} '''ထယ်ဂျို''' ({{lang-ko|태조 太祖}}; [[၁၃၃၅]] နိုဝင်ဘာ ၄ – [[၁၄၀၈]] ဇွန် ၂၇) သည် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယား]] [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]ကို တည်ထောင်သူ<ref>{{Cite news|url=http://www.wowkorea.jp/section/column/read/167648.htm|title=＜Wコラム＞朝鮮王朝おもしろ人物列伝～朝鮮王朝を建国した初代王・太祖|newspaper=wowKorea（ワウコリア）|date=2016-06-07|accessdate=2020-11-28}}</ref>နှင့် ဂျိုဆောန်ပြည်၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည်။ ဂျိုဆောန်ပြည်ကို [[၁၃၉၂]] ခုနှစ်မှ [[၁၃၉၈]] ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{URL|1=https://kotobank.jp/word/%E6%9D%8E%E6%88%90%E6%A1%82-148811#w-2220778|2=李成桂 日本国語大辞典}}</ref> နန်းစံအမည်မှာ '''ရီဆောင်းဂယ်''' ဖြစ်သည်။ == ဘဝအစနှင့် စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဖခင် လီချာချုန်သည် တရုတ်ပြည် [[ယွမ်မင်းဆက်|ယွမ်တိုင်းပြည်]] လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းသူဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ တရုတ်လူမျိုး ဖြစ်သည်။<ref>태조실록 5권, 태조 3년 4월 28일 정유 3번째기사</ref><ref>"[https://web.archive.org/web/20201104214932/https://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1134059&cid=40942&categoryId=33383&mobile 의혜왕후 懿惠王后 - Doosan Encyclopedia]". ''Doosan Encyclopedia''. Archived from [http://terms.naver.com/entry.nhn?docId=1134059&cid=40942&categoryId=33383&mobile the original] on November 4, 2020. </ref><ref>"{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210313163731/http://www.rootsinfo.co.kr/info/roots/view_people.php?id=13806 |date=13 March 2021 }}". Archived from [http://www.rootsinfo.co.kr/info/roots/view_people.php?id=13806 the original] on June 3, 2018.</ref> ရီဆောင်းဂယ်သည် [[ဂိုလျော]]တပ်သို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာတွင် စစ်ရေးစွမ်းရည် ထက်မြက်မှုကြောင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးတက်လာပြီး ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် နန်းစွန့်ခြင်း == ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ပုန်ကန်ဖြုတ်ချကာ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် သားတော်များအကြား နန်းလုသည့်အရေး (ပထမဆုံး မင်းသားများ၏ အရေး) ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ပလ္လင်မှ ဆင်းပေးခဲ့ရသည်။ ထယ်ဂျိုဘုရင်သည် ၁၄၀၈ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံလွန်တော်မူခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|၁၃၃၅|၁၄၀၈}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] tpy1yx6gpadxgib6ernsapcemcs66ln ဆာရာ ဒူတာတေး 0 216182 1059902 1037342 2026-10-24T01:48:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059902 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ဆာရာ ဒူတာတေး<br>Sara Duterte-Carpio | image = VPSDPortrait (cropped) (3).jpg | image_size = 220px | office = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ | 1blankname = သမ္မတ | 1namedata = [[ဘွန်ဘွန်မားကို့စ်]] | term_start = ၃၀ ဇွန် ၂၀၂၂ | term_end = | predecessor = လီနီ​ရော်ဘရီတို | successor = | office1 = ပညာ​ရေးဝန်ကြီး | 1blankname1 = သမ္မတ | 1namedata1 = ဘွန်ဘွန်မားကို့စ် | term_start1 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၂၂ | term_end1 = | predecessor1 = | successor1 = | office2 = ဒါဗိုမြို့တော်ဝန် | 1blankname2 = ဒုတိယမြို့တော်ဝန် | 1namedata2 = ပေါ်လို ဒူတာတေး (၂၀၁၆ - ၂၀၁၈)<br /> Bernard Al-ag (''ယာယီ'', ၂၀၁၈ - ၂၀၁၉)<br /> ဆက်ဘယ်စတင်း ဒူတာတေး (၂၀၁၉ - လက်ရှိ) | term_start2 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၁၆ | term_end2 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၂၂ | predecessor2 = [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]] | successor2 = | 1blankname3 = ဒုတိယမြို့တော်ဝန် | 1namedata3 = ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး | term_start3 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၁၀ | term_end3 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၁၃ | predecessor3 = ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး | successor3 = ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး | order3 = ဒါဗို ဒုတိယမြို့တော်ဝန် | 1blankname4 = မြို့တော်ဝန် | 1namedata4 = ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး | term_start4 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၀၇ | term_end4 = ၃၀ ဇွန် ၂၀၁၀ | predecessor4 = Luis C. Bonguyan | successor4 = ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး | birth_name = Sara Zimmerman Duterte | birth_date = {{birth date and age|1978|5|31|mf=y}} | birth_place = {{flag|PHI}} ဒါဗိုမြို့ | nationality = | party = | parents = [[ ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]<br />အယ်လိဇဘက် | relations = | spouse = {{marriage|Manases Carpio|2007}} | children = ၃ | occupation = နိုင်ငံရေးသမား | profession = ရှေ့နေ | alma_mater = | caption = | signature = Sara Duterte Signature.svg }} '''ဆာရာ ဒူတာတေး ကာပီယို''' ({{lang-en|Sara Zimmerman Duterte-Carpio}}) သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသား ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်ကာ လက်ရှိအချိန်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတဖြစ်သည်။ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၁၃ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့ဖူးကာ ၂၀၁၆တွင် ဒုတိယအကြိမ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။၂၀၀၇ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းမြို့၏ ဒုတိယမြို့တော်ဝန်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Pre-2016 all over again? Bongbong Marcos visits Sara Duterte in Davao City |url=https://www.rappler.com/newsbreak/inside-track/bongbong-imee-marcos-meet-sara-duterte-davao-city |access-date= |work=Rappler |date=May 30, 2021 |quote=Sara is turning 43 on Monday, May 31.}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/davao/mayor-wants-be-called-inday-sara|title=Mayor wants to be called 'Inday Sara'|newspaper=SunStar|date=June 28, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140416180623/http://www.sunstar.com.ph/davao/mayor-wants-be-called-inday-sara|archive-date=April 16, 2014|df=mdy-all|accessdate=1 October 2021|archivedate=16 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416180623/http://www.sunstar.com.ph/davao/mayor-wants-be-called-inday-sara}}</ref>ဖခင်ဖြစ်သူ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]မှာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=https://news-eleven.com/news/28043|title=ဖိလစ်ပိုင် ရှော့ပင်းမောမီးလောင်မှုအတွင်း လူဒါဇင်နှင့်ချီပြီး သေဆုံးဖွယ်ရှိ|archive-date=1 October 2021|access-date=1 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211001093720/https://news-eleven.com/news/28043|url-status=dead}}</ref> ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ဆာရာကို ၁၉၇၈ခုနှစ် မေလ ၃၁ရက်နေ့တွင် ဒါဗိုမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ရှေ့နေ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]နှင့် လေယာဉ်မယ် အယ်လီဇဘက် ဇင်မာမမ်တို့၏ ဒုတိယမြောက် သမီးဖြစ်သည်။ ဆမ်ပီဒရို ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ခုနှစ်တွင် ဘွဲ့ရခဲ့သည်။၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် မိန့်ခွန်းပြောစဉ်တွင် ဆာရာက သူ့အနေဖြင့် နိုင်ငံရေးသမားထက် ကလေးအထူးကုတစ်ယောက် ဖြစ်ချင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဆာရာသည် ဖိလစ်ပိုင်တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်မှူးကြီးရာထူးဖြင့် အရန်တပ်ဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်။ ==နိုင်ငံရေးသမားဘဝ== ===မြို့တော်ဝန်=== ဖခင်ဖြစ်သူ ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေးသည် ဒါဗိုမြို့တော်ဝန်အဖြစ် ၂၀၀၇ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ပြည့်နှစ်အထိ အရွေးချယ်ခံရစဉ်တွင် သမီးဖြစ်သူ ဆာရာကလည်း ဒုတိယမြို့တော်ဝန်အဖြစ် အရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။၂၀၁၀ပြည့်နှစ်တွင် မြို့တော်ဝန်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး ဒါဗိုမြို့သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံးနှင့် ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးမြို့တော်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၁၀မှ ၂၀၁၃အထိ မြို့တော်ဝန်ဖြစ်စဉ်က ဖခင် ဒူတာတေးမှာ ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဖြစ်သည်။၂၀၁၃မှ ၂၀၁၆အထိ ဆာရာသည် ဒုတိယမြို့တော်ဝန် ဖြစ်နေချိန်တွင် မြို့တော်ဝန်မှာ ဖခင် ဒူတာတေးဖြစ်သည်။၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူမှာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ဆာရာမှာ ဒါဗိုမြို့တော်ဝန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတဖြစ်သွားပြီး ဆာရာမှာ မြို့တော်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့ပြန်သည်။ ===အနာဂတ် အလားအလာများ=== ဖခင်ဖြစ်သူ ဒူတာတေး သမ္မတဖြစ်ပြီး ၂နှစ်အကြာတွင် သူ့အနေဖြင့် သမီးဖြစ်သူ ဆာရာကို ၎င်း၏ သမ္မတနေရာကို ဆက်ခံသူအဖြစ် မျှော်မှန်းကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဖခင်မှပြောကြားပြီး ၂လအကြာတွင် ဆာရာသည် ဒူတာတေး၏ နိုင်ငံရေးမိတ်ဆွေများ၊ ထောက်ခံသူများနှင့်အတူ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် သမ္မတလောင်းအဖြစ် အလားအလာရှိသူများစာရင်းတွင် ထိပ်ပိုင်းမှ ပါလာသော်လည်း ဆာရာက သူ့အနေဖြင့် သမ္မတထက် မြို့တော်ဝန်အဖြစ်သာ ဝင်အရွေးခံမည်ဖြစ်ကြောင်း အစောပိုင်းတွင် ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကောက်ခံသော စစ်တမ်းအရ သမ္မတအဖြစ် ရေပန်းစားမှု ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး စစ်တမ်း၏ ထိပ်ဆုံးတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် ကောက်ခံသော စစ်တမ်းအရ ၂၀ရာခိုင်နှုန်းသို့ ကျဆင်းခဲ့သော်လည်း ထိပ်ဆုံးတွင် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ၏သမီးကို ၂၀၂၂သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ထိပ်ဆုံးမှရွေးချယ်ထား |url=http://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/ebooks/read/6821#14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001093718/http://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/ebooks/read/6821#14 |archive-date=1 October 2021 |access-date=1 October 2021 |url-status=dead}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၇၈||}} [[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံရေးသမားများ]] 3is4544t8dy1yy02w6610lsu2m548e7 ငါးပူတင်း 0 219526 1059893 775729 2026-10-23T23:00:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059893 wikitext text/x-wiki {{Automatic_taxobox | name = Puffers<ref name="Froese" /> | fossil_range = Lutetian-Holocene | image = tetraodon-hispidus.jpg | image_caption = Inflated white-spotted puffer | taxon = Tetraodontidae | authority = [[:en:Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1832 | subdivision_ranks = မျိုးစုများ | subdivision = [[#မျိုးစုများ|စာသားကြည့်ပါ]] }} '''ငါးပူတင်း''' ('''Tetraodontidae''') သည် [[မျိုးစဉ်]] Tetraodontiformes ရှိ ငါး[[မျိုးရင်း]]တခုဖြစ်သည်။ ငါးပူတင်းမျိုးရင်းတွင် [[မျိုးစိတ်]]ပေါင်းများစွာပါဝင်ပြီး များသောအားဖြင့် ရေငန်တွင်နေထိုင်ကျက်စားသော ငါးများဖြစ်ကြသည်။ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]ဖြင့် '''pufferfish''', '''puffers''', '''balloonfish''', '''blowfish''', '''blowies''', '''bubblefish''', '''globefish''', '''swellfish''', '''toadfish''', '''toadies''', '''honey toads''', '''sugar toads''' နှင့် '''sea squab''' ဟု နာမည်အမျိုးမျိုးခေါ်ကြသည်။<ref name="Froese">{{cite web|url=http://www.fishbase.org/Summary/FamilySummary.cfm?ID=448 |title=Family Tetraodontidae – Puffers |editor=Froese, R. |editor2=D. Pauly|publisher=FishBase|access-date=2017-08-23}}</ref> ငါးပူတင်း အများစုသည် အဆိပ်ရှိကြပြီး အချို့မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိပ်အပြင်းဆုံး [[ကျောရိုးရှိသတ္တဝါ]]များဖြစ်ကြသည်။ အချို့မျိုးစိတ်များတွင် အဆိပ်သည် အသည်း၊ အရေပြားစသည်တို့တွင် တည်ရှိပြီး တိရစ္ဆာန်အတော်များများအတွက် စားသုံးပါက အဆိပ်သင့်သည်။ သို့သော် အချို့မျိုးစိတ်များသည် စားသုံးရန် ကောင်းမွန်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]တွင် (河豚 ဖူဂူဟု အသံထွက်) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး စားဖိုမှူးများက ဘေးကင်းစွာစားသုံးရန်အတွက် ငါးပူတင်း၏ မည်သည့်အစိတ်အပိုင်းများကို ဖယ်ထုတ်ရမည်ကို ကျွမ်းကျင်နားလည်ကြသည်။ ''Sphoeroides maculatus'' ဟုခေါ်သော ငါးပူတင်းမျိုးစိတ်မှာမူ အဆိပ်မရှိကြပေ။<ref name="mcclane">{{cite book | url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl | url-access=registration | quote=the encyclopedia of fish cookery. | title=The Encyclopedia of Fish Cookery | publisher=Holt, Rinehart and Winston | author=McClane, A.J. | year=1977 | pages=[https://archive.org/details/encyclopediaoffi0000mccl/page/511 511] (p. 249) | isbn=978-0-03-015431-7}}</ref> ==မျိုးစုများ== ငါးပူတင်းမျိုးရင်းတွင် [[မျိုးစု]] ၂၈ ခု၊ မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၉၃ ခုရှိသည်။<ref name=Froese /><ref name="Eschmeyer">{{cite web | url =http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp | title =Species by family/subfamily in the Catalog of Fishes | editor =Eschmeyer, WN | editor2 =Fong, JD | date =July 31, 2017 | publisher =California Academy of Sciences | access-date =2021-10-02 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100207100716/http://researcharchive.calacademy.org/research/ichthyology/catalog/SpeciesByFamily.asp | archive-date =7 February 2010 | url-status =dead}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[:en:Amblyrhynchotes]]'' <small>Troschel, 1856</small> * ''[[:en:Arothron]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[:en:Auriglobus]]'' <small>Kottelat, 1999</small> * ''[[:en:Canthigaster]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[:en:Carinotetraodon]]'' <small>Benl, 1957</small> * ''[[:en:Chelonodon]]'' <small>Müller, 1841</small> * ''[[:en:Chonerhinos]]'' <small>Bleeker, 1854</small> * ''[[:en:Colomesus]]'' <small>Gill, 1884</small> * ''[[:en:Contusus]]'' <small>Whitley, 1947</small> * ''[[:en:Dichotomyctere]]'' <small>Duméril, 1855</small> * ''[[:en:Ephippion]]'' <small>Bibron, 1855</small> * ''[[:en:Feroxodon]]'' <small>Su, Hardy et Tyler, 1986</small> * ''[[:en:Guentheridia]]'' <small>Gilbert et Starks, 1904</small> * ''[[:en:Javichthys]]'' <small>Hardy, 1985</small> * ''[[:en:Leiodon]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[:en:Lagocephalus]]'' <small>Swainson, 1839</small> * ''[[:en:Marilyna]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[:en:Omegaphora]]'' <small>Whitley, 1934</small> * ''[[:en:Pelagocephalus]]'' <small>Tyler & Paxton, 1979</small> * ''[[:en:Polyspina]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[:en:Pao (fish)|Pao]]'' <small>Kottelat, 2013</small> * ''[[:en:Reicheltia]]'' <small>Hardy, 1982</small> * ''[[:en:Sphoeroides]]'' <small>Anonymous, 1798</small> * ''[[:en:Takifugu]]'' <small>Abe, 1949</small> * ''[[:en:Tetractenos]]'' <small>Hardy, 1983</small> * ''[[:en:Tetraodon]]'' <small>Linnaeus, 1758</small> * ''[[:en:Torquigener]]'' <small>Whitley, 1930</small> * ''[[:en:Tylerius]]'' <small>Hardy, 1984</small> {{div col end}} <gallery style="text-align:center;" mode="packed"> File:Arothron stellatus Réunion.jpg|''[[:en:Arothron stellatus]]'' File:Canthigaster valentini prg1.jpg|''[[:en:Canthigaster valentini]]'' File:Carinotetraodon irrubesco female.JPG|''[[:en:Carinotetraodon irrubesco]]'' File:Colomesus.jpg|''[[:en:Colomesus asellus]]'' File:Ephippion guttifer crop.JPG|''[[:en:Ephippion guttifer]]'' File:Lagocephalus lagocephalus.jpg|''[[:en:Oceanic puffer|Lagocephalus lagocephalus]]'' File:Omegophora cyanopunctata Bluespotted toadfish PC290509.JPG|''[[:en:Omegaphora cyanopunctata]]'' File:Bandtail puffer (Sphoeroides spengleri).jpg|''[[:en:Sphoeroides spengleri]]'' File:Fugu in Tank.jpg|''[[:en:Takifugu rubripes]]'' File:Smooth Toadfish-Tetractenos glaber.JPG|''[[:en:Tetractenos glaber]]'' File:Goldringel-Kugelfisch.JPG|''[[:en:Tetraodon mbu]]'' </gallery> == ဖော်ပြချက် == ငါးပူတင်းများသည် အသေးစားမှ အလတ်စားအရွယ်အစားရှိကြပြီး {{convert|50|cm|in|abbr=on}} အထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။<ref name=EoF>{{cite book |editor=Paxton, J.R. |editor2=Eschmeyer, W.N.|author1=Keiichi, Matsura |author2=Tyler, James C. |name-list-style=amp |year=1998|title=Encyclopedia of Fishes|url=https://archive.org/details/encyclopediaoffi00unse |publisher= Academic Press|location=San Diego|pages= [https://archive.org/details/encyclopediaoffi00unse/page/230 230]–231|isbn= 978-0-12-547665-2}}</ref> == ဖြန့်ကျက်နေထိုင်မှု == ငါးပူတင်းများသည် အပူပိုင်းဒေသတွင် အများဆုံး မူကွဲတည်ရှိကြပြီး သမပိုင်းဒေသတွင်မူ မူကွဲမှု သိပ်မတွေ့ရပေ။ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတွင်မူ လုံးဝ မတွေ့ရသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name=EoF /> ==ကိုးကား== {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Wikispecies|Tetraodontidae}} {{Commons category|Tetraodontidae}} {{Wiktionary}} * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090322052027/http://fugu.biology.qmul.ac.uk/ |date=March 22, 2009 |title=''Fugu'' sequencing project }} * [http://www.emedicine.com/emerg/topic576.htm EMedicine Article about the Toxicity of Tetrodotoxin] * [https://web.archive.org/web/20140307105734/http://9gag.tv/v/3755 FishBase listing for Tetraodontidae] * [http://ocean.si.edu/ocean-photos/library-puffer-fish-dna A Library of Puffer Fish DNA: Smithsonian Institution's Ocean Portal] * [https://web.archive.org/web/20140307105734/http://9gag.tv/v/3755 Fisheries Western Australia – Common blowfish Fact Sheet] * [http://reefbuilders.com/2012/09/20/underwater-crop-circles-japan/ Underwater crop circles from Japan are an amazing form of biological art] * [http://www.news.com.au/technology/science/dolphins-getting-high-on-puffer-fish-zoologist-rob-pilley-says/story-fn5fsgyc-1226791707165 Dolphins 'getting high' on puffer fish, zoologist Rob Pilley says] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161021194612/http://www.news.com.au/technology/science/dolphins-getting-high-on-puffer-fish-zoologist-rob-pilley-says/story-fn5fsgyc-1226791707165 |date=21 October 2016 }} ''news.com.au'', 30 December 2013. [[ကဏ္ဍ:ငါးပူတင်းမျိုးရင်း]] [[ကဏ္ဍ:စီးပွားဖြစ်ငါး]] ncn8mzdhgzzjtmrwcwc20goxla2v7jh ဖာဝတ် စိတ္တသဝင်ဒီ 0 221578 1059957 1016785 2026-10-24T11:29:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059957 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဖာဝတ် စိတ္တသဝင်ဒီ | image = Pawat Chittsawangdee Doi Kham 2022.jpg | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = | native_name = ภวัต จิตต์สว่างดี | native_name_lang = tha | birth_date = {{Birth date and age|2000|03|22|df=yes}} | birth_place = [[ဘန်ကောက်မြို့]], [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | education = [[:en:Srinakharinwirot University|Srinakharinwirot University]]<br/>College of Social Communication Innovation | alma_mater = | height = | other_names = Ohm | occupation = Actor | years_active = 2016–present | known_for = {{plainlist| * Pat in ''[[Bad Buddy Series]]'' * Frame in ''[[:en:Make It Right (TV series)|Make It Right]]'' * Thun in ''[[:en:He's Coming to Me|He's Coming to Me]]'' * Dew in ''[[:en:Dew (film)|Dew]]'' * Highlight in ''[[ဘလက်လစ်တ် (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|Blacklist]]'' }} | agent = [[GMMTV]] | website = }} '''Ohm''' ({{lang-th|โอม}}) ဟု လူသိများသည့် '''ဖာဝတ် စိတ္တသဝင်ဒီ''' ({{lang-en|Pawat Chittsawangdee}}; {{lang-th|ภวัต จิตต์สว่างดี}}; ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၂၂ ဖွား) သည် ထိုင်းသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[:en:MCOT HD|MCOT HD]] ၏ ''[[:en:Make It Right (TV series)|Make It Right]]'' (၂၀၁၆–၂၀၁၇) တွင် Frame အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[GMMTV]] ၏ ''[[:en:He's Coming to Me|He's Coming to Me]]'' (၂၀၁၉) တွင် Thun အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ''[[:en:Dew (film)|Dew]]'' (၂၀၁၉) ရုပ်ရှင်တွင် Dew အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ''[[The Shipper]]'' (၂၀၂၀) တွင် Khet အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ''[[Bad Buddy Series]]'' (၂၀၂၁) တွင် [[Nanon Korapat|နာနွန် ကိုရာဖတ်]]နှင့်အတူ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ထားရာ အလွန်ရေပန်းစားသည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဖာဝတ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ [[:en:Assumption College (Thailand)|Assumption ကောလိပ်]]မှ အထက်တန်းအောင်မြင်သည်။<ref>{{cite web |title=เปิดประวัติ "โอม ภวัต" หรือ "ธันวา" ใน "เขามาเชงเม้งข้างๆ หลุมผมครับ" |url=https://www.daradaily.com/news/79463/read |website=daradaily.com |publisher=Daradaily |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=7 March 2019}}</ref> [[:en:Srinakharinwirot University|သီရိနခဝိရောတတက္ကသိုလ်]]တွင် ရုပ်ရှင်နှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာပညာကို ဆည်းပူးလျက်ရှိသည်။<ref name="campusstar">{{cite web |title=เด็กยักษ์น่ากอด โอม ภวัต หรือ ธันวา จากซีรีส์วาย เขามาเชงเม้งข้างๆ หลุมผมครับ |url=https://campus.campus-star.com/variety/103270.html |website=campus-star.com |publisher=Campus Star |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=1 March 2019 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128231523/https://campus.campus-star.com/variety/103270.html }}</ref><ref>{{cite web |title=เปิดวาร์ป ส่อง 4 นักแสดงวัยรุ่นสุดฮอต จากภาพยนตร์เรื่อง 'ดิว ไปด้วยกันนะ' |url=https://teen.mthai.com/variety/179369.html |website=mthai.com |publisher=MThai |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=4 November 2019 |archivedate=8 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608042703/https://teen.mthai.com/variety/179369.html }}</ref> == ဆောင်ရွက်ချက်များ == ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[:en:MCOT HD|MCOT HD]] က ထုတ်လွှင့်သည့် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''[[:en:Make It Right (TV series)|Make It Right]]'' တွင် Frame အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ကာ အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ''Siam 13 Hours''၊ ''Bangkok Ghost Stories: Rescuer''၊ ''[[:th:Beauty Boy ผู้ชายขายสวย|Beauty Boy: The Series]]'' စသည်တို့တွင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ [[GMMTV]] သို့ မဝင်ရောက်မီ မန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာ [[:en:Sataporn Panichraksapong|Sataporn Panichraksapong]] က ဇာတ်လမ်းတွဲအသစ်တစ်ခုအတွက် လူရွေးပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် အဆိုပါ ကုမ္ပဏီ၏ ''He's Coming to Me'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Singto Prachaya နှင့် တွဲဖက်၍ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=One Boy Thousand Feeling - โอม ภวัต จิตต์สว่างดี |url=https://hamburger-magazine.com/one-boy-thousand-feeling.html |website=hamburger-magazine.com |publisher=Hamburger Magazine |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=28 February 2019}}</ref> ထိုင်း အချစ်ရုပ်ရှင် ''[[:en:Dew (film)|Dew]]'' တွင်လည်း အဓိကဇာတ်ကောင် Dew နေရာက ဝင်ရောက်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။<ref>{{cite web |title=Blossoming boyhood love |url=https://www.bangkokpost.com/life/arts-and-entertainment/1784489/blossoming-boyhood-love |website=bangkokpost.com |publisher=Bangkok Post |accessdate=2 June 2020 |date=1 November 2019 |quote=Rising star Pawat Chittsawangdee plays the titular Dew, while newcomer Sadanon Durongkaveroj plays Phop.}}</ref><ref>{{cite web |title=THE GOLDEN BOY |url=https://www.lips-mag.com/lips/lips-interview/lipsguy-ohm/ |website=lips-mag.com |publisher=Lips Magazine |accessdate=2 June 2020 |archive-date=24 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124050618/https://www.lips-mag.com/lips/lips-interview/lipsguy-ohm/ }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် ''[[Bad Buddy Series]]'' ၌ အဓိကဇာတ်ကောင် ဖတ်အဖြစ် [[Nanon Korapat]] နှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ == ရိုက်ကူးမှုစာရင်း == === ရုပ်ရှင် === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 2018 | ''Cross-Dimension Love'' | | Guest role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|title=跨次元少女大作战|url=http://v.qq.com/detail/v/v457dglg6yy89hh.html?|website=qq.com|publisher=QQ|accessdate=1 June 2020}}</ref> |- ! scope="row" | 2019 | ''[[:en:Dew (film)|Dew]]'' | Dew | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=DEW Official Int'l Main Trailer |url=https://www.youtube.com/watch?v=OGA1Za3FY3M |website=youtube.com |publisher=CJ Entertainment |accessdate=1 June 2020 |date=23 October 2019}}</ref> |- ! scope="row" | 2021 | ''My Precious'' | {{N/A|TBA}} | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|title=เปิดโผซีรีส์ใหม่ปี 2020 ของ GMMTV ทั้งซีรีส์วาย, ภาคต่อ, รีเมกเกาหลี และลิขสิทธิ์ F4!|url=https://thestandard.co/gmmtv-2020-new-next/|author1=อรัณย์ หนองพล|website=thestandard.com|language=Thai|accessdate=1 June 2020}}</ref> |} === ရုပ်သံ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" rowspan="3" | 2016 | ''[[:en:Make It Right (TV series)|Make It Right]]'' | Frame | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=อาทิตย์ 15 พ.ค. ชวนฟินกับรสชาติ...รัก ออกเดิน Make It Right The Series |url=http://www.mcot.net/site/content?id=573599a99381632a7a8b45e1 |website=mcot.net |publisher=MCOT HD |accessdate=1 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522153620/http://www.mcot.net/site/content?id=573599a99381632a7a8b45e1 |archivedate=22 May 2016 |date=13 May 2016}}</ref> |- | ''War of High School'' | Pound | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=War of HighSchool the series สงครามไฮสคูล - Official Trailer |url=https://www.youtube.com/watch?v=NO3t0xfd3Bg |website=youtube.com |publisher=Jinloe Official |accessdate=1 June 2020 |date=17 August 2016}}</ref> |- | ''Haunted'' | Ter | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title="หนุ่ม" ผุดโปรเจ็ค "หลอนเดอะซีรีส์" |url=https://nineentertain.mcot.net/view/57b40c8c93816344e98b46c8 |website=mcot.net |publisher=MCOT HD |accessdate=1 June 2020 }}{{Dead link|date=December 2021 }}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | 2017 | ''[[:en:Make It Right (TV series)|Make It Right 2]]'' | Frame | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=เรื่องย่อ Make It Right Seaon2 &#91;sic&#93; (รักออกเดินซีซั่น2) |url=http://entertain.teenee.com/series/159124.html |website=teenee.com |publisher=Teenee |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=9 May 2017}}</ref> |- | ''Siam 13 Hours'' | Ick | Main role | style="text-align: center;" | <ref name="campusstar"/> |- | ''Enough'' | | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=MINI SERIES ENOUGH |url=https://www.youtube.com/watch?v=k75hsG-cy50 |website=youtube.com |publisher=COSOCOMO OFFICIAL |accessdate=2 June 2020 |date=28 December 2017}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2018 | ''Bangkok Ghost Stories: Rescuer'' | Frame | Main role | style="text-align: center;" | <ref name="campusstar"/> |- | ''[[:en:Beauty Boy: The Series|Beauty Boy: The Series]]'' | Pound | Support role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|title=เต๋า-ใบเฟิร์น เปิดศึกรบด้านความงามจากหนุ่มหล่อ "Beauty Boy ผู้ชายขายสวย"|url=https://www.sanook.com/movie/80561/|website=sanook.com|publisher=Sanook.com|accessdate=2 June 2020|language=Thai|date=31 August 2018}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | 2019 | ''[[:en:He's Coming to Me|He's Coming to Me]]'' | Thun | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title="สิงโต-โอม" ประชันบทครั้งแรก ในซีรีส์ "เขามาเชงเม้งข้างๆ หลุมผมครับ" |url=https://www.newsplus.co.th/161423 |website=newsplus.co.th |publisher=News Plus |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=26 February 2019 |archive-date=21 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621011045/https://www.newsplus.co.th/161423 }}</ref> |- | ''Make It Live: On The Beach'' | Frame | Guest role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|title=ความในใจ 'บูม-พีค' กับปลายทาง 'Make It Right'|url=https://www.komchadluek.net/news/ent/390180|website=komchadluek.net|publisher=Kom Chad Luek|accessdate=2 June 2020|language=Thai|date=24 September 2019}}</ref> |- | ''[[ဘလက်လစ်တ် (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|Blacklist]]'' | Highlight | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=แบงค์, นนน, ชิม่อน, โอม, เฟิร์ส นำทีมประชันฝีมือ สนุกเข้มครบรส!!! ในซีรีส์ Blacklist นักเรียนลับ บัญชีดำ |url=https://www.newsplus.co.th/176383 |website=newsplus.co.th |publisher=News Plus |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=10 October 2019 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219073320/https://newsplus.co.th/176383 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" | 2020 | ''[[The Shipper]]'' | Khet | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=[Official Trailer] The Shipper จิ้นนายกลายเป็นฉัน |url=https://www.youtube.com/watch?v=BZq2OhO54oE |website=youtube.com |publisher=GMMTV |accessdate=2 June 2020 |date=6 May 2020}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2021 | ''[[:en:An Eye for an Eye (TV series)|An Eye for an Eye]]'' | Nawa | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=GMMTV 2021 {{!}} เธอ เขา เงาแค้น [AN EYE FOR EN EYE] |url=https://www.youtube.com/watch?v=2xenjU3aNLA |website=youtube.com |publisher=[[GMMTV]] |accessdate=2 May 2021 |date=3 December 2020}}</ref> |- |''[[Bad Buddy]]'' |Pat |Main role |style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|title=GMMTV 2021 {{!}} แค่เพื่อนครับเพื่อน [Bad Buddy Series] - YouTube|url=https://www.youtube.com/watch?v=44RULap1yNg&feature=youtu.be|access-date=2020-12-03|website=www.youtube.com}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2022 | ''Vice Versa'' | "Tess" Thattawa / Talay | Support role |- | ''10 Years Ticket'' | Phukhao Siraphuchaya | Main role |style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=10 Years Ticket {{!}} GMMTV 2023|url=https://www.youtube.com/watch?v=5MoUrEnftAw&list=PLszepnkojZI5MswItAe2ocCo_kHrcAbwC |website=youtube.com |publisher=[[GMMTV]] |accessdate=7 September 2023 |date=14 December 2022}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" | 2023 | ''[[Our Skyy|Our Skyy 2]]'' | "Pat" Napat Jindapat | Main role | |- | ''Double Savage'' | "Korn" Pakorn | Main role | |- | ''Wednesday Club'' | Kong | Main role | |- ! rowspan="2" scope="row" | 2024 | ''Kidnap'' | "Min" Athikhun Monkolsit | Main role | |- | ''My Cruel Cutie'' | Sun | Main role | |} === တေးသရုပ်ဖော် === {| class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Artist ! Role ! {{abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan="2" |2021 |''จักรวาลที่ฉันต้องการมีแค่เธอ (My Universe is You)'' ''<small>Jak Gra Wan Tee Chan Tong Gan Mee Kae Tur</small>'' |[[Nanon Korapat]] |Himself | |- | ''แค่เพื่อนมั้ง (Just Friend?)<br><small>Khae Phuean Mang</small>'' | [[Nanon Korapat]] | Pat | <ref name="justfriend">{{cite web |title=แค่เพื่อนมั้ง (Just Friend?) Ost.แค่เพื่อนครับเพื่อน BAD BUDDY SERIES - NANON KORAPAT |url=https://www.youtube.com/watch?v=bGsQLF2b3y4 |website=YouTube |publisher=[[:en:GMMTV|GMMTV Records]] |date=22 October 2021 |accessdate=23 October 2021}}</ref> |- |} == ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Key | {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | Indicates non-competitive categories |} {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:1em;"| Year ! scope="col" style="width:35em;" | Award ! scope="col" style="width:40em;" | Category ! scope="col" style="width:25em;"| Nominated work ! scope="col" style="width:5em;"| Result ! scope="col" style="width:1em;"class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|References}} |- | 2019 | Thailand Master Youth | Artists, Performers, Singers & Entertainers {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title=นนน-โอม ภูมิใจ! รับรางวัล เยาวชนต้นแบบ สาขา ศิลปิน ดารา นักร้อง และนักแสดง |url=https://www.newsplus.co.th/175907 |website=newsplus.co.th |publisher=News Plus |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=7 October 2019 |archive-date=12 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012044645/https://www.newsplus.co.th/175907 }}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | LINE TV Awards | Best Dramatic Scene | ''He's Coming to Me''<br/>{{small|(shared with Prachaya Ruangroj)}} | {{won}} | <ref>{{cite web |title=สรุปผลรางวัล LINE TV AWARDS 2020 กลัฟ-มิว, โอม-สิงโต, ออฟ-กัน และบ้านนาดาว คว้ารางวัลเรียกเสียงกรี๊ดได้ตามคาด |url=https://thestandard.co/line-tv-awards-2020/ |website=thestandard.co |publisher=The Standard |accessdate=2 June 2020 |language=Thai |date=20 February 2020}}</ref> |- | 28th Bangkok Critics Assembly Awards | Best Supporting Actor | ''Dew (film)'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title='Where We Belong'กวาด6รางวัล ชมรมวิจารณ์บันเทิง |url=https://www.dailynews.co.th/entertainment/786009 |website=dailynews.co.th |publisher=Daily News |accessdate=25 July 2020 |language=Thai |date=21 July 2020}}</ref> |- | 2021 | Kazz Awards | Num Wai Sai | ''[[Bad Buddy|Bad Buddy Series]]'' | {{nom}} | |- | rowspan="4" |2022 | rowspan="4" |Kazz Awards | Attractive Young Man of the Year | rowspan="4" |''[[Bad Buddy|Bad Buddy Series]]'' | {{won}} | rowspan="4" |<ref>{{Cite web|last=Petshoo|first=Purichaya|date=2022-07-22|title=จัดเต็ม! บรรยากาศฉลองครบรอบ 16 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ดารา ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นหลากหลายค่าย ตบเท้าเข้าร่วมแสดงความยินดี และรับรางวัลในงาน "KAZZ Awards 2022"|url=https://kazz-magazine.com/148748-2/|access-date=2022-07-23|website=Kazz Magazine|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723150528/https://kazz-magazine.com/148748-2/|archive-date=23 July 2022|url-status=dead}}</ref> |- | Best Scene <small>with [[Korapat Kirdpan]]</small> | {{won}} |- | Best Actor | {{nom}} |- | Best Couple <small>with [[Korapat Kirdpan]]</small> | {{won}} |- | 2024 | Asian Television Awards|28th Asian Television Awards | Best Actor in a Leading Role | 10 Years Ticket | {{Nom}} |<ref>{{Cite web|title=Nominees|url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/|access-date=2024-01-29|website=Asian Television awards|archive-date=16 October 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241016153820/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/}}</ref> |- |rowspan="2" | 2025 |Japan Expo Thailand Award |Japan Expo Artist Award | |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title="GMMTV" ประเดิมต้นปี! "เต-นิว-จิมมี่-ซี-โอม-ลุค" แท็กทีมกวาด 5 รางวัล งาน "JAPAN EXPO THAILAND AWARD 2025" |url=https://entertainment.trueid.net/detail/m51ayqJ3R795 |access-date=2025-08-05 |website=trueid.net |language=th}}</ref> |- |Mint Awards 2025 |Best of Mint Six Pack (Special Award) | |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=Mint Awards 2025 |url=https://www.mintmagth.com/awards/2025/ |website=Mint Magazine Thailand |date=2025-08-20 |access-date=2025-09-08 |language=th}}</ref> |} ==ကိုးကား== {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Imdb name|8528865}} * {{Instagram|ohmpawat}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] mf5gzqbj1s4bpknid8ftzjejpvw0ez0 ဒန်ဂီရ် မောက်စ် (၂၀၁၅ တီဗီဇာတ်လမ်းတွဲ) 0 223720 1059939 732024 2026-10-24T06:14:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059939 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|name=ဒန်ဂီရ် မောက်စ်|num_episodes=၉၉|last_aired={{End date|ပစ္စုပ္ပန်}}|first_aired={{Start date|2015|09|28|df=y}}|picture_format=[[HDTV]] [[၁၀၈၀အိုင်]]|channel=[[CBBC (တီဗီချန်နယ်)|CBBC]]|distributor={{Plainlist| * [[Fremantle (ကုမ္ပဏီ)|FremantleMedia]] {{small|(၂၀၁၅–၁၇)}} * [[Boat Rocker Media]] {{small|(၂၀၁၈–ပစ္စုပ္ပန်)}}<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/01/fremantlemedia-moves-out-of-kids-content-sells-unit-to-canadas-boat-rocker-1202268907/|title = FremantleMedia Moves Out of Kids Content, Sells Unit to Canada's Boat Rocker|date = 25 January 2018}}</ref> }}|company={{Plainlist| * [[Fremantle (company)|FremantleMedia Kids & Family Entertainment]] {{small|(၂၀၁၅–၁၇)}} * [[Boulder Media]] * [[Boat Rocker Media]] {{small|(၂၀၁၈-၁၉)}} * [[CBBC (TV channel)|CBBC Production]] * [[Windmill Lane Studios]]<ref>{{cite web |title=DangerMouse |url=https://www.windmilllane.com/dangermouse/ |website=Windmill Lane |publisher=Windmill Lane |accessdate=19 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519083827/https://www.windmilllane.com/dangermouse/ |archive-date=19 May 2021 |url-status=dead}}</ref> }}|runtime=၁၁ မိနစ်<br />၂၂ မိနစ် {{small|(အထူးအပိုင်းများသာ)}}|executive_producer={{Plainlist| * Chapman Maddox * Bob Higgins * Tim Searle * Brian Cosgrove {{small|(၂၀၁၅–၁၆)}} }}|num_series=၂|genre={{Plainlist| * အက်ရှင် * [[ခရီးထွက်စူးစမ်းခြင်း]] * ဟာသ * [[Spy-Fi]] }}|language=အင်္ဂလိပ်|country={{GBR}}|composer=ဆန်ဂျေ ဆန်|endtheme=Sanj Sen နှင့် Phillipa Alexander ၏ "Danger Mouse" (ပိုတိုဗားရှင်း)|opentheme=Sanj Sen နှင့် Phillipa Alexander<ref group="N" name="Theme tune">The original broadcast of the episode "The Good, the Baaaaa and the Ugly" features various fans of the series performing the vocals of the theme tune.</ref> ၏ "ဒန်ဂီရ်_မောက်စ်"|narrated=Dave Lamb|voices={{Plainlist| * [[Alexander Armstrong]] * [[Kevin Eldon]] * [[Stephen Fry]] * [[Ed Gaughan]] * [[Shauna Macdonald (Scottish actress)|Shauna Macdonald]] * [[Dave Lamb]] * [[Marc Silk]] }}|director={{Plainlist| * Robert Cullen {{small|(၂၀၁၅–၁၇)}} * Aidan McAteer {{small|(၂၀၁၈–၁၉)}} }}|developer=[[ဘရိုင်ယန် ကော့စ်ဂရိုဗ်]]|related=''[[ဒန်ဂီရ် မောက်စ် (၁၉၈၁ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ)|ဒန်ဂီရ် မောက်စ်]]'' (မူရင်းစီးရီး)}}'''''ဒန်ဂီရ် မောက်စ်''''' ({{Lang-en|Danger Mouse}}) သည် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိသျှ]] အန်နီမေရှင်းရုပ်မြင်သံကြားစီးရီးဖြစ်သည်။ == မှတ်စုများ == <references group="N" /> == ကိုးကား == <references /> == ပြင်ပလင့်ခ် == * {{IMDb title|id=4196822|title=Danger Mouse}} * {{BBC Online|cbbc/shows/danger-mouse|title=''Danger Mouse''}} * [https://itunes.apple.com/gb/app/danger-mouse-the-danger-games/id1232199197?mt=8 Danger Mouse: The Danger Games] on App Store * {{Twitter|dangermouseHQ}} * {{Rotten Tomatoes TV|danger_mouse}} * {{Douban|26782717}} {{Stub}} [[ကဏ္ဍ:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်]] geiudwig6hs7wguuqhw7mjaqtjuj4e3 ဂျောင်းဒိုဂျောန် 0 262644 1059945 852872 2026-10-24T08:59:46Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1059945 wikitext text/x-wiki '''ဂျောင်းဒိုဂျောန်''' ({{lang-ko|정도전 鄭道傳}}; [[၁၃၄၂]] အောက်တိုဘာ ၆ – [[၁၃၉၈]] အောက်တိုဘာ ၆) သည် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောခေတ်]]နှောင်းပိုင်းနှင့် [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်ခေတ်]]ဦးပိုင်းကာလတို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သော [[ကိုရီးယားလူမျိုး|ကိုရီးယား]] နိုင်ငံရေးသမား၊ တွေးခေါ်ပညာရှင်၊ စာပေပညာရှင်နှင့် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို အုတ်မြစ်ချ တည်ထောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မျိုးနွယ်မှာ [[ဘွံဟွာ ဂျောင်းနွယ်]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=정도전(鄭道傳) |url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0050093 |website=[[韓国民族文化大百科事典]] |access-date=2022-08-16}}</ref> {{Infobox officeholder | name = ဂျောင်းဒိုဂျောန်<br />정도전 | image = Korea-Danyang-Dodamsambong Sam Bong statue 3076-07.JPG | caption = ဒန်ယံရှိ ဆမ်းဘုံး ရုပ်ထု | office = ဂျိုဆောန်၏ နံပါတ် ၁ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ | predecessor = ဘယ်ဂုံညောမ် | successor = ရီဆော | birth_date = အောက်တိုဘာ ၆၊ ၁၃၄၂ | birth_place = [[ဂိုလျော]]၊ [[ဒန်ယံ]] | death_date = {{death date and age|1398|10|6|1342|1|22|mf=yes}} | death_place = [[ဂျိုဆောန်]]၊ [[ဟန်ဆောင်းဘူ]] (ယခု [[ဆိုးလ်မြို့]]) | country = [[ဂျိုဆောန်]] | spouse = | children = ဂျောင်းဂျင်း<br />ဂျောင်းယောင်း<br />ဂျောင်းယူ | parents = ဂျောင်းအုန်းဂယောင်း (ဖခင်)<br />ယောင်းဂျိူ အူနွယ် အမျိုးသမီး (မိခင်) | termstart = ၂၆ ဩဂုတ် ၁၃၉၂ | termend = ၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၃၉၈ }} စာအမည်မှာ '''ဂျွံဂျီ''' (종지/宗之)၊ ဘွဲ့အမည်မှာ '''ဆမ်းဘုံး''' (삼봉/三峯) ဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တရားဝင်ရ ဘွဲ့အမည်မှာ '''မွန်းဟောန်း''' (문헌/文憲) ဖြစ်သည်။ == ဘဝအစနှင့် နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု == ဂျောင်းဒိုဂျောန်သည် ဂိုလျောခေတ် နှောင်းပိုင်းတွင် နီယို-ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ (Neo-Confucianism) ဒဿနပညာရပ်များကို ထူးချွန်စွာ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]] (နောင်တွင် ထယ်ဂျိုဘုရင်) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ပြီးနောက် ဂျောင်းဒိုဂျောန်သည် နိုင်ငံတော်၏ ပထမဆုံး အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ (ဝန်ကြီးချုပ်) အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သစ်၏ မူဝါဒများကို ဦးဆောင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ * '''မြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ခြင်း:''' လက်ရှိ [[ဆိုးလ်မြို့]] နေရာဖြစ်သော ဟန်ဆောင်းဘူ မြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ * '''အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်:''' ဘုရင်တစ်ဦးတည်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုထက် ဥပဒေနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်သည့် ဗျူရိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ * '''ဘာသာရေး မူဝါဒ:''' ဂိုလျောခေတ်တစ်လျှောက် ဩဇာကြီးမားခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကန့်သတ်ပြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက အခြေခံဒဿနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၁၃၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရေး ပြဿနာနှင့် ဗဟိုအစိုးရ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှု လွန်ဆွဲပွဲများကြောင့် [[ထယ်ဂျွံ|မင်းသား ရီဘန်းဝမ်]] (နောင်တွင် ထယ်ဂျွံဘုရင်) ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက နန်းတော်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာတွင် ဂျောင်းဒိုဂျောန်မှာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Infobox Korean name |title=ဂျောင်းဒိုဂျောန် |picture= |caption= |hangeul=정도전 |hanja=鄭道傳 |mr=Chŏng Tojŏn |rr=Jeong Dojeon }} [[ကဏ္ဍ:၁၃၄၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၃၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]] == ကိုးကား == {{Lifetime|၁၃၄၂|၁၃၉၈}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] ckrckl7d77woor538tkd6c6cksyy1d1 1059946 1059945 2026-10-24T09:02:14Z Kaday Han Thaw 122086 1059946 wikitext text/x-wiki '''ဂျောင်းဒိုဂျောန်''' ({{lang-ko|정도전 鄭道傳}}; [[၁၃၄၂]] အောက်တိုဘာ ၆ – [[၁၃၉၈]] အောက်တိုဘာ ၆) သည် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောခေတ်]]နှောင်းပိုင်းနှင့် [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်ခေတ်]]ဦးပိုင်းကာလတို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သော [[ကိုရီးယားလူမျိုး|ကိုရီးယား]] နိုင်ငံရေးသမား၊ တွေးခေါ်ပညာရှင်၊ စာပေပညာရှင်နှင့် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို အုတ်မြစ်ချ တည်ထောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မျိုးနွယ်မှာ [[ဘွံဟွာ ဂျောင်းနွယ်]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=정도전(鄭道傳) |url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0050093 |website=[[韓国民族文化大百科事典]] |access-date=2022-08-16}}</ref> {{Infobox officeholder | name = ဂျောင်းဒိုဂျောန်<br />정도전 | image = Korea-Danyang-Dodamsambong Sam Bong statue 3076-07.JPG | caption = ဒန်ယံရှိ ဆမ်းဘုံး ရုပ်ထု | office = ဂျိုဆောန်၏ နံပါတ် ၁ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ | predecessor = ဘယ်ဂုံညောမ် | successor = ရီဆော | birth_date = အောက်တိုဘာ ၆၊ ၁၃၄၂ | birth_place = [[ဂိုလျော]]၊ [[ဒန်ယံ]] | death_date = {{death date and age|1398|10|6|1342|1|22|mf=yes}} | death_place = [[ဂျိုဆောန်]]၊ [[ဟန်ဆောင်းဘူ]] (ယခု [[ဆိုးလ်မြို့]]) | country = [[ဂျိုဆောန်]] | spouse = | children = ဂျောင်းဂျင်း<br />ဂျောင်းယောင်း<br />ဂျောင်းယူ | parents = ဂျောင်းအုန်းဂယောင်း (ဖခင်)<br />ယောင်းဂျိူ အူနွယ် အမျိုးသမီး (မိခင်) | termstart = ၂၆ ဩဂုတ် ၁၃၉၂ | termend = ၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၃၉၈ }} စာအမည်မှာ '''ဂျွံဂျီ''' (종지/宗之)၊ ဘွဲ့အမည်မှာ '''ဆမ်းဘုံး''' (삼봉/三峯) ဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တရားဝင်ရ ဘွဲ့အမည်မှာ '''မွန်းဟောန်း''' (문헌/文憲) ဖြစ်သည်။ == ဘဝအစနှင့် နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု == ဂျောင်းဒိုဂျောန်သည် ဂိုလျောခေတ် နှောင်းပိုင်းတွင် နီယို-ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ (Neo-Confucianism) ဒဿနပညာရပ်များကို ထူးချွန်စွာ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]] (နောင်တွင် ထယ်ဂျိုဘုရင်) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ပြီးနောက် ဂျောင်းဒိုဂျောန်သည် နိုင်ငံတော်၏ ပထမဆုံး အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ (ဝန်ကြီးချုပ်) အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သစ်၏ မူဝါဒများကို ဦးဆောင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ * '''မြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ခြင်း:''' လက်ရှိ [[ဆိုးလ်မြို့]] နေရာဖြစ်သော ဟန်ဆောင်းဘူ မြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ * '''အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်:''' ဘုရင်တစ်ဦးတည်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုထက် ဥပဒေနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်သည့် ဗျူရိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ * '''ဘာသာရေး မူဝါဒ:''' ဂိုလျောခေတ်တစ်လျှောက် ဩဇာကြီးမားခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကန့်သတ်ပြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက အခြေခံဒဿနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၁၃၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရေး ပြဿနာနှင့် ဗဟိုအစိုးရ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှု လွန်ဆွဲပွဲများကြောင့် [[ထယ်ဂျွံ|မင်းသား ရီဘန်းဝမ်]] (နောင်တွင် ထယ်ဂျွံဘုရင်) ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက နန်းတော်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာတွင် ဂျောင်းဒိုဂျောန်မှာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Infobox Korean name |title=ဂျောင်းဒိုဂျောန် |picture= |caption= |hangeul=정도전 |hanja=鄭道傳 |mr=Chŏng Tojŏn |rr=Jeong Dojeon }} [[ကဏ္ဍ:၁၃၄၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၃၉၈ ကွယ်လွန်သူများ]] {{Lifetime|၁၃၄၂|၁၃၉၈}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] agaav30libiki14byttesggqjrfadbo 1059947 1059946 2026-10-24T09:02:28Z Kaday Han Thaw 122086 1059947 wikitext text/x-wiki '''ဂျောင်းဒိုဂျောန်''' ({{lang-ko|정도전 鄭道傳}}; [[၁၃၄၂]] အောက်တိုဘာ ၆ – [[၁၃၉၈]] အောက်တိုဘာ ၆) သည် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောခေတ်]]နှောင်းပိုင်းနှင့် [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်ခေတ်]]ဦးပိုင်းကာလတို့တွင် ထင်ရှားခဲ့သော [[ကိုရီးယားလူမျိုး|ကိုရီးယား]] နိုင်ငံရေးသမား၊ တွေးခေါ်ပညာရှင်၊ စာပေပညာရှင်နှင့် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို အုတ်မြစ်ချ တည်ထောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မျိုးနွယ်မှာ [[ဘွံဟွာ ဂျောင်းနွယ်]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=정도전(鄭道傳) |url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0050093 |website=[[韓国民族文化大百科事典]] |access-date=2022-08-16}}</ref> {{Infobox officeholder | name = ဂျောင်းဒိုဂျောန်<br />정도전 | image = Korea-Danyang-Dodamsambong Sam Bong statue 3076-07.JPG | caption = ဒန်ယံရှိ ဆမ်းဘုံး ရုပ်ထု | office = ဂျိုဆောန်၏ နံပါတ် ၁ အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ | predecessor = ဘယ်ဂုံညောမ် | successor = ရီဆော | birth_date = အောက်တိုဘာ ၆၊ ၁၃၄၂ | birth_place = [[ဂိုလျော]]၊ [[ဒန်ယံ]] | death_date = {{death date and age|1398|10|6|1342|1|22|mf=yes}} | death_place = [[ဂျိုဆောန်]]၊ [[ဟန်ဆောင်းဘူ]] (ယခု [[ဆိုးလ်မြို့]]) | country = [[ဂျိုဆောန်]] | spouse = | children = ဂျောင်းဂျင်း<br />ဂျောင်းယောင်း<br />ဂျောင်းယူ | parents = ဂျောင်းအုန်းဂယောင်း (ဖခင်)<br />ယောင်းဂျိူ အူနွယ် အမျိုးသမီး (မိခင်) | termstart = ၂၆ ဩဂုတ် ၁၃၉၂ | termend = ၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၃၉၈ }} စာအမည်မှာ '''ဂျွံဂျီ''' (종지/宗之)၊ ဘွဲ့အမည်မှာ '''ဆမ်းဘုံး''' (삼봉/三峯) ဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တရားဝင်ရ ဘွဲ့အမည်မှာ '''မွန်းဟောန်း''' (문헌/文憲) ဖြစ်သည်။ == ဘဝအစနှင့် နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှု == ဂျောင်းဒိုဂျောန်သည် ဂိုလျောခေတ် နှောင်းပိုင်းတွင် နီယို-ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ (Neo-Confucianism) ဒဿနပညာရပ်များကို ထူးချွန်စွာ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့နောက် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]] (နောင်တွင် ထယ်ဂျိုဘုရင်) နှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ == ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တည်ထောင်ပြီးနောက် ဂျောင်းဒိုဂျောန်သည် နိုင်ငံတော်၏ ပထမဆုံး အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ (ဝန်ကြီးချုပ်) အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သစ်၏ မူဝါဒများကို ဦးဆောင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။ * '''မြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ခြင်း:''' လက်ရှိ [[ဆိုးလ်မြို့]] နေရာဖြစ်သော ဟန်ဆောင်းဘူ မြို့တော်သစ် တည်ဆောက်ရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ * '''အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်:''' ဘုရင်တစ်ဦးတည်း၏ အာဏာသက်ရောက်မှုထက် ဥပဒေနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးဆောင်သည့် ဗျူရိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ * '''ဘာသာရေး မူဝါဒ:''' ဂိုလျောခေတ်တစ်လျှောက် ဩဇာကြီးမားခဲ့သော ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကန့်သတ်ပြီး [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက အခြေခံဒဿနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၁၃၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရေး ပြဿနာနှင့် ဗဟိုအစိုးရ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှု လွန်ဆွဲပွဲများကြောင့် [[ထယ်ဂျွံ|မင်းသား ရီဘန်းဝမ်]] (နောင်တွင် ထယ်ဂျွံဘုရင်) ဦးဆောင်သော တပ်ဖွဲ့များက နန်းတော်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာတွင် ဂျောင်းဒိုဂျောန်မှာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Infobox Korean name |title=ဂျောင်းဒိုဂျောန် |picture= |caption= |hangeul=정도전 |hanja=鄭道傳 |mr=Chŏng Tojŏn |rr=Jeong Dojeon }} {{Lifetime|၁၃၄၂|၁၃၉၈}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] 0tldrozulf7s9ypf4x0sj1u7qltp5hk စိရဝတ္တန သုဒ္ဓိဝဏိဇသတ္တိ 0 269049 1059899 1050541 2026-10-24T00:25:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059899 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စိရဝတ္တန သုဒ္ဓိဝဏိဇသတ္တိ | image = Dew Jirawat @ Leap Day วันแก้ตาย.png | caption = | native_name = {{Lang|th|ดิว จิรวรรตน์ สุทธิวณิชศักดิ์}} | native_name_lang = th | other_names = ဒျူး(Dew) | birth_name = Kongkidakorn Sutivanichsak | birth_date = {{Birth date and age|2000|10|30|df=yes}} | birth_place = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]] | nationality = <!-- Should only be used if nationality cannot be inferred from the birthplace. He is Thai. --> | education = | alma_mater = စိန့် ဂေဘရီဧလ ကောလိပ်၊ [[:en:Srinakharinwirot University|Srinakharinwirot University]] | occupation = {{Hlist |သရုပ်ဆောင်|မော်ဒယ်}} | years_active = ၂၀၂၁ ~ | agent = [[GMMTV]] | notable_works = {{plainlist| * Ren - ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' * Fong - ''Magic of Zero - Zero In The Moonlight'' * Nut - ''[[:en:Good Old Days (Thai TV series)|Good Old Days]]'' * Nai - ''[[:en:Home School (Thai TV series)|Home School]]'' * Vikij - ''Faceless Love'' * Chadjen - ''[[:en:A Love So Beautiful (Thai TV series)|A Love So Beautiful]]'' * Night - ''Leap Day'' }} | height = 190 cm<ref>{{Cite web |url=https://www.gmm-tv.com/artists/view/20/ |title=Dew :Jirawat Sutivanichsak |access-date= 5 May 2022}}</ref> | website = [https://www.gmm-tv.com/artists/view/155/ GMMTV Artist] }} '''ကျီရာဝပ် ဆူထိဝါဏိချာဆာ့က်'''({{Lang-th|จิรวรรตน์ สุทธิวณิชศักดิ์}} စိရဝတ္တန သုဒ္ဓိဝဏိဇသတ္တိ, [[၃၀ အောက်တိုဘာ]] [[၂၀၀၀]] ~ )၊ နာမည်ပြောင်: '''ဒျူး'''({{Lang-th| ดิว}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ သရုပ်ဆောင်နှင့် မော်ဒယ်ဖြစ်သည်။ [[၂၀၂၁|၂၀၂၁ ခုနှစ်]]တွင် [[F4 Thailand: Boys Over Flowers]] ၌ ပွဲဦးထွက် သရုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျော်ကြားလာသော သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=เรื่องย่อ F4 Thailand ช่อง GMM25 (ตอนจบ) |url=https://entertainment.trueid.net/synopsis/4goZL4JAdJ4a |access-date=2023-06-04 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{Cite web|title=Dew Jirawat Sutivanichsak|url=http://www.viki.com/celebrities/25389pr-dew-jirawat-sutivanichsak|access-date=2025-01-20|website=Rakuten Viki|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-10-16|title=GMMTV ประกาศสร้าง F4 เวอร์ชั่นไทย ชาวเน็ตเปิดแคสติ้ง(มโน)|url=https://www.sanook.com/movie/91547/|access-date=2025-01-20|website=www.sanook.com/movie|language=th}}</ref> == ဘဝအစပိုင်း == ဂျီရဝက် ဆူထိဝါနိချက်ဆာ ကို ၂၀၀၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည် ။<ref>{{Cite web|title=Dew Jirawat - Nam thần Thái Lan mới nổi làm Cnet mê như điếu đổ|url=https://www.dienanh.net/dew-jirawat-nam-than-thai-lan-moi-noi-lam-cnet-me-nhu-dieu-do-44121.html|access-date=2025-01-20|website=www.dienanh.net|language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-03-07 |title=น่าจับตามอง! "ดิว จิรวรรตน์" คลื่นลูกใหม่หล่อโดนใจทำแฟนคลับติดตามไอจีทะลุ 2 ล้าน {{!}} daradaily |url=https://www.daradaily.com/news/110998/read |access-date=2023-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307012720/https://www.daradaily.com/news/110998/read |archive-date=7 March 2022 }}</ref> သူ၏မွေးနံအမည်မှာ Kongkidakorn ဖြစ်သော်လည်း မူလတန်းကျောင်းတက်စဉ်က Jirawat ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူသည် [[GMMTV]] လက်အောက်ရှိ အနုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည် ။ အထက်တန်းကျောင်းတွင် Saint Gabriel's College တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ယခု Srinakharinwirot University တွင် Interactive Design နှင့် Multimedia ဘာသာရပ်ကို သင်ယူနေပါသည် ။<ref>{{Cite web |last=Opiari |first=Diani |date=2021-07-23 |title=Biodata Dew Jirawat Sutivanichsak dan Fakta Menarik |url=https://dianiopiari.com/biodata-dew-jirawat-sutivanichsak-dan-fakta-menarik/ |access-date=2023-06-04 |website=Diani Opiari |language=id}}</ref>သရုပ်ဆောင်မလုပ်မီ မော်ဒယ်အဖြစ် ဖျော်ဖြေရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=5 nam thần Thái Lan được các thương hiệu xa xỉ săn đón |url=https://bazaarvietnam.vn/nhan-vat/5-nam-than-thai-lan-duoc-cac-thuong-hieu-xa-xi-san-don/ |access-date=2023-06-04 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref><ref>{{Cite web |title=Instagram Dew Jirawat Sutivanichsak IG Lengkap Biodata Height, Birthday, Drama, Umur, Tanggal Lahir |url=https://metrolampungnews.pikiran-rakyat.com/entertainment/amp/pr-1363341606/instagram-dew-jirawat-sutivanichsak-ig-lengkap-biodata-height-birthday-drama-umur-tanggal-lahir |access-date=2023-06-04 |website=metrolampungnews.pikiran-rakyat.com}}</ref> == အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းနှင့် အောင်မြင်မှုများ == ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Dew သည် F4 Thailand: Boys Over Flowers ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် "Ren Renrawin Aira" (Rui Hanazawa) အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ Yoko Kamio ၏ ထိုင်း manga Hana Yori Dango ကို ထိုင်းဘာသာပြန်ဆိုထားသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-10-16 |title=GMMTV ประกาศสร้าง F4 เวอร์ชั่นไทย ชาวเน็ตเปิดแคสติ้ง(มโน) |url=https://www.sanook.com/movie/91547/ |access-date=2023-06-05 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref>၂၀၂၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[GMMTV]] မှ သရုပ်ဆောင်များကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2019-10-16 |title=เปิดคาดการณ์ ใครบ้างจะได้รับบท F4 หลัง GMMTV ทำฮือฮา ประกาศสร้างเวอร์ชั่นไทย |url=https://drama.kapook.com/view215921.html |access-date=2023-06-04 |website=kapook.com |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-09-16 |title=Teaser for Thailand's 'Boys Over Flowers' remake released |url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/09/18/teaser-for-thailands-boys-over-flowers-remake-released.html |access-date=2023-06-04 |website=The Jakarta Post |language=en}}</ref> ဇာတ်လမ်းတွဲသည် နိုင်ငံတကာတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး၊ အွန်လိုင်းတွင် ကြည့်ရှုရန် "ထိပ်တန်း ထိုင်းရိုမန့်စ်ဇာတ်လမ်းတွဲ" တွင် အဆင့် ၁ နေရာရှိရခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-10-31 |title=Ranking almost all Boys Over Flower versions |url=https://forum.allkpop.com/thread/137235-ranking-almost-all-boys-over-flower-versions/ |access-date=2023-06-04 |website=allkpop forums |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-07-14 |title=11 Thai Romance Dramas To Watch On YouTube (with English subtitles) |url=http://www.alphagirlreviews.com/11-thai-romance-dramas-to-watch-on-youtube-with-english-subtitles/ |access-date=2023-06-04 |website=AlphaGirl Reviews |language=en-US}}</ref> ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Dew၏အခန်းကဏ္ဍသည် နွေးထွေးသော ဧည့်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ Dew ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရေပန်းစားစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Boys Over Flowers: Bright, Win, Dew And Nani Are Our May 2023 BAZAAR Man Cover Stars |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/video/boys-over-flowers-bright-win-dew-and-nani-are-our-may-2023-bazaar-man-cover-stars/ |access-date=2023-06-04 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-09-16 |title=F4 Thailand เผยโฉม "ไบร์ท-วิน-นานิ-ดิว" ประกบนางเอกน้องใหม่ ในทีเซอร์สุดปัง! |url=https://www.sanook.com/movie/103161/ |access-date=2023-06-04 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=มันดีต่อหัวใจ!! ส่องหนุ่มสาวชาว F4 Thailand สวยหล่อ สดใส พร้อมกระชากใจแฟนซีรีส์ |url=https://entertainment.trueid.net/detail/GRV4M7QLomdw |access-date=2023-06-04 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=YESASIA: Related Items - F4 Thailand: Boys Over Flowers - Dew Acrylic Standee Celebrity Gifts, PHOTO/POSTER - Dew Jirawat Sutivanichsak - Thailand Other Asia Movies & Videos - Free Shipping - North America Site |url=https://www.yesasia.com/us/f4-thailand-boys-over-flowers-dew-acrylic-standee/1110696838-0-0-0-en/related-items.html |access-date=2023-06-04 |website=www.yesasia.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yusron |first=Atmi Ahsani |title=6 Alasan Dew Jirawat Bisa Jadi Aktor TV Favoritmu Tahun Ini |url=https://hot.detik.com/tv-news/d-5479379/6-alasan-dew-jirawat-bisa-jadi-aktor-tv-favoritmu-tahun-ini |access-date=2023-06-04 |website=detikhot |language=id-ID}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Dew သည် F4 Thailand သရုပ်ဆောင်များနှင့်အတူ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် "Shooting Star" ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA">{{Cite web |title="ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ" บินไทเป ฮอตติดเทรนด์ทวิต แฟนร่วมส่งแน่นสนามบิน! |url=https://entertainment.trueid.net/detail/G6gLr8e0y9xZ |access-date=2023-02-04 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=ONLINE |first=TUOI TRE |date=2023-03-04 |title=F4 Thái Lan khiến khán giả phấn khích khi nói tiếng Việt |url=https://tuoitre.vn/news-20230304211751625.htm |access-date=2023-03-05 |website=TUOI TRE ONLINE |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |title=F4 Thailand／BOYS OVER FLOWERS（タイ版「花より男子」）｜ドラマ｜テレ朝チャンネル |url=https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/0935/ |access-date=2023-05-12 |website=www.tv-asahi.co.jp |language=ja |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512052434/https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/0935/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=F4 Thailand: Boys Over Flowers stars coming to Manila in November |url=https://www.pep.ph/guide/tv/169095/f4-thailand-manila-a4579-20221016 |access-date=2023-05-12 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=thanhnien.vn |date=2022-03-11 |title=Chân dung mỹ nam 1,9m, nổi lên nhờ 'Vườn sao băng' bản Thái |url=https://thanhnien.vn/chan-dung-my-nam-1-9m-noi-len-nho-vuon-sao-bang-ban-thai-1851437520.htm |access-date=2023-06-05 |website=thanhnien.vn |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |title=「F4 Thailand／BOYS OVER FLOWERS」（タイ版「花より男子」）が話題沸騰！ タイから華麗なる4人がやってきた！【Bright Win Dew Nani】 - カルチャートピックス |url=https://spur.hpplus.jp/culture/topics/2023-06-24-FYPijg/ |access-date=2023-06-24 |website=SPUR |language=ja}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အချစ်ကဗျာ ''Zero in the Moonlight'' တွင် "Fong" အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊<ref>{{Citation |title=零的魔力 |date=2022-12-31 |url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=零的魔力&oldid=75313072 |work=维基百科，自由的百科全书 |access-date=2023-06-04 |language=zh}}</ref> ''Magic of Zero'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Tontawan Tantivejakul (Tu)၏ ချစ်သူအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name=":5">{{Cite web |date=2022-09-12 |title=Review Zero in the Moonlight, Comeback Dew Jirawat dan Tu Tontawan |url=https://yoursay.suara.com/entertainment/2022/09/12/183258/review-zero-in-the-moonlight-comeback-dew-jirawat-dan-tu-tontawan |access-date=2023-01-02 |website=suara.com |language=id}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် Dew သည် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ် ''Home School'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် "Nai" အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး Ramida Jiranorraphat (Jane) နှင့် Hirunkit Changkham (Nani) တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-12-28 |title=Fakta Dew Jirawat Sutivanichsak, Pemeran Ren di F4 Thailand |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/suandewi-oka/fakta-dew-jirawat-sutivanichsak-ren-di-f4-thailand-c1c2 |access-date=2023-06-04 |website=www.idntimes.com |language=id}}</ref> ဇာတ်လမ်းတွဲကို Prime Video တွင် ထုတ်လွှင့်သည့် ပထမဆုံး ထိုင်းဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-06-14 |title=Haunting 'Home School' becomes first original Thai series on Prime |url=https://www.nationthailand.com/lifestyle/entertainment/40028535 |access-date=2023-12-10 |website=nationthailand |language=en}}</ref> ဇူလိုင်လတွင် (G)I-dle ၏ I Do: A Love Story in Bangkok ဂီတဗီဒီယိုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ Dewသည် လူကြိုက်များသော တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ''A Love So Beautiful''ကို ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့် ''You Are My First Love'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Chanikarn Tangkabodee (Prim) နှင့်အတူ အချစ်ဟာသ ဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-23 |title=สรุปสิ่งน่าสนใจจากงาน #GMMTV2023 หมากตัวเดิมบนกระดานใหม่ของค่ายยักษ์ |url=https://thestandard.co/gmmtv-2023/ |access-date=2023-08-04 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> ==ထောက်ခံချက်များ== Dew သည် ''Mint'',<ref>{{Cite web |date=2020-09-17 |title=สิ้นสุดการรอคอย! 'Mint Magazine' ฉบับปฐมฤกษ์ ที่คว้าตัว 4 หนุ่ม #F4Thailand มาขึ้นปกที่นี่ที่แรกก่อนใคร กับซีรีส์ที่สร้างปรากฎการณ์ Talk of the Town |website=[[Facebook]] |url=https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162333078851534/162270645524444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524124128/https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162333078851534/162270645524444/ |archive-date=2022-05-24 |accessdate=2022-05-24 |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-09-20 |title=สิ้นสุดการคอย! ฉลองครบรอบ 1 ปี Mint Magazine กับฉบับพิเศษ ยกทัพนักแสดงนำจากซีรีส์ #F4Thailand มาขึ้นปก #MintVol6 กันแบบฟูลทีม! |website=[[Facebook]] |url=https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162270702191105/384620746622765/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524104137/https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162270702191105/384620746622765/ |archive-date=2022-05-24 |accessdate= |language=th}}</ref> ''Harper's Bazaar'', ''L'Officiel Hommes'', ''LIPS'' နှင့် ''Elle'' စသည့် ဖက်ရှင်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Wilson |date=2023-02-07 |title=Dew Jirawat Is Not Your Ordinary Thai Idol |url=https://grazia.sg/celebrity/mens-folio-dew-jirawat/ |access-date=2023-06-04 |website=Grazia Singapore |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-24 |title=XBlush&Dew 封面大片视频预告 |url=https://weibo.com/tv/show/1034:4753803665408164?from=old_pc_videoshow |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524130715/https://weibo.com/tv/show/1034:4753803665408164?from=old_pc_videoshow |archive-date=2022-05-24 |accessdate=2022-05-24 |language=zh-hans}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tso |first=Gloria Christine |date=2023-05-17 |title=Dew Jirawat Sutivanichsak On Juggling Artistry And Acting As F4 Thailand's Ren |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/bazaar-man/dew-jirawat-sutivanichsak-on-juggling-artistry-and-acting-as-f4-thailands-ren/ |access-date=2023-06-05 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Pp Group Thailand Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Freel%2FCrN_YPegCbX%2F%3Figshid%3DMTc4MmM1YmI2Ng%253D%253D |access-date=2023-06-05 |website=Instagram.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=GARÇON |first=LIPS |date=2021-03-17 |title=#GarçonFashionChallenge with DEW - LIPS GARÇON |url=https://www.lips-mag.com/garconfashionchallenge-with-dew/ |access-date=2023-06-05 |website=LIPS MAGAZINE |language=th |archive-date=5 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605203949/https://www.lips-mag.com/garconfashionchallenge-with-dew/ }}</ref><ref>{{Cite web |last=Tso |first=Gloria Christine |date=2023-05-17 |title=Dew Jirawat Sutivanichsak On Juggling Artistry And Acting As F4 Thailand's Ren |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/bazaar-man/dew-jirawat-sutivanichsak-on-juggling-artistry-and-acting-as-f4-thailands-ren/ |access-date=2023-10-17 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}</ref> ၎င်းသည် Louis Vuitton, Fendi, Prada, Ralph Lauren, Bottega Veneta နှင့် Valentino ကဲ့သို့သော နာမည်ကြီး ဖက်ရှင်အမှတ်တံဆိပ်များအတွက် ပုံစံထုတ်ဖော်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Goh |first=Amanda |title=Meet the stars of F4 Thailand: Boys Over Flowers—Bright, Metawin, Dew and Nani |url=https://www.tatlerasia.com/lifestyle/entertainment/bright-win-metawin-dew-nani-f4-thailand-boys-over-flowers-actors |access-date=2023-06-05 |website=Tatler Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lu |first=Manfred |date=2023-02-02 |title=Dew Jirawat Is Not Your Ordinary Thai Idol |url=https://www.mens-folio.com/108221/dew-jirawat-is-not-your-ordinary-thai-idol/ |access-date=2023-10-17 |website=Men's Folio |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဆိုးလ်မြို့ရှိ Louis Vuitton Pre-Fall 2023 Show တွင် ဧည့်သည်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ထင်ရှားသောဖက်ရှင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=vtsang |date=2023-05-26 |title=Felix (Stray Kids) hội ngộ Dew Jirawat ở show Louis Vuitton Cruise 2024 |url=https://bazaarvietnam.vn/felix-stray-kids-hoi-ngo-dew-jirawat-o-show-louis-vuitton-cruise-2024/ |access-date=2023-06-05 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref> ထို့အပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သူ၏ Instagram စာမျက်နှာတွင် Follower အရေအတွက် ၇.၅ သန်းကျော်ရှိခဲ့သည်။ Dew၏ လူနေမှုပုံစံ နှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းစသည်ဖြင့် လူကြိုက်များသည်။<ref>{{Cite web |title=2000 (@dew_jsu) • Instagram photos and videos |url=https://www.instagram.com/dew_jsu/ |access-date=2023-06-05 |website=www.instagram.com |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ Dew သည် တောင်အာရှနိုင်ငံအချို့၌ တစ်ကိုယ်တော်ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-07-10 |title=Thai star Dew Sutivanichsak will meet fans in Hong Kong and other Asian cities |url=https://www.lifestyleasia.com/hk/culture/events/thai-star-dew-sutivanichsak-fan-meeting-asia-venue-ticket-details/ |access-date=2023-08-05 |website=Lifestyle Asia Hong Kong |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Thai star Dew Sutivanichsak will meet fans in Hong Kong this September |url=https://www.lifestyleasia.com/hk/culture/events/thai-star-dew-sutivanichsak-fan-meeting-asia-venue-ticket-details/ |access-date=2023-10-17 |website=Lifestyle Asia HK |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Thai stars Dew Jirawat, Mew Suppasit to hold fan meetings in Manila this month |url=https://mb.com.ph/2023/10/9/thai-stars-dew-jirawit-mew-suppasit-to-hold-fan-meetings-in-manila-this-month |access-date=2023-10-17 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Janezellll |date=2023-10-10 |title=Unmissable moments: Why Dew Jirawat's Fan Meet is a must-attend |url=https://annyeongoppa.com/2023/10/10/unmissable-moments-why-dew-jirawats-fan-meet-in-manila-is-a-must-attend/ |access-date=2023-10-17 |website=Annyeong Oppa |language=en-US}}</ref> ထို့နောက် စက်တင်ဘာလတွင် အီတလီနိုင်ငံ မီလန်မြို့ရှိ Emporio Armani Fashion Week နှင့် Onitsuka Tiger SS 2024 ဖက်ရှင်ပြပွဲတို့တွင် ဧည့်သည်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-09-25 |title=Bright Vachirawit, Win Metawin, And More Grabbed Attention At The Fashion Shows |url=https://www.thaiupdate.info/bright-win-more-fashion-shows-2023/ |access-date=2023-10-17 |website=Thai Update |language=en-US}}</ref> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ဇာတ်လမ်းတွဲ=== {| class="wikitable sortable" |+ ! Year ! Title ! Role ! Notes ! Network ! Ref |- | 2021 | ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' | "Ren" Renrawin Aira | Main role | rowspan="7" | [[:en:GMM 25|GMM25]] | <ref>{{Cite web |title="ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ-ตู" แท็กทีมรับรางวัลแห่งปี จากซีรีส์ F4 Thailand |url=https://entertainment.trueid.net/detail/6lJxw6q28AEB |access-date=2023-06-05 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 | ''Magic of Zero: Zero In The Moonlight'' | Fong | Main role | <ref name=":6">{{Cite web |last=sinergianews.com |title=Kapal DewTU Kumpul! Info Mini Seri Thailand Magic of Zero: Zero In The Moolight, Sinopsis, Jadwal, Pemain - Ada Dew Jirawat, Tu Tontawan |url=https://www.sinergianews.com/read/46508/kapal-dewtu-kumpul-info-mini-seri-thailand-magic-of-zero-zero-in-the-moolight-sinopsis-jadwal-pemain-ada-dew-jirawat-tu-tontawan |access-date=2023-01-02 |website=www.sinergianews.com |language=id |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102143026/https://www.sinergianews.com/read/46508/kapal-dewtu-kumpul-info-mini-seri-thailand-magic-of-zero-zero-in-the-moolight-sinopsis-jadwal-pemain-ada-dew-jirawat-tu-tontawan |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[:en:Good Old Days (Thai TV series)|Good Old Days]]'' | Nut | Guest role (Ep. 10) | <ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PxOKfl8-H8E |title=GMMTV 2022 {{!}} GOOD OLD DAYS ร้านซื้อขายความทรงจำ |date=1 December 2021 |publisher=GMMTV OFFICIAL |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019232051/https://www.youtube.com/watch?v=PxOKfl8-H8E |archive-date=19 October 2022 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2023 | ''Home School'' | Nai | Main role |<ref>{{Citation |title=Home School {{!}} TVmaze |date=2023-06-09 |url=https://www.tvmaze.com/shows/59254/home-school |access-date=2023-06-04 |language=en}}</ref> |- | ''Faceless Love'' | "Vee" Veekij Kraiphiwat | Main role | <ref>{{Cite web |title=Dew Jirawat dan Kao Supassara Akan Bintangi Drama 'Faceless Love' - Radio Web Indo |url=https://www.radiowebindo.com/film-drama/pr-805809738/dew-jirawat-dan-kao-supassara-akan-bintangi-drama-faceless-love |access-date=2023-06-04 |website=www.radiowebindo.com |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527201223/https://www.radiowebindo.com/film-drama/pr-805809738/dew-jirawat-dan-kao-supassara-akan-bintangi-drama-faceless-love }}</ref> |- | 2024 | ''[[:en:A Love So Beautiful (Thai TV series)|A Love So Beautiful]]'' | "Chadjen" Phaisansakul | Main role | <ref>{{Citation |title=เพราะเธอคือรักแรก {{!}} GMMTV 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KD_jLyHaYR8 |access-date=2023-05-30 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=S |first=Ika |date=2022-11-24 |title=Thailand Remake Dracin A Love So Beautiful, Dibintangi Dew Jirawat – kabarbintang.id |url=https://www.kabarbintang.id/thailand-remake-dracin-a-love-so-beautiful-dibintangi-dew-jirawat/ |access-date=2023-06-04 |language=en-US |archive-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210042932/https://www.kabarbintang.id/thailand-remake-dracin-a-love-so-beautiful-dibintangi-dew-jirawat/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Prim Chanikan Bakal Pilih Win Metawin Atau Dew Jirawat Sutivanichsak? GMMTV Rilis Thai Drama Terbaru Bukan BL? - Giwangkara |url=https://www.giwangkara.com/entertainment/pr-855815029/prim-chanikan-bakal-pilih-win-metawin-atau-dew-jirawat-sutivanichsak-gmmtv-rilis-thai-drama-terbaru-bukan-bl |access-date=2023-06-04 |website=www.giwangkara.com}}</ref> |- | 2025 | ''Leap Day'' | "Night" Rattikan | Main role | |} ==ဂီတမှတ်တမ်းများ== ===သီချင်းများ=== {| class="wikitable" !Year !Song Title !Artist !{{abbr|Ref.|Reference}} |- | rowspan="3" |2022 |"Who Am I" |[[:en:Vachirawit Chivaaree|Vachirawit Chivaaree]] (Bright), Jirawat Sutivanichsak, [[:en:Metawin Opas-iamkajorn|Metawin Opas-iamkajorn]] (Win) & [[:en:Hirunkit Changkham|Hirunkit Changkham]] (Nani) |<ref>{{cite web |title=เอาพี่ไปทอดที! #WhoAmIMV ไบรท์ วิน ดิว นานิ ร้องเพลงประกอบ F4 Thailand เพลงแรก ขึ้นเทรนด์อันดับ 1! |url=https://music.trueid.net/th-th/detail/vdWGGKYLPOLd |access-date=16 May 2023 |website=music.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=2Z2P481fJwk |title=Who am I Ost.F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS - BRIGHT, WIN, DEW, NANI |date=16 December 2021 |publisher=GMMTV RECORDS |access-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222132529/https://www.youtube.com/watch?v=2Z2P481fJwk |archive-date=22 February 2023 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |"Shooting Star" |[[:en:Vachirawit Chivaaree|Vachirawit Chivaaree]] (Bright), Jirawat Sutivanichsak (Dew), [[:en:Metawin Opas-iamkajorn|Metawin Opas-iamkajorn]] (Win) & [[:en:Hirunkit Changkham|Hirunkit Changkham]] (Nani) |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=1cdzuHXd6S8 |title=Shooting Star Ost.F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS - BRIGHT, WIN, DEW, NANI |date=27 December 2021 |publisher=GMMTV RECORDS |access-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006115245/https://www.youtube.com/watch?v=1cdzuHXd6S8 |archive-date=6 October 2022 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{cite web |title=ส่องความปังหนุ่ม F4 Thailand ในเพลง Shooting Star หล่อละลายไปเลย |url=https://intrend.trueid.net/article/%E0%B8%AA%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B9%88%E0%B8%A1-f-4-thailand-%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%87-shooting-star-%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%9B%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%A2-trueidintrend_256670 |website=TrueID Creator |access-date=19 June 2023 |language=th |date=28 December 2021}}</ref><ref>{{cite web |title="ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ" ส่งโมเมนต์อินเลิฟผ่านเพลง "Shooting Star"ประกอบซีรีส์ "F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS" |url=https://kazz-magazine.com/145146-2/ |website=KAZZ Magazine |access-date=19 June 2023 |language=th |date=4 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619043907/https://kazz-magazine.com/145146-2/ |archive-date=19 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ ถ่ายทอดโมเมนต์อินเลิฟผ่าน 'Shooting Star' อีกเพลงจากซีรีส์ F4 THAILAND |url=https://workpointtoday.com/f4-thailand-shooting-star/ |website=workpointTODAY |access-date=19 June 2023 |language=th |archive-date=17 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317144910/https://workpointtoday.com/f4-thailand-shooting-star/ |url-status=dead }}</ref> |- |"In The Wind" |Jirawat Sutivanichsak|Dew |<ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=jF7va9vscNY |title=In the Wind Ost.F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS - DEW JIRAWAT |date=10 January 2022 |publisher=GMMTV RECORDS |access-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702045748/https://www.youtube.com/watch?v=jF7va9vscNY |archive-date=2 July 2022 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}</ref> |- |2023 |"North Star" |Dew |<ref>{{Citation |title=NORTH STAR - DEW JIRAWAT |url=https://www.youtube.com/watch?v=IezX3kq5w_U |access-date=2023-08-04 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Brickinfo |date=2023-08-04 |title="Dew" ส่งเพลงเพราะสุขปนเศร้า "North Star" ใช้ดวงดาวส่งผ่านความคิดถึง |url=https://brickinfotv.com/entertainment/195610 |access-date=2023-08-04 |website=BrickinfoTV.com |language=th}}</ref><ref>{{Citation |title=Dew Jirawat – NORTH STAR |url=https://genius.com/Dew-jirawat-north-star-lyrics |access-date=2023-08-04}}</ref> |} ===ဂီတဗီဒီယိုများတွင်ပါဝင်မှုများ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Artist ! scope="col" | Channel ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2023 |[[:en:I Do ((G)I-dle song)|I Do: A Love Story in Bangkok]] |[[:en:(G)I-dle|(G)I-dle]] |[[:en:88rising|88rising]] |<ref name="I Do">{{cite web |url=https://www.nme.com/news/music/gi-dle-music-video-i-do-f4-thailand-boys-over-flowers-stars-3472838 |title=(G)I-DLE drop music video for 'I Do' with 'F4 Thailand: Boys Over Flowers' stars |website=NME |first=Puah |last=Ziwei |date=25 July 2023 |accessdate=2 August 2023}}</ref> |} ==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း== {| class="wikitable sortable" ! scope="col" style="width:1em;" |Year ! scope="col" style="width:35em;" |Award ! scope="col" style="width:40em;" |Category ! scope="col" style="width:25em;" |Work ! scope="col" style="width:5em;" |Result ! scope="col" style="width:1em;" class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|References}} |- | rowspan="5" |2022 |The 3rd Mani Mekhala Awards (2022) |Outstanding Male Rising Star | | {{won}} |<ref name="merged1">{{cite tweet|number=1561186998513287168|user=GMMTV|title=ขอแสดงความยินดีกับ "ไบร์ท วชิรวิชญ์", วิน เมธวิน, ดิว จิรวรรตน์ และ ตู ต้นตะวัน ด้วยนะคะ ได้รับรางวัล"มณีเมขลา" ประจำปี 2565 ไบร์ท วชิรวิชญ์ ได้รับรางวัล "ดาราชายมหานิยมมหาชน" จากซีรีส์ "F4 Thailand" ตัดสินจากผลโหวตจากมหาชน 29 ประเทศ และ รางวัล "ซุปเปอร์สตาร์เจ้าเสน่ห์" #GMMTV https://t.co/TPqCrMpfUA|author=GMMTV|author-link=GMMTV|date=21 August 2022|access-date=30 November 2022|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821051738/https://twitter.com/gmmtv/status/1561186998513287168|archive-date=21 August 2022|url-status=live}}</ref> |- |Content Asia Awards |Best Original Song: For Movie or An Asian TV Program |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' |{{nom}} | |- |The 27th Asian Television Awards (ATA) |Best Theme Song |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=Asian Television Award |url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1/ |access-date=2022-11-28 |website=www.asiantelevisionawards.net |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026085035/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1 }}</ref> |- | rowspan="2" |[[:en:Asian Academy Creative Awards|Asian Academy Creative Awards (AAA) 2022]] |Best Theme Song or Title Theme: National Winners | rowspan="2" |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=2022 AAA National Winners |url=https://aaca.wpenginepowered.com/wp-content/uploads/2022/11/Full-List-of-NW22_-Categories-20.11.22.pdf |access-date=September 30, 2022 |website=Asian Academy Creative Awards}}</ref> |- |Best Theme Song or Title Theme: Grand Final Winners | {{won}} |<ref>{{cite tweet|number=1600831657723904001|user=parbdee|title=ซีรีส์ F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS จาก GMMTV ได้รับรางวัล สาขา BEST THEME SONG OR TITLE THEME รางวัลระดับเอเชีย ในงาน Asian Academy Creative Awards 2022 🏆ณ ประเทศสิงคโปร์ #F4Thailand #GMMTV #ภาพดีทวีสุข https://t.co/vBaTkPca3o|author=ภาพดีทวีสุข|date=8 December 2022|access-date=14 February 2023}}</ref> |- |rowspan="5" |2023 |14th Nataraja Awards |Best Cast Ensemble |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=เปิดเผยรายชื่อ ผู้เข้าชิงรางวัลนาฏราช ครั้งที่ 14 |url=https://pantip.com/topic/42195658? |website=Pantip |access-date=1 September 2023 |language=th}}</ref> |- |Central World Music Community Award 2023 |Artist Of The Year |"North Star" |{{Nom}} | |} == ကိုးကား == {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{IMDb name|12154673}} * {{Instagram|dew_jsu}} * {{weibo|7516920610}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] lzz7mboqj9gd7rtdpxi5fgyuzf86pyu ထိုင်းနိုင်ငံလူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင် 0 270212 1059938 877947 2026-10-24T05:38:56Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059938 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း|name=ထိုင်းနိုင်ငံလူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင်|native_name_a={{lang|th|การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย}}|logo=Emblem of the Mass Rapid Transit Authority of Thailand-EN.svg|logo_size=100px|image=|image_caption=|agency_type=နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်း|formed={{Start date and age|1992|08|21|df=y}}|headquarters=[[ဘန်ကောက်မြို့]], Thailand|jurisdiction=[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]|parent_department=ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|website={{Official website|mrta.co.th/en}}|footnotes=|agency_name=Mass Rapid Transit Authority of Thailand (MRTA)}} '''ထိုင်းနိုင်ငံလူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင်''' (ထိုင်း: การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย, ထိုင်းအတိုကောက် '''ရော်ဖော်မော်'''; အင်္ဂလိပ်: Mass Rapid Transit Authority of Thailand, အတိုကောက်: MRTA) သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ နိုင်ငံပိုင်လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိကတာဝန်မှာ [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်]]မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဧရိယာ (Bangkok Metropolitan Region) နှင့် ဆင်ခြေဖုံးဒေသများအပြင် အခြားသော အဓိက ခရိုင်အဆင့် မြို့ကြီးများ တွင် လူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးစနစ်များကို စီစဉ်တည်ဆောက်ရန်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=About MRTA: Background|url=http://www.mrta.co.th/aboutMRTA/engHistory.php|access-date=24 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20140516053306/http://www.mrta.co.th/aboutMRTA/engHistory.php|archive-date=16 May 2014|url-status=dead}}</ref> လက်ရှိတွင် MRTA သည် ဘန်ကောက်မြို့ရှိ အပြာလိုင်း (Blue Line) နှင့် ခရမ်းရောင်လိုင်း (Purple Line) တို့၏ အခြေခံအဆောက်အအုံပိုင်ဆိုင်မှုကို ကြီးကြပ်သည်။ ၎င်းလိုင်းနှစ်ခုကို Bangkok Expressway and Metro Public Company Limited (BEM) က လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိ၍ လည်ပတ်ဆောင်ရွက်နေသည်။ ထို့အပြင် အဝါလိုင်း (Yellow Line) နှင့် ပန်းရောင်လိုင်း (Pink Line) တို့ကိုလည်း MRTA က ပိုင်ဆိုင်ပြီး Bangkok Mass Transit System Public Company Limited (BTSC) ၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အောက်တွင် လည်ပတ်နေသည်။ == ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်း == MRTA ကို မူလက မြို့ပြအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင် (Metropolitan Rapid Transit Authority) အမည်ဖြင့် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် "မြို့ပြအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်းဆိုင်ရာ တော်ဝင်အမိန့် BE 2535" (Royal Decree Establishing the Metropolitan Rapid Transit Authority B.E. 2535) အရ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဘန်ကောက်မြို့နှင့် ၎င်း၏ ဆင်ခြေဖုံးဒေသများတွင် လျှပ်စစ်ရထား (electric train) ဖြင့် လူထုပို့ဆောင်ရေးစနစ်များကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.thairath.co.th/news/local/bangkok/1754066|title=การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทยล้างท่อระบายน้ำท่าพระถึงหลักสองก่อนส่งคืนพื้นที่|date=23 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.prachachat.net/property/news-413307|title=บอร์ด รฟม.อนุมัติผลเจรจา BTS ลุยต่อขยายรถไฟฟ้าสีชมพูเข้าเมืองทองฯ|date=22 January 2020}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် "ထိုင်းနိုင်ငံ လူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့ အက်ဥပဒေ BE 2543" (Mass Rapid Transit Authority of Thailand Act B.E. 2543) အရ လက်ရှိအမည်ဖြစ်သည့် ထိုင်းနိုင်ငံ လူထုအမြန်ရထားပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင် (Mass Rapid Transit Authority of Thailand) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.mot.go.th/about.html?id=15|title=กระทรวงคมนาคม}}</ref> == လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် ဝင်ငွေရှာဖွေမှု == အဆိုပါ ဥပဒေအရ MRTA သည် မြေအောက်ရထားဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများနှင့် မြေအောက်အဆောက်အအုံများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် "ဘေးကင်းဇုန်များ" (safety zones) သတ်မှတ်ရန်နှင့် မြေအောက်ရထားစနစ်တစ်ခုလုံးကို ကြီးကြပ်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်။ ထို့အပြင် MRTA သည် ခရီးသည်တင်ယာဉ်ခ (fare revenue) မှလွဲ၍ အခြားသောနည်းလမ်းများဖြင့် ဝင်ငွေရှာဖွေရန်လည်း ခွင့်ပြုထားသည်။ ၎င်းတို့သည် လျှပ်စစ်ရထားဝန်ဆောင်မှု၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် လိုအပ်သလို အိမ်ခြံမြေလုပ်ငန်းများ (real estate development) ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခြင်းနှင့် လျှပ်စစ်ရထားလုပ်ငန်းကို ကိုယ်တိုင် လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အခွင့်အာဏာလည်း ရှိသည်။ တော်ဝင်အမိန့် (Royal Decree) ဖြင့် ဖြတ်သန်းသွားလာရေးစနစ်များကို အခြားခရိုင်များသို့လည်း တိုးချဲ့နိုင်သည်။ == ဆက်စပ် ဖတ်ရှုရန် == * [[ဘန်ကောက် မိုးပျံရထား|ဘီတီအက်စ် ရထားလိုင်း]] * [[ဆူခုမ်ဝစ်လိုင်း]] * [[စီလုမ်လိုင်း]] == ကိုးကား == [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာတွင် တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုဒ် မပါသော စာမျက်နှာများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရထားပို့ဆောင်ရေး]] ezbf546szqwtog7ghgklukh6dspvsd4 ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး) 0 273566 1059936 1046191 2026-10-24T05:24:02Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059936 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific prefix= ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) <br> [[သီရိပျံချီဘွဲ့|သီရိပျံချီ]]၊ ဦး |name= ထိန်လင်း | office = [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီး]] |deputy = ရဲတင့် | termstart = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | termend = |appointer= [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | 1blankname = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | 1namedata = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor = [[မောင်မောင်အုန်း]] | successor = |office1= [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] |appointer1= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |term_start1= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor1 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor1 = နိုင်ဦး <ref>{{Cite web |title=ရခိုင်ဝန်ကြီးချုပ် ကြံ့/ဖွံ့ပါတီမှ ဦးနိုင်ဦးဖြစ်လာ |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/69d375aae93643bdac9bebb2 |access-date=2026-04-07 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref> |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] (ယာယီတာဝန်) |appointer2= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |term_start2= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |term_end2= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor2 = အောင်ကျော်မင်း |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |president2 = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) <br> ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] (ယာယီတာဝန်) |office3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] ၏ အကြံပေးအဖွဲ့ |alongside3 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထွန်းဦး၊ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး လူအေး၊ဒေါက်တာ ရင်ရင်နွယ်၊ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဦး၊ဒေါက်တာ ဆလိုင်ငွန်ကျုံးလျန်၊ ဒေါ်ခင်ဦးလှိုင် တို့နှင့်အတူ | term_start3 = ၁၈ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |office4 = နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် |president4= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] |term_start4= ၂၀ မေ ၂၀၂၀ |term_end4= ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ |office5= တပ်မတော်သား[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ် |appointer5= [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |term_start5= ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |term_end5= ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉ |predecessor5 = ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စံဦး |successor5 = ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းနိုင်ဝင်း <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-11/Vol-72%2CNo-51.pdf|title=တပ်မတော်သားအမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် လေးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက်အမှတ် (၂၀၃/၂၀၁၉)|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉}}</ref> |office6 = [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ် လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး]] |term_start6= ၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ |term_end6= ၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ |predecessor6 = ကိုယ်တိုင် |successor6 = ဗိုလ်မှူးကြီး ဖုန်းတင့် |1blankname6 = ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် |1namedata6 = [[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ညီပု]] |term_start7= ၃၀ မတ် ၂၀၁၀ |term_end7= ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |predecessor7 = ''ဖွဲ့စည်းပုံစတင်'' |successor7 = ကိုယ်တိုင် |1blankname7 = ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် |1namedata7 = {{Bulleted list | လှမောင်တင် <ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/why-rakhine-prime-minister-resign/1941509.html|title=ရခိုင်ဝန်ကြီးချုပ် ဘာကြောင့် နုတ်ထွက်ရသလဲ|work=VOA|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဇွန် ၂၀၁၄}}</ref> | [[မောင်မောင်အုန်း]] }} |allegiance = {{flag|Myanmar}} |branch = {{army|Myanmar}} |serviceyears = ၁၉၈၁ - ၂၀၁၉ |rank=ဗိုလ်မှူးကြီး |alma_mater=[[စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် ၂၄|awards={{Bulleted list |မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းသင်္ဂဟတံဆိပ် (၂၀၁၉)|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] (၂၀၂၂) | [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၅)}}|cabinet=[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]}} ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) '''ထိန်လင်း''' (၁၉၆၀ မွေးဖွား) သည် [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ယင်းမတိုင်ခင်က [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]]ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်]] တွင် ဗျူဟာမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်ပြီး ထို့နောက် ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး) အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ထို့အပြင် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်၊NLD သမ္မတရုံးအကြံပေး၊[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] ၏ အကြံပေးအစရှိသည့် ရာထူးတာဝန်များပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/576700|title=ရခိုင်ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာအောင်ကျော်မင်းနေရာ၌ ဗိုလ်မှူးကြီးထိန်လင်းကို စစ်ကောင်စီက အစားထိုးခန့်|publisher=DVB|accessdate=14 August 2025}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်မှူးကြီး ထိန်လင်း (ငြိမ်း) သည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] (DSA) ၏ အပတ်စဉ် ၂၄ သင်တန်းတွင် သင်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။၎င်းသည် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်းကစပြီး ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း - ၁၇၅၁၇ ဖြင့် စစ်မှုစထမ်းသည်။ [[စစ်ရေးချုပ်]]ဟောင်း [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဆန်းဦး]] တို့ နှင့် အပတ်စဉ် တူသည်။ == လွှတ်တော်နိုင်ငံရေး နှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးဘဝ == ဗိုလ်မှူးကြီး ထိန်လင်းသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက် တွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] ၏ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးထဲ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် တင်သွင်းကြေညာခံရပြီး လွှတ်တော်နိုင်ငံရေးထဲသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docsMA2011/MA2011-01-21.pdf|title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက်အမှတ် (၃/၂၀၁၁)၊တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အမည်စာရင်းကြေညာခြင်း|work=၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက် နေ့ထုတ်၊မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ (၉)|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁}}</ref>၂၀၁၁ ခုနှစ်၊မတ် ၃၀ ရက် တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ တွင် လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-03-31.pdf|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများခန့်အပ်၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၉/၂၀၁၁|work=၂၀၁၁ ခုနှစ်၊မတ် ၃၁ ရက် နေ့ထုတ်၊မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ (၁၀)|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁}}</ref> သူသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် [[၂၀၁၂ ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ|ရခိုင်ပြည်နယ် ပဋိပက္ခ]] အား လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအနေဖြင့် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/07/11/14596.html|title=ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခ ဖြစ်စဉ်များ|work=The Irrawaddy|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2012/06/08/11654.html|title=မသီတာထွေးအမှု ကျူးလွန်သူ တရားခံများအား ရုံးထုတ်စစ်ဆေး|work=The Irrawaddy|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ ဇွန် ၂၀၁၂}}</ref> [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက် တွင် ဒုတိယအကြိမ် ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော် တွင် တပ်မတော်သား ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဆက်လက်တင်သွင်းကြေညာခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.burmalibrary.org/docs21/km%2019.1.16.pdf|title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အမည်စာရင်း ကြေညာ|work=၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက် ထုတ်၊ကြေးမုံသတင်းစာ စာမျက်နှာ(၉)|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆}}</ref>ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်၊ လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် အဆိုပြုရွေးချယ်ခံရသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၄ ရက် တွင် ကျင်းပသည့် ဒုတိယအကြိမ် ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော် အစည်းအဝေး ၌ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]တွင် လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/143020|title=ရခိုင်ပြည်နယ် နယ်လုံဝန်ကြီး ကျမ်းကျိန်|work=DVB|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဧပြီ ၂၀၁၆}}</ref>ထို့နောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ဇွန် ၁၇ ရက် တွင် စစ်ဘက်သို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူခြင်းခံရပြီး<ref>{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%A1%E1%80%85%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD/|title=ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ လုံခြုံရေး နှင့် နယ်စပ် ရေးရာ ဝန်ကြီး အဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖုန်းတင့် အား ခန့်အပ် တာဝန်ပေး|work=ဆင်ဟွာသတင်းဌာန|access-date=၂၈ ဩဂုတ်|date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archive-date=12 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912232727/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%A1%E1%80%85%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%A1%E1%80%96%E1%80%BD/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmyanmar.net/my/dataset/cff5f995-5da0-49b2-8862-a66b79082e72/resource/9f7c8257-d52a-4d11-bf1a-40c3d65070cf/download/70-35.pdf|title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် (၇)ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက်အမှတ်(၁၅/၂၀၁၇)၊မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၉ ဇွန် ၂၀၁၇}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁၁ ရက် တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖုန်းတင့်က ၎င်း၏ နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bnionline.net/mm/news-8835.html|title=ဇူလိူင် ၁၁ ရက်နေ့ ပြန်လည်စတင်မည့် ရခိုင်ပြည်နယ်လွတ်တော်တွင် နယ်လုံဝန်ကြီးသစ် ဖြစ်လာမည့် ဗိုလ်မှူးကြီးဖုန်းတင့် ကျမ်းကျိန်မည်|work=နိရဥ္စရာ|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/13924/|title=ရခိုင်ပြည်နယ်အား ကိုင်တွယ်ရန် ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်းကို စစ်ကောင်စီ ရွေးချယ်|publisher=Myanmar Now|accessdate=15 August 2025}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်၊ နယ်လုံဝန်ကြီး တာဝန်မှ ရပ်နားပြီး စစ်ဘက်မူလတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် ၎င်းအား တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ဩဂုတ် ၂၁ ရက် တွင် အမျိုးသား လွှတ်တော် ၌ တပ်မတော်သားအမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စံဦး နေရာတွင် အစားထိုးတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/politics/7296|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဟောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးခုနစ်ဦး အမျိုးသားလွှတ်တော် တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ထမ်းဆောင်|work=Eleven Media Group|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archive-date=12 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912214800/https://news-eleven.com/politics/7296|url-status=dead}}</ref>သူသည် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ ၄ ရက် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/04/04/219994.html|title=သမ္မတရုံး အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်သစ်က ရခိုင် ပဋိပက္ခအတွက် ဖြေဆေး တခုလား|publisher=The Irrawaddy|accessdate=17 August 2025}}</ref> ဗိုလ်မှူးကြီး ထိန်လင်း သည် စစ်တပ်မှ အနားယူပြီးနောက် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထိုတာဝန်မှာ [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ]]လက်ထက် [[အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဗဟိုဌာန|အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဗဟိုဌာန]] (NRPC) ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အကြံပြုတင်ပြရန်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://nca.gov.mm/peacebuilding_mechanisms/nrpc/|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=NCA Myanmar|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ မေ ၂၀၂၀}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/hl.html|title=ရခိုင်နယ်/လုံဝန်ကြီးဟောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးထိန်လင်း(ငြိမ်း)ကို သမ္မတရုံးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်|publisher=Development Media Group|accessdate=16 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250912210932/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/hl.html|archive-date=12 September 2025|url-status=dead}}</ref>သူသည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ကာလရှည်ကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် မွတ်ဆလင်များ အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ငန်း ဆောင်တာများတွင်လည်း နှစ်ရှည် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်၍ ထိုတာဝန်ကို သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် က ပေးအပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ === အခြားတာဝန်များ === မြန်မာ့တပ်မတော်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက် တွင် အာဏာသိမ်းမှု ပြုလုပ်ပြီး နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီးနောက်၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် ကောင်စီအမိန့်အမှတ် ၇၂/၂၀၂၁ အားဖြင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]၏ အကြံပေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) ထိန်လင်း သည် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2021-05/Vol-74%2CNo-12.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၇၂/၂၀၂၁၊နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏အကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}</ref> == ဝန်ကြီးချုပ် == နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ရခိုင်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဒေါက်တာအောင်ကျော်မင်း အား စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်အပ်ပြီးနောက် သူသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/63da895e26537d5d34e913ab|title=နယ်လုံဝန်ကြီးဟောင်း ဦးထိန်လင်း ရခိုင်ပြည်နယ်စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ခန့်အပ်ခံရ၊ ဒေါက်တာအောင်ကျော်မင်း နိုင်ငံတော်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာ၊ ဒေါ်အေးနုစိန် ဗဟိုအကြံပေးသို့ရောက်ရှိသွား|publisher=Narinjara|accessdate=15 August 2025}}</ref>ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၀ရက်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဘဝ == ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရက ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ အဆိုပြုခံပြီး၊ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူလက်ခံခဲ့သည့်အတွက် ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် ထိုရာထူးကို စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81557 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၃/၂၀၁၉) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းသင်္ဂဟတံဆိပ် ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/sites/default/files/book-pdf/2020-10/Vol-72%2CNo-6.pdf|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၃/၂၀၁၉)|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၉}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင် သည် ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/33034|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၅ / ၂၀၂၂ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် ( ၂၀၂၂ ခုနှစ် ၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက် )|accessdate=2025 August 3|publisher=Myawaddy Webportal}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇  ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင် သည် ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/69027|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၀ / ၂၀၂၅|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဦးထိန်လင်း သည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်ဆွေဆွေမြတ် ဖြစ်သည်။ဒေါက်တာ မေသူခိုင် နှင့် မောင်ရဲကောင်းပိုင် ဆိုသည့် သားသမီး ၂ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/236700|title=ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးထိန်လင်း စစ်တွေမြို့၊ ဘိုးဘွားရိပ်သာနှင့် ABC ကလေးစောင့်ရှောက်ရေး ဂေဟာသို့ ဆန်၊ ဆီနှင့် အလှူငွေများပေးအပ်ပွဲ တက်ရောက်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၀ မတ် ၂၀၂၅}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}}{{lifetime|၁၉၆၀| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 2i22i4h29qy1obs8f2nuoldl3na2j2p စစ်တွေတိုက်ပွဲ 0 282406 1059895 1038185 2026-10-23T23:50:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059895 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=မောင်တောတိုက်ပွဲ |partof=[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ် တိုက်ပွဲများ (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]] |image= |caption= |date=၂၀၂၃ - ဖြစ်ပွားဆဲ |place=[[စစ်တွေ]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |coordinates= |territory=ခြေလျင်တပ် ၂၀၀၀<br> ရေတပ်အင်အား ၁၀၀၀<br> စစ်သင်္ဘော ၁၀ စီး |result= |combatant1={{flagdeco|Myanmar}} [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]<br>{{flagicon image|Flag of the Arakan Rohingya Salvation Army.png}} [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]<br>{{flagicon image|Flag of the Rohingya Solidarity Organisation.png}} ရိုဟင်ဂျာညီညွတ်ရေးအဖွဲ့<br>{{flagicon image|Flag of the Arakan Liberation Party.svg}} [[ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]<ref name=":0" /> |combatant2={{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] |commander1={{Flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[နိုင်နိုင်ဦး]]<br>{{Flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[ကျော်စွာဦး]] |commander2={{plainlist| * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] * {{flagicon image|Infobox AA.png}} [[ညိုထွန်းအောင်]] }} |units1={{armed forces|Myanmar}} * {{army|Myanmar}} ** {{Flagicon image|Shoulder Sleeve of Myanmar Army.svg}} [[အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]]<br>{{Flagicon image|Air Force Ensign of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]] |units2={{flagicon image|Infobox AA.png}} [[အာရက္ခတပ်တော်]] |strength1= |strength2= |casualties1=မသိရှိရ |casualties2=မသိရှိရ |casualties3= |notes= |campaignbox={{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} }} ၂၀၂၃ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်မတော်]]သည် မြို့နယ် ၁၇ ခုအနက် ၁၄ ခုကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် [[စစ်တွေမြို့]]ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စစ်တွေခရိုင်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ကျန်ရှိနေသည့် တစ်ခုတည်းသော မြို့ဖြစ်နေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=What's happening on the Sittwe battlefield? |url=https://www.narinjara.com/news/detail/68c1248f268ac2ee0433f8ab |access-date=2026-03-03 |website=narinjara.com |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Thit |first=Lin |date=2026-03-02 |title=Arakan Army Advances to Edge of Sittwe as Fighting Intensifies |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-advances-to-edge-of-sittwe-as-fighting-intensifies.html |access-date=2026-03-03 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=လေကြောင်းဖြင့် ပစ်ကူပေးရသည်အထိ စစ်တွေတိုက်ပွဲ ပြင်းထန်လာ |url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/stwhtsacftair.html |access-date=2026-03-03 |website=Development Media Group |language=my |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220064448/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/stwhtsacftair.html |archive-date=20 February 2025 |url-status=dead}}</ref> == နောက်ခံ == [[စစ်တွေမြို့နယ်|စစ်တွေမြို့နယ်သည်]] ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး SAC အတွက် အဓိကမြို့တစ်မြို့အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကုန်သွယ်မှုတွင် ဤမြို့သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=The Looming Battle for Sittwe |url=https://www.csis.org/blogs/latest-southeast-asia/spotlight-looming-battle-sittwe-march-12-2024 |access-date=2026-03-03 |website=csis.org |language=en}}</ref> ထိုကာလအတွင်း စစ်တွေမြို့တွင် ဒေသဆိုင်ရာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၊ အမြောက်တပ်၊ ခြေလျင်တပ်များနှင့် အခြားတပ်ရင်းများ အပါအဝင် စစ်အစိုးရ၏ တပ်ရင်း ၁၀ ရင်းခန့် တည်ရှိနေပြီး ရေတပ်အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုလည်း ပါဝင်နေသည်။<ref name=":0" /> == အချိန်မှတ်တမ်း == ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် ပဋိပက္ခနှင့် တိုက်ပွဲများ မြင့်တက်လာချိန်တွင် စစ်တွေမြို့တွင် ညမထွက်ရအမိန့်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar junta imposes curfew in Sittwe amid surge in rebel-led fighting |work=The Daily Star |url=https://www.thedailystar.net/news/asia/news/myanmar-junta-imposes-curfew-sittwe-amid-surge-rebel-led-fighting-3469351 |access-date=2026-03-03 |language=en}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် AA သည် [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]] ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=AA Seizes Ponnagyun Township Near Sittwe -Rakhine's Capital |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-ponnagyun-township-near-sittwe-rakhines-capital |access-date=2026-03-03 |website=Burma News International |language=en}}</ref><ref name=":1" /> ၂၀၂၄ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရသည် စစ်တွေမြို့ရှိ ရွာ ၂၀ ခန့်မှ ဒေသခံများအား ၎င်းတို့၏ အခြေစိုက်စခန်းများပတ်လည်တွင် "လူသားဒိုင်း"အဖြစ် အသုံးပြုရန် အတင်းအကျပ် စေခိုင်းခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်မတော်နှင့် စစ်အစိုးရတပ်ဖွဲ့များအကြား တိုက်ပွဲများသည် မြို့နယ်အတွင်း အဓိကဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=AA and Junta troops start fighting in Sittwe Township, Arakan(Rakhine) State |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-and-junta-troops-start-fighting-sittwe-township-arakanrakhine-state |access-date=2026-03-03 |website=Burma News International |language=en}}</ref> AA မှ လက်စားချေတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေချိန်တွင် စစ်အစိုးရသည် ဒေသနှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ မြို့နယ်များကို ပြင်းထန်စွာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Junta Intensifies Heavy Shelling Following Battle Near Sittwe City in Rakhine State |url=https://www.bnionline.net/en/news/junta-intensifies-heavy-shelling-following-battle-near-sittwe-city-rakhine-state |access-date=2026-03-03 |website=Burma News International |language=en}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် AA သည် ပဒလိတ်နှင့် [[အမြင့်ကျွန်းရွာ]]ရွာများရှိ အစိုးရတပ်စခန်းများကို အမြောက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ထိုအထဲတွင် စစ်တွေမြို့နယ် ရွှေမင်းဂံဆိပ်ကမ်းအနီးရှိ တပ်မတော်၏ ခြေလျင်တပ်ရင်း ၂၃၂ နှင့် ၃၄၄ တို့ အခြေစိုက်သည့် ရေတပ်စခန်းလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2025-02-09 |title=Arakan Army launches artillery strike on regime outposts in Rakhine State capital Sittwe |url=https://english.dvb.no/arakan-army-launches-artillery-strike-on-regime-outposts-in-rakhine-state-capital-sittwe/ |access-date=2026-03-03 |website=DVB |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် AA သည် ကံ့ကော်ကျွန်းရှိ [[ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(စစ်တွေ)]]ရှိ စစ်စခန်းနှစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရေချမ်းပြင်ရွာရှိ စစ်အစိုးရတပ်ဖွဲ့များသည် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရုံးသို့ ဆုတ်ခွာရန် အတင်းအကျပ်ခိုင်းစေခံခဲ့ရသည်။<ref name="bnionline.net">{{Cite web |title=AA seizes key outposts near Sittwe as battle for Rakhine capital intensifies |url=https://www.bnionline.net/en/news/aa-seizes-key-outposts-near-sittwe-battle-rakhine-capital-intensifies |access-date=2026-03-03 |website=Burma News International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Armed clashes reported around Sittwe |url=https://www.bnionline.net/en/news/armed-clashes-reported-around-sittwe |access-date=2026-03-03 |website=Burma News International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=AA commandos capture two outposts at Sittwe Regional Command Headquarters |url=https://www.narinjara.com/news/detail/6961e2eca77c5e25b51462fb |access-date=2026-03-03 |website=narinjara.com |language=en}}</ref> ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် AA ၏ တပ်ရင်းမှူး ဗိုလ်မှူးထက်မြင့်သိန်း ကျဆုံးခဲ့သည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။<ref name=":3">{{Cite web |title=စစ်တွေတိုက်ပွဲတွင် AA တပ်ရင်းမှူး ဗိုလ်မှူးထက်မြင့်သိန်း ကျဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/741176 |access-date=2026-03-03 |website=DVB |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်မှ ၁၃ ရက်အတွင်း စစ်တွေမြို့နယ်ရှိ [[အုန်းတောကြီးရွာ|အုန်းတောကြီး]]စခန်း၊ ၂၇၀ တပ်ရင်းနှင့် ရဲတပ်ရင်း ၃၆ မှ တပ်မတော်သားအများအပြားသည် ၎င်းတို့၏လက်နက်များကို စွန့်လွှတ်၍ ပင်လယ်ပြင်သို့ ထွက်ပြေးခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏တပ်စခန်းများကို စွန့်ခွာခဲ့ကြပြီး AA မှ တပ်ဖွဲ့ဝင်အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Over 50 soldiers desert army bases in Sittwe within 15 days |url=https://www.narinjara.com/news/detail/696f9a27a77c5e25b578c22f |access-date=2026-03-03 |website=narinjara.com |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ အစောပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရွှေမင်းဂံ ရေတပ်စခန်းနှင့် ဇောမဒက်အနီးရှိ စစ်စခန်းအချို့တွင် ပဋိပက္ခများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်တွေ ရွှေမင်းဂံရေတပ်ကို AA ထိုးစစ်ဆင်နေ |url=https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/sgatn.html |access-date=2026-03-03 |website=Development Media Group |language=my |archive-url=https://web.archive.org/web/20260317051542/https://www.dmgburmese.com/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/sgatn.html |archive-date=17 March 2026 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=စစ်တွေ တွင် AA နှင့် စစ်ကော်မရှင်တပ်တို့ တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွား |url=https://bur.mizzima.com/2026/03/03/83607 |website=Mizzima |language=my}}</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ]] ** [[မောင်တောတိုက်ပွဲ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] n1r6s33c1vnlfi1n4mh2joqf7ao2y8a အ.လ.က - အုတ်ဖို (ရေတာရှည်မြို့နယ်) 0 291676 1059920 1053169 2026-10-24T04:59:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က - အုတ်ဖို]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က - အုတ်ဖို (ရေတာရှည်မြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1053169 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/yedashe-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရေတာရှည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5znxdx4fkki5g17bk2cmzzh2aq0pt19 ပလော့ဗ်ဒစ်ဗ် 0 292318 1059847 1056030 2026-10-23T14:28:29Z Kyaw Myo Aung 103978 ပြေပြစ်မှုမရှိသော ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးရေးသား တည်းဖြတ်ထားခြင်း 1059847 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Plovdiv</div> <div class="nickname ib-settlement-native"><templatestyles src="Nobold/styles.css" /><span class="nobold">Пловдив</span></div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">City</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:252px;max-width:252px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:250px;max-width:250px"><div style="height:139px;overflow:hidden">[[File:Пловдив.jpg|248x248px]]</div><div class="text-align-center">Aerial view</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:124px;max-width:124px"><div style="height:81px;overflow:hidden">[[File:Roman_Theatre_Plovdiv.jpg|122x122px]]</div><div class="text-align-center">Roman Theatre</div></div><div class="tsingle" style="width:124px;max-width:124px"><div style="height:81px;overflow:hidden">[[File:20120922_Cuma_Mosque_Plovdiv_Bulgaria_1.jpg|122x122px]]</div><div class="text-align-center">Dzhumaya Mosque</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:124px;max-width:124px"><div style="height:81px;overflow:hidden">[[File:Nebet_hill_2,_Plovdiv,_Bulgaria.jpg|122x122px]]</div><div class="text-align-center">Nebet Tepe</div></div><div class="tsingle" style="width:124px;max-width:124px"><div style="height:81px;overflow:hidden">[[File:Plovdiv_Old_Town_(54104573884).jpg|122x122px]]</div><div class="text-align-center">Old Town</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:114px;max-width:114px"><div style="height:74px;overflow:hidden">[[File:Plovdiv-2020-08-UspPresvBogorodica01.jpg|112x112px]]</div><div class="text-align-center">Church of the Holy Mother</div></div><div class="tsingle" style="width:134px;max-width:134px"><div style="height:74px;overflow:hidden">[[File:Eirene_mansion,_Plovdiv_20170721-IMG_1991_(36127999101).jpg|132x132px]]</div><div class="text-align-center">Domus Eirene</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /> <div class="ib-settlement-cols"> <div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[File:Plovdiv_flag.svg|border|110x110px|Flag of Plovdiv]]<div class="ib-settlement-caption-link">Flag</div></div><div class="ib-settlement-cols-cell">[[File:Plovdiv-coat-of-arms.svg|99x99px|Coat of arms of Plovdiv]]<div class="ib-settlement-caption-link">Coat of arms</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nicknames:&nbsp;<div class="ib-settlement-nickname nickname">The city of the seven hills<br /><br /><span title="Bulgarian-language text"><span lang="bg">Градът на седемте хълма</span></span>&nbsp;<span class="languageicon" style="font-size:100%; font-weight:normal">(Bulgarian)</span><br /><br />''Gradăt na sedemte hălma''<span class="nowrap">&nbsp;</span><small>(transliteration)</small></div> |- class="mergedrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Motto:&nbsp;<div class="ib-settlement-nickname nickname">Ancient and eternal<br /><br /><span title="Bulgarian-language text"><span lang="bg">Древен и вечен</span></span>&nbsp;<span class="languageicon" style="font-size:100%; font-weight:normal">(Bulgarian)</span><br /><br />''Dreven i vechen''<span class="nowrap">&nbsp;</span><small>(transliteration)</small></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:Relief_Map_of_Bulgaria.jpg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Plovdiv is located in Bulgaria]]<div class="od notheme" style="top:68.182%;left:38.971%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Plovdiv]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Plovdiv</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location of Plovdiv within [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|Bulgaria]]</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Bulgaria</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:Balkans_relief_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Plovdiv is located in Balkans]]<div class="od notheme" style="top:39.524%;left:69.76%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Plovdiv]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Plovdiv</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Plovdiv (Balkans)</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Balkans</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Plovdiv is located in Europe]]<div class="od notheme" style="top:78.606%;left:61.412%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Plovdiv]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Plovdiv</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Plovdiv (Europe)</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Europe</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Plovdiv&params=42_9_N_24_45_E_region:BG_type:city(329489) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">42°9′N</span> <span class="longitude">24°45′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">42.150°N 24.750°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">42.150; 24.750</span></span></span>]</span></span> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[တိုင်းပြည်|Country]] | class="infobox-data" |[[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|Bulgaria]] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Province | class="infobox-data" |Plovdiv |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Municipalities | class="infobox-data" |Plovdiv-city |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Government<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Mayor | class="infobox-data" |Kostadin Dimitrov (GERB) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Total</div> | class="infobox-data" |101.98&nbsp;km<sup>2</sup> (39.37&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Elevation<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |164&nbsp;m (538&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Population<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(15 June 2024)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;Total</div> | class="infobox-data" |329,489 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Density | class="infobox-data" |3,230/km<sup>2</sup> (8,400/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Urban<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |540,609 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |675,586 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Demonym(s) | class="infobox-data" |Plovdivchanin (m.) <br /><br /> Plovdivchanka (f.) <br /><br /> Пловдивчанин/Пловдивчанка (bg) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[အချိန်ဇုန်|Time&nbsp;zone]] | class="infobox-data" |[[utc+02:00|UTC+2]] (EET) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer (DST)</span> | class="infobox-data" |[[utc+03:00|UTC+3]] (EEST) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Postal code | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">4000</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Area<nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>code | class="infobox-data" |(+359) 032 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Car plates | class="infobox-data" |PB |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="url">[https://www.plovdiv.bg/ plovdiv.bg]</span> |} '''Plovdiv (ဘူလ်ဂေရီယန်ဘာသာဖြင့် Plovdiv ဟုရေးသားပြီး [ˈpɫɔvdif] ဟု အသံထွက်သည်) သည် ဘူလ်ဂေရီယာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး၊ သမိုင်းဝင် Thrace ဒေသ၏ ဘူလ်ဂေရီယာပိုင်နက်အပိုင်းတွင် လူဦးရေအများဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမြို့သည် နိုင်ငံ၏မြို့တော် Sofia ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၄၄ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဘီစီ ၆၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ကတည်းက လူများ ဆက်တိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အတွက် ဥရောပတွင် လူများ အဆက်မပြတ် နေထိုင်ခဲ့ကြသော သက်တမ်းအရင့်ဆုံးမြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်စာရင်းအရ မြို့တွင်းလူဦးရေမှာ ၃၂၉,၄၈၉ ဦးရှိပြီး မြို့ပြဧရိယာတစ်ခုလုံး (metropolitan area) တွင် လူဦးရေ ၅၄၀,၀၀၀ ရှိသည်။ ဘူလ်ဂေရီယာနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော စီးပွားရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် Plovdiv မြို့သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဥရောပယဉ်ကျေးမှုမြို့တော် (European Capital of Culture) အဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရပြီး၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် UNESCO ၏ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သင်ယူလေ့လာရေးမြို့များကွန်ရက် (Global Network of Learning Cities) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။''' [[ကဏ္ဍ:ဘူဂေးရီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] kkdhe3hpwk59lmyon794gypyx1k4zz6 ဆိုဖီယာလေဆိပ် 0 292320 1059848 1056345 2026-10-23T14:30:58Z Kyaw Myo Aung 103978 1059848 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Infobox airport|image=Sofia airport logo.svg|location=Sofia, [[Bulgaria]]|pushpin_map_caption=Bulgaria}} ဆိုဖီယာလေဆိပ် (IATA: SOF, ICAO: LBSF) သည် ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံတကာလေဆိပ်ဖြစ်ပြီး မြို့တော် Sofia ၏ အလယ်ဗဟိုမှ အရှေ့ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ဤလေဆိပ်ကို အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်ဦးရေသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ၈ သန်းကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ဤလေဆိပ်သည် BH Air၊ Bulgaria Air၊ European Air Charter နှင့် GullivAir တို့၏ အဓိကအခြေစိုက်စခန်းဖြစ်သလို Ryanair နှင့် Wizz Air တို့အတွက်လည်း အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ထို့ပြင် ဘူလ်ဂေးရီးယားလေတပ်၏ Vrazhdebna လေတပ်စခန်း (Vrazhdebna Air Base) သည်လည်း ဤလေဆိပ်တွင် တည်ရှိသည်။ [[ကဏ္ဍ:ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ လေဆိပ်များ]] {{Stub}} n3jixbrdq20tphbi1layzmfubrcgjc6 အ.လ.က - ထန်းတပင် (ဇီးကုန်းမြို့နယ်) 0 292566 1059908 1056885 2026-10-24T04:35:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က - ထန်းတပင်]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က - ထန်းတပင် (ဇီးကုန်းမြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1056885 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ထန်းတပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ထန်းတပင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ထန်းတပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.318732335660936| 95.66690944538445|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} q4cj6jyxo0f09m4c53egqfdr6wbw9ub နေပြက္ခဒိန် 0 292647 1059944 1057203 2026-10-24T08:50:12Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059944 wikitext text/x-wiki '''နေပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|Solar calendar}}) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ရက်စွဲများက [[ရာသီဥတု]]ကိုဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တနည်းအားဖြင့် ကြယ်များနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေ၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာကိုဖြစ်စေ ဖော်ပြသည့် ပြက္ခဒိန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် စံနှုန်းတစ်ခုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံထားကြသော [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]သည် နေပြက္ခဒိန်၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဓိက ပြက္ခဒိန်အမျိုးအစားများမှာ လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်စက်ဝန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော [[လပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[နေလပြက္ခဒိန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ လများသည် လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်စက်ဝန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှု မရှိပေ။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးများသည် နေပြက္ခဒိန်ကို ပထမဆုံး ဖန်တီးခဲ့ကြဟန်တူပြီး၊ ၎င်းတို့သည် [[နိုင်းမြစ်]] ရေကြီးမှုနှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည့် အရှေ့ဘက်ကောင်းကင်ယံရှိ ခွေးကြယ် (Sirius သို့မဟုတ် Sothis) နှစ်စဉ် ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာမှုကို ပုံသေမှတ်တိုင်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်လလျှင် ရက်ပေါင်း ၃၀ စီပါဝင်သော လ ၁၂ လဖြင့် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက်ရှိသော ပြက္ခဒိန်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ရက် ၅ ရက်ကို ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် အီဂျစ်လူမျိုးတို့အနေဖြင့် နေ့တစ်ဝက်၏ အစိတ်အပိုင်းအပိုင်း ကွာဟချက်ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်သည် အမှားအယွင်းများဆီသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားသွားခဲ့ရသည်။ ==ဥပမာများ== အဟောင်းဆုံး နေပြက္ခဒိန်များတွင် [[ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[ကော့ပတစ် ပြက္ခဒိန်]]တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးတွင် တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက် ရှိပြီး ခြွင်းချက်မရှိဘဲ လေးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ရက်ပေါင်း ၃၆၆ ရက်သို့ တိုးမြှင့်လေ့ရှိကာ ပျမ်းမျှတစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅.၂၅ ရက် ရှိသည်။ နေပြက္ခဒိန်များသည် ပိုမိုတိကျလာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးအစား နှစ်ရပ်အဖြစ်သို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ ===အပူပိုင်း နေပြက္ခဒိန်များ=== ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ တည်နေရာကို ကမ္ဘာ့အလယ်မျဉ်းနှင့် နေပတ်လမ်း ဖြတ်ဆုံရာ [[နေ့ညညီချိန်]] နှင့် ဆက်စပ်၍ တွက်ချက်မည်ဆိုပါက ၎င်း၏ ရက်စွဲများသည် ရာသီဥတုများကို တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ နေ၏ စောင်းမျဉ်းနှင့် တိုက်ဆိုင်ကိုက်ညီနေမည် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်ကို '''အပူပိုင်း နေပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|tropical solar calendar}}) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်များ၏ ''ပျမ်းမျှ''ပြက္ခဒိန်နှစ်၏ ကြာမြင့်ချိန်သည် [[အပူပိုင်းနှစ်]]သို့မဟုတ် [[နွေဦးနေ့ညညီချိန်နှစ်]]ကဲ့သို့သော ပုံစံတစ်မျိုးမျိုးနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ အပူပိုင်း နေပြက္ခဒိန်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် - * ရှေးခေတ် အာမေးနီးယား ပြက္ခဒိန် (Ancient Armenian calendar) * [[ဘင်္ဂါလီ ပြက္ခဒိန်]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနှင့် တရားဝင် ပြက္ခဒိန်) * [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]] (Gregorian calendar) * [[အီရန် ပြက္ခဒိန်]] (ဂျာလာလီ ပြက္ခဒိန် - Jalāli calendar) * [[တာဘာရီယန် ပြက္ခဒိန်]] (Tabarian calendar) * [[အိန္ဒိယ အမျိုးသား ပြက္ခဒိန်]] (ဆာကာ ပြက္ခဒိန် - Saka calendar) * [[ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ ပြက္ခဒိန်]] (French Republican calendar) ဤပြက္ခဒိန် အားလုံးတွင် တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက် ရှိပြီး [[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်ပေါ်စေရန် အထူးရက်တစ်ရက်ကို ထပ်လောင်းထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ရံဖန်ရံခါ တိုးမြှင့်လေ့ရှိသည်။ ဤနည်းလမ်းကို "ရက်ထပ်ခြင်း" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ထည့်သွင်းလိုက်သော ရက်ကို "ရက်ထပ်ရက်" ဟု သတ်မှတ်သည်။ နေပြက္ခဒိန်၏ အခြားဥပမာတစ်ခုဖြစ်သော [[:en:Baháʼí calendar|ဘာဟာအီ ပြက္ခဒိန်]]သည် နှစ်ကို [[နွေဦးနေ့ညညီချိန်]]တွင် အမြဲစတင်ပြီး နောင်နှစ်တွင်လည်း နွေဦးနေ့ညညီချိန်၌ပင် စတင်နိုင်ရန် ၎င်း၏ ရက်ထပ်ရက်များကို သတ်မှတ်ပေးထားသည်။ [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း|မြောက်ခြမ်းကမ္ဘာ့ခြမ်း]]၏ နွေဦးနေ့ညညီချိန် ကျရောက်မည့် အချိန်ကို "ယုံကြည်စိတ်ချရသော ရရင်းမြစ်များမှ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ" ကို အသုံးပြု၍ [[တီဟီရန်မြို့]]၏ တည်နေရာကို အခြေခံကာ ဆုံးဖြတ်သည်။<ref name="UHJ1">{{cite web | title = To the Bahá'ís of the World | last = The Universal House of Justice | url = http://universalhouseofjustice.bahai.org/activities-bahai-community/20140710_001 | date = 2014-07-10 | access-date = 2014-07-10}}</ref> ===ကြယ်သွား နေပြက္ခဒိန်များ=== ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ တည်နေရာကို တည်ငြိမ်နေသော ကြယ်များနှင့် ဆက်စပ်၍ တွက်ချက်မည်ဆိုပါက ရက်စွဲများသည် နေကို တွေ့ရှိနိုင်သည့် ရာသီခွင် ကြယ်စုတန်းများကို ဖော်ပြနေမည် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်မျိုးကို '''ကြယ်သွား နေပြက္ခဒိန်''' (sidereal solar calendar) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>Helen R. Jacobus. (2014). ''Zodiac Calendars in the Dead Sea Scrolls and Their Reception: Ancient Astronomy and Astrology in Early Judaism''. Brill</ref> ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်၏ ပျမ်းမျှကြာမြင့်ချိန်သည် [[ကြယ်သွားနှစ်]]နှင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ လဆန်းလဆုတ် စက်ဝန်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ကြယ်သွား တစ်နှစ်ဆိုသည်မှာ ကြယ်များ၏ နေပြက္ခဒိန်အရ တိုင်းတာထားသည့်အတိုင်း နေမင်း၏ ဖြစ်တည်မှု နှစ်ခုအကြား ကြာမြင့်ချိန် ကာလဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် ၂၈ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် နေကို လှည့်ပတ်သည့် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Leofranc Holford-Strevens. (2005). ''The History of Time: A Very Short Introduction''. OUP Oxford</ref> ဟိန္ဒူ ပြက္ခဒိန်၊ တမီးလ် ပြက္ခဒိန်၊ (ပြင်ဆင်ထားသော) ဘင်္ဂါလီ ပြက္ခဒိန်နှင့် မာလာယလမ် ပြက္ခဒိန် ကဲ့သို့သော အိန္ဒိယ ပြက္ခဒိန်များသည် ကြယ်သွား နေပြက္ခဒိန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိန္ဒူ နေပြက္ခဒိန်အပေါ် အခြေခံထားသော ထိုင်း နေပြက္ခဒိန်သည်လည်း ရှေးယခင်က ကြယ်သွား ပြက္ခဒိန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ကမ္ဘာ၏ အပူပိုင်းဆိုင်ရာ ရွေ့လျားမှုထက် ရာသီခွင် အုပ်စု ဆယ့်နှစ်ခုကိုဖြတ်၍ နေ၏ ထင်ရှားသော လှည့်လည်မှုကို အခြေခံကာ တွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *{{Commonscatinline|Solar calendars}} *[https://web.archive.org/web/20080422184425/http://www.alsadiqin.org/history/The%20Islamic%20Jewish%20Calendar.pdf Correspondence between Hebrew and Islamic calendars, months and holidays (pdf)] [[ကဏ္ဍ:နေပြက္ခဒိန်များ| ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်တိုင်းတာရေး စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] 92xjoxt0p1kdtiifklogu5cddo5vtsu ပယောဂ 0 292746 1059951 1057627 2026-10-24T09:45:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059951 wikitext text/x-wiki "ပယောဂ" ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိဘာသာစကား]] Payoga မှ ဆင်းသက်လာပြီး ပါဠိအဘိဓာန်တွင် လုပ်ဆောင်မှု၊ အားထုတ်မှုနှင့် လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ခြင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း မြန်မာစာပေတွင်မူ စုန်းအတတ် သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်ဖြင့် ပြုစားနှောင့်ယှက်မှု ဟူသော အဓိပ္ပာယ်များဖြင့် အဓိက အသုံးပြုကြပြီး စုန်း၊ နတ်၊ ပယောဂ၊ ဂါထာမန္တန် စသည့် အယူဝါဒများနှင့် ထပ်မံရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း မဟာယာနကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ထို့အပြင် ပယောဂ၊ ယောဂေ၊ ယုဇ် ဟု အခေါ်အဝေါ်ကွဲပြားသော်လည်းဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်မှာမူအတူတူပင်ဖြစ်ပါသည်။<ref>{{cite book |title=မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း |author=မြန်မာစာအဖွဲ့ |date=၂၀၀၃ |chapter=ပယောဂ |url=https://dmnl.moe.edu.mm/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105120037/http://dmnl.moe.edu.mm/ |archive-date=5 November 2023 |access-date=12 October 2026 |url-status=dead }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ]] {{Stub}} jwo5zxlka4n25dybjcu0llnndlwgzc1 အ.လ.က - ကုန်းသာလင်း 0 293278 1059849 1059615 2026-10-23T16:50:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059849 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကုန်းသာလင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ကုန်းသာလင်းရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ကုန်းသာလင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.876646305490095| 95.1942723223141|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ozu5a3r8fuj2zedu3x4h2658ufnjvlb အ.လ.က - ဇီးအုပ် 0 293279 1059850 1059616 2026-10-23T16:52:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059850 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဇီးအုပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ဇီးအုပ်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ဇီးအုပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.86151918841266| 95.27597898192744|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 5rpy7zdmvbprihmd25al4mxdwk33udw အ.လ.က - ဇလုံ 0 293280 1059851 1059617 2026-10-23T16:53:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059851 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဇလုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ဇလုံရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ဇလုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.929830045016562| 95.15147388144686|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tnldg1kyld57dzvrvxnjinclvua6sbz အ.လ.က - မိန်းမရဲ 0 293281 1059852 1059618 2026-10-23T16:53:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059852 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - မိန်းမရဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မိန်းမရဲရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မိန်းမရဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.921816239706178| 95.29150845191084|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pr7g6e5srq0dxr8x2uepckt04fqe9tt အ.လ.က (ခွဲ) အင်းလျား 0 293318 1059853 1059789 2026-10-23T16:55:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059853 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အင်းလျား''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းလျားရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|အင်းလျားရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၈၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 7smydh4m6pat50dwpjmx7v06dsxlopr အ.လ.က (ခွဲ) အလိုတော်ရ 0 293319 1059854 1059790 2026-10-23T16:56:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059854 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) အလိုတော်ရ ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[အလိုတော်ရရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|အလိုတော်ရရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.988932300883516| 95.40553887112506|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} im4gskfs0kallht4ctodxx8df3emtsq အ.လ.က (ခွဲ) ဝန်တင်ဆိပ် 0 293320 1059855 1059791 2026-10-23T16:57:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059855 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဝန်တင်ဆိပ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ဝန်တင်ဆိပ်ရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|ဝန်တင်ဆိပ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.91162611259111| 95.38441778710705|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} d5m9f2hq1emodkgipx6m29sj2hzukoh အ.လ.က (ခွဲ) မြို့လှ 0 293321 1059856 1059792 2026-10-23T16:57:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059856 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မြို့လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့လှရွာ၊ ပြည်မြို့နယ်|မြို့လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.83060592528712| 95.37696131211044|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} cc43dbudiyhx8wxthu27lotsn4hex0n အ.ထ.က - ပေါက်ခေါင်း 0 293322 1059858 1059793 2026-10-23T17:00:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059858 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ပေါက်ခေါင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့]]၊ အမှတ် (၄) ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{coord|18.90814535748488| 95.54262196090981|format=dms|region:MM|display=inline,title}} {{Myanmar-school-stub}} 6mrl1ja35xyfbhy5goaaqba3b4bg69s အ.ထ.က - တောင်လည် 0 293323 1059859 1059794 2026-10-23T17:01:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059859 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - တောင်လည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[တောင်လည်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|တောင်လည်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၁၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.892354637487447| 95.67739581133252|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} mrguprbroeqsb5loimj2n6engnj7heu အ.ထ.က - အိုးဘိုကုန်း 0 293324 1059860 1059795 2026-10-23T17:03:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059860 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - အိုးဘိုကုန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့]]၊ အမှတ် (၅)ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၂၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.907066451710246| 95.55474988897174|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} t2b6m0y9rolbhk0fa4o94dlu7ex01d3 အ.ထ.က - ကြို့ပင်ကန် 0 293325 1059861 1059796 2026-10-23T17:04:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059861 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကြို့ပင်ကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ကန်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ကြို့ပင်ကန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.878211732543072| 95.43949658127605|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c2llqq9ggx45ekfgydk21b88m3arn80 အ.ထ.က - ကံကျင်း 0 293326 1059862 1059797 2026-10-23T17:05:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059862 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကံကျင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကန်ကျင်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ကံကျင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.15450015497554| 95.65435030568923|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} drpnvobfd6yc1ax4tltb9bf9rbi90jo အ.ထ.က - အနောက်ကြို့ကုန်း 0 293327 1059863 1059798 2026-10-23T17:06:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059863 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - အနောက်ကြို့ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[အနောက်ကြို့ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|အနောက်ကြို့ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.938568559832003| 95.4433533851483|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} cxyvhz6lasdy3nxafkd0636yyepllht အ.ထ.က - ဓမ္မသော် 0 293328 1059864 1059799 2026-10-23T17:07:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059864 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဓမ္မသော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဓမ္မသော်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဓမ္မသော်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၀၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.986232196872276| 95.51474716429547|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} i108u1qnka80ozcyesnffz4xsqcogdx အ.ထ.က - ကြို့ပင်ဝိုင်း 0 293329 1059865 1059800 2026-10-23T17:07:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059865 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကြို့ပင်ဝိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကြို့ပင်ဝိုင်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ကြို့ပင်ဝိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.819742418104596| 95.46338977083487|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 3ma64uva80aw7tuut9hjelrc966c3ad အ.ထ.က (ခွဲ) (၁) ပေါက်ခေါင်း 0 293330 1059866 1059801 2026-10-23T17:08:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059866 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) (၁) ပေါက်ခေါင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့]]၊ အမှတ် (၁)ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၆၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.9125310477556| 95.55919077921706|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 04o2gcav10mzo3b6irlz2iso7rjm9kk အ.လ.က - အုတ်ပုံ 0 293331 1059867 1059802 2026-10-23T17:09:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1059867 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အုတ်ပုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ပုံရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|အုတ်ပုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.89162538963139| 95.57703826810342|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2zmmvfdzxyv3xj6yk8k0q3rxljgslyx ၂၀၂၅ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293340 1059870 2026-10-23T18:53:11Z Mkant00 135890 "'''2025 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2025 International Mathematical Olympiad) သည် 66 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ Sunshine Coast တွင် 2025 ခု..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059870 wikitext text/x-wiki '''2025 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2025 International Mathematical Olympiad) သည် 66 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ Sunshine Coast တွင် 2025 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 10 ရက်မှ 20 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 110 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 630 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2025), edition overview.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက 231 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက 216 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက 203 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2025), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 15 ရက်နှင့် 16 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - ပြင်ညီရှိ အမှတ်များကို မျဉ်းများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခြင်း (Problem 1: Covering Points in the Plane with Lines) ==== <blockquote> ပြင်ညီ (plane) ပေါ်ရှိ မျဉ်း (line) တစ်ကြောင်း၏ ဦးတည်ချက်သည် ကိုဩဒိနိတ်ဝင်ရိုးနှစ်ခု (coordinate axes) နှင့် မျဉ်း <math>x+y=0</math> တို့၏ ဦးတည်ချက်များမှ ကွဲပြားလျှင် ယင်းကို နေသာမျဉ်း (sunny line) ဟု ခေါ်ပါ။ [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>n\geq3</math> အတွက် မတူညီသော မျဉ်း <math>n</math> ကြောင်းဖြင့် အောက်ပါ[[အစု]] (set) ရှိ [[အမှတ်]] (point) အားလုံးကို ဖုံးလွှမ်းနိုင်ပြီး ထိုမျဉ်းများအနက် နေသာမျဉ်း <math>k</math> ကြောင်းတိတိ ပါဝင်စေနိုင်မည့် အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်များ (nonnegative integers) <math>k</math> ကို ရှာပါ။ :<math>\{(a,b):a,b\in\mathbb Z_{>0},\ a+b\leq n+1\}</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အဖြေမှာ <math>k\in\{0,1,3\}</math> ဖြစ်သည်။ <math>n\geq4</math> ဖြစ်ပါက နယ်နိမိတ် (boundary) ပေါ်တွင် <math>3n-3>2n</math> အမှတ် ရှိသောကြောင့် ဖုံးလွှမ်းသော မျဉ်းများထဲတွင် [[တြိဂံ]] (triangle) ၏ အနားတစ်ခုပါသော မျဉ်း မဖြစ်မနေ ပါရမည်။ အခြားမည်သည့်မျဉ်းမဆို နယ်နိမိတ်ကို အများဆုံး နှစ်မှတ်တွင်သာ ဖြတ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုအနားပါမျဉ်းကို ဖယ်လိုက်လျှင် <math>k</math> မပြောင်းဘဲ <math>n</math> တစ်လျော့သွားသည်။ ပြင်ပအနားတစ်ခုကို ထပ်ဖြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုလျှော့ချမှုကို ပြန်ပြောင်းနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>n=3</math> ကိုသာ စဉ်းစားလျှင် လုံလောက်သည်။ အနားပါမျဉ်းတစ်ကြောင်း ပါရှိပါက ကျန်အမှတ်သုံးခုကို မျဉ်းနှစ်ကြောင်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းရာတွင် အမှတ်နှစ်ခုကို ဆက်သည့် နေသာမျဉ်းမဟုတ်သော မျဉ်းတစ်ကြောင်း လိုအပ်သဖြင့် <math>k\leq1</math> ဖြစ်သည်။ အနားပါမျဉ်း မပါပါက အမှတ်ခြောက်ခုကို အတွဲသုံးတွဲအဖြစ် ခွဲရမည်။ ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) တစ်ခုစီကို မျက်နှာချင်းဆိုင် အနား၏ အလယ်မှတ် (midpoint) နှင့်သာ တွဲရသဖြင့် <math>k=3</math> ဖြစ်သည်။ <math>k=0</math> အတွက် <math>y=1,y=2</math> နှင့် <math>(1,3)</math> ကို ဖြတ်သော အလျားလိုက်မျဉ်း (horizontal line) ကို အသုံးပြုပါ။ <math>k=1</math> အတွက် ပထမမျဉ်းနှစ်ကြောင်းကိုပင် အသုံးပြုပြီး တတိယမျဉ်းကို <math>(1,3)</math> ကို ဖြတ်သော နေသာမျဉ်းအဖြစ် ရွေးပါ။ <math>k=3</math> အတွက် အောက်ပါမျဉ်းများကို အသုံးပြုပါ။ :<math>y=x,\qquad2x+y=5,\qquad x+2y=5</math><ref>IMO 2025 Organising Committee and Problem Selection Committee (2025), shortlist, C1, pp. 34–35; ဤနေရာရှိ ကိုဩဒိနိတ်များ (coordinates) ကို <math>(1,1)</math> ဖြင့် ရွှေ့ထားသည်။</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - စက်ဝိုင်းနှစ်ခုနှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်း၏ ထိမျဉ်း (Problem 2: Two Circles and a Tangent to a Circumcircle) ==== <blockquote> ဗဟိုများ <math>M,N</math> ရှိသော စက်ဝိုင်း (circle) <math>\Omega,\Gamma</math> တို့သည် အချင်းဝက်များ (radii) <math>r<R</math> ရှိပြီး မတူညီသော [[အမှတ်]] <math>A,B</math> တို့တွင် ဖြတ်ကြသည်။ တစ်မျဉ်းတည်းပေါ်၌ <math>C,M,N,D</math> ဟူသော အစဉ်အတိုင်း ရှိစေရန် <math>C\in\Omega\cap MN</math> နှင့် <math>D\in\Gamma\cap MN</math> တို့ကို ရွေးပါ။ <math>P</math> ကို [[တြိဂံ]] (triangle) <math>ACD</math> ၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcentre) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>AP</math> နှင့် စက်ဝိုင်းနှစ်ခုတို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ်များ (second intersections) သည် <math>E\ne A</math> နှင့် <math>F\ne A</math> တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ <math>H</math> ကို တြိဂံ <math>PMN</math> ၏ အမြင့်မျဉ်းများ (altitudes) ဆုံရာအမှတ်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>H</math> ကို ဖြတ်၍ <math>AP</math> နှင့် ပြိုင်သောမျဉ်း (parallel line) သည် တြိဂံ <math>BEF</math> ၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) ကို ထိသောမျဉ်း (tangent) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>T=ME\cap NF</math> ဟုထားပါ။ <math>B,E,F,T</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိကြောင်း (concyclic)၊ <math>TE=TF</math> ဖြစ်ကြောင်းနှင့် <math>HT\parallel EF</math> ဖြစ်ကြောင်း ပြမည်။ ထိုအခါ <math>T</math> ရှိ [[ထိမျဉ်း]]သည် လိုအပ်သောမျဉ်း ဖြစ်မည်။ ဘုံလေးကြိုးများကို ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းသော မျဉ်းများ (perpendicular bisectors of common chords) <math>MP,NP</math> တို့အပေါ် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) နှင့် <math>PC=PD</math> တို့ကို အသုံးပြုလျှင် <math>AP</math> သည် ထောင့် (angle) <math>\angle MAN</math> ကို ထက်ဝက်ပိုင်းကြောင်း တွေ့ရသည်။ <math>AM=ME</math> နှင့် <math>AN=NF</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါ ပြိုင်မျဉ်း (parallel line) ဆက်နွှယ်မှုများကို ရရှိသည်။ :<math>ME\parallel AN,\qquad NF\parallel AM</math> ထို့ကြောင့် <math>AMTN</math> သည် အနားပြိုင်စတုဂံ (parallelogram) ဖြစ်သည်။ <math>MN</math> အပေါ် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းက <math>A,B</math> တို့ကို အပြန်အလှန် ရောက်စေသဖြင့် <math>MBTN</math> သည် ပြိုင်မျဉ်းနှစ်နားမှအပ ကျန်အနားနှစ်ဖက်ညီသော ထရပီဇီယမ် (isosceles trapezium) ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ ထောင့်များနှင့် အောက်ပါအချိုးတို့ကို အသုံးပြုပါ။ :<math>\frac{ME}{MB}=\frac{NF}{NB}=1</math> ထိုအခါ <math>\triangle EMB\sim\triangle FNB</math> ဟူသော ဆင်တူတြိဂံများ (similar triangles) ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဦးတည်ချက်သတ်မှတ်ထားသော ထောင့်များ (directed angles) ကို <math>180^\circ</math> မော်ဂျူလိုဖြင့် စဉ်းစားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle EBF=\angle MBN=\angle MTN=\angle ETF</math> ထို့ကြောင့် အဆိုပါအမှတ်များသည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (angle bisector) ဆက်နွှယ်မှုမှ <math>\angle TEF=\angle EFT</math> ကို ရရှိသဖြင့် <math>TE=TF</math> ဖြစ်သည်။ <math>Q=AP\cap MN</math> နှင့် <math>d=MN</math> ဟုထားပါ။ ဤထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းသည် အတွင်းထောင့်ကို ပိုင်းခြားသောမျဉ်း ဖြစ်သည်။ အမှန်ပင် <math>M=(0,0),N=(d,0),A=(u,v)</math> နှင့် <math>v>0</math> ဟုထားလျှင် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟိုဆိုင်ရာ ညီမျှခြင်းများမှ <math>Q=(rd/(r+R),0)</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>QM=\frac{rd}{r+R},\qquad QN=\frac{Rd}{r+R},\qquad \frac{QM}{QC}=\frac{QN}{QD}=\frac{d}{d+r+R}=t\in(0,1)</math> <math>QL=t\,QA</math> ဖြစ်စေသော <math>L\in QA</math> ကို ရွေးပါ။ ဆင်တူမှု (similarity) နှင့် အမြင့်မျဉ်းဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>ML\parallel CA\parallel HN,\qquad NL\parallel DA\parallel HM</math> ဤနေရာတွင် <math>HN\perp MP\perp AC</math> နှင့် <math>HM\perp NP\perp AD</math> ဖြစ်သည်။ အနားပြိုင်စတုဂံများ <math>LMHN</math> နှင့် <math>AMTN</math> တို့မှ [[ဗက်တာ]]သင်္ကေတဖြင့် ရေးသားပုံ (vector notation) ကို အသုံးပြု၍ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>H=M+N-L,\qquad T=M+N-A\quad\Longrightarrow\quad H-T=A-L\parallel AP</math> <math>A,E,F,P</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိသော (collinear) အမှတ်များဖြစ်သဖြင့် <math>HT\parallel EF</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ပြည့်စုံသည်။<ref>IMO 2025 Organising Committee and Problem Selection Committee (2025), shortlist, G4, Solution 2, p. 71.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - ဘွန်ဇာဖန်ရှင်များအတွက် အကောင်းဆုံး ကိန်းသေ (Problem 3: The Optimal Constant for Bonza Functions) ==== <blockquote> <math>\mathbb N=\mathbb Z_{>0}</math> ဟု ရေးပါ။ [[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f:\mathbb N\to\mathbb N</math> သည် အောက်ပါ စား၍ပြတ်ခြင်း (divisibility) သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပါက ဘွန်ဇာဖန်ရှင် (bonza function) ဟု ခေါ်ပါ။ :<math>f(a)\mid b^a-f(b)^{f(a)}\qquad(a,b\in\mathbb N)</math> ဘွန်ဇာဖန်ရှင်တိုင်းအတွက် <math>n\in\mathbb N</math> တိုင်း၌ <math>f(n)\leq cn</math> ဖြစ်စေသော အငယ်ဆုံး [[ကိန်းစစ်]] (real number) <math>c</math> ကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အကောင်းဆုံး ကိန်းသေ (optimal constant) သည် <math>c=4</math> ဖြစ်သည်။ <math>a=b=n</math> ဟု အစားထိုးခြင်း (substitution) ဖြင့် <math>f(n)\mid n^n</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) <math>p</math> အတွက် <math>s\geq0</math> ဖြစ်သော <math>f(p)=p^s</math> ဟု ရေးနိုင်သည်။ <math>s>0</math> ဖြစ်ပါက အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ပါ သတ်မှတ်ချက်တွင် [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) ကို အသုံးပြု၍ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>0\equiv n^p-f(n)^{p^s}\equiv n-f(n)\pmod p</math> [[ထပ်တူရဖန်ရှင်]] (identity function) သည် လိုအပ်သော ကန့်သတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ ထိုဖန်ရှင် မဟုတ်ပါက <math>f(m)\ne m</math> ဖြစ်သော <math>m</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(p)>1\quad\Longrightarrow\quad p\mid m-f(m)</math> ထို့ကြောင့် လုံလောက်စွာကြီးသော သုဒ္ဓကိန်း <math>q</math> အားလုံးအတွက် <math>f(q)=1</math> ဖြစ်သည်။ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>q\not\equiv1\pmod p</math> ဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တ (infinite) များစွာ ရှိသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ယင်းသုဒ္ဓကိန်းအားလုံး၏ [[မြှောက်လဒ်]] (product) ကို <math>K</math> ဟုထားပါ။ <math>pK-1</math> ၏ သုဒ္ဓစားကိန်း (prime divisor) တိုင်းသည် ထိုသုဒ္ဓကိန်းများထဲတွင် မပါနိုင်သဖြင့် <math>pK-1\equiv1\pmod p</math> ဖြစ်ရမည်။ ယင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော သုဒ္ဓကိန်းများအနက် လုံလောက်စွာကြီးသော <math>q</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(p)\mid q^p-1\equiv q-1\not\equiv0\pmod p\quad\Longrightarrow\quad f(p)=1</math> မကိန်းဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> မည်သည့်ကိန်းအတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>p\mid f(n)\quad\Longrightarrow\quad p\mid p^n-f(p)^{f(n)}=p^n-1</math> ယင်းသည် မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် <math>f(n)</math> သည် 2 ၏ ထပ်ကိန်း (power) ဖြစ်သည်။ <math>b=5</math> ဟုထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(n)\mid5^n-1,\qquad \nu_2(5^n-1)=\nu_2(n)+2\quad\Longrightarrow\quad f(n)\leq2^{\nu_2(n)+2}\leq4n</math> ဤနေရာတွင် <math>\nu_2</math> သည် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်း 2 ၏ ထပ်ကိန်း (exponent of two) ကို ဆိုလိုသည်။ တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း (valuation) ဆိုင်ရာ ဤထပ်တူညီမျှချက်ကို နှစ်ထပ်ကိန်းနှစ်ခု၏ ခြားနားချက်ကို အဆင့်ဆင့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (difference-of-squares factorization) ဖြင့် ရရှိသည်။ မကိန်းထပ်ကိန်းဖြစ်ပါက တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းတန်ဖိုးမှာ 2 ဖြစ်ပြီး ထပ်ကိန်းကို နှစ်ဆတိုးတိုင်း ယင်းတန်ဖိုး တစ်တိုးသည်။ ဤကန့်သတ်ချက်ကို ထပ်လျှော့၍ မရကြောင်း ပြရန် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပါ။ :<math>f(n)=\begin{cases}1&n\equiv1\pmod2,\\16&n=4,\\2&n\equiv0\pmod2,\ n\ne4\end{cases}</math> <math>a</math> သည် မကိန်းဖြစ်ပါက စား၍ပြတ်ခြင်းသတ်မှတ်ချက် အလိုအလျောက် ပြည့်မီသည်။ <math>a\ne4</math> ဖြစ်သော စုံကိန်း (even number) <math>a</math> အတွက် <math>f(b)\equiv b\pmod2</math> မှ ယင်းသတ်မှတ်ချက်ကို ရရှိသည်။ <math>a=4</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\begin{aligned}2\mid b&\ \Longrightarrow\ b^4\equiv f(b)^{16}\equiv0\pmod{16},\\2\nmid b&\ \Longrightarrow\ b^4\equiv f(b)^{16}\equiv1\pmod{16}\end{aligned}</math> ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် ဘွန်ဇာဖန်ရှင် ဖြစ်ပြီး <math>f(4)=16</math> က <math>c=4</math> သည် အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပြသည်။<ref>IMO 2025 Organising Committee and Problem Selection Committee (2025), shortlist, N7, pp. 94–95; Chen (2026), §1.3, pp. 8–9.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - အကြီးဆုံး ဆခွဲကိန်းသုံးခု၏ ပေါင်းလဒ်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော ကိန်းစဉ် (Problem 4: A Sequence Generated by the Three Largest Proper Divisors) ==== <blockquote> [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) တစ်ခုအတွက် ယင်းကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်းကို မူလကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်း (proper divisor) ဟု ခေါ်ပါ။ [[ကိန်းစဉ်|အနန္တကိန်းစဉ်]] (infinite sequence) <math>(a_n)_{n\geq1}</math> ရှိ ကိန်းတိုင်းသည် ထိုသို့သော ဆခွဲကိန်း အနည်းဆုံး သုံးခုရှိသည့် အပေါင်းကိန်းပြည့် ဖြစ်သည်။ ယင်းကိန်းစဉ်၏ စည်းမျဉ်းမှာ <math>a_{n+1}</math> သည် <math>a_n</math> ၏ မူလကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်းများအနက် အကြီးဆုံးသုံးခု၏ ပေါင်းလဒ် (sum) နှင့် ညီခြင်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့်ကိန်းပြည့်များကို <math>a_1</math> အဖြစ် ယူနိုင်ကြောင်း တိတိကျကျ ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ယူနိုင်သော ကနဦးတန်ဖိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>a_1=6\cdot12^e m,\qquad e\in\mathbb Z_{\geq0},\quad m\in\mathbb Z_{>0},\quad\gcd(m,10)=1</math> <math>\psi(x)</math> ကို <math>x</math> ၏ မူလကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်းများအနက် အကြီးဆုံးသုံးခု၏ ပေါင်းလဒ်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]]ဖြစ်သော ကိန်းစဉ်ဝင်အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\psi(x)\equiv1\pmod2,\qquad \psi(x)\leq x\left(\frac13+\frac15+\frac17\right)<x</math> ထို့ကြောင့် အနန္တဆင်းသက်ခြင်း (infinite descent) အရ ကိန်းစဉ်ထဲတွင် မကိန်း မပါနိုင်ပါ။ <math>3\nmid x</math> ဟု ယူဆပါ။ <math>4\mid x</math> ဖြစ်ပါက မူလကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်းများအနက် တတိယအကြီးဆုံးကို <math>d_3</math> ဟု ရေးလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\psi(x)=\frac{3x}{4}+d_3\equiv d_3\not\equiv0\pmod3</math> <math>2\mid x</math> ဖြစ်ပြီး <math>4\nmid x</math> ဖြစ်ပါက အငယ်ဆုံး မကိန်းသုဒ္ဓစားကိန်းကို <math>p\geq5</math> ဟုထားပါ။ မူလကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်းများအနက် အကြီးဆုံးနှစ်ခုမှာ မကိန်းဖြစ်သော <math>x/2</math> နှင့် စုံကိန်းဖြစ်သော <math>x/p</math> တို့ ဖြစ်သည်။ <math>\psi(x)</math> သည် စုံကိန်းဖြစ်သဖြင့် တတိယအကြီးဆုံး ဆခွဲကိန်းသည် မကိန်းဖြစ်ရပြီး မဖြစ်မနေ <math>x/(2p)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\psi(x)=\frac{x}{2}+\frac{3x}{2p}\equiv\frac{x}{2}\not\equiv0\pmod3</math> သို့ဖြစ်၍ <math>3\nmid a_n\Longrightarrow3\nmid a_{n+1}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\psi(x)\leq x\left(\frac12+\frac14+\frac15\right)<x</math> အနန္တဆင်းသက်ခြင်းကို ထပ်မံအသုံးပြုလျှင် <math>n</math> တိုင်းအတွက် <math>6\mid a_n</math> ဖြစ်ကြောင်း ရရှိသည်။ <math>6\mid x</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\psi(x)=\begin{cases}13x/12&4\mid x,\\31x/30&4\nmid x,\ 5\mid x,\\x&4\nmid x,\ 5\nmid x\end{cases}</math> အလယ်အခြေအနေတွင် ရလဒ်သည် မကိန်းဖြစ်သောကြောင့် မဖြစ်နိုင်ပါ။ တန်ဖိုးပြောင်းသော အဆင့်တိုင်းတွင် <math>\nu_2(x)</math> သည် နှစ်လျော့သွားသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သော အဆင့် <math>e</math> ဆင့်ပြီးနောက် ကိန်းစဉ်သည် <math>\gcd(u,10)=1</math> ဖြစ်သော <math>b=6u</math> တွင် တည်ငြိမ်သွားသည်။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>13^e a_1=12^e b,\qquad\gcd(12^e,13^e)=1\quad\Longrightarrow\quad13^e\mid b</math> ထို့ကြောင့် <math>m=b/(6\cdot13^e)</math> သည် 10 နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]]ဖြစ်သော (coprime) အပေါင်းကိန်းပြည့်ဖြစ်ပြီး ပြလိုသော ပုံစံကို ရရှိသည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အဆိုပြုထားသော တန်ဖိုးတစ်ခုစီမှ အောက်ပါကိန်းစဉ်ကို ရရှိသည်။ :<math>a_{j+1}=6\cdot12^{e-j}13^j m\quad(0\leq j\leq e)</math> ထို့နောက် <math>6\cdot13^e m</math> တွင် မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်တည်နေသည်။ အဆင့်တိုင်းတွင် ကိန်းစဉ်ပြောင်းလဲမှုစည်းမျဉ်း ပြည့်မီပြီး ကိန်းတိုင်း၌ မူလကိန်းထက်ငယ်သော အပေါင်းဆခွဲကိန်း အနည်းဆုံး သုံးခု ရှိသည်။<ref>IMO 2025 Organising Committee and Problem Selection Committee (2025), shortlist, N3, p. 85.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - ပေါင်းလဒ်နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းပေါင်းလဒ် ကန့်သတ်ထားသော ကစားနည်း (Problem 5: A Game with Sum and Sum-of-Squares Constraints) ==== <blockquote> အဲလစ် (Alice) နှင့် ဘက်ဇာ (Bazza) တို့သည် သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) <math>\lambda>0</math> ကို သိရှိထားကြသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ကိန်းစစ်|အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းစစ်များ]] (nonnegative real numbers) <math>x_n</math> ကို အလှည့်ကျ ရွေးကြပြီး <math>n=1</math> တွင် အဲလစ်က စတင်သည်။ အဲလစ်ရွေးရသည့် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] <math>n</math> အလှည့်များတွင် အောက်ပါစည်းမျဉ်းကို ဖြည့်ဆည်းရသည်။ :<math>x_1+\cdots+x_n\leq\lambda n</math> ဘက်ဇာရွေးရသည့် စုံကိန်း <math>n</math> အလှည့်များတွင် အောက်ပါစည်းမျဉ်းကို ဖြည့်ဆည်းရသည်။ :<math>x_1^2+\cdots+x_n^2\leq n</math> ယခင်ရွေးခဲ့သမျှ ကိန်းအားလုံးကို နှစ်ဦးစလုံး သိရှိကြသည်။ စည်းမျဉ်းနှင့်ကိုက်ညီသော ကိန်း မရွေးနိုင်တော့သူ ရှုံးသည်။ အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်ကစားနိုင်ပါက အနိုင်ရသူ မရှိပါ။ ဤအိုင်နီကိုအာလတီကစားနည်း (inekoalaty game) တွင် တစ်ဖက်က မည်သို့ကစားစေကာမူ မိမိအနိုင်ရအောင် လုပ်နိုင်သည့် ကိန်းရှင်ကြားခံတန်ဖိုးများကို ကစားသမားတစ်ဦးစီအတွက် ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>\lambda>1/\sqrt2</math> ဖြစ်ပါက အဲလစ် အနိုင်ရနိုင်ပြီး <math>0<\lambda<1/\sqrt2</math> ဖြစ်ပါက ဘက်ဇာ အနိုင်ရနိုင်သည်။ ညီမျှသည့်တန်ဖိုးတွင် မည်သူမျှ တစ်ဖက်၏ ကစားပုံအားလုံးကို ကျော်လွှား၍ အနိုင်ရအောင် မလုပ်နိုင်ပါ။ <math>\lambda\geq1/\sqrt2</math> ဖြစ်ပါက အဲလစ်သည် ပထမအလှည့်တွင် သုညကို ရွေးသည်။ ဘက်ဇာက စည်းမျဉ်းနှင့်အညီ <math>k</math> ကြိမ် တုံ့ပြန်ရွေးချယ်ပြီးနောက် [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\sum_{i=1}^k x_{2i}\leq\sqrt{k\sum_{i=1}^k x_{2i}^2}\leq\sqrt2\,k<\lambda(2k+1)</math> ထို့ကြောင့် အဲလစ်၏ နောက်အလှည့်တွင် သုညကို အမြဲရွေးနိုင်သည်။ <math>\lambda>1/\sqrt2</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်စေသော <math>k</math> ကို ရွေးပါ။ :<math>\lambda(2k+1)-\sqrt2\,k>\sqrt{2k+2}</math> ထိုအခါ အဲလစ်သည် စည်းမျဉ်းနှင့်အညီ <math>x_{2k+1}>\sqrt{2k+2}</math> ကို ရွေးနိုင်ပြီး ဘက်ဇာ၏ နောက်အလှည့်တွင် သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပါ။ <math>\lambda\leq1/\sqrt2</math> ဖြစ်ပါက ဘက်ဇာသည် အောက်ပါအတိုင်း ရွေးသည်။ :<math>x_{2i}=\sqrt{2-x_{2i-1}^2}</math> ဤရွေးချယ်မှုသည် စည်းမျဉ်းနှင့်ကိုက်ညီကြောင်း ဆင့်ကဲသက်သေပြရန် ပြည့်စုံပြီးသော အတွဲတစ်တွဲစီအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြောင်း သုံးပါ။ :<math>x_{2i-1}^2+x_{2i}^2=2,\qquad x_{2i-1}+x_{2i}\geq\sqrt2</math> ဒုတိယမညီမျှခြင်းသည် ကိန်းနှစ်လုံးစလုံး အနုတ်မဟုတ်ခြင်းမှ ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အဲလစ်က စည်းမျဉ်းနှင့်အညီ ရွေးနိုင်သော ကိန်းတိုင်းသည် အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ :<math>0\leq x_{2k+1}\leq\lambda(2k+1)-\sqrt2\,k\leq\frac1{\sqrt2}<\sqrt2</math> ဘက်ဇာအသုံးပြုသော နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) သည် ကိန်းစစ်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ တုံ့ပြန်ရွေးချယ်မှုကြောင့် <math>\sum_{j=1}^{2k+2}x_j^2=2k+2</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘက်ဇာ မည်သည့်အခါမျှ မရှုံးပါ။ <math>\lambda<1/\sqrt2</math> ဖြစ်ပါက အဲလစ်၏ အထက်ကန့်သတ်ချက် (upper bound) သည် နောက်ဆုံးတွင် အနုတ်ဖြစ်လာသဖြင့် အဲလစ် မဖြစ်မနေ ရှုံးသည်။ ညီမျှသည့်တန်ဖိုးတွင် ဤရှုံးနိမ့်မှုကို ရှောင်နိုင်သော ကစားနည်းဗျူဟာနှစ်ခု (non-losing strategies) ကြောင့် မည်သူမျှ အနိုင်ရမည်ဟု အာမခံ၍ မရပါ။<ref>Chen (2026), §2.2, pp. 12–13.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - ထောင့်မှန်စတုဂံအချပ်များ၏ အငယ်ဆုံးအရေအတွက် (Problem 6: The Minimum Number of Rectangular Tiles) ==== <blockquote> အနားအလျား 1 ရှိသော စတုရန်းကွက်များ (unit cells) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် <math>2025\times2025</math> ဘုတ်ပြားပေါ်တွင် မတီလ်ဒါ (Matilda) သည် အနားများ ကွက်စိတ်မျဉ်းများ (grid lines) ပေါ်တွင် ရှိသော ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ အချပ်များ (rectangular tiles) ကို ချထားသည်။ အချပ်များ၏ အတွင်းပိုင်းများ (interiors) မထပ်ကြဘဲ အကွက်တစ်ကွက်ကို အချပ် အများဆုံးတစ်ချပ်ကသာ ဖုံးအုပ်နိုင်သည်။ အတန်းတစ်တန်းစီနှင့် ကော်လံတစ်ခုစီတွင် မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်တစ်ကွက်တိတိ ချန်ထားရမည်။ အသုံးပြုရမည့် အချပ်အရေအတွက်၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) ကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2025), English competition paper, Problem 6, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>n=k^2</math>၊ <math>k\geq2</math> အတွက် အငယ်ဆုံးအရေအတွက်သည် <math>k^2+2k-3</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>k=45</math> အတွက် <math>2112</math> ကို ရရှိသည်။ '''တည်ဆောက်ပုံ -''' အတန်းများကို အပေါ်မှအောက်သို့လည်းကောင်း၊ ကော်လံများကို ဘယ်မှညာသို့လည်းကောင်း 1 မှစ၍ နံပါတ်တပ်ပါ။ အောက်ပါနေရာများရှိ အကွက်များကို မဖုံးအုပ်ဘဲ ချန်ထားပါ။ :<math>(ki+j+1,\ k(j+1)-i),\qquad0\leq i,j<k</math> [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]]တစ်ခုစီသည် <math>1,\ldots,k^2</math> ရှိ တန်ဖိုးတိုင်းကို တစ်ကြိမ်စီတိတိ ယူသည်။ အပေါ်ဘယ်ထောင့်အကွက်များ အောက်ပါနေရာများတွင် ရှိသော <math>k\times k</math> စတုရန်းများ (squares) ကို ချပါ။ :<math>(ki+j+2,\ k(j+1)-i),\qquad0\leq i,j<k-1</math> <math>1\leq j<k</math> တစ်ခုစီအတွက် အတန်း <math>1,\ldots,j</math> နှင့် ကော်လံ <math>kj+1,\ldots,k(j+1)</math> တို့ကို ဖုံးသော ထောင့်မှန်စတုဂံကို ထပ်ဖြည့်ပါ။ ထို့ပြင် ယင်းကို <math>90^\circ,180^\circ,270^\circ</math> အသီးသီး လှည့်ခြင်း (rotation) ဖြင့် ရရှိသော ထောင့်မှန်စတုဂံများကိုလည်း ဖြည့်ပါ။ ဤအချပ်များသည် ဘုံမပါဘဲ (disjoint) ချန်ထားသော အကွက်များကိုလည်း မဖုံးကြပါ။ ၎င်းတို့၏ [[ဧရိယာ]] (area) စုစုပေါင်းနှင့် အရေအတွက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>(k-1)^2k^2+4k\sum_{j=1}^{k-1}j=k^4-k^2,\qquad(k-1)^2+4(k-1)=k^2+2k-3</math> ထို့ကြောင့် ချန်ထားသော အကွက်များမှအပ အခြားအကွက်အားလုံးကို ဖုံးအုပ်ထားသည်။ '''အောက်ကန့်သတ်ချက် (Lower bound)''' ဘုတ်ပြား၏ အနားတစ်ဖက်စီအပြင်ဘက်တွင် အကူထောင့်မှန်စတုဂံတစ်ခုစီ စုစုပေါင်း လေးခုကို ထပ်ဖြည့်ပါ။ ဘယ်အောက်ထောင့်မှ ညာအပေါ်ထောင့်သို့ အပေါ်နှင့်ညာဘက်သို့သာ သွားသော [[လမ်းကြောင်း]] (up-right path) တစ်ခုကို ရွေးပါ။ ယင်းလမ်းကြောင်းသည် မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်များကို ထောင့်ဖြတ် ဖြတ်သည့်နေရာများမှအပ အချပ်နယ်နိမိတ်များတစ်လျှောက် သွားရမည်။ ထိုလမ်းကြောင်းက ဖြတ်သွားသော မဖုံးအုပ်ထားသည့် အကွက်အရေအတွက် <math>m</math> ကို အများဆုံးဖြစ်စေပါ။ မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်မည်သည့်အကွက်မှမဆို နယ်နိမိတ်တစ်လျှောက် လမ်းကြောင်းများ (boundary paths) ကို ဘယ်အောက်ဘက်နှင့် ညာအပေါ်ဘက်သို့ ဘုတ်ပြားထောင့်များအထိ ဆက်နိုင်သဖြင့် <math>m\geq1</math> ဖြစ်သည်။ လမ်းကြောင်းအောက်ဘက်တွင် မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်တစ်ကွက်စီကို ယင်း၏ အောက်ဘက်နှင့် ညာဘက်ကပ်လျက် ထောင့်မှန်စတုဂံများသို့ ဆက်ပါ။ လမ်းကြောင်းအပေါ်ဘက်တွင် ယင်း၏ အပေါ်ဘက်နှင့် ဘယ်ဘက်ကပ်လျက် ထောင့်မှန်စတုဂံများသို့ ဆက်ပါ။ လမ်းကြောင်းက ဖြတ်သွားသော အကွက်များအတွက် ဆက်သွယ်မှုနှစ်တွဲစလုံးကို ထည့်ပါ။ ဒေသတစ်ခုစီတွင် မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်တစ်ကွက်စီ၌ ဆက်ထားသော မျဉ်းအရေအတွက် (degree) နှစ်ခုရှိပြီး ထောင့်မှန်စတုဂံတစ်ခုစီ၌ အများဆုံး နှစ်ခု ရှိသည်။ အကြောင်းမှာ အတန်းတစ်တန်းစီနှင့် ကော်လံတစ်ခုစီတွင် မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်တစ်ကွက်သာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်တွေ့ရသော အကွက်များသည် ညာအပေါ်ဘက်သို့သာ တိုးသွားသဖြင့် ကွင်းပိတ်များ (cycles) မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ဆက်စပ်နေသော အစိတ်အပိုင်းများ (connected components) သည် အကွက်နှင့် ထောင့်မှန်စတုဂံ အလှည့်ကျပါဝင်သော ချိတ်တန်းများ (alternating chains) ဖြစ်ပြီး ချိတ်တန်းတစ်ခုစီတွင် ထောင့်မှန်စတုဂံအရေအတွက်သည် အကွက်အရေအတွက်ထက် တစ်ခုပိုသည်။ မည်သည့်ထောင့်မှန်စတုဂံမျှ ဒေသနှစ်ခုစလုံးတွင် မပါနိုင်ပါ။ အကြောင်းမှာ လမ်းကြောင်းသည် ယင်း၏ အတွင်းပိုင်းကို ဖြတ်မသွားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချိတ်တန်းတစ်ခုစီတွင် မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက် အများဆုံး <math>m</math> ခု ပါနိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ ယင်းချိတ်တန်းရှိ ထောင့်မှန်စတုဂံနယ်နိမိတ်များက ဘုတ်ပြားထောင့်များအထိ ဆက်နိုင်သော ညာအပေါ်သို့သွားသည့် လမ်းကြောင်းကို ပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ မဖုံးအုပ်ထားသော အကွက်များကို ရေတွက်ရာတွင် စုစုပေါင်း <math>n+m</math> ကြိမ် ပါဝင်သည်။ လမ်းကြောင်းက ဖြတ်သွားသော အကွက်များကို နှစ်ကြိမ်စီ ရေတွက်ပြီး ကျန်အကွက်များကို တစ်ကြိမ်စီ ရေတွက်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချိတ်တန်းအရေအတွက်ကို <math>c</math> ဟုလည်းကောင်း၊ မူလအချပ်အရေအတွက်ကို <math>R_0</math> ဟုလည်းကောင်း ရေးလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>cm\geq n+m,\qquad R_0+4\geq n+m+c\geq n+m+\frac{n+m}{m}\geq n+2\sqrt n+1</math> ထို့ကြောင့် <math>R_0\geq n+2\sqrt n-3</math> ဖြစ်ပြီး တည်ဆောက်ပုံတွင် ရရှိသော အရေအတွက်နှင့် တူညီသည်။<ref>IMO 2025 Organising Committee and Problem Selection Committee (2025), shortlist, C8, Solution 1, pp. 54–56; ဤနေရာတွင် တည်ဆောက်ပုံကို အကွက်ကိုဩဒိနိတ်များဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 72 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 104 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 145 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 35 မှတ်၊ 28 မှတ်နှင့် 19 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 132 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2025), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်အမြင့်ဆုံး အသင်းဆယ်သင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နှင့် ပိုလန်တို့က စတုတ္ထအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2025), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 231 |- | 2 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 216 |- | 3 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 203 |- | 4 || ဂျပန်နိုင်ငံ || 196 |- | 4 || ပိုလန်နိုင်ငံ || 196 |- | 6 || အစ္စရေးနိုင်ငံ || 194 |- | 7 || အိန္ဒိယနိုင်ငံ || 193 |- | 8 || စင်ကာပူနိုင်ငံ || 191 |- | 9 || ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ || 188 |- | 10 || တူရကီနိုင်ငံ || 186 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူများ (Individual Perfect Scorers) === ပြိုင်ပွဲဝင် ငါးဦးသည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ်ဖြင့် ပထမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2025), individual results, rank 1 entries.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Ivan Chasovskikh || 42 |- | 1 || Warren Bei || 42 |- | 1 || Leyan Deng || 42 |- | 1 || Hengye Zhang || 42 |- | 1 || Satoshi Kano || 42 |} == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=66th IMO 2025 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2025/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2025 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2025/2025_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=IMO 2025 Organising Committee and Problem Selection Committee |title=Shortlisted Problems with Solutions |publisher=66th International Mathematical Olympiad |date=2025 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2025/IMO2025SL.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2025 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2025-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=66th IMO 2025 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2025/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=66th IMO 2025 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2025/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] 7jke5xvegmyp9q5wnr8653azi0xqvk1 ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 14 293341 1059871 2026-10-23T18:54:17Z Mkant00 135890 "[[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059871 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ]] mylb42l4lw1g8ouq3aib5prhjd0i8go ၂၀၂၆ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293342 1059872 2026-10-23T19:01:20Z Mkant00 135890 "'''2026 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2026 International Mathematical Olympiad) သည် 67 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ရှန်ဟိုင်းမြို့တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059872 wikitext text/x-wiki '''2026 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2026 International Mathematical Olympiad) သည် 67 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ရှန်ဟိုင်းမြို့တွင် 2026 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 10 ရက်မှ 21 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 117 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 666 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2026), edition overview.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက 232 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက 207 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် ရုရှားနိုင်ငံက 196 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2026), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 15 ရက်နှင့် 16 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - ဘုံဆခွဲကိန်းနှင့် ဘုံဆတိုးကိန်းဖြင့် ကိန်းများအစားထိုးခြင်း (Problem 1: Replacing Integers Using GCD and LCM) ==== <blockquote> ကျောက်သင်ပုန်းတစ်ခုပေါ်တွင် 1 ထက်ကြီးသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) 2026 လုံးကို စတင်ရေးထားသည်။ ကိန်းတူများ ထပ်ပါနိုင်သည်။ ကွန်ဖြူးရှပ် (Confucius) သည် တစ်ဆင့်ချင်းစီတွင် နေရာမတူသည့် ကိန်းနှစ်လုံး <math>m,n>1</math> ကို ရွေးပြီး အောက်ပါကိန်းနှစ်လုံးဖြင့် အစားထိုးသည်။ :<math>\gcd(m,n),\qquad\frac{\operatorname{lcm}(m,n)}{\gcd(m,n)}</math> ထပ်မံအစားထိုးနိုင်သရွေ့ ဆက်လုပ်သည်။ အောက်ပါအချက်များကို သက်သေပြပါ။ # ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် အဆုံးရှိသော (finite) အဆင့်အရေအတွက်အတွင်း ရပ်တန့်ပြီး 1 ထက်ကြီးသော ကိန်း <math>M>1</math> တစ်လုံးတည်းသာ ကျန်မည်။ # နောက်ဆုံးရရှိသော <math>M</math> ၏ တန်ဖိုးသည် အစားထိုးမည့် ကိန်းများကို မည်သို့ရွေးခဲ့သည်ဖြစ်စေ တူညီမည်။ ဤနေရာတွင် <math>\gcd</math> နှင့် <math>\operatorname{lcm}</math> တို့သည် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) နှင့် အငယ်ဆုံး ဘုံဆတိုးကိန်း (least common multiple) တို့ကို အသီးသီး ဆိုလိုသည်။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ရေးထားသော ကိန်းအားလုံး၏ [[မြှောက်လဒ်]] (product) ကို <math>P</math> ဟုလည်းကောင်း၊ 1 ထက်ကြီးသော ကိန်းအရေအတွက်ကို <math>s</math> ဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်ပါ။ <math>d=\gcd(m,n)</math> ဟုထားလျှင် အစားထိုးမှုတစ်ဆင့်ပြီးနောက် <math>P'=P/d</math> ဖြစ်သည်။ <math>d>1</math> ဖြစ်ပါက မြှောက်လဒ် လျော့သွားသည်။ <math>d=1</math> ဖြစ်ပါက အစားထိုးရရှိသော ကိန်းနှစ်လုံးမှာ <math>(1,mn)</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>s'=s-1</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>(P,s)</math> သည် အက္ခရာစဉ်အလိုက်အစီအစဉ် (lexicographical order) အရ အဆင့်တိုင်းတွင် လျော့သွားပြီး လုပ်ငန်းစဉ် ရပ်တန့်မည်။ အစားထိုးမှုတစ်ဆင့်က 1 ထက်ကြီးသော နောက်ဆုံးကိန်းကို ဖယ်ရှားပစ်နိုင်ခြင်း မရှိပါ။ ထို့ပြင် <math>s\geq2</math> ဖြစ်နေသရွေ့ အစားထိုးမှုတစ်ဆင့် ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်။ ထို့ကြောင့် ရပ်တန့်ချိန်တွင် <math>s=1</math> ဖြစ်သည်။ [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) <math>p</math> တစ်ခုစီအတွက် ရွေးထားသော ကိန်းနှစ်လုံး၏ [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း|<math>p</math>-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) တန်ဖိုးများကို <math>x\leq y</math> ဟုထားလျှင် အစားထိုးပြီးနောက် ယင်းတန်ဖိုးများသည် <math>x,y-x</math> ဖြစ်လာသည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်း 2026 လုံး၏ တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းတန်ဖိုးအားလုံး၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းသည် မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိ (invariant) ဖြစ်သည်။ စတင်ရေးထားသော ကိန်းများကို <math>b_1,\ldots,b_{2026}</math> ဟုထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\nu_p(M)=\gcd\bigl(\nu_p(b_1),\ldots,\nu_p(b_{2026})\bigr)</math> ဤတန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းတန်ဖိုးများက <math>M</math> ကို တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 4.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - ထောင့်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (Problem 2: Angle Conditions and a Circumcentre) ==== <blockquote> [[တြိဂံ]] (triangle) <math>ABC</math> တွင် <math>M,N</math> တို့သည် <math>AB,AC</math> တို့၏ အလယ်မှတ်များ (midpoints) အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။ <math>K</math> ကို တြိဂံ <math>BMC</math> ၏ အတွင်းပိုင်း (interior) တွင်လည်းကောင်း၊ <math>L</math> ကို တြိဂံ <math>BNC</math> ၏ အတွင်းပိုင်းတွင်လည်းကောင်း ရွေးထားသည်။ ထို့ပြင် <math>K</math> သည် တြိဂံ <math>LBA</math> ၏ အတွင်းပိုင်းတွင်ရှိပြီး <math>L</math> သည် တြိဂံ <math>ACK</math> ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ရှိသည်။ ထို[[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) သည် သက်ဆိုင်ရာ တြိဂံများ၏ နယ်နိမိတ်များ (boundaries) ပေါ်တွင် မရှိကြပါ။ အောက်ပါ ထောင့် (angle) ဆိုင်ရာ ညီမျှချက်များ ပြည့်မီသည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>\angle KBA=\angle ACL,\qquad\angle LBK=\angle LNC,\qquad\angle LCK=\angle BMK</math> <math>O</math> သည် တြိဂံ <math>AKL</math> ၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcentre) ဖြစ်လျှင် <math>OM=ON</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>X=BK\cap AC</math> နှင့် <math>Y=CL\cap AB</math> ဟုထားပါ။ ထောင့်ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအရ အောက်ပါ စက်ဝိုင်းထပ်စတုဂံများ (cyclic quadrilaterals) ကို ရရှိသည်။ :<math>BYXC,\qquad MYXN,\qquad XNLB,\qquad YMKC</math> ဒုတိယစတုဂံသည် စက်ဝိုင်းထပ်စတုဂံဖြစ်ကြောင်းကို ပထမစတုဂံ၏ ဂုဏ်သတ္တိနှင့် <math>AM=AB/2</math>၊ <math>AN=AC/2</math> တို့မှ ရရှိသည်။ <math>\omega_C=(YMKC)</math> ဟုထားပြီး ယင်းစက်ဝိုင်း (circle) နှင့် <math>AC</math> တို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ် (second intersection) ကို <math>C'</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ စက်ဝိုင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော အမှတ်၏ အစွမ်း (power of a point) ကို <math>A</math> တွင် အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>AC\cdot AC'=AM\cdot AY=AN\cdot AX\quad\Longrightarrow\quad AC'=\frac{AX}{2}</math> <math>E,F</math> တို့ကို <math>BY,CX</math> တို့၏ အလယ်မှတ်များအဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ပြီး <math>\Sigma=(AEF)</math> ဟုထားပါ။ အပေါင်းအနုတ်လက္ခဏာပါ ဖြတ်မျဉ်းပိုင်းအလျားများ၏ [[မြှောက်လဒ်]]များ (signed secant products) ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\begin{aligned}\operatorname{Pow}_{\Sigma}(B)&=BA\cdot BE=BM\cdot BY=\operatorname{Pow}_{\omega_C}(B),\\\operatorname{Pow}_{\Sigma}(X)&=\overline{XA}\,\overline{XF}=\overline{XC'}\,\overline{XC}=\operatorname{Pow}_{\omega_C}(X)\end{aligned}</math> ထို့ကြောင့် ဤစက်ဝိုင်းနှစ်ခု ထပ်တူမကျပါက <math>BX</math> သည် ၎င်းတို့၏ အစွမ်းတူမျဉ်း (radical axis) ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်းနှစ်ခု ထပ်တူကျသည်ဖြစ်စေ၊ မကျသည်ဖြစ်စေ <math>K\in BX\cap\omega_C</math> သည် <math>\Sigma</math> ပေါ်တွင် ရှိသည်။ <math>B,M,Y,K</math> တို့၏ နေရာတွင် <math>C,N,X,L</math> တို့ကို အသီးသီး အပြန်အလှန်ထား၍ အလားတူ ဆင်ခြင်လျှင် <math>L\in\Sigma</math> ကိုလည်း ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\Sigma=(AKL)</math> ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် <math>ME=AY/2</math> နှင့် <math>NF=AX/2</math> ဖြစ်ပြီး <math>M,N</math> တို့သည် သက်ဆိုင်ရာ ဖြတ်မျဉ်းပိုင်းများ <math>AE,AF</math> ၏ အတွင်း၌ ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{Pow}_{\Sigma}(M)=-\frac{AM\cdot AY}{2}=-\frac{AN\cdot AX}{2}=\operatorname{Pow}_{\Sigma}(N)</math> ယင်းစက်ဝိုင်း၏ အချင်းဝက် (radius) ကို <math>\rho</math> ဟုထားလျှင် <math>OM^2-\rho^2=ON^2-\rho^2</math> ဖြစ်သဖြင့် သက်သေပြလိုသော အချက်ကို ရရှိသည်။<ref>Chen (2026), §1.2, pp. 5–6.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - တုတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အလျားအများဆုံးရယူခြင်း (Problem 3: Cutting a Stick and Maximising Total Length) ==== <blockquote> <math>n</math> သည် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) ဖြစ်သည်။ လျူပန်း (Liu Bang) သည် အလျား (length) 1 ရှိသော တုတ်တစ်ချောင်းပေါ်တွင် အများဆုံး [[အမှတ်]] (point) <math>n</math> ခုကို ပထမဦးစွာ မှတ်သည်။ ထို့နောက် ရှန်းယွီ (Xiang Yu) က နောက်ထပ် အများဆုံး အမှတ် <math>n</math> ခုကို မှတ်သည်။ မှတ်ထားသမျှ အမှတ်အားလုံးသည် မတူညီကြပါ။ ထိုအမှတ်များတွင် တုတ်ကို ဖြတ်သည်။ ထို့နောက် လျူပန်းက စတင်၍ နှစ်ဦးအလှည့်ကျ ကျန်ရှိသော တုတ်ပိုင်းတစ်ပိုင်းစီကို ယူကြသည်။ နှစ်ဦးစလုံးက မိမိရရှိသော စုစုပေါင်းအလျားကို အများဆုံးဖြစ်စေရန် ကြိုးစားကြသည်။ ရှန်းယွီက မည်သို့ကစားစေကာမူ လျူပန်းက အနည်းဆုံး ရရှိနိုင်မည်ဟု အာမခံနိုင်သော အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) <math>c</math> ကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>c=\frac{2^n}{2^{n+1}-1}</math> တုတ်ပိုင်းများကို သတ်မှတ်ပြီးသား ဖြစ်ပါက ကျန်ရှိသည့်အနက် အရှည်ဆုံးတုတ်ပိုင်းကို ယူခြင်းသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း ရွေးချယ်မှုများကို အစားထိုးလဲလှယ်၍ သက်သေပြနည်း (exchange argument) ဖြင့် ပြနိုင်သည်။ လိုအပ်သည့်နေရာတွင် သုညများ ဖြည့်ပြီး တုတ်ပိုင်းအလျားများကို <math>x_1\geq\cdots\geq x_{2n+1}\geq0</math> ဟု အစဉ်လိုက်ရေးထားပါ။ လျူပန်းရရှိသော အလျားသည် <math>(1+G)/2</math> ဖြစ်ပြီး <math>G</math> သည် အောက်ပါ အလှည့်ကျ ပေါင်းလဒ် (alternating sum) ဖြစ်သည်။ :<math>G=x_1-x_2+x_3-x_4+\cdots+x_{2n+1}</math> '''အထက်ကန့်သတ်ချက် (Upper bound)''' လျူပန်း၏ ဖြတ်မှတ်များကြောင့် အလျားအပေါင်းရှိသော တုတ်ပိုင်း အများဆုံး <math>n</math> ပိုင်းသာ ဖြစ်လာလျှင် ရှန်းယွီက တစ်ပိုင်းစီကို ထက်ဝက်ဖြတ်နိုင်သဖြင့် နှစ်ဦးစလုံး အလျားတူ ရရှိစေနိုင်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ကနဦးတုတ်ပိုင်း <math>n+1</math> ပိုင်း ရှိသည်။ ထိုတုတ်ပိုင်းများမှ ရွေးယူနိုင်သော [[အစုပိုင်း]] (subset) အသီးသီး၏ အလျားပေါင်းလဒ် (subset sum) <math>2^{n+1}</math> ခုသည် အပိုင်းအခြား (interval) <math>[0,1]</math> အတွင်း၌ ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ နှစ်ခု၏ ခြားနားချက် <math>\delta</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>0\leq\delta\leq\frac1{2^{n+1}-1}</math> နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ပါဝင်သော တုတ်ပိုင်းများကို ပယ်ထုတ်လိုက်လျှင် ဘုံမပါသော (disjoint) တုတ်ပိုင်း[[အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု|စုစည်းမှု]]နှစ်ခု (families) <math>S,T</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းတို့၏ စုစုပေါင်းအလျားများသည် <math>\delta</math> ကွာသည်။ စုစည်းမှုနှစ်ခုစလုံးတွင် တုတ်ပိုင်းပါရှိသည်ဟု ယူဆပါ။ တုတ်ပိုင်းများကို အတန်းနှစ်တန်းအဖြစ် စိတ်ကူးဖြင့် စီပြီး တစ်ဖက်စွန်းချင်း ညှိထားပါ။ စုစုပေါင်းအလျား ပိုရှည်သောအတန်းကို အပေါ်၌ ထားပါ။ နှစ်တန်း ထပ်နေသောအပိုင်းအတွင်း အတန်းတစ်ခုခု၏ တုတ်ပိုင်းအဆုံးမှတ်တိုင်းနှင့် ကိုက်ညီသည့် နေရာများတွင် ဖြတ်ပါ။ ထိုအခါ အလျားတူ တုတ်ပိုင်းအတွဲများ ရရှိမည်။ ထပ်မံဖြတ်ရမည့် အကြိမ်အရေအတွက်သည် အများဆုံး <math>|S|+|T|-1</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် အတန်းနှစ်တန်း၏ အတွင်းဘက် တုတ်ပိုင်းအဆုံးမှတ်များနှင့် လိုအပ်ပါက ပိုတိုသောအတန်း၏ နောက်ဆုံးအဆုံးမှတ်တို့ ပါဝင်သည်။ ကျန်တုတ်ပိုင်း <math>n+1-|S|-|T|</math> ပိုင်းကို တစ်ပိုင်းစီ ထက်ဝက်ဖြတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အများဆုံး <math>n</math> ကြိမ် ဖြတ်ရုံဖြင့် လုံလောက်ပြီး အတွဲမရှိဘဲ ကျန်သော တုတ်ပိုင်းများ၏ စုစုပေါင်းအလျားသည် <math>\delta</math> ဖြစ်သည်။ အလျားတူ အတွဲများကို အလှည့်ကျ ပေါင်းလဒ်တွင် ပယ်ဖျက်နိုင်သဖြင့် <math>G\leq\delta</math> ဖြစ်သည်။ စုစည်းမှုတစ်ခုတွင် တုတ်ပိုင်းမပါပါက ကျန်စုစည်းမှုထဲမှ အတိုဆုံးတုတ်ပိုင်းကို မဖြတ်ဘဲထားပြီး အခြားတုတ်ပိုင်းအားလုံးကို ထက်ဝက်ဖြတ်ပါ။ ဤအခါတွင်လည်း <math>G\leq\delta</math> ဖြစ်သည်။ '''အောက်ကန့်သတ်ချက် (Lower bound)''' လျူပန်းသည် တုတ်ပိုင်းအလျားများကို <math>1,2,4,\ldots,2^n</math> နှင့် အချိုးကျအောင် ရွေးသည်။ အလျားအားလုံးကို <math>2^{n+1}-1</math> ဖြင့် မြှောက်၍ စဉ်းစားပါ။ <math>1\leq k\leq n</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\sum_{i=1}^k x_{2i}\leq\sum_{i=1}^k2^{n-i}</math> အမှန်ပင် ဤမညီမျှခြင်း (inequality) ပထမဆုံး မပြည့်မီသည့် တန်ဖိုးကို <math>k</math> ဟုထားလျှင် <math>x_{2k}>2^{n-k}</math> ဖြစ်ရမည်။ ထိုအခါ အရှည်ဆုံး တုတ်ပိုင်း <math>2k</math> ပိုင်းသည် မူလအလျားများ <math>2^{n-k+1},\ldots,2^n</math> ရှိသော တုတ်ပိုင်း <math>k</math> ပိုင်းမှသာ ထွက်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\sum_{i=1}^k x_{2i}\leq\frac12\sum_{j=1}^{2k}x_j\leq\frac12\sum_{j=n-k+1}^{n}2^j=\sum_{i=1}^k2^{n-i}</math> ယင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်သည်။ <math>k=n</math> ဟုထားလျှင် ရှန်းယွီသည် အများဆုံး <math>2^n-1</math> သာ ရရှိနိုင်သဖြင့် လျူပန်းအတွက် အနည်းဆုံး <math>2^n</math> ကျန်သည်။ မူလအလျားစကေးသို့ ပြန်ပြောင်းလျှင် သက်သေပြလိုသော ရလဒ်ကို ရရှိသည်။<ref>Chen (2026), §1.3, pp. 7–10.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - တြိဂံဖြတ်၍ သတ်မှတ်ထောင့်ရရှိစေခြင်း (Problem 4: Cutting Triangles to Obtain a Prescribed Angle) ==== <blockquote> ရှန်ယွီ (Shan-Yu) နှင့် မူလန် (Mulan) တို့ သိရှိထားသော ထောင့် <math>0^\circ<\theta<180^\circ</math> ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ ရှန်ယွီက စတင်ကစားမည့် စက္ကူ[[တြိဂံ]]ကို ရွေးသည်။ လက်ရှိတြိဂံ၏ ထောင့်တစ်ခုခုသည် <math>\theta</math> နှင့် ညီလျှင် မူလန် ချက်ချင်းအနိုင်ရသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက မူလန်သည် တြိဂံနယ်နိမိတ်ပေါ်မှ ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) မဟုတ်သော [[အမှတ်]]တစ်ခုကို ရွေးပြီး ထိုအမှတ်မှ မျက်နှာချင်းဆိုင် ထိပ်စွန်းမှတ်သို့ ဖြတ်သည်။ ဖြစ်လာသော တြိဂံနှစ်ခုအနက် မည်သည့်တြိဂံကို စွန့်ပစ်မည်ကို ရှန်ယွီက ရွေးပြီး ကျန်တြိဂံဖြင့် ဆက်ကစားသည်။ ရှန်ယွီက မည်သို့ကစားစေကာမူ မူလန်သည် အဆုံးရှိသော အကြိမ်အရေအတွက် ဖြတ်ပြီးနောက် အနိုင်ရအောင် လုပ်နိုင်သည့် <math>\theta</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အနိုင်ရစေနိုင်သော ထောင့်များမှာ အောက်ပါထောင့်များသာ ဖြစ်သည်။ :<math>\theta=\frac{180^\circ}{n},\qquad n\in\mathbb Z_{\geq2}</math> ထောင့်တစ်ခုသည် <math>k\theta</math> ဖြစ်နေသော တြိဂံမှ မူလန် အနိုင်ရနိုင်သည်။ <math>k>1</math> ဖြစ်ပါက ထိုထောင့်ကို <math>\theta</math> နှင့် <math>(k-1)\theta</math> ဟူ၍ ပိုင်းပြီး <math>k</math> အပေါ် [[သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း]] (mathematical induction) ကို အသုံးပြုပါ။ <math>180^\circ=n\theta</math> ဟု ယူဆပါ။ အကြီးဆုံးထောင့်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ်မှ အမြင့်မျဉ်း (altitude) အတိုင်း ဖြတ်လျှင် ထောင့်မှန်တြိဂံ (right triangle) နှစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ မူလတြိဂံသည် ထောင့်မှန်တြိဂံ ဖြစ်နေပြီးသားဆိုလျှင် ဤအဆင့် မလိုအပ်ပါ။ ကျန်ရှိသောတြိဂံတွင် <math>\angle A=90^\circ</math> နှင့် <math>\angle B=\beta\leq45^\circ</math> ဟု အမည်တပ်ပါ။ <math>n=2</math> ဖြစ်ပါက အနိုင်ရပြီး ဖြစ်သည်။ အခြားအခြေအနေတွင် <math>k=\lfloor n/2\rfloor</math> ဟုထားပါ။ ထိုအခါ <math>45^\circ<k\theta\leq90^\circ</math> ဖြစ်သည်။ <math>BC</math> မျဉ်းပိုင်း၏ အတွင်း၌ <math>\angle BAD=k\theta-\beta</math> ဖြစ်စေသော <math>D</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle ADC=k\theta,\qquad\angle ADB=(n-k)\theta</math> မည်သည့်တြိဂံ ကျန်ခဲ့သည်ဖြစ်စေ အထက်ပါ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းအရ မူလန် အနိုင်ရနိုင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>180^\circ/\theta</math> သည် [[ကိန်းပြည့်]] မဟုတ်ဟု ယူဆပါ။ <math>\theta</math> ၏ ကိန်းပြည့်ဆ မဟုတ်သော ထောင့်ကို လုံခြုံသောထောင့် (safe angle) ဟု ခေါ်ပြီး ထောင့်သုံးခုစလုံး လုံခြုံသော ကနဦးတြိဂံကို ရွေးပါ။ ရှောင်ရမည့် ထောင့်တန်ဖိုးများသည် အဆုံးရှိသောကြောင့် ထိုသို့ ရွေးနိုင်သည်။ <math>D\in BC</math> ဖြစ်သော <math>AD</math> အတိုင်း ဖြတ်ရာတွင် <math>u=\angle BAD</math> နှင့် <math>v=\angle ADB</math> ဟုထားပါ။ <math>\angle B</math> သည် လုံခြုံသောကြောင့် တြိဂံ <math>ABD</math> တွင် မလုံခြုံသောထောင့် ပါလာပါက <math>u</math> သို့မဟုတ် <math>v</math> သည် <math>\theta</math> ၏ ကိန်းပြည့်ဆ ဖြစ်ရမည်။ <math>u</math> သည် ထိုသို့သော ကိန်းပြည့်ဆ ဖြစ်ပါက အခြားတြိဂံတွင် အသစ်ဖြစ်လာသော ထောင့်များသည် <math>\angle A-u</math> နှင့် <math>\angle B+u</math> ဖြစ်ပြီး နှစ်ခုစလုံး လုံခြုံသည်။ <math>v</math> သည် ထိုသို့သော ကိန်းပြည့်ဆ ဖြစ်ပါက ထိုထောင့်များသည် <math>v-\angle C</math> နှင့် <math>180^\circ-v</math> ဖြစ်ပြီး နှစ်ခုစလုံး လုံခြုံပြန်သည်။ မူလမှ ပါလာသော ထောင့် <math>\angle C</math> လည်း လုံခြုံသည်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်လာသော တြိဂံနှစ်ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုတွင် ထောင့်အားလုံး လုံခြုံနေမည်ဖြစ်ပြီး ရှန်ယွီသည် ထိုတြိဂံကို အကြိမ်တိုင်း ရွေးထား၍ အကန့်အသတ်မရှိ ဆက်ကစားနိုင်သည်။<ref>Chen (2026), §2.1, pp. 11–12.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - ပျမ်းမျှတန်ဖိုး မညီမျှခြင်းများကို ဖြည့်ဆည်းသော ဖန်ရှင်များ (Problem 5: Functions Satisfying Mean Inequalities) ==== <blockquote> <math>x,y>0</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါမညီမျှခြင်းများကို ဖြည့်ဆည်းသော [[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f:\mathbb R_{>0}\to\mathbb R_{>0}</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>\sqrt{\frac{x^2+f(y)^2}{2}}\geq\frac{f(x)+y}{2}\geq\sqrt{xf(y)}</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အဖြေများမှာ <math>f(x)=x+c</math>၊ <math>c\geq0</math> တို့ ဖြစ်သည်။ <math>(x,y)=(f(t),t)</math> ဟု အစားထိုးခြင်း (substitution) ဖြင့် အောက်ပါညီမျှချက်ကို ရရှိသည်။ :<math>f(f(t))=2f(t)-t</math> ထို့ကြောင့် [[ကိန်းပြည့်]] <math>j\geq0</math> တိုင်းအတွက် <math>f^j(t)=t+j(f(t)-t)>0</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>f(t)\geq t</math> ဖြစ်သည်။ <math>g(t)=f(t)-t</math> ဟုထားပါ။ ညာဘက်မညီမျှခြင်းတွင် <math>(f(x),y)</math> ကို အစားထိုးပြီး အပေါင်းဖြစ်သော နှစ်ဖက်စလုံးကို နှစ်ထပ်ကိန်းတင်လျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>2\sqrt{f(x)f(y)}\leq2f(x)+y-x\quad\Longrightarrow\quad g(y)-g(x)\leq\frac{(y-x)^2}{4f(x)}</math> <math>x,y</math> ကို အပြန်အလှန်လဲပြီး <math>f(t)\geq t</math> ကို အသုံးပြုလျှင် <math>a>0</math> ဖြစ်သော <math>x,y\in[a,b]</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>|g(y)-g(x)|\leq\frac{(y-x)^2}{4a}</math> <math>[a,b]</math> ကို အလျားတူ အပိုင်းငယ် <math>N</math> ပိုင်း ပိုင်းခြားပြီး မညီမျှခြင်းများကို ပေါင်းပါ။ :<math>|g(b)-g(a)|\leq\frac{(b-a)^2}{4aN}\longrightarrow0</math> ထို့ကြောင့် <math>g</math> သည် အနုတ်မဟုတ်သော (nonnegative) ကိန်းသေ (constant) ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် <math>x,y+c</math> တို့အတွက် နှစ်ထပ်ကိန်းပျမ်းမျှတန်ဖိုး (quadratic mean)၊ ဂဏန်းသင်္ချာပျမ်းမျှတန်ဖိုး (arithmetic mean) နှင့် ဂျီဩမေတြီပျမ်းမျှတန်ဖိုး (geometric mean) တို့၏ မညီမျှခြင်းများကို အသုံးပြုလျှင် <math>f(x)=x+c</math>၊ <math>c\geq0</math> တိုင်းသည် သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref>Chen (2026), §2.2, pp. 13–14; နှစ်ထပ်ကိန်းဆိုင်ရာ ခန့်မှန်းချက်ကို ဤနေရာတွင် အပိုင်းအခြားအား ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ပြည့်စုံအောင် သက်သေပြထားသည်။</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - ဘုံဆခွဲကိန်းစည်းမျဉ်းဖြင့် တည်ဆောက်သော ကိန်းစဉ် (Problem 6: A Sequence Defined by a Common-Divisor Rule) ==== <blockquote> <math>(a_n)_{n\geq1}</math> သည် 1 ထက်ကြီးသော [[ကိန်းပြည့်]]များ၏ [[ကိန်းစဉ်|အနန္တကိန်းစဉ်]] (infinite sequence) ဖြစ်သည်။ <math>n\geq1</math> တိုင်းအတွက် <math>a_{n+1}</math> ကို <math>a_n</math> ထက်ကြီးပြီး အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော အငယ်ဆုံးကိန်းပြည့်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ :<math>\gcd(a_{n+1},a_i)>1\qquad(1\leq i\leq n)</math> အောက်ပါညီမျှချက် ပြည့်မီစေသော အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>T,L</math> တို့ ရှိကြောင်း သက်သေပြပါ။ :<math>a_{n+T}=a_n+L\qquad(n\geq1)</math> ဤနေရာတွင် <math>\gcd</math> သည် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းကို ဆိုလိုသည်။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2026), English competition paper, Problem 6, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>A=a_1</math> ဟုထားပြီး <math>\operatorname{rad}(x)</math> ကို <math>x</math> ၏ မတူညီသော သုဒ္ဓစားကိန်းများ (prime divisors) အားလုံး၏ [[မြှောက်လဒ်]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပါ။ ယင်းကို <math>x</math> ၏ အရင်း (radical) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းစဉ်ဝင်တစ်လုံး၏ အရင်းကို စား၍ပြတ်သော အရင်းရှိသည့် ရှေ့ကိန်းစဉ်ဝင် မရှိပါက ထိုကိန်းစဉ်ဝင်ကို မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင် (essential term) ဟု ခေါ်ပါ။ ကိန်းစဉ်ဝင်တိုင်း၏ အရင်းကို မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင်တစ်လုံး၏ အရင်းက စား၍ပြတ်သည်။ ထို့ကြောင့် မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင်နှင့် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း 1 ထက်ကြီးသော ကိန်းသည် ထိုမရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင်က ယခုသဘောအရ စား၍ပြတ်စေသော ကိန်းစဉ်ဝင်အားလုံးနှင့်လည်း အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း 1 ထက်ကြီးသည်။ မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင်တိုင်း၏ သုဒ္ဓစားကိန်းအားလုံးသည် <math>A^2</math> ထက် မကြီးကြောင်း ပြမည်။ ကိန်းစဉ်ညွှန်းကိန်းအပေါ် ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းကို အသုံးပြုပြီး <math>p>A^2</math> ဖြစ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> အတွက် <math>a_n=pc</math> ဟု ယူဆပါ။ <math>q\mid\gcd(A,a_n)</math> ဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်း <math>q</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ <math>q\leq A<p</math> ဖြစ်သည်။ အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော <math>k\geq0</math> ရှိသည်။ :<math>A\leq x=q^kc<a_n</math> အမှန်ပင် <math>c\geq A</math> ဖြစ်ပါက <math>k=0</math> ကို ယူနိုင်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော အငယ်ဆုံး <math>k</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ <math>x<qA\leq A^2<a_n</math> ဖြစ်သည်။ ဆင့်ကဲသက်သေပြခြင်း၏ ယူဆချက်အရ ရှေ့တွင်ရှိသော မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင် <math>b</math> မည်သည့်ကိန်းကိုမျှ <math>p</math> က စား၍မပြတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\gcd(c,b)=\gcd(a_n,b)>1\quad\Longrightarrow\quad\gcd(x,b)>1</math> သို့ဖြစ်၍ <math>x</math> သည် ရှေ့ကိန်းစဉ်ဝင်အားလုံးနှင့် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း 1 ထက်ကြီးသည်။ အဆင့်တိုင်းတွင် သတ်မှတ်ချက်နှင့်ကိုက်ညီသော အငယ်ဆုံးကိန်းကို ရွေးသည့်စည်းမျဉ်း (greedy rule) အရ <math>x</math> သည် ကိန်းစဉ်ထဲတွင် ပါရမည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက <math>x\geq A</math> ထက် ပထမဆုံးကြီးလာသော ကိန်းစဉ်ဝင်ကို ရွေးချိန်တွင် စည်းမျဉ်းနှင့်ကိုက်ညီသော <math>x</math> ကို ကျော်ရွေးခဲ့ရာ ရောက်မည်။ <math>\operatorname{rad}(x)\mid\operatorname{rad}(a_n)</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>a_n</math> သည် မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင် မဟုတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် ပြလိုသောအချက် မှန်သည်။ <math>A^2</math> ထက်မကြီးသော သုဒ္ဓကိန်းများဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့် အရင်းအရေအတွက်သည် အဆုံးရှိသည်။ ထို့ပြင် မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင်နှစ်လုံးတွင် အရင်းတူ မဖြစ်နိုင်ပါ။ မရှိမဖြစ် ကိန်းစဉ်ဝင်များ၏ [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) ကို <math>\mathcal B</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ကိန်းစဉ်ဝင်များသည် အစုံလိုက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း 1 ထက်ကြီးကြောင်းနှင့် အငယ်ဆုံးကိန်းကို ရွေးသည့်စည်းမျဉ်းတို့အရ ကိန်းပြည့် <math>x\geq A</math> တစ်ခုသည် ကိန်းစဉ်ထဲတွင် ပါဝင်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math>\mathcal B</math> ထဲရှိ ကိန်းတိုင်းနှင့် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း 1 ထက်ကြီးခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သင်္ကေတဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရေးနိုင်သည်။ :<math>x\in\{a_n:n\geq1\}\quad\Longleftrightarrow\quad\gcd(x,b)>1\qquad(\forall b\in\mathcal B)</math> ပြောင်းပြန်ဦးတည်ချက်အတွက် <math>x</math> သည် <math>\mathcal B</math> ထဲရှိ ကိန်းအားလုံးနှင့် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း 1 ထက်ကြီးပါက ရှေ့ကိန်းစဉ်ဝင်အားလုံးနှင့်လည်း ထိုအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>x</math> ကို ကျော်ရွေး၍ မရပါ။ <math>L</math> ကို <math>A^2</math> ထက်မကြီးသော သုဒ္ဓကိန်းအားလုံး၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ယူပါ။ အထက်ပါသတ်မှတ်ချက်သည် <math>x\bmod L</math> ပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်။ ယင်းကို ဖြည့်ဆည်းသော [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|အကြွင်းအတန်းအစား]] (residue class) အရေအတွက်သည် <math>T\geq1</math> ဖြစ်ပါက အပိုင်းအခြား <math>(a_n,a_n+L]</math> တိုင်းတွင် ကိန်းစဉ်ဝင် <math>T</math> လုံးတိတိ ပါဝင်ပြီး နောက်ဆုံးကိန်းမှာ <math>a_n+L</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>n\geq1</math> တိုင်းအတွက် <math>a_{n+T}=a_n+L</math> ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §2.3, pp. 16–17.</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 55 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 105 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 189 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 29 မှတ်၊ 23 မှတ်နှင့် 16 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 141 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2026), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်အမြင့်ဆုံး အသင်းဆယ်သင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့က အဆင့် 8 ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2026), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 232 |- | 2 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 207 |- | 3 || ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ || 196 |- | 4 || စင်ကာပူနိုင်ငံ || 169 |- | 5 || ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ || 168 |- | 6 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 167 |- | 7 || အိန္ဒိယနိုင်ငံ || 166 |- | 8 || ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 163 |- | 8 || ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း || 163 |- | 10 || ဂျပန်နိုင်ငံ || 159 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူများ (Individual Perfect Scorers) === ပြိုင်ပွဲဝင် ခုနစ်ဦးသည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ်ဖြင့် ပထမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2026), individual results, rank 1 entries.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Leyan Deng || 42 |- | 1 || Che Liu || 42 |- | 1 || Bolun Zhang || 42 |- | 1 || Hyeonjun Lee || 42 |- | 1 || Alex Chui || 42 |- | 1 || Liam Reddy || 42 |- | 1 || Alexander Wang || 42 |} == အဲလက်စ် ချွီ၏ ဆုတံဆိပ်စံချိန် (Alex Chui's Medal Record) == အဲလက်စ် ချွီ (Alex Chui) သည် ယခုအကြိမ် အမှတ်ပြည့်ရရှိမှုဖြင့် ၎င်း၏ ပဉ္စမမြောက် ရွှေတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ယခင်ရရှိထားသော ငွေတံဆိပ်နှစ်ခုနှင့် ပေါင်းလျှင် ပြိုင်ပွဲသမိုင်းတစ်လျှောက် ဆုတံဆိပ်အများဆုံးရရှိသော ပြိုင်ပွဲဝင် ဖြစ်လာကြောင်း United Kingdom Mathematics Trust က ဖော်ပြထားသည်။<ref>United Kingdom Mathematics Trust (2026), opening paragraphs.</ref> == ကိုးကားများ (References) == <references /> * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=67th IMO 2026 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2026/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2026 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2026/2026_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2026 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2026-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=67th IMO 2026 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2026/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=67th IMO 2026 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2026/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=United Kingdom Mathematics Trust |title=British Pupil Wins International Maths Olympiad, Becomes Most Decorated Participant of All Time |website=UKMT |date=2026-07-21 |url=https://ukmt.org.uk/british-pupil-wins-international-maths-olympiad |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] aidqghn6r223aeqr85yn8a04zqgitd9 ၂၀၂၄ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293343 1059884 2026-10-23T20:56:33Z Mkant00 135890 "'''2024 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2024 International Mathematical Olympiad) သည် 65 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း Bath တွင် 2024 ခု..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059884 wikitext text/x-wiki '''2024 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2024 International Mathematical Olympiad) သည် 65 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း Bath တွင် 2024 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 11 ရက်မှ 22 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 108 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 609 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), edition overview; ဆန်ခါတင်ပုစ္ဆာစာအုပ်၏ ခေါင်းစဉ်စာမျက်နှာတွင်မူ ဇူလိုင်လ 10–22 ရက်ဟု ဖော်ပြထားသည်။</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက 192 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ တရုတ်နိုင်ငံက 190 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက 168 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 16 ရက်နှင့် 17 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - အောက်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုး ပေါင်းလဒ်များ၏ စား၍ပြတ်ခြင်း (Problem 1: Divisibility of Floor Sums) ==== <blockquote> အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>n</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါ စား၍ပြတ်ခြင်း (divisibility) သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) <math>\alpha</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>n\mid\sum_{j=1}^n\lfloor j\alpha\rfloor</math> ဤနေရာတွင် အောက်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုးဖန်ရှင် (floor function) <math>\lfloor x\rfloor</math> သည် <math>x</math> ထက် မကြီးသော အကြီးဆုံးကိန်းပြည့် (greatest integer) ကို ဆိုလိုသည်။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>S_n(\alpha)=\sum_{j=1}^n\lfloor j\alpha\rfloor</math> ဟု ရေးပါ။ အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]] (equation) ကြောင့် စုံကိန်းပြည့် (even integer) တစ်ခု ပေါင်းထည့်သော်လည်း သတ်မှတ်ချက် မပြောင်းလဲပါ။ :<math>S_n(\alpha+2t)-S_n(\alpha)=tn(n+1)\qquad(t\in\mathbb Z),</math> ထို့ကြောင့် <math>-1\leq\alpha<1</math> ကိုသာ စဉ်းစားနိုင်သည်။ <math>\alpha=-1</math> သည် <math>n=2</math> တွင် သတ်မှတ်ချက်ကို မဖြည့်ဆည်းသော်လည်း <math>\alpha=0</math> သည် ဖြည့်ဆည်းသည်။ <math>0<\alpha<1</math> ဖြစ်ပါက <math>m\alpha\geq1</math> ဖြစ်စေသော အငယ်ဆုံး <math>m\geq2</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ <math>1\leq m\alpha<2</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>S_m(\alpha)=1</math> ကို ရရှိသည်။ ယင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်သည်။ <math>-1<\alpha<0</math> ဖြစ်ပါက <math>m\alpha<-1</math> ဖြစ်စေသော အငယ်ဆုံး <math>m\geq2</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ ပထမ <math>m-1</math> ခု၏ အောက်ဆုံးကိန်းပြည့်တန်ဖိုးများ (floor values) သည် <math>-1</math> နှင့် တူပြီး နောက်ဆုံးတန်ဖိုးသည် <math>-2</math> နှင့် တူသည်။ ထို့ကြောင့် <math>S_m(\alpha)=-(m+1)</math> ဖြစ်ပြီး ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ထပ်မံဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော တန်ဖိုးများမှာ <math>\alpha\in2\mathbb Z</math> တို့တိတိ ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 3.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - နောက်ပိုင်းထပ်ကိန်းအားလုံးအတွက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း တူညီသော အတွဲများ (Problem 2: Pairs with a Constant Greatest Common Divisor for All Large Exponents) ==== <blockquote> အောက်ပါ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်များ]] <math>g,N</math> တို့ ရှိစေမည့် အပေါင်းကိန်းပြည့်အတွဲ <math>(a,b)</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>\gcd(a^n+b,b^n+a)=g\qquad(n\geq N).</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>M=ab+1</math> ဟုထားပါ။ ထိုအခါ <math>\gcd(a,M)=\gcd(b,M)=1</math> ဖြစ်သည်။ အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့်ဖန်ရှင် (Euler's totient function) <math>\varphi(M)</math> ၏ ဆတိုးကိန်း (multiple) ဖြစ်ပြီး <math>t-1\geq N</math> ဖြစ်စေသော <math>t</math> ကို ရွေးပါ။ [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>a(a^{t-1}+b)\equiv b(b^{t-1}+a)\equiv1+ab\equiv0\pmod M.</math> ထို့ကြောင့် <math>M\mid g</math> ဖြစ်သည်။ ဤစား၍ပြတ်ခြင်းကို ထပ်ကိန်းများ (exponents) <math>t</math> နှင့် <math>t+1</math> တို့၌ အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>a\equiv b\equiv-1\pmod M,\qquad0\equiv a^{t+1}+b\equiv a+b\equiv-2\pmod M.</math> ထို့ကြောင့် <math>M\mid2</math> ဖြစ်သည်။ <math>M\geq2</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>ab=1</math> ဖြစ်ပြီး <math>(a,b)=(1,1)</math> ကို ရရှိသည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) ဤအတွဲအတွက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းသည် ကိန်းသေ (constant) <math>2</math> ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.2, p. 4.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - ပါဝင်သည့်အကြိမ်အရေအတွက်ဖြင့် သတ်မှတ်သော ကိန်းစဉ်၏ ကာလမှန်ကိန်းစဉ်ပိုင်း (Problem 3: An Eventually Periodic Subsequence of an Occurrence-Count Sequence) ==== <blockquote> <math>(a_n)_{n\geq1}</math> သည် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်များ]]၏ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) ဖြစ်ပြီး <math>N</math> သည် အပေါင်းကိန်းပြည့် ဖြစ်သည်။ <math>n>N</math> တိုင်းအတွက် <math>a_n</math> သည် <math>a_1,\ldots,a_{n-1}</math> တို့ထဲတွင် <math>a_{n-1}</math> ပါဝင်သည့် အကြိမ်အရေအတွက်နှင့် တူသည်ဟု ယူဆပါ။ အောက်ပါကိန်းစဉ်နှစ်ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခု (at least one) သည် အညွှန်းကိန်း (index) တစ်ခုမှစ၍ ကာလမှန်ဖြစ်ကြောင်း (eventually periodic) သက်သေပြပါ။ :<math>a_1,a_3,a_5,\ldots\qquad\text{and}\qquad a_2,a_4,a_6,\ldots</math> ကိန်းစဉ် <math>(b_m)</math> အတွက် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ <math>p,M</math> တို့ ရှိပြီး <math>m\geq M</math> တိုင်း၌ <math>b_{m+p}=b_m</math> ဖြစ်ပါက ယင်းကိန်းစဉ်သည် အညွှန်းကိန်းတစ်ခုမှစ၍ ကာလမှန်ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်သည်။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>h_j(n)=|\{i\leq n:a_i=j\}|</math> နှင့် <math>M=\max(a_1,\ldots,a_N)</math> ဟုထားပါ။ ထပ်ကျော့ဆက်သွယ်ချက် (recurrence relation) ကို <math>n\geq N</math> အတွက် <math>a_{n+1}=h_{a_n}(n)</math> ဟု ရေးနိုင်သည်။ ပထမဦးစွာ ဆက်တိုက်ကိန်းပိုင်း (consecutive terms) နှစ်ခုစလုံးသည် <math>M</math> ထက် မကြီးနိုင်ကြောင်း ပြမည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက နှစ်ခုစလုံး <math>M</math> ထက်ကြီးသော ပထမဆုံးအတွဲ <math>a_n,a_{n+1}>M</math> ကို ရွေးပါ။ <math>a_n</math> ပါဝင်သည့် <math>a_{n+1}>M</math> ကြိမ်စလုံးသည် အစပိုင်းကိန်းပိုင်းအုပ်စုပြီးနောက်တွင် ရှိသည်။ ယင်းတို့၏ ရှေ့ကိန်းပိုင်းများ၏ တန်ဖိုးများသည် မတူညီကြပါ။ အကြောင်းမှာ ရှေ့ကိန်းပိုင်းတန်ဖိုးတစ်ခုစီသည် ပါဝင်သည့်အကြိမ်အရေအတွက် <math>a_n</math> ကို တစ်ကြိမ်သာ ရနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုရှေ့ကိန်းပိုင်းများအနက် တစ်ခုသည် <math>M</math> ထက်ကြီးရမည်။ သို့ဖြစ်၍ နှစ်ခုစလုံး <math>M</math> ထက်ကြီးသော ပိုစောသည့် ဆက်တိုက်ကိန်းပိုင်းအတွဲတစ်ခု ရရှိပြီး ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>\{1,\ldots,M\}</math> ထဲတွင် ပါသော ကိန်းပိုင်း အနန္တများစွာ (infinitely many terms) ရှိသည်။ <math>j,n</math> တို့နှင့် မသက်ဆိုင်သော ကိန်းသေ <math>C\geq1</math> တစ်ခု ရှိပြီး အောက်ပါမညီမျှခြင်း (inequality) ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ :<math>h_{j+1}(n)\leq h_j(n)+C.</math> အမှန်ပင် အစပိုင်းအုပ်စုပြီးနောက် <math>j+1</math> ပေါ်လာမှုတစ်ကြိမ်စီသည် တန်ဖိုး <math>x</math> တစ်ခု၏ <math>(j+1)</math> ကြိမ်မြောက်ပေါ်လာမှုနောက်တွင် ရှိသည်။ ယင်းကို <math>x</math> ၏ <math>j</math> ကြိမ်မြောက်ပေါ်လာမှုနောက်ရှိ ကိန်းပိုင်းသို့ ပုံဖော်ပါ။ ထိုကိန်းပိုင်းသည် <math>j</math> နှင့် တူသည်။ ဤပုံဖော်မှုသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်သည် (injective)။ ခြွင်းချက်များသည် ပေါ်လာမှု သို့မဟုတ် ရှေ့ကိန်းပိုင်းက ပုံသေသတ်မှတ်ထားသော အစပိုင်းအုပ်စုထဲတွင် ရှိခြင်းကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် အနန္တအကြိမ် ပေါ်လာသော တန်ဖိုးများ၏ [[အစု]] (set) သည် <math>1\leq L\leq M</math> ဖြစ်သော <math>\{1,\ldots,L\}</math> ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ပထမလေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ <math>M</math> ထက်ကြီးသော တန်ဖိုးတစ်ခုစီသည် အများဆုံး <math>M</math> ကြိမ်သာ ပေါ်လာသည်။ အရေအတွက် အဆုံးရှိသော (finite) တန်ဖိုးများ <math>L+1,\ldots,M</math> တို့၏ ပေါ်လာသည့်အကြိမ်အရေအတွက်များတွင်လည်း ကန့်သတ်ချက်ရှိသည် (bounded)။ <math>\{1,\ldots,L\}</math> ပြင်ပရှိ တန်ဖိုးတိုင်း၏ ပေါ်လာသည့်အကြိမ်အရေအတွက်ထက် မငယ်သော <math>H\geq\max(M,N)</math> ကို ရွေးပါ။ သင့်လျော်သော အညွှန်းကိန်း <math>n_0</math> တစ်ခုမှစ၍ <math>h_1,\ldots,h_L</math> အားလုံးသည် <math>H</math> ထက်ကြီးသည်။ တန်ဖိုးများ <math>L+1,\ldots,M</math> တို့ ထပ်မံမပေါ်လာတော့ဘဲ <math>a_{n_0}\leq L</math> ဖြစ်သည်။ ထိုနောက်တွင် ကိန်းပိုင်းများသည် <math>L</math> ထက်မကြီးသော တန်ဖိုးများနှင့် <math>H</math> ထက်ကြီးသော တန်ဖိုးများအကြား အလှည့်ကျ ဖြစ်နေသည်။ <math>n\equiv n_0\pmod2</math> ဖြစ်သော အညွှန်းကိန်းတစ်ခုတွင် <math>j=a_n\leq L</math> နှင့် <math>v=h_j(n)>H</math> ဟု ရေးပါ။ <math>v>N</math> ဖြစ်ပြီး အခြားတန်ဖိုးအားလုံး၏ ပေါ်လာသည့်အကြိမ်အရေအတွက်များသည် <math>H</math> ထက် မကြီးသောကြောင့် <math>v</math> ပေါ်လာမှုတိုင်းသည် တန်ဖိုးငယ်တစ်ခု၏ <math>v</math> ကြိမ်မြောက်ပေါ်လာမှုနောက်တွင် ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နှစ်ဆင့်အကူးအပြောင်း (two-step transition) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>j'=a_{n+2}=|\{i\leq L:h_i(n)\geq h_j(n)\}|,\qquad h_{j'}\longmapsto h_{j'}+1.</math> အခြားတန်ဖိုးငယ်များ၏ ပေါ်လာသည့်အကြိမ်အရေအတွက်များ မပြောင်းလဲပါ။ ဤအကူးအပြောင်းကို သတ်မှတ်ရန် ယင်းအကြိမ်အရေအတွက်များအကြားရှိ နှိုင်းရခြားနားခြင်းရလဒ်များ (relative differences) နှင့် လက်ရှိအညွှန်းကိန်း (active index) <math>j</math> တို့သာ လိုအပ်သည်။ ဤခြားနားခြင်းရလဒ်များတွင် ကန့်သတ်ချက်ရှိသည်။ လိုအပ်ပါက <math>n_0</math> ရှိ အစပိုင်းခြားနားခြင်းရလဒ်များကိုလည်း ကန့်သတ်နိုင်စေရန် <math>C</math> ကို တိုးယူပါ။ <math>r<L</math> တစ်ခုခုအတွက် <math>h_r-h_{r+1}</math> သည် <math>(L-1)C</math> ထက် ပထမဆုံးကြီးလာပါက ထိုအချိန်ရှိ လက်ရှိအညွှန်းကိန်းသည် <math>r</math> ဖြစ်သည်။ မညီမျှခြင်းများ <math>h_{i+1}\leq h_i+C</math> အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\min_{i\leq r}h_i>\max_{i>r}h_i.</math> ထိုအခါ အထက်ဖော်ပြပါ အကူးအပြောင်းကြောင့် နောက်လာသော လက်ရှိအညွှန်းကိန်းတိုင်းသည် <math>r</math> ထက် မကြီးတော့ပါ။ ထိုအညွှန်းကိန်းများနှင့် သက်ဆိုင်သော အကြိမ်အရေအတွက်များသာ တိုးနေသောကြောင့် ဤတိကျသော ခွဲခြားမှုလည်း ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>h_{r+1},\ldots,h_L</math> တို့ ဆက်မတိုးတော့ဘဲ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ကပ်လျက်ခြားနားခြင်းရလဒ်အားလုံးတွင် အထက်ဘက်နှင့် အောက်ဘက် နှစ်ဖက်စလုံးမှ ကန့်သတ်ချက်များ ရှိသည်။ အောက်ပါအခြေအနေ (state) က ယူနိုင်သော တန်ဖိုးများသည် အဆုံးရှိအစု (finite set) တစ်ခုအတွင်း၌သာ ရှိပြီး လက်ရှိအခြေအနေမှ နောက်အခြေအနေကို တစ်မျိုးတည်း သတ်မှတ်ပေးသည် (deterministically)။ :<math>(h_2-h_1,\ldots,h_L-h_1;j)</math> ထို့ကြောင့် ယင်းအခြေအနေသည် အညွှန်းကိန်းတစ်ခုမှစ၍ ကာလမှန်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ သက်ဆိုင်ရာ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံမသဘာဝ]] (parity) တူညီသော အညွှန်းကိန်းများ၏ ကိန်းစဉ်ပိုင်း (subsequence) <math>a_{n_0},a_{n_0+2},\ldots</math> သည်လည်း အညွှန်းကိန်းတစ်ခုမှစ၍ ကာလမှန်ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.3, pp. 6–9; International Mathematical Olympiad (2024), shortlisted problems with solutions, C7, Solutions 1–2, pp. 52–54.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - အတွင်းထိစက်ဝိုင်းနှင့် ထောင့်နှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ် (Problem 4: An Incircle and the Sum of Two Angles) ==== <blockquote> [[တြိဂံ]] (triangle) <math>ABC</math> သည် <math>AB<AC<BC</math> ကို ဖြည့်ဆည်းပြီး အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဗဟို (incentre) <math>I</math> နှင့် အတွင်းထိစက်ဝိုင်း (incircle) <math>\omega</math> ရှိသည်။ <math>BC</math> ပေါ်တွင် <math>X\ne C</math> ကို ရွေးထားပြီး <math>X</math> ကို ဖြတ်၍ <math>AC</math> နှင့် ပြိုင်သောမျဉ်း (parallel line) သည် <math>\omega</math> ၏ [[ထိမျဉ်း]] (tangent) ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ <math>BC</math> ပေါ်တွင် <math>Y\ne B</math> ကို ရွေးထားပြီး <math>Y</math> ကို ဖြတ်၍ <math>AB</math> နှင့် ပြိုင်သောမျဉ်းသည် <math>\omega</math> ၏ ထိမျဉ်း ဖြစ်သည်။ <math>P\ne A</math> သည် <math>AI</math> နှင့် <math>ABC</math> ၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) တို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ် (second intersection) ဖြစ်သည်။ <math>K,L</math> တို့သည် <math>AC,AB</math> တို့၏ အလယ်မှတ်များ (midpoints) အသီးသီး ဖြစ်ပါက အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို သက်သေပြပါ။ :<math>\angle KIL+\angle YPX=180^\circ.</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>A</math> ကို <math>I</math> နှင့်ပတ်သက်၍ အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) ပြုလုပ်ပြီး <math>T</math> ကို ရယူပါ။ <math>AC,AB</math> တို့၏ ရောင်ပြန်ဟပ်ပုံရိပ်များသည် အတွင်းထိစက်ဝိုင်း၏ အခြားပြိုင်ထိမျဉ်းများ ဖြစ်သောကြောင့် <math>TX\parallel AC</math> နှင့် <math>TY\parallel AB</math> ဖြစ်သည်။ ဗဟို (centre) <math>A</math> နှင့် အချိုး (ratio) <math>2</math> ရှိသော ဟိုမိုသက်တီ (homothety) သည် <math>(K,I,L)</math> ကို <math>(C,T,B)</math> သို့ ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\angle KIL=\angle CTB</math> ဖြစ်သည်။ [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) ၏ အစဉ်ကို သတ်မှတ်ရန် <math>a=BC,b=CA,c=AB,s=(a+b+c)/2</math> ဟုထားပါ။ ပြိုင်ထိမျဉ်းတစ်စုံစီကြားရှိ အကွာအဝေး (distance) သည် အတွင်းထိစက်ဝိုင်းအချင်းဝက် (inradius) ၏ နှစ်ဆ ဖြစ်သည်။ ဧရိယာပုံသေနည်း (area formula) ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>BX=\frac{a(s-b)}s,\qquad BY=\frac{ac}s,\qquad BY-BX=\frac{a(s-a)}s>0.</math> ထို့ကြောင့် <math>B,X,Y,C</math> တို့သည် ဤအစဉ်အတိုင်း ရှိကြသည်။ ထို့ပြင် <math>\angle A>60^\circ</math> ဖြစ်သည်။ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းအချင်းဝက် (circumradius) ကို <math>R</math> ဟုထားပြီး စက်ဝိုင်းပြတ်အလယ်မှတ်ဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု (arc-midpoint identity) ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>PI=PB=PC=2R\sin\frac A2>R\geq\frac{AP}{2},</math> ထို့ကြောင့် <math>A,I,T,P</math> တို့သည် ဤအစဉ်အတိုင်း ရှိကြသည်။ ယခု <math>\angle APB=\angle ACB</math> နှင့် <math>TX\parallel AC</math> တို့ကြောင့် <math>B,X,P,T</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိကြသည် (concyclic)။ အလားတူစွာ <math>C,Y,P,T</math> တို့သည်လည်း စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိကြသည်။ ဤစက်ဝိုင်းများ (circles) နှင့် အထက်တွင် သတ်မှတ်ပြီးသော အမှတ်အစဉ်ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle APX=\angle TBC,\qquad\angle YPA=\angle BCT.</math> ရောင်ခြည်မျဉ်း (ray) <math>PA</math> သည် ထောင့် (angle) <math>\angle YPX</math> ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ရှိသောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\angle KIL+\angle YPX=\angle CTB+\angle BCT+\angle TBC=180^\circ.</math><ref>International Mathematical Olympiad (2024), shortlisted problems with solutions, G2, Solution 1, p. 65; Chen (2026), §2.1, pp. 10–11.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - Turbo ခရု အနိုင်ရရန် လိုအပ်သော အနည်းဆုံးကြိုးပမ်းမှုအရေအတွက် (Problem 5: The Minimum Number of Attempts for Turbo the Snail to Win) ==== <blockquote> Turbo ဟုခေါ်သော ခရုတစ်ကောင်သည် အတန်း (row) 2024 တန်းနှင့် တိုင် (column) 2023 တိုင် ရှိသော ကစားကွက်ပေါ်တွင် ရွေ့လျားသည်။ ကွယ်ဝှက်ထားသော မကောင်းဆိုးဝါး 2022 ကောင် ရှိပြီး ပထမအတန်းနှင့် နောက်ဆုံးအတန်းမှအပ အတန်းတစ်တန်းစီတွင် တစ်ကောင်တိတိ ရှိသည်။ တိုင်တစ်တိုင်စီတွင် အများဆုံး တစ်ကောင်သာ ရှိသည်။ အစပိုင်းတွင် Turbo သည် ၎င်းတို့၏ နေရာများကို မသိဘဲ ထိုနေရာများသည်လည်း မပြောင်းလဲပါ။ ကြိုးပမ်းမှုတစ်ကြိမ်စီတွင် Turbo သည် ပထမအတန်းရှိ မည်သည့်အကွက်မှမဆို စတင်နိုင်ပြီး လက်ရှိအကွက်နှင့် အနားတစ်ဖက်ချင်း ထိစပ်နေသော အကွက်သို့ အကြိမ်ကြိမ် ရွှေ့သည်။ ရောက်ဖူးသော အကွက်များသို့ ပြန်သွားနိုင်သည်။ မကောင်းဆိုးဝါးရှိသော အကွက်သို့ ရောက်ပါက ထိုကြိုးပမ်းမှု အဆုံးသတ်ပြီး ပထမအတန်းသို့ ပြန်ရောက်သည်။ ရောက်ဖူးသောအကွက်များအနက် မည်သည့်အကွက်တွင် မကောင်းဆိုးဝါး ရှိကြောင်းနှင့် မည်သည့်အကွက်များ လုံခြုံကြောင်းကို သူ မှတ်မိသည်။ နောက်ဆုံးအတန်းသို့ ရောက်လျှင် ကစားပွဲကို အနိုင်ရသည်။ မကောင်းဆိုးဝါးများ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိစေကာမူ ကြိုးပမ်းမှု <math>n</math> ကြိမ်အတွင်း အနိုင်ရမည်ဟု Turbo အာမခံနိုင်စေသော အငယ်ဆုံး <math>n</math> ကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အငယ်ဆုံးအရေအတွက်သည် <math>3</math> ဖြစ်သည်။ အတန်းများကို အပေါ်မှအောက်သို့ နံပါတ်တပ်ပြီး အကွက်တစ်ကွက်ကို <math>(r,c)</math> ဟု ရေးပါ။ ကြိုးပမ်းမှုနှစ်ကြိမ်ဖြင့် မလုံလောက်နိုင်ပါ။ ပထမကြိုးပမ်းမှုတွင် ပထမဆုံးရောက်သော အကွက် <math>(2,i)</math> ၌ မကောင်းဆိုးဝါးတစ်ကောင် ရှိနိုင်သည်။ ဒုတိယကြိုးပမ်းမှုတွင် ထိုမကောင်းဆိုးဝါးကို ရှောင်ပါက ပထမဆုံးရောက်သော အကွက် <math>(3,j)</math> အတွက် <math>j\ne i</math> ဖြစ်ရမည်။ အကြောင်းမှာ ထိုအကွက်သို့ <math>(2,j)</math> မှ ဝင်ရောက်ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာ၌ ဒုတိယမကောင်းဆိုးဝါးကို ထားပါ။ ဤနေရာများကို မပြောင်းလဲဘဲ ကျန်မကောင်းဆိုးဝါးများကိုလည်း စည်းမျဉ်းနှင့်အညီ ဖြည့်ထားနိုင်သောကြောင့် ကြိုးပမ်းမှုနှစ်ကြိမ်စလုံး ကျရှုံးနိုင်သည်။ '''အထက်ကန့်သတ်ချက် (Upper bound)''' ပထမကြိုးပမ်းမှုတွင် အတန်း 2 ကို ဘယ်မှညာသို့ ဖြတ်သွားပြီး ယင်းအတန်းရှိ မကောင်းဆိုးဝါး <math>(2,i)</math> ကို တွေ့သည်အထိ သွားပါ။ <math>2\leq i\leq2022</math> ဖြစ်ပါက နောက်ကြိုးပမ်းမှုနှစ်ကြိမ်တွင် အောက်ပါ[[လမ်းကြောင်း|လမ်းကြောင်းများ]] (routes) ကို စမ်းပါ။ တိုင် <math>i-1</math> သို့မဟုတ် <math>i+1</math> အတိုင်း အတန်း 3 အထိ ဆင်းပြီး <math>(3,i)</math> သို့ ရွှေ့ပါ။ ထို့နောက် တိုင် <math>i</math> အတိုင်း အောက်ဆုံးအတန်းအထိ ဆင်းပါ။ ဤလမ်းကြောင်းများပေါ်တွင် မကောင်းဆိုးဝါး ရှိနိုင်သော အကွက်များမှာ <math>(3,i-1)</math> နှင့် <math>(3,i+1)</math> တို့သာ ဖြစ်သည်။ အတန်း 3 တွင် မကောင်းဆိုးဝါးတစ်ကောင်သာ ရှိသောကြောင့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုသည် အောင်မြင်မည်။ <math>i</math> သည် အစွန်တိုင်တစ်တိုင် ဖြစ်ပါက လိုအပ်သလို ကစားကွက်ကို အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်၍ <math>i=1</math> ဖြစ်စေပါ။ ဒုတိယကြိုးပမ်းမှုတွင် အောက်ပါ လှေကားထစ်ပုံလမ်းကြောင်း (staircase route) အတိုင်း သွားပါ။ :<math>(1,2)\to(2,2)\to(2,3)\to(3,3)\to(3,4)\to\cdots\to(2022,2023)\to(2023,2023)\to(2024,2023).</math> အောင်မြင်ပါက ရပ်ပါ။ မအောင်မြင်ပါက ပထမဆုံးတွေ့သော မကောင်းဆိုးဝါး <math>(r,c)</math> အတွက် <math>c\in\{r,r+1\}</math> ဖြစ်သည်။ တတိယကြိုးပမ်းမှုတွင် လုံခြုံသော လှေကားထစ်ပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း <math>(r-1,r-1)</math> အထိ ပြန်သွားပါ။ ထို့နောက် <math>(r,r-1)</math> သို့ ရွှေ့ပြီး အတန်း <math>r</math> တစ်လျှောက် ဘယ်ဘက်သို့ တိုင် 1 အထိ သွားကာ ထိုတိုင်အတိုင်း ဆင်းပါ။ ပြန်သွားသော အကွက်များသည် လုံခြုံသည်။ အတန်း <math>r</math> ရှိ အသစ်ဖြတ်သွားသော အကွက်များသည် သိထားပြီးသော မကောင်းဆိုးဝါး၏ ဘယ်ဘက်တွင် ရှိသည်။ တိုင် 1 တွင်လည်း အတန်း 2 အောက်ဘက်၌ မကောင်းဆိုးဝါး မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ဤကြိုးပမ်းမှုသည် အောင်မြင်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), shortlisted problems with solutions, C4, pp. 43–45; Chen (2026), §2.2, pp. 12–13.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - aquaesulian ဖန်ရှင်များအတွက် အကောင်းဆုံးကန့်သတ်ချက် (Problem 6: The Optimal Bound for Aquaesulian Functions) ==== <blockquote> [[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f:\mathbb Q\to\mathbb Q</math> သည် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) <math>x,y\in\mathbb Q</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]နှစ်ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုကို ဖြည့်ဆည်းပါက aquaesulian ဖန်ရှင်ဟု ခေါ်သည်။ :<math>f(x+f(y))=f(x)+y,\qquad f(f(x)+y)=x+f(y)</math> aquaesulian ဖန်ရှင်တိုင်းအတွက် အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>c</math> တစ်ခု ရှိကြောင်း သက်သေပြပြီး ဖြစ်နိုင်သမျှ အငယ်ဆုံး <math>c</math> ကို ရှာပါ။ :<math>\bigl|\{f(r)+f(-r):r\in\mathbb Q\}\bigr|\leq c,</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2024), English competition paper, Problem 6, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>f(x+f(y))=f(x)+y</math> ဖြစ်သည့်အခါ <math>x\to y</math> ဟု ရေးပြီး <math>s(r)=f(r)+f(-r)</math> ဟုထားပါ။ အတွဲတိုင်းအတွက် <math>x\to y</math> သို့မဟုတ် <math>y\to x</math> ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(x+f(x))=f(x)+x.</math> ဤဖန်ရှင်သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်သည်။ အမှန်ပင် <math>f(a)=f(b)</math> ဖြစ်ပါက <math>a\to b</math> ဟု ယူဆပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(a)+a=f(a+f(a))=f(a+f(b))=f(a)+b,</math> ထို့ကြောင့် <math>a=b</math> ဖြစ်သည်။ <math>u\to r</math> ဟု ယူဆပြီး <math>x=u+f(r)</math> နှင့် <math>y=-r</math> တို့အတွက် သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုပါ။ အောက်ပါညီမျှခြင်းများကို ရရှိသည်။ :<math>f(x)=f(u)+r,\qquad x+f(y)=u+s(r),\qquad y+f(x)=f(u),</math> ထို့ကြောင့် ရွေးချယ်စရာညီမျှခြင်းနှစ်ခုမှ အောက်ပါညီမျှခြင်းများကို အသီးသီး ရရှိသည်။ :<math>f(u+s(r))=f(u)\quad\text{or}\quad f(f(u))=u+s(r).</math> သို့ဖြစ်၍ အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အောက်ပါဆက်နွှယ်မှုကို သက်သေပြနိုင်သည်။ :<math>u\to r\quad\Longrightarrow\quad s(r)=0\ \text{or}\ s(r)=f(f(u))-u.</math> <math>s(a),s(b)</math> တို့သည် သုညမဟုတ်သော (nonzero) တန်ဖိုးများ ဖြစ်ပါက <math>a\to b</math> ဖြစ်စေရန် အစဉ်ကို ရွေးပါ။ အထက်ပါဆက်နွှယ်မှုကို <math>a\to a</math> နှင့် <math>a\to b</math> တို့၌ အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>s(a)=f(f(a))-a=s(b).</math> ထို့ကြောင့် <math>s</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု]] (range) တွင် တန်ဖိုး အများဆုံးနှစ်ခုသာ ရှိသည်။ ဤကန့်သတ်ချက်ကို ထပ်မံလျှော့ချ၍မရကြောင်း (sharpness) ပြရန် <math>f(x)=\lfloor2x\rfloor-x</math> ဟု ယူပါ။ <math>p=\lfloor2x\rfloor</math> နှင့် <math>q=\lfloor2y\rfloor</math> ဟုထားလျှင် <math>\{2x\}\geq\{2y\}</math> ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်မညီမျှခြင်း ဖြစ်ခြင်းအလိုက် <math>\lfloor2(x-y)\rfloor=p-q</math> သို့မဟုတ် <math>\lfloor2(y-x)\rfloor=q-p</math> တို့အနက် သက်ဆိုင်ရာညီမျှခြင်း မှန်သည်။ ပထမညီမျှခြင်းကြောင့် <math>x\to y</math> ဖြစ်ပြီး ဒုတိယညီမျှခြင်းကြောင့် <math>y\to x</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> သည် aquaesulian ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(r)+f(-r)=\lfloor2r\rfloor+\lfloor-2r\rfloor\in\{0,-1\},</math> တန်ဖိုးနှစ်ခုစလုံးကို ရရှိနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>r=0</math> နှင့် <math>r=1/3</math> တို့၌ အသီးသီး ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>c=2</math> ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §2.3, pp. 17–18.</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 58 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 123 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 145 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 29 မှတ်၊ 22 မှတ်နှင့် 16 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 170 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === ထိပ်ဆုံးအဆင့်ဆယ်ဆင့်အတွင်းရှိ အသင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ စင်ကာပူနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့က အဆင့် 6 ကို ပူးတွဲရရှိပြီး ပိုလန်နှင့် တူရကီတို့က အဆင့် 9 ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 192 |- | 2 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 190 |- | 3 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 168 |- | 4 || အိန္ဒိယနိုင်ငံ || 167 |- | 5 || ဘီလာရုစ်နိုင်ငံ || 165 |- | 6 || စင်ကာပူနိုင်ငံ || 162 |- | 6 || ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း || 162 |- | 8 || ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ || 155 |- | 9 || ပိုလန်နိုင်ငံ || 151 |- | 9 || တူရကီနိုင်ငံ || 151 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူ (Individual Perfect Scorer) === Haojia Shi သည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ် ရရှိခဲ့သော တစ်ဦးတည်းသော ပြိုင်ပွဲဝင် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2024), individual results, rank 1 entry.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Haojia Shi || 42 |} == သီးခြားအကဲဖြတ်စမ်းသပ်မှုတွင် Google DeepMind ၏ ရလဒ်များ (Google DeepMind's Results in a Separate Evaluation) == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများကို အသုံးပြု၍ သီးခြားအကဲဖြတ်စမ်းသပ်ရာတွင် Google DeepMind ၏ AlphaProof နှင့် AlphaGeometry 2 စနစ်များက ပုစ္ဆာခြောက်ပုဒ်အနက် လေးပုဒ်ကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း Google DeepMind က ဖော်ပြခဲ့သည်။ အကဲဖြတ်သူများဖြစ်သော Timothy Gowers နှင့် Joseph Myers တို့က 28 မှတ် ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရမှတ်သည် ငွေတံဆိပ်ရရှိနိုင်သော ရမှတ်အပိုင်းအခြားအတွင်း ရှိသည်။ ပုစ္ဆာများကို လူက ပုံစံတကျဖွဲ့စည်းခြင်း (formalization) ပြုလုပ်ပေးခဲ့ပြီး အချို့အဖြေများ (solutions) အတွက် တွက်ချက်ချိန် သုံးရက်အထိ လိုအပ်ခဲ့သဖြင့် ပြိုင်ပွဲဝင်များ၏ စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။<ref>AlphaProof and AlphaGeometry teams (2024), “Breakthrough AI performance solving complex math problems”.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=65th IMO 2024 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2024/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2024 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2024/2024_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2024 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2024-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=IMO2024 Shortlisted Problems with Solutions |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2024/IMO2024SL.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=65th IMO 2024 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2024/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=65th IMO 2024 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2024/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=AlphaProof and AlphaGeometry teams |title=AI achieves silver-medal standard solving International Mathematical Olympiad problems |website=Google DeepMind |date=2024-07-25 |url=https://deepmind.google/blog/ai-solves-imo-problems-at-silver-medal-level/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] tj7o1m7grkaa132l6moynj00rn54l3v ၂၀၂၃ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293344 1059885 2026-10-23T21:06:27Z Mkant00 135890 "'''2023 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2023 International Mathematical Olympiad) သည် 64 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ Chiba တွင် 2023 ခုနှစ် ဇူ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059885 wikitext text/x-wiki '''2023 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2023 International Mathematical Olympiad) သည် 64 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ Chiba တွင် 2023 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 2 ရက်မှ 13 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 112 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 618 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), edition overview.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက 240 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက 222 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက 215 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 8 ရက်နှင့် 9 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - ဆက်တိုက် အပေါင်းဆခွဲကိန်းများအတွက် စား၍ပြတ်ခြင်းသတ်မှတ်ချက် (Problem 1: A Divisibility Condition on Consecutive Positive Divisors) ==== <blockquote> [[ကိန်းပြည့်|ဆပေါင်းကိန်းများ]] (composite integers) <math>n>1</math> ၏ [[ဆခွဲကိန်း|အပေါင်းဆခွဲကိန်းများ]] (positive divisors) ကို <math>1=d_1<d_2<\cdots<d_k=n</math> ဟု စဉ်လိုက်ရေးထားသည်။ အောက်ပါ စား၍ပြတ်ခြင်း (divisibility) သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော <math>n</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>d_i\mid d_{i+1}+d_{i+2}\qquad(1\leq i\leq k-2).</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော ကိန်းများမှာ <math>p</math> သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဖြစ်ပြီး <math>r\geq2</math> ဖြစ်သော <math>n=p^r</math> တို့တိတိ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့၏ ဆခွဲကိန်းများ (divisors) သည် <math>p</math> ၏ ဆက်တိုက်ထပ်ကိန်းများ (successive powers) ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုပုံစံမဟုတ်ပါက <math>p<q</math> ကို <math>n</math> ၏ အငယ်ဆုံး သုဒ္ဓစားကိန်း (prime divisor) နှစ်ခုဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>p^e</math> ကို <math>n</math> အား စား၍ပြတ်ပြီး <math>q</math> ထက်ငယ်သော <math>p</math> ၏ အကြီးဆုံးထပ်ကိန်းဟု သတ်မှတ်ပါ။ ပထမဆခွဲကိန်းများမှာ <math>1,p,\ldots,p^e,q</math> ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို <math>d\mapsto n/d</math> ဖြင့် ပြောင်း၍ အစဉ်ပြောင်းပြန်ကြည့်လျှင် အောက်ပါ ဆက်တိုက်ဆခွဲကိန်းသုံးခုကို ရရှိသည်။ :<math>\frac nq,\quad\frac n{p^e},\quad\frac n{p^{e-1}}.</math> ထို့ကြောင့် အဆိုပြုယူဆချက် (hypothesis) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ရမည်။ :<math>\frac nq\mid\frac{(p+1)n}{p^e}\quad\Longrightarrow\quad p^e\mid q(p+1),</math> သို့သော် <math>p\nmid q(p+1)</math> ဖြစ်သောကြောင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 4.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - စက်ဝိုင်းထိမျဉ်းနှင့် အတွင်းထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (Problem 2: A Circle Tangent and an Internal Angle Bisector) ==== <blockquote> <math>ABC</math> သည် <math>AB<AC</math> ဖြစ်သော [[တြိဂံ|ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ]] (acute triangle) ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) ကို <math>\Omega</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>S</math> သည် <math>A</math> ပါဝင်သော စက်ဝိုင်းပြတ် (arc) <math>CB</math> ၏ အလယ်မှတ် (midpoint) ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ကို ဖြတ်၍ <math>BC</math> နှင့် ထောင့်မှန်ကျသော (perpendicular) မျဉ်း (line) သည် <math>BS</math> ကို <math>D</math> တွင် ဖြတ်ပြီး <math>\Omega</math> ကို <math>E\ne A</math> တွင် ထပ်မံဖြတ်သည်။ <math>D</math> ကို ဖြတ်၍ <math>BC</math> နှင့် ပြိုင်သောမျဉ်း (parallel line) သည် <math>BE</math> ကို <math>L</math> တွင် ဖြတ်သည်။ <math>\omega=(BDL)</math> ဟု ရေးပြီး ယင်းစက်ဝိုင်း (circle) နှင့် <math>\Omega</math> တို့၏ အခြားဖြတ်မှတ် (other intersection) ကို <math>P\ne B</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>P</math> ရှိ <math>\omega</math> ၏ [[ထိမျဉ်း]] (tangent) သည် <math>BS</math> ကို ဖြတ်သော [[အမှတ်]] (point) သည် <math>\angle BAC</math> ၏ အတွင်းထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (internal angle bisector) ပေါ်တွင် ရှိကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>M</math> ကို <math>\Omega</math> ပေါ်ရှိ <math>S</math> ၏ အန်တီပို့ဒ် (antipode) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>P</math> ရှိ <math>\omega</math> ၏ ထိမျဉ်းသည် <math>\Omega</math> ကို <math>Q</math> တွင် ထပ်မံဖြတ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ထိုအခါ <math>AM</math> သည် ပြလိုသော ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (angle bisector) ဖြစ်ပြီး <math>\angle MQS=90^\circ</math> ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်းထပ်စတုဂံများ (cyclic quadrilaterals) <math>APBE</math> နှင့် <math>BDLP</math> တို့အပြင် <math>AD\perp DL</math> ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle PAD=\angle PBL=\angle PDL=90^\circ-\angle ADP,</math> ထို့ကြောင့် <math>AP\perp DP</math> ဖြစ်သည်။ ထိမျဉ်းနှင့် လေးကြိုးဆိုင်ရာ သီအိုရမ် (tangent–chord theorem) အရ လားရာပြထောင့်များ (directed angles) ကို <math>180^\circ</math> မော်ဂျူလို (modulo) ဖြင့် စဉ်းစားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle DPQ=\angle DBP=\angle SBP=\angle SQP\quad\Longrightarrow\quad DP\parallel QS.</math> ထို့ကြောင့် အောက်ပါ ပြိုင်မျဉ်းဆက်နွှယ်မှုများကို ရရှိသည်။ :<math>AD\parallel MS,\qquad AP\parallel MQ,\qquad PD\parallel QS.</math> ထို့ကြောင့် တြိဂံများ (triangles) <math>APD</math> နှင့် <math>MQS</math> တို့သည် ဟိုမိုသက်တီဖြင့် ဆက်နွှယ်ကြသည် (homothetic)။ သက်ဆိုင်ရာအနားများ (corresponding sides) <math>AD</math> နှင့် <math>MS</math> တို့၏ ဦးတည်ရာများ (directions) ဆန့်ကျင်နေသဖြင့် ယင်းတြိဂံနှစ်ခုသည် ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) ဖြင့် ရရှိသော တြိဂံများ မဟုတ်ကြပါ။ ထို့ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ ထိပ်စွန်းမှတ်များ (corresponding vertices) ကို ဆက်ထားသော မျဉ်းများ <math>AM,PQ,DS</math> တို့သည် တစ်မှတ်တည်းတွင် ဆုံကြသည် (concur)။ ဤသို့ဖြင့် ပြလိုသောအချက်ကို သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), shortlisted problems with solutions, G4, Solution 1, pp. 63–64.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - ပိုလီနိုမီရယ်ဆက်နွှယ်မှုကို ဖြည့်ဆည်းသော အနန္တကိန်းစဉ်များ (Problem 3: Infinite Sequences Satisfying a Polynomial Relation) ==== <blockquote> [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>k\geq2</math> တစ်ခုစီအတွက် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ (positive integers) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော [[ကိန်းစဉ်|အနန္တကိန်းစဉ်များ]] (infinite sequences) <math>(a_n)_{n\geq1}</math> အားလုံးကို အမျိုးအစားခွဲခြားပါ။ ထိုကိန်းစဉ်များအတွက် အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (nonnegative integer coefficients) ပါဝင်သည့် အောက်ပါ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) တစ်ခု ရှိရမည်။ :<math>P(x)=x^k+c_{k-1}x^{k-1}+\cdots+c_1x+c_0,\qquad c_0,\ldots,c_{k-1}\in\mathbb Z_{\geq0},</math> ယင်းပိုလီနိုမီရယ်သည် အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရမည်။ :<math>P(a_n)=a_{n+1}a_{n+2}\cdots a_{n+k}\qquad(n\geq1).</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' လိုအပ်သော ကိန်းစဉ်များ (sequences) မှာ အောက်ပါကိန်းစဉ်များတိတိ ဖြစ်သည်။ :<math>a_n=a_1+(n-1)d,\qquad a_1\in\mathbb Z_{>0},\quad d\in\mathbb Z_{\geq0}.</math> ယင်းတို့အတွက် <math>P(x)=\prod_{j=1}^k(x+jd)</math> ဟု ယူလျှင် သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ ဤပုံစံဖြစ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း (necessity) ပြမည်။ ဆက်တိုက်ထပ်တူညီမှု (consecutive identities) နှစ်ခုကို စားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>a_{n+k}=a_n\frac{P(a_n)}{P(a_{n-1})}\qquad(n\geq2).</math> <math>P</math> သည် အပေါင်း [[ကိန်းစစ်]]များ (positive real numbers) ပေါ်တွင် တိကျစွာ အစဉ်လိုက်တိုးသော (strictly increasing) ပိုလီနိုမီရယ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>a_n<a_{n-1}</math> ဟူသော လျော့ကျမှုတစ်ခု ရှိပါက <math>a_{n+k}<a_n</math> ဖြစ်သည်။ <math>a_n</math> နောက်တွင် ရှိပြီး <math>a_n</math> ထက်ငယ်သော ပထမဆုံးကိန်းပိုင်း (first term) သည် အောက်ဘက်တန်ဖိုး ပိုငယ်သော နောက်ထပ်လျော့ကျမှုတစ်ခုကို စတင်စေသည်။ ဤအဆင့်ကို ထပ်ခါထပ်ခါ လုပ်လျှင် အပေါင်းကိန်းပြည့်များ၏ တိကျစွာ အစဉ်လိုက်လျော့သော ကိန်းစဉ် (strictly decreasing sequence) တစ်ခုကို အနန္တအထိ ရရှိမည်။ ထို့ကြောင့် <math>(a_n)</math> သည် လျော့ကျခြင်းမရှိသော (nondecreasing) ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ <math>a_n=a_{n-1}</math> ဖြစ်ပါက အထက်ပါထပ်တူညီမှုနှင့် အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှု (monotonicity) တို့အရ <math>a_{n-1}=\cdots=a_{n+k}</math> ဖြစ်ရမည်။ ထပ်မံအသုံးပြုလျှင် နောက်ပိုင်းတွင် ကိန်းသေကိန်းစဉ် (constant sequence) ဖြစ်လာပြီး မူလသတ်မှတ်[[ညီမျှခြင်း]]က ရှေ့ကိန်းပိုင်းများလည်း ထိုကိန်းသေနှင့် တူကြောင်း ပြသည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက <math>(a_n)</math> သည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက်တိုးပြီး ကန့်သတ်ချက်မရှိသော (unbounded) ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ <math>C=1+\sum_{j=0}^{k-1}c_j</math> ဟုထားပါ။ <math>x\geq1</math> အတွက် <math>P(x)<x^k+Cx^{k-1}</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>a_{n+k}=\frac{P(a_n)}{a_{n+1}\cdots a_{n+k-1}}\leq\frac{P(a_n)}{a_n^{k-1}}<a_n+C.</math> ထို့ကြောင့် အောက်ပါ အပေါင်းကိန်းပြည့် အစုဝင်အတွဲများ (positive integer tuples) က ယူနိုင်သော တန်ဖိုးအရေအတွက်သည် အဆုံးရှိသည် (finite)။ :<math>\Delta_n=(a_{n+1}-a_n,\ldots,a_{n+k}-a_{n+k-1})</math> <math>(d_1,\ldots,d_k)</math> ဟူသော အစုဝင်အတွဲတစ်ခုသည် အနန္တအကြိမ် ပေါ်လာပါက <math>a_n</math> ၏ တန်ဖိုးများ ကန့်သတ်ချက်မရှိခြင်းမှ အောက်ပါ ပိုလီနိုမီရယ်ထပ်တူညီမှု (polynomial identity) ကို ရရှိသည်။ :<math>P(x)=\prod_{j=1}^k\left(x+\sum_{i=1}^j d_i\right).</math> တိကျစွာ အစဉ်လိုက်တိုးနေသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပေါင်းလဒ်များ (partial sums) ကို <math>P</math> ၏ ကိန်းရင်းများ (roots) က တစ်မျိုးတည်း သတ်မှတ်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် အနန္တအကြိမ် ပြန်ပေါ်လာနိုင်သော အစုဝင်အတွဲမှာ တစ်ခုသာ ရှိနိုင်သည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>\Delta_n</math> သည် နောက်ပိုင်းတွင် ကိန်းသေ ဖြစ်လာသည်။ ကပ်လျက်အစုဝင်အတွဲများ၏ ထပ်နေသော အပိုင်းများကို နှိုင်းယှဉ်လျှင် ယင်းအတွဲ၏ အစုဝင် (entry) အားလုံးသည် <math>d>0</math> တစ်ခုတည်းနှင့် တူရမည်။ ထို့ပြင် <math>P(x)=\prod_{j=1}^k(x+jd)</math> ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နောက်ကိန်းပိုင်းများသည် ဤ[[ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်|ဂဏန်းသင်္ချာကိန်းစဉ်]] (arithmetic progression) ပုံစံအတိုင်း ဖြစ်နေပါက အောက်ပါ[[မြှောက်လဒ်|မြှောက်လဒ်များ]] (products) ကို နှိုင်းယှဉ်ပါ။ :<math>\prod_{j=1}^k(a_n+jd)=\prod_{j=1}^k\bigl(a_{n+1}+(j-1)d\bigr)</math> ထိုအခါ <math>a_n+d=a_{n+1}</math> ဖြစ်ရမည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက တစ်ဖက်ရှိ ဆခွဲကိန်း (factor) တစ်ခုစီသည် အခြားတစ်ဖက်ရှိ သက်ဆိုင်ရာဆခွဲကိန်းထက် တိကျစွာ ကြီးနေမည် ဖြစ်သည်။ နောက်ပြန် [[သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း]] (backward induction) ဖြင့် အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ပြည့်စုံသည်။<ref>Chen (2026), §1.3, pp. 7–8.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - အချိုးပြောင်းပြန်ပေါင်းလဒ်များမှ ရရှိသော ကိန်းပြည့်အတွက် အောက်ကန့်သတ်ချက် (Problem 4: A Lower Bound for an Integer Defined by Reciprocal Sums) ==== <blockquote> <math>x_1,\ldots,x_{2023}</math> တို့သည် မတူညီသော အပေါင်း [[ကိန်းစစ်]]များ ဖြစ်သည်။ <math>1\leq n\leq2023</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါကိန်းသည် [[ကိန်းပြည့်]]ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>a_n=\sqrt{\left(\sum_{i=1}^n x_i\right)\left(\sum_{i=1}^n\frac1{x_i}\right)}</math> <math>a_{2023}\geq3034</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>S_n=\sum_{i=1}^n x_i</math> နှင့် <math>T_n=\sum_{i=1}^n1/x_i</math> ဟုထားပါ။ နောက်ဆုံး အချိုးပြောင်းပြန်ကိန်း (reciprocal) နှစ်ခုကို အစဉ်ပြောင်းပြန် တွဲစပ်၍ [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\begin{aligned} a_{n+2}&=\sqrt{(S_n+x_{n+1}+x_{n+2})(T_n+1/x_{n+2}+1/x_{n+1})}\\ &\geq a_n+\sqrt{\frac{x_{n+1}}{x_{n+2}}}+\sqrt{\frac{x_{n+2}}{x_{n+1}}}>a_n+2. \end{aligned}</math> နောက်ဆုံးမညီမျှခြင်း (inequality) တွင် ညီမျှခြင်း မဖြစ်နိုင်သည်မှာ <math>x_{n+1}\ne x_{n+2}</math> ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကိန်းပြည့်ဖြစ်ခြင်း (integrality) ကြောင့် <math>a_{n+2}\geq a_n+3</math> ဖြစ်သည်။ <math>a_1=1</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>a_{2023}\geq1+3\cdot1011=3034.</math><ref>Chen (2026), §2.1, p. 9.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - ဂျပန်တြိဂံရှိ နင်ဂျာလမ်းကြောင်းများ (Problem 5: Ninja Paths in a Japanese Triangle) ==== <blockquote> ဂျပန်တြိဂံ (Japanese triangle) တစ်ခုတွင် စက်ဝိုင်းများကို တြိဂံပုံစံဖြင့် အတန်း (row) <math>n</math> တန်း စီထားသည်။ <math>1\leq r\leq n</math> အတွက် အတန်း <math>r</math> တွင် စက်ဝိုင်း <math>r</math> ခု ရှိသည်။ အတန်းတစ်တန်းစီ၌ အနီရောင်စက်ဝိုင်း တစ်ခုတိတိ ရှိသည်။ [[လမ်းကြောင်း|နင်ဂျာလမ်းကြောင်း]] (ninja path) သည် ထိပ်ဆုံးစက်ဝိုင်းမှ စတင်ပြီး တစ်ဆင့်စီတွင် လက်ရှိစက်ဝိုင်း၏ အောက်တည့်တည့်ရှိ စက်ဝိုင်းနှစ်ခုအနက် တစ်ခုသို့ ရွှေ့ကာ အောက်ဆုံးအတန်းတွင် အဆုံးသတ်သည်။ ဂျပန်တြိဂံတိုင်းတွင် အနီရောင်စက်ဝိုင်း အနည်းဆုံး <math>k</math> ခု ပါဝင်သော နင်ဂျာလမ်းကြောင်းတစ်ခု ရှိစေမည့် အကြီးဆုံး[[ကိန်းပြည့်]] <math>k</math> ကို <math>n</math> ဖြင့် ဖော်ပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အဖြေမှာ <math>k=\lfloor\log_2 n\rfloor+1</math> ဖြစ်သည်။ အတန်း <math>r</math> ရှိ စက်ဝိုင်းများကို ဘယ်မှညာသို့ <math>1,\ldots,r</math> ဟု နံပါတ်တပ်ပါ။ လမ်းကြောင်း (path) ၏ တစ်ဆင့်ရွှေ့မှုသည် <math>(r,c)</math> မှ <math>(r+1,c)</math> သို့မဟုတ် <math>(r+1,c+1)</math> သို့ ရောက်စေသည်။ '''အထက်ကန့်သတ်ချက် (Upper bound)''' အတန်းများအတွက် အောက်ပါစည်းမျဉ်းဖြင့် စက်ဝိုင်းကို အနီရောင်ခြယ်ပါ။ :<math>(r,2^{j+1}-r)\quad\text{red whenever}\quad2^j\leq r<2^{j+1}.</math> ဤသို့ခွဲထားသော အတန်းအုပ်စုတစ်ခုစီအတွင်း အနီရောင်စက်ဝိုင်းများ၏ တိုင် (column) အမှတ်များသည် တိကျစွာ အစဉ်လိုက်လျော့သွားသည်။ လမ်းကြောင်းပေါ်ရှိ တိုင်အမှတ်များမှာမူ လျော့ကျခြင်းမရှိပါ။ ထို့ကြောင့် လမ်းကြောင်းတစ်ခုသည် အတန်းအုပ်စုတစ်ခုစီ၌ အနီရောင်စက်ဝိုင်း အများဆုံးတစ်ခုကိုသာ ဖြတ်နိုင်ပြီး စုစုပေါင်း အများဆုံး <math>\lfloor\log_2n\rfloor+1</math> ခုကိုသာ ဖြတ်နိုင်သည်။ '''အောက်ကန့်သတ်ချက် (Lower bound)''' စက်ဝိုင်းအားလုံးကို အသုံးပြု၍ အမြစ်ပါ သစ်ပင်ဂရပ် (rooted tree) တစ်ခု တည်ဆောက်ပါ။ အောက်ဆုံးအတန်းမဟုတ်သော အတန်းတစ်တန်းစီတွင် အနီရောင်စက်ဝိုင်းကို ၎င်း၏ ဆင်းသက်ထိပ်စွန်းမှတ် (child vertex) နှစ်ခုစလုံးသို့ ဆက်ပါ။ အဖြူရောင်စက်ဝိုင်းသည် အနီရောင်စက်ဝိုင်း၏ ဘယ်ဘက်တွင် ရှိပါက ၎င်း၏ ဘယ်ဘက်ဆင်းသက်ထိပ်စွန်းမှတ်သို့ ဆက်ပြီး အခြားအခြေအနေတွင် ညာဘက်ဆင်းသက်ထိပ်စွန်းမှတ်သို့ ဆက်ပါ။ အနီရောင်စက်ဝိုင်း၏ တိုင်အမှတ်သည် <math>c</math> ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ ဘယ်ဘက်ရှိ အဖြူရောင် မူလထိပ်စွန်းမှတ်များ (parent vertices) က တိုင် <math>1,\ldots,c-1</math> တို့သို့ ရောက်သည်။ အနီရောင်မူလထိပ်စွန်းမှတ်က တိုင် <math>c,c+1</math> တို့သို့ ရောက်ပြီး ၎င်း၏ ညာဘက်ရှိ အဖြူရောင်မူလထိပ်စွန်းမှတ်များက တိုင် <math>c+2,\ldots,r+1</math> တို့သို့ ရောက်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်ဆုံးစက်ဝိုင်းမှအပ စက်ဝိုင်းတိုင်းတွင် မူလထိပ်စွန်းမှတ် တစ်ခုတိတိ ရှိသည်။ အဖြူရောင်ထိပ်စွန်းမှတ်များကို ကျုံ့ခြင်း (contraction) ပြုလုပ်ပြီး နောက်ထပ် အနီရောင်ထိပ်စွန်းမှတ် မရှိတော့သော ဖြာထွက်အပိုင်းများ (branches) ကို ဖယ်ပါ။ ရရှိသော အမြစ်ပါ သစ်ပင်ဂရပ်တွင် အနီရောင်စက်ဝိုင်းတစ်ခုစီအတွက် ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုစီ စုစုပေါင်း ထိပ်စွန်းမှတ် <math>n</math> ခု ရှိသည်။ မူလသစ်ပင်ဂရပ်တွင် အနီရောင်စက်ဝိုင်းများ၌သာ ဖြာထွက်မှု (branching) ရှိသောကြောင့် ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုစီ၌ ဆင်းသက်ထိပ်စွန်းမှတ် အများဆုံးနှစ်ခုသာ ရှိသည်။ အမြစ်မှ ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုသို့ လမ်းကြောင်း (root-to-vertex path) တိုင်း၌ ထိပ်စွန်းမှတ် အများဆုံး <math>h</math> ခု ပါဝင်သော ဘိုင်နရီ သစ်ပင်ဂရပ် (binary tree) တွင် ထိပ်စွန်းမှတ် အများဆုံး <math>2^h-1</math> ခုသာ ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သော လမ်းကြောင်းတစ်ခု၌ အောက်ပါအရေအတွက်ထက် မနည်းသော အနီရောင်ထိပ်စွန်းမှတ်များ ပါဝင်ရမည်။ :<math>\left\lceil\log_2(n+1)\right\rceil=\lfloor\log_2n\rfloor+1</math> ယင်းနှင့်သက်ဆိုင်သော မူလလမ်းကြောင်းကို အောက်ဆုံးအတန်းအထိ ဆက်နိုင်သောကြောင့် ပြလိုသောအချက် မှန်သည်။<ref>Chen (2026), §2.2, pp. 11–12; ဤနေရာတွင် အရောင်ခြယ်ပုံကို အတန်းနှင့် တိုင်တို့၏ ကိုဩဒိနိတ်များ (coordinates) ဖြင့် ဖော်ပြထားသည်။</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - စက်ဝိုင်းသုံးခု၏ မတူညီသော ဘုံဖြတ်မှတ်နှစ်ခု (Problem 6: Two Distinct Common Intersections of Three Circles) ==== <blockquote> <math>ABC</math> သည် [[တြိဂံ|သုံးနားညီတြိဂံ]] (equilateral triangle) ဖြစ်သည်။ [[အမှတ်|အတွင်းပိုင်းအမှတ်များ]] (interior points) <math>A_1,B_1,C_1</math> တို့သည် အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ :<math>BA_1=A_1C,\qquad CB_1=B_1A,\qquad AC_1=C_1B,</math> ထို့ပြင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle BA_1C+\angle CB_1A+\angle AC_1B=480^\circ.</math> <math>A_2=BC_1\cap CB_1</math>၊ <math>B_2=CA_1\cap AC_1</math> နှင့် <math>C_2=AB_1\cap BA_1</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>A_1B_1C_1</math> သည် အနားမညီတြိဂံ (scalene triangle) ဖြစ်ပါက <math>AA_1A_2</math>၊ <math>BB_1B_2</math> နှင့် <math>CC_1C_2</math> တို့၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းများတွင် မတူညီသော ဘုံအမှတ်နှစ်ခု ရှိကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2023), English competition paper, Problem 6, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အောက်ပါအတိုင်း ရေးပါ။ :<math>\alpha=\angle A_1CB=\angle CBA_1,\quad\beta=\angle B_1AC=\angle ACB_1,\quad\gamma=\angle C_1BA=\angle BAC_1.</math> ထောင့်ပေါင်းလဒ် (angle sum) သတ်မှတ်ချက်မှ <math>\alpha+\beta+\gamma=30^\circ</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>A_1</math> သည် <math>OBC</math> ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် <math>O</math> သည် <math>ABC</math> ၏ ဗဟို (centre) ဖြစ်သည်။ အခြားအမှတ်များအတွက်လည်း စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် အလားတူ ဖြစ်သည်။ ရရှိသော ဆက္ကဂံ (hexagon) <math>A_2C_1B_2A_1C_2B_1</math> သည် ခုံးသော (convex) ဆက္ကဂံ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle BA_2C=60^\circ+\beta+\gamma=90^\circ-\alpha=\tfrac12\angle BA_1C.</math> ယင်းအချက်ကို <math>BA_1=CA_1</math> နှင့် <math>A_1\in\operatorname{int}(BA_2C)</math> တို့နှင့် ပေါင်းစပ်လျှင် <math>A_1</math> သည် <math>BA_2C</math> ၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcentre) ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ <math>B_1,C_1</math> တို့အတွက်လည်း အလားတူ ဖြစ်သည်။ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပါ။ :<math>\Gamma_a=(B_1C_1B_2C_2),\qquad\Gamma_b=(C_1A_1C_2A_2),\qquad\Gamma_c=(A_1B_1A_2B_2).</math> ဤစက်ဝိုင်းများ အမှန်တကယ် ရှိကြသည်။ အကြောင်းမှာ အထက်တွင် ရရှိထားသော တူညီသည့် အချင်းဝက်များ (radii) ကြောင့် လားရာပြထောင့်များအဖြစ် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ရရှိပြီး အခြားအမှတ်များအတွက်လည်း စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် အလားတူ ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ :<math>\angle B_2B_1C_2=60^\circ+2\alpha=\angle B_2C_1C_2</math> ဤစက်ဝိုင်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူကြပါ။ နှစ်ခုတူနေပါက ခုံးသောဆက္ကဂံတစ်ခုလုံးသည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိရမည် (cyclic)။ သို့သော် ယင်း၏ တစ်ထောင့်ခြားရှိ ထောင့်သုံးခု၏ ပေါင်းလဒ်မှာ <math>360^\circ</math> မဟုတ်ဘဲ <math>480^\circ</math> ဖြစ်နေသည်။ ဤစက်ဝိုင်းများနှင့် ပတ်သက်သော အစွမ်းများ (powers with respect to circles) ကို <math>U_a,U_b,U_c</math> ဟု ရေးပါ။ <math>AA_1</math> သည် <math>\Gamma_b,\Gamma_c</math> တို့ကို <math>X,Y</math> တွင် အသီးသီး ထပ်မံဖြတ်သည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ အမှတ်များ စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိခြင်းမှ <math>\angle A_1XC_1=30^\circ+\beta</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းနိယာမ (sine rule) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\frac{AX}{AC_1}=\frac{\sin(\beta+\gamma)}{\sin(30^\circ+\beta)},\qquad\frac{AY}{AB_1}=\frac{\sin(\beta+\gamma)}{\sin(30^\circ+\gamma)}.</math> ထို့ကြောင့် <math>k_a=AX/AY</math> ဟုထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>k_a=\frac{AC_1}{AB_1}\frac{\sin(30^\circ+\gamma)}{\sin(30^\circ+\beta)},\qquad k_ak_bk_c=1,</math> ဤနေရာတွင် <math>k_b,k_c</math> တို့ကို စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ [[မြှောက်လဒ်]]နှင့်သက်ဆိုင်သော ညီမျှခြင်းသည် <math>AB_1=CB_1</math>၊ <math>BC_1=AC_1</math> နှင့် <math>CA_1=BA_1</math> တို့မှ ရရှိသည်။ <math>\delta_a=(AA_1A_2)</math> ဟုထားပြီး <math>\delta_b,\delta_c</math> တို့ကို စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် သတ်မှတ်ပါ။ အနားမညီတြိဂံဟူသော အဆိုပြုယူဆချက်ကြောင့် <math>A,A_1,A_2</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် မရှိကြပါ (noncollinear)။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက <math>A</math> မှ မီဒီယန် (median) အပေါ် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှု]] (symmetry) က <math>B_1,C_1</math> တို့ကို အပြန်အလှန် ရောက်စေပြီး <math>A_1B_1=A_1C_1</math> ဖြစ်ရမည်။ ဘုံလေးကြိုး (common chord) <math>A_1A_2</math> နှင့် <math>A</math> ရှိ ဖြတ်မျဉ်းဆိုင်ရာ မြှောက်လဒ်များ (secant products) ကြောင့် <math>U_b-k_aU_c=0</math> ဟူသော ညီမျှခြင်း (equation) သည် ဤအမှတ်သုံးခုစလုံးတွင် မှန်သည်။ [[ဖန်ရှင်|စက်ဝိုင်းဆိုင်ရာ အစွမ်းဖန်ရှင်များ]] (circle-power functions) ၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) သည် စက်ဝိုင်းညီမျှခြင်း (circle equation) သို့မဟုတ် မျဉ်းညီမျှခြင်း (line equation) ဖြစ်သောကြောင့် <math>k_a\ne1</math> ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>V_a:=\operatorname{Pow}(\,cdot\,,\delta_a)=\frac{U_b-k_aU_c}{1-k_a},</math> အခြားနှစ်ခုအတွက်လည်း စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် အလားတူညီမျှခြင်းများ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် <math>k_ak_bk_c=1</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>V_a=V_b=0</math> ဖြစ်ပါက <math>V_c=0</math> လည်း ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းစစ်]][[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]]များရှိသော ဖြတ်မှတ် (real intersection) နှစ်ခု ရှိကြောင်းကို ဆက်လက်သက်သေပြရန်သာ ကျန်သည်။ <math>Z=A_1A_2\cap B_1B_2</math> ဟုထားပါ။ ဆက္ကဂံ ခုံးနေခြင်းကြောင့် <math>Z</math> သည် လေးကြိုးမျဉ်းပိုင်း (chord segment) နှစ်ခုစလုံး၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ရှိသည်။ ဤမျဉ်းများသည် <math>\Gamma</math> စက်ဝိုင်းများ၏ အစွမ်းတူဝင်ရိုးများ (radical axes) ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>U_a(Z)=U_b(Z)=U_c(Z)=u<0\quad\Longrightarrow\quad V_a(Z)=V_b(Z)=V_c(Z)=u.</math> စက်ဝိုင်းများ <math>\delta_a,\delta_b</math> တို့သည် မတူကြပါ။ တူနေပါက အစွမ်းဖန်ရှင်များ၏ ဆက်နွှယ်မှုကြောင့် သုံးခုစလုံး တူရမည်။ ထိုအခါ <math>A,B,C</math> နှင့် အတွင်းပိုင်းအမှတ် <math>A_1</math> တို့ကို ဖြတ်သော စက်ဝိုင်းတစ်ခု ရှိလာမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းမှာ မဖြစ်နိုင်ပါ။ <math>Z</math> ရှိ ၎င်းတို့၏ အစွမ်းများ တူညီခြင်းကြောင့် မတူညီသော ဗဟိုတူစက်ဝိုင်းများ (concentric circles) လည်း မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ အစွမ်းတူဝင်ရိုးသည် အတွင်းပိုင်းအမှတ် <math>Z</math> ကို ဖြတ်ပြီး <math>\delta_a</math> ကို မတူညီသော အမှတ်နှစ်ခုတွင် ဖြတ်သည်။ အမှတ်နှစ်ခုစလုံးသည် <math>\delta_b</math> ပေါ်တွင် ရှိပြီး အထက်ပါဆက်နွှယ်မှုအရ <math>\delta_c</math> ပေါ်တွင်လည်း ရှိကြသည်။<ref>Chen (2026), §2.3, pp. 14–16; International Mathematical Olympiad (2023), shortlisted problems with solutions, G8, pp. 78–80. နောက်ဆုံးဖြတ်မှတ်ဆိုင်ရာ သက်သေပြချက် (proof) ကို ဤနေရာတွင် စံသတ်မှတ်ထားသော စက်ဝိုင်းဆိုင်ရာ အစွမ်းဖန်ရှင်များ (normalized power functions) အသုံးပြု၍ အသေးစိတ်ဖြည့်စွက်ထားသည်။</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 54 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 90 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 170 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 32 မှတ်၊ 25 မှတ်နှင့် 18 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 192 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်အမြင့်ဆုံး အသင်းဆယ်သင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 240 |- | 2 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 222 |- | 3 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 215 |- | 4 || ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ || 208 |- | 5 || ကနေဒါနိုင်ငံ || 183 |- | 6 || ဂျပန်နိုင်ငံ || 181 |- | 7 || ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ || 180 |- | 8 || တူရကီနိုင်ငံ || 176 |- | 9 || အိန္ဒိယနိုင်ငံ || 174 |- | 10 || ထိုင်ဝမ် || 173 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူများ (Individual Perfect Scorers) === ပြိုင်ပွဲဝင် ငါးဦးသည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ်ဖြင့် ပထမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), individual results, rank 1 entries.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Haojia Shi || 42 |- | 1 || Chunji Wang || 42 |- | 1 || Junhwi Bae || 42 |- | 1 || David-Andrei Anghel || 42 |- | 1 || Derek Liu || 42 |} == ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ပြန်လည်ကျင်းပမှုနှင့် တရုတ်အသင်း၏ ရွှေတံဆိပ်များ (Return to Japan and the Chinese Team's Gold Medals) == ပြိုင်ပွဲသည် 2003 ခုနှစ် တိုကျိုပြိုင်ပွဲအပြီး နှစ်နှစ်ဆယ်အကြာတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2003), edition overview; International Mathematical Olympiad (2023), edition overview.</ref> တရုတ်အသင်းဝင် ခြောက်ဦးစလုံး ရွှေတံဆိပ်များ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2023), team results, China entry.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=64th IMO 2023 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2023/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2023 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2023/2023_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2023 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-10-20 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2023-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=IMO2023 Shortlisted Problems with Solutions |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2023/IMO2023SL.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=64th IMO 2023 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2023/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=64th IMO 2023 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2023/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=44th IMO 2003 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2003/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] 8pt5yxg4c6htu4z3r7153wj9iuhftyw ၂၀၁၉ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293345 1059897 2026-10-24T00:19:05Z Mkant00 135890 "'''2019 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2019 International Mathematical Olympiad) သည် 60 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ Bath မြို့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059897 wikitext text/x-wiki '''2019 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2019 International Mathematical Olympiad) သည် 60 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းရှိ Bath မြို့တွင် 2019 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 11 ရက်မှ 22 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 112 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 621 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), edition overview.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့က 227 မှတ်ဖြင့် ပထမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့ပြီး တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက 226 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 16 ရက်နှင့် 17 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - ကိန်းပြည့်များအပေါ်ရှိ ဖန်ရှင်နယ်ညီမျှခြင်း (Problem 1: A Functional Equation on the Integers) ==== <blockquote> အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) <math>f:\mathbb Z\to\mathbb Z</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>f(2a)+2f(b)=f(f(a+b))\qquad(a,b\in\mathbb Z).</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>c=f(0)</math> ဟုထားပါ။ အစားထိုးခြင်းများ <math>(a,b)=(0,x),(x,0)</math> ကို နှိုင်းယှဉ်လျှင် <math>f(2x)=2f(x)-c</math> ကို ရရှိသည်။ ယင်းဆက်နွှယ်မှုနှင့် အစားထိုးခြင်း <math>(0,a+b)</math> တို့ကို မူလ[[ညီမျှခြင်း]] (equation) တွင် အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f(a+b)=f(a)+f(b)-c.</math> ထို့ကြောင့် <math>g(x)=f(x)-c</math> သည် <math>\mathbb Z</math> အပေါ်ရှိ [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု|အပေါင်းအခြေခံဖန်ရှင်]] (additive function) ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>g(x)=mx</math> ဖြစ်စေသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>m</math> တစ်ခု ရှိသည်။ <math>f(x)=mx+c</math> ကို အစားထိုးလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>m^2=2m,\qquad mc=2c.</math> ထို့ကြောင့် အဖြေများ (solutions) မှာ <math>f\equiv0</math> နှင့် <math>f(x)=2x+c</math> တို့ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးပုံစံတွင် <math>c\in\mathbb Z</math> ကို အလိုရှိရာ (arbitrary) ရွေးနိုင်သည်။ တိုက်ရိုက်အစားထိုးခြင်းဖြင့် အဖြေစုစည်းမှု နှစ်ခုစလုံးကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 3.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - ပြိုင်မျဉ်းနှင့် အမှတ်လေးခု စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိခြင်း (Problem 2: A Parallel Line and Four Concyclic Points) ==== <blockquote> [[တြိဂံ]] (triangle) <math>ABC</math> တွင် <math>A_1\in BC</math> နှင့် <math>B_1\in AC</math> ဟုထားပါ။ [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) <math>P\in AA_1</math> နှင့် <math>Q\in BB_1</math> သည် <math>PQ\parallel AB</math> ဟူသော ပြိုင်မျဉ်း (parallel line) သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ <math>P_1</math> ကို မျဉ်း (line) <math>PB_1</math> ပေါ်၌ ရွေးပါ။ ထိုသို့ရွေးရာတွင် <math>B_1</math> သည် <math>P,P_1</math> တို့၏ ကြား၌ အစွန်းနှစ်ဖက်မပါဘဲ ရှိရမည် (strictly between)။ <math>\angle PP_1C=\angle BAC</math> ကိုလည်း ဖြည့်ဆည်းရမည်။ အလားတူ <math>Q_1</math> ကို မျဉ်း <math>QA_1</math> ပေါ်၌ ရွေးပါ။ ထိုသို့ရွေးရာတွင် <math>A_1</math> သည် <math>Q,Q_1</math> တို့၏ ကြား၌ အစွန်းနှစ်ဖက်မပါဘဲ ရှိရမည်။ <math>\angle CQ_1Q=\angle CBA</math> ကိုလည်း ဖြည့်ဆည်းရမည်။ <math>P,Q,P_1,Q_1</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိကြောင်း (concyclic) သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ဦးတည်ချက်သတ်မှတ်ထားသော ထောင့်များ (directed angles) ကို <math>180^\circ</math> မော်ဂျူလို (modulo) ဖြင့် စဉ်းစားပါ။ <math>A_2,B_2</math> ကို <math>AA_1,BB_1</math> နှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) <math>(ABC)</math> တို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ်များ (second intersections) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>PQ\parallel AB</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle PQB_2=\angle ABB_2=\angle AA_2B_2=\angle PA_2B_2,</math> ထို့ကြောင့် <math>P,Q,A_2,B_2</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ <math>Q_1</math> ရှိ သတ်မှတ်ထားသော ထောင့် (angle) မှ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\angle CQ_1A_1=\angle CBA=\angle CA_2A_1,</math> ထို့ကြောင့် <math>C,Q_1,A_1,A_2</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ထို့နောက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle QQ_1A_2=\angle A_1Q_1A_2=\angle A_1CA_2=\angle BCA_2=\angle BAA_2=\angle QPA_2.</math> သို့ဖြစ်၍ <math>Q_1\in(PQA_2)</math> ဖြစ်သည်။ <math>A,B</math> တို့ကို အပြန်အလှန်လဲ၍ စဉ်းစားလျှင် <math>P_1\in(PQB_2)</math> ကို ရရှိသည်။ ဤစက်ဝိုင်းများ (circles) သည် တစ်ခုတည်းဖြစ်သဖြင့် သက်သေပြလိုသော အချက်ကို ရရှိသည်။<ref>Chen (2026), §1.2, second solution, pp. 5–6.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - မိတ်ဆွေဆက်သွယ်မှုများကို လျှော့ချခြင်း (Problem 3: Reducing Friendships in a Social Network) ==== <blockquote> လူမှုကွန်ရက်တစ်ခုတွင် အသုံးပြုသူ 2019 ဦး ရှိပြီး မိတ်ဆွေဖြစ်ခြင်းသည် မတူညီသော (distinct) အသုံးပြုသူနှစ်ဦးကြား [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်|အချိုးညီမှုရှိသော ဆက်သွယ်ချက်]] (symmetric relation) ဖြစ်သည်။ ခွင့်ပြုထားသော တွက်ချက်မှု (operation) တစ်ဆင့်တွင် အသုံးပြုသူများ <math>A,B,C</math> ကို ရွေးသည်။ ယင်းတို့အတွက် <math>AB,AC</math> တို့သည် မိတ်ဆွေဆက်သွယ်မှုများဖြစ်ပြီး <math>BC</math> သည် မိတ်ဆွေဆက်သွယ်မှု မဟုတ်ရပါ။ ထို့နောက် <math>AB,AC</math> ကို ဖယ်ရှားပြီး <math>BC</math> ကို ထည့်သည်။ ကနဦးတွင် အသုံးပြုသူ 1010 ဦး၌ မိတ်ဆွေ 1009 ဦးစီ ရှိပြီး အသုံးပြုသူ 1009 ဦး၌ မိတ်ဆွေ 1010 ဦးစီ ရှိသည်။ တွက်ချက်မှုများကို [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခုအတိုင်း ဆက်တိုက်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုသူတိုင်း (every) ၌ မိတ်ဆွေ အများဆုံး (at most) တစ်ဦးသာ ကျန်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ကွန်ရက်ကို ရိုးရှင်းသော ဂရပ် (simple graph) အဖြစ် စဉ်းစားပါ။ တွက်ချက်မှုတစ်ဆင့်စီက အနား (edge) အရေအတွက်ကို တစ်လျော့စေပြီး ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) တိုင်း၏ ဒီဂရီ (degree) ကို မော်ဂျူလို 2 အရ မပြောင်းလဲစေပါ။ ကနဦးဂရပ် (graph) သည် ဆက်စပ်နေသော ဂရပ် (connected graph) ဖြစ်သည်။ ထိုသို့မဟုတ်ပါက အစိတ်အပိုင်း (component) တစ်ခုစီတွင် အနည်းဆုံး (at least) ထိပ်စွန်းမှတ် <math>1010</math> ခုစီ ရှိရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အမှန်ပင် ဒီဂရီ၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum degree) မှာ <math>1009</math> ဖြစ်သည်။ သစ်ပင်ဂရပ် (tree) လည်းမဟုတ်၊ ကွင်းပိတ် (cycle) လည်းမဟုတ်၊ ပြည့်စုံသော ဂရပ် (complete graph) လည်းမဟုတ်သော ဆက်စပ်နေသော ဂရပ်တစ်ခုတွင် ဆက်စပ်နေခြင်း (connectedness) ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည့် တွက်ချက်မှုတစ်ဆင့် အမြဲရှိကြောင်း ဦးစွာ ပြမည်။ ဂရပ်တွင် တြိဂံတစ်ခု ပါရှိပါက ထိပ်စွန်းမှတ် အနည်းဆုံး သုံးခုပါသော အမြင့်ဆုံး ကလစ်ခ် (maximal clique) <math>K</math> ကို ရွေးပါ။ ထိပ်စွန်းမှတ် <math>b\notin K</math> တစ်ခုသည် ထိပ်စွန်းမှတ် <math>a\in K</math> နှင့် ကပ်လျက်ရှိသည် (adjacent)။ အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခြင်းအရ ယင်းသည် <math>c\in K</math> တစ်ခုခုနှင့် ကပ်လျက်မရှိပါ (nonadjacent)။ <math>ab,ac</math> ကို ဖယ်ရှားပြီး <math>bc</math> ကို ထည့်ပါ။ အနား <math>ac</math> အတွက် <math>K</math> အတွင်း၌ အခြား[[လမ်းကြောင်း]] (path) တစ်ခု ရှိပြီး <math>b</math> သည် <math>K</math> နှင့် <math>c</math> မှတစ်ဆင့် ဆက်စပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ တြိဂံမပါပါက အတိုဆုံးကွင်းပိတ် <math>C</math> ကို ရွေးပါ။ ယင်းတွင် လေးကြိုးအနားမပါ (chordless) သကဲ့သို့ ထိပ်စွန်းမှတ်အားလုံးလည်း မပါဝင်ပါ။ အကြောင်းမှာ ဂရပ်ကိုယ်တိုင်က ကွင်းပိတ်တစ်ခု မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကပ်လျက်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ်များ <math>a\in C,b\notin C</math> ကို ရွေးပြီး <math>c</math> ကို <math>a</math> နှင့် ကပ်လျက်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ် (neighbour) အဖြစ် <math>C</math> ပေါ်၌ ရွေးပါ။ တြိဂံကင်းစင်သော (triangle-free) ဂရပ်ဖြစ်သဖြင့် <math>bc\notin E</math> ဖြစ်သည်။ အထက်ပါ တွက်ချက်မှုကိုပင် ပြုလုပ်လျှင် ဆက်စပ်နေခြင်းကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ယင်းတွင် <math>a</math> မှ <math>c</math> သို့ <math>C</math> ကို ပတ်၍ သွားနိုင်သော ကျန်လမ်းကြောင်းကို အသုံးပြုသည်။ ဤလျှော့ချခြင်း (reduction) ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်ပါ။ ကနဦးဂရပ်သည် ပြည့်စုံသော ဂရပ် မဟုတ်သည့်အပြင် အနားအရေအတွက်ကလည်း လျော့သွားသောကြောင့် မပြောင်းလဲသော ထိပ်စွန်းမှတ် 2019 ခုအပေါ်ရှိ ပြည့်စုံသော ဂရပ်တစ်ခုသို့ မရောက်နိုင်ပါ။ ထိပ်စွန်းမှတ် 1010 ခုက မကိန်းဒီဂရီ (odd degree) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသောကြောင့် ကွင်းပိတ်တစ်ခုသို့လည်း မရောက်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် လျှော့ချခြင်း၏ နောက်ဆုံးတွင် သစ်ပင်ဂရပ်တစ်ခု ရရှိသည်။ ထိုနောက် ခွင့်ပြုထားသော တွက်ချက်မှုမှန်သမျှသည် ကွင်းပိတ်မဲ့ဖြစ်ခြင်း (acyclicity) ကို ထိန်းသိမ်းသည်။ တွက်ချက်မှုတစ်ဆင့်မျှ ထပ်မလုပ်နိုင်သည်အထိ ဆက်လုပ်ပါ။ သစ်တော (forest) တစ်ခုတွင် ဒီဂရီ အနည်းဆုံး နှစ်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခု ရှိနေသရွေ့ တွက်ချက်မှုတစ်ဆင့် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ်များသည် အချင်းချင်း ကပ်လျက်မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နောက်ဆုံးဂရပ်တွင် ဒီဂရီ၏ အကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum degree) သည် အများဆုံး တစ်သာ ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.3, p. 7.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - ဖက်တိုရီရယ်နှင့် မြှောက်လဒ်ညီမျှခြင်း (Problem 4: A Factorial and Product Equation) ==== <blockquote> အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ဖြည့်ဆည်းသော အပေါင်းကိန်းပြည့်အတွဲများ (positive integer pairs) <math>(k,n)</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>k!=\prod_{i=0}^{n-1}(2^n-2^i).</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' [[မြှောက်လဒ်]] (product) ကို <math>A_n</math> ဟု ရေးပြီး <math>v_p</math> ဖြင့် [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) <math>p</math> ၏ ထပ်ကိန်း (exponent) ကို ဖော်ပြပါ။ 2 ၏ ထပ်ကိန်းများ (powers) ကို ဆခွဲကိန်းများအဖြစ် ထုတ်ယူခြင်း (factoring) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>v_2(A_n)=\frac{n(n-1)}2.</math> [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံကိန်း]] (even number) ဖြစ်သော <math>j</math> အတွက် ထပ်ကိန်းမြှင့်တင်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု (lifting-the-exponent identity) မှ <math>v_3(2^j-1)=1+v_3(j/2)</math> ကို ရရှိသည်။ မကိန်း (odd number) ဖြစ်သော <math>j</math> အတွက် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း (valuation) တန်ဖိုးမှာ သုည ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>v_3(A_n)=\sum_{r\geq0}\left\lfloor\frac{n}{2\cdot3^r}\right\rfloor<\frac{3n}{4}.</math> လီဂျန်ဒါ၏ ပုံသေနည်း (Legendre's formula) ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\frac{n(n-1)}2=v_2(k!)<k,\qquad \left\lfloor\frac{k}{3}\right\rfloor\leq v_3(k!)<\frac{3n}{4}.</math> ထို့ကြောင့် <math>n(n-1)/2<k<9n/4+3</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>n\leq6</math> ဖြစ်ရမည်။ <math>n=1,2</math> အတွက် မြှောက်လဒ်များမှာ <math>1,6</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>k=1,3</math> ကို ရရှိသည်။ <math>n=3,4,5,6</math> အတွက် လိုအပ်သော [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း|2-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (2-adic valuation) တန်ဖိုးများအရ အောက်ပါအခြေအနေများကို အသီးသီး ရရှိသည်။ :<math>k\in\{4,5\},\quad\varnothing,\quad\{12,13\},\quad\{16,17\}.</math> ပထမဖြစ်နိုင်ခြေများအတွက် <math>4!,5!\ne A_3=168</math> ဖြစ်သည်။ <math>n=5,6</math> အတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ကိန်းများ၏ 3-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း (3-adic valuation) တန်ဖိုးများသည် အသီးသီး အနည်းဆုံး <math>5,6</math> ရှိသော်လည်း <math>v_3(A_5)=2</math> နှင့် <math>v_3(A_6)=4</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဖြေများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>(k,n)=(1,1)\quad\text{or}\quad(3,2).</math><ref>Chen (2026), §2.1, p. 8.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - ဒင်္ဂါးလှန်ခြင်း ရပ်တန့်မှုနှင့် ပျမ်းမျှအကြိမ်ရေ (Problem 5: Termination and Average Length of a Coin-Flipping Process) ==== <blockquote> [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] <math>n</math> အတွက် Harry သည် Bank of Bath ဒင်္ဂါး <math>n</math> ပြားကို တစ်တန်းတည်း စီထားပြီး ဒင်္ဂါးတစ်ပြားစီတွင် H သို့မဟုတ် T ပေါ်နေသည်။ H ပေါ်နေသော ဒင်္ဂါး <math>k>0</math> ပြားတိတိ (exactly) ရှိပါက ဘယ်ဘက်မှ ရေတွက်၍ <math>k</math> မြောက်ဒင်္ဂါးကို လှန်သည်။ ဒင်္ဂါးတိုင်းတွင် T ပေါ်နေပါက ရပ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် အမြဲရပ်တန့်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ <math>L(C)</math> သည် ဖွဲ့စည်းပုံ (configuration) <math>C</math> မှ စတင်၍ လှန်ရသော အကြိမ်ရေ ဖြစ်ပါက ဖွဲ့စည်းပုံ <math>2^n</math> ခုလုံးအပေါ်ရှိ ယင်း၏ ပျမ်းမျှတန်ဖိုး (average) ကို ရှာပါ။ ယင်းတွင် <math>L(\mathrm{TT}\cdots\mathrm T)=0</math> ကိုလည်း ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရမည်။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' H ပေါ်နေသော ဒင်္ဂါးများသည် နေရာများ <math>i_1<\cdots<i_h</math> တွင် ရှိပါက အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပါ။ :<math>V(C)=2\sum_{j=1}^h i_j-h^2\geq h\geq0.</math> နေရာ <math>h</math> ရှိ ဒင်္ဂါးကို လှန်ခြင်းသည် H တစ်ခုကို ဖယ်ရှားခြင်း သို့မဟုတ် ထပ်ထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေနှစ်ခုအတွက် <math>V</math> ၏ ပြောင်းလဲမှုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>-2h-\bigl((h-1)^2-h^2\bigr)=-1,\qquad 2h-\bigl((h+1)^2-h^2\bigr)=-1.</math> ထို့ကြောင့် အဆင့်တိုင်းတွင် အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းပြည့် (nonnegative integer) <math>V</math> သည် တစ်လျော့သွားသည်။ <math>V=0</math> [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math>h=0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် လုပ်ငန်းစဉ်သည် ရပ်တန့်ပြီး <math>L(C)=V(C)</math> ဖြစ်သည်။ တစ်ပြေးညီ ရွေးချယ်ထားသော (uniformly chosen) ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခုတွင် နေရာတစ်ခုစီ၌ H ပေါ်နေခြင်းသည် အခြားနေရာများနှင့် အမှီအခိုကင်းသော (independent) ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (probability) မှာ <math>1/2</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး|မျှော်မှန်းတန်ဖိုးများ]] (expected values) သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\mathbb E\sum_{j=1}^h i_j=\frac{n(n+1)}4,\qquad \mathbb E h^2=\frac n2+\frac{n(n-1)}4=\frac{n(n+1)}4.</math> သို့ဖြစ်၍ <math>\mathbb E L=n(n+1)/4</math> ကို ရရှိသည်။<ref>Chen (2026), §2.2, pp. 9–10.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဖြင့် ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းနှင့် မျဉ်းများဆုံခြင်း (Problem 6: Incircle Inversion and Concurrence) ==== <blockquote> <math>I</math> သည် [[တြိဂံ|ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ]] (acute triangle) <math>ABC</math> ၏ အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဗဟို (incentre) ဖြစ်ပြီး <math>AB\ne AC</math> ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ အတွင်းထိစက်ဝိုင်း (incircle) <math>\omega</math> သည် <math>BC,CA,AB</math> တို့ကို <math>D,E,F</math> တို့တွင် အသီးသီး ထိသည်။ <math>D</math> ကို ဖြတ်၍ <math>EF</math> နှင့် [[ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု|ထောင့်မှန်ကျသော]] (perpendicular) မျဉ်းသည် <math>\omega</math> ကို <math>R</math> တွင် ထပ်မံဖြတ်ပြီး <math>AR</math> သည် <math>\omega</math> ကို <math>P</math> တွင် ထပ်မံဖြတ်သည်။ စက်ဝိုင်းများ <math>(PCE),(PBF)</math> သည် <math>Q</math> တွင် ထပ်မံဖြတ်ကြသည်။ <math>DI,PQ</math> တို့သည် <math>A</math> ကို ဖြတ်၍ <math>AI</math> နှင့် ထောင့်မှန်ကျသော မျဉ်းပေါ်၌ ဆုံကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2019), English competition paper, Problem 6, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>T</math> ကို <math>DI</math> နှင့် <math>\angle A</math> ၏ ပြင်ပထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (external angle bisector) တို့၏ ဖြတ်မှတ် (intersection) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>G</math> ကို <math>D</math> ၏ အန်တီပို့ဒ် (antipode) အဖြစ် <math>\omega</math> ပေါ်၌ သတ်မှတ်ပါ။ <math>\omega</math> ဖြင့် ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်း (inversion) ကို ပြုလုပ်ပြီး [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်များ]] (images) ကို ကြယ်ပွင့်ဖြင့် အမှတ်အသားပြုပါ။ [[အမှတ်|အမှတ်များ]] <math>D,E,F,P</math> သည် မရွေ့ဘဲ ရှိနေပြီး <math>A^*,B^*,C^*</math> တို့သည် <math>EF,FD,DE</math> တို့၏ အလယ်မှတ်များ (midpoints) အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>T^*</math> သည် <math>A^*</math> မှ <math>DI</math> ပေါ်သို့ ထောင့်မှန်ကျ ပရိုဂျက်ရှင်း (perpendicular projection) ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းက ပြင်ပထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းကို အချင်း (diameter) <math>IA^*</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းသို့ ပို့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဦးစွာ <math>P,A^*,G</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိသော (collinear) အမှတ်များ ဖြစ်သည်။ တိုက်ရိုက်စစ်ဆေးရန် <math>\omega</math> ကို [[ယူနစ်စက်ဝိုင်း]] (unit circle) ဖြစ်အောင် စံသတ်မှတ်ပါ (normalize)။ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) ကို အောက်ပါအတိုင်း ထားပါ။ :<math>I=(0,0),\quad A=(a,0),\quad D=(u,v),\quad u^2+v^2=1.</math> ထိုအခါ <math>R=(-u,v)</math>၊ <math>A^*=(1/a,0)</math> နှင့် <math>G=(-u,-v)</math> ဖြစ်သည်။ မျဉ်း <math>AR</math> ကို ယူနစ်စက်ဝိုင်း၏ [[ညီမျှခြင်း]]တွင် အစားထိုးပြီး <math>R</math> နှင့် ကိုက်ညီသော ကိန်းရင်း (root) ကို ဖယ်ထုတ်ပါ။ <math>W=a^2+2au+1</math> ဟုထားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>P=\left(\frac{u(a^2+1)+2a}{W},\frac{v(a^2-1)}{W}\right),\qquad P-A^*=\frac{a^2-1}{W}(D+A^*).</math> <math>A^*-G=D+A^*</math> ဖြစ်သောကြောင့် အဆိုပါအမှတ်များသည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းအရ <math>Q^*</math> သည် <math>(PC^*E)</math> နှင့် <math>(PB^*F)</math> တို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ် ဖြစ်လာသည်။ ဦးတည်ချက်သတ်မှတ်ထားသော ထောင့်များကို <math>180^\circ</math> မော်ဂျူလိုဖြင့် စဉ်းစားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle PQ^*C^*=\angle PEC^*=\angle PED=\angle PFD=\angle PFB^*=\angle PQ^*B^*.</math> ထို့ကြောင့် <math>Q^*,B^*,C^*</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ <math>M</math> ကို အနားပြိုင်စတုဂံ (parallelogram) <math>DC^*A^*B^*</math> ၏ ဗဟို (centre) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ ယင်းသည် <math>DA^*</math> နှင့် <math>B^*C^*</math> နှစ်ခုစလုံး၏ အလယ်မှတ်ဖြစ်ပြီး <math>MI\parallel GA^*</math> ဖြစ်သည်။ <math>DG</math> သည် အချင်းဖြစ်ပြီး <math>P,A^*,G</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိသောကြောင့် <math>DP\perp PA^*</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>P,T^*</math> တို့သည် အချင်း <math>DA^*</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းပေါ်တွင် ရှိပြီး ယင်းစက်ဝိုင်း၏ ဗဟိုမှာ <math>M</math> ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် <math>MP=MA^*</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle IT^*P=\angle DT^*P=\angle DA^*P=\angle MA^*P=\angle A^*PM=\angle IMP.</math> ထို့ကြောင့် <math>P,M,I,T^*</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ အလားတူ <math>IP=IG</math> ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle MQ^*P=\angle C^*Q^*P=\angle C^*EP=\angle DEP=\angle DGP=\angle GPI=\angle MIP.</math> သို့ဖြစ်၍ <math>P,M,I,Q^*</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိပြီး <math>Q^*\in(PIT^*)</math> ဖြစ်သည်။ <math>I</math> ကို ဖြတ်သော ဤစက်ဝိုင်းကို ပြောင်းပြန်လှန်လျှင် <math>P,Q,T</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိကြောင်း ရရှိသည်။ <math>T</math> ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ယင်းသည် လိုအပ်သော တစ်မှတ်တည်းတွင် ဆုံခြင်း (concurrence) ပင် ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §2.3, fourth solution, pp. 15–16.</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 52 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 94 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 156 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 31 မှတ်၊ 24 မှတ်နှင့် 17 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 144 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်အမြင့်ဆုံး အသင်းဆယ်သင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့က ပထမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 227 |- | 1 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 227 |- | 3 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 226 |- | 4 || ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 187 |- | 5 || ထိုင်းနိုင်ငံ || 185 |- | 6 || ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ || 179 |- | 7 || ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ || 177 |- | 8 || စင်ကာပူနိုင်ငံ || 174 |- | 9 || ဆားဘီးယားနိုင်ငံ || 171 |- | 10 || ပိုလန်နိုင်ငံ || 168 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူများ (Individual Perfect Scorers) === ပြိုင်ပွဲဝင် ခြောက်ဦးသည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ် ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), individual results, rank 1 entries.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Baiting Xie || 42 |- | 1 || Zhizhen Yuan || 42 |- | 1 || Youngjun Cho || 42 |- | 1 || Jan Fornal || 42 |- | 1 || Colin Shanmo Tang || 42 |- | 1 || Daniel Zhu || 42 |} == စိန်ရတုပြိုင်ပွဲနှင့် ရွှေတံဆိပ်အပြည့်ရရှိသော အသင်းများ (Diamond Anniversary and All-Gold Teams) == ဤပြိုင်ပွဲသည် 1959 ခုနှစ်တွင် ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့သော ပထမဆုံး IMO ၏ စိန်ရတုနှစ်ပတ်လည်နှင့် တိုက်ဆိုင်သည်။ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းက 1979 ခုနှစ်နှင့် 2002 ခုနှစ်တို့နောက်တွင် တတိယအကြိမ် အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များသည် Bath တက္ကသိုလ်၌ အခြေစိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>IMO 2019 Organising Committee (2019), “Welcome”.</ref> တရုတ်၊ အမေရိကန်နှင့် တောင်ကိုရီးယားအသင်းတို့မှ အသင်းတစ်သင်းစီ၏ အဖွဲ့ဝင်ခြောက်ဦးစလုံး ရွှေတံဆိပ် ရရှိခဲ့ကြသည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2019), team results, ranks 1–3.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=60th IMO 2019 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2019/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2019 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2019/2019_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2019 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2019-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=60th IMO 2019 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2019/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=60th IMO 2019 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2019/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=IMO 2019 Organising Committee |title=IMO 2019 |website=IMO 2019 |date=2019 |url=https://www.imo2019.uk/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] h6acfo1ed7e1z4d2mwdhfe8digwcsna ၂၀၂၀ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293346 1059898 2026-10-24T00:23:11Z Mkant00 135890 "'''2020 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2020 International Mathematical Olympiad) သည် 61 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ စိန့်ပီတာစဘတ်မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059898 wikitext text/x-wiki '''2020 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2020 International Mathematical Olympiad) သည် 61 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့မှ စီမံကြီးကြပ်ကာ နေရာအသီးသီးတွင် ဖြေဆိုသည့်ပုံစံဖြင့် 2020 ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ 19 ရက်မှ 28 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 105 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 616 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2020), edition overview.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက 215 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ ရုရှားနိုင်ငံက 185 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက 183 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2020), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို စက်တင်ဘာလ 21 ရက်နှင့် 22 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများနှင့် ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း ဆုံခြင်း (Problem 1: Concurrence of Angle Bisectors and a Perpendicular Bisector) ==== <blockquote> [[အမှတ်|အတွင်းပိုင်းအမှတ်]] (interior point) <math>P</math> သည် ခုံးသော စတုဂံ (convex quadrilateral) <math>ABCD</math> ၏ အတွင်း၌ ရှိပြီး အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ :<math>\angle PAD:\angle PBA:\angle DPA=1:2:3=\angle CBP:\angle BAP:\angle BPC.</math> ထောင့်များ (angles) <math>\angle ADP,\angle PCB</math> တို့၏ အတွင်းထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (internal angle bisectors) နှင့် <math>AB</math> ကို ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းသော မျဉ်း (perpendicular bisector) တို့သည် တစ်မှတ်တည်းတွင် ဆုံကြောင်း (concurrent) သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>\alpha=\angle PAD</math> နှင့် <math>\beta=\angle CBP</math> ဟုထားပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle PBA=2\alpha,\quad\angle DPA=3\alpha,\quad\angle BAP=2\beta,\quad\angle BPC=3\beta.</math> [[တြိဂံ|တြိဂံများ]] (triangles) <math>ADP,BCP</math> မှ <math>0<\alpha,\beta<45^\circ</math> နှင့် အောက်ပါဆက်နွှယ်မှုများကို ရရှိသည်။ :<math>\angle ADP=180^\circ-4\alpha,\qquad\angle BCP=180^\circ-4\beta.</math> <math>O</math> ကို <math>PAB</math> ၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcentre) ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>\angle BAP=2\beta<90^\circ</math> ဖြစ်သောကြောင့် ဗဟိုထောင့် (central angle) အတွက် <math>\angle BOP=4\beta</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် <math>A,O</math> တို့သည် <math>BP</math> ၏ တစ်ဖက်တည်း၌ ရှိပြီး <math>C</math> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်၌ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>B,O,P,C</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိကြသည် (cyclic)။ <math>O</math> သည် စက်ဝိုင်းပြတ် (arc) <math>BP</math> ပေါ်၌ ရှိကာ ထိုစက်ဝိုင်းပြတ်တွင် <math>C</math> မပါဝင်ပါ။ <math>OB=OP</math> ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းအမှတ် (point) သည် ထိုစက်ဝိုင်းပြတ်၏ အလယ်မှတ် (midpoint) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>CO</math> သည် <math>\angle BCP</math> ၏ အတွင်းထောင့်ကို ထက်ဝက်ပိုင်းသည်။ <math>A,D,\alpha</math> တို့အတွက်လည်း အလားတူ ဆင်ခြင်လျှင် <math>DO</math> သည် <math>\angle ADP</math> ၏ အတွင်းထောင့်ကို ထက်ဝက်ပိုင်းကြောင်း ရရှိသည်။ နောက်ဆုံးတွင် <math>OA=OB</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>O</math> သည် <math>AB</math> ကို ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းသော မျဉ်းပေါ်၌ ရှိသည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 3.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - အစီအစဉ်သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းလေးလုံး၏ အလေးဆပေး မညီမျှခြင်း (Problem 2: A Weighted Inequality for Four Ordered Numbers) ==== <blockquote> <math>a\geq b\geq c\geq d>0</math> နှင့် <math>a+b+c+d=1</math> ဟုထားပါ။ အောက်ပါ မညီမျှခြင်း (inequality) ကို သက်သေပြပါ။ :<math>(a+2b+3c+4d)a^a b^b c^c d^d<1.</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>L=a+2b+3c+4d</math> နှင့် <math>Q=a^2+b^2+c^2+d^2</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ အလေးဆပေး ဂဏန်းသင်္ချာ နှင့် ဂျီဩမေတြီပျမ်းမျှတန်ဖိုးများ၏ မညီမျှခြင်း (weighted AM-GM inequality) ကို အသုံးပြုလျှင် <math>a^a b^b c^c d^d\leq Q</math> ကို ရရှိသည်။ <math>(a+b+c+d)^3-LQ</math> ၏ ဖြန့်ထုတ်ချက် (expansion) တွင် ပေါင်းကိန်းများ (summands) ကို စုစည်းလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\begin{aligned} 1-LQ={}&b^2(2a-b-d)+2c^2(a-c)+2d^2(a-d)\\ &+(a^2+c^2+d^2)(b-d)+6(abc+abd+acd+bcd)>0. \end{aligned}</math> ကိန်းများ၏ အစီအစဉ် (ordering) အရ ဖော်ပြထားသော ပေါင်းကိန်းတိုင်း (every) သည် အနုတ်မဟုတ်သော (nonnegative) ကိန်းဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးပေါင်းကိန်းသည် အပေါင်း (positive) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>La^a b^b c^c d^d\leq LQ<1</math> ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.2, pp. 4–5.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - အရောင်စုံ ကျောက်စရစ်ခဲများကို အလေးချိန်တူ နှစ်ပုံအဖြစ် ခွဲသော အစုခွဲစနစ် (Problem 3: Partitioning Coloured Pebbles into Two Equal-Weight Piles) ==== <blockquote> ကျောက်စရစ်ခဲ <math>4n</math> လုံး၏ အလေးချိန်များမှာ <math>1,2,\ldots,4n</math> တို့ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို အရောင် <math>n</math> ရောင်ဖြင့် ခြယ်ထားပြီး အရောင်တစ်ရောင်စီအတွက် ကျောက်စရစ်ခဲ လေးလုံးစီ ရှိသည်။ အစုခွဲစနစ် (partition) တစ်ခုဖြင့် စုစုပေါင်းအလေးချိန်တူသော နှစ်ပုံအဖြစ် ခွဲနိုင်ပြီး အပုံတစ်ပုံစီ၌ အရောင်တိုင်းမှ ကျောက်စရစ်ခဲ နှစ်လုံးစီ ပါဝင်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အလေးချိန်များ <math>j,4n+1-j</math> ကို <math>1\leq j\leq2n</math> အတွက် အတွဲ (pair) ဖွဲ့ပါ။ အတွဲတိုင်း၏ အလေးချိန်သည် <math>4n+1</math> ဖြစ်သည်။ အနားထပ်ခွင့်ရှိသော ဂရပ် (multigraph) တစ်ခုကို အရောင်များက ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) ဖြစ်ပြီး အထက်ပါအတွဲများက အနားများ (edges) ဖြစ်စေရန် တည်ဆောက်ပါ။ အရောင်တူနှစ်လုံးပါသော အတွဲတစ်တွဲသည် မိမိထိပ်စွန်းမှတ်သို့ ပြန်ဆက်သော ကွင်းပိတ် (loop) တစ်ခု ဖြစ်စေပြီး ထိုထိပ်စွန်းမှတ်၏ ဒီဂရီ (degree) တွင် နှစ်ကြိမ် ထည့်တွက်သည်။ ထိပ်စွန်းမှတ်တိုင်း၏ ဒီဂရီသည် လေး ဖြစ်သည်။ ဆက်စပ်နေသော အစိတ်အပိုင်း (connected component) တစ်ခုစီတွင် အွိုင်လာကွင်းပိတ်လမ်းကြောင်း (Euler circuit) တစ်ခု ရှိသည်။ ထိပ်စွန်းမှတ် <math>v</math> ခုပါသော အစိတ်အပိုင်း (component) တစ်ခုတွင် အနား <math>2v</math> ခု ရှိသဖြင့် ယင်း၏ ကွင်းပိတ်လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အနားများကို အနီနှင့် အပြာ အလှည့်ကျ ခြယ်ပါ။ ထိပ်စွန်းမှတ်တိုင်း၌ ဝင်လာသော အနားနှင့် ၎င်းနောက် ဆက်ထွက်သွားသော အနားတို့၏ အရောင်များ မတူကြပါ။ ယင်းတွင် ကွင်းပိတ်လမ်းကြောင်း၏ နောက်ဆုံးအနားနှင့် ပထမအနားတို့လည်း ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုစီ၌ အရောင်တစ်ရောင်စီအတွက် အနားနှင့် ထိပ်စွန်းမှတ် တည်ရှိဆက်စပ်မှု (incidence) နှစ်ခုစီ ရှိသည်။ အနီရောင်အတွဲတိုင်းမှ ကျောက်စရစ်ခဲနှစ်လုံးစလုံးကို တစ်ပုံထဲ၌ ထားပြီး အပြာရောင်အတွဲတိုင်းမှ နှစ်လုံးစလုံးကို အခြားတစ်ပုံထဲ၌ ထားပါ။ အပုံတစ်ပုံစီ၌ မူလအရောင်တစ်ရောင်စီမှ ကျောက်စရစ်ခဲ နှစ်လုံးစီ ပါဝင်သဖြင့် ကျောက်စရစ်ခဲ <math>2n</math> လုံးကို အတွဲ <math>n</math> တွဲအဖြစ် ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အပုံနှစ်ပုံစလုံး၏ စုစုပေါင်းအလေးချိန်သည် <math>n(4n+1)</math> ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.3, pp. 6–7.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - ကုမ္ပဏီနှစ်ခုလုံးက ဆက်သွယ်ပေးသော တောင်ပေါ်စခန်းအတွဲ (Problem 4: Mountain Stations Linked by Both Cable-Car Companies) ==== <blockquote> <math>n>1</math> သည် [[ကိန်းပြည့်]] (integer) ဖြစ်သည်။ အမြင့် မတူညီသော (distinct) တောင်ပေါ်စခန်း <math>n^2</math> ခု ရှိသည်။ ကုမ္ပဏီနှစ်ခု <math>A,B</math> တို့မှ တစ်ခုစီက ကေဘယ်ကား <math>k</math> စီးစီ ပြေးဆွဲပြီး ကားတစ်စီးစီသည် စခန်းတစ်ခုမှ ပိုမြင့်သော စခန်းတစ်ခုသို့ တိုက်ရိုက် ပြေးဆွဲသည်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုစီအတွက် စတင်ရာစခန်းအားလုံး (all) မတူညီကြသကဲ့သို့ ဆိုက်ရောက်ရာစခန်းအားလုံးလည်း မတူညီကြပါ။ ပိုမြင့်သော စခန်းမှ စတင်သည့် ကားသည် ပိုမြင့်သော စခန်းတွင်လည်း ဆိုက်ရောက်ရသည်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ ကားများကို [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခုအတိုင်း ဆက်တိုက်စီး၍ နိမ့်သောစခန်းမှ မြင့်သောစခန်းသို့ ရောက်နိုင်ပါက ထိုကုမ္ပဏီက ယင်းစခန်းနှစ်ခုကို ဆက်သွယ်ပေးသည်ဟု ခေါ်သည်။ ကုမ္ပဏီနှစ်ခုလုံးက ဆက်သွယ်ပေးသော စခန်းအတွဲတစ်တွဲ ရှိမည်ဟု အာမခံနိုင်သည့် အပေါင်းတန်ဖိုး <math>k</math> ၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) ကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အဖြေ (solution) မှာ <math>k=n^2-n+1</math> ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုစီအတွက် အဝင်ဒီဂရီ (indegree) နှင့် အထွက်ဒီဂရီ (outdegree) တို့သည် အများဆုံး (at most) တစ်သာ ရှိပြီး အမြင့်တိုးသွားခြင်းကြောင့် ကွင်းပိတ်များ (cycles) မရှိနိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် ယင်း၏ ဂရပ် (graph) သည် သီးသန့်ထိပ်စွန်းမှတ်များ (isolated vertices) အပါအဝင် [[လမ်းကြောင်း|လားရာပြလမ်းကြောင်းများ]] (directed paths) ၏ ပေါင်းစပ်စု (union) ဖြစ်ပြီး အစိတ်အပိုင်း <math>n^2-k</math> ခု ရှိသည်။ ဖော်ပြထားသော <math>k</math> ၏ တန်ဖိုးအတွက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုစီ၌ လမ်းကြောင်း (path) <math>n-1</math> ခု ရှိသည်။ <math>A</math> ၏ လမ်းကြောင်းတစ်ခုခုတွင် အနည်းဆုံး (at least) စခန်း <math>n+1</math> ခု ပါဝင်သည်။ အကြောင်းမှာ <math>n(n-1)<n^2</math> ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထိုစခန်းများအနက် နှစ်ခုသည် <math>B</math> ၏ လမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်း၌ ပါဝင်သဖြင့် ကုမ္ပဏီနှစ်ခုလုံးက ဆက်သွယ်ပေးသော အတွဲတစ်တွဲကို ရရှိသည်။ ဤကန့်သတ်ချက်သည် အတိကျဆုံးဖြစ်ကြောင်း (sharpness) ပြရန် စခန်းများကို <math>(i,j)</math> ဟု အညွှန်းတပ်ပြီး <math>1\leq i,j\leq n</math> ဟုထားပါ။ အမြင့်အလိုက် အစီအစဉ်မှာ <math>(i-1)n+j</math> ဖြစ်သည်။ ကုမ္ပဏီ <math>A</math> ၏ ပြေးဆွဲမှုကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပါ။ :<math>(i,j)\longrightarrow(i,j+1)\quad(j<n),</math> ကုမ္ပဏီ <math>B</math> ၏ ပြေးဆွဲမှုကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပါ။ :<math>(i,j)\longrightarrow(i+1,j)\quad(i<n).</math> ကုမ္ပဏီတစ်ခုစီ၌ ကား <math>n^2-n</math> စီး ရှိသည်။ အမြင့်တိုးသွားသော ပမာဏများမှာ အသီးသီး (respectively) <math>1,n</math> ဟူသော ကိန်းသေများ (constants) ဖြစ်သဖြင့် လိုအပ်သော အစီအစဉ်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ ကုမ္ပဏီ <math>A</math> က အတန်း (row) တစ်တန်းတည်းရှိ စခန်းများကို ဆက်သွယ်ပေးပြီး <math>B</math> က တိုင် (column) တစ်တိုင်တည်းရှိ စခန်းများကို ဆက်သွယ်ပေးသည်။ မတူညီသော မည်သည့်စခန်းအတွဲမျှ သတ်မှတ်ချက်နှစ်ခုစလုံးကို မဖြည့်ဆည်းနိုင်ပါ။ ကားများကို ဖယ်ရှားခြင်းဖြင့် ပိုငယ်သော <math>k</math> တန်ဖိုးတိုင်းအတွက် ချေပဥပမာများ (counterexamples) ကို ရရှိသည်။<ref>Chen (2026), §2.1, pp. 8–9.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - ဂဏန်းသင်္ချာပျမ်းမျှနှင့် ဂျီဩမေတြီပျမ်းမျှ သတ်မှတ်ချက်ရှိသော ကတ်များ (Problem 5: Cards with an Arithmetic-Mean and Geometric-Mean Condition) ==== <blockquote> ကတ် <math>n>1</math> ချပ်မှ တစ်ချပ်စီပေါ်တွင် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) တစ်ခုစီ ရေးထားသည်။ မတူညီသော မည်သည့်ကတ်နှစ်ချပ်ပေါ်ရှိ ကိန်းများ၏ ဂဏန်းသင်္ချာပျမ်းမျှတန်ဖိုး (arithmetic mean) မဆို ကတ်တစ်ချပ် သို့မဟုတ် တစ်ချပ်ထက်ပိုသော ကတ်များပါသည့် စုစည်းမှု (collection) တစ်ခုခုပေါ်ရှိ ကိန်းများ၏ ဂျီဩမေတြီပျမ်းမျှတန်ဖိုး (geometric mean) ဖြစ်သည်။ မည်သည့် <math>n</math> တန်ဖိုးများအတွက် ကိန်းအားလုံး တူညီနေရမည်နည်း။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>n>1</math> တန်ဖိုးတိုင်းအတွက် ထိုကောက်ချက်သည် မှန်သည်။ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) တစ်ခုကို အပေါင်းကိန်းပြည့် ထပ်ကိန်း (positive integer power) တင်၍ ကိန်းပြည့်တစ်ခု ရရှိပါက မူလရာရှင်နယ်ကိန်းကိုယ်တိုင်လည်း ကိန်းပြည့် ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အရှင်းဆုံးပုံစံ (lowest terms) ဖြင့် ရေးသားခြင်းမှ တွေ့နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကတ်နှစ်ချပ်စီအတွက် ဂဏန်းသင်္ချာပျမ်းမျှတန်ဖိုးတိုင်းသည် ကိန်းပြည့်ဖြစ်ပြီး ကတ်အားလုံးပေါ်ရှိ ကိန်းများ၏ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံမသဘာဝ]] (parity) တူညီသည်။ ရေးထားသော ကိန်းများကို ၎င်းတို့၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) ဖြင့် စားပါ။ ထိုသို့ပြုလုပ်သော်လည်း အဆိုပြုယူဆချက် (hypothesis) မပြောင်းလဲပါ။ ရရှိသော ကိန်းများကို <math>a_1\geq\cdots\geq a_n</math> ဟု ရေးပါ။ ယင်းတို့၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်းသည် တစ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းကိန်းအားလုံးသည် မကိန်းများ (odd numbers) ဖြစ်ရမည်။ <math>a_1>1</math> ဟု ယူဆပြီး မကိန်းဖြစ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) <math>p\mid a_1</math> ကို ရွေးပါ။ အညွှန်းကိန်း (index) <math>k</math> ကို <math>p\nmid a_k</math> ဖြစ်သော ပထမဆုံးအညွှန်းကိန်းအဖြစ် ရွေးနိုင်သည်။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>u=\frac{a_1+a_k}{2}\in\mathbb Z,\qquad p\nmid u,\qquad u>a_k.</math> <math>u</math> ကို ခွင့်ပြုထားသော စုစည်းမှုတစ်ခု၏ ဂျီဩမေတြီပျမ်းမျှတန်ဖိုးအဖြစ် ဖော်ပြပါ။ ထိုစုစည်းမှုရှိ ကိန်းများ၏ [[မြှောက်လဒ်]] (product) သည် <math>u</math> ၏ ထပ်ကိန်း (power) တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ထိုကိန်းတစ်ခုမျှ <math>p</math> ဖြင့် စား၍မပြတ်ပါ (not divisible)။ ထိုကိန်းတစ်ခုစီ၏ အညွှန်းကိန်းသည် အနည်းဆုံး <math>k</math> ဖြစ်ပြီး တန်ဖိုးသည် အများဆုံး <math>a_k</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းတို့၏ ဂျီဩမေတြီပျမ်းမျှတန်ဖိုးသည် အများဆုံး <math>a_k</math> ဖြစ်ရမည်။ ယင်းသည် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>a_1=1</math> ဖြစ်ပြီး မူလကိန်းအားလုံး တူညီသည်။<ref>Chen (2026), §2.2, p. 10.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - အမှတ်များနှင့် အကွာအဝေးအောက်ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ပိုင်းခြားမျဉ်း (Problem 6: A Separating Line with a Distance Lower Bound) ==== <blockquote> အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိရှိသော ကိန်းသေ <math>c>0</math> တစ်ခု ရှိကြောင်း သက်သေပြပါ။ [[ကိန်းပြည့်]] <math>n>1</math> တိုင်းနှင့် [[အစု]] (set) <math>S</math> တိုင်းအတွက် ယင်းအစု၌ ပြင်ညီ (plane) ပေါ်ရှိ [[အမှတ်]] <math>n</math> ခု ပါဝင်ပြီး အမှတ်နှစ်ခုစီကြား အကွာအဝေးများ (pairwise distances) သည် အနည်းဆုံး တစ် ရှိပါက မျဉ်း (line) <math>\ell</math> တစ်ကြောင်းသည် <math>S</math> ကို ပိုင်းခြားပြီး အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ :<math>\operatorname{dist}(X,\ell)\geq c n^{-1/3}\qquad(X\in S).</math> မျဉ်းတစ်ကြောင်းက <math>S</math> ကို ပိုင်းခြားသည် (separates) ဆိုသည်မှာ <math>S</math> ၏ အမှတ်နှစ်ခုကို ဆက်သည့် မျဉ်းပိုင်း (segment) တစ်ခုခုက ယင်းမျဉ်းကို ဖြတ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ မေးခွန်းလွှာတွင် ပိုမိုအားနည်းသော ထပ်ကိန်းများ (exponents) <math>\alpha>1/3</math> အတွက်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းရမှတ် (partial credit) ရရှိနိုင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုထားသည်။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2020), English competition paper, Problem 6 and note, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ယူနစ်ဦးတည်ရာ (unit direction) တစ်ခုစီအတွက် <math>S</math> ကို မျဉ်းတစ်ကြောင်းပေါ်သို့ ပရိုဂျက်ရှင်း (projection) ချပြီး ရရှိသော ပရိုဂျက်ရှင်းအမှတ်များကို အစဉ်လိုက် စီပါ။ <math>\delta</math> ကို ဆက်တိုက်ပရိုဂျက်ရှင်းအမှတ်နှစ်ခုကြား အကြီးဆုံးကွာဟချက် (largest gap) အဖြစ် သတ်မှတ်ရာတွင် ဦးတည်ရာအားလုံးအပေါ်၌လည်း အကြီးဆုံးဖြစ်အောင် ရွေးပါ။ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) နှင့် ကျစ်လျစ်မှု (compactness) တို့ကြောင့် ဤအကြီးဆုံးတန်ဖိုး (maximum) ရှိသည်။ အကြီးဆုံးကွာဟချက်၏ အလယ်မှတ်ကို ဖြတ်၍ ပရိုဂျက်ရှင်းချထားသော မျဉ်းနှင့် [[ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု|ထောင့်မှန်ကျသော]] (perpendicular) မျဉ်းသည် <math>S</math> ကို ပိုင်းခြားပြီး အမှတ်တိုင်းမှ အကွာအဝေး (distance) အနည်းဆုံး <math>\delta/2</math> တွင် ရှိသည်။ <math>\delta</math> အတွက် အောက်ကန့်သတ်ချက် (lower bound) ရှာရန်သာ ကျန်သည်။ အကွာအဝေးအကြီးဆုံးဖြစ်သော အမှတ်အတွဲ (diametral pair) <math>A=(0,0),B=(R,0)</math> ကို ရွေးပါ။ ထိုအခါ <math>R\geq1</math> ဖြစ်သည်။ အမှတ်တိုင်းသည် အချင်းဝက် (radius) <math>R</math> ရှိပြီး ဗဟိုများ (centres) <math>A,B</math> ရှိသော နယ်နိမိတ်ပါဝင်သည့် အပိတ်ပြား (closed disc) နှစ်ခုစလုံးတွင် ပါဝင်သည်။ အမှတ်တစ်ခုစီ၏ အလျားလိုက် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] (horizontal coordinate) သည် အပိုင်းအခြား (interval) <math>[0,R]</math> အတွင်း၌ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>R\leq(n-1)\delta<n\delta.</math> ဗဟို <math>B</math> ရှိသော အပိတ်ပြားမှ <math>0\leq x\leq1/2</math> ဖြင့် ဖြတ်ယူထားသော အစွန်းပိုင်း (circular cap) ကို စဉ်းစားပါ။ ယင်း၏ ဒေါင်လိုက်အမြင့် (vertical height) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>H=2\sqrt{R-\frac14}<2\sqrt{n\delta}.</math> ထိုအပိုင်းတွင် <math>S</math> ၏ အမှတ် <math>m</math> ခု ပါရှိသည်ဟုထားပါ။ နောက်ထပ် အလျားလိုက်ပရိုဂျက်ရှင်းအမှတ်သည် <math>1/2</math> ထက်ကြီးပြီး ဆက်တိုက်အမှတ်နှစ်ခုကြား ကွာဟချက်အားလုံးသည် အများဆုံး <math>\delta</math> ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>m\delta>\frac12.</math> ထိုအစွန်းပိုင်းရှိ မည်သည့်အမှတ်နှစ်ခုကြားမဆို အလျားလိုက် အကွာအဝေး (horizontal separation) သည် အများဆုံး <math>1/2</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အမှတ်နှစ်ခုကြား အကွာအဝေးကန့်သတ်ချက်အရ ဒေါင်လိုက် အကွာအဝေး (vertical separation) သည် အနည်းဆုံး <math>\sqrt3/2</math> ဖြစ်ရမည်။ ထိုအမှတ်များကို ဒေါင်လိုက် အစဉ်လိုက်စီလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>H\geq(m-1)\frac{\sqrt3}{2}>\frac{\sqrt3}{2}\left(\frac1{2\delta}-1\right).</math> <math>\delta<1/4</math> ဖြစ်ပါက နောက်ဆုံးဖော်ပြချက်သည် <math>\sqrt3/(8\delta)</math> ထက်ကြီးသည်။ ယင်းကို <math>H</math> ၏ အထက်ကန့်သတ်ချက် (upper bound) နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\delta^3>\frac{3}{256n}>\frac1{125n}.</math> <math>\delta\geq1/4</math> ဖြစ်ပါက ကန့်သတ်ချက် <math>\delta\geq1/(5n^{1/3})</math> ကို တိုက်ရိုက် ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အခြေအနေတိုင်းတွင် ယင်းကန့်သတ်ချက် မှန်ကန်ပြီး အလယ်မှတ်ကို အသုံးပြုသော တည်ဆောက်ပုံက <math>c=1/10</math> ဖြင့် သက်သေပြလိုသော ရလဒ်ကို ရရှိစေသည်။<ref>Chen (2026), §2.3, pp. 11–12; projection-gap and circular-cap argument.</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 49 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 112 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 155 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 31 မှတ်၊ 24 မှတ်နှင့် 15 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 173 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2020), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်အမြင့်ဆုံး အသင်းဆယ်သင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ အီတလီနှင့် ပိုလန်တို့က ဆဋ္ဌမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2020), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 215 |- | 2 || ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ || 185 |- | 3 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 183 |- | 4 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 175 |- | 5 || ထိုင်းနိုင်ငံ || 174 |- | 6 || အီတလီနိုင်ငံ || 171 |- | 6 || ပိုလန်နိုင်ငံ || 171 |- | 8 || ဩစတြေးလျနိုင်ငံ || 168 |- | 9 || ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း || 167 |- | 10 || ဘရာဇီးနိုင်ငံ || 165 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူ (Individual Perfect Scorer) === Jinmin Li သည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ် ရရှိသော တစ်ဦးတည်းသော ပြိုင်ပွဲဝင် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2020), individual results, rank 1 entry.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Jinmin Li || 42 |} == COVID-19 ကြောင့် ရက်ရွှေ့ဆိုင်းခြင်းနှင့် နေရာအသီးသီးတွင် ဖြေဆိုခြင်း (COVID-19 Postponement and Distributed Competition) == COVID-19 ကြောင့် စီစဉ်ကျင်းပသူများသည် ပြိုင်ပွဲကို ဇူလိုင်လမှ စက်တင်ဘာလသို့ ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ရပြီး စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့၌ စုဝေးကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသော ပုံစံအစား နေရာအသီးသီးတွင် ဖြေဆိုသည့်ပုံစံကို အသုံးပြုခဲ့ရသည်။ ပြိုင်ပွဲဝင်များသည် မိမိတို့နိုင်ငံအသီးသီး၌ မေးခွန်းလွှာများကို ဖြေဆိုခဲ့ကြပြီး စီစဉ်ကျင်းပသူများက အဝေးမှ ကြီးကြပ်မှုကို ညှိနှိုင်းပေးခဲ့သည်။<ref>IMO 2020 Organising Committee (2020), organiser website, announcement on the pandemic and competition arrangements.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=61st IMO 2020 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2020/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2020 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2020/2020_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2020 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2020-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=61st IMO 2020 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2020/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=61st IMO 2020 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2020/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=IMO 2020 Organising Committee |title=61st International Mathematical Olympiad Saint-Petersburg Russia |website=IMO 2020 |date=2020 |url=https://imo2020.ru/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] mqxmahuoo9g4iz66xhvxhtkxolaboxg ၂၀၂၁ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293347 1059900 2026-10-24T00:30:23Z Mkant00 135890 "'''2021 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2021 International Mathematical Olympiad) သည် 62 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ စိန့်ပီတာစဘတ်မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059900 wikitext text/x-wiki '''2021 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2021 International Mathematical Olympiad) သည် 62 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့မှ စီမံကြီးကြပ်ကာ နေရာအသီးသီး၌ ခွဲ၍ကျင်းပသော ပြိုင်ပွဲအဖြစ် 2021 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 14 ရက်မှ 24 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 107 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 619 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), edition overview; the shortlist title page instead gives 16–24 July.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက 208 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ ရုရှားနိုင်ငံက 183 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက 172 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 19 ရက်နှင့် 20 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - နှစ်ထပ်ကိန်းဖြစ်သော ပေါင်းလဒ်ရှိသည့် ကတ်နှစ်ခုကို ရှာခြင်း (Problem 1: Finding Two Cards with a Perfect-Square Sum) ==== <blockquote> <math>n\geq100</math> ကို [[ကိန်းပြည့်]] (integer) ဟုထားပါ။ Ivan သည် <math>n,n+1,\ldots,2n</math> မှ ကိန်းတစ်ခုစီ (each) ကို ကတ်တစ်ခုပေါ်တွင် ရေးပြီး ကတ် <math>n+1</math> ခုကို နှစ်ပုံခွဲထားသည်။ အပုံတစ်ပုံတွင် ကိန်းနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သည် နှစ်ထပ်ကိန်း (perfect square) ဖြစ်သော ကတ်နှစ်ခု ရှိကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, Problem 1, p. 1; shortlisted problems with solutions, N2, p. 69.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အပိုင်းအခြား (interval) <math>[n,2n]</math> အတွင်း မတူညီသော (distinct) ကိန်းသုံးခုကို နှစ်ခုစီတွဲ၍ ရရှိသော ပေါင်းလဒ်များ (pairwise sums) အားလုံး (all) နှစ်ထပ်ကိန်းဖြစ်အောင် ရှာနိုင်လျှင် လုံလောက်သည်။ ကိန်းပြည့် <math>k\geq9</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရွေးပါ။ :<math>a=2k^2-4k,\qquad b=2k^2+1,\qquad c=2k^2+4k.</math> ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>a+b=(2k-1)^2,\qquad a+c=(2k)^2,\qquad b+c=(2k+1)^2.</math> အခြေအနေ (condition) <math>n\leq a<b<c\leq2n</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေနှင့် [[ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာထပ်တူညီမှု|ထပ်တူညီမှု]] (equivalence) ရှိသည်။ :<math>k^2+2k\leq n\leq2k^2-4k.</math> ဤအပိုင်းအခြားများသည် အနည်းဆုံး (at least) <math>99</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်တိုင်း (every) ကို ဖုံးလွှမ်းသည်။ ပထမအပိုင်းအခြားမှာ <math>[99,126]</math> ဖြစ်ပြီး ဆက်တိုက်ဖြစ်သော အပိုင်းအခြားများ (consecutive intervals) ထပ်နေကြသည်။ အကြောင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ :<math>2k^2-4k-\bigl((k+1)^2+2(k+1)\bigr)=k^2-8k-3\geq0\qquad(k\geq9).</math> ထိုသို့သော <math>k</math> ကို ရွေးပါ။ ကတ် <math>a,b,c</math> သုံးခုအနက် နှစ်ခုသည် အပုံတစ်ပုံတည်းတွင် ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သဖြင့် လိုအပ်သောရလဒ်ကို ရရှိသည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 3.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများ၏ နှစ်ထပ်ပေါင်းလဒ် မညီမျှခြင်း (Problem 2: An Inequality for Double Sums of Square Roots) ==== <blockquote> [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>n</math> တိုင်းနှင့် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) <math>x_1,\ldots,x_n</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါ မညီမျှခြင်း (inequality) ကို သက်သေပြပါ။ :<math>\sum_{i=1}^n\sum_{j=1}^n\sqrt{|x_i-x_j|}\leq\sum_{i=1}^n\sum_{j=1}^n\sqrt{|x_i+x_j|}.</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ဗလာ အစုဝင်အတွဲ (empty tuple) ကို ညီမျှခြင်းဖြစ်သည့်ကိစ္စ (equality case) အဖြစ် ခွင့်ပြုထားပြီး <math>n</math> အပေါ် [[သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း]] (mathematical induction) ကို အသုံးပြုမည်။ ကိန်းရှင် (variable) အားလုံးကို <math>t</math> ပမာဏ ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) က ဘယ်ဘက်ခြမ်းကို မပြောင်းလဲစေပါ (unchanged)။ ရွှေ့ပြောင်းပြီးနောက် ညာဘက်ခြမ်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>F(t)=\sum_{i,j}\sqrt{|x_i+x_j+2t|}.</math> ဤ[[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (continuous function) သည် <math>|t|\to\infty</math> ဖြစ်သည့်အခါ [[အနန္တ]] (infinity) သို့ တက်သွားသည်။ ထို့ပြင် ဆက်တိုက်ဖြစ်သော ပုံစံပြောင်းမှတ်များ (breakpoints) <math>t=-(x_i+x_j)/2</math> ကြားတွင် ခွက်သော (concave) ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်း၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) ကို ပုံစံပြောင်းမှတ်တစ်ခု၌ ရရှိသည်။ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုးရစေသော ရွှေ့ပြောင်းမှုတွင် ကိန်းရှင်အသစ်များ <math>y_i=x_i+t</math> သည် <math>y_i=0</math> ဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် မတူညီသော အညွှန်းကိန်းများ (indices) အတွက် <math>y_i=-y_j</math> ဖြစ်ခြင်း တစ်ခုခုကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ ပထမကိစ္စတွင် <math>y_i</math> ကို ဖယ်လိုက်လျှင် နှစ်ဖက်စလုံးမှ တူညီသော ပမာဏများကို ဖယ်ရှားလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယကိစ္စတွင် နှစ်ခုတွဲ (pair) ကို <math>u,-u</math> ဟု ရေးပါ။ ကျန်ကိန်းရှင် <math>z</math> တစ်ခုစီနှင့် တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်သော ကြက်ခြေခတ်ကိန်းပိုင်းများ (cross terms) ၏ ပေါင်းလဒ်မှာ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>2\bigl(\sqrt{|z-u|}+\sqrt{|z+u|}\bigr)</math> ထိုနှစ်ခုတွဲအတွင်းမှ ကိန်းပိုင်းများ၏ ပေါင်းလဒ်သည်လည်း နှစ်ဖက်စလုံးတွင် <math>2\sqrt{2|u|}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနှစ်ခုတွဲကို ဖယ်လိုက်လျှင်လည်း ပေါင်းလဒ်နှစ်ခု၏ ကွာခြားချက် (difference) မပြောင်းလဲပါ။ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း၏ အဆိုပြုယူဆချက် (induction hypothesis) အရ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုးရစေသော ရွှေ့ပြောင်းမှု၌ မညီမျှခြင်း မှန်သည်။ ထို့ကြောင့် မူလကိန်းရှင်များအတွက်လည်း မှန်သည်။<ref>Chen (2026), §1.2, p. 4.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟိုနှစ်ခုကို ဆက်သောမျဉ်းနှင့် မျဉ်းသုံးကြောင်းဆုံခြင်း (Problem 3: Concurrency with the Line Joining Two Circumcentres) ==== <blockquote> <math>AB>AC</math> ရှိသော [[တြိဂံ|ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ]] (acute triangle) <math>ABC</math> ၏ [[အမှတ်|အတွင်းပိုင်းအမှတ်]] (interior point) <math>D</math> သည် <math>\angle DAB=\angle CAD</math> ကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်စေရန် <math>E\in AC</math> နှင့် <math>F\in AB</math> တို့ကို ရွေးပါ။ :<math>\angle ADE=\angle BCD,\qquad\angle FDA=\angle DBC.</math> <math>CX=BX</math> ဖြစ်စေသော <math>X</math> သည် မျဉ်း (line) <math>AC</math> ပေါ်တွင် ရှိသည်။ <math>O_1,O_2</math> တို့သည် <math>ADC,EXD</math> တို့၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟိုများ (circumcentres) အသီးသီး (respectively) ဖြစ်လျှင် <math>BC,EF,O_1O_2</math> တို့သည် တစ်မှတ်တည်းတွင် ဆုံကြောင်း (concurrent) သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' တြိဂံ (triangle) <math>ABC</math> တွင် <math>D'</math> ကို <math>D</math> နှင့် ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (angle bisectors) အပေါ် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) ဖြင့် ဆက်စပ်သော ကွန်ဂျူဂိတ်အမှတ် (isogonal conjugate) ဟုထားပါ။ ဆိုလိုသည်မှာ တြိဂံ၏ ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) မှ မျက်နှာချင်းဆိုင်အနားပါမျဉ်းများသို့ ဆက်ထားပြီး ထိုကွန်ဂျူဂိတ်အမှတ်ကို ဖြတ်သော မျဉ်းပိုင်းများ (cevians) သည် <math>AD,BD,CD</math> တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ အတွင်းထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (internal angle bisectors) အပေါ် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိသော မျဉ်းပိုင်းများ (line segments) ဖြစ်သည်။ <math>AD</math> သည် ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းဖြစ်သဖြင့် <math>A,D,D'</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိသည် (collinear)။ ပေးထားသော ထောင့် (angle) အခြေအနေများအရ <math>C,E,D,D'</math> တို့နှင့် <math>B,F,D,D'</math> တို့သည် စက်ဝိုင်း (circle) တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် အသီးသီး ရှိကြသည် (cyclic)။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>AE\cdot AC=AD\cdot AD'=AF\cdot AB.</math> ထို့ကြောင့် <math>B,C,E,F</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ထို့ပြင် <math>EF\not\parallel BC</math> ဖြစ်သည်။ ပြိုင်သောမျဉ်းများ (parallel lines) ဖြစ်ပါက <math>AE/AC=AF/AB</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး အထက်ပါ ညီမျှခြင်းနှင့် <math>AB>AC</math> တို့နှင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်စေမည်။ <math>Z=EF\cap BC</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ စက်ဝိုင်းများ <math>(BCD)</math> နှင့် <math>(DEF)</math> သည် <math>D</math> ကို ထိမှတ် (point of tangency) အဖြစ်ရှိသော ထိစက်ဝိုင်းများ (tangent circles) ဖြစ်သည်။ အမှန်ပင် <math>\alpha=\angle BAD=\angle DAC</math> ဟုထားလျှင် <math>BCEF</math> ကို အသုံးပြု၍ ထောင့်ဆက်နွှယ်မှုများကို ဆက်တိုက်အသုံးပြုခြင်း (angle chasing) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\angle BDF=180^\circ-\alpha-\angle ABC=\angle FED+\angle DCB,</math> ဤသည်မှာ [[ထိမျဉ်း|ဘုံထိမျဉ်း]] (common tangent) ရှိခြင်းအတွက် စစ်ဆေးချက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>Z</math> မှ ဆွဲသော ဖြတ်မျဉ်းပိုင်းများ (secant segments) ၏ [[မြှောက်လဒ်]] (product) ဖြင့် ရရှိသော တူညီသည့် စက်ဝိုင်းဆိုင်ရာအစွမ်းများ (equal secant powers) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>ZD^2=ZB\cdot ZC=ZE\cdot ZF.</math> <math>M\ne A</math> ကို <math>AZ</math> နှင့် <math>(ABC)</math> တို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ် (second intersection) ဟုထားပါ။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>ZA\cdot ZM=ZB\cdot ZC=ZE\cdot ZF,</math> ထို့ကြောင့် <math>A,M,E,F</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ဤသို့ စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိခြင်းများနှင့် <math>CX=BX</math> ကို တွဲဖက်အသုံးပြုပြီး ဦးတည်ချက်သတ်မှတ်ထားသော ထောင့်များ (directed angles) ကို <math>180^\circ</math> မော်ဂျူလို (modulo) ဖြင့် စဉ်းစားလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\angle(EX,XB)=2\angle(AC,CB)=\angle(EM,BM).</math> ထို့ကြောင့် <math>B,E,X,M</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ <math>R=BM\cap AC</math> ဟုထားပါ။ စက်ဝိုင်းများ <math>(ABC)</math> နှင့် <math>(BEXM)</math> မှ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>RA\cdot RC=RM\cdot RB=RE\cdot RX.</math> ထို့ကြောင့် <math>R</math> သည် <math>(ADC)</math> နှင့် <math>(DEX)</math> တို့၏ အစွမ်းတူဝင်ရိုး (radical axis) ပေါ်တွင် ရှိသည်။ ၎င်းတို့၏ ဒုတိယဖြတ်မှတ်မှာ <math>N</math> ဖြစ်ပါက <math>R,D,N</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>RN\cdot RD=RA\cdot RC=RM\cdot RB,</math> ထို့ကြောင့် <math>B,D,M,N</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ စက်ဝိုင်းသုံးခု <math>(ADC),(BDMN),(DEX)</math> သည် လေးကြိုး (chord) <math>DN</math> ကို အတူမျှဝေထားပြီး ၎င်းတို့၏ ဗဟိုများ (centres) သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဗဟို <math>Z</math> နှင့် အချင်းဝက် (radius) <math>ZD</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းအခြေပြု ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းပုံဖော်မှု (inversion in a circle) ကို အသုံးပြုပါ။ စက်ဝိုင်းဆိုင်ရာအစွမ်း ထပ်တူညီမှုများ (power identities) အရ ထိုပုံဖော်မှုသည် <math>A,M</math> တို့နှင့် <math>B,C</math> တို့ကို အသီးသီး အပြန်အလှန် ရောက်စေပြီး <math>D</math> ကို မရွှေ့ပါ။ ထို့ကြောင့် <math>(ADC)</math> နှင့် <math>(MBD)</math> တို့ကို အပြန်အလှန် ရောက်စေသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဗဟိုများသည် <math>Z</math> နှင့် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ထိုဗဟိုများပါသော ဘုံမျဉ်းပေါ်တွင် <math>O_2</math> လည်း ရှိသဖြင့် <math>Z,O_1,O_2</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ အထောက်အကူပြုအမှတ်များ တိုက်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် စက်ဝိုင်းများထိခြင်း ဖြစ်ပေါ်သော ကိစ္စများကို <math>D</math> အား အတွင်းထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းပေါ်တွင် ရွှေ့လျားစေပြီး [[စုဆုံမှတ်]] (limit) ကို စဉ်းစားခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ <math>EF\not\parallel BC</math> ဖြစ်သဖြင့် အမှတ် (point) <math>Z</math> သည် အနန္တသို့ မရောက်ဘဲ တည်ရှိနေပြီး မူလဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟိုများသည် အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲနေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုကိစ္စများတွင်လည်း အလားတူ မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိခြင်း မှန်ကန်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), shortlisted problems with solutions, G7, Common remarks and Solution 1, pp. 60–61; Chen (2026), §1.3, pp. 5–6.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - စက်ဝိုင်းကို ဝန်းရံထားသော စတုဂံနှင့် မျဉ်းပိုင်းအလျားပေါင်းလဒ်များ (Problem 4: A Circumscribed Quadrilateral and Sums of Segment Lengths) ==== <blockquote> ဗဟို <math>I</math> ရှိသော စက်ဝိုင်း <math>\Gamma</math> သည် ခုံးသော စတုဂံ (convex quadrilateral) <math>ABCD</math> ၏ အနားလေးဖက်စလုံးကို ထိသည်။ <math>\Omega=(AIC)</math> ဟုထားပါ။ ရောင်ခြည်မျဉ်း (ray) <math>BA</math> သည် <math>A</math> ကို ကျော်၍ <math>\Omega</math> နှင့် <math>X</math> တွင် ဖြတ်ပြီး ရောင်ခြည်မျဉ်း <math>BC</math> သည် <math>C</math> ကို ကျော်၍ <math>Z</math> တွင် ဖြတ်သည်။ ရောင်ခြည်မျဉ်းများ <math>AD,CD</math> သည် <math>D</math> ကို ကျော်၍ <math>\Omega</math> နှင့် <math>Y,T</math> တို့တွင် အသီးသီး ဖြတ်သည်။ အောက်ပါအချက်ကို သက်သေပြပါ။ :<math>AD+DT+TX+XA=CD+DY+YZ+ZC.</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>P,Q,R,S</math> တို့ကို <math>AB,BC,CD,DA</math> ပေါ်ရှိ [[အမှတ်|ထိမှတ်များ]]ဟု အသီးသီး သတ်မှတ်ပြီး <math>O</math> ကို <math>\Omega</math> ၏ ဗဟိုဟုထားပါ။ <math>AI,CI</math> တို့သည် သက်ဆိုင်ရာအနားပါမျဉ်းများကြားရှိ ထောင့်များကို ထက်ဝက်ပိုင်းသဖြင့် ဖြတ်ယူထားသော စက်ဝိုင်းပြတ်မျဉ်းကွေးများ (arcs) တူညီခြင်းမှ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>IX=IY,\qquad IT=IZ.</math> <math>OI</math> အပေါ် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းသည် <math>\Omega</math> ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ <math>X,Y</math> တို့နှင့် <math>T,Z</math> တို့ကို အသီးသီး အပြန်အလှန် ရောက်စေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>TX=YZ</math> ဖြစ်သည်။ [[တြိဂံ|ထောင့်မှန်တြိဂံများ]] (right triangles) <math>IPX,ISY</math> သည် ထပ်တူကျသော တြိဂံများ (congruent triangles) ဖြစ်ကြပြီး <math>IRT,IQZ</math> တို့လည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>XP=YS</math> နှင့် <math>RT=QZ</math> ဖြစ်သည်။ ထိမျဉ်းပိုင်းအလျားများ (tangent lengths) တူညီခြင်းမှ <math>AP=AS</math>၊ <math>DR=DS</math> နှင့် <math>CR=CQ</math> ကို ရရှိသဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\begin{aligned} AD+DT+XA&=(AS+SD)+DT+XA=XP+RT,\\ CD+DY+ZC&=(CR+RD)+DY+ZC=QZ+YS. \end{aligned}</math> ဤဖော်ပြချက်နှစ်ခု တူညီသည်။ <math>TX=YZ</math> ကို ထပ်ပေါင်းလိုက်လျှင် လိုအပ်သောအဆိုကို သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), shortlisted problems with solutions, G2, p. 44; Chen (2026), §2.1, pp. 7–8.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - စက်ဝိုင်းပတ်လည်ရှိ သစ်ကြားသီးများကို အပြန်အလှန်နေရာလဲခြင်း (Problem 5: Swapping Walnuts Around a Circle) ==== <blockquote> Bushy နှင့် Jumpy တို့တွင် <math>1,\ldots,2021</math> ဟု အမှတ်စဉ်တပ်ထားသော သစ်ကြားသီး 2021 လုံး ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို စက်ဝိုင်းပတ်လည်ရှိ အပေါက် 2021 ပေါက်တွင် တစ်ပေါက်လျှင် တစ်လုံးစီ အလိုရှိရာအစီအစဉ် (arbitrary order) ဖြင့် ထည့်ထားသည်။ Jumpy သည် နေရာလဲမှု 2021 ကြိမ် ပြုလုပ်သည်။ <math>k</math> ကြိမ်မြောက်တွင် သစ်ကြားသီး <math>k</math> နှင့် လက်ရှိကပ်လျက်ရှိသော (adjacent) သစ်ကြားသီးနှစ်လုံးကို အပြန်အလှန်နေရာလဲသည်။ နေရာလဲမှုတစ်ကြိမ် (some move) <math>k</math> တွင် <math>a<k<b</math> ရှိသော သစ်ကြားသီးများ <math>a,b</math> ကို နေရာလဲရကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' ထိုသို့သော နေရာလဲမှု မဖြစ်ပေါ်ဟု ယူဆပါ။ <math>k</math> ကြိမ်မြောက် နေရာလဲပြီးနောက် သစ်ကြားသီး <math>k</math> ကို အနီရောင်ခြယ်ပါ။ ထိုနေရာလဲမှုမတိုင်မီ အနီရောင်သစ်ကြားသီးများ၏ အမှတ်စဉ်သည် <math>k</math> ထက်ငယ်ပြီး ကျန်သစ်ကြားသီးများ၏ အမှတ်စဉ်သည် အနည်းဆုံး <math>k</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အပြန်အလှန်နေရာလဲသော ကပ်လျက်သစ်ကြားသီးနှစ်လုံးသည် အရောင်တူကြသဖြင့် နေရာလဲခြင်းက အရောင်အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေပါ။ တစ်ခုတည်းသော ပြောင်းလဲမှုမှာ အရောင်တူသော ကပ်လျက်သစ်ကြားသီးနှစ်လုံးကြားရှိ သစ်ကြားသီး <math>k</math> အနီရောင်ဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမနေရာလဲမှုပြီးနောက် အနီရောင်မဟုတ်သော သစ်ကြားသီး 2020 လုံး ဆက်တိုက်ပါသော အတုံး (block) တစ်တုံး ရှိသည်။ အလျား (length) သည် အပေါင်းစုံကိန်း (positive even number) ဖြစ်သော အနီရောင်မဟုတ်သည့် အတုံးတစ်တုံး အမြဲကျန်နေရမည်။ အလျား 2 ရှိသော အတုံးသည် မပြောင်းလဲနိုင်ပါ။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ အစွန်းတစ်ဖက်စီရှိ သစ်ကြားသီးနှင့် ကပ်လျက်နှစ်လုံးသည် အရောင်မတူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပိုရှည်သော စုံကိန်းအလျားရှိ အတုံးတွင် အတွင်းဘက်ရှိ သစ်ကြားသီးတစ်လုံးသာ အနီရောင်ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထိုအခါ အတုံးကို အပေါင်းအလျားနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲလိုက်ပြီး ယင်းအလျားနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) ဖြစ်သဖြင့် တစ်ခုမှာ အပေါင်းစုံကိန်း ဖြစ်သည်။ အတုံးပြင်ပရှိ ပြောင်းလဲမှုများက ထိုအတုံးကို မထိခိုက်စေပါ။ ထို့ကြောင့် နေရာလဲမှုတိုင်းပြီးနောက် အနီရောင်မဟုတ်သော သစ်ကြားသီး အနည်းဆုံးတစ်လုံး ကျန်နေသည်။ ဤသည်မှာ နောက်ဆုံးနေရာလဲမှုပြီးနောက် သစ်ကြားသီး 2021 လုံးစလုံး အနီရောင်ဖြစ်ခြင်းနှင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §2.2, pp. 9–10.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - အစုပိုင်းပေါင်းလဒ်များမှ အစုအရွယ်အစားကို ကန့်သတ်ခြင်း (Problem 6: Bounding Set Size from Subset Sums) ==== <blockquote> <math>m\geq2</math> ကို [[ကိန်းပြည့်]]ဟုလည်းကောင်း၊ <math>A</math> ကို ကိန်းပြည့်များပါသော [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) ဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်ပါ။ ထိုကိန်းပြည့်များသည် [[အနုတ်ကိန်း]] (negative number) သို့မဟုတ် သုည ဖြစ်နိုင်သည်။ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (subsets) <math>B_1,\ldots,B_m\subseteq A</math> သည် အောက်ပါအချက်ကို ဖြည့်ဆည်းသည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>\sum_{a\in B_k}a=m^k\qquad(1\leq k\leq m).</math> <math>|A|\geq m/2</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2021), English competition paper, Problem 6, p. 2; shortlisted problems with solutions, A6, p. 5.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>r=|A|</math> ဟုထားပါ။ [[ဗက်တာ|ဂဏန်းဗက်တာများ]] (digit vectors) <math>(c_1,\ldots,c_m)\in\{0,\ldots,m-1\}^m</math> စုစုပေါင်း <math>m^m</math> ခုမှ အောက်ပါ မတူညီသော ကိန်းပြည့်များကို ရရှိသည်။ :<math>X=\sum_{k=1}^m c_km^k=\sum_{a\in A}a\left(\sum_{k:a\in B_k}c_k\right).</math> <math>a\in A</math> တစ်ခုစီအတွက် ကွင်းစကွင်းပိတ်အတွင်းရှိ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) သည် <math>\{0,\ldots,m(m-1)\}</math> တွင် ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် မြှောက်ဖော်ကိန်းဗက်တာများ (coefficient vectors) နှင့် ယင်းတို့မှရရှိသော ကိန်းပြည့်များသည် အများဆုံး (at most) <math>(m^2-m+1)^r</math> မျိုးသာ ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>m^m\leq(m^2-m+1)^r<m^{2r},</math> ဤနေရာတွင် အစုပိုင်းပေါင်းလဒ်များ သုညမဟုတ်ခြင်းမှ <math>r>0</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>r>m/2</math> ဖြစ်သဖြင့် လိုအပ်သော ကန့်သတ်ချက် (bound) ကို သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။ <math>A</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ၏ အပေါင်းအနုတ်လက္ခဏာများသည် ဤရေတွက်ခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက် (counting argument) ကို မထိခိုက်စေပါ။<ref>Chen (2026), §2.3, p. 11; the coefficient count includes both endpoints.</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 52 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 103 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 148 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 24 မှတ်၊ 19 မှတ်နှင့် 12 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 98 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်အမြင့်ဆုံး အသင်းဆယ်သင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ အစ္စရေးနှင့် အီတလီတို့က သတ္တမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့ပြီး ထိုင်ဝမ်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့က နဝမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 208 |- | 2 || ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ || 183 |- | 3 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 172 |- | 4 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 165 |- | 5 || ကနေဒါနိုင်ငံ || 151 |- | 6 || ယူကရိန်းနိုင်ငံ || 149 |- | 7 || အစ္စရေးနိုင်ငံ || 139 |- | 7 || အီတလီနိုင်ငံ || 139 |- | 9 || ထိုင်ဝမ် || 131 |- | 9 || ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း || 131 |} === တစ်ဦးတည်းသော အမှတ်ပြည့်ရရှိသူ (Sole Perfect Scorer) === Yichuan Wang သည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ် ရရှိသော တစ်ဦးတည်းသော ပြိုင်ပွဲဝင် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), individual results, rank 1 entry.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Yichuan Wang || 42 |} == အွန်လိုင်းကျင်းပမှုနှင့် တရုတ်အသင်း၏ ရွှေတံဆိပ်ခြောက်ခု (Online Format and Six Gold Medals for China) == COVID-19 ကြောင့် ခရီးသွားလာမှုကန့်သတ်ချက်များ ရှိသဖြင့် ပြိုင်ပွဲကို ဒုတိယနှစ်ဆက်တိုက် အွန်လိုင်းစနစ်ဖြင့် ကျင်းပခဲ့သည်။ အသင်းများသည် ဖြစ်နိုင်သည့်နေရာများတွင် မိမိတို့နိုင်ငံအတွင်း တစ်နေရာ၌ စုဝေးပြီး အဝေးမှ စာမေးပွဲကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>International Mathematical Olympiad Foundation (2022), “Virtual IMO 2021 – Russia”, main report.</ref> တရုတ်အသင်းဝင် ခြောက်ဦးစလုံး ရွှေတံဆိပ် ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2021), team results, China entry.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=62nd IMO 2021 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2021/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2021 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2021/2021_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2021 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2021-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=62nd International Mathematical Olympiad: Shortlisted Problems with Solutions |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2021/IMO2021SL.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=62nd IMO 2021 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2021/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=62nd IMO 2021 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2021/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad Foundation |title=Virtual IMO 2021 – Russia |website=International Mathematical Olympiad Foundation |date=2022-07-11 |url=https://imof.co/virtual-imo2021-again-in-st-petersburg/2022/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] pvtuol1sgrsp55eqcdwdjftfosqul9u ၂၀၂၂ နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ 0 293348 1059901 2026-10-24T00:38:14Z Mkant00 135890 "'''2022 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2022 International Mathematical Olympiad) သည် 63 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး နော်ဝေနိုင်ငံ အော်စလိုမြို့တွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059901 wikitext text/x-wiki '''2022 နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ''' (2022 International Mathematical Olympiad) သည် 63 ကြိမ်မြောက်ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး နော်ဝေနိုင်ငံ အော်စလိုမြို့တွင် 2022 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 6 ရက်မှ 16 ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။ နိုင်ငံပေါင်း 104 နိုင်ငံမှ ပြိုင်ပွဲဝင် 589 ဦး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), edition overview.</ref> အသင်းအလိုက် ရမှတ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံက 252 မှတ်ဖြင့် ပထမ၊ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံက 208 မှတ်ဖြင့် ဒုတိယနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက 207 မှတ်ဖြင့် တတိယ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), team results, ranks 1–3.</ref> == စာမေးပွဲကျင်းပပုံနှင့် အမှတ်ပေးစနစ် (Examination Format and Scoring) == စာမေးပွဲများကို ဇူလိုင်လ 11 ရက်နှင့် 12 ရက်တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ တစ်နေ့လျှင် ပုစ္ဆာသုံးပုဒ်ပါသော မေးခွန်းလွှာတစ်စောင်ကို လေးနာရီခွဲအတွင်း ဖြေဆိုရသည်။ ပုစ္ဆာတစ်ပုဒ်လျှင် ခုနစ်မှတ်စီ သတ်မှတ်ထားသဖြင့် စုစုပေါင်း အမှတ်ပြည့်မှာ 42 မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, pp. 1–2.</ref> == ပြိုင်ပွဲပုစ္ဆာများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ (Problems and Solution Approaches) == === ပထမနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 1 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 1 - ဒင်္ဂါးချိတ်တန်းများကို ရွှေ့၍ အမျိုးအစားတူ ဒင်္ဂါးများစုခြင်း (Problem 1: Grouping Coins by Moving Chains) ==== <blockquote> အော်စလိုဘဏ်သည် အလူမီနီယမ်ဒင်္ဂါး <math>A</math> နှင့် ကြေးဒင်္ဂါး <math>B</math> တို့ကို ထုတ်ဝေသည်။ [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] (positive integer) <math>n</math> အတွက် Marianne သည် အမျိုးအစားတစ်မျိုးလျှင် ဒင်္ဂါး <math>n</math> ပြားစီကို အတန်း (row) တစ်တန်းအဖြစ် စီထားသည်။ အမျိုးအစားတူဒင်္ဂါးများ ဆက်တိုက်ပါသော (consecutive) အပိုင်းကို ချိတ်တန်း (chain) ဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းပြည့် (integer) <math>1\leq k\leq2n</math> ကို ပုံသေထားပါ။ Marianne သည် ဘယ်ဘက်မှ ရေတွက်လျှင် <math>k</math> ခုမြောက်ဒင်္ဂါး ပါဝင်သော အရှည်ဆုံးချိတ်တန်းတစ်ခုလုံးကို ဘယ်ဘက်အစွန်းသို့ ရွှေ့ပြီး ကျန်ဒင်္ဂါးများ၏ အစီအစဉ်ကို မပြောင်းဘဲ (unchanged) ထားသည်။ ဤသို့ ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်သည်။ မူလအစီအစဉ်တိုင်း (every initial arrangement) မှ စတင်သောအခါ နောက်ဆုံးတွင် ပထမဒင်္ဂါး <math>n</math> ပြားစလုံး အမျိုးအစားတူဖြစ်လာစေမည့် နှစ်ခုတွဲများ (pairs) <math>(n,k)</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, Problem 1, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>n\leq k\leq\left\lceil\frac{3n}{2}\right\rceil.</math> အမြင့်ဆုံးချိတ်တန်းများ (maximal chains) ကို အတုံးများ (blocks) ဟုခေါ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အလျားများ (lengths) ကို <math>e_1,\ldots,e_m</math> ဟု ရေးပါ။ အတုံးတစ်တုံးကို ရွှေ့ခြင်းက <math>m</math> ကို မည်သည့်အခါမျှ မတိုးစေပါ။ ရွေးထားသောအတုံးသည် ပထမအတုံးဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးအတုံးဖြစ်ပြီး <math>m</math> စုံကိန်း (even number) ဖြစ်ခြင်း ရှိမှသာ (only if) <math>m</math> မပြောင်းလဲဘဲ ရှိနိုင်သည်။ အတွင်းဘက်အတုံးကို ရွှေ့လိုက်လျှင် ၎င်း၏ ဘေးနှစ်ဖက်ရှိ အမျိုးအစားတူအတုံးများ ပေါင်းသွားသည်။ ထို့ပြင် ပထမအတုံးမဟုတ်သော မကိန်းအညွှန်းကိန်း (odd index) ရှိသည့် အတုံးကို ရွှေ့လျှင်လည်း ထိုအတုံးသည် ပထမအတုံးနှင့် ပေါင်းသွားသည်။ <math>k<n</math> ဖြစ်လျှင် အစီအစဉ် <math>A^{n-1}B^nA</math> သည် မည်သည့်အခါမျှ မပြောင်းလဲဘဲ လိုအပ်သောအခြေအနေသို့ မရောက်ပါ။ <math>k>\lceil3n/2\rceil</math> ဖြစ်ပါက အမျိုးအစား အလှည့်ကျဖြစ်သော (alternating) အတုံးလေးတုံးကို အောက်ပါအလျားများဖြင့် အသုံးပြုပါ။ :<math>\left\lfloor\frac n2\right\rfloor,\quad\left\lfloor\frac n2\right\rfloor,\quad\left\lceil\frac n2\right\rceil,\quad\left\lceil\frac n2\right\rceil</math> အတုံးတိုင်း၏ အလျားသည် အနည်းဆုံး (at least) <math>2n+1-k</math> ဖြစ်သဖြင့် ရွေးချယ်ခံရသောအတုံးသည် အမြဲတမ်း နောက်ဆုံးအတုံး ဖြစ်သည်။ အတုံးများသည် အဆုံးမရှိ လှည့်ပတ်နေပြီး မည်သည့်အတုံးမျှ အလျား <math>n</math> မရှိပါ။ ပြောင်းပြန်အဆို (converse) အတွက် <math>n\leq k\leq\lceil3n/2\rceil</math> ဟု ယူဆပါ။ လိုအပ်သောအစီအစဉ်သို့ မရောက်မီ ပထမအတုံး၏ အလျားသည် အမျိုးအစားတစ်မျိုးစီရှိ ဒင်္ဂါးအရေအတွက်ထက် ငယ်သည်။ ထို့ပြင် <math>n\leq k</math> ဖြစ်သဖြင့် ထိုအတုံးကို မရွေးနိုင်ပါ။ ဆက်တိုက်ရွှေ့ခြင်းသုံးကြိမ်တွင် အတုံးအရေအတွက် <math>m>2</math> မပြောင်းလဲပါက <math>m\geq4</math> သည် စုံကိန်းဖြစ်ပြီး တစ်ကြိမ်စီ၌ နောက်ဆုံးအတုံးကို ရှေ့ဆုံးသို့ ရွှေ့ရသည်။ မူလအတုံးများ <math>e_m,e_{m-1},e_{m-2}</math> အားလုံး၏ အလျားသည် အနည်းဆုံး <math>q=2n+1-k</math> ရှိရမည်။ သို့သော် <math>e_m,e_{m-2}</math> တို့သည် အမျိုးအစားတူသဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>n\geq e_m+e_{m-2}\geq2q=4n+2-2k>n,</math> ဤသည်မှာ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အတုံးအရေအတွက်သည် ရွှေ့ခြင်းသုံးကြိမ်အတွင်း လျော့သွားပြီး နှစ်တုံးသာ ကျန်သည်အထိ ဆက်လျော့သွားသည်။ ထိုအခြေအနေသည် လိုအပ်သောအစီအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.1, p. 3.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 2 - တစ်ခုတည်းသော တွဲဖက်ကိန်းရှိစေသည့် ဖန်ရှင် (Problem 2: A Function with a Unique Partner for Each Number) ==== <blockquote> <math>x>0</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါ မညီမျှခြင်း (inequality) ကို ဖြည့်ဆည်းသော <math>y>0</math> တစ်ခုတည်းတိတိ (exactly one) ရှိစေမည့် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) <math>f:\mathbb R_{>0}\to\mathbb R_{>0}</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>xf(y)+yf(x)\leq2.</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, Problem 2, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' မညီမျှခြင်း မှန်သောအခါ <math>x,y</math> တို့ကို တွဲဖက်ကိန်းများ (partners) ဟု ခေါ်ပါ။ ဤဆက်သွယ်ချက်သည် အချိုးညီ ဆက်သွယ်ချက် (symmetric relation) ဖြစ်သည်။ မတူညီသော (distinct) <math>a,b</math> တို့သည် တွဲဖက်ကိန်းများဖြစ်ပါက တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (uniqueness) ကြောင့် ၎င်းတို့နှစ်ခုလုံး မိမိကိုယ်တိုင်နှင့် တွဲဖက်ကိန်း မဖြစ်နိုင်ပါ။ ထို့ကြောင့် <math>af(a)>1</math> နှင့် <math>bf(b)>1</math> ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>2\geq af(b)+bf(a)>\frac ab+\frac ba\geq2,</math> ဤသည်မှာ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်းတစ်ခုစီ၏ တစ်ခုတည်းသော တွဲဖက်ကိန်းသည် မိမိကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပြီး <math>f(x)\leq1/x</math> ဖြစ်သည်။ ပုံသေထားသော <math>x</math> အတွက် <math>y=1/f(x)</math> ဟုထားပါ။ အထက်ပါ ကန့်သတ်ချက် (bound) ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>xf(y)+yf(x)\leq\frac xy+1=xf(x)+1\leq2.</math> ထို့ကြောင့် <math>y</math> သည် <math>x</math> ၏ တွဲဖက်ကိန်းဖြစ်သဖြင့် <math>y=x</math> နှင့် <math>f(x)=1/x</math> ဖြစ်ရမည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ဤဖန်ရှင်အတွက် မညီမျှခြင်းမှာ <math>x/y+y/x\leq2</math> ဖြစ်ပြီး ယင်းမှန်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math>y=x</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref>Chen (2026), §1.2, p. 4.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 3 - မကိန်းသုဒ္ဓကိန်းများ၏ တစ်ခုတည်းသော စက်ဝိုင်းပုံအစီအစဉ် (Problem 3: Uniqueness of a Circular Ordering of Odd Primes) ==== <blockquote> <math>k</math> ကို [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]]ဟုလည်းကောင်း၊ <math>S</math> ကို [[သုဒ္ဓကိန်း|မကိန်းဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်းများ]] (odd primes) ပါဝင်သည့် [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) ဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်ပါ။ ကပ်လျက်ကိန်း (neighbour) နှစ်ခုစီ၏ [[မြှောက်လဒ်]] (product) သည် အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>x</math> တစ်ခုခု (some positive integer) အတွက် <math>x^2+x+k</math> ဖြစ်စေသော <math>S</math> ၏ စက်ဝိုင်းပုံအစီအစဉ် (circular ordering) သည် လှည့်ခြင်း (rotation) နှင့် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်း (reflection) ဖြင့် တူညီသွားသော အစီအစဉ်များကို တစ်မျိုးတည်းဟု သတ်မှတ်လျှင် အများဆုံး (at most) တစ်မျိုးသာ ရှိကြောင်း သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, Problem 3, p. 1.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>x\geq0</math> ကို ခွင့်ပြုထားသော ပိုအားကောင်းသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှုအဆိုကို သက်သေပြမည်။ မတူညီသော မကိန်းသုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်သည် ဤပုံစံရှိသောအခါ ၎င်းတို့ကို ဆက်ပါ။ <math>p</math> ကို သုဒ္ဓကိန်း (prime number) ဟုထားပြီး <math>q<p</math> ကို ၎င်းနှင့် ဆက်ထားသော ကပ်လျက်ကိန်းတစ်ခုဟု သတ်မှတ်ပါ။ ထိုအခါ <math>pq=x^2+x+k</math> နှင့် <math>x\geq0</math> ဖြစ်သည်။ <math>k>0</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>x<p</math> ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>x^2+x+k\equiv0\pmod p.</math> ဤ[[ညီမျှခြင်း|နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း]] (quadratic equation) တွင် <math>p</math> မော်ဂျူလို (modulo) အရ ကိန်းရင်း (root) အများဆုံးနှစ်ခုသာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>p</math> ထက်ငယ်သော ကပ်လျက်ကိန်း အများဆုံးနှစ်ခုသာ ရှိသည်။ ထိုသို့သော ကပ်လျက်ကိန်းနှစ်ခု <math>q,r</math> ရှိပြီး ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော <math>x,y\in\{0,\ldots,p-1\}</math> တို့ မတူညီကြဟု ယူဆပါ။ ဗီယက်၏ ကိန်းရင်းဆက်သွယ်ချက်များ (Vieta's relations) အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>x+y+1=p,\qquad xy\equiv k\pmod p.</math> <math>t=(xy-k)/p\in\mathbb Z</math> ဟုထားပါ။ မြှောက်လဒ်ကို ဖြန့်ရေးပြီး <math>x+y+1=p</math> ကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>p^2qr=(xy-k)^2+p(xy-k)+kp^2,</math> ထို့ကြောင့် <math>qr=t^2+t+k</math> ဖြစ်သည်။ လိုအပ်ပါက <math>t</math> ကို <math>-t-1</math> ဖြင့် အစားထိုး၍ အနုတ်မဟုတ်သော (nonnegative) ကိန်း ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>q,r</math> တို့လည်း ကပ်လျက်ကိန်းများ ဖြစ်သည်။ ယခု <math>|S|</math> အပေါ် [[သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း]] (mathematical induction) ကို အသုံးပြုပါ။ <math>|S|\leq3</math> ဖြစ်သောကိစ္စများမှာ ချက်ချင်းသိနိုင်သည်။ သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော မည်သည့် စက်ဝိုင်းပုံအစီအစဉ်တွင်မဆို အကြီးဆုံးသုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> သည် တူညီသော ကပ်လျက်ကိန်းနှစ်ခု <math>q,r</math> ကိုသာ ရှိရမည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းထက်ငယ်သော ကပ်လျက်ကိန်း အများဆုံးနှစ်ခုသာ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ <math>p</math> ကို ဖယ်ပြီး <math>q,r</math> ကို ဆက်လိုက်လျှင် <math>S\setminus\{p\}</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော စက်ဝိုင်းပုံအစီအစဉ် ရရှိသည်။ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းအရ ထိုအစီအစဉ်သည် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသည်။ မဖြစ်မနေရွေးရသော နှစ်ခုတွဲ <math>q,r</math> ကြားသို့ <math>p</math> ကို ပြန်ထည့်ခြင်းသည်လည်း လှည့်ခြင်းနှင့် အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားလျှင် တစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ပိုတင်းကျပ်သော မူလအဆိုလည်း မှန်ကန်သည်။<ref>Chen (2026), §1.3, p. 5; the product identity is expanded directly.</ref> === ဒုတိယနေ့ ပုစ္ဆာများ (Day 2 Problems) === ==== ပုစ္ဆာ 4 - ခုံးသော ပဉ္စဂံမှ အမှတ်လေးခု စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိခြင်း (Problem 4: Four Concyclic Points from a Convex Pentagon) ==== <blockquote> <math>ABCDE</math> သည် <math>BC=DE</math> ရှိသော ခုံးသော ပဉ္စဂံ (convex pentagon) ဖြစ်သည်။ [[အမှတ်|အတွင်းပိုင်းအမှတ်]] (interior point) <math>T</math> သည် အောက်ပါအချက်များကို ဖြည့်ဆည်းသည်။ :<math>TB=TD,\qquad TC=TE,\qquad\angle ABT=\angle TEA.</math> <math>P=AB\cap CD</math> နှင့် <math>Q=AB\cap CT</math> ဟုထားပြီး <math>P,B,A,Q</math> တို့သည် ထိုအစဉ်အတိုင်း ရှိသည်။ <math>R=AE\cap CD</math> နှင့် <math>S=AE\cap DT</math> ဟုထားပြီး <math>R,E,A,S</math> တို့သည် ထိုအစဉ်အတိုင်း ရှိသည်။ <math>P,S,Q,R</math> တို့သည် စက်ဝိုင်း (circle) တစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိကြောင်း (concyclic) သက်သေပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, Problem 4, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အနားသုံးစုံ အသီးသီးတူညီခြင်း (SSS) အရ <math>\triangle TBC\cong\triangle TDE</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>\angle BTC=\angle DTE</math> ဖြစ်သည်။ ပေးထားသော ထောင့် (angle) ညီမျှခြင်း (equality) နှင့် အမှတ်များ (points) ၏ အစဉ်အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\angle TBQ=\angle SET,\qquad\angle QTB=180^\circ-\angle BTC=180^\circ-\angle DTE=\angle ETS.</math> ထို့ကြောင့် <math>\triangle TBQ\sim\triangle TES</math> ဟူသော [[တြိဂံ|ဆင်တူတြိဂံများ]] (similar triangles) ကို ရရှိသဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\angle BQT=\angle TSE,\qquad\frac{TD}{TQ}=\frac{TB}{TQ}=\frac{TE}{TS}=\frac{TC}{TS}.</math> ထို့ကြောင့် <math>TD\cdot TS=TC\cdot TQ</math> ဖြစ်သည်။ <math>C,T,Q</math> တို့နှင့် <math>D,T,S</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် အသီးသီး ရှိပြီး (collinear) <math>T</math> သည် မျဉ်းပိုင်း (line segment) နှစ်ခုစလုံး၏ အတွင်း၌ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဖြတ်ဆုံလေးကြိုးများဆိုင်ရာ သီအိုရမ် (intersecting-chords theorem) ၏ ပြောင်းပြန်အဆိုအရ <math>C,D,Q,S</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။ ဤစက်ဝိုင်းနှင့် သတ်မှတ်ပေးထားသော အစဉ်များကို အသုံးပြုလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\angle RPQ=\angle RCQ-\angle PQC=\angle DSQ-\angle DSR=\angle RSQ.</math> ထို့ကြောင့် <math>P,Q,R,S</math> တို့သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ရှိသည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), shortlisted problems with solutions, G1, Solution 1, p. 44.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 5 - သုဒ္ဓကိန်းထပ်ကိန်းနှင့် ဖက်တိုရီရယ်ညီမျှခြင်း (Problem 5: A Prime-Power and Factorial Equation) ==== <blockquote> <math>p</math> [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ပြီး အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ဖြည့်ဆည်းသော [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]] သုံးခုတွဲများ (triples) <math>(a,b,p)</math> အားလုံးကို ရှာပါ။ :<math>a^p=b!+p.</math> </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, Problem 5, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' <math>a\geq2</math> မဖြစ်မနေ ဖြစ်ရမည်။ ဦးစွာ <math>a=p</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြမည်။ <math>a<p</math> ဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>b!=a^p-p\geq a^{p-1}\geq a^a>a!,</math> ဤနေရာတွင် <math>(a-1)a^{p-1}\geq2^{p-1}\geq p</math> ဖြစ်ခြင်းက ပထမမညီမျှခြင်းကို မှန်ကန်စေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>b>a</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>a\mid b!</math> နှင့် <math>a\mid p</math> ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ <math>1<a<p</math> အတွက် မဖြစ်နိုင်ပါ။ <math>a>p</math> ဖြစ်ပါက <math>b!=a^p-p>p^p-p\geq p!</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>b>p</math> နှင့် <math>p\mid a</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\nu_p(b!)=\nu_p(a^p-p)=1\quad\Longrightarrow\quad b<2p,</math> ဤနေရာတွင် <math>\nu_p</math> သည် <math>p</math> ၏ ထပ်ကိန်း (exponent) ကို ဖော်ပြသည်။ ဖက်တိုရီရယ် (factorial) ၏ ဆခွဲကိန်းများ (factors) ကို နှစ်ခုစီတွဲလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>(2p-1)!=p\prod_{j=1}^{p-1}j(2p-j)<p^{2p-1}.</math> ထို့ကြောင့် <math>a^p\leq(2p-1)!+p<p^{2p}</math> ဖြစ်သဖြင့် ကိန်းပြည့် <math>1<u<p</math> တစ်ခုအတွက် <math>a=pu</math> ဖြစ်သည်။ ယခု <math>u\leq b</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>u\mid b!</math> နှင့် <math>u\mid a^p</math> မှ <math>u\mid p</math> ကို ရရှိပြီး ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုကို ထပ်မံရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>b!=p^p-p</math> ကို ဖြေရှင်းရန်သာ ကျန်သည်။ <math>p=2,3</math> ဖြစ်သောကိစ္စများတွင် <math>b=2,4</math> ကို အသီးသီး (respectively) ရရှိသည်။ <math>p=5</math> ဖြစ်သောကိစ္စတွင် <math>6!<5^5-5<7!</math> ဖြစ်သဖြင့် အဖြေမရှိပါ။ <math>p\geq7</math> အတွက် <math>p^p-p>p!</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>b\geq p+1</math> ဖြစ်သည်။ 2-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်ကိန်းမြှင့်တင်ခြင်း ထပ်တူညီမှု (2-adic lifting-the-exponent identity) အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\nu_2(b!)=\nu_2(p^{p-1}-1)=2\nu_2(p-1)+\nu_2(p+1)-1=\nu_2\left(\frac{p-1}{2}(p-1)(p+1)\right).</math> ဤထပ်တူညီမှုကို နှစ်ထပ်ကိန်းနှစ်ခု၏ ကွာခြားချက်များ (differences of squares) ကို ထပ်ခါတလဲလဲ ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ မကိန်းထပ်ကိန်းများအတွက် ကွာခြားချက်တစ်ခု၏ [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း|2-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (2-adic valuation) တန်ဖိုး မပြောင်းလဲပါ။ ညာဘက်ရှိ မတူညီသော ဆခွဲကိန်းသုံးခုသည် <math>(p+1)!</math> တွင် ပါဝင်ပြီး <math>p+1\geq8</math> ဖြစ်သဖြင့် အခြားစုံကိန်းဆခွဲကိန်း အနည်းဆုံးတစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\nu_2((p+1)!)>\nu_2(b!)</math> ဖြစ်ပြီး <math>b\geq p+1</math> နှင့် ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဖြေအပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>(a,b,p)=(2,2,2),\qquad(3,4,3),</math> တိုက်ရိုက်အစားထိုးခြင်း (substitution) ဖြင့် နှစ်ခုစလုံး မှန်ကန်ကြောင်း စစ်ဆေးနိုင်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), shortlisted problems with solutions, N4, Solution 1, p. 64.</ref> ==== ပုစ္ဆာ 6 - နော်ဒစ်စတုရန်းရှိ အတက်လမ်းကြောင်းအရေအတွက်၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (Problem 6: The Minimum Number of Uphill Paths in a Nordic Square) ==== <blockquote> <math>n</math> ကို [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်]]ဟုထားပါ။ နော်ဒစ်စတုရန်း (Nordic square) ဆိုသည်မှာ ကိန်းပြည့် <math>1,\ldots,n^2</math> တစ်ခုစီ တစ်ကြိမ်တိတိပါသော <math>n\times n</math> ကွက်ပြား ဖြစ်သည်။ အနားတစ်ဖက်ကို အတူမျှဝေထားသော အကွက် (cell) နှစ်ခုကို ကပ်လျက်ရှိသည် (adjacent) ဟု ခေါ်သည်။ မိမိနှင့်ကပ်လျက်ရှိသော အကွက်အားလုံးရှိ ကိန်းများထက် ငယ်သောကိန်းပါသည့် အကွက်ကို ချိုင့်အကွက် (valley) ဟု ခေါ်သည်။ [[လမ်းကြောင်း|အတက်လမ်းကြောင်း]] (uphill path) ဆိုသည်မှာ ချိုင့်အကွက်တစ်ခုမှ စ၍ ကပ်လျက်အကွက်များကြား ရွှေ့သွားပြီး ကိန်းများ တိကျစွာ အစဉ်လိုက်တိုးသော (strictly increasing) အကွက်တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုပါသည့် [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သမျှ အတက်လမ်းကြောင်းစုစုပေါင်းအရေအတွက်၏ အငယ်ဆုံးတန်ဖိုး (minimum) ကို <math>n</math> ဖြင့် ဖော်ပြပါ။ </blockquote><ref>International Mathematical Olympiad (2022), English competition paper, Problem 6, p. 2.</ref> '''ဖြေရှင်းနည်း -''' အငယ်ဆုံးတန်ဖိုးသည် <math>2n^2-2n+1</math> ဖြစ်သည်။ '''အောက်ကန့်သတ်ချက် (Lower bound)''' ကပ်လျက်ရှိမှုတစ်ခုစီကို ကိန်းငယ်သောအကွက်မှ ကိန်းကြီးသောအကွက်သို့ ဦးတည်ချက် (orientation) သတ်မှတ်ပါ။ အနားများ (edges) <math>2n(n-1)</math> ခုအနက် တစ်ခုစီအတွက် ကိန်းငယ်သော အစွန်းမှတ် (endpoint) မှ နောက်ပြန်သွား၍ ကိန်းများ အစဉ်လိုက်လျော့သော လမ်းကြောင်း (decreasing path) အတိုင်း ချိုင့်အကွက်တစ်ခုအထိ သွားပါ။ ထို့နောက် ထိုလမ်းကြောင်းကို ပြောင်းပြန်လှန်ပြီး မူလအနားကို အဆုံး၌ ဆက်ထည့်ပါ။ ရရှိသော အတက်လမ်းကြောင်းများသည် နောက်ဆုံးအနားများ မတူညီကြသဖြင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီပါ။ ကိန်း 1 ပါသော အကွက်တစ်ခုတည်းရှိသည့် လမ်းကြောင်းက နောက်ထပ်တစ်ခု တိုးစေသဖြင့် ကန့်သတ်ချက်ကို သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။ '''တည်ဆောက်ပုံ -''' လှုံ့ဆော်ခံ ကပ်လျက်ရှိမှုဂရပ် (induced adjacency graph) သည် သစ်ပင်ဂရပ် (tree) ဖြစ်ပြီး ဖြည့်စွက်စု (complement) တွင် ကပ်လျက်အကွက်နှစ်ခု မရှိသော အကွက်များ၏ [[အစု]] (set) <math>\mathcal T</math> ကို ရှာနိုင်လျှင် လုံလောက်သည်။ ဤသစ်ပင်ဂရပ်၏ အမြစ်ထိပ်စွန်းမှတ် (root) တစ်ခုကို 1 ဟု အမှတ်စဉ်တပ်ပါ။ ထို့နောက် မိဘထိပ်စွန်းမှတ် (parent) တိုင်းသည် ၎င်း၏ ကလေးထိပ်စွန်းမှတ်များ (children) ထက် စောစွာရောက်သော အစဉ်ဖြင့် ကျန်သစ်ပင်ဂရပ်ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) ကို <math>2,\ldots,|\mathcal T|</math> ဟု အမှတ်စဉ်တပ်ပါ။ ပိုကြီးသော အမှတ်စဉ်အားလုံးကို <math>\mathcal T</math> ပြင်ပတွင် အလိုရှိရာ (arbitrarily) ထည့်ပါ။ ထိုအခါ သစ်ပင်ဂရပ်၏ ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုစီအတွက် အမြစ်ထိပ်စွန်းမှတ်မှ စသော အတက်လမ်းကြောင်း တစ်ခုတည်းတိတိ ရှိသည်။ သစ်ပင်ဂရပ်ပြင်ပရှိ ထိပ်စွန်းမှတ်တိုင်း၏ ကပ်လျက်ထိပ်စွန်းမှတ်များသည် သစ်ပင်ဂရပ်ထဲ၌သာ ရှိပြီး ၎င်း၏ အမှတ်စဉ်သည် ထိုကပ်လျက်ထိပ်စွန်းမှတ်တစ်ခုစီထက် ကြီးသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် လမ်းကြောင်း၏ နောက်ဆုံးထိပ်စွန်းမှတ်သာ ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုထိပ်စွန်းမှတ်သို့ ရောက်သော အတက်လမ်းကြောင်းများသည် ၎င်းနှင့် ဆက်နေသော အနားများ (incident edges) နှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီသည်။ ထို့ကြောင့် စုစုပေါင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>1+|E(\mathcal T)|+|E(\mathcal T,\mathcal T^c)|=1+2n(n-1).</math> <math>\mathcal T</math> ကို အတိအကျ တည်ဆောက်ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) <math>(c,r)</math> သည် တိုင် (column) နှင့် အတန်းကို အသီးသီး ဖော်ပြသည်။ ကွက်ပြားပြင်ပသို့ ရောက်နေသော ကိုဩဒိနိတ်အားလုံးကို ပယ်ပါ။ <math>n=1</math> အတွက် တစ်ခုတည်းသောအကွက်ကို ယူပါ။ <math>n=2</math> အတွက် အကွက်သုံးခုပါသော L ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် အစုကို ယူပါ။ <math>n\geq3</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပါ။ :<math>s=\begin{cases}1,&n\equiv1\pmod3,\\2,&n\equiv0,2\pmod3.\end{cases}</math> ပထမဦးစွာ ပထမတိုင်နှစ်တိုင်တွင် လမ်းကြောင်းတစ်ခုကို အမှတ်အသားပြုပါ။ ကိန်းပြည့် <math>k\geq0</math> တစ်ခုအတွက် <math>r=s+6k</math> ဖြစ်သော အကွက်များမှလွဲ၍ <math>(1,r)</math> အကွက်များကို အမှတ်အသားပြုပါ။ ထို့ပြင် အောက်ပါအကွက်များကို အမှတ်အသားပြုပါ။ :<math>(2,s+6k-1),\quad(2,s+6k),\quad(2,s+6k+1)\qquad(k\geq0).</math> ဤလမ်းကြောင်းသည် တိုင် 1 အတိုင်း သွားပြီး ချန်လှပ်ထားသော အကွက်တစ်ခုစီကို တိုင် 2 မှတစ်ဆင့် ရှောင်ကွင်းသွားသည်။ အတန်း <math>r_j=s+3j\leq n</math>၊ <math>j\geq0</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>j</math> စုံကိန်းဖြစ်ပါက <math>c_j=2</math> ဟုလည်းကောင်း၊ <math>j</math> မကိန်းဖြစ်ပါက <math>c_j=1</math> ဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်ပါ။ အလျားလိုက်အကိုင်း (horizontal branch) နှင့် ၎င်း၏ အလှည့်ကျအစွယ်များ (alternating teeth) ကို အောက်ပါအတိုင်း အမှတ်အသားပြုပါ။ :<math>\{(c,r_j):c_j\leq c\leq n\}\ \cup\ \{(c_j+2\ell,r_j-1),(c_j+2\ell,r_j+1):\ell\geq0\}.</math> အမှတ်အသားပြုထားသော အကွက်အားလုံးကို <math>\mathcal T</math> ဟုထားပါ။ အလျားလိုက်အကိုင်းတစ်ခုစီသည် ၎င်း၏ ပထမအကွက်တွင် မူလလမ်းကြောင်းနှင့် ဆက်နေပြီး ထပ်ထည့်ထားသော အစွယ်အားလုံးသည် အရွက်ထိပ်စွန်းမှတ်များ (leaves) ဖြစ်သည်။ ဆက်တိုက်အကိုင်းများသည် အတန်းသုံးတန်း ကွာပြီး အစွယ်များရှိသော တိုင်အညွှန်းကိန်းများ၏ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|စုံမသဘာဝ]] (parity) သည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သဖြင့် မတူညီသောအကိုင်းများကြား အပိုကပ်လျက်ရှိမှု မဖြစ်ပေါ်ပါ။ ထို့ကြောင့် လှုံ့ဆော်ခံဂရပ်သည် သစ်ပင်ဂရပ် ဖြစ်သည်။ အကိုင်းများကြားရှိ အတန်းတစ်တန်းစီတွင် အမှတ်အသားမပြုထားသော အကွက်များနှင့် အမှတ်အသားပြုထားသော အကွက်များ အလှည့်ကျရှိသည်။ ထိုသို့သော ဆက်တိုက်အတန်းနှစ်တန်းတွင် အမှတ်အသားမပြုထားသော အကွက်များ၏ တိုင်အညွှန်းကိန်းများသည် စုံမသဘာဝ ဆန့်ကျင်ဘက်ရှိကြသည်။ တိုင် 1 တွင် ချန်လှပ်ထားသော အကွက်များနှင့် ကပ်လျက်ရှိသည့် အကွက်များသည်လည်း အမှတ်အသားပြုထားသော အကွက်များသာ ဖြစ်သည်။ <math>s</math> ကို ရွေးချယ်ထားပုံကြောင့် နယ်နိမိတ်အတန်း (boundary row) နှစ်တန်းစလုံးကို ဖုံးလွှမ်းသည်။ ထို့ကြောင့် အမှတ်အသားမပြုထားသော အကွက်နှစ်ခု ကပ်လျက်မရှိသဖြင့် တည်ဆောက်ပုံ ပြည့်စုံပြီ ဖြစ်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), shortlisted problems with solutions, C8, pp. 38–39; Chen (2026), §2.3, pp. 9–10.</ref> == ဆုတံဆိပ်များနှင့် ပြိုင်ပွဲရလဒ်များ (Medals and Competition Results) == ရွှေတံဆိပ် 44 ခု၊ ငွေတံဆိပ် 101 ခုနှင့် ကြေးတံဆိပ် 140 ခု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ဆုတံဆိပ်များအတွက် အနည်းဆုံးရမှတ်များမှာ 34 မှတ်၊ 29 မှတ်နှင့် 23 မှတ်တို့ အသီးသီး ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပြိုင်ပွဲဝင် 210 ဦးက ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများ ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), edition overview, awards.</ref> === နိုင်ငံအလိုက် အသင်းအဆင့်နှင့် ရမှတ်များ (Team Rankings and Scores by Country) === အဆင့်ဆယ်အတွင်း ရရှိသော အသင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ အီရန်နှင့် ဂျပန်တို့က အဋ္ဌမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့ပြီး အစ္စရေးနှင့် အီတလီတို့က ဒသမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သဖြင့် ဇယားတွင် အသင်းဆယ့်တစ်သင်း ပါဝင်သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), team results, ranks 1–10.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! အသင်း !! ရမှတ် |- | 1 || တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ || 252 |- | 2 || ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ || 208 |- | 3 || အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု || 207 |- | 4 || ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ || 196 |- | 5 || ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ || 194 |- | 6 || ထိုင်းနိုင်ငံ || 193 |- | 7 || ဂျာမနီနိုင်ငံ || 192 |- | 8 || အီရန်အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ || 191 |- | 8 || ဂျပန်နိုင်ငံ || 191 |- | 10 || အစ္စရေးနိုင်ငံ || 188 |- | 10 || အီတလီနိုင်ငံ || 188 |} === တစ်ဦးချင်း အမှတ်ပြည့်ရရှိသူများ (Individual Perfect Scorers) === ပြိုင်ပွဲဝင် 10 ဦးသည် အမှတ်ပြည့် 42 မှတ်ဖြင့် ပထမအဆင့်ကို ပူးတွဲရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), individual results, rank 1 entries.</ref> {| class="wikitable" ! အဆင့် !! ပြိုင်ပွဲဝင် !! ရမှတ် |- | 1 || Galiia Sharafetdinova || 42 |- | 1 || Cheng Jiang || 42 |- | 1 || Yubo Liao || 42 |- | 1 || Jiayu Liu || 42 |- | 1 || Xiaoyu Qu || 42 |- | 1 || Yiran Zhang || 42 |- | 1 || Zhicheng Zhang || 42 |- | 1 || Yuya Oki || 42 |- | 1 || Ihor Pylaiev || 42 |- | 1 || Quy Dang Ngo || 42 |} == လူကိုယ်တိုင်ပြန်လည်ကျင်းပမှုနှင့် တရုတ်အသင်း၏ အမှတ်ပြည့်ရလဒ် (Return to In-Person Competition and China's Perfect Team Score) == အွန်လိုင်းပြိုင်ပွဲနှစ်ကြိမ်ပြီးနောက် ပြိုင်ပွဲကို လူကိုယ်တိုင်တက်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည့် စနစ်ဖြင့် ပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်။ သို့သော် အသင်းအချို့သည် အဝေးမှ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>International Mathematical Olympiad Foundation (2022), “IMO 2022 – Norway”, main report.</ref> တရုတ်ပြိုင်ပွဲဝင် ခြောက်ဦးစလုံး အမှတ်ပြည့်ရရှိခဲ့သဖြင့် အသင်းသည် ဖြစ်နိုင်သမျှ စုစုပေါင်းအမှတ်ပြည့် <math>6\cdot42=252</math> မှတ် ရရှိခဲ့သည်။<ref>International Mathematical Olympiad (2022), team results, China entry; individual results, Chinese contestants.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=63rd IMO 2022 |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/editions/2022/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=English (eng), day 1; English (eng), day 2 |website=International Mathematical Olympiad |date=2022 |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2022/2022_eng.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |last=Chen |first=Evan |title=IMO 2022 Solution Notes |website=Evan Chen |date=2026-09-27 |url=https://web.evanchen.cc/exams/IMO-2022-notes.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=IMO2022 Shortlisted Problems with Solutions |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/assets/documents/problems/2022/IMO2022SL.pdf |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=63rd IMO 2022 – Team Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/team/year/2022/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad |title=63rd IMO 2022 – Individual Results |website=International Mathematical Olympiad |url=https://www.imo-official.org/results/individual/year/2022/ |access-date=2026-10-23}} * {{Citation |author=International Mathematical Olympiad Foundation |title=IMO 2022 – Norway |website=International Mathematical Olympiad Foundation |date=2022-07-13 |url=https://imof.co/imo-2022-norway/2022/ |access-date=2026-10-23}} [[Category:နိုင်ငံတကာ သင်္ချာအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ]] ohu61yxhybp9ehkbkvhmzdozvnc8efb မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၄ 100 293349 1059907 2026-10-24T04:11:59Z Salai Rungtoi 22844 " {{Current events|year=2026|month=10|day=24|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059907 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=24|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} qrfqiox62s8tog2othqhbvkdpw0evvj အ.လ.က - ထန်းတပင် 0 293350 1059909 2026-10-24T04:35:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က - ထန်းတပင်]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က - ထန်းတပင် (ဇီးကုန်းမြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1059909 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က - ထန်းတပင် (ဇီးကုန်းမြို့နယ်)]] gw5z7hozqg4urc1ev9sho4m5peaelkr 1059910 1059909 2026-10-24T04:36:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က - ထန်းတပင် (ဇီးကုန်းမြို့နယ်)]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1059910 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံတွင် '''အ.လ.က - ထန်းတပင်''' အမည်ဖြင့် အောက်ပါအခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ *[[အ.လ.က - ထန်းတပင် (ဇီးကုန်းမြို့နယ်)]] *[[အ.လ.က - ထန်းတပင် (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} lchuuma398fvj8daybknycirw01mg3z အ.လ.က - ထန်းတပင် (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်) 0 293351 1059911 2026-10-24T04:38:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ထန်းတပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ထန်းတပင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ထန်းတပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059911 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ထန်းတပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ထန်းတပင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ထန်းတပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.000216137350247| 95.56158020847589|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2bizwz9uxebb4r4hfzk8yq7betmexkg အ.လ.က - ကောင်းစီ 0 293352 1059912 2026-10-24T04:40:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကောင်းစီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကောင်းစီရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ကောင်းစီရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059912 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကောင်းစီ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကောင်းစီရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ကောင်းစီရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၁၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.852711983787106| 95.66045793123813|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} fglwb5hoeovn2wthfoyy8vmy1vw79r1 အ.လ.က - သရက်တပင် 0 293353 1059913 2026-10-24T04:42:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သရက်တပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[သရက်တပင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059913 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သရက်တပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[သရက်တပင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.00802252168662| 95.6478656525935|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} h6z1xf9ymschq5fovn4yoh9hdywe2rh အ.လ.က - ငါးမြွေဇင်း 0 293354 1059914 2026-10-24T04:44:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ငါးမြွေဇင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ငါးမြွေဇင်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ငါးမြွေဇင်းရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059914 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ငါးမြွေဇင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ငါးမြွေဇင်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ငါးမြွေဇင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.1253019102497| 95.57647302837019|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} pgsh8k1y6a0w9f03w55771g8c7g80kr အ.လ.က - ဒလမဲ 0 293355 1059915 2026-10-24T04:46:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဒလမဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလမဲရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဒလမဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059915 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဒလမဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလမဲရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဒလမဲရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.763120836970675| 95.55218719165245|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} agpx7okvlgmqi9om4wqrlkyil0xx4ia အ.လ.က - သစ်ငုတ်တို 0 293356 1059916 2026-10-24T04:47:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - သစ်ငုတ်တို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[သစ်ငုတ်တိုရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|သစ်ငုတ်တိုရွာ]]ရှိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059916 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သစ်ငုတ်တို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[သစ်ငုတ်တိုရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|သစ်ငုတ်တိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.120169489359164| 95.7252688139831|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gja41wmazceidvxxtdgscb4585jcrp2 အ.လ.က - ဂုံမင်းခုန် 0 293357 1059918 2026-10-24T04:56:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ဂုံမင်းခုန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂုံမင်းခုံရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဂုံမင်းခုန်ရွာ]]ရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059918 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ဂုံမင်းခုန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂုံမင်းခုံရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဂုံမင်းခုန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၇၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.896562996851333| 95.71991548269578|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 15h3rofeltf622a3trf3po854povofu အ.လ.က - အလယ်ရွာ 0 293358 1059919 2026-10-24T04:58:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - အလယ်ရွာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[အလယ်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|အလယ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059919 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အလယ်ရွာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[အလယ်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|အလယ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.9512750431853| 95.65395228111214|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} otye0rkk1bcwpkw4owx4nn0yqe9kutt အ.လ.က - အုတ်ဖို 0 293359 1059921 2026-10-24T04:59:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က - အုတ်ဖို]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က - အုတ်ဖို (ရေတာရှည်မြို့နယ်)]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1059921 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က - အုတ်ဖို (ရေတာရှည်မြို့နယ်)]] kgdoipi2dg5tlmf96aa6j2ntcal1cq0 1059922 1059921 2026-10-24T04:59:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အ.လ.က - အုတ်ဖို (ရေတာရှည်မြို့နယ်)]] သို့ ပြန်ညွှန်းကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1059922 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံတွင် '''အ.လ.က - အုတ်ဖို'''အမည်ဖြင့် အောက်ပါအခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ *[[အ.လ.က - အုတ်ဖို (ရေတာရှည်မြို့နယ်)]] *[[အ.လ.က - အုတ်ဖို (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} 0xjqzk2r5n2d6u2lacua0p01qpf6ls6 အ.လ.က - အုတ်ဖို (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်) 0 293360 1059923 2026-10-24T05:01:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059923 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - အုတ်ဖို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[အုတ်ဖိုရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|အုတ်ဖိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.844964360499787| 95.62965219806172|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hma5tc417nykv2f57gmrodpv78116rs အ.လ.က - မြေနက်တောင် 0 293361 1059924 2026-10-24T05:02:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - မြေနက်တောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[မြေနက်တောင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|မြေနက်တောင်ရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059924 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - မြေနက်တောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[မြေနက်တောင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|မြေနက်တောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.173270971716953| 95.49190047169897|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gfud2ht39soxhzfx1f2g7bjs6hktvw2 အ.လ.က - ပြင်သာ 0 293362 1059925 2026-10-24T05:04:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ပြင်သာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပြင်သာ (အောက်)ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ပြင်သာရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059925 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ပြင်သာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပြင်သာ (အောက်)ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ပြင်သာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.157080165320725| 95.680455578129|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} oq157uc0y0d42a60v0he26ohq2283ja အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်လက်ကြီး 0 293363 1059926 2026-10-24T05:06:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်လက်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ မြောက်လက်ကြီးရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|မြောက်လ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059926 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်လက်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[မြောက်လက်ကြီးရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|မြောက်လက်ကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.961758831494354| 95.54891682006397|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} az77d1jy7yrq2chy9gv5cgl365awv0q အဲနိုရှိမ 0 293364 1059928 2026-10-24T05:15:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " အဲနိုရှိမ (江の島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059928 wikitext text/x-wiki အဲနိုရှိမ (江の島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ခတဆဲမြစ်၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်မသည် ခနဂဝခရိုင်၊ ဆဂမိပင်လယ်အော်အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ ဖုဂျိဆဝမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့နှင့် ယောခိုဟမမြို့တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 51ovuf9p5elv8az8p4227ock5y4pa9l 1059929 1059928 2026-10-24T05:18:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059929 wikitext text/x-wiki '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 5auk8ivo238eq8ab0ve0ye1111z8ime 1059930 1059929 2026-10-24T05:18:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1059930 wikitext text/x-wiki '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} gqjjmpz88u5uchtazmrr91rt4e0m6v8 1059931 1059930 2026-10-24T05:18:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1059931 wikitext text/x-wiki '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} lqhp2j9iltr6jm07oakfv2y2gf3l839 1059932 1059931 2026-10-24T05:19:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059932 wikitext text/x-wiki '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 2xikqy1kqq81in6783aee4lgknfh87d 1059933 1059932 2026-10-24T05:19:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059933 wikitext text/x-wiki '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] qiiqyh0cbggnh0y7hjsxbbmlfokrqws 1059934 1059933 2026-10-24T05:19:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1059934 wikitext text/x-wiki '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] qy0d0t5zvot7yg3uyxc4yd5hz3qmosu 1059937 1059934 2026-10-24T05:24:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059937 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] of9yryzth4wyjsuddjw7utfjcw1ur9i 1059943 1059937 2026-10-24T07:40:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1059943 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="Gallery" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|"Enoshima in the Sagami Province" by [[Hokusai]] (part of the series'' [[Thirty-six Views of Mount Fuji]]''), circa 1830 File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|Pilgrimage to the Cave Shrine of Benzaiten by Hiroshige Ando (c. 1850) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|Enoshima by Yuichi Takahashi. Between 1876 and 77. File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|Photograph by Kimbei Kusakabe. 1890s. File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|Lucky Gods' visit to Enoshima (1869) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|The Seven Ri Beach </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] d93ipgxs7foebnusqs0uoeanc073b75 ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ 14 293365 1059935 2026-10-24T05:20:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059935 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] 4x9atyvohmj5vu6vd0phyj2s762ev7g