ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2896 1060018 1048291 2026-10-25T03:16:20Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖွဲ့စည်းပုံ */ 1060018 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== ေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] c3m2p4sga0pbvd4ig7u3afauef4u61k 1060019 1060018 2026-10-25T03:21:04Z Dr Lotus Black 31011 /* အတိတ် */ 1060019 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 7zdy6t9x3ofqmn982kc9x5czpfeegyj 1060020 1060019 2026-10-25T03:27:10Z Dr Lotus Black 31011 /* အတိတ် */ 1060020 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] pxm1yestbjtmzz4koe76vvf8956526j 1060022 1060020 2026-10-25T03:30:45Z Dr Lotus Black 31011 /* အတိတ် */ 1060022 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 6gcoviqtatmyw4bdb3cetgphfp5ujtk 1060023 1060022 2026-10-25T03:36:36Z Dr Lotus Black 31011 /* အတိတ် */ 1060023 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] sg8flvj13n2pwrax3fuanel9t7286uf 1060024 1060023 2026-10-25T03:40:07Z Dr Lotus Black 31011 /* အတိတ် */ 1060024 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== ေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] klfx5fgd6dnvp7l92lm9nmvjpr7zztn 1060025 1060024 2026-10-25T03:40:32Z Dr Lotus Black 31011 /* ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ် */ 1060025 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 4zpq8fy8j534gflecq7bzmf3u95qndt 1060026 1060025 2026-10-25T03:42:02Z Dr Lotus Black 31011 /* ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ် */ 1060026 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] k8090jq4ky7glssjofqg32kqocql46m 1060027 1060026 2026-10-25T03:43:38Z Dr Lotus Black 31011 /* ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ် */ 1060027 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် == နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများကို နေမှ အကွာအဝေးကိုလိုက်၍ ရေတွက်လျှင် * (၁) [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * (၂) [[သောကြာဂြိုဟ်]] * (၃) [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * (၄) [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ** [[စီးရက်စ်]] *** [[ဂြိုဟ်ပဲ့ခါးပတ်]] * (၅) [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] * (၆) [[စနေဂြိုဟ်]] * (၇) [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * (၈) [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] ** [[ပလူတို]] ** [[အီရစ်(စ်)]] *** [[ကျူးပါး ခါးပတ်|ကွီးပါးဂြိုဟ်သိမ်အစုအဝေး]] *** [[Oort Cloud]] **** [[ကြယ်တံခွန်]] များ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] m73t1mgsqf4u4k0lqmb4swzdls7th6y 1060028 1060027 2026-10-25T03:46:28Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်တို့၏ အစီအစဉ် */ 1060028 wikitext text/x-wiki [[File:Solar planets.jpg|thumb|right|နေအဖွဲ့အစည်း၏ စကေးဓာတ်ပုံဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာ]]သည် နံပါတ် ၃ ဖြစ်သည်]] '''နေအဖွဲ့အစည်း''' ({{lang-en|Solar System}}) ဟု [[နက္ခတ္တဗေဒ]]အမည်ရှိသည်မှာ ဤလူသားတို့နေထိုင်ရာ [[ဂြိုဟ်စု|ဂြိုဟ်စု (planetary system)]] ဖြစ်ပြီး၊ ဗဟိုဒြပ်ထုအဖြစ် [[နေ|"နေ"ဟူသော ကြယ်]]က ရှိပြီး ဤ[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်တကွ အခြားသော [[ဂြိုဟ်]]ကြီး ၇ လုံးက ([[လ]]ကဲ့သို့သော) ဂြိုဟ်ရံဒြပ်ထုများ၊ ([[ပလူတို]]ကဲ့သို့သော) [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား|ဂြိုဟ်သိမ်]]၊ နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[ဥက္ကာမျော]]များ စသည်တို့နှင့် တကွ ပါဝင်နေပေမည်။ [[ဒြပ်ဆွဲမှု]]၏ [[အခြေခံ သက်ရောက်မှုကြီး|သက်ရောက်]]စီရင်မှုကြောင့်၊ ကမ္ဘာနှင့် အခြားဂြိုဟ်များက [[စက်ဝိုင်း]]အတိမှ သွေကာ [[ဘဲဥပုံ]] ကိုယ်စီ ယွင်းသော [[ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]များအတိုင်း နေကို လှည့်ပတ်လျက် ရှိ၏။ [[File:Solar System True Color MY.png|thumb|upright=2|နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပကတိအရောင်စစ်ပုံရိပ်]] အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို လူသားတို့၏ နှစ်ပေါင်းများစွာ အားထုတ်ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ရှာဖွေရာတွင် [[နက္ခတာရာကြည့်မှန်ပြောင်း]]တီထွင်နိုင်မှုသည် အရေးပါသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာ တီထွင်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိတော့သည့်တိုင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းတွင် အခြားသောသေးငယ်သည့် အရာဝတ္တုများအား နှစ်စဉ်နှင့်အမျှ ရှာဖွေတွေ့ရှိလျက်ပင်ရှိသည်။ ထိုသို့သောတွေ့ရှိမှုများအနက် သက်ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်ပေသည်။ လက်ရှိချိန်အထိ တွေ့ရှိရသည့် [[ဂြိုဟ်ရံလ]]မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၄၆၈ စင်းထိပင်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။<ref name="planetarymoons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |title=The Giant Planet Satellite and Moon Page |author=Sheppard, Scott S. |publisher=Departament of Terrestrial Magnetism at Carniege Institution for science |accessdate=2015-12-19 |archive-date=7 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |url-status=dead }}</ref><ref name="MPMJohnston">{{cite web|date=2015-12-01 |title=Asteroids with Satellites |publisher=Johnston's Archive |author=Wm. Robert Johnston |url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html |accessdate=2015-12-19}}</ref> == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] qr4bnutw34gyihv4w3gpflcpgeflb60 1060029 1060028 2026-10-25T04:00:29Z Dr Lotus Black 31011 expanding 1060029 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] i4vhr1cs620gi274ldm07bkpdrrhc13 1060030 1060029 2026-10-25T04:06:06Z Dr Lotus Black 31011 expanding 1060030 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] savyoqpsn9isrg9jtzf0kdqcwvatar9 1060031 1060030 2026-10-25T04:08:24Z Dr Lotus Black 31011 expanding 1060031 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] irw3qevu3nh98w4pr045f2ogdcfp4qd 1060033 1060031 2026-10-25T04:10:02Z Dr Lotus Black 31011 expanding 1060033 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] s5ibh89qver9txtkcis43lx77fy9kgb 1060034 1060033 2026-10-25T04:13:20Z Dr Lotus Black 31011 expanding 1060034 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} {{Astronomy-stub}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] fi0i0n682ptw2hauq8i1diuvyd3esjw 1060052 1060034 2026-10-25T07:34:29Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1060052 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] dwb81a135e440qa353i0c97uxxftvzw 1060053 1060052 2026-10-25T07:39:10Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း */ 1060053 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] buqo9m5m171drd8r8v0l3l7lwer27b5 1060054 1060053 2026-10-25T07:49:24Z Dr Lotus Black 31011 1060054 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော ပရောက်စီမာ စင်တောရိသည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရောက်စီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] lzkl4dv336cws5cqoldghxe2xpaebe6 1060056 1060054 2026-10-25T07:52:02Z Dr Lotus Black 31011 စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1060056 wikitext text/x-wiki '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] bscu40xid5rt4ronid2yo3fm9s0x9yt 1060057 1060056 2026-10-25T07:56:42Z Dr Lotus Black 31011 infobox 1060057 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | background = #efefef | title = Solar System | image = Solar System True Color EN.png | image_alt = A true-color image of the Solar System with sizes, but not distances, to scale. The order of the planets are from right to left. | caption = {{Longitem|The [[Sun]], [[Planets of the solar system|planets]], [[List of natural satellites|moons]], and [[List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Dwarf planets|dwarf planets]]{{Efn|The [[Asteroid Belt]], [[Kuiper Belt]], and [[Scattered Disc]] are not added because the individual asteroids are too small to be shown on the diagram.}}<br />(true color, sizes to scale, distances not to scale)|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4.568&nbsp;billion years{{refn|group=lower-alpha|name=AgeSolarSystem}} | location = {{Longitem|{{unbulleted list |{{nowrap|[[Local Interstellar Cloud]]}} |[[Local Bubble]]<ref name="JPL interstellar">{{cite web |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |title=Our Local Galactic Neighborhood | website= interstellar.jpl.nasa.gov |publisher=NASA |series=Interstellar Probe Project |year= 2000 |access-date=8 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |url-status=dead }}</ref> |[[Orion–Cygnus Arm]] |[[Milky Way]]<ref>{{Cite web |last=Hurt |first=R. |date=8 November 2017 |title=The Milky Way Galaxy |url=https://science.nasa.gov/resource/the-milky-way-galaxy/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref>}}}} | neareststar = {{Longitem|{{Ublist |[[Proxima Centauri]] |&nbsp;(4.2465&nbsp;[[Light-year|ly]])<ref name="lurie2014" group="D">{{cite journal |last1=Lurie |first1=John C. |last2=Henry |first2=Todd J. |last3=Jao |first3=Wei-Chun |last4=Quinn |first4=Samuel N. |last5=Winters |first5= Jennifer G. |last6=Ianna |first6=Philip A. |last7=Koerner |first7=David W. |last8= Riedel |first8=Adric R. |last9=Subasavage |first9=John P. | display-authors = 3| year= 2014 |title=The Solar neighborhood. XXXIV. A search for planets orbiting nearby M dwarfs using astrometry |journal=The Astronomical Journal |volume=148 |issue= 5 |pages=91 |arxiv=1407.4820 |bibcode= 2014AJ....148...91L |doi= 10.1088/0004-6256/148/5/91 |s2cid= 118492541 |issn = 0004-6256}}</ref> |[[Alpha Centauri]] |&nbsp;(4.36&nbsp;ly)<ref name="RECONS" group="D">{{cite web|work= astro.gsu.edu| publisher= Research Consortium On Nearby Stars, Georgia State University|date=7 September 2007|title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|access-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archive-date=12 November 2007| url-status=live}}</ref>}}}} | frostline = {{val|5|u=AU|p=~}}<ref name="Mumma">{{Cite journal |last1=Mumma |first1=M. J. |last2=Disanti |first2=M. A. |last3=Dello Russo |first3=N. |last4=Magee-Sauer |first4=K. |last5=Gibb |first5=E. |last6=Novak |first6=R. |display-authors = 3| year= 2003 |title=Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system |journal=Advances in Space Research |volume=31 |issue=12 |pages=2563–2575 |bibcode= 2003AdSpR..31.2563M |doi=10.1016/S0273-1177(03)00578-7}}</ref> | outerplanetname = [[Neptune]] | semimajoraxis = 30.07 AU<ref name=Horizons group="D">{{cite web |first=Donald K. |last=Yeomans |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27@0%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |title=HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8) |publisher=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] | website= jpl.nasa.gov|access-date=18 July 2014 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907055935/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27%400%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |url-status=live }}{{snd}}Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Neptune Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)</ref> | Kuiper_cliff = 50–70 AU<ref name="twotino">{{cite journal | first1= E. I.| last1= Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. | display-authors = 3| bibcode= 2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |s2cid=54079935}}</ref><ref name= "KuiperGap">{{cite journal |first1=C. | last1=de la Fuente Marcos |first2=R. | last2= de la Fuente Marcos |title=Past the outer rim, into the unknown: structures beyond the Kuiper Cliff |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters]] |volume=527 |issue=1 |pages= L110–L114 |url=https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |publication-date=20 September 2023 |date=January 2024 |access-date=28 September 2023 |bibcode=2024MNRAS.527L.110D |arxiv=2309.03885 |doi=10.1093/mnrasl/slad132 | doi-access=free |s2cid= |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028132004/https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |url-status=live}}</ref> | heliopause = detected at 120 AU<ref name="heliopause">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space|first=Tony|last=Greicius| website= nasa.gov| date=5 May 2015|access-date=19 April 2024|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|url-status=dead}}</ref> | hillsphere = {{cvt|0.865|-|1.1|pc|AU ly pc|order=out|lk=out}}<ref>{{cite journal |last1=Souami |first1=D. |last2= Cresson |first2=J. |last3=Biernacki |first3=C. |last4=Pierret |first4=F. |title=On the local and global properties of gravitational spheres of influence |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=21 August 2020 |volume= 496 |issue=4 |pages= 4287–4297 |doi= 10.1093/mnras/staa1520|doi-access=free | arxiv= 2005.13059 }}</ref><ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |pages=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live }}</ref> | noknown_stars = yes | noknown_planets = yes | stars = [[Sun]] | planets = {{Longitem|{{Plainlist|*[[Mercury (planet)|Mercury]] * [[Venus]] * [[Earth]] * [[Mars]] * [[Jupiter]] * [[Saturn]] * [[Uranus]] * [[Neptune]]}}}} | dwarfplanets = {{Longitem|{{Plainlist| * {{Dp|Ceres}} * {{Dp|Orcus}} * [[Pluto]] * [[Haumea]] * {{Dp|Quaoar}} * [[Makemake]] * {{Dp|Gonggong}} * [[Eris (dwarf planet)|Eris]] * {{Dp|Sedna}} * &nbsp;[[List of possible dwarf planets|''more candidates...'']] }}}} | satellites = 758<ref name="JPLbodies" group="D">{{Cite web |title=Solar System Objects |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707142304/https://ssd.jpl.nasa.gov/ |archive-date=7 July 2021 |access-date=14 August 2023 |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics }}</ref> | minorplanets = 1,462,402<ref name="MPCSummary" group="D">{{Cite web |title=Latest Published Data |url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=27 May 2024 |website=The International Astronomical Union Minor Planet Center |archive-date=5 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305034947/https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |url-status=live }}</ref> | comets = 4,629<ref name=MPCSummary group="D"/> | inclination = ~60°, to the ecliptic{{Refn |group=lower-alpha |name=angle}}<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = {{longitem|24,000–28,000 ly}}<ref name="francis14">{{cite journal |first1=Charles |last1=Francis |first2=Erik |last2=Anderson |s2cid= 119235554 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=June 2014 |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |bibcode= 2014MNRAS.441.1105F |arxiv=1309.2629}}</ref> | orbitalspeed = {{longitem|720,000&nbsp;km/h (450,000&nbsp;mi/h)<ref name="roughfactsofthesun" />}} | orbitalperiod = ~230 [[million year]]s<ref name="roughfactsofthesun">{{Cite web |title=Sun: Facts |url=https://science.nasa.gov/sun/facts/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |date=14 November 2017 |language=en-US |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419151126/https://science.nasa.gov/sun/facts/ |url-status=live }}</ref> | spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]] }} '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] l3kc95bugdhi24jtbwu1tl62308fjba 1060058 1060057 2026-10-25T07:59:19Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1060058 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | background = #efefef | title = Solar System | image = Solar System True Color EN.png | image_alt = A true-color image of the Solar System with sizes, but not distances, to scale. The order of the planets are from right to left. | caption = {{Longitem|The [[Sun]], [[Planets of the solar system|planets]], [[List of natural satellites|moons]], and [[List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Dwarf planets|dwarf planets]]{{Efn|The [[Asteroid Belt]], [[Kuiper Belt]], and [[Scattered Disc]] are not added because the individual asteroids are too small to be shown on the diagram.}}<br />(true color, sizes to scale, distances not to scale)|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4.568&nbsp;billion years{{refn|group=lower-alpha|name=AgeSolarSystem}} | location = {{Longitem|{{unbulleted list |{{nowrap|[[Local Interstellar Cloud]]}} |[[Local Bubble]]<ref name="JPL interstellar">{{cite web |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |title=Our Local Galactic Neighborhood | website= interstellar.jpl.nasa.gov |publisher=NASA |series=Interstellar Probe Project |year= 2000 |access-date=8 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |url-status=dead }}</ref> |[[Orion–Cygnus Arm]] |[[Milky Way]]<ref>{{Cite web |last=Hurt |first=R. |date=8 November 2017 |title=The Milky Way Galaxy |url=https://science.nasa.gov/resource/the-milky-way-galaxy/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref>}}}} | neareststar = {{Longitem|{{Ublist |[[Proxima Centauri]] |&nbsp;(4.2465&nbsp;[[Light-year|ly]])<ref name="lurie2014" group="D">{{cite journal |last1=Lurie |first1=John C. |last2=Henry |first2=Todd J. |last3=Jao |first3=Wei-Chun |last4=Quinn |first4=Samuel N. |last5=Winters |first5= Jennifer G. |last6=Ianna |first6=Philip A. |last7=Koerner |first7=David W. |last8= Riedel |first8=Adric R. |last9=Subasavage |first9=John P. | display-authors = 3| year= 2014 |title=The Solar neighborhood. XXXIV. A search for planets orbiting nearby M dwarfs using astrometry |journal=The Astronomical Journal |volume=148 |issue= 5 |pages=91 |arxiv=1407.4820 |bibcode= 2014AJ....148...91L |doi= 10.1088/0004-6256/148/5/91 |s2cid= 118492541 |issn = 0004-6256}}</ref> |[[Alpha Centauri]] |&nbsp;(4.36&nbsp;ly)<ref name="RECONS" group="D">{{cite web|work= astro.gsu.edu| publisher= Research Consortium On Nearby Stars, Georgia State University|date=7 September 2007|title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|access-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archive-date=12 November 2007| url-status=live}}</ref>}}}} | frostline = {{val|5|u=AU|p=~}}<ref name="Mumma">{{Cite journal |last1=Mumma |first1=M. J. |last2=Disanti |first2=M. A. |last3=Dello Russo |first3=N. |last4=Magee-Sauer |first4=K. |last5=Gibb |first5=E. |last6=Novak |first6=R. |display-authors = 3| year= 2003 |title=Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system |journal=Advances in Space Research |volume=31 |issue=12 |pages=2563–2575 |bibcode= 2003AdSpR..31.2563M |doi=10.1016/S0273-1177(03)00578-7}}</ref> | outerplanetname = [[Neptune]] | semimajoraxis = 30.07 AU<ref name=Horizons group="D">{{cite web |first=Donald K. |last=Yeomans |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27@0%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |title=HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8) |publisher=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] | website= jpl.nasa.gov|access-date=18 July 2014 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907055935/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27%400%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |url-status=live }}{{snd}}Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Neptune Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)</ref> | Kuiper_cliff = 50–70 AU<ref name="twotino">{{cite journal | first1= E. I.| last1= Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. | display-authors = 3| bibcode= 2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |s2cid=54079935}}</ref><ref name= "KuiperGap">{{cite journal |first1=C. | last1=de la Fuente Marcos |first2=R. | last2= de la Fuente Marcos |title=Past the outer rim, into the unknown: structures beyond the Kuiper Cliff |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters]] |volume=527 |issue=1 |pages= L110–L114 |url=https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |publication-date=20 September 2023 |date=January 2024 |access-date=28 September 2023 |bibcode=2024MNRAS.527L.110D |arxiv=2309.03885 |doi=10.1093/mnrasl/slad132 | doi-access=free |s2cid= |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028132004/https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |url-status=live}}</ref> | heliopause = detected at 120 AU<ref name="heliopause">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space|first=Tony|last=Greicius| website= nasa.gov| date=5 May 2015|access-date=19 April 2024|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|url-status=dead}}</ref> | hillsphere = {{cvt|0.865|-|1.1|pc|AU ly pc|order=out|lk=out}}<ref>{{cite journal |last1=Souami |first1=D. |last2= Cresson |first2=J. |last3=Biernacki |first3=C. |last4=Pierret |first4=F. |title=On the local and global properties of gravitational spheres of influence |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=21 August 2020 |volume= 496 |issue=4 |pages= 4287–4297 |doi= 10.1093/mnras/staa1520|doi-access=free | arxiv= 2005.13059 }}</ref><ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |pages=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live }}</ref> | noknown_stars = yes | noknown_planets = yes | stars = [[Sun]] | planets = {{Longitem|{{Plainlist|*[[Mercury (planet)|Mercury]] * [[Venus]] * [[Earth]] * [[Mars]] * [[Jupiter]] * [[Saturn]] * [[Uranus]] * [[Neptune]]}}}} | dwarfplanets = {{Longitem|{{Plainlist| * {{Dp|Ceres}} * {{Dp|Orcus}} * [[Pluto]] * [[Haumea]] * {{Dp|Quaoar}} * [[Makemake]] * {{Dp|Gonggong}} * [[Eris (dwarf planet)|Eris]] * {{Dp|Sedna}} * &nbsp;[[List of possible dwarf planets|''more candidates...'']] }}}} | satellites = 758<ref name="JPLbodies" group="D">{{Cite web |title=Solar System Objects |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707142304/https://ssd.jpl.nasa.gov/ |archive-date=7 July 2021 |access-date=14 August 2023 |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics }}</ref> | minorplanets = 1,462,402<ref name="MPCSummary" group="D">{{Cite web |title=Latest Published Data |url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=27 May 2024 |website=The International Astronomical Union Minor Planet Center |archive-date=5 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305034947/https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |url-status=live }}</ref> | comets = 4,629<ref name=MPCSummary group="D"/> | inclination = ~60°, to the ecliptic{{Refn |group=lower-alpha |name=angle}}<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = {{longitem|24,000–28,000 ly}}<ref name="francis14">{{cite journal |first1=Charles |last1=Francis |first2=Erik |last2=Anderson |s2cid= 119235554 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=June 2014 |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |bibcode= 2014MNRAS.441.1105F |arxiv=1309.2629}}</ref> | orbitalspeed = {{longitem|720,000&nbsp;km/h (450,000&nbsp;mi/h)<ref name="roughfactsofthesun" />}} | orbitalperiod = ~230 [[million year]]s<ref name="roughfactsofthesun">{{Cite web |title=Sun: Facts |url=https://science.nasa.gov/sun/facts/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |date=14 November 2017 |language=en-US |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419151126/https://science.nasa.gov/sun/facts/ |url-status=live }}</ref> | spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]] }} '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] ==မှတ်စု== {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] bzp31do0s3tgt7npiiy9ql9hm60rret 1060059 1060058 2026-10-25T08:01:03Z Dr Lotus Black 31011 /* မှတ်စု */ 1060059 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | background = #efefef | title = Solar System | image = Solar System True Color EN.png | image_alt = A true-color image of the Solar System with sizes, but not distances, to scale. The order of the planets are from right to left. | caption = {{Longitem|The [[Sun]], [[Planets of the solar system|planets]], [[List of natural satellites|moons]], and [[List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Dwarf planets|dwarf planets]]{{Efn|The [[Asteroid Belt]], [[Kuiper Belt]], and [[Scattered Disc]] are not added because the individual asteroids are too small to be shown on the diagram.}}<br />(true color, sizes to scale, distances not to scale)|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4.568&nbsp;billion years{{refn|group=lower-alpha|name=AgeSolarSystem}} | location = {{Longitem|{{unbulleted list |{{nowrap|[[Local Interstellar Cloud]]}} |[[Local Bubble]]<ref name="JPL interstellar">{{cite web |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |title=Our Local Galactic Neighborhood | website= interstellar.jpl.nasa.gov |publisher=NASA |series=Interstellar Probe Project |year= 2000 |access-date=8 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |url-status=dead }}</ref> |[[Orion–Cygnus Arm]] |[[Milky Way]]<ref>{{Cite web |last=Hurt |first=R. |date=8 November 2017 |title=The Milky Way Galaxy |url=https://science.nasa.gov/resource/the-milky-way-galaxy/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref>}}}} | neareststar = {{Longitem|{{Ublist |[[Proxima Centauri]] |&nbsp;(4.2465&nbsp;[[Light-year|ly]])<ref name="lurie2014" group="D">{{cite journal |last1=Lurie |first1=John C. |last2=Henry |first2=Todd J. |last3=Jao |first3=Wei-Chun |last4=Quinn |first4=Samuel N. |last5=Winters |first5= Jennifer G. |last6=Ianna |first6=Philip A. |last7=Koerner |first7=David W. |last8= Riedel |first8=Adric R. |last9=Subasavage |first9=John P. | display-authors = 3| year= 2014 |title=The Solar neighborhood. XXXIV. A search for planets orbiting nearby M dwarfs using astrometry |journal=The Astronomical Journal |volume=148 |issue= 5 |pages=91 |arxiv=1407.4820 |bibcode= 2014AJ....148...91L |doi= 10.1088/0004-6256/148/5/91 |s2cid= 118492541 |issn = 0004-6256}}</ref> |[[Alpha Centauri]] |&nbsp;(4.36&nbsp;ly)<ref name="RECONS" group="D">{{cite web|work= astro.gsu.edu| publisher= Research Consortium On Nearby Stars, Georgia State University|date=7 September 2007|title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|access-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archive-date=12 November 2007| url-status=live}}</ref>}}}} | frostline = {{val|5|u=AU|p=~}}<ref name="Mumma">{{Cite journal |last1=Mumma |first1=M. J. |last2=Disanti |first2=M. A. |last3=Dello Russo |first3=N. |last4=Magee-Sauer |first4=K. |last5=Gibb |first5=E. |last6=Novak |first6=R. |display-authors = 3| year= 2003 |title=Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system |journal=Advances in Space Research |volume=31 |issue=12 |pages=2563–2575 |bibcode= 2003AdSpR..31.2563M |doi=10.1016/S0273-1177(03)00578-7}}</ref> | outerplanetname = [[Neptune]] | semimajoraxis = 30.07 AU<ref name=Horizons group="D">{{cite web |first=Donald K. |last=Yeomans |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27@0%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |title=HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8) |publisher=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] | website= jpl.nasa.gov|access-date=18 July 2014 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907055935/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27%400%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |url-status=live }}{{snd}}Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Neptune Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)</ref> | Kuiper_cliff = 50–70 AU<ref name="twotino">{{cite journal | first1= E. I.| last1= Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. | display-authors = 3| bibcode= 2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |s2cid=54079935}}</ref><ref name= "KuiperGap">{{cite journal |first1=C. | last1=de la Fuente Marcos |first2=R. | last2= de la Fuente Marcos |title=Past the outer rim, into the unknown: structures beyond the Kuiper Cliff |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters]] |volume=527 |issue=1 |pages= L110–L114 |url=https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |publication-date=20 September 2023 |date=January 2024 |access-date=28 September 2023 |bibcode=2024MNRAS.527L.110D |arxiv=2309.03885 |doi=10.1093/mnrasl/slad132 | doi-access=free |s2cid= |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028132004/https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |url-status=live}}</ref> | heliopause = detected at 120 AU<ref name="heliopause">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space|first=Tony|last=Greicius| website= nasa.gov| date=5 May 2015|access-date=19 April 2024|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|url-status=dead}}</ref> | hillsphere = {{cvt|0.865|-|1.1|pc|AU ly pc|order=out|lk=out}}<ref>{{cite journal |last1=Souami |first1=D. |last2= Cresson |first2=J. |last3=Biernacki |first3=C. |last4=Pierret |first4=F. |title=On the local and global properties of gravitational spheres of influence |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=21 August 2020 |volume= 496 |issue=4 |pages= 4287–4297 |doi= 10.1093/mnras/staa1520|doi-access=free | arxiv= 2005.13059 }}</ref><ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |pages=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live }}</ref> | noknown_stars = yes | noknown_planets = yes | stars = [[Sun]] | planets = {{Longitem|{{Plainlist|*[[Mercury (planet)|Mercury]] * [[Venus]] * [[Earth]] * [[Mars]] * [[Jupiter]] * [[Saturn]] * [[Uranus]] * [[Neptune]]}}}} | dwarfplanets = {{Longitem|{{Plainlist| * {{Dp|Ceres}} * {{Dp|Orcus}} * [[Pluto]] * [[Haumea]] * {{Dp|Quaoar}} * [[Makemake]] * {{Dp|Gonggong}} * [[Eris (dwarf planet)|Eris]] * {{Dp|Sedna}} * &nbsp;[[List of possible dwarf planets|''more candidates...'']] }}}} | satellites = 758<ref name="JPLbodies" group="D">{{Cite web |title=Solar System Objects |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707142304/https://ssd.jpl.nasa.gov/ |archive-date=7 July 2021 |access-date=14 August 2023 |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics }}</ref> | minorplanets = 1,462,402<ref name="MPCSummary" group="D">{{Cite web |title=Latest Published Data |url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=27 May 2024 |website=The International Astronomical Union Minor Planet Center |archive-date=5 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305034947/https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |url-status=live }}</ref> | comets = 4,629<ref name=MPCSummary group="D"/> | inclination = ~60°, to the ecliptic{{Refn |group=lower-alpha |name=angle}}<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = {{longitem|24,000–28,000 ly}}<ref name="francis14">{{cite journal |first1=Charles |last1=Francis |first2=Erik |last2=Anderson |s2cid= 119235554 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=June 2014 |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |bibcode= 2014MNRAS.441.1105F |arxiv=1309.2629}}</ref> | orbitalspeed = {{longitem|720,000&nbsp;km/h (450,000&nbsp;mi/h)<ref name="roughfactsofthesun" />}} | orbitalperiod = ~230 [[million year]]s<ref name="roughfactsofthesun">{{Cite web |title=Sun: Facts |url=https://science.nasa.gov/sun/facts/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |date=14 November 2017 |language=en-US |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419151126/https://science.nasa.gov/sun/facts/ |url-status=live }}</ref> | spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]] }} '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဟီလီယမ်အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော ဂြိုဟ်များ၊ ဂြိုဟ်ပုများနှင့် ကျန်ရှိနေသော ဂြိုဟ်ငယ်အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ (ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၊ ခိုက်ပါး ခါးပတ်နှင့် အော့တ်တိမ်တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == မှတ်စု == {{Reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 4eqsso2cor8ffzq9n0yg2mpd8nrdc99 1060076 1060059 2026-10-25T09:19:48Z Dr Lotus Black 31011 လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060076 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | background = #efefef | title = Solar System | image = Solar System True Color EN.png | image_alt = A true-color image of the Solar System with sizes, but not distances, to scale. The order of the planets are from right to left. | caption = {{Longitem|The [[Sun]], [[Planets of the solar system|planets]], [[List of natural satellites|moons]], and [[List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Dwarf planets|dwarf planets]]{{Efn|The [[Asteroid Belt]], [[Kuiper Belt]], and [[Scattered Disc]] are not added because the individual asteroids are too small to be shown on the diagram.}}<br />(true color, sizes to scale, distances not to scale)|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4.568&nbsp;billion years{{refn|group=lower-alpha|name=AgeSolarSystem}} | location = {{Longitem|{{unbulleted list |{{nowrap|[[Local Interstellar Cloud]]}} |[[Local Bubble]]<ref name="JPL interstellar">{{cite web |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |title=Our Local Galactic Neighborhood | website= interstellar.jpl.nasa.gov |publisher=NASA |series=Interstellar Probe Project |year= 2000 |access-date=8 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |url-status=dead }}</ref> |[[Orion–Cygnus Arm]] |[[Milky Way]]<ref>{{Cite web |last=Hurt |first=R. |date=8 November 2017 |title=The Milky Way Galaxy |url=https://science.nasa.gov/resource/the-milky-way-galaxy/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref>}}}} | neareststar = {{Longitem|{{Ublist |[[Proxima Centauri]] |&nbsp;(4.2465&nbsp;[[Light-year|ly]])<ref name="lurie2014" group="D">{{cite journal |last1=Lurie |first1=John C. |last2=Henry |first2=Todd J. |last3=Jao |first3=Wei-Chun |last4=Quinn |first4=Samuel N. |last5=Winters |first5= Jennifer G. |last6=Ianna |first6=Philip A. |last7=Koerner |first7=David W. |last8= Riedel |first8=Adric R. |last9=Subasavage |first9=John P. | display-authors = 3| year= 2014 |title=The Solar neighborhood. XXXIV. A search for planets orbiting nearby M dwarfs using astrometry |journal=The Astronomical Journal |volume=148 |issue= 5 |pages=91 |arxiv=1407.4820 |bibcode= 2014AJ....148...91L |doi= 10.1088/0004-6256/148/5/91 |s2cid= 118492541 |issn = 0004-6256}}</ref> |[[Alpha Centauri]] |&nbsp;(4.36&nbsp;ly)<ref name="RECONS" group="D">{{cite web|work= astro.gsu.edu| publisher= Research Consortium On Nearby Stars, Georgia State University|date=7 September 2007|title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|access-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archive-date=12 November 2007| url-status=live}}</ref>}}}} | frostline = {{val|5|u=AU|p=~}}<ref name="Mumma">{{Cite journal |last1=Mumma |first1=M. J. |last2=Disanti |first2=M. A. |last3=Dello Russo |first3=N. |last4=Magee-Sauer |first4=K. |last5=Gibb |first5=E. |last6=Novak |first6=R. |display-authors = 3| year= 2003 |title=Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system |journal=Advances in Space Research |volume=31 |issue=12 |pages=2563–2575 |bibcode= 2003AdSpR..31.2563M |doi=10.1016/S0273-1177(03)00578-7}}</ref> | outerplanetname = [[Neptune]] | semimajoraxis = 30.07 AU<ref name=Horizons group="D">{{cite web |first=Donald K. |last=Yeomans |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27@0%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |title=HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8) |publisher=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] | website= jpl.nasa.gov|access-date=18 July 2014 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907055935/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27%400%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |url-status=live }}{{snd}}Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Neptune Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)</ref> | Kuiper_cliff = 50–70 AU<ref name="twotino">{{cite journal | first1= E. I.| last1= Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. | display-authors = 3| bibcode= 2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |s2cid=54079935}}</ref><ref name= "KuiperGap">{{cite journal |first1=C. | last1=de la Fuente Marcos |first2=R. | last2= de la Fuente Marcos |title=Past the outer rim, into the unknown: structures beyond the Kuiper Cliff |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters]] |volume=527 |issue=1 |pages= L110–L114 |url=https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |publication-date=20 September 2023 |date=January 2024 |access-date=28 September 2023 |bibcode=2024MNRAS.527L.110D |arxiv=2309.03885 |doi=10.1093/mnrasl/slad132 | doi-access=free |s2cid= |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028132004/https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |url-status=live}}</ref> | heliopause = detected at 120 AU<ref name="heliopause">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space|first=Tony|last=Greicius| website= nasa.gov| date=5 May 2015|access-date=19 April 2024|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|url-status=dead}}</ref> | hillsphere = {{cvt|0.865|-|1.1|pc|AU ly pc|order=out|lk=out}}<ref>{{cite journal |last1=Souami |first1=D. |last2= Cresson |first2=J. |last3=Biernacki |first3=C. |last4=Pierret |first4=F. |title=On the local and global properties of gravitational spheres of influence |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=21 August 2020 |volume= 496 |issue=4 |pages= 4287–4297 |doi= 10.1093/mnras/staa1520|doi-access=free | arxiv= 2005.13059 }}</ref><ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |pages=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live }}</ref> | noknown_stars = yes | noknown_planets = yes | stars = [[Sun]] | planets = {{Longitem|{{Plainlist|*[[Mercury (planet)|Mercury]] * [[Venus]] * [[Earth]] * [[Mars]] * [[Jupiter]] * [[Saturn]] * [[Uranus]] * [[Neptune]]}}}} | dwarfplanets = {{Longitem|{{Plainlist| * {{Dp|Ceres}} * {{Dp|Orcus}} * [[Pluto]] * [[Haumea]] * {{Dp|Quaoar}} * [[Makemake]] * {{Dp|Gonggong}} * [[Eris (dwarf planet)|Eris]] * {{Dp|Sedna}} * &nbsp;[[List of possible dwarf planets|''more candidates...'']] }}}} | satellites = 758<ref name="JPLbodies" group="D">{{Cite web |title=Solar System Objects |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707142304/https://ssd.jpl.nasa.gov/ |archive-date=7 July 2021 |access-date=14 August 2023 |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics }}</ref> | minorplanets = 1,462,402<ref name="MPCSummary" group="D">{{Cite web |title=Latest Published Data |url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=27 May 2024 |website=The International Astronomical Union Minor Planet Center |archive-date=5 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305034947/https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |url-status=live }}</ref> | comets = 4,629<ref name=MPCSummary group="D"/> | inclination = ~60°, to the ecliptic{{Refn |group=lower-alpha |name=angle}}<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = {{longitem|24,000–28,000 ly}}<ref name="francis14">{{cite journal |first1=Charles |last1=Francis |first2=Erik |last2=Anderson |s2cid= 119235554 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=June 2014 |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |bibcode= 2014MNRAS.441.1105F |arxiv=1309.2629}}</ref> | orbitalspeed = {{longitem|720,000&nbsp;km/h (450,000&nbsp;mi/h)<ref name="roughfactsofthesun" />}} | orbitalperiod = ~230 [[million year]]s<ref name="roughfactsofthesun">{{Cite web |title=Sun: Facts |url=https://science.nasa.gov/sun/facts/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |date=14 November 2017 |language=en-US |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419151126/https://science.nasa.gov/sun/facts/ |url-status=live }}</ref> | spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]] }} '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး [[ဟီလီယမ်]]အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော [[ဂြိုဟ်]]များ၊ [[ဂြိုဟ်ပု]]များနှင့် ကျန်ရှိနေသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၊ [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]၊ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]နှင့် [[အော့တ်တိမ်တိုက်]]တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ [[ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်]]အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် သောကြာဂြိုဟ်တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) တစ်စင်း ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ ကာဗွန်ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == မှတ်စု == {{Reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 2sg5wgeks36s2ggnidb2cgw1veq6fu6 1060078 1060076 2026-10-25T09:23:09Z Dr Lotus Black 31011 လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060078 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | background = #efefef | title = Solar System | image = Solar System True Color EN.png | image_alt = A true-color image of the Solar System with sizes, but not distances, to scale. The order of the planets are from right to left. | caption = {{Longitem|The [[Sun]], [[Planets of the solar system|planets]], [[List of natural satellites|moons]], and [[List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Dwarf planets|dwarf planets]]{{Efn|The [[Asteroid Belt]], [[Kuiper Belt]], and [[Scattered Disc]] are not added because the individual asteroids are too small to be shown on the diagram.}}<br />(true color, sizes to scale, distances not to scale)|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4.568&nbsp;billion years{{refn|group=lower-alpha|name=AgeSolarSystem}} | location = {{Longitem|{{unbulleted list |{{nowrap|[[Local Interstellar Cloud]]}} |[[Local Bubble]]<ref name="JPL interstellar">{{cite web |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |title=Our Local Galactic Neighborhood | website= interstellar.jpl.nasa.gov |publisher=NASA |series=Interstellar Probe Project |year= 2000 |access-date=8 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |url-status=dead }}</ref> |[[Orion–Cygnus Arm]] |[[Milky Way]]<ref>{{Cite web |last=Hurt |first=R. |date=8 November 2017 |title=The Milky Way Galaxy |url=https://science.nasa.gov/resource/the-milky-way-galaxy/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref>}}}} | neareststar = {{Longitem|{{Ublist |[[Proxima Centauri]] |&nbsp;(4.2465&nbsp;[[Light-year|ly]])<ref name="lurie2014" group="D">{{cite journal |last1=Lurie |first1=John C. |last2=Henry |first2=Todd J. |last3=Jao |first3=Wei-Chun |last4=Quinn |first4=Samuel N. |last5=Winters |first5= Jennifer G. |last6=Ianna |first6=Philip A. |last7=Koerner |first7=David W. |last8= Riedel |first8=Adric R. |last9=Subasavage |first9=John P. | display-authors = 3| year= 2014 |title=The Solar neighborhood. XXXIV. A search for planets orbiting nearby M dwarfs using astrometry |journal=The Astronomical Journal |volume=148 |issue= 5 |pages=91 |arxiv=1407.4820 |bibcode= 2014AJ....148...91L |doi= 10.1088/0004-6256/148/5/91 |s2cid= 118492541 |issn = 0004-6256}}</ref> |[[Alpha Centauri]] |&nbsp;(4.36&nbsp;ly)<ref name="RECONS" group="D">{{cite web|work= astro.gsu.edu| publisher= Research Consortium On Nearby Stars, Georgia State University|date=7 September 2007|title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|access-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archive-date=12 November 2007| url-status=live}}</ref>}}}} | frostline = {{val|5|u=AU|p=~}}<ref name="Mumma">{{Cite journal |last1=Mumma |first1=M. J. |last2=Disanti |first2=M. A. |last3=Dello Russo |first3=N. |last4=Magee-Sauer |first4=K. |last5=Gibb |first5=E. |last6=Novak |first6=R. |display-authors = 3| year= 2003 |title=Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system |journal=Advances in Space Research |volume=31 |issue=12 |pages=2563–2575 |bibcode= 2003AdSpR..31.2563M |doi=10.1016/S0273-1177(03)00578-7}}</ref> | outerplanetname = [[Neptune]] | semimajoraxis = 30.07 AU<ref name=Horizons group="D">{{cite web |first=Donald K. |last=Yeomans |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27@0%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |title=HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8) |publisher=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] | website= jpl.nasa.gov|access-date=18 July 2014 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907055935/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27%400%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |url-status=live }}{{snd}}Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Neptune Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)</ref> | Kuiper_cliff = 50–70 AU<ref name="twotino">{{cite journal | first1= E. I.| last1= Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. | display-authors = 3| bibcode= 2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |s2cid=54079935}}</ref><ref name= "KuiperGap">{{cite journal |first1=C. | last1=de la Fuente Marcos |first2=R. | last2= de la Fuente Marcos |title=Past the outer rim, into the unknown: structures beyond the Kuiper Cliff |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters]] |volume=527 |issue=1 |pages= L110–L114 |url=https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |publication-date=20 September 2023 |date=January 2024 |access-date=28 September 2023 |bibcode=2024MNRAS.527L.110D |arxiv=2309.03885 |doi=10.1093/mnrasl/slad132 | doi-access=free |s2cid= |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028132004/https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |url-status=live}}</ref> | heliopause = detected at 120 AU<ref name="heliopause">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space|first=Tony|last=Greicius| website= nasa.gov| date=5 May 2015|access-date=19 April 2024|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|url-status=dead}}</ref> | hillsphere = {{cvt|0.865|-|1.1|pc|AU ly pc|order=out|lk=out}}<ref>{{cite journal |last1=Souami |first1=D. |last2= Cresson |first2=J. |last3=Biernacki |first3=C. |last4=Pierret |first4=F. |title=On the local and global properties of gravitational spheres of influence |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=21 August 2020 |volume= 496 |issue=4 |pages= 4287–4297 |doi= 10.1093/mnras/staa1520|doi-access=free | arxiv= 2005.13059 }}</ref><ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |pages=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live }}</ref> | noknown_stars = yes | noknown_planets = yes | stars = [[Sun]] | planets = {{Longitem|{{Plainlist|*[[Mercury (planet)|Mercury]] * [[Venus]] * [[Earth]] * [[Mars]] * [[Jupiter]] * [[Saturn]] * [[Uranus]] * [[Neptune]]}}}} | dwarfplanets = {{Longitem|{{Plainlist| * {{Dp|Ceres}} * {{Dp|Orcus}} * [[Pluto]] * [[Haumea]] * {{Dp|Quaoar}} * [[Makemake]] * {{Dp|Gonggong}} * [[Eris (dwarf planet)|Eris]] * {{Dp|Sedna}} * &nbsp;[[List of possible dwarf planets|''more candidates...'']] }}}} | satellites = 758<ref name="JPLbodies" group="D">{{Cite web |title=Solar System Objects |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707142304/https://ssd.jpl.nasa.gov/ |archive-date=7 July 2021 |access-date=14 August 2023 |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics }}</ref> | minorplanets = 1,462,402<ref name="MPCSummary" group="D">{{Cite web |title=Latest Published Data |url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=27 May 2024 |website=The International Astronomical Union Minor Planet Center |archive-date=5 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305034947/https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |url-status=live }}</ref> | comets = 4,629<ref name=MPCSummary group="D"/> | inclination = ~60°, to the ecliptic{{Refn |group=lower-alpha |name=angle}}<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = {{longitem|24,000–28,000 ly}}<ref name="francis14">{{cite journal |first1=Charles |last1=Francis |first2=Erik |last2=Anderson |s2cid= 119235554 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=June 2014 |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |bibcode= 2014MNRAS.441.1105F |arxiv=1309.2629}}</ref> | orbitalspeed = {{longitem|720,000&nbsp;km/h (450,000&nbsp;mi/h)<ref name="roughfactsofthesun" />}} | orbitalperiod = ~230 [[million year]]s<ref name="roughfactsofthesun">{{Cite web |title=Sun: Facts |url=https://science.nasa.gov/sun/facts/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |date=14 November 2017 |language=en-US |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419151126/https://science.nasa.gov/sun/facts/ |url-status=live }}</ref> | spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]] }} '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး [[ဟီလီယမ်]]အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော [[ဂြိုဟ်]]များ၊ [[ဂြိုဟ်ပု]]များနှင့် ကျန်ရှိနေသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၊ [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]၊ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]နှင့် [[အော့တ်တိမ်တိုက်]]တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ [[ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်]]အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော [[ကြယ်ဖြူပု]] (white dwarf) တစ်စင်းအဖြစ် ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ [[ကာဗွန်]]ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော [[ဒြပ်စင်]]များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == မှတ်စု == {{Reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 6nb7dlsxfs8nutv1tsamizuzwqpcrtl 1060080 1060078 2026-10-25T09:28:41Z Dr Lotus Black 31011 လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060080 wikitext text/x-wiki {{Infobox planetary system | background = #efefef | title = Solar System | image = Solar System True Color EN.png | image_alt = A true-color image of the Solar System with sizes, but not distances, to scale. The order of the planets are from right to left. | caption = {{Longitem|The [[Sun]], [[Planets of the solar system|planets]], [[List of natural satellites|moons]], and [[List of gravitationally rounded objects of the Solar System#Dwarf planets|dwarf planets]]{{Efn|The [[Asteroid Belt]], [[Kuiper Belt]], and [[Scattered Disc]] are not added because the individual asteroids are too small to be shown on the diagram.}}<br />(true color, sizes to scale, distances not to scale)|style=padding:2px 0 4px 0;}} | age = 4.568&nbsp;billion years{{refn|group=lower-alpha|name=AgeSolarSystem}} | location = {{Longitem|{{unbulleted list |{{nowrap|[[Local Interstellar Cloud]]}} |[[Local Bubble]]<ref name="JPL interstellar">{{cite web |url=http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |title=Our Local Galactic Neighborhood | website= interstellar.jpl.nasa.gov |publisher=NASA |series=Interstellar Probe Project |year= 2000 |access-date=8 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131121061128/http://interstellar.jpl.nasa.gov/interstellar/probe/introduction/neighborhood.html |archive-date=21 November 2013 |url-status=dead }}</ref> |[[Orion–Cygnus Arm]] |[[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]<ref>{{Cite web |last=Hurt |first=R. |date=8 November 2017 |title=The Milky Way Galaxy |url=https://science.nasa.gov/resource/the-milky-way-galaxy/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref>}}}} | neareststar = {{Longitem|{{Ublist |[[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]] |&nbsp;(4.2465&nbsp;[[Light-year|ly]])<ref name="lurie2014" group="D">{{cite journal |last1=Lurie |first1=John C. |last2=Henry |first2=Todd J. |last3=Jao |first3=Wei-Chun |last4=Quinn |first4=Samuel N. |last5=Winters |first5= Jennifer G. |last6=Ianna |first6=Philip A. |last7=Koerner |first7=David W. |last8= Riedel |first8=Adric R. |last9=Subasavage |first9=John P. | display-authors = 3| year= 2014 |title=The Solar neighborhood. XXXIV. A search for planets orbiting nearby M dwarfs using astrometry |journal=The Astronomical Journal |volume=148 |issue= 5 |pages=91 |arxiv=1407.4820 |bibcode= 2014AJ....148...91L |doi= 10.1088/0004-6256/148/5/91 |s2cid= 118492541 |issn = 0004-6256}}</ref> |[[Alpha Centauri]] |&nbsp;(4.36&nbsp;ly)<ref name="RECONS" group="D">{{cite web|work= astro.gsu.edu| publisher= Research Consortium On Nearby Stars, Georgia State University|date=7 September 2007|title=The One Hundred Nearest Star Systems |url=http://www.astro.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|access-date=2 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20071112173559/http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|archive-date=12 November 2007| url-status=live}}</ref>}}}} | frostline = {{val|5|u=AU|p=~}}<ref name="Mumma">{{Cite journal |last1=Mumma |first1=M. J. |last2=Disanti |first2=M. A. |last3=Dello Russo |first3=N. |last4=Magee-Sauer |first4=K. |last5=Gibb |first5=E. |last6=Novak |first6=R. |display-authors = 3| year= 2003 |title=Remote infrared observations of parent volatiles in comets: A window on the early solar system |journal=Advances in Space Research |volume=31 |issue=12 |pages=2563–2575 |bibcode= 2003AdSpR..31.2563M |doi=10.1016/S0273-1177(03)00578-7}}</ref> | outerplanetname = [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] | semimajoraxis = 30.07 AU<ref name=Horizons group="D">{{cite web |first=Donald K. |last=Yeomans |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27@0%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |title=HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8) |publisher=[[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]] | website= jpl.nasa.gov|access-date=18 July 2014 |archive-date=7 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907055935/https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&COMMAND=%278%27&TABLE_TYPE=%27ELEMENTS%27&START_TIME=%272000-01-01%27&STOP_TIME=%272000-01-02%27&STEP_SIZE=%27200%20years%27&CENTER=%27%400%27&OUT_UNITS=%27AU-D%27 |url-status=live }}{{snd}}Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Neptune Barycenter" and "Center: Solar System Barycenter (@0)".)</ref> | Kuiper_cliff = 50–70 AU<ref name="twotino">{{cite journal | first1= E. I.| last1= Chiang |title=Resonance Occupation in the Kuiper Belt: Case Examples of the 5:2 and Trojan Resonances |journal=[[The Astronomical Journal]] |volume=126 |issue=1 |pages=430–443 |date=2003 |doi=10.1086/375207 |last2=Jordan |first2=A. B. |last3=Millis |first3=R. L. |last4=Buie |first4=M. W. |last5=Wasserman |first5=L. H. |last6=Elliot |first6=J. L. |last7=Kern |first7=S. D. |last8=Trilling |first8=D. E. |last9=Meech |first9=K. J. | display-authors = 3| bibcode= 2003AJ....126..430C |arxiv=astro-ph/0301458 |s2cid=54079935}}</ref><ref name= "KuiperGap">{{cite journal |first1=C. | last1=de la Fuente Marcos |first2=R. | last2= de la Fuente Marcos |title=Past the outer rim, into the unknown: structures beyond the Kuiper Cliff |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society Letters]] |volume=527 |issue=1 |pages= L110–L114 |url=https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |publication-date=20 September 2023 |date=January 2024 |access-date=28 September 2023 |bibcode=2024MNRAS.527L.110D |arxiv=2309.03885 |doi=10.1093/mnrasl/slad132 | doi-access=free |s2cid= |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028132004/https://academic.oup.com/mnrasl/article-abstract/527/1/L110/7280408 |url-status=live}}</ref> | heliopause = detected at 120 AU<ref name="heliopause">{{cite web|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|title=NASA Spacecraft Embarks on Historic Journey Into Interstellar Space|first=Tony|last=Greicius| website= nasa.gov| date=5 May 2015|access-date=19 April 2024|archive-date=11 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611233345/https://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130912.html#.UjJLPZKR86s|url-status=dead}}</ref> | hillsphere = {{cvt|0.865|-|1.1|pc|AU ly pc|order=out|lk=out}}<ref>{{cite journal |last1=Souami |first1=D. |last2= Cresson |first2=J. |last3=Biernacki |first3=C. |last4=Pierret |first4=F. |title=On the local and global properties of gravitational spheres of influence |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=21 August 2020 |volume= 496 |issue=4 |pages= 4287–4297 |doi= 10.1093/mnras/staa1520|doi-access=free | arxiv= 2005.13059 }}</ref><ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |pages=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live }}</ref> | noknown_stars = yes | noknown_planets = yes | stars = [[နေ]] | planets = {{Longitem|{{Plainlist|*[[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] * [[သောကြာဂြိုဟ်]] * [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] * [[Mars]] * [[Jupiter]] * [[Saturn]] * [[Uranus]] * [[Neptune]]}}}} | dwarfplanets = {{Longitem|{{Plainlist| * {{Dp|Ceres}} * {{Dp|Orcus}} * [[ပလူတို]] * [[Haumea]] * {{Dp|Quaoar}} * [[Makemake]] * {{Dp|Gonggong}} * [[Eris (dwarf planet)|Eris]] * {{Dp|Sedna}} * &nbsp;[[List of possible dwarf planets|''more candidates...'']] }}}} | satellites = 758<ref name="JPLbodies" group="D">{{Cite web |title=Solar System Objects |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210707142304/https://ssd.jpl.nasa.gov/ |archive-date=7 July 2021 |access-date=14 August 2023 |publisher=NASA/JPL Solar System Dynamics }}</ref> | minorplanets = 1,462,402<ref name="MPCSummary" group="D">{{Cite web |title=Latest Published Data |url=https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |access-date=27 May 2024 |website=The International Astronomical Union Minor Planet Center |archive-date=5 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190305034947/https://minorplanetcenter.net/mpc/summary |url-status=live }}</ref> | comets = 4,629<ref name=MPCSummary group="D"/> | inclination = ~60°, to the ecliptic{{Refn |group=lower-alpha |name=angle}}<!-- If anyone can find a cited value for the inclination of the Solar System's invariable plane to the galactic plane, please replace this value --> | galacticcenter = {{longitem|24,000–28,000 ly}}<ref name="francis14">{{cite journal |first1=Charles |last1=Francis |first2=Erik |last2=Anderson |s2cid= 119235554 |title=Two estimates of the distance to the Galactic Centre |journal=[[Monthly Notices of the Royal Astronomical Society]] |date=June 2014 |volume=441 |issue=2 |pages=1105–1114 |doi=10.1093/mnras/stu631 |doi-access=free |bibcode= 2014MNRAS.441.1105F |arxiv=1309.2629}}</ref> | orbitalspeed = {{longitem|720,000&nbsp;km/h (450,000&nbsp;mi/h)<ref name="roughfactsofthesun" />}} | orbitalperiod = ~230 [[million year]]s<ref name="roughfactsofthesun">{{Cite web |title=Sun: Facts |url=https://science.nasa.gov/sun/facts/ |access-date=19 April 2024 |website=science.nasa.gov |date=14 November 2017 |language=en-US |archive-date=19 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419151126/https://science.nasa.gov/sun/facts/ |url-status=live }}</ref> | spectral = [[G-type main-sequence star|G2V]] }} '''နေအဖွဲ့အစည်း'''သည် နေနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ဒြပ်ထုများကို ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အထင်ရှားဆုံး ပါဝင်သည့် အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်ကာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်လည်း ယင်းတို့အနက် တစ်လုံးဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ သီးခြားတည်ရှိသော ကြယ်တစ်စင်းတည်းပါဝင်သည့် ဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုမိုကြီးမားသော ကြယ်စနစ်တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်း မဟုတ်ပေ။ ဤစနစ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မော်လီကျူးတိမ်တိုက်တစ်ခု၏ သိပ်သည်းသော ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျရာမှ ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် နေနှင့် မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ယင်းချပ်ပြားမှ နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုများ စုစည်းဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်သွားပြီး စွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုစွမ်းအင်သည် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားအလွှာ (photosphere) မှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဟေလီယိုစဖီးယား ဖြစ်ပေါ်လာပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပူချိန်သည် နေမှ အကွာအဝေး တိုးလာသည်နှင့်အမျှ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် နောက်ထပ်အရာဝတ္ထုများမှာ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးဖြစ်သည်။ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်တစ်လုံးစီသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးမှ အဝေးဆုံးသို့ အစဉ်လိုက်ကြည့်လျှင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို တွေ့ရသည်။ ဤဂြိုဟ်လေးလုံးသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ သက်ရှိများ နေထိုင်နိုင်သောဇုန် (habitable zone) အတွင်း ပတ်လမ်းဖြင့် လှည့်ပတ်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်များဖြစ်သည်။ ထိုဇုန်အတွင်း နေရောင်ခြည်သည် လေထုဖိအားရှိသည့် အခြေအနေတွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေကို အရည်အဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်စေသည်။ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ငါးယူနစ်ခန့်အကွာရှိ နှင်းခဲမျဉ်း၏ အပြင်ဘက်တွင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းဂြိုဟ်များ တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်နှစ်လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့ ပါဝင်သည်။ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် စနေဂြိုဟ်တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း နေကဲ့သို့ ကြယ်များမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုများ၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။ ပတ်လမ်းကို အဓိက လွှမ်းမိုးထားခြင်းမရှိသော်လည်း နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ဒြပ်ထုရှိသည့် အရာဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ပုများဟု ခေါ်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ဆီးရီးစ်၊ ပလူတို၊ အဲရစ်၊ မာကီမာကီနှင့် ဟောင်မီးယားတို့ကို ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ အခြား နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုလေးခုဖြစ်သည့် အော်ကပ်စ်၊ ကွာအိုအာ၊ ဂေါင်ဂေါင်နှင့် ဆက်ဒ်နာတို့ကိုလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဂြိုဟ်ပုများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ဂြိုဟ်ပုများထက် ဒြပ်ထုပိုမိုနည်းပါးသော အရာဝတ္ထုများတွင် ဥက္ကာခဲများ၊ ကြယ်တံခွန်များ၊ စင်တောများ၊ ဥက္ကာမှုန်များနှင့် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်များကဲ့သို့သော အရွယ်အစားသေးငယ်သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာ ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ်ပုဖြစ်သော ဆီးရီးစ်နှင့် ဤအရာဝတ္ထုငယ်များစွာသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်တွင် တည်ရှိကြသည်။ အခြားဂြိုဟ်ပုများအားလုံးမှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ကျော်လွန်သည့် အရာဝတ္ထုအုပ်စုများတွင် ပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်တွင်ရှိသော ခိုက်ပါး ခါးပတ်၌လည်းကောင်း၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ပြန့်ကျဲ ချပ်ပြား၌လည်းကောင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများစွာသည် နေကို တိုက်ရိုက်လှည့်ပတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများကို လှည့်ပတ်နေသည့် [[သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ]]များ (natural satellites) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အများအားဖြင့် “လများ” ဟု ခေါ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက်တွင် ဤဂြိုဟ်ရံလများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး အကြီးဆုံးအရွယ်အစားတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးနှင့် ဆင်တူသော ဒြပ်ထုရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလများမှ အငယ်ဆုံးအရွယ်အစားရှိ ဒြပ်ထုအလွန်နည်းပါးသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များအထိ အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလနှစ်လုံးဖြစ်သည့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဂန်နီမီးဒ်နှင့် စနေဂြိုဟ်၏ တိုက်တန်တို့သည် အငယ်ဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက် အရွယ်အစားပိုကြီးသော်လည်း ဒြပ်ထုမှာ ပိုနည်းသည်။ ကမ္ဘာ၏လအပါအဝင် ဒြပ်ထုအများဆုံးရှိသည့် ဂြိုဟ်ရံလခုနစ်လုံးသည် ဂြိုဟ်ပုအားလုံးထက် ဒြပ်ထုရော အရွယ်အစားပါ ပိုမိုကြီးမားကြသည်။ ဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ကော့စမစ်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီဟေလီယိုစဖီးယားအတွင်းရှိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေရောင်ခြည်လေမှ ထွက်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသယ်ဆောင်သည့် ပလာစမာအမှုန်များ၏ အဆက်မပြတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်မှုကို ခံနေရသည်။ ဤအမှုန်များသည် ဂြိုဟ်များအကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စကြဝဠာရောင်ခြည်များနှင့်အတူ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများအကြား ပျံ့နှံ့နေသော ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ နေမှ အကွာအဝေး နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀ မှ ၉၀ ခန့်အကွာတွင် နေရောင်ခြည်လေသည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ရပ်တန့်သွားသည်။ ယင်းကြောင့် ဟေလီယိုပေါ့စ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ သီအိုရီအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံအရ တည်ရှိသည်ဟု ယူဆထားသော အော့တ်တိမ်တိုက်သည် ကာလရှည်ကြာ ပတ်လမ်းရှိသည့် ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂,၀၀၀ ကျော်အကွာမှ စတင်ကာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသအထိ ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးနယ်နိမိတ်သည် နေ၏ ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) အနားစွန်းအထိ ရောက်ရှိပြီး ယင်းအကွာအဝေးမှာ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၇၈,၀၀၀ မှ ၂၂၇,၀၀၀ ([[အလင်းနှစ်]] ၂.၈၁ မှ ၃.၅၉) အထိ ဖြစ်သည်။ ထိုနေရာတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင်သည် ဂလက်ဆီ၏ အလားအလာစွမ်းအင်နှင့် တူညီလာသည်။ လက်ရှိတွင် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသခံတိမ်တိုက် (Local Cloud) ဟုခေါ်သော ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား ကြားခံပတ်ဝန်းကျင်တိမ်တိုက်တစ်ခုအတွင်း ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ပရိုစီမာ စင်တောရိ]]သည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၆၉,၀၀၀ (အလင်းနှစ် ၄.၂၅) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ပရိုစီမာ စင်တောရိတို့သည် နှစ်ခုစလုံး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီအတွင်းရှိ အလင်းနှစ် ၁,၀၀၀ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းသော ဒေသငယ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဒေသခံပူဖောင်း (Local Bubble) အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း== နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ဆွဲငင်အားကြောင့် နေကို ချည်နှောင်ထားပြီး နေကို လှည့်ပတ်နေသော အရာဝတ္ထုအားလုံး ပါဝင်သည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က နေအဖွဲ့အစည်းကို နေ၊ နေ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ချည်နှောင်ထားသော အရာဝတ္ထုအားလုံး၊ ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးနှင့် နေကို လှည့်ပတ်နေသော အခြားကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် စနစ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (NASA) ကလည်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် နေနှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်စနစ်တို့ ပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ဤအမည်ကို စာလုံးအကြီး၊ အသေး ရေးသားပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ သီးသန့်အမည်နာမအဖြစ် အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးအကြီးမပါဘဲ “solar system” ဟု ရေးသားသည့်အခါ နေအဖွဲ့အစည်းကိုယ်တိုင်ကိုလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းနှင့် ဆင်တူသော အခြားဂြိုဟ်စနစ်တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အမည်နာမသတ်မှတ်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင်အာဏာရှိသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂသည် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းစီ၏ အမည်များကို စာလုံးအကြီးဖြင့် စတင်ရေးသားရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ အမည်ပေးခြင်းဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်စာတမ်းတွင် “Solar System” နှင့် “solar system” ဟူသော ရေးသားပုံနှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုထားသည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ===အတိတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် လွန်ခဲ့သော အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၄.၅၆၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခု ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျခြင်းမှ စတင်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ ဤမူလတိမ်တိုက်သည် အလင်းနှစ်အတော်များများ ကျယ်ဝန်းခဲ့ဖွယ်ရှိပြီး ကြယ်များစွာကိုလည်း ဖွားမြင်ပေးခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မော်လီကျူးတိမ်တိုက်များတွင် ပုံမှန်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ဤတိမ်တိုက်သည်လည်း အများအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး [[ဟီလီယမ်]]အချို့နှင့် ယခင်ကြယ်မျိုးဆက်များအတွင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပိုမိုလေးလံသည့် ဒြပ်စင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ နေမဖွဲ့စည်းမီက တည်ရှိခဲ့သော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ဆွဲငင်အားကြောင့် ပြိုကျလာစဉ် ထောင့်အဟုန် ထိန်းသိမ်းခြင်းနိယာမကြောင့် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာခဲ့သည်။ ဒြပ်ထုအများစု စုဝေးရာ အလယ်ဗဟိုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများထက် ပိုမိုပူပြင်းလာခဲ့သည်။ ကျုံ့ဝင်လာသော နက်ဗျူလာတိမ်တိုက်သည် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်လာသည်နှင့်အမျှ အချင်း ၂၀၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) ခန့်ရှိသော မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားတစ်ခုအဖြစ် ပြားချပ်လာခဲ့ပြီး အလယ်ဗဟိုတွင် ပူပြင်းသိပ်သည်းသော မူလကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်များသည် ထိုချပ်ပြားအတွင်းမှ ပစ္စည်းများ တဖြည်းဖြည်း စုဝေးတိုးပွားလာခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ချပ်ပြားအတွင်းရှိ ဖုန်မှုန့်များနှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြန်အလှန် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်ကာ ပေါင်းစည်းလာပြီး ပိုမိုကြီးမားသော အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းတွင် မူလဂြိုဟ်များ ရာနှင့်ချီ၍ ရှိခဲ့နိုင်သော်လည်း ၎င်းတို့သည် အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းသွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယနေ့တွေ့ရသော [[ဂြိုဟ်]]များ၊ [[ဂြိုဟ်ပု]]များနှင့် ကျန်ရှိနေသော [[ဂြိုဟ်ငယ်]]အမျိုးမျိုးသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်များ စုဝေးဖွဲ့စည်းလာသည့် ဖြစ်စဉ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အပူသည် ပထမဆုံးနှစ်ပေါင်း တစ်သန်းအတွင်း ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မော်လီကျူးများ၏ ဆူမှတ်ထက် ကျော်လွန်ခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များတွင် ကာဗွန်ပါဝင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ ဤဖြစ်စဉ်၏ နယ်နိမိတ်ကို “ကျပ်ခိုးမျဉ်း” (soot line) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ချပ်ပြား အေးလာသည်နှင့်အမျှ ဤမျဉ်းသည် နေဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာ၏ နေကိုပတ်လမ်းအတွင်း၌ တည်ရှိနေသည်။ သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များမှလွဲ၍ အခြားပစ္စည်းများသည် ဆူမှတ်ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် အစိုင်အခဲအခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ထိုဒေသတွင် အဓိကအားဖြင့် ကျောက်သားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အပူဒဏ်ကို ခံနိုင်ရည်ရှိသော ဤပစ္စည်းများသည် နေ၏ မူလနက်ဗျူလာတိမ်တိုက်အတွင်း ပါဝင်သည့် ပစ္စည်းစုစုပေါင်း၏ အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဂြိုဟ်များသည် အရွယ်အစား အလွန်ကြီးမားလာနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ဧရာမဂြိုဟ်များ ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၊ [[စနေဂြိုဟ်]]၊ [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]) တို့သည် နှင်းခဲမျဉ်း (frost line) ၏ အပြင်ဘက်၊ ပိုမိုဝေးကွာသော ဒေသများတွင် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ကြသည်။ နှင်းခဲမျဉ်းဆိုသည်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဂျူပီတာဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် မတည်ငြိမ်လွယ်သော ရေခဲဒြပ်ပေါင်းများ အစိုင်အခဲအဖြစ် တည်ရှိနေနိုင်လောက်အောင် အေးမြသည်။ ဤဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ရေခဲပစ္စည်းများသည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ အတွင်းပိုင်းရှိ ကျောက်သားဂြိုဟ်များကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော သတ္တုများနှင့် ဆီလီကိတ်များထက် ပိုမိုပေါများခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒြပ်ထုအလွန်ကြီးမားလာပြီး အပေါ့ပါးဆုံးနှင့် အပေါများဆုံး ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ကြီးမားသည့် လေထုများကို ဆွဲငင်ဖမ်းယူနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သော ကျန်ရှိသည့် အပျက်အစီးပစ္စည်းများသည် [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]]၊ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]နှင့် [[အော့တ်တိမ်တိုက်]]တို့ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် စုဝေးလာခဲ့ကြသည်။ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အတွင်း မူလကြယ်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၏ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆသည် အလွန်မြင့်မားလာခဲ့ပြီး အပူနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှု စတင်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကြယ်၏ အူတိုင်တွင် ဟီလီယမ်များ စုဝေးလာသည်နှင့်အမျှ နေသည် ပိုမိုတောက်ပလာခဲ့သည်။ နေ၏ [[ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်]]အဖြစ် သက်တမ်းအစောပိုင်းကာလတွင် ၎င်း၏ တောက်ပမှုသည် ယနေ့တောက်ပမှု၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိခဲ့သည်။ အပူချိန်၊ တုံ့ပြန်မှုနှုန်း၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ရရှိသည်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှခြေတွင် အပူဖိအားသည် ဆွဲငင်အားကို ပြန်လည်ချိန်ညှိပေးသည်။ ဤအဆင့်တွင် နေသည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်တစ်စင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နေမှ ထွက်ပေါ်လာသော နေရောင်ခြည်လေသည် ဟေလီယိုစဖီးယားကို ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး မူလဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြားအတွင်း ကျန်ရှိနေသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်များကို ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြား အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်စင်သွားစေခဲ့သည်။ လဂြိုဟ်ဖွဲ့စည်းရေး ချပ်ပြား ပျောက်ကွယ်သွားပြီးနောက် နိုက်စ် မော်ဒယ် (Nice model) အရ ဂြိုဟ်သေးလောင်းများနှင့် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များအကြား ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပြန်အလှန် နီးကပ်တွေ့ဆုံမှုများက ဂြိုဟ်တစ်ခုစီကို မတူညီသော ပတ်လမ်းများသို့ ရွေ့လျားစေခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်သေးလောင်းများသည် နေရာအနှံ့သို့ ပြန့်ကျဲသွားခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များသည် ယနေ့တည်ရှိနေသော ပတ်လမ်းအနေအထားများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ဤကာလအတွင်း ဂရန်းတက်ခ် ယူဆချက် (grand tack hypothesis) အရ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဘက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ် ရွေ့လျားဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများအပြားကို ပြန့်ကျဲစေခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်က အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များအပေါ် နှောင်းပိုင်း ပြင်းထန်သော ဥက္ကာဗုံးကြဲတိုက်ခတ်မှု (Late Heavy Bombardment) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ === ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အနာဂါတ်=== နေအဖွဲ့အစည်းသည် နေကို ဗဟိုပြု၍ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု သီးခြားဖြစ်သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ချည်နှောင်ထားသည့် ပတ်လမ်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြင့် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာကြာအောင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်နေခဲ့သော်လည်း နည်းပညာပိုင်းအရ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ မငြိမ်မသက်မှုရှိပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားနိုင်သည်။ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ်အတွင်း အခြားကြယ်တစ်စင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်ခြေ အနည်းငယ်ရှိသည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ တည်ငြိမ်မှု ပျက်ယွင်းသွားနိုင်ပြီး နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် ဂြိုဟ်များ အပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားခြင်း၊ ဂြိုဟ်အချင်းချင်း တိုက်မိခြင်း သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်များ နေထဲသို့ ဝင်တိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ သို့သော် ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့ရှိနေသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ဆင်တူသော အခြေအနေတွင် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခြေက ပိုများသည်။ နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့်ကာလသည် အစမှအဆုံးအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ ယင်းကာလသည် နေ၏ ကြယ်အကြွင်းအကျန်အဆင့်သို့ မရောက်မီ နောက်ဆက်တွဲ အဆင့်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းကာလဖြစ်သော နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုရှည်လျားသည်။ နေ၏ အူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်များအားလုံး ဟီလီယမ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်အထိ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ယနေ့သိရှိထားသည့် အခြေအနေနှင့် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီနေမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဖြစ်ပေါ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်သည် နေ၏ ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိသည့် သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ကျုံ့ဝင်လာမည်ဖြစ်ပြီး မလှုပ်ရှားတော့သော ဟီလီယမ်အူတိုင်ကို ဝန်းရံထားသည့် အလွှာတစ်ခုအတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစပ်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေမှ ထုတ်လွှတ်သော စွမ်းအင်ပမာဏသည် ယနေ့ထက် ပိုမိုများပြားလာမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် လက်ရှိအချင်းထက် အဆ ၂၆၀ ခန့်အထိ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာပြီး နေသည် ကြယ်နီဘီလူး (red giant) တစ်စင်း ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခြင်းကြောင့် နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အဖြစ် တည်ရှိစဉ်ကထက် ပိုမိုနိမ့်ကျလာမည်ဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၂,၆၀၀ ကယ်လ်ဗင် (၄,၂၂၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ခန့် ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ကျယ်ပြန့်လာသော နေသည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]တို့ကို အငွေ့ပျံပျက်စီးစေမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ကို သက်ရှိများ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကိုလည်း ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေ၏ အူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေသည် အူတိုင်အတွင်း ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစပ်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည့် ကာလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အချိန်အနည်းငယ်မျှသာ ဟီလီယမ်ကို လောင်ကျွမ်းမည်ဖြစ်သည်။ နေ၏ ဒြပ်ထုသည် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိရန် မလုံလောက်သောကြောင့် အူတိုင်အတွင်းရှိ နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများသည် တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများသည် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ထွက်သွားပြီးနောက် သိပ်သည်းဆမြင့်မားသော [[ကြယ်ဖြူပု]] (white dwarf) တစ်စင်းအဖြစ် ကျန်ရစ်မည်ဖြစ်သည်။ ထိုကြယ်ဖြူပု၏ ဒြပ်ထုသည် နေ၏ မူလဒြပ်ထု၏ တစ်ဝက်ခန့်သာ ရှိသော်လည်း အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့်သာ တူညီမည်ဖြစ်သည်။ လွင့်ထွက်သွားသော အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတိမ်တိုက် (planetary nebula) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထိုဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် နေကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သော ပစ္စည်းအချို့သည် ကြယ်တာရာအချင်းချင်းကြားရှိ အရာဝတ္ထုများထံ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ [[ကာဗွန်]]ကဲ့သို့ ပိုမိုလေးလံသော [[ဒြပ်စင်]]များဖြင့် ကြွယ်ဝလာမည်ဖြစ်သည်။ == ပလူတိုအား ဂြိုဟ်အဖြစ်မှ လျော့ချခြင်း == [[ပလူတို|ပလူတိုဂြိုဟ်]]အား ၁၉၃၀ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ၂၀ဝ၆ခုနှစ်တွင် နက္ခတဗေဒပညာရှင်များက ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ပယ်ထုတ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။ အကြောင်းမှာ အရွယ်အစားသေးငယ်လွန်းခြင်း နှင့် ၎င်းနှင့် အနီးဆုံးတွင်တည်ရှိသည့် နံပါတ်(၈)ခုမြောက် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] နှင့်လှည့်ပတ်သွားလာသည့် လမ်းကြောင်းအနေအထားခြင်း မတူညီလှသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ ပလူတိုသည် စီးရပ်စ် နှင့် အဲရစ် တို့ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား တစ်ခုအဖြစ်သာ စာရင်းဝင်တော့သည်။ ==ယေဘုယျ အချက်အလက်များ== နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် တစ်ခါတစ်ရံ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို သီးခြားဒေသများအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ သောကြာဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ပိုင်းတွင် ဂျူပီတာဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ ခိုက်ပါး ခါးပတ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသများကို သီးခြားဒေသတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်လာကြသည်။ ယင်းဒေသတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည်။ == ဂြိုဟ်များအား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း == [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ကို လူတို့ရှာဖွေမတွေ့ရှိသေးမှီ၊ ရှေးကျသည့် အချိန်များကတည်းကပင် လူတို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အချို့သော ထင်ရှားသည့် အရာဝတ္တုတို့ကို သိရှိပြီးဖြစ်သည်။ [[နေ]]၊ လ၊ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့မှာ အစောပိုင်းရှေးဦးခေတ်နက္ခတဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းမှတ်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် လွှဲမှားနေသည့် အချက်မှာ နေဗဟိုပြုအနေအထားအစား ကမ္ဘာဗဟိုပြုအနေအထားကိုသာ လက်ခံတွေးဆခဲ့ခြင်းနှင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို [[ကြယ်]]အဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ခြင်းတို့ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်တော်တို့နေထိုင်ရာ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|မိခင်ဂယ်လက်ဆီ]]တွင် သာမန်မျှဖြစ်သော အလယ်အလတ်တန်းစား [[ကြယ်]]တစ်စင်းသာဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |author=M Woolfson |title=The origin and evolution of the solar system |doi= 10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |date=2000 |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |pages=1.12|bibcode = 2000A&G....41a..12W }}</ref> နောက်ပိုင်းခေတ်များ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိသောဂြိုဟ်များနှင့် တွေ့ရှိသည့် ခုနှစ်များမှာ- # ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်- ၁၇၉၁ခုနှစ် # ဆဲရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၁၈၀၁ခုနှစ်၊သို့သော် ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဖြစ် သတ်မှတ် # နပ်ပကျွန်းဂြိုဟ်-၁၈၄၆ခုနှစ် # ပလူတိုဂြိုဟ်-၁၉၃၀ခုနှစ် # အီးရစ်(စ်) (ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား)-၂၀ဝ၅ခုနှစ် တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ပြင်ပစာမျက်နှာများ == * [http://www.solarviews.com/eng/homepage.htm Views of the Solar System] * [http://www.exploratorium.edu/ronh/weight/index.html Your Weight on Other Worlds] == မှတ်စု == {{Reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကား == {{Reflist}} {{footer SolarSystem}} [[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]] [[Category:ဂြိုဟ်များ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] 40t0d8n6o2pscn76dh6628opgyoyahi 0 3180 1060007 957064 2026-10-24T22:33:29Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060007 wikitext text/x-wiki {{update}} [[File:UN Human Development Report 2007 (2).svg|thumb|400px|ကမ္ဘာ့မြေပုံ လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်း([[၂၀၀၇]]) {| width=100% |- | valign=top | {{legend|#006000|၀.၉၅၀ နှင့် အထက်}} {{legend|#00a000|၀.၉၀၀–၀.၉၄၉}} {{legend|#00d000|၀.၈၅၀–၀.၈၉၉}} {{legend|#00ff00|၀.၈၀၀–၀.၈၄၉}} {{legend|#e0ff00|၀.၇၅၀–၀.၇၉၉}} | valign=top | {{legend|#ffff00|၀.၇၀၀–၀.၇၄၉}} {{legend|#ffdf00|၀.၆၅၀–၀.၆၉၉}} {{legend|#ffc160|၀.၆၀၀–၀.၆၄၉}} {{legend|#ffa552|၀.၅၅၀–၀.၅၉၉}} {{legend|#ff8000|၀.၅၀၀–၀.၅၄၉}} | valign=top | {{legend|#ff0000|၀.၄၅၀–၀.၄၉၉}} {{legend|#a00000|၀.၄၀၀–၀.၄၄၉}} {{legend|#800000|၀.၃၅၀–၀.၃၃၉}} {{legend|#400000|၀.၃၅၀ အောက်}} {{legend|#c0c0c0|မရှိ}} |}]] ဤစာမျက်နှာသည် [[ကုလသမဂ္ဂ]]ဖွံ့ဖြိုးရေးအဖွဲ့၏ [[လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးနှစ်ချုပ်အစီရင်ခံစာ]] [[၂၀၀၇]]/[[၂၀၀၈]] '''လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်း၏ နိုင်ငံများစာရင်း'''ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်စာရင်းအင်းသုံးပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ လ ၂၇ ရက် စတင်ထုတ်ဝေသည်။ ထိုအစီရင်ခံစာသည် [[ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ|ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ]](၁၉၂ နိုင်ငံအတွင်းမှ) ၁၇၅ နိုင်ငံနှင့်အတူ [[ဟောင်ကောင်|(တရုတ်ပြည်၏ အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ဟောင်ကောင်]] နှင့် [[ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေများ|ပါလက်စတိုင်း အုပ်ချုပ်ရာ နယ်မြေများ]]ပါဝင်သည်။ ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ၁၇ နိုင်ငံမှာ အချက်အလက် မရှိသောကြောင့် စာရင်းတွင် မပါဝင်ခဲ့ပေ။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒေသများနှင့် နိုင်ငံ အစုအဝေးတို့ ၏ ပျမ်းမျှ လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်းကိုလည်း နှိုင်းယှဉ်ရန် အတွက် ထည့်သွင်းထားခဲ့သည်။ လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်းသည် တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံများတွင် နေထိုင်ကြသော လူတို့၏ သက်တမ်း၊ စာတတ်မြောက်မှု၊ ပညာရေး၊ လူနေမှု အဆင့်အတန်းတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြထားသောကိန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဘဝ အရည်အသွေး မည်မျှ ကောင်းမွန်သည်ကို တိုင်းတာခြင်း ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်တို့၏ အခွင့်အရေးကို တိုင်းတာ နိုင်ရန် စံနှုန်း ဖြစ်သည်။ ထိုစံနှုန်းကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံတစ်ခုသည် ဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျနေသည်၊ ဖွံ့ဖြိုးဆဲဖြစ်သည်၊ ဖွံ့ဖြိုးပြီးဖြစ်သည် စသည်တို့ကို သိသာနိုင်ပြီး စီးပွားရေး မူဝါဒများမှ ဘဝ အရည်အသွေးကို မည်သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည်ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။ ထိုညွှန်းကိန်းကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ပါကစ္စတန် စီးပွားရေး ပညာရှင် မာဘတ် အူလ် ဟတ် နှင့် အိန္ဒိယ စီးပွားရေးပညာရှင် အမာတရာ ဆန် တို့က စတင်ထုတ်ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/aboutus/ |title=About HDRO |accessdate=2006-10-30 |year=2006 |publisher=United Nations Development Program |archivedate=28 October 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061028084820/http://hdr.undp.org/aboutus/ }}</ref> နိုင်ငံများ HDI ပေါ်မူတည်ပြီး သုံး မျိုးခွဲခြားနိုင်သည် - '''<span style="color:#090">အမြင့်</span>'''၊ '''<span style="color:#fc0">အလယ်</span>'''နှင့် '''<span style="color:#e0584e">အနိမ့်</span>''' လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး။ == နိုင်ငံများစာရင်း == * {{တက်}} = တက် * {{ငြိမ်}} = ငြိမ် * {{လျော့}} = လျော့ === အမြင့် === {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | HDI<br /><small>(၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်)<br />(၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း<br />(၂၀၀၄ ခုနှစ် တုတ်ဝေစာရင်းယှဉ်လျင်)<br />(၂၀၀၆ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- | ၁ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အိုက်စလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၈ |- | ၂ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|နော်ဝေးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၈ |- | ၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဩစတြေးလျ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၂ |- | ၄ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၁ |- | ၅ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၉ |- | ၆ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၆ |- | ၇ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၅ |- | ၈ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျပန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၃ |- | ၉ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|နယ်သာလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၃ |- | ၁၀ || {{တက်}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{အလံ|ပြင်သစ်}} || {{တက်}} ၀.၉၅၂ |- | ၁၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဖင်လန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၈၂ |- | ၁၂ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} || {{တက်}} ၀.၉၅၁ |- | ၁၃ || {{တက်}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|စပိန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၉ |- | ၁၄ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၉ |- | ၁၅ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဩစတြီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၈ |- | ၁၆ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၆ |- | ၁၇ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ဘယ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၆ |- | ၁၈ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၉၄၄ |- | ၁၉ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|နယူးဇီလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၃ |- | ၂၀ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|အီတလီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၁ |- | ၂၁ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဟောင်ကောင်}} || {{တက်}} ၀.၉၃၇ |- | ၂၂ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျာမနီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၃၅ |- | ၂၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၃၂ |- | ၂၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂရိနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၂၆ |- | ၂၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|စင်ကာပူနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၂၂ |- | ၂၆ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၂၁ |- | ၂၇ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၁၇ |- | ၂၈ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၀၃ |- | ၂၉ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၈၉၇ |- | ၃၀ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၄ |- | ၃၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဘာဘေးဒိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၂ |- | ၃၂ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ချက်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၁ |- | ၃၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ကူဝိတ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၁ |- | ၃၄ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မော်လတာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၇၈ |- | ၃၅ || {{တက်}} <small>(၁၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကာတာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၇၅ |- | ၃၆ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၇၄ |- | ၃၇ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ပိုလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၇၀ |- | ၃၈ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၉ |- | ၃၉ || {{တက်}} <small>(၁၀)</small> ||align="left"| {{flag|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု}} || {{တက်}} ၀.၈၆၈ |- | ၄၀ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ချီလီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၇ |- | ၄၁ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘာရိန်းနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၆ |- | ၄၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဆလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၃ |- | ၄၃ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၂ |- | ၄၄ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၀ |- | ၄၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၅၅ |- | ၄၆ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဥရုဂွေးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၅၂ |- | ၄၇ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၅၀ |- | ၄၈ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ကိုစတာရီးကားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၄၆ |- | ၄၉ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဘဟားမားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၄၅ |- | ၅၀ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဆေးရှဲနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၄၃ |- | ၅၁ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကျူးဘားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၃၈ |- | ၅၂ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|မက်ဆီကိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၂၉ |- | ၅၃ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၂၄ |- | ၅၄ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|စိန့်ကစ်နှင့်နေးဗစ်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၈၂၁ |- | ၅၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တာန်ဂါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၉ |- | ၅၆ || {{တက်}} <small>(၈)</small> ||align="left"| {{flag|လစ်ဗျားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၈ |- | ၅၇ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အင်တီဂွါနှင့်ဘာဘူးဒါးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၅ |- | ၅၈ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အိုမန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၄ |- | ၅၉ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|တရီနီဒက်နှင့်တိုဘာဂိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၄ |- | ၆၀ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၃ |- | ၆၁ || {{တက်}} <small>(၁၅)</small> ||align="left"| {{flag|ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၂ |- | ၆၂ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ပနားမားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၂ |- | ၆၃ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မလေးရှားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၁ |- | ၆၄ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၄ |- | ၆၅ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မော်ရီရှနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၄ |- | ၆၆ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၃ |- | ၆၇ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ရုရှနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၂ |- | ၆၈ || {{တက်}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|အယ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၁ |- | ၆၉ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၁ |- | ၇၀ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဘရာဇီးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၀ |- |} === အလယ် === {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | HDI<br /><small>(၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်)<br />(၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း<br />(၂၀၀၄ ခုနှစ် တုတ်ဝေစာရင်း ယှဉ်လျင်)<br />(၂၀၀၆ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- | ၇၁ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဒိုမီနီကာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၉၈ |- | ၇၂ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၉၅ |- | ၇၃ || {{တက်}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၉၄ |- | ၇၄ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၉၂ |- | ၇၅ || {{လျော့}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၉၁ |- | ၇၆ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ယူကရိန်းနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၈၈ |- | ၇၇ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဆမိုးအားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၈၅ |- | ၇၈ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ထိုင်းနိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၇၈၁ |- | ၇၉ || {{တက်}} <small>(၁၅)</small> ||align="left"| {{flag|ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၉ |- | ၈၀ || {{တက်}} <small>(၁၅)</small> ||align="left"| {{flag|ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၈ |- | ၈၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}<ref>Includes data for mainland [[People's Republic of China]]; excludes [[Hong Kong|Hong Kong Special Administrative Region (SAR)]] (separately ranked), [[Macau|Macau SAR]] and the [[Republic of China|Republic of China (Taiwan)]].</ref> || {{တက်}} ၀.၇၇၇ |- | ၈၂ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဂရိနေဒါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၇ |- | ၈၃ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|အာမေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၅ |- | ၈၄ || {{တက်}} <small>(၈)</small> ||align="left"| {{flag|တူရကီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၅ |- | ၈၅ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ဆူရာနမ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၄ |- | ၈၆ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၃ |- | ၈၇ || {{လျော့}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|ပီရူးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၃ |- | ၈၈ || {{လျော့}} <small>(၁၀)</small> ||align="left"| {{flag|လက်ဘနွန်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၇၇၂ |- | ၈၉ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|အီကွေဒေါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၂ |- | ၉၀ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၇၁ |- | ၉၁ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|တူနီးရှားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၆၆ |- | ၉၂ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဖိဂျီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၆၂ |- | ၉၃ || {{လျော့}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့်ဂရိနေဒိုင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၆၁ |- | ၉၄ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အီရန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၅၉ |- | ၉၅ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ပါရာဂွေးနိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၇၅၅ |- | ၉၆ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၅၄ |- | ၉၇ || {{တက်}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ဂီနီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၅၀ |- | ၉၈ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၄၆ |- | ၉၉ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၇၄၃ |- | ၁၀၀ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မော်လဒိုက်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၄၁ |- | ၁၀၁ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျမေကာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၆ |- | ၁၀၂ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ကိတ်ဗာဒီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၆ |- | ၁၀၃ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၅ |- | ၁၀၄ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အယ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၃ |- | ၁၀၅ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၃ |- | ၁၀၆ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ပါလက်စတိုင်း‎}} || {{လျော့}} ၀.၇၃၁ |- | ၁၀၇ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၂၈ |- | ၁၀၈ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဆီးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၂၄ |- | ၁၀၉ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|တပ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၇၁၃ |- | ၁၁၀ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|နီကာရာဂွါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၁၀ |- | ၁၁၁ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|မိုဒိုဗာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၈ |- | ၁၁၂ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အီဂျစ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၈ |- | ၁၁၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၂ |- | ၁၁၄ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၀ |- | ၁၁၅ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဟွန်ဒူရပ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၀ |- | ၁၁၆ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၆၉၆ |- | ၁၁၇ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၉၅ |- | ၁၁၈ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၈၉ |- | ၁၁၉ || {{တက်}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|ဂါဘွန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၇၇ |- | ၁၂၀ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဗနွားတူနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၇၄ |- | ၁၂၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၇၄ |- | ၁၂၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၇၃ |- | ၁၂၃ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ဆေတိုမီနှင့်ပရင်စီပီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၅၄ |- | ၁၂၄ || {{တက်}} <small>(၇)</small> ||align="left"| {{flag|ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၅၄ |- | ၁၂၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|နမီးဘီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၅၀ |- | ၁၂၆ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|မော်ရိုကိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၄၆ |- | ၁၂၇ || {{လျော့}} <small>(၇)</small> ||align="left"| {{flag|အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၆၄၂ |- | ၁၂၈ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၁၉ |- | ၁၂၉ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဆော်လမွန်ကျွန်းစု}}|| {{တက်}} ၀.၆၀၂ |- | ၁၃၀ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|လောနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၀၁ |- | ၁၃၁ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၉၈ |- | ၁၃၂ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မြန်မာပြည်}} || {{တက်}} ၀.၅၈၃ |- | ၁၃၃ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၇၉ |- | ၁၃၄ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ကော်မ္မရိုဇ့်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၆၁ |- | ၁၃၅ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂါနာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၅၃ |- | ၁၃၆ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၅၁ |- | ၁၃၇ || {{တက်}} <small>(၁၆)</small> ||align="left"| {{flag|မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၅၀ |- | ၁၃၈ || {{တက်}} <small>(၁၁)</small> ||align="left"| {{flag|လီဆိုသိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၄၉ |- | ၁၃၉ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ}}<ref>Also known as ''Congo-Brazzaville'' and previously simply as ''Congo''.</ref> || {{တက်}} ၀.၅၄၈ |- | ၁၄၀ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဘင်္ဂလားဒေရှ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၄၇ |- | ၁၄၁ || {{တက်}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|ဆွာဇီလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၄၇ |- | ၁၄၂ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|နီပေါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၃၄ |- | ၁၄၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|မဒါဂတ်စကာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၃၃ |- | ၁၄၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ကင်မာရွန်းနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၃၂ |- | ၁၄၅ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၃၀ |- | ၁၄၆ || {{တက်}} <small>(၈)</small> ||align="left"| {{flag|ဟေတီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၂၉ |- | ၁၄၇ || {{လျော့}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|ဆူဒန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၂၆ |- | ၁၄၈ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ကင်ညာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၂၁ |- | ၁၄၉ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျီဘူတီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၁၆ |- | ၁၅၀ || {{လျော့}} <small>(၈)</small> ||align="left"| {{flag|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၁၄ |- | ၁၅၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၁၃ |- | ၁၅၂ || {{လျော့}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{flag|တိုဂိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၁၂ |- | ၁၅၃ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ယီမင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၀၈ |- | ၁၅၄ || {{လျော့}} <small>(၉)</small> ||align="left"| {{flag|ယုဂန္ဓာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၀၅ |- | ၁၅၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂမ်ဘီဟာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၀၂ |- |} === အနိမ့် === {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | HDI<br /><small>(၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်)<br />(၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း<br />(၂၀၀၄ ခုနှစ် တုတ်ဝေစာရင်း ယှဉ်လျင်)<br />(၂၀၀၆ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- | ၁၅၆ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဆီနီဂေါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၉၉ |- | ၁၅၇ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အီရီထရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၈၃ |- | ၁၅၈ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|နိုက်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၇၀ |- | ၁၅၉ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၆၇ |- | ၁၆၀ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂီနီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၅၆ |- | ၁၆၁ || {{လျော့}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ရဝမ်ဒါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၅၂ |- | ၁၆၂ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အင်ဂိုလာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၄၆ |- | ၁၆၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဘီနင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၃၇ |- | ၁၆၄ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မာလဝီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၃၇ |- | ၁၆၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၃၄ |- | ၁၆၆ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ကိုယ့်ဒီဗွားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၃၂ |- | ၁၆၇ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၁၃ |- | ၁၆၈ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ}}<ref>Also known as ''Congo-Kinshasa''.</ref> || {{တက်}} ၀.၄၁၁ |- | ၁၆၉ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၀၆ |- | ၁၇၀ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ချဒ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၈၈ |- | ၁၇၁ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၈၄ |- | ၁၇၂ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၃၈၄ |- | ၁၇၃ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မာလီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၈၀ |- | ၁၇၄ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|နိုင်ဂျာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၇၄ |- | ၁၇၅ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဂီနီ-ဘီစောနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၇၄ |- | ၁၇၆ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၇၀ |- | ၁၇၇ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၃၆ |} === ကုလသမဂ္ဂစရင်းထဲမထည့်တွက် === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="250px" | နိုင်ငံ ! width="75px" | HDI ! ထုတ်ဝေ ခုနှစ် |- |align="left"| {{flag|ထိုင်ဝမ်|name=တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (ထိုင်ဝမ်)}}<ref>As the UN [[China and the United Nations|does not recognize]] the [[Republic of China]] (ROC) as a [[state]], the HDI report does not include data for "[[Chinese Taipei|Taiwan, Province of China]]" (the term used by the UN to refer to the [[list of islands of the Republic of China|domain]] of the Republic of China; see [[Political status of Taiwan]]). The ROC's government calculated its HDI as of 2005 to be 0.932 based on the following data: life expectancy of 77.4 years; adult literacy rate of 97.3%; combined gross enrollment rate of 100%; and GDP per capita (PPP) of [[United States dollar|US$]]28,552. If it were included in the UN's HDI figures as of 2005, the ROC would rank 23rd as same as Israel. {{cite web |url=http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf |title=National Statistics, R.O.C. (Taiwan) |accessdate=2008-02-24 |year=2006 |publisher=Directorate General of Budget, Accounting and Statistics, Executive Yuan, R.O.C. |language=Chinese |archive-date=14 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414061835/http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf }}</ref>||၀.၉၃၂||၂၀၀၇ (compiled on the basis of 2005 data) |- |align="left"| {{flag|မာကောင်‎}}<ref>The UN did not calculate the HDI of Macau. The government of Macau calculates its own HDI as of 2004 as 0.909. If it were included in the UN's HDI figures as of 2004, Macau would rank 25th (behind Greece and in front of Singapore). {{cite web |url=http://www.dsec.gov.mo/english/indicator/e_mn_indicator.html |title=2006 Macao in Figures |accessdate=2006-11-02 |year=2006 |publisher=Statistics and Census Service, Macau SAR |language=English}}</ref>||၀.၉၀၉||၂၀၀၆ (compiled on the basis of 2004 data) |- |align="left"| {{flag|မန်တေနေးဂရိုးနိုင်ငံ}}<ref>The Institute for Strategic Studies and Prognoses (ISSP), in Podgorica, issued a study on Montenegro in collaboration with the UNDP. {{cite web|url=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/articles/2005/12/26/reportage-01|title=Human development report for Montenegro|access-date=16 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20190814090148/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/articles/2005/12/26/reportage-01|archive-date=14 August 2019|url-status=dead}}</ref>||၀.၇၉၉||၂၀၀၅ (compiled on the basis of 2004 data) |- |align="left"| {{flag|ဆားဘီးယားနိုင်ငံ }}<ref>The HDI of Serbia was not calculated by UNDP. {{cite web|url=http://origin-hdrstats.undp.org/countries/data_sheets/cty_ds_YUG.html|title=2007/2008 Report Serbia and Montenegro|accessdate=16 July 2008|archivedate=1 August 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080801033957/http://origin-hdrstats.undp.org/countries/data_sheets/cty_ds_YUG.html}}</ref>||မရှိ||မရှိ |- |} == နိုင်ငံစာရင် (တိုက်နှင့်ခွဲထား) == === အမေရိက === '''HDI ၁၀ နိုင်ငံ အမြင့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#009900">အမြင့်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ကနေဒါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၁ |- | ၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} || {{တက်}} ၀.၉၅၁ |- | ၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဘာဘေးဒိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၂ |- | ၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၉ |- | ၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ချီလီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၆၇ |- | ၆ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဥရုဂွေးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၅၂ |- | ၇ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ကိုစတာရီးကားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၄၆ |- | ၈ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘဟားမားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၄၅ |- | ၉ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကျူးဘားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၃၈ |- | ၁၀ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|မက်ဆီကိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၂၉ |} '''HDIs ၁၀ နိုင်ငံ အနိမ့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#ffcc00">အလယ်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဟေတီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၂၉ |- | ၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၈၉ |- | ၃ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၉၅ |- | ၄ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဟွန်ဒူရပ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၀ |- | ၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|နီကာရာဂွါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၁၀ |- | ၆ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|အယ်ဆာဗေဒိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၅ |- | ၇ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျမေကာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၆ |- | ၈ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၅၀ |- | ၉ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ပါရာဂွေးနိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၇၅၅ |- | ၁၀ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့်ဂရိနေဒိုင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၆၁ |} === အဖရိက === '''HDIs ၁၀ နိုင်ငံ အမြင့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#009900">အမြင့်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဆေးရှဲနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၄၃ |- | ၂ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|လစ်ဗျားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၈ |- | ၃ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|မော်ရီရှနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၄ |- ! colspan="4" | <font color="#ffcc00">အလယ်</font> |- | ၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တူနီးရှားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၆၆ |- | ၅ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကိတ်ဗာဒီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၆ |- | ၆ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အယ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၃၃ |- | ၇ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အီဂျစ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၈ |- | ၈ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဂါဘွန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၇၇ |- | ၉ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၇၄ |- | ၁၀ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဆေတိုမီနှင့်ပရင်စီပီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၅၄ |} '''HDIs ၁၀ နိုင်ငံ အနိမ့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#e0584e">အနိမ့်</font> |- | ၁ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၃၆ |- | ၂ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူကီးနားဖာဆိုနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၇၀ |- | ၃ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဂီနီ-ဘီစောနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၇၄ |- | ၄ || {{တက်}} <small>(၃)</small> ||align="left"| {{flag|နိုင်ဂျာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၇၄ |- | ၅ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မာလီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၈၀ |- | ၆ || {{လျော့}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ}} || {{လျော့}} ၀.၃၈၄ |- | ၇ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၈၄ |- | ၈ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ချဒ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၃၈၈ |- | ၉ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၀၆ |- | ၁၀ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၄၁၁ |} === အာရှ === '''HDI ၁၀ နိုင်ငံ အမြင့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#009900">အမြင့်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဩစတြေးလျ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၂ |- | ၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဂျပန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၃ |- | ၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|နယူးဇီလန်}} || {{တက်}} ၀.၉၄၃ |- | ၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဟောင်ကောင်}} || {{တက်}} ၀.၉၃၇ |- | ၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အစ္စရေးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၃၂ |- | ၆ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|စင်ကာပူနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၂၂ |- | ၇ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၂၁ |- | ၈ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၄ |- | ၉ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကူဝိတ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၉၁ |- | ၁၀ || {{တက်}} <small>(၄)</small> ||align="left"| {{flag|ကာတာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၇၅ |} '''HDI ၁၀ နိုင်ငံ အနိမ့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#ffcc00">အလယ်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ယီမင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၀၈ |- | ၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၁၄ |- | ၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၃၀ |- | ၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|နိပေါနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၃၄ |- | ၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဘင်္ဂလားဒေရှ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၄၇ |- | ၆ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၅၁ |- | ၇ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူတန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၇၉ |- | ၈ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|မြန်မာပြည်}} || {{တက်}} ၀.၅၈၃ |- | ၉ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၅၉၈ |- | ၁၀ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|လောနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၆၀၁ |} === ဥရောပ === '''HDI ၁၀ နိုင်ငံ အမြင့်ဆုံး''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#009900">အမြင့်</font> |- | ၁ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အိုက်စလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၈ |- | ၂ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|နော်ဝေးနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၆၈ |- | ၃ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၉ |- | ၄ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဆွီဒင်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၆ |- | ၅ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၅ |- | ၆ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|နယ်သာလန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၃ |- | ၇ || {{တက်}} <small>(၅)</small> ||align="left"| {{အလံ|ပြင်သစ်}} || {{တက်}} ၀.၉၅၂ |- | ၈ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဖင်လန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၅၂ |- | ၉ || {{တက်}} <small>(၆)</small> ||align="left"| {{flag|စပိန်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၉ |- | ၁၀ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၉၄၉ |} '''HDI ၁၀ နိုင်ငံ အနိမ့်ဆုံး'''<ref>This list includes territories located wholly in Europe, including [[Belarus]] (which is not a member of the [[Council of Europe]]). This list does not include Asian members of the council of Europe, e.g. [[Armenia]], nor transcontinental territories - located partly in Asia, e.g. [[Kazakhstan]] (which is not a member of the Council of Europe), [[Azerbaijan]], [[Georgia (country)|Georgia]], [[Russian Federation]], and [[Turkey]] (members of the Council of Europe).</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | <small>၂၀၀၅ တွင် (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small><br />HDI |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>အပြောင်း ၂၀၀၄ စာရင်းအင်း ယှဉ်လျင် (၂၀၀၆ ထုတ်ဝေ)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#ffcc00">အလယ်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|မိုဒိုဗာနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၀၈ |- | ၂ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|ယူကရိန်းနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၇၈၈ |- ! colspan="4" | <font color="#009900">အမြင့်</font> |- | ၃ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၁ |- | ၄ || {{တက်}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|အယ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၁ |- | ၅ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၃ |- | ၆ || {{တက်}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၀၄ |- | ၇ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၁၃ |- | ၈ || {{လျော့}} <small>(၁)</small> ||align="left"| {{flag|ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၂၄ |- | ၉ || {{လျော့}} <small>(၂)</small> ||align="left"| {{flag|ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၅၀ |- | ၁၀ || {{ငြိမ်}} <small>(၀)</small> ||align="left"| {{flag|လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ}} || {{တက်}} ၀.၈၅၅ |} == HDI ဒေသ == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | ဒေသ !rowspan=2 width="75px" | HDI<br /><small>၂၀၀၅ (၂၀၀၇ ခုနှစ် ထုတ်ဝေ)</small> |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (published in 2007)</small> ! width="75px" | <small>Change compared to 2004 data (published in 2006)</small> |- ! colspan="4" | <font color="#009900">HDI အမြင့်</font> |- | ၁ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] || {{လျော့}} ၀.၉၁၆ |- | ၂ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[ဥရောပအလယ်|အလယ်]]နှင့် [[အရှေ့ဥရောပ]]နှင့် [[Commonwealth of Independent States|CIS]] || {{တက်}} ၀.၈၀၈ |- | ၃ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[လာတင်အမေရိက]]နှင့် [[ကရစ်ဘီယံပင်လယ်]] || {{တက်}} ၀.၈၀၃ |- ! colspan="4" | <font color="#ffcc00">HDI အလယ်</font> |- | ၄ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[အာရှ]]နှင့် [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]] || {{တက်}} ၀.၇၇၁ |- | - || - ||align="left"| '''[[ကမ္ဘာ]]''' || {{တက်}} 0.743 |- | ၅ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] || {{တက်}} ၀.၇၄၂ |- | ၆ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[အာရဗ်တိုင်းပြည်များ]] || {{တက်}} ၀.၆၉၉ |- | ၇ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[Developing country|Developing countries]] || {{တက်}} ၀.၆၉၁ |- | ၈ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[ထောင်အာရှ]] || {{တက်}} ၀.၆၁၁ |- ! colspan="4" | <font color="#e0584e">Low HDI</font> |- | ၉ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[Sub-Saharan အာဖရိက]] || {{တက်}} ၀.၄၉၃ |- | ၁၀ || {{ငြိမ်}} <small>(0)</small> ||align="left"| [[Least Developed Countries]] || {{တက်}} ၀.၄၈၈ |} {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | အဆင့် !rowspan=2 width="250px" | အသုတ် !rowspan=2 width="75px" | HDI<br /><small>in 2005 (published in 2007)</small> |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ စာရင်းအင်း (published in 2007)</small> ! width="75px" | <small>Change compared to 2004 data (published in 2006)</small> |- | - || - ||align="left"| လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး အမြင့် || {{လျော့}} ၀.၈၉၇ |- | - || - ||align="left"| လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး အလယ် || {{လျော့}} ၀.၆၉၈ |- | - || - ||align="left"| လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး အနိမ့် || {{တက်}} ၀.၄၃၆ |- | - || - ||align="left"| ဝင်ငွေအမြင့် || {{လျော့}} ၀.၉၃၆ |- | - || - ||align="left"| ဝင်ငွေအလယ် || {{တက်}} ၀.၇၇၆ |- | - || - ||align="left"| ဝင်ငွေအနိမ့် || {{တက်}} ၀.၅၇၀ |} == စာရင်းအင်းမရှိ == {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=2 | ခုနှစ် !rowspan=2 width="250px" | နိုင်ငံ !rowspan=2 width="75px" | HDI<br /><small>ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာအဘိတ်</small> |- ! width="75px" | <small>၂၀၀၅ (၂၀၀၇ ထုတ်ဝေ)</small> ! width="75px" | <small>ကုလသမဂ္ဂအစီရင်ခံစာအဘိတ်ခုနှစ်</small> |- | - || <small>(၁၉၉၇)</small> ||align="left"| {{flag|မိုနာကိုနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၄၆ |- | - || <small>(၁၉၉၇)</small> ||align="left"| {{flag|လိုက်တင်ရှတိုင်းနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၄၆ |- | - || <small>(၁၉၉၇)</small> ||align="left"| {{flag|အင်ဒိုရာနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၄၄ |- | - || <small>(၁၉၉၇)</small> ||align="left"| {{flag|ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၄၄ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|ပြူရီတိုရီကိုနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၄၂ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|ဂရင်းလန်း}} || {{ငြိမ်}} ၀.၉၂၇ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|ပလောနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၈၆၁ |- | - || <small>(၁၉၉၅)</small> ||align="left"| {{flag|မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၇၆၆ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|နအူရူးနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၆၆၃ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|တူဗလူးနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၅၈၃ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၅၆၉ |- | - || <small>(၁၉၉၉)</small> ||align="left"| {{flag|အီရတ်နိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၅၆၇ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|မာရှယ်ကျွန်းစု}} || {{ငြိမ်}} ၀.၅၆၃ |- | - || <small>(၁၉၉၈)</small> ||align="left"| {{flag|ကီရီဘတီနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၅၁၅ |- | - || <small>(၁၉၉၃)</small> ||align="left"| {{flag|လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၃၁၁ |- | - || <small>(၁၉၉၃)</small> ||align="left"| {{flag|အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၂၂၉ |- | - || <small>(၁၉၉၃)</small> ||align="left"| {{flag|ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ}} || {{ငြိမ်}} ၀.၂၂၁ |- | - || - ||align="left"| {{flag|ဗာတီကန်}} ||မရှိ |} == ရည်ညွှန်းချက်များ == {{reflist}} * {{cite web | url = http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf | title = Human Development Report 2007/2008 | accessdate = 2007-11-27 | year = 2007 | publisher = United Nations Development Program }} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[Satisfaction with Life Index]] * [[Happy Planet Index]] * [[OSCE countries statistics]] == ပြင်ပဆက်သွယ်ရေး == * Archive of [http://hdr.undp.org/reports/view_reports.cfm?type=1 previous global reports.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016041216/http://hdr.undp.org/reports/view_reports.cfm?type=1 |date=16 October 2007 }} [[Category:ညွှန်းကိန်းများ]] cb58fqb8485i2y8ikndwboya1r9yjlu 0 3186 1059970 1017007 2026-10-24T12:35:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059970 wikitext text/x-wiki {{coord|24|N|90|E|type:country_region:BD|display=title}} {{Infobox country | conventional_long_name = ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ | native_name = {{ubl|{{native name|bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}}|''Gônoprojatontrī Bangladesh''}} | image_flag = Flag of Bangladesh.svg | image_coat = National emblem of Bangladesh.svg | symbol_type = နိုင်ငံတော်အမှတ်တံဆိပ် | other_symbol = {{unbulleted list |[[File:Government Seal of Bangladesh.svg|115px|Seal of the Government of Bangladesh]]}} | other_symbol_type = ဘင်္ဂလား‌ဒေ့ရှ်အစိုးရအမှတ်တံဆိပ် | national_anthem = {{native phrase|bn|"Amar Shonar Bangla"|italics=off}}<br />{{small|"ကျွန်ုပ်ရဲ့ ရွှေဘင်္ဂလား"}}<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Amar Sonar Bangla vocal music.oga|center]]</div>{{center|'''ချီးတက်သီချင်း:''' "Notuner Gaan"<br />{{small|"လူငယ်များ၏တေးသီချင်း"}}<ref name="national march">{{cite web|title=National Symbols→National march|website=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh|publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism|url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|quote=In 13 January 1972, the ministry of Bangladesh has adopted this song as a national marching song on its first meeting after the country's independence.|access-date=ဇူလိုင် ၁၀၊ ၂၀၂၁|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/|archive-date=28 December 2016|url-status=dead|accessdate=23 November 2019|archivedate=28 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/}}</ref>}}{{center|'''အမျိုးသားဆောင်ပုဒ်''': "Joy Bangla" <br />{{small|"ဘင်္ဂလားအောင်စေသတည်း"}}<ref>{{cite news|url= https://en.prothomalo.com/bangladesh/joy-bangla-to-be-national-slogan-hc|title='Joy Bangla' to be national slogan: HC|publisher= Daily Prothom Alo|date= 10 March 2020|access-date = 10 March 2020}}</ref><ref name="bn2">{{cite news|url= https://m.bdnews24.com/en/detail/bangladesh/1732865|title= HC orders govt to announce 'Joy Bangla' as national slogan in three months|publisher= bdnews24.com|date= March 10, 2020|access-date= ဇူလိုင် ၁၀၊ ၂၀၂၁|accessdate= 10 July 2021|archivedate= 30 June 2021|archiveurl= https://web.archive.org/web/20210630151417/https://m.bdnews24.com/en/detail/bangladesh/1732865}}</ref>}} | image_map = Bangladesh (orthographic projection).svg | map_caption = | map_width = 220px | capital = [[ဒါကာမြို့]] | coordinates = {{Coord|23|45|50|N|90|23|20|E|type:city_region:BD|display=inline}} | largest_city = capital | languages_type = တရားဝင်ဘာသာစကား <br /> {{nowrap|{{nobold|နှင့် အမျိုးသားဘာသာစကား}}}} | languages = [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီ]]<ref name="bdlaws.minlaw.gov.bd">{{cite book|title=The Constitution of the People's Republic of Bangladesh|chapter=Article 3. The state language|chapter-url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24550|website=bdlaws.minlaw.gov.bd|publisher=Ministry of Law, The People's Republic of Bangladesh|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805014802/http://bdlaws.minlaw.gov.bd/sections_detail.php?id=367&sections_id=24550|archive-date=5 August 2017|url-status=dead}}</ref> | languages2_type = ဒေသတွင်းဘာသာစကား | languages2 = [[:en:Chittagonian language|စစ်တကောင်း]] • [[:en:Rangpuri language|ရင်္ဂပူရီ]] • [[:en:Sylheti language|ဆင်းဟတ်တီ]] • [[:en:Noakhailla language|နိုယာခါအီလာ]] • [[:my:သက္ကမဘာသာစကား|သက္ကမ]] • [[: my:ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]] | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၉၀.၄% အစ္စလာမ် ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]])|၈.၅% ဟိန္ဒူ |၀.၆% ဗုဒ္ဓဘာသာ |၀.၄% ခရစ်ယာန် |၀.၁% အခြား}} | religion_year = ၂၀၁၅<ref>{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/256513.pdf |publisher=US Department of State |title= Bangladesh 2015 International Religious Freedom Report |access-date=ဇူလိုင် ၁၀၊ ၂၀၂၁}}</ref> | ethnic_groups = {{vunblist | ၉၈% ဘင်္ဂါလီ] | {{collapsible list |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%; |title= ၂% လူနည်းစု | [[:en:Chakma people|သက္ကမ]] | [[:en:Biharis in Bangladesh|ဘီဟာရီ]] | [[:en:Marma people|မရမာ]] | [[:en:Santhal people|ဆန္သာ]] | [[:en:Mru people (Mrucha)|မရူစာ]] | [[:en:Tanchangya people|တောင်စဉ်ညာ]] | [[:en:Bawm people|ဘာဝါမာ]] | [[:en:Tripuri people|တြိပူရီ]] | [[:en:Khumi people|ခူမီး]] | [[:my:ကူကီးလူမျိုး|ကူကီး]] | [[:en:Garo people|ဂါရို]] | [[:en:Bisnupriya Manipuri people|ဗီဿနိုးပီယ မဏိပူရ]] }} }} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၁<ref name="বাংলাদেশকে জানুন">{{cite web |url=http://www.bangladesh.gov.bd/site/page/812d94a8-0376-4579-a8f1-a1f66fa5df5d/বাংলাদেশকে-জানুন |script-title=bn:জানুন |title=Bānlādēśakē jānuna |language=bn |trans-title=Discover Bangladesh |publisher=National Web Portal of Bangladesh |access-date=ဇူလိုင် ၁၀၊ ၂၀၂၁ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150216093108/http://www.bangladesh.gov.bd/www.bangladesh.gov.bd/index6517.html?q=bn%2F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A7%81%E0%A6%A8 |archive-date=16 February 2015 |url-status=live}}</ref> | demonym = Bangladeshi, [[ဘင်္ဂါလီ]] | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]]<br>[[အသာစီးပါတီစနစ်|အသာစီးပါတီ]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]]<br>[[Constitution of Bangladesh|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]] | leader_title1 = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = Mohammed Shahabuddin | leader_title2 = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = [[တာရစ် ရာဟ်မန်]] | leader_title3 = လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ | leader_name3 = လစ်လပ် | leader_title4 = တရားသူကြီးချုပ် | leader_name4 = Zubayer Rahman Chowdhury | legislature = [[:en:Jatiya Sangsad|ဇာတိယ သံသဒ]] (ဖြတ်သိမ်းနေစေဖြစ်) | sovereignty_type = <div style="text-align: left;">[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]မှ [[ဘင်္ဂလား‌ဒေ့ရှ် လွတ်မြောက်ရေးစစ်ပွဲ|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]]</div> | established_event1 = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးနေ့|ကြေညာခဲ့]] | established_date1 = ၁၆ မတ် ၁၉၇၁ | established_event2 = လွတ်လပ်ရေးအောင်ပွဲ | established_date2 = ၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၂ | established_event3 = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ|လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ]] | established_date3 = ၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၂ | area_km2 = ၁၄၈,၅၆၀<ref name="bdarea">{{cite web|title=South Asia :: Bangladesh — The World Factbook – Central Intelligence Agency|url=http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/6a40a397_6ef7_48a3_80b3_78b8d1223e3f/SVRS_Report_2018_29-05-2019(Final).pdf|access-date=7 July 2021|accessdate=10 July 2021|archivedate=10 January 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200110115455/http://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/6a40a397_6ef7_48a3_80b3_78b8d1223e3f/SVRS_Report_2018_29-05-2019(Final).pdf}}</ref> <!--Don't change it, I couldn't find any BD gov website with the updated value but that doesn't changed the fact that BD got new water lands and its total area is increased from '147570sq km.'--> | area_rank = ၉၂ | area_sq_mi = ၅၇၃၅၉.၃၄ |area_label2 = ကုန်းမြေဧရိယာ |area_data2 = ၁၃၀,၁၇၀ sq Km<ref name=":0">{{Cite web|title=Bangladesh Geography 2020, CIA World Factbook|url=https://theodora.com/wfbcurrent/bangladesh/bangladesh_geography.html|access-date=17 December 2020|website=theodora.com}}</ref> |area_label3= ရေပြင်ဧရိယာ |area_data3= ၁၈,၂၉၀ sq km<ref name=":0"/> | percent_water = ၆.၄ | population_estimate = {{IncreaseNeutral}}{{UN_Population|Bangladesh}}{{UN_Population|ref}} | population_census = ၁၄၉,၇၇၂,၃၆၄<ref>[http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Data] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904045106/http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx |date=4 September 2011}}. Census – Bangladesh Bureau of Statistics.</ref> | population_estimate_year = {{UN_Population|Year}} | population_estimate_rank = ၈ | population_census_year = ၂၀၁၁ | population_census_rank = ၈ | population_density_km2 = ၁,၁၀၆ | population_density_sq_mi = ၂,၈၆၄.၅ | population_density_rank = ၇ | GDP_PPP = {{increase}} $၉၆၆.၄၈၅ ဘီလီယံ<ref name="IMFWEOBD">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=513,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2016&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, April 2021 |website=[[အပြည်ပြည် ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |access-date=6 April 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၃၁ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၅,၈၁၂<ref name="IMFWEOBD"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၃၀ | GDP_nominal = {{increase}} $၃၅၂.၉၀၈ ဘီလီယံ<ref name="IMFWEOBD"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၃၇ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၂,၁၂၂<ref name="IMFWEOBD"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၄၉ | Gini = ၃၂.၄ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၆ | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://knoema.com/atlas/Bangladesh/topics/Poverty/Income-Inequality/GINI-index |title=Gini Index |publisher=Knoema |access-date=ဇူလိုင် ၁၀၊ ၂၀၂၁ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907061928/http://knoema.com/atlas/Bangladesh/topics/Poverty/Income-Inequality/GINI-index |archive-date=7 September 2013 |url-status=live}}</ref> | Gini_rank = | HDI = ၀.၆၃၂ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!--Please use the year to which the HDI data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/latest-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020|format=PDF}}</ref> | HDI_rank = {{ordinal|133}} | currency = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် တာကာ|တာကာ]] ({{lang|bn|৳}}) | currency_code = BDT | time_zone = [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် စံတော်ချိန်|BST]] | utc_offset = +6 | date_format = dd-mm-yyyy CE | drives_on = ဘယ် | calling_code = [[ဘင်္ဂလား‌ဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဖုန်းနံပါတ်များ|+၈၈၀]] | cctld = [[.bd]]<br />{{lang|bn|[[.bangla|.বাংলা]]}} | official_website = <!-- do not add www.bangladesh.gov.bd – The article is about the country, not the government – from Template:Infobox country, "do not use government website (e.g. usa.gov) for countries (e.g. United States) --> | area_magnitude = | footnote = | today = |electricity=220 V AC 50 Hz}} {{Contains special characters|Bengali}} '''ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်''' (ဘင်္ဂါလီ: বাংলাদেশ ''ဘင်္ဂလားနိုင်ငံ'' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ, အင်္ဂလိပ်: People's Republic of Bangladesh, တရားဝင်အမည် '''ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ''')သည် [[တောင်အာရှ]]ရှိ နိုင်ငံတခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် မြေအကျယ် စဉ်ရင် နံပါတ် ၉၂ ချိတ်သော်လည်း လူဦးရေ ၁၆၃ သန်းခန့် ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဋ္ဌမမြောက် လူအများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်နေသည်။ လူနေထူသော နိုင်ငံများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]၊ အရှေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]တို့နှင့် ထိစပ်နေပြီး ကျန်အပိုင်းများမှာ [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]၏ ကမ်းခြေအဖြစ် ရှိသည်။ အကြီးဆုံးမြို့မှာ [[ဒါကာမြို့|ဒါကာ]]ဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြီးဆုံးမှာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ [[စစ်တကောင်းမြို့|စစ်တကောင်း]] ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘင်္ဂလားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးထားနိုင်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထအကြီးဆုံး မွတ်ဆလင်အင်အားစု ဖြစ်လျက် ရှိသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း မွတ်ဆလင်မဟုတ်ကလည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်နိုင်ခွင့် ရှိသည်။ တစ်ပါတီ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး ဝက်မင်စတာထုံးစံ အခြေခံဥပဒေသုံး သမ္မတစနစ်ကို ယူသည်။ နိုင်ငံကို တိုင်း ၈ ခု၊ ခရိုင် ၆၄ ခု ဖွဲ့ထားသည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံဖြစ်ပြီး တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေ တစ်ရိပ်ရိပ်တက်နေသဖြင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်က လက်ညှိုးထိုးပြစရာ နမူနာကောင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်။ အရှင်မွေးနှုန်း တိုးခြင်း၊ လူဦးရေ ထိန်းခြင်း၊ သဘာဝဘေး ကယ်ဆယ်ခြင်း၊ အထည်အလိပ်မှ နိုင်ငံခြားငွေ ရှာခြင်း၊ အမျိုးသမီးကဏ္ဍ တိုးတက်စေခြင်း၊ အသေးစားချေးငွေလုပ်ငန်းဖြင့် ဆင်းရဲမှုလျော့ချခြင်းတို့ကို မှတ်ကျောက်တင်စဖွယ် အောင်အောင်မြင်မြင် လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ရေရှည်ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာများမှာ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်]]အရေး၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဘေးများ ဖြစ်သည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == ဘင်္ဂလား ဟူသည့် ​ဝေါဟာရ၏ မူရင်းဇစ်မြစ်ကို မသိရ​သော်လည်း "ဝင်္ဂ" ဟူ​သော အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဝင်္ဂဟူသည်မှာ ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်း​ပေါ်​ဒေသတွင် တည်ရှိခဲ့ဖူး​သော ​ရှေး​ဟောင်းနိုင်ငံတစ်ခု၏ အမည် ဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ် ဟူသည့် အမည်မှ ဒေ့ရှ် ဟူသည့် စကားလုံးမှာ နိုင်ငံ၊ နယ်​မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတ]]စကားလုံး deśa (ဒေၐ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့​ကြောင့် ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ် ဟူသည်မှာ ဘင်္ဂလား​နိုင်ငံဟု အနက်အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရှိ​လေသည်။ == သမိုင်း == ယခုဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟု လူသိများသော ဒေသသည် ရှေးခေတ်က ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းရှိသည်။ Maurya နှင့် Gupta အင်ပါယာများ အပါအဝင် ရှေးခေတ်အိန္ဒိယရှိ အင်ပါယာအမျိုးမျိုး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။ ထိုကာလတွင် ထိုဒေသသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ ပြန့်ပွားမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဒေလီစူလတန်နိတ် (Delhi Sultanate) နှင့် ဘင်္ဂလားစူလတန်နိတ် (Bengal Sultanate) အပါအဝင် မွတ်စလင်မင်းဆက်များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ Bengal Sultanate ကို Turkic General Bakhtiyar Khalji မှ 1204 ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားစူလတန်များသည် သာယာဝပြောသောနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသသည် သိသာထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ကြုံတွေ့ရပြီး အာရှနှင့် မွတ်စလင်ကမ္ဘာ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားစူလတန်နိတ် လက်ထက်တွင် [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်သာသနာ]]၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ Shah Muhammad Sagir နှင့် Abdul Hakim ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသော ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများသည် [[ပါရှားဘာသာစကား|ပါရှား]]နှင့် [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂလီဘာသာ]]ဖြင့် ရေးစပ်ထားသော လက်ရာများဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်နှင့် ဒေသခံ ဘင်္ဂါလီတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ပေါင်းစပ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်။ ဆူဖီသူတော်စင်များနှင့် ပညာရှင်များသည် အစ္စလာမ်သာသနာပြန့်ပွားရေးနှင့် ပညာရေးမြှင့်တင်ရာတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မြေဩဇာကောင်းသော မြေနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကြွယ်ဝမှုကြောင့် လူသိများသည်။ ကြံနှင့် အခြားသီးနှံများ အမြောက်အများ ရိတ်သိမ်းနိုင်စေမည့် အဆင့်မြင့် ရေသွင်းစနစ်တစ်ခု ရှိပါသည်။ ဘင်္ဂလားပြည်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဝယ်လိုအားများသော အထည်အလိပ်များ အထူးသဖြင့် ပိုးထည်များ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပို့ခြင်းအတွက် အချက်အချာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ စူလတန်များသည် ကုန်သွယ်မှုကို လွယ်ကူချောမွေ့စေရန်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကို အားပေးရန်အတွက် စီးပွားရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။ Bengal Sultanate သည် မဂိုအင်ပါယာ (Mughal Empire)မှ Bengal ကိုသိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ Mughals များသည် Bengal ကို ရာစုနှစ်များစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ Mughal ခေတ်တွင် ဘင်္ဂလီမူဆလင်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော Mughal လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပေါင်းစည်းမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် Mughal တရားရုံးတွင် အရေးပါသောရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအရ ဆက်လက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ Mughal ၏အာဏာကျဆင်းမှုသည် ဥရောပကိုလိုနီအာဏာအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့ပြီး [[အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ]]သည် ဘင်္ဂလားဒေသအပေါ် တဖြည်းဖြည်းထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ| ဗြိတိသျှ]] ၏ မူဝါဒများနှင့် ဝင်ငွေတောင်းဆိုမှုများသည် ဘင်္ဂလားတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ဘင်္ဂလားမှ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု အများအပြားကို ထုတ်ယူခဲ့ပြီး အရင်းအမြစ်များ သိသိသာသာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလား၏ အရင်းအမြစ်များမှ ပိုလျှံနေသော အရင်းအမြစ်များကို ဗြိတိသျှ [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]]တွင် ဘဏ္ဍာငွေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဒေသခံလူထုသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် စီးပွားရေး ယိုယွင်းမှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသည်။ == နိုင်ငံရေးနှင့် အစိုးရ == == နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး == ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံအသီးသီးနှင့် အထူးသဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ၌ ကောင်းမွန်သောနိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကြိုးပမ်းသည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် [[ဗြိတိသျှဓနသဟာယ| ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့]] နှင့်[[ကုလသမဂ္ဂ]] တို့၌ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး နှစ်ကြိမ်တိုင် ၁၉၇၈-၁၉၇၉ နှင့် ၂၀၀၀-၂၀၀၁ ခုနှစ်များတွင် [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တောင်အာရှနိုင်ငံများ ဖွံ့ဖြိုးမှုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော [[တောင်အာရှဒေသ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်း]] (South Asian Association for Regional Cooperation) တွင်အဓိကတည်ထောင်ဦးဆောင်သောနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပြီးခဲ့သော ခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမှုဝါဒသည် တောင်အာရှတွင်း ဒေသများနှင့်သာမက အခြားအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့်ပါ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းမှု လုပ်ကိုင်ရန် မျှော်မှန်းခဲ့သည်။ === အိန္ဒိယ === ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အရေးကြီးဆုံးနှင့် ရှုပ်ထွေးသော သံတမန်အဆက်အဆံရှိသူမှာ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ဖြစ်သည်။ သမိုင်းများအရသော်လည်းကောင်း ယဉ်ကျေးမှုအရသော်လည်းကောင်း အဆက်အဆံရှိခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားများကို [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]မှ လွတ်မြောက်အောင် အိန္ဒိယ၏ ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများတွင်လည်း အရေးပါလာစေခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကြားဆက်ဆံရေးသည် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကူညီမှုများကြောင့်အကောင်းမြင်မှုများဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ နှစ်ကာလအတန်ကြာသောအခါ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ကိစ္စအမျိုးမျိုးကြောင့် မတည်ငြိမ်ခဲ့ပေ။ အဓိကနှစ်နိုင်ငံ တင်းမာမှုဖြစ်သည်မှာ ဖရဖ်ခဆည် [http://en.wikipedia.org/wiki/Farakka_Barrage Farakka Dam] ကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၅ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်နမိတ်နှင့် ၁၀.၃ မိုင်(၁၆.၆ ကီလိုမီတာ)အကွာ [[ဂင်္ဂါမြစ်]]ပေါ်တွင် ဆည် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ဆည်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ လိုအပ်သောရေပမာဏတို့ကို လမ်းလွဲသွားစေပြီး နိုင်ငံမှ ခံစားနေရသောသဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်ကိုသာမက လူလုပ်ဘေးအန္တရာယ်ကို တိုးလာစေသည်ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ ထောက်ပြခဲ့သည်။ <br /> <br /> သို့ဖြစ်ပင်စေကာမူ၊ နှစ်နိုင်ငံဒေသတွင်း လုံခြုံရေး၊ ၊ တောင်အာရှစီးပွားရေး ပှုပေါင်းလုပ်ကိုင်မှုများ အတွက် ကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေး ဖြစ်ပေါ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ရိပ်စားမိကြသည်။ ၂၀၀၉ တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များသည် နိုင်ငံနယ်နမိတ် ဒေသများတွင် ပုန်းအောင်းနေသော အိန္ဒိယနိုင်ငံသား သောင်းကျန်းသူများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်နှိပ်ကွပ်ခဲ့ပြီး ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးကာနိုင်ငံမှနှင်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် [[နီပေါနိုင်ငံ| နီပေါ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ|ဘူတန်]]တို့နှင့်အတူ ဒေသတွင်းအဆက်အဆံရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးပူပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုများ ဖွံဖြိုးလာရန် သဘောတူထားခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအ‌ရှေ့ပိုင်း ပြည်နယ်များ သာမက နီပေါနှင့် ဘူတန်တို့ကလည်းပဲ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ [[စစ်တကောင်းမြို့ | စစ်တကောင်း]]နှင့် မောင်ဂါလာဆိပ်ကမ်းတို့ကို ဝင်ရောက် လိုကြသည်။ === မြန်မာ === ဘင်္ဂလားသားတို့ နိုင်ငံခွဲသည့်အခါ ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် မြန်မာ ပါသည်။ ဒေသတွင်း အကျိုးအမြတ်များ၊ [[ဘင်္ဂလီ]]ဒုက္ခသည်အရေး၊ စစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်စဉ် သီးသန့်နေဝါဒများကြောင့် ဆက်ဆံရေး အေးသွားသည်။ ၂၀၁၂ ခုတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ရေပိုင်နက်ကိစ္စ ဝိဝါဒဖြစ်ရပြီး နိုင်ငံတကာပင်လယ်ပြင်ဆိုင်ရာ အဆုံးအဖြတ်ခုံရုံးသို့ နှစ်ဖက်ဆိုင် ဖြေရှင်းရသည်။ ၂၀၁၆-၁၇ ကာလများတွင် ရခိုင်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ ၇၀၀၀၀၀ ခန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ဝင်လာရာ ကုလသမဂ္ဂသို့ အကြောင်းကြားရသည်။ ထိုအရေးကို ကုလသမဂ္ဂက [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု| လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]]ဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသည်။ === တရုတ် === ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် အလွန်နွေးထွေးသောဆက်ဆံရေးကို နှစ်သက်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် လွန်ခဲ့ပြီးသော ဆယ်စုနှစ်များတွင် စီးပွားရေးပူပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ နှစ်နိင်ငံကြား တိုးမြင့်ခဲ့သည်။၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ်များတွင် နှစ်နိင်ငံကြားကုန်သွယ်မှုသည် ၂၈.၅ % ထိတိုးတက်ခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားတို့၏ အမျိုးမျိုးသော ကုန်ပစ္စည်းတို့သည် တရုတ်ဈေးကွက်တွင်အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်စစ်တပ် ([http://en.wikipedia.org/wiki/Military_of_Bangladesh Military of Bangladesh]) နှင့် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် ([http://en.wikipedia.org/wiki/People%27s_Liberation_Army People's Liberation Army]) ပူးပေါင်းမှုမှာ စစ်တပ်ပှုးပေါင်းမှု သဘောတူညီမှု လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းနှင့် အတူ မြင့်တက်ခဲ့သည်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်နက်ငယ်သာမက တရုတ်နိုင်ငံလုပ် သေးငယ် မြန်ဆန်သော ဒုံးပစ်ရေယဉ် [http://en.wikipedia.org/wiki/Jianghu_class_frigate Type 053H1] ကဲ့သို့ ကြီးမားသော တိုက်ရေယဉ်များအထိ ဝယ်ယူခဲ့သည်။ === အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု === [[File:Hillarydipumoni.jpg|thumbnail|Foreign Minister of Bangladesh Dipu Moni and US Secretary of State Hillary Clinton at the State Department in 2011.]] [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အဓိက မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်ကတည်းက ယနေ့အထိ သန်း ၆,၀၀၀ ကျော်ညီမျှသော ထောက်ပံ့မှုများ ပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန်ကုမ္မဏီများ ဖြစ်သည့် ရှပ်ဖ်ဖရွမ် (Chevron) နှင့် ကိုနိုကိုဖီးလစ် (ConocoPhillips) တို့သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ သဘာ၀ဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းများတွင် အဓိက ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများနှင့်အတူ အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များအတွက်လည်း အကြီးမားဆုံး ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ([http://en.wikipedia.org/wiki/Coalition_of_the_Gulf_War US-led coalition]) ၁၉၉၁ အတောအတွင်း [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲ၊ [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]] တွင်ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဦးဆောင်သော [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]] ၏ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတွင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန် စစ်တပ်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ၁၉၉၁ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆိုင်ဂလုံးနှင့် ဆိုင်ဂလုံး ဆီဒါ ဝင်ရောက်မှုတို့အပါအဝင် လွန်စွာဆိုးရွားခဲ့သော အမျိုးမျိုးသော ရေလွှမ်းမှုများ နှင့် [[ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်း]]ဝင်ရောက်ခဲ့မှုများအတွက် ဘေးအန္တရာယ် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဆေးဝါး နှင့် အစားသောက် ထောက်ပံ့မှုများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ == စစ်အင်အား == ၂၀၁၂ နှစ်တွင်၊ စစ်တပ်တောင့်တင်းမှုမှာ ကြည်းတပ် ၃၀၀,၀၀၀ နီးပါး၊ လေတပ် ၂၂,၀၀၀ နှင့် ရေတပ် ၁၉,၀၀၀ ရှိသည်။ ထို့အပြင် စစ်တပ်သည် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ကာကွယ်မှုအပိုင်းများအရ မြို့ပြအုပ်ချုပ်သူများကို ဘေးအန္တရာယ်မှကင်းလွတ်ရေး၊ နိုင်ငံ ဆူပူအုံကြွမှုတွင် ပြည်ထဲရေး လုံခြုံရေး အတွက် တာဝန်ယူပေးရသည်။ ယခုအချိန်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် ဆင်နွဲနေသော စစ်ပွဲမရှိပေ။ သို့သော် ၁၉၉၁ခုနှစ် ဂန္တာရ မုန်တိုင်း စစ်ဆင်ရေး [http://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Desert_Storm Operation Desert Storm] တွင် စစ်သား ၂,၃၀၀ ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ကုလသမ္မဂ ငြိမ်းချမ်းရေးမှု ထိမ်းသိမ်းရေး အင်အားစု [http://en.wikipedia.org/wiki/UN_peacekeeping_forces UN peacekeeping forces] တွင် စစ်သား ၁၀,၇၃၆ ပါဝင် ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင် အရေအတွက် အများဆုံးပူးပေါင်းပါဝင်သူ ဖြစ်သည်။ မေလ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အဓိက စစ်တပ် ရွေ့ပြောင်းမှုများသည် ကွန်ဂို([http://en.wikipedia.org/wiki/Democratic_Republic_of_Congo Democratic Republic of Congo]) ၊ လိုင်ဘီးရီးယား ၊ စူတန် ([http://en.wikipedia.org/wiki/Sudan Sudan]) ၊ တီမော-လပ်စ်တီ ([http://en.wikipedia.org/wiki/Timor-Leste Timor-Leste]) နှင့် ကုတ်တဘွား ([http://en.wikipedia.org/wiki/Cote_d%27Ivoire Côte d'Ivoire]) တို့တွင်ရှိခဲ့သည်။ == တိုင်း များ == === ဘာရီဆယ်တိုင်း === === စစ်တကောင်းတိုင်း === === ဒါကာတိုင်း === === ခူနာတိုင်း === === မိုင်မန်ဆင်းတိုင်း === === ရာရှာဟီတိုင်း === === ရန်ပူရ်တိုင်း === === ဆေးဟက်တိုင်း === == ပထဝီနှင့် ရာသီဥတု အတိအကျမသိ‌‌. == == သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ == ယခင်ကရှိသော ဒါကာ (၁၉၅၅)၊ ရာရှာဟီ (၁၉၆၅) နှင့် စစ်တကောင်း (၁၉၆၇) တို့ရှိ အရှေ့ပါကစ္စတန် ဒေသဆိုင်ရာလက်တွေ့ခန်း ၃ ခုကို စုစည်းကာ ''ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သိပ္ပံနည်းနာနှင့် စက်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနကောင်စီ'' ဟူ၍ ၁၉၇၃ ခုတွင် ထောင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ အာကာသအေဂျင်စီ ''ဆပါဆို'' (SPARRSO) ကို ၁၉၈၃ တွင် အမေရိကန်အကူအညီနှင့် စနိုင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဂြိုဟ်တု '''ဘင်္ဂဘန္ဒူ-၁''' ကို အမေရိကန်ရှိ ဂြိုဟ်တုလွှင့်ရပ်မှတဆင့် အာကာသသို့ ပို့သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အနုမြူစွမ်းအင် ကော်မရှင် သည် ဆဗာ (ဒါကာပြည်နယ်မှ မြို့တမြို့) ၌ သုတေသနရီရတ္တာတခုကို ထိန်းကျောင်းနေသည်။ ၂၀၁၅ ခုတွင် အိုင်တီလုပ်ငန်းများ အလုပ်ပို့ အခံရဆုံး နိုင်ငံစာရင်းတွင် ကမ္ဘာ့အဆင့် ၂၆ ချိတ်သည်။ == လူဦးရေသိပ်သည်းမူ အတိအကျမသိ‌. == == အယူဘာသာများ == ဘင်္ဂလား​ဒေရှ့်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ နိုင်ငံသားတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရှိသည်။ နိုင်ငံ​တော်ဘာသာမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းခန့်က ကိုးကွယ်ကြသည်။ အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူအများစုမှာ ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒုတိယကိုးကွယ်မှု အများဆုံးဘာသာမှာ ဟိန္ဒူဘာသာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၈.၅ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုးကွယ်ကြသည်။ တတိယကိုးကွယ်မှု အများဆုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၀.၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အများစုမှာ ချက္ကမ၊ မရမာ၊ တန်ချန်းယာ၊ ရခိုင်၊ ဘရူဝါ စ​သော လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြပြီး စစ်တ​ကောင်းတိုင်း​ဒေသကြီးတွင် ​နေထိုင်ကြသည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာမှာ ကိုးကွယ်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၀.၄ ရာခိုင်နှုန်းသာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှု == ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဘင်္ဂလီမူဆလင်များ အပါအဝင် ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် လူမျိုးစုများ လွှမ်းခြုံပြီး ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်။ ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် လူဦးရေ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ၎င်းတို့၏ဘာသာအဖြစ် လိုက်နာကြပြီး ဘင်္ဂလီရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အစ္စလာမ့်အလေ့အကျင့်များနှင့် ရောနှောထားသော ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာတစ်ခုရှိသည်။ ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသည်။ ကဗျာဆရာများ၊ ပညာရှင်များနှင့် စာရေးဆရာများ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာများဖြင့် ကြွယ်ဝသော စာပေအမွေအနှစ်များကြောင့် လူသိများသည်။ Kazi Nazrul Islam နှင့် Jashimuddin ကဲ့သို့သော ကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာများ၏ လက်ရာများသည် ဘင်္ဂလီစာပေများကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ ဘင်္ဂလီများသည် Eid အပါအဝင် ဘာသာရေးပွဲတော်များကို ကျင်းပကြသည်။ ပွဲတော်များတွင် ဆုတောင်းပွဲများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းများ လဲလှယ်ခြင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ဖြင့် အမှတ်အသားပြုကြသည်။ ဘင်္ဂလီဟင်းလျာသည် ၎င်း၏အရသာနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုခြင်းကြောင့် နာမည်ကြီးသည်။ လူကြိုက်များသော ဟင်းလျာများတွင် biryani၊ kebabs၊ korma နှင့် ငါးပြင်ဆင်မှု အမျိုးမျိုးတို့ ပါဝင်သည်။ ဘင်္ဂလီလူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် အသိုက်အဝန်းအပေါ် အလေးပေးထားသည်။ လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ပရဟိတနှင့် ပရဟိတလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် ရပ်ရွာကို ပြန်လည်ပေးကမ်းမှုကို အလေးပေးသည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ == ရည်ညှန်းချက်များ ? == {{reflist}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ဖွံ့ဖြိုးမှုအနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ| ]] qxikp6s3zr20jciydz9evmvntzsxda0 1 4111 1060046 1036500 2026-10-25T06:25:06Z ~2026-53243-46 148996 /* ိစိုလင္းၿဂိဳလ္တုလိုင့္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူ */ အပိုင်းသစ် 1060046 wikitext text/x-wiki I cannot read because of font problem. Where can I get font t read this page? :This page is the same as other pages. For font problem, please see [[Wikipedia:Font | here]]. [[User:Okisan|Okisan]] ၁၃:၅၇၊ မြန်မာရဲ့ GDP for PPP ကို update လုပ်သင့်တယ်၊တချို့စာမျက်နှာတွေမှာ 499 billion ရှိတယ်။ == Geographical names == Can anyone translate to Burmese geographical names listed below? [[User:Aotearoa|Aotearoa]] ၁၁:၂၂၊ ၁၄ ဩ​ဂုတ်​ ၂၀၀၉ (UTC) *Lower Burma *Upper Burma *Isthmus of Kra == Full name == Hi. I heard that Myanmar also changed its full name other than flag. Please update the Burmese name to all Wikipedia including this article. Is it "ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" ? --[[User:Octahedron80|Octahedron80]] ၀၈:၅၁၊ ၂၃ အောက်​တို​ဘာ​ ၂၀၁၀ (UTC) ဣ== မြန်မာပြည် အစား မြန်မာနိုင်ငံ == မြန်မာနိုင်ငံ(ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်) အဲလိုခေါင်းစဉ်ပေးရင်ကောင်းမယ်ထင်တယ်. နိုင်ငံစာရင်းများမှာ မြန်မာပြည်ဆိုတော့ နည်းနည်း အစဉ်မကိုက်ဘူးလားလို့) :အဆိုကို ထောက်ခံပါတယ်၊ အခြားနိုင်ငံတွေကို တရုတ်နိုင်ငံ၊ နော်ဝေနိုင်ငံ စသည်ဖြင့် သုံးနေကြပြီး မြန်မာနိုင်ငံကိုမှ မြန်မာပြည် လို့သုံးတာက uniform မဖြစ်ပါဘူး။ ကန့်ကွက်သူမရှိရင် ဒီစာမျက်နှာကို '''မြန်မာနိုင်ငံ''' ကို move လုပ်ချင်ပါတယ်ခင်ဗျ။ [[User:Yarzaryeni|Yarzaryeni]] ([[User talk:Yarzaryeni|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၅၁၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) *'''Support:''' should move to '''မြန်မာနိုင်ငံ'''. [[User:Phyo WP|<span style="color:#a80000; background:#FECB00; text-decoration:inherit">ဖြိုး</span><span style="background:#8B0000"><span style="color:#FECB00">'''WP'''</span></span>]] ([[User talk:Phyo WP|ဆွေးနွေးရန်]]) ၀၂:၂၅၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) :: Move မယ်ဆိုရင် မြန်မာပြည်ကို redirect ချန်ထားပေးပါ။ မြန်မာပြည်ဆိုပြီး internal link ချိတ်ထားတာတွေ နီကုန်မှာစိုးလို့။ ခုလို active ဖြစ်တဲ့ မန်ဘာတစ်ယောက် မြန်မာဝီကီမှာ ရှိလာတာ ကျုပ်ဖြင့် အတိုင်းမသိ ဝမ်းမြောက်မိပါတယ်ဗျား။ :D [[User:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[User talk:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၉၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) ::: မြန်မာပြည်အစား မြန်မာနိုင်ငံ ကို move လုပ်မှာကို ကျွန်တော်လည်း ထောက်ခံတယ်ဗျို့။ အပေါ်က DrLB ပြောခဲ့သလိုပဲ မြန်မာပြည်ကို redirect ချန်ပေးခဲ့ပါဗျာ။ [[User:MoeZawSoe|MoeZawSoe]] ([[User talk:MoeZawSoe|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၃၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) ::::*'''Support:''' မြန်မာနိုင်ငံ လို့ ပြောင်းသင့်ပါတယ်။ ဒါကို အဆိုတင်မလို့ စဉ်းစားနေတာ ကြာပြီ။ နိုင်ငံအမည် အားလုံး တထပ်တည်းကျမှ တမ်းပလိတ်တွေ နဲ့ အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ အဆင်ပြေမှာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၃၄၊ ၁၉ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) :::::ကျနော်လည်း မြန်မာပြည်အစား မြန်မာနိုင်ငံလို့ပြောင်းတာ သဘောကျပါတယ်ဗျ။[[User:NayiMuu|<span style="background:#74DF00"><span style="color:#FFFFFF">'''Nayi'''</span></span><span style="color:#86B404">'''Muu^®'''</span>]]^{[[User talk:NayiMuu|<span style="color:#86B404"> talk</span>]]} ၁၃:၄၁၊ ၁၉ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) {{Done}} [[User:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[User talk:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၁၊ ၂၄ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) ဗမာပြည်က ဗမာလူမျီုးကိုပဲကိုယ်စားပြုတယ်လို့ထင်ပါတယ် [[User:Kerker kyaw|Kerker kyaw]] ([[User talk:Kerker kyaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၄၊ ၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၉ (UTC) == April 2016 Tagging == In this diff [https://my.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA&type=revision&diff=299483&oldid=297876], [[User:Yarzaryeni|Ko Yarzaryeni]] tagged the whole article with {{tlx|မယုံကြည်ရသောရင်းမြစ်}}. It would be great if you specified potentially unreliable sources rather than tagging the whole article. I agree to {{tlx|cleanup}} tag and that the article needs to update but, in my opinion, most of the citations are good. Thank you. [[User:Phyo WP|<span style="color:#a80000; background:#FECB00; text-decoration:inherit">ဖြိုး</span><span style="background:#8B0000"><span style="color:#FECB00">'''WP'''</span></span>]] ([[User talk:Phyo WP|ဆွေးနွေးရန်]]) ၀၃:၀၃၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) :မယုံကြည်ရသောရင်းမြစ် ဆိုတာ မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းကို ရည်ညွှန်းတာပါ။ ကျန်တာတွေက အဆင်ပြေမှာပါ။ ဒီလိုစာသားတွေကို မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းက ရတယ်လို့ ဆိုပါတယ်။ :3 <blockquote> လူဝါ၊ သို့မဟုတ် မွန်ဂိုးလီးယန်း လူမျိုး များသည် တရုတ်၊ ဂျပန်၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုစသော အာရှတိုက် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြ၏။ ထို အသားဝါ လူမျိုးများ၌ အလွန်ရှေးကျသော ယဉ်ကျေးမှုများရှိ၍ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့်အတန်း အမြင့်ဆုံးသော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်လေသည်။ မွန်ဂိုးလီးယန်း လူမျိုးများသည် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် ဘာသာစကား၊ အယူဝါဒ၊ အနုပညာ စာပေအစရှိသော ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အဆင့်အတန်းမြင့်မြင့် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်။ အခြားလူမျိုးများထံမှတစ်ဆင့် အတုခိုးနည်းယူခြင်း မပြုခဲ့ကြသည်သာမက အခြားလူမျိုးများကသာလျှင် မွန်ဂိုးလီးယန်း လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အတုခိုးနည်းယူခဲ့ကြရပေသည်။</blockquote> Mongoloid နဲ့ Mongolian နဲ့မကွဲသလို ရေးထားတဲ့ဟန်ကလဲ လုံးဝ Bias ကြီး ဖြစ်နေလို့ ညတုန်းက အဲဒီစာသားတွေကို ဘယ်လိုလုပ်ရမှန်း မသိသေးတာနဲ့ Tag ခဲ့လိုက်တာ။ ခုပဲသဘာဝကျအောင်ပြင်ရေးပြီး Tag ပြန်ဖြုတ်လိုက်ပါမယ်။ ::Thanks, bro. Please [[:en:Wikipedia:Be bold|be bold]] when updating and help make Wikipedia a better encyclopedia. Please feel free to edit the articles. Myanmar Wikipedia needs contributor like you. Cheers. [[File:Face-grin.svg|25px]][[File:Face-grin.svg|25px]] [[User:Phyo WP|<span style="color:#a80000; background:#FECB00; text-decoration:inherit">ဖြိုး</span><span style="background:#8B0000"><span style="color:#FECB00">'''WP'''</span></span>]] ([[User talk:Phyo WP|ဆွေးနွေးရန်]]) ၀၄:၁၈၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၁၆ (UTC) == The History of Burma = ဗိုလ်ချုပ်တို့ကို လုပ်ကြံတာ ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေးသမားတွေလို့ သုံးနှုန်းတာဟာ အပြည့်အစုံမှန်ကန်မှုမရှိပါ။ တကယ်တော့ နယ်ချဲ့ပယောဂမကင်းတဲ့ လုပကြံမှုလို့မြင်ပါတယ်။ အဲ့ဒီ့အချိန်တုန်းက မြန်မာပြည်လက်နက်တိုက်တွေဟာ ပြည်တော်ပြန် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တွေရဲ့ လက်အောက်၎င်းမှာပဲ ရှိနေပါသေးတယ်။ စတင်ဂန်း၊ ရင်းဂန်း အလက်တစ်ရာကို လက်မှတ်အတုနဲ့ ထုတ်လို့ရကြေးသာဆိုရင် အစကတည်းက ဗိုလ်ချုပ်တို့ ဂျပန်မသွားဘဲ နယ်ချဲ့လက်နက်တိုက်က လက်နက်တွေကိုပဲ လက်မှတ်အတုနဲ့ အသာလေးထုတ်ပြီး တိုက်လိုက်ရုံပဲ မဟုတ်လား။ စဥ်းစားကြည့်ပါ။ The History of Burma written Burmese are not true at all.They told lies. [[User:Mmyi442|Mmyi442]] ([[User talk:Mmyi442|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၁၉၊ ၂၆ ဇွန် ၂၀၁၆ (UTC) == Colonialism == ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။။[၅၈] ထစ်ချိန်က မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတွင် ဆန်တင်ပို့မှု အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အခါက ရေနံကို ဘီအိုစီကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် တင်ပို့ရောင်းချခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အနေနှင့် လူအားအရင်းအမြစ်နှင့် သဘာဝသယံဇာတများကိုပါ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းသစ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကို မြန်မာနိုင်ငံမှ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် စာတတ်မြောက်သည့် လူဦးရေမှာလည်း မြင့်မားလှသည်။[၅၈] ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလမ်းကြောင်းသို့ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် ဦးတည်လျှောက်လှမ်းလျက်ရှိခဲ့သည်ဟု အများက ယုံကြည်လက်ခံခဲ့ကြသည်။ You guys don't understand colonialism and are repeating White Man's Burden attitude from English Wikipedia. That led to white-worshipping attitudes among Burmese youths. Many asked me "Why freed us from British rule! It was so good! [[အသုံးပြုသူ:SSH remoteserver|SSH remoteserver]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:SSH remoteserver|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၄၂၊ ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ (UTC) == အစိုးရ == စစ်ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပေါ်နေချိန်မှာ အစိုးရ သတ်မှတ်ခြင်းသည် အများပြည်သူတိ့၏ ငိုကြွေးသံကို ပြက်ရယ်ပြုသည် [[အသုံးပြုသူ:QXQ215|QXQ215]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:QXQ215|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၂၈၊ ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ (UTC) :အစိုးရကို လက်ခံခြင်း လက်မခံခြင်းက တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီရဲ့ ယုံကြည်ချက်ပါ။ လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသည် လက်ရှိ ကြေညာဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းမှာ အမှန်တကယ်ရှိနေပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားက [[WP:5P2|ဘက်မလိုက်တဲ့အမြင်]]ကို လက်ကိုင်ထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် လက်ရှိဖြစ်ပျက်နေတဲ့ အတိုင်း ရေးပါတယ်။ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] ဆောင်းပါးမှာ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုချင်းစီကိုလည်း ရနိုင်တဲ့ ခိုင်လုံရင်းမြစ်တွေအပေါ် မူတည်ပြီး ထည့်သွင်းရေးသားထားတဲ့အတွက် ကန့်ကွက်မှု/ထောက်ခံမှု ဖြစ်ရပ်တွေဟာလည်း ပါဝင်ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၀၇၊ ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ (UTC) လက်ရှိစစ်ကောင်စီ ဆက်စပ် boycott ခေါင်းစဉ် တခု ထည့်ရင် အဆင်ပြေလား == ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == သို့ ဝီကီဒီယား ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သမ္မတနေရာတွင်ဦးမြင့်ဆွေ(ယာယီ) သမ္မတလို့သတ်မှတ်ထားတာမှားနေပါတယ် ပီးတော့ ဖွဲ့စည်းပုံ ၄၁၈ (က)အရ ဦးဝင်းမြင့်အာဏာမလွဲခြင်းဖြစ်သည်အတွက်လုံခြုံရေးကောင်စီဆိုတာမဖြစ်သင့်ပါဘူး ဝန်ကြီးဌာန နေရာတွေမှာ ပြောင်းလဲထားသည်မာမှားယွင်းနေပါသည် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပေးပါရန်တောင်းဆိုပါသည် ပြင်ဆင်ရမည့်နေရာတွင် ၂၀၁၅မှ ၂၀၂၀ထိရွေးချယ်ထားသော ဝန်ကြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတ အတိုင်ပင်ခံနေရာတွင် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပေးပါရန် တောင်းဆိုအပ်ပါသည် == ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == {{edit semi-protected|မြန်မာနိုင်ငံ|answered=yes}} [[အသုံးပြုသူ:Zwal|Zwal]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zwal|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၆၊ ၁၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ (UTC) :[[File:Red information icon with gradient background.svg|20px|link=|alt=]] '''Not done:'''<!-- Template:ESp --> [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၃၈၊ ၁၉ မေ ၂၀၂၁ (UTC) == ၁၈ မေ ၂၀၂၁ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == {{edit semi-protected|မြန်မာနိုင်ငံ|answered=yes}} [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/2001:D08:1B84:9361:71CE:4104:775E:CF08|2001:D08:1B84:9361:71CE:4104:775E:CF08]] ၁၇:၃၇၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၁ (UTC) :[[File:Red information icon with gradient background.svg|20px|link=|alt=]] '''Not done:'''<!-- Template:ESp --> [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၃၈၊ ၁၉ မေ ၂၀၂၁ (UTC) == ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == ===== ===== ခေါင်းစဉ် စာသား ===== ===== == ခေါင်းစဉ် စာသား == * # Bulleted list item--[[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-38144-5|&#126;2026-38144-5]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-38144-5|talk]]) ၀၅:၀၆၊ ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)shwehmoneaေလဘဝဟာဝညစိုးလင္းျဂိုဟ္တုလိူင္ရွမ္ျပည္နယ္လားရိူးရပ္ကြပ္/7/191284/1353/1991/ ===== ===== [[ဖိုင်:Shwehmonea ေလဘဝဟာဝည soeLin|Shwehmonea ေလဘဝဟာဝည soeLin ရွမ္ျပည္နယ္လားရိူး px|alt=ျမန္မာႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လားရိူးshwehmoneaေလဘဝဟာဝညsoeLin|Shwehmonea ေလဘဝဟာဝည soeLin ရွမ္ျပည္နယ္လားရိူး ၿဂိဳဟ္တုလိူင္]] {{edit semi-protected|မြန်မာနိုင်ငံ|answered=no}} [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-38144-5|&#126;2026-38144-5]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-38144-5|talk]]) ၀၅:၀၆၊ ၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ တွင် Semi-protected ပြင်ဆင်ခွင့် တောင်းဆိုမှု == {{edit semi-protected|မြန်မာနိုင်ငံ|answered=no}} [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&#126;2026-20494-68|&#126;2026-20494-68]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&#126;2026-20494-68|talk]]) ၂၀:၃၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == ိစိုလင္းၿဂိဳလ္တုလိုင့္ျမန္မာ့ႏိူင္ငံရွမ္ျပည္နယ္လာရီူ == soeLinshwehmoneashwehmoneaungyp@egil.com [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-53243-46|~2026-53243-46]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-53243-46|talk]]) ၀၆:၂၅၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) rq8od77krrh4yrzu3tnvdklgh4jbbhl 0 4353 1060004 1059596 2026-10-24T21:32:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060004 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang|shn|တႆး}}; {{IPA-shn|táj}} သို့မဟုတ် {{IPA-my|ʃán lùmjó|}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည့် [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စုကြီး]] တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Britannica-Shan">{{Cite web|title=Shan {{!}} people|url=https://www.britannica.com/topic/Shan|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ကြပြီး မိခင်ဘာသာစကားဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကိုယ် "တႆး" (တိုင်း) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရှမ်းလူမျိုးစုစုပေါင်း အရေအတွက်မှာ ၄ သန်းမှ ၆ သန်းဝန်းကျင်ရှိပြီး၊<ref name="POTWF">{{cite web|title=The Shan People|url=http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|website=The Peoples of the World Foundation|access-date=31 July 2023|archive-date=25 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025065226/http://www.peoplesoftheworld.org/text?people=Shan|url-status=dead}}</ref> ၎င်းပမာဏသည် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၀% ခန့်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။<ref name="Britannica-Shan" /><ref name="CIA geos"/> {{Infobox ethnic group | group = ရှမ်းလူမျိုး (Shan people) | native_name = တႆး <br> (Tai Yai / Tai Shan) | image = NarngSaoTai.jpg | image_size = 200px | image_caption = ရှမ်းအမျိုးသမီးတစ်ဦး | pop = ခန့်မှန်း ၅ သန်း - ၆ သန်း | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ခန့်မှန်း ၄.၅ သန်း – ၅ သန်း <ref name="CIA2024">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |publisher=Central Intelligence Agency |title=The World Factbook — Burma |access-date=15 October 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201171209/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |archive-date=1 December 2021 |url-status=dead}}</ref><ref name="Census2014">{{cite web |url=https://www.dop.gov.mm/ |publisher=Department of Population, Ministry of Labour, Immigration and Population |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census — Shan State Report |access-date=15 October 2026}}</ref><br>(အဓိကအားဖြင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]) <ref name="ShanCensus2014">{{cite web |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/3M_Shan_Figures_ENG.pdf |publisher=Department of Population / UNFPA |title=2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Figures at a Glance |access-date=15 October 2026}}</ref> | region2 = {{flag|Thailand}} | pop2 = ခန့်မှန်း ၅၀၀,၀၀၀ – ၁ သန်း <ref name="ShanThai">{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Shan_people |title=Shan people — Population distribution |access-date=15 October 2026}}</ref> | region3 = {{flag|China}} | pop3 = ခန့်မှန်း ၇၀၀,၀၀၀ ([[ဒိုင်လူမျိုး]]) <ref name="ShanThai"/> | rels = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရှမ်းရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အနည်းစု) <ref name="ShanCensus2014"/> | langs = [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] | related = အခြား [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်နွယ်ဝင်များ]] }} မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ရှမ်းလူမျိုးများသည် [[ပုဂံခေတ်]] တတိယပိုင်းမှစတင်၍ နိုင်ငံရေးဩဇာ ကြီးထွားလာခဲ့ပြီး [[ပုဂံ|ပုဂံအင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းပြီးနောက်ပိုင်း ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံ (မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း) တွင် [[မြင်စိုင်းခေတ်|မြင်စိုင်း]]၊ [[ပင်းယခေတ်|ပင်းယ]]၊ [[စစ်ကိုင်းခေတ်|စစ်ကိုင်း]] နှင့် [[အင်းဝခေတ်]] များကို တည်ထောင်ရာတွင်လည်း အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830, volume 1, Integration on the Mainland''. Cambridge University Press. pp. 119–123.</ref> ယင်းအပြင် သမိုင်းတစ်လျှောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ရှမ်းစော်ဘွား နယ်မြေများ]] ကို ထူထောင်ကာ ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်]] ချုပ်ဆိုရာတွင် ဗမာ၊ ကချင်၊ ချင်း တိုင်းရင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်]] ပေါ်ထွန်းလာစေရန် အဓိက ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင် လူမျိုးစုကြီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>Silverstein, Josef. (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of Development''. Cornell University Press. pp. 12–15.</ref> သို့ဖြစ်ရာ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှမ်းလူမျိုးများသည် ခေတ်သစ်မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို ပူးတွဲတည်ထောင်သူများ အဖြစ် သမိုင်းမော်ကွန်းထိုးခဲ့ကြပြီး ရှမ်းလူမျိုးများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များသည် ခေတ်သစ်ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး၏ ခွဲခြား၍မရနိုင်သော အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး တစ်ခုအဖြစ် ယနေ့တိုင် ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေပါသည်။<ref>Smith, Martin. (1991). ''Burma: Insurgency and the Politics of Ethnicity''. Zed Books. pp. 71–74.</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ရှမ်းတို့သည် မိမိကိုယ်ကို '''တိုင်း''' (တႆး) ဟု ရည်ညွှန်းကြပြီး ယင်းအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။({{zh|c=傣族|p=Dǎizú|s=|t=}}).<ref>{{Cite book|last=Sao Tern Moeng|title=Shan-English Dictionary|publisher=Dunwoody Press|year=1995|isbn=0-931745-92-6}}</ref> '''ရှမ်း''' သည် မြန်မာဘာသာစကားမှ အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရှေးအမည် Siam မှ တဆင့်ဆင်းသက်လာသော ''သျှမ်း'' ဟူသည့် စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က သုံးစွဲခဲ့သည်။ အဆိုပါဝေါဟာရအား တရုတ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ({{zh|c=掸族|p=Shànzú|s=|t=}}) အဖြစ် မွေးစားအသုံးပြုထားသည်။ [[ထိုင်းဘာသာစကား]]တွင် ရှမ်းတို့အား '''Tai Yai''' (ไทใหญ่, {{Lit|ရှမ်းကြီး}})<ref>{{cite book|chapter-url=https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|title=A New Historical Relation of the Kingdom of Siam|chapter=CHAP. II. A Continuation of the Geographical Description of the Kingdom of Siam, with an Account of its Metropolis.|last1=de La Loubère|first1=Simon|translator=A.P.|date=1693|access-date=2021-04-01|archive-date=2021-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210924033514/https://quod.lib.umich.edu/e/eebo2/A48403.0001.001/1:4.2?rgn=div2;view=fulltext|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် [[ယွန်းလူမျိုး|တိုင်းယွန်း]]ဘာသာစကားဖြင့် ''[[:en:Nam ngiao|Ngiao]]'' ({{lang-th|เงี้ยว}}) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်းကို [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]]: ဖြဝ်ꩻ, [[အနောက်ပိုးကရင်ဘာသာစကား|အနောက်ပိုးကရင်]]: ၥဲၫ့, နှင့် [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်]] သေံဇၞော် (''sem)'' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite book|last=Shorto|first=H.L.|title=Dictionary of Modern Spoken Mon|publisher=Oxford University Press|year=1962}}</ref> 'ရှမ်း' ဟူသော ဝေါဟာရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်းရှိ [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်း စကားပြောသူများ]]အားလုံး၏ ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၃၉၀,၀၀၀ ခန့်ရှိကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ [[သီပေါမြို့]]၊ [[လားရှိုးမြို့]]၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]တို့ ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == [[File:Shannnnnnn.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် မြေပုံ]] ရှမ်းလူမျိုးများသည် သီးခြားလွတ်လပ်သော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] မျိုးနွယ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson2007">Edmondson, J. A., & Solnit, D. B. (2007). ''Comparative Kadai: Linguistic Studies Beyond Tai''. Summer Institute of Linguistics.</ref> ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ စောစီးစွာ ဝင်ရောက်အခြေချခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဦးဌာနေ မူလမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းသုတေသနပြုချက်များအရ ခရာ-ဒိုင် မျိုးနွယ်စုများသည် အေဒီ မတိုင်မီခေတ်များကတည်းက တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း (ယနေ့ခေတ် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ ကွမ်တုန်း နှင့် ကွမ်ရှီး ဒေသများ) တွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Terwiel1981">Terwiel, B. J. (1981). ''The Tai of Assam and Ancient Tai Ritual''. Centre for South East Asian Studies.</ref> အေဒီ ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုခန့်တွင် ယူနန်ဒေသ၌ ထွန်းကားခဲ့သော [[နန်ကျောက်]]နိုင်ငံ (Nanzhao) ၏ အင်အားကြီးမားလာမှု၊ တရုတ်ဟန်လူမျိုးများ၏ တောင်ဘက်သို့ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာမှုများနှင့်အတူ တိုင်မျိုးနွယ်စုများသည် ရာသီဥတု ကောင်းမွန်ပြီး မြေဩဇာပြည့်စုံသော တောင်ဘက်မြစ်ဝှမ်းဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဆင်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1959">Luce, G. H. (1959). "Old Kyaukse and the Coming of the Burmans". ''Journal of the Burma Research Society''.</ref> အဆိုပါ ရွှေ့ပြောင်းမှုများမှတစ်ဆင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများကို အခြေခံ၍ လူမျိုးစုများ ကွဲပြားသွားခဲ့ရာ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao)၊ ကျောက်ဖယားမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အခြေချသူများမှ [[ထိုင်းလူမျိုး]] (Siamese/Thai) နှင့် သံလွင်မြစ်ဝှမ်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအထက်ပိုင်း မြေပြန့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် အခြေချသူများမှ ရှမ်းလူမျိုး (Shan သို့မဟုတ် Tai Yai) ဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref name="Wyatt2003">Wyatt, D. K. (2003). ''Thailand: A Short History''. Yale University Press.</ref> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တိုင်မျိုးနွယ်စုများ စတင်ဝင်ရောက်လာသည့် ကာလမှာ အေဒီ ၁၀ ရာစုခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက် စောနိုင်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြပြီး [[ပုဂံခေတ်]] အထောက်အထား ကျောက်စာများတွင် ရှမ်းလူမျိုးများကို "သျှံ" သို့မဟုတ် "သျှမ်" (Syam) ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University.</ref> ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့အခြေချရာ တောင်ကုန်းချိုင့်ဝှမ်း ဒေသအသီးသီးတွင် "မိန်း" (Mong / မိူင်း) ဟုခေါ်သော မြို့ပြနိုင်ငံငယ်များကို တည်ထောင်ပြီး ရိုးရာခေါင်းဆောင် "စော်ဘွား" (Saopha / ၸဝ်ႈၾႃႉ) များက ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="SaoSaimong1965">Sao Saimong Mangrai (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> အဆိုပါ စော်ဘွားနယ်မြေ အစုအဖွဲ့များသည် ခေတ်အဆက်ဆက် ပြည်မဒေသရှိ မြန်မာဘုရင်များနှင့် မဟာမိတ်ပြုခြင်း၊ လက်အောက်ခံဖြစ်ခြင်းများဖြင့် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါမှသာ "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်" အဖြစ် စုစည်းသတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="Scott1900">Scott, J. G. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Government Printing, Burma.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များ == ရှမ်းလူမျိုးများ သည် ဘာသာဗေဒအရ [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|တိုင်-ကဒိုင်း (ခရာ-ဒိုင်)]] ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ကြပြီး၊ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသခံ လူမျိုးစုများနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019-09-12). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှမ်းအမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA Haplogroup အစုအဝေးတွင် တိုင်-ကဒိုင်းနှင့် ရှေးဟောင်း [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုနီးရှန်းနွယ်များ]] ၏ အဓိက ဗီဇသင်္ကေတဖြစ်သည့် Haplogroup O1a (O-M119) ကို ထင်ရှားသော ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းသို့ တိုင်နွယ်များ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့မှုကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Kutanan2021">Kutanan, W., et al. (2021). "Reconstructing the human genetic history of mainland Southeast Asia: Insights from genome-wide data from Thailand and Laos". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(8), 3459-3477.</ref> ထို့ပြင် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်း ရိုးရာ [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ/ဩစထြိုအေးရှားတစ်]] နွယ်ဝင်များထံ၌ အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကိုလည်း မြင့်မားစွာ တွေ့ရှိရခြင်းမှာ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ရှေးဟောင်း မွန်-ခမာ ဒေသခံများနှင့် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇ ရောနှောခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Kutanan2021" /> အရှေ့အာရှနွယ်များထံ၌ အတွေ့များသော Haplogroup O2 (O-M122) ကိုလည်း အသင့်အတင့် ပမာဏအထိ တွေ့ရှိရပြီး၊ အိမ်နီးချင်း [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဝင် တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုများနှင့် ကူးလူးဆက်ဆံခဲ့မှုကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သော မိုက်တိုကွန်ဒြီးယား DNA (mtDNA) စိစစ်ချက်များတွင်မူ mtDNA Haplogroup B (အထူးသဖြင့် B4, B5)၊ Haplogroup F (F1a)၊ Haplogroup M (M7, M8) နှင့် Haplogroup R (R9) တို့ကို အဓိက တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤ ပရိုဖိုင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ [[ယွန်းရှမ်းလူမျိုး|တိုင်ယွန်း]]၊ [[လူးရှမ်းလူမျိုး|တိုင်လူး]] နှင့် လာအိုနိုင်ငံရှိ တိုင်နွယ်စုများ၏ မိခင်ဘက်ဆိုင်ရာ mtDNA ပရိုဖိုင်များနှင့် အလွန်ပင် နီးကပ်စွာ တူညီကြသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Kutanan2021" /> Autosomal DNA (Genome-wide analysis) နှင့် Principal Component Analysis (PCA) ပြမြေပုံများအရ ရှမ်းလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA တွင် တိုင်-ကဒိုင်း (Kra-Dai) ပင်မအစုအဝေး ၆၀% မှ ၇၀% ခန့်နှင့် ရှေးဟောင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ ဩစထြိုအေးရှားတစ် (မွန်-ခမာ) ဗီဇ ၃၀% မှ ၄၀% ခန့် ရောနှောပေါင်းစပ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref name="Kutanan2021" /> ရှမ်းလူမျိုးများ၏ Autosomal DNA သည် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ တိုင်နွယ်စုများ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဒိုင် (Dai) လူမျိုးများ နှင့် အလွန် နီးကပ်စွာ တည်ရှိရုံမျှမက၊ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထိစပ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဗမာ၊ ကချင်၊ ပလောင်၊ ဝ စသည့် ဒေသခံ လူမျိုးစုများနှင့်လည်း မျိုးရိုးဗီဇ အပြန်အလှန် စိမ့်ဝင်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref><ref name="Kutanan2019" /> ==ရှမ်းဝေါဟာရ ရှင်းလင်းချက်== ရှမ်း ဟူသောအမည်သည် အခြားလူမျိုးတို့က ရှမ်းလူမျိုးတို့ကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရဖြစ်သည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့ကမူ မိမိကိုယ်ကို တိုင်း(Tai) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ရှမ်း(ခေါ်) တိုင်း၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုထားကြောင်း တွေ့ရသည်။ ရှေးမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် သျမ် (သို့မဟုတ်) သျံ ဟု ရေးသားကြသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အာသံ(အရှမ်း)၊ အဟွမ်၊ သယာမ်၊ စိအန်(သို့မဟုတ်) စိအန်လို ဟူသော ဝေါဟာရနှင့် ထပ်တူဖြစ်သည်။ ရှေးအကျဆုံးအမည်မှာ လောဝ် (သို့မဟုတ်) အိုက်လောဝ် ဖြစ်ဟန်တူသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၃၆၉</ref> ရှမ်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ထို သာမ ဟူသော ပါဠိမှ သျာမ၊ ၎င်း သျာမ မှ တစ်ဆင့် သျာမ်> သျံ> သျှံး> သျှမ်း> ရှမ်း ဟု ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာမှု၌ (သ)အက္ခရာတွင် (ျ)ယပင့် (ှ)ဟထိုး (ာ)ရေးချ (မ)အက္ခရာသတ်နှင့် သျှာမ်း ဟု အရေးအသား ပြုလာခဲ့ကြခြင်းများသည် သက္ကတအလိုဖြစ်၍ သဒ္ဒါမျိုး ဖြစ်၍ သာလွန်သင့်လျော် ကောင်းမြတ်သော ရေးထုံးရေးနည်း တစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို သိမှတ်ရာ၏။ သုဝဏ္ဏသာမ ကို သုဝဏ္ဏသျှာမ်> သုဝဏ္ဏသျှံ ဟု ရေူထုံးပြုသကဲ့သို့ သာမ ကိုလည်း သျှာမ်> သျှမ်း> သျှံ ဟု ရေးသားလာခဲ့ကြသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၉။</ref> ရှေးဟောင်းမြန်မာကျောက်စာတို့တွင် အေဒီ ၁၁၂၀ ပြည့်နှစ်မှ စ၍ သျံ သျမ် ဟု တွေ့ရသည်။ ချမ်ကျောက်စာတို့တွင်မူ ရှမ်းအမည်ကို အေဒီ ၁၀၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီက တွေ့ရသည်။<ref>ဘရှင်(ဦး) စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)ရှမ်းလူမျိုး၊ နှာ-၄၀၄</ref> ရှမ်းလူမျိုးနှင့် ရှမ်းအခေါ်အဝေါ် ဝေါဟာရများကို ပုဂံကျောက်စာများတွင် မကြာ မကြာတွေ့ရသည်။ သျှာမ်း(ရှမ်း) လူမျိုးအကြောင်းကို (၁၁၂၀-အေဒီ)မှစ၍ အကြိမ် (၂၀)ထက်မနည်း ပုဂံကျောက်စာတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref>သန်းထွန်း(ဦး) ရှေးဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်၊ နှာ-၂၁၉။</ref> သျှာမ်း ဟူသော အမည်ပညတ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရှမ်းပြည် မြန်မာပြည် အကြောင်းကို ရေးသားခဲ့သော ဆာဂျော့စကော့ စသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များက သျှာမ်းဟူသော အခေါ်အဝေါ်ကို မြန်မာလူမျိုးနှင့် အခြားလူမျိုးများက အသုံးပြုခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် အသုံးပြုသည်ဟူ၍ ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မစ္စတာတီရိရန်ဒီလာကိုပီရီ (Mr.Terrien de lacouperie) ကမူ The Cradle of Shan Race စာအုပ်၌ - တရုတ်ပြည်တွင် Hia (ဟိရ)မင်းဆက်ကို ဖြိုဖျက်ခဲ့သော ကုန်သည်များ ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် Shang (ရှံ) လူမျိုးများမှ ရှမ်းလူမျိုးများနှင့် ဆက်သွယ်ကြကြောင်း၊ တရုတ်ပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အရင်းမူလ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် Tchang (ဆန်) Saing (ဆိုင်) Shen(ရှင်) Sien(စီရင်) အစရှိသော အမည်များနှင့် များစွာ တူညီသော အမည်များ တွေ့ရှိရကြောင်း ရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်း၏ အဆိုကို ကျနစွာစိစစ်ကြည့်လျှင် သျှာမ်း ဟူသော အမည်နာမသည် ကုန်သည်များဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Shang (ရှံ)မှ ဆင်းသက်လာသော အမည်များအနက် နောက်ဆုံးခေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော အမည်ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ဘီစီ ၁၁၂၂-ခုနှစ်တွင် တရုတ် (Shang) ဟု အမည်ရလာသည်ဟုလည်း ဆိုသည်။<ref>Hsen(Khur), The Origin of Tais and A Short History of Shan.P.10</ref> ၎င်းအပြင် မစ္စတာကော့ကရိန်း ရေးသားသော The Shans စာအုပ်တွင် လဝ နှင့် လွယ်လ တိုင်းရင်းသားများက ရှမ်းကို Shen(ရှံ) ဟု ခေါ်ကြောင်း၊ ကန်တုန်နီဘာသာအားဖြင့် Tsim(စင်မ်) ဟုခေါ်ကြောင်း ရေးသားထားသည်။ ။ <ref>ခေမိန္ဒ(ဦး) မိုးမိတ်ရာဇဝင်တော်ကြီး၊ နှာ-၂၄-၂၅။</ref> ကချင်တိုင်းရင်းသားလည်း ရှမ်းကို Sam (ဆန်-မ်)ဟု ခေါ်သည်ကို တွေ့ရသည်။ တလိုင်းလူမျိုးများက ရှမ်းကို Seam(ဆိန်-မ်)ဟု ခေါ်ကြသည်။ တနင်္သာရီဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ထားဝယ်လူမျိုး များကလည်း ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Shan( ရှမ်း)ဟုပင် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ အနောက်နိုင်ငံသားများကလည်း ယခင်က ယိုးဒယား(ထိုင်း)ကို Siam(သယာမ်)ဟု ခေါ်သည်။ == မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ရှမ်းခေတ်များ == === ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးခေတ် (ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်ဦး) === ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်း မွန်ဂိုတို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်ချိန်တွင် ပုဂံမင်းတို့၏ အားကိုးအားထားပြုရသော ရှမ်း-ဗမာ ကပြား စစ်သူကြီးများဖြစ်သည့် အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြံနှင့် သီဟသူ ဟူသော '''ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး''' သည် မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနှင့် ပင်လယ်ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ကာ အင်အားတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTunOldHistory">သန်းထွန်း။ (၁၉၆၄)။ ''ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုန်စာပေ။ စာ-၁၃၅–၁၄၂။</ref> ၎င်းတို့သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၂ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၀၁) တွင် တရုတ်-မွန်ဂိုတပ်များကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း တွင် ဩဇာကြီးမားလာခဲ့သည်။ ညီနောင်သုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ သီဟသူ (အနန္တသီဟသူရိန်) သည် သက္ကရာဇ် ၆၇၄ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၁၃) တွင် ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်ကာ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး အညာမြေပြန့်ဒေသသို့ ရှမ်းလူမျိုးများ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်အခြေချလာစေသည့် သမိုင်းအစပျိုးရာ ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="Kala1">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ပထမတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၃၁၀–၃၁၅။</ref> === အင်းဝခေတ်နှင့် ရှမ်းစော်ဘွားများ ကြီးစိုးခြင်း === ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် သီဟသူ၏ မြေးတော်စပ်သူ [[သတိုးမင်းဖျား]]က သက္ကရာဇ် ၇၂၆ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၃၆၄) တွင် [[အင်းဝမြို့]]ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="ThanTunOldHistory" /> သို့ရာတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်းပိုင်းဖြစ်သော မြန်မာမင်း [[ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၀၁–၁၅၂၇) အာဏာစက် အားနည်းချိန်၌ မြောက်ဘက်တစ်လွှားမှ ရှမ်းစော်ဘွားများ ပိုမိုအင်အားကြီးမားလာခဲ့သည်။ ထိုရှမ်းစော်ဘွားများအနက် အင်အားအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် မိုးညှင်းစော်ဘွား မိုးညှင်းစလုံသည် သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇) တန်ခူးလဆန်း ၁၂ ရက်တွင် အင်းဝမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး ရွှေနန်းကျော့ရှင်နရပတိကို သတ်ဖြတ်ကာ ထီးနန်းအရိုက်အရာကို မိမိ၏သားဖြစ်သူ [[သိုဟန်ဘွား]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၂၇–၁၅၄၂) အား ဆက်ခံစေခဲ့သည်။<ref name="Hmannan">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)။ (၁၉၉၃)။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်း။ စာ-၁၁၈–၁child၂၅။</ref> သိုဟန်ဘွား လွန်ပြီးနောက် မှူးမတ်တို့က မင်းကြီးရန်နောင်အား ထီးနန်းအပ်နှင်းကြသော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး အုန်းဘောင်စော်ဘွား ခုံမှိုင်းကို အင်းဝနန်းတွင် ဆက်လက်ဘိသိက်မြှောက်ရန် မှာကြားခဲ့ကာ မိမိကိုယ်တိုင်မူ ရဟန်းဝတ်ဖြင့် တောထွက်သွားခဲ့သည်။ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း လွန်သော် သားဖြစ်သူ [[မိုးဗြဲနရပတိ]] (ခရစ်နှစ် ၁၅၄၅–၁၅၅၁) ဆက်လက်စိုးစံစဉ် စစ်ကိုင်းဒေသမှ ရှမ်းမင်းမျိုးနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ [[စစ်ကိုင်းနရပတိစည်သူ|စည်သူကျော်ထင်]] က အင်းဝကို လာရောက်တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အင်းဝထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံခဲ့သည်။<ref name="Kala2">ကုလား၊ ဦး။ (၁၉၆၁)။ ''မဟာရာဇဝင်ကြီး (ဒုတိယတွဲ)''။ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၄၂–၁၄၆။</ref> === ရှေးရှမ်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များ (၃၃ နယ်) === ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ဦးစီးအုပ်ချုပ်မှုမှတ်တမ်းများအရ ရှမ်းစော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသတွင် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၃ နယ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ရိုးရာအရ "တေတ္တိံသ" (၃၃ နယ်) ဟု တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းဒေသသည် စုစုပေါင်း စတုရန်းမိုင် ၅၆,၆၄၅ ကျယ်ဝန်းပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် စော်ဘွား ၁၆ ဦး၊ မြို့စား ၁၃ ဦး နှင့် ငွေခွန်မှူး ၄ ဦးတို့က ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Gazetteer">Scott, J. G., & Hardiman, J. P. (1900). ''Gazetteer of Upper Burma and the Shan States''. Rangoon: Government Printing. Part I, Vol. 1, pp. 200–215.</ref> ယင်း ၃၃ နယ်ကို ပထဝီဝင်အရ အောက်ပါအတိုင်း တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည် -<ref name="ShanStates">လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၈၈–၉၇။</ref> ==== တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၂၇ နယ်) ==== # [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံနယ်]] # [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲနယ်]] # [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေနယ်]] # [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်နယ်]] # [[လဲချားမြို့|လဲချားနယ်]] # [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်နယ်]] # [[မိုင်းပန်မြို့|မိုင်းပန်နယ်]] # [[မိုင်းပွန်မြို့|မိုင်းပွန်နယ်]] # စကားနယ် # နောင်မွယ်နယ် # မိုင်းနောက်နယ် # [[မိုင်းကိုင်းမြို့|မိုင်းကိုင်းနယ်]] # [[ကျေးသီမြို့|ကျေးသီဗန်းစံနယ်]] # [[ပင်လောင်းမြို့|လွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်]] # သထုံ (ဆီဆိုင်) နယ် # ဗန်းရင်နယ် # [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်းနယ်]] # နန်းခုတ်နယ် # စကွယ်နယ် # [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူးနယ်]] # သမခမ်း (သာမိုင်းခမ်း) နယ် # [[ပွေးလှရွာ၊ ပင်းတယမြို့နယ်|ပွေးလှနယ်]] # ဘော်နယ် # ရွာဝံ (ရွာငံ) နယ် # ပင်မှီနယ် # ကျုံးနယ် # [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယနယ်]] ==== မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ် (၆ နယ်) ==== # [[သီပေါမြို့|သီပေါနယ်]] # တောင်ပိုင် (နမ့်ဆန်) နယ် # မိုင်းရယ်နယ် # [[သိန္နီမြို့|မြောက်သိန္နီနယ်]] # [[မိုးမိတ်မြို့|မိုးမိတ်နယ်]] # မိုးလင်းနယ် === ယနေ့ ရှမ်းပြည်နယ် === ပြည်နယ်မြို့တော် [[တောင်ကြီးမြို့]] အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် အကျယ်အဝန်း ၆၀ဝ၀ဝ စတုရန်းမိုင်ခန့် လူဦးရေ ၄.၇ သန်းခန့် ခရိုင် ၁၁ ခရိုင် မြို့နယ် ၅၄ မြို့နယ် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] လည်းရှု == ရှမ်း ၉ ဆက်၊ ၉ စော်ဘွား == [[သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်]]တွင် ဖော်ပြချက်အရ ''ရှမ်းကိုးဆက်၊ ကိုးစော်ဘွား၊ လူးတဆယ့်နှစ်ပနား၊ ရာတပါးနှင့်၊ စော်ဘွားစော်ခံ၊ ရွှေဥကင်ဘုံပျံမှာ၊ ညီလာခံခ, ညောင်း၊ မှူးမတ်အပေါင်းစုံကြပြီလား ....... မင်းကြီးများ'' ဟူ သောဇာတ်သဘင် ဘုရင်၏စကားအရ---(၁) မိုးကောင်းစော်ဘွား၊ (၂) မိုးညှင်းစော်ဘွား၊ (၃) သောင်သွပ်စော်ဘွား၊ (၄) မိုးမိတ်စော်ဘွား၊ (၅) မိုးနဲစော်ဘွား၊ (၆) သိန္နီစော်ဘွား၊ (၇) မိုင်းပဲစော်ဘွား၊ (၈) ညောင်ရွှေစော်ဘွား၊ (၉) သီပေါစော်ဘွားတို့ ဟူ၏။ မှတ်ချက်။ ။ ရှမ်းပြည်အစ ''မိုင်းမော'' က- ဟူသော စကားအရမိုင်းမောမှတဆင့် စော်ဘွား ၉-ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟူ၏။ == ရှမ်းမျိုး ၃၀ နှင့် ရှေးခေတ်မနုဿဗေဒအမြင် == မြန်မာ့ရှေးဟောင်းကျမ်းတစ်စောင်ဖြစ်သော '''"ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း"''' တွင် ဖော်ပြချက်အရ "ရှမ်းမျိုး ၃၀" ဟု ဆိုသော်လည်း လက်တွေ့တွင် ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာဗေဒအရ ကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးနားချင်း နိုင်ငံခြားသား လူမျိုးစုများစွာ ရောနှောပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>လှမင်း (နဂါးဗိုလ်)။ (၁၉၆၈)။ ''ရှမ်းပြည်နယ်သမိုင်းနှင့် စော်ဘွားများအုပ်ချုပ်ရေး''။ မျိုးမြန်မာစာပေ။ စာ-၄၂–၄၆။</ref> ရှေးခေတ်မြန်မာမင်းများလက်ထက် အယူအဆအရ မိမိတို့နှင့် စကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု မတူဘဲ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ကုန်းပြင်မြင့်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုအားလုံးနီးပါးကို "ရှမ်း" (Shan) ဟူသောအမည်အောက်တွင် ခြုံငုံ၍ သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>ဆာဂျော့စကော့တ် (လှသမိန် ဆီလျော်အောင်ဘာသာပြန်သည်)။ (၁၉၆၅)။ ''မြန်မာပြည်အခြေပြကမ္ပည်းကျမ်း''။ သုတစာပေတိုက်။ စာ-၁၁၂။</ref> === လူမျိုးစု ၃၀ အား အသေးစိတ်ခွဲခြားခြင်း === ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်းပါ ဂါထာစပ်ဆိုချက်အရ ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစု ၃၀ ၏ ယနေ့ခေတ် သုတေသနပြုချက် နောက်ခံများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -<ref name="Zambu">မြန်မာမင်းအုပ်ချုပ်ပုံစာတမ်း (ပထမတွဲ)။ (၁၉၆၅)။ ဗဟိုပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၂၃၀–၂၃၄။</ref> ==== ပထမ ၁၀ မျိုး ==== # '''လင်း''' - လင်းခေး သို့မဟုတ် လင်းဇင်း (လာအို) နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သည်။ # '''သက်''' - ရခိုင်ရိုးမတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[သက်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ချင်း''' - မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ဘက် တောင်တန်းဒေသမှ [[ချင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ခုံ''' - ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံဒေသရှိ ရှမ်းမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခုဖြစ်သော [[ဂုံလူမျိုး|ခုံ (သို့မဟုတ်) ဂုံလူမျိုး (Khün)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''ရင်''' - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်စပ်ရှိ ရင်ကြား၊ ရင်နက် (ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲ) များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ကတူး''' - မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း စစ်ကိုင်းတိုင်းအတွင်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကတူးလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''မြန်''' - ဗမာ (မြန်မာ) လူမျိုးစုကိုပင် ရှေးဟောင်းအခေါ်အဝေါ်ဖြင့် ထည့်သွင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''အကျော်''' - ရှေးခေတ်က ကမ္ဘောဒီးယား (ခမာ) သို့မဟုတ် လာအိုနွယ်ဖွားများကို ခေါ်ဆိုသည့် အမည်ဖြစ်သည်။ # '''ဂင်''' - တရုတ်-ဗီယက်နမ်နယ်စပ် သို့မဟုတ် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်အရှေ့ဘက်မှ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ရှမ်း''' - ပင်မ [[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင် (Tai) နွယ်ဖွား ရှမ်းလူမျိုး]]များကို တိုက်ရိုက်ရည်ညွှန်းသည်။ ==== ဒုတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''ဇဝါ''' - အင်ဒိုနီးရှား ဂျာဗားကျွန်း (Java) သို့မဟုတ် လာအိုနိုင်ငံ [[လွမ်ပရာဘန်းမြို့|လွမ်ပရာဘန်း]] ရှေးဟောင်း မာလယူ-ဇဝါ နွယ်ဖွားများကို ဆိုလိုသည်။ # '''မျက်နှာမည်း''' - အသားအရောင်ညိုမည်းသော အိန္ဒိယနွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တောင်ပစိဖိတ်နွယ်ဖွားများကို တင်စားခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကသည်း''' - အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဏိပူရ (Manipur) ဒေသမှ [[ကသည်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ရေမီးထွက်''' - ရှေးဒဏ္ဍာရီလာ လူမျိုးစုအမည် သို့မဟုတ် ထူးခြားသော ဝတ်စုံဝတ်ဆင်သည့် လူမျိုးစုတစ်ခုအား တင်စားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ကရက်''' - ရှမ်းနှင့် ကရင်မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''လဝ''' - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းနှင့် ထိုင်းနယ်စပ်တစ်လျှောက်ရှိ မွန်-ခမာနွယ်ဝင် [[ဝလူမျိုး|လဝ (ဝလူမျိုး)]] များ ဖြစ်သည်။ # '''လော''' - ယနေ့ခေတ် [[လာအိုလူမျိုး]] (Lao) များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ပန်းလောင်''' - [[ပလောင်လူမျိုး]] (Ta'ang) များကို ရှေးဟောင်းစာလုံးပေါင်းဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တရက်''' - ရှမ်းပြည်နယ်စပ်နှင့် ယူနန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ # '''ရှမ်း''' - အထက်ပါအတိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား (Tai) အစုအဖွဲ့ကိုပင် ထပ်မံအတည်ပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ ==== တတိယ ၁၀ မျိုး ==== # '''စနု''' - ကချင် သို့မဟုတ် ရှမ်းတောင်တန်းရှိ လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ဘအူ''' - ဗန်းမော်နှင့် ကချင်တောင်တန်းတစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ကရင်''' - မြန်မာနိုင်ငံအရှေ့တောင်ဘက် တောင်တန်းနှင့် မြေပြန့်ဒေသရှိ [[ကရင်လူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''ကချင်''' - မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဘက်စွန်းရှိ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် [[ကချင်လူမျိုး]] (ဂျင်းဖော) များ ဖြစ်သည်။ # '''ဂနော''' - ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ကံလော သို့မဟုတ် ဒေသခံလူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''ယောန်''' - ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသမှ ရှမ်းနွယ်ဖွား '''"ရှမ်းယွန်း" (Yuan)''' များကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''လဝိုက်''' - အနောက်ဘက် ကသည်း သို့မဟုတ် ချင်းတောင်တန်းအနီးရှိ လူမျိုးစုငယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ # '''တရုပ်''' - မြောက်ဘက်အိမ်နီးနားချင်း [[တရုတ်လူမျိုး]]များကို ဆိုလိုသည်။ # '''ယိုးဒယား''' - ထိုင်းနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ဘန်ကောက်နှင့် အယုဒ္ဓယအနွယ်ဝင် [[ထိုင်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်သည်။ # '''အနဲ''' - ရှမ်းပြည်နယ် တောင်တန်းဒေသရှိ အလွန်သေးငယ်သော လူမျိုးစုခွဲငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ရှမ်း (၁၀) မျိုး== [[ရှမ်းကြီးလူမျိုး|ရှမ်းကြီး(တိုင်းလုံ)]] [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] [[လာအိုလူမျိုး|လာအို(လော)]] [[လူးရှမ်းလူမျိုး|လူးရှမ်း(တိုင်းလူး)]] [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း(တိုင်းနွဲ့/ရှမ်းကလေး)]] [[တိုင်းလိုင်လူမျိုး|ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်/တိုင်းလိုင်)]] [[ခန္တီးရှမ်းလူမျိုး|ခန္တီးရှမ်း(တိုင်းခန္တီး)]] [[ဂုံရှမ်း|ဂုံရှမ်း(တိုင်းခင်/တိုင်းခွန်)]] [[တိုင်းလေလူမျိုး|အထက်ရှမ်း(တိုင်းလေ/တိုင်းနေ)]] [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း(တိုင်းမောဝ်)]] '''အခြားကျန်ရှိသည့်ရှမ်းမျိုးနွယ်စုဝင်များ''' [[လိရှမ်းလူမျိုး|လိရှမ်း(တိုင်းလေ့/တိုင်းလိ)]] [[လွိုင်ရှမ်းလူမျိုး|လွိုင်ရှမ်း(တိုင်းလွိုင်)]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်=== ရှမ်းပြက္ခဒိန်သည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံထားသည်။ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးသည့် အချိန်၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းများ နားနားနေနေရှိသည့် မြန်မာပြက္ခဒိန်အရ နတ်တော်လဆန်း ၁ ရက်နေ့ကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းသည် များသောအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်ပြက္ခဒိန်အရ နိုဝင်ဘာ သို့မဟုတ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျရောက်လေ့ရှိသည်။<ref name="calendar">Sao Noom Han, "The Shan Calendar and Its Significance", 2015.</ref> နှစ်သစ်ကူး နံနက်ခင်းတွင် သက်ကြီးရွယ်အို မိဘဘိုးဘွားများထံ သွားရောက်၍ ကန်တော့ကြသည်။ လူငယ်များက လူကြီးမိဘများအား ကျန်းမာပါစေကြောင်း ဆုတောင်းပေးကြပြီး လူကြီးများကလည်း ပြန်လည်၍ မေတ္တာပို့ ဆုတောင်းစကားများ ပြောကြားကြသည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းကျွေးခြင်း၊ တရားနာခြင်းနှင့် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ခြင်းများကို တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကောင်းမှုကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှမ်းနှစ်သစ်ကူးပွဲ၏ အသက်မှာ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်သည်။ ကတိုးအက နှင့် တိုးနယားအကသည် ကံကောင်းခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်သံများဖြင့် ကခုန်ကြသည်။ခေါက်ပုဒ် (ရှမ်းခေါပုတ်) ကို နှစ်သစ်ကူး အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အိမ်တိုင်းလိုလို ပြုလုပ်၍ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။<ref name="culture">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာသင်္ကြန်ပွဲတော်=== သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုသည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]သို့ အေဒီ (၁၁) ရာစု ပုဂံနိုင်ငံတော်မှတဆင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားလာမှုနှင့်အတူ တဖြည်းဖြည်းချင်း စီးဝင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="origin">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်"၊ ၁၉၆၄။</ref> ရှမ်းသင်္ကြန် (ပွႆးသၢင်းၵျၢၼ်ႇ) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ အတာနှစ်ကူးကာလ ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ တွက်ချက်မှုစနစ်အပေါ်တွင် တိုက်ရိုက်အခြေခံသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့တွင် နတ်တော်လ တွင်ကြရောက်သော ရှမ်း(တိုင်)နှစ်သစ်ကူးနေ့ ရှိသော်လည်း၊ [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] အရ ကျရောက်သော သင်္ကြန်ပွဲတော်ကိုလည်း "နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်ကူးခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်ပြည်နယ်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="history">Sai Kam Mong, "The History and Development of the Shan Scripts and Culture", 2004.</ref> ရှေးယခင်ကပင်ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောလက်ထက်မှစ၍ ရှမ်းနှင့် ဗမာလူမျိုး တို့အကြား နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုများ ရှိခဲ့သည်။ အေဒီ ၁၁ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ [[ထေရဝါဒ]][[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်အတူ ပါဠိစာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်နည်းများ ပါသွားခဲ့သည်။ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သင်္ကြန်စာထုတ်ပြန်ခြင်းနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးခြင်း ဓလေ့များမှာ ထိုအချိန်မှစ၍ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="religion">ရွှေကိုင်းသား၊ "မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီပွဲတော်များ"၊ ၁၉၆၀။</ref>အင်းဝ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်များတွင် ရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် မြန်မာမင်းနေပြည်တော်အကြား အပြန်အလှန် ဆက်ဆံမှုများ ရှိခဲ့သည်။ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရာမှတဆင့် အတာသင်္ကြန် ဓလေ့များသည် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှုအတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းသင်္ကြန် ကျင်းပပုံများသည် ရှမ်းဟော်နန်းများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး စော်ဘွားများကဒေသတွင်း မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်အတိုင်း စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="culture" />ရှမ်းရိုးရာတွင် သင်္ကြန်ကာလ၌ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် သဲပုံစေတီ တည်ခြင်းကို အလေးအနက် ထားကြသည်။ လွန်ခဲ့သောနှစ်အတွင်းက မိမိတို့၏ ခြေထောက်တွင် ပါသွားသော ဘုရားဝင်းအတွင်းမှ မြေကြီး၊ သဲများကို ပြန်လည်ဖြည့်တင်းသည့် သဘောနှင့် ကုသိုလ်ယူသည့် ဓလေ့ဖြစ်သည်။<ref name="sand">Sao Noom Han, "Rituals of the Shan New Year", 2018.</ref>သင်္ကြန်ရေကစားရာတွင် ရှမ်းရိုးရာ အိုးစည်၊ မောင်းနှင့် ကတိုး၊ တိုးနယားအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခြင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။<ref name="tradition">Shan State Cultural Department, "Annual Cultural Report", 2023.</ref> ===ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ=== ရှမ်းရိုးရာရှင်ပြုပွဲ (ပွႆးသၢင်ႇလၢင်း) သည် အမျိုးသားကလေးငယ်များကို သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်သည့် ပွဲတော်ဖြစ်သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "History of the Shan State", 2009.</ref>ရှင်လောင်းများကို နန်းတွင်းမင်းသားငယ်များကဲ့သို့ အလွန်ခမ်းနားစွာ ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ခေါင်းတွင် ပန်းပွင့်များဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရွှေရောင် ခေါင်းပေါင်းများ ၊ ပိုးထည်ဖြင့်ရက်လုပ်သော ရိုးရာဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်ပေးသည်။ မျက်နှာကိုလည်း အလှပဆုံး မိတ်ကပ်လိမ်းခြယ်ပေးထားပြီး ရှင်လောင်းများကို မြေကြီးပေါ် ခြေမချစေဘဲ "နတ်မြင်း" ဟု ခေါ်သော လူကြီးများက ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်း၍ သွားလာကြသည်။<ref name="rituals">နန်းယဉ်ယဉ်ဝင်း (၂၀၁၉)၊ "ရှမ်းရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများ"</ref>ရှင်လောင်းများကို ထမ်းထားသူများက ရှမ်းအိုးစည်သံနှင့်အတူ စည်းချက်ကျကျ ကခုန်ကြသည်။<ref name="food">Shan State Cultural Department, Annual Report 2022.</ref> တရုတ်၊ လာအိုနှင့်ထိုင်း နယ်စပ်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဒေသများတွင် နေထိုင်သော ရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗမာပြီးလျှင် ဒုတိယအများဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ၄ သန်းကျော် နေထိုင်ပြီး လူမျိုးစု ၃၅ စု ပါဝင်နေထိုင်ကြသည်။ ရှမ်းအမျိုးသားများသည် ပင်နီရင်စေ့ တိုက်ပုံကို ခပ်ပွပွ ဘောင်းဘီရှည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ပြီး ခါးတွင် ပုဝါစ စည်းနှောင်လေ့ရှိသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ကော်လာမဲ့ ရင်ဖုံးလက်ရှည်အင်္ကျီကို ပတ်လည်စင်းပါသော ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်။ အင်းလေး၊ ပင်းတယဒေသများ အပါအဝင် အပန်းဖြေလေ့လာရန် ဒေသများစွာ ရှိသည်။{{citation needed}} === ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု === ဘာသာအယူဝါဒရေးတွင် ရှေးအခါက ရှမ်းလူမျိုးများသည် နတ်ကိုးကွယ်မှုများကိုသာ အဓိက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ သခင်စော်ဘွားဖြစ်သူ ကွယ်လွန်လျှင် မိဖုရား၊ မောင်းမ အခြံအရံများနှင့် ကျွန်လူ၊ တိရစ္ဆာန်များကိုပါ သတ်ဖြတ်ကာ အတူတကွ မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်သည့် ရိုးရာဓလေ့ဆိုးများပင် ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Yegar">Yegar, Moshe (1972). ''The Muslims of Burma''. Otto Harrassowitz Verlag. p. 12.</ref> သို့သော် ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းကြီးသည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားကို သိမ်းသွင်းစိုးမိုးပြီးနောက်တွင် အဆိုပါ အသက်သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်သည့် အယူအဆများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်စေခြင်း မရှိတော့ဘဲ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ကာ၊ တစ်ပြည်လုံးအား [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်သက်ဝင်စေခဲ့သည်။<ref name="Harvey">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co. pp. 165–167.</ref> သို့ဖြစ်၍ ယနေ့အချိန်အထိ ရှမ်းလူမျိုးအများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသအချို့တွင် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုကိုလည်း ပူးတွဲကျင့်သုံးကြကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အခြားဘာသာကိုးကွယ်သူ အနည်းငယ်လည်း ရှိကြသည်။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == {{main|ရှမ်းဘာသာ}} [[ရှမ်းဘာသာစကား]]သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကားအုပ်စု]]ဝင် ဖြစ်ပြီး သံနေသံထား (နိမ့်မြင့်သံ) ရှိသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 85–89.</ref> သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ ရှမ်းလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် ထိုခေတ်အခါက ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြီးမားပြီး စနစ်တကျ ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သော ဗမာအက္ခရာများကို ကူးယူအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် ရှမ်းဘာသာစကား၏ ပင်ကိုအသံထွက်များ (အထူးသဖြင့် သံပြင်း၊ သံပျော့ နိမ့်မြင့်သံများ) သည် ဗမာစာပေထက် ပိုမိုများပြားသဖြင့် ဗမာဗျည်း ၁၆ လုံးခန့်ကိုသာ ကူးယူပြီး အဝိုင်းပုံစံ ရှေးဦးရှမ်းစာ (လိခ်တႆးဟောင်း) ကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Edmondson">Edmondson, Jerold A. (1997). ''Comparative Kadai: The Tai Branch''. Summer Institute of Linguistics. pp. 91–95.</ref> ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ ဗမာစာပေမှ ဆင်းသက်လာသော ဗျည်းများကို ပိုမိုရိုးရှင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဗျည်းလုံးရေကို ၁၆ လုံးမှ ၁၈ လုံးအထိသာ ကန့်သတ်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဗမာစာ၏ လုံးကြီးတင်၊ ဆန်ခတ်၊ တစ်ချောင်းငင် စသည့် သရသင်္ကေတ အသုံးအနှုန်းများကို အသွင်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> သို့သော် အဆိုပါ ရှမ်းစာတိုစနစ်သည် ဗျည်းနှင့် သရ နည်းပါးလွန်းလှသဖြင့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းကပင် အဓိပ္ပာယ် ၄ မျိုး ၅ မျိုးခန့် ထွက်နေပြီး စာဖတ်သူ၏ အခြေအနေ အပေါ် မူတည်၍သာ မှန်းဆဖတ်ရသည့် အားနည်းချက် ရှိခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် ရှမ်းစာပေတိုးတက်ရေးအတွက် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်စာပေကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းကာ အကြီးစား ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name="SaiKamMong"/> မြန်မာစာပေကဲ့သို့ပင် အသံထွက် လုံးဝတိကျစေရန်အတွက် ရှမ်းဘာသာစကား၏ အခြေခံ နိမ့်မြင့်သံ ၅ မျိုးကို ကိုယ်စားပြုမည့်"အသံထွက်သင်္ကေတ သင်္ကေတများ" ကို တီထွင်ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name="Diller"/> ၎င်းအပြင်ဗျည်းအက္ခရာများကိုလည်း ခေတ်မီလာစေရန် ပြုပြင်ခဲ့ရာ ယနေ့အသုံးပြုနေသော ခေတ်သစ်ရှမ်းစာ တွင် ဗျည်း ၁၉ လုံးအထိ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရှမ်းစာပေသည် ကွန်ပျူတာ ယူနီကုဒ် (Unicode) စနစ်အထိ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဗမာစာပေကဲ့သို့ပင် ဝိုင်းဝန်းသော အက္ခရာအလှကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဗမာစာပေ၏ ဗျည်း၊ သရ တွဲစပ်ပုံစနစ် (Matrix) ကို အခြေခံထားသော်လည်း ရှမ်းလူမျိုးတို့၏ ပင်ကို တိုင်-ကဒိုင် (Tai-Kadai) ဘာသာစကား၏ သရုပ်လက္ခဏာနှင့် ကိုက်ညီအောင် ကိုယ်ပိုင်လမ်းကြောင်းဖြင့် အောင်မြင်စွာ အဆင့်မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သည့် စာပေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Edmondson"/> ==ထင်ရှားသော ရှမ်းလူမျိုးများ== *ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတကြီး [[စဝ်ရွှေသိုက်၊ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စဝ်ရွှေသိုက်]] *အာဇာနည် ဝန်ကြီး မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စံထွန်း၊ စဝ်၊ မိုင်းပွန်စော်ဘွား|စဝ်စံထွန်း]] *လဲချား စော်ဘွားကြီး [[သရေစည်သူ]] [[နွံ၊ စဝ်|စဝ်နွံ ]] *ဗိုလ်[[စောနောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောနောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[စောအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|စောအောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဗိုလ်[[မိုးညို၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|မိုးညို(ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]] *ဂန္ထဝင်ရုပ်ရှင်သရုပ်​ဆောင် ရှန်ဟဲမယ် [[မေရီမြင့်]] *အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဆုံး ဟန်နရီဒူးနန့် ဆုရှင် [[အောင်လှိုင်မြင့်၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်လှိုင်မြင့်]]<ref>https://burma.irrawaddy.com/on-this-day/2019/03/15/186512.html</ref> *တေးပြုစာဆို ဒေါက်တာ [[စိုင်းခမ်းလိတ် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းထီးဆိုင် ]] *တေးရေးဆရာ၊ အဆိုတော် [[စိုင်းဆိုင်မောဝ် ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[လေးဖြူ]] *ရော့ခ် အဆိုတော် [[အငဲ]] * အဆိုတော် [[အောင်ထီးခမ်း၊ စိုင်း|စိုင်းအောင်ထီးခမ်း ]] *အဆိုတော် [[ဘိုဖြူ ]] *အဆိုတော် Nang Kham Noung *ဒုတိယသမ္မတ ဒေါက်တာ[[မောက်ခမ်း၊ စိုင်း (ဒေါက်တာ)|စိုင်းမောက်ခမ်း]] * အဆိုတော် သရုပ်ဆောင် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] * မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူး [[သန်းပိုင် (ဘောလုံးသမား)|သန်းပိုင်]] == အနုသုခုမအနုပညာ == *သျှမ်းအိုးစည် *သျှမ်းခမောက် *သျှမ်းသိုင်း *သျှမ်းတိုးနယားအက *သျှမ်းကိန္နရာ၊ကိန္နရီအက *သျှမ်းဗုံတိုအက == ကိုးကား == {{notelist}} {{reflist|30em}} * တပင်ရွှေထီး၊ဘုရင့်နောင် ကေတုမတီတောင်ငူရာဇဝင်စဆုံး * သုတေသနသရုပ်ပြ အဘိဓာန်ကျမ်း * ဇမ္ဗူတံဆိပ်ကျမ်း *<references /> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 49csbpwjp6ayrjutn2py1534ywa826d 0 4479 1060003 1051487 2026-10-24T21:02:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060003 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{Infobox religious building |image = Shwedagon-Pano.jpg |image_size = 240px |caption = ရွှေတိဂုံစေတီတော် |name = ရွှေတိဂုံစေတီတော် |native_name = |native_name_lang = mon |former_names = ရွှေဒဂုံစေတီတော် |alternate_names = လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံ |location =သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | map_type = မြန်မာနိုင်ငံ | map_size = 250 | coordinates = {{coord|16.798354|96.149705|region:MM|display=inline,title}} | religious_affiliation = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | sect = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |antenna_spire = {{Convert|112.17|m|ft|0|abbr=on}}{{Citation needed|date=February 2011}} |roof = {{Convert|105|m|ft|0|abbr=on}}{{Citation needed|date=February 2011}} | height_max = {{convert|105|m|abbr=on}} | spire_height = {{convert|112.17|m|ft|0|abbr=on}} | governing_body = ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ |embedded = {{Designation list|embed=yes|designation1=Yangon}} | year_completed = {{circa}} BC ၆ ရာစု |architect =[[ဆင်ဖြူရှင်]] |building_type = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဝတ်ပြုရာနေရာ |url = {{url|www.shwedagonpagoda.com}} [[File:Crows-bells-voices-in-bkg-schwedagon.wav|mini]]ရွှေတိဂုံစေတီရှိ ဆည်းလည်းသံ }} '''[[ရွှေတိဂုံစေတီတော်]]'''သည် ဉာဏ်တော် ၃၂၆ ပေ မြင့်ပြီး [[ရန်ကုန်မြို့]]ရှိ [[သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်|သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ မြတ်စွာဘုရားလေးဆူ၏ ဓာတ်တော်များ ကိန်းဝပ်တော်မူခြင်းကို အစွဲပြု၍ "လေးဆူဓာတ်ပုံ ရွှေတိဂုံ" ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ အချို့ကလည်း "စေတီအစ ရွှေတိဂုံက" ဟု ဆိုကြသည်။လက်ရှိ ဉာဏ်တော်အချိုးအစားရှိ စေတီတော်ကို [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း|ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး]]က ၁၇၆၈ ခုနှစ် ငလျင်ကြီးကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည့် မူလစေတီတော်ကို ငုံ၍ [[မြန်မာ့ဗိသုကာ]] ဟန်ဖြင့် အချိုးအစား ဆန်းကြယ်စွာ ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် ထီးတော်သစ် တင်လှူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:Shwedagon Pagoda.jpg|thumb|150px|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ပုံ]] == အမည်ခေါ်တွင်ပုံ == [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]ဟု အမည်နာမ မတပ်ခင်က မွန်ဘုရင် ဥက္ကလာပမင်းကြီးစိုးစံရာ ဒဂုံတိုင်းဟု သိမှတ်ခဲ့ကြသည်။ နောင်သောအခါမွန်လူမျိုး [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက|ဘလ္လိက]] နှင့် [[တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက|တဖုဿ]] ကုန်သည်ညီနောင်တို့က [[မြတ်စွာဘုရားသခင်|မြတ်စွာဘုရား]] ဆံတော်များ ပင့်ဆောင်လာခဲ့ပြီး သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော်ပေါ်တွင် စေတီတည်ထားခဲ့ကြပီး ထိုစေတီတော်ထဲတွင် [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]၏ ဆံတော် ရှစ်ဆူနှင့်တကွ ရှေးရှေးသော ဘုရား ၃ ဆူတို့၏ အမွေအနှစ်များ ထည့်သွင်းထားခြင်းကြောင့် တိဂုံပစေတီဟု အမည်တွင်ခဲ့လေတော့သည်။ ထိုတိဂုံပမှသည် ဒဂုံအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မူလမြို့အမည်ကွယ်ကာ ဒဂုံတိုင်း၌တည်ထားသောကြောင့် ကျိုက်ဒဂုံ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြသည်။ တတိယမြန်မာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သော [[အလောင်းမင်းတရား]]လက်ထက်တွင် ဒဂုံကို [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]]ဟု အမည် ပြောင်းလည်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ တိဂုံပဆံတော်ရှင်စေတီတော်ကို ရွှေတိဂုံ ဟူသော အမည်နာမဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Shwe Dagon Pagoda, 2011.jpg|thumb|150px|ရွှေတိဂုံဘုရားအား ညဘက်ဖူးမြင်ရပုံ]] == သမိုင်းကြောင်း == ဘီစီ (၅၈၈)၌ ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ရန်ကုန်မြို့အနီးတဝိုက်တွင် တည်ရှိခဲ့သော ဥက္ကလာပမင်းကြီး၏ နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော အသိဉ္စနမြို့၌ သုဝဏ္ဏအမည်ရှိသော သူဌေးကြီးတစ်ဦးရှိလေသည်။ ထိုသူဌေးကြီးတွင် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ဟူသော သားနှစ်ယောက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် ကုန်သည်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းကုန်သည် ညီနောင်တို့သည် ကုန်များကို သင်္ဘောဖြင့် တင်ဆောင်ကာ မဇ္ဈိမဒေသသို့ ကုန်ရောင်းသွားကြသည်။ မဇ္ဈိမဒေသပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းသို့ ရောက်သောအခါ သင်္ဘောကို ဆိုက်ကပ်ကျောက်ချ၍ ကုန်များကို လည်းအစီးပေါင်း (၅၀ဝ)ပေါ်သို့ တင်ဆောင်ကာ မဇ္ဈိမဒေသ၌ လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ တဖုဿ ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်အဖွဲ့သည် ဗောဓိပင်အနီးသို့ ရောက်ရှိ လာခဲ့ကြ၏။ ကုန်သည်တို့ မဟာဗောဓိပင် အနီးသို့ရောက်ပြီး တစ်နေ့ သို့မဟုတ် တစ်ည၌ ရုက္ခစိုးနတ်သည် ကုန်သည်ညီနောင်အား ကိုယ်ထင်ပြခဲ့၏။ ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ရုက္ခစိုးနတ်အား မြင်လျှင် အံ့ဩသွားကြ၏။ အသင်မည်သူနည်း ဟုမေး၏။ ရုက္ခစိုးနတ်က "အမောင်တို့ နားထောင်လော့ ကျွန်ုပ်က တခြားမဟုတ်၊ ကျွန်ုပ်သည် ဟိုးဘဝက အမောင်တို့နှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်ခဲ့သူများ ဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်သည် ဟိုးရှေးဘဝက ကောင်းမှုကောင်းကျိုးများ ပြုခဲ့သူ ဖြစ်သဖြင့် ယခုဘဝတွင် ရုက္ခစိုးနတ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမောင်တို့ ယခု သင်တို့ထံသို့ ရောက်ခဲ့သည်မှာ သင်တို့နှင့်ကျွန်ုပ်သည် ယခင် ဘဝဆွေမျိုးတော်စပ်ဖူးသူ ဖြစ်သဖြင့် သင်တို့အား အကျိုးပြုရန် ဤသို့ ကိုယ်ထင်ပြရခြင်းဖြစ်သည် အမောင်တို့" ဟုပြောသည်။ ကုန်သည်ညီနောင်က "အသင်က မည်သို့ အကျိုးပြုဖို့လာသနည်း"ဟု ရုက္ခစိုးနတ်ကို မေး၏။ ထိုအခါ ရုက္ခစိုးနတ်က"နားထောင်လော့ အမောင်တို့ ကျွန်ုပ်သင်တို့အား အကျိုးပြုသည်ဆိုသည်မှာ အခြားမဟုတ်ပါ။ ပြောရလျှင် အမောင်တို့ ရောက်ရှိနေသည့် မဇ္ဈိမဒေသတွင် သုံးလောကထွဋ်ထား ရှင်တော်မြတ်ဘုရားဟာ ပွင့်တော်မူပြီး လင်းလွန်းပင်ခြေရင်းမှာ သီတင်းသုံး စံတော်မူနေတာမို့ အမောင်တို့ သွားရောက် ပူဇော်လော့ တိုက်တွန်းလမ်းညွှန်လိုတယ် အမောင်တို့"ဟုဆိုလျှင် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးသွားကြ၏။ ချက်ချင်းပင် "ဒါဆို ကျွန်ုပ်အား လမ်းညွှန်ပြပါ ရုက္ခစိုးနတ်" ဟုပြော၏။ ထို့နောက် ရုက္ခစိုးနတ်သည် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့အား ဘုရားရှင် သီတင်း သုံးရာ လင်းလွန်းပင်အား လမ်းညွှန်ပြခဲ့၏။ သည်အခါ ကုန်သည် ညီနောင်တို့သည် သဒ္ဓါပီတိအပြည့်နှင့် ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးရာ လင်းလွန်းပင်ရင်းသို့ သွားကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မုန့်ကြွပ်ကြော်၊ ပျားမုန့်ထုပ် တို့နှင့် ဘုရားရှင်အား လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်းပြု၏။ === ပထမဆုံး သရဏဂုံတည်သူ === ကုန်သည်ညီနောင်တို့ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား မုန့်ကြွပ် ကြော်၊ ပျားမုန့်ထုပ်တို့နှင့် ပူဇော်သက္ကာကပြု လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဘုရားရှင်မှ ဤသို့ လှူဒါန်းပူဇော်ခဲ့သည့်အတွက် ဗုဒ္ဓံသရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံသရဏံ ဂစ္ဆာမိ ဟူသည့် "ဒွေဝါစိက" သရဏဂုံ တည်ခဲ့ကုန်၏။ ထိုစဉ်က ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ တည်းဟူသည့် ရတနာနှစ်ပါးသည်သာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ သံဃာရတနာသည် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမရှိသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လူသူအများသည် ရတနာနှစ်ပါးအားသာ ဆည်းကပ်ပူဇော်နေကြကုန်၏။ ဗုဒ္ဓဝင်သမိုင်းကို ပြန်ကြည့်လျှင် ဂေါတမဘုရားရှင် လက်ထက်၌ တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ထူးခြားစွာ ဘုရားရှင်အား ပထမဆုံး ဆွမ်းကပ်ရသူနှင့် ပထမဆုံး သရဏဂုံ တည်သူများ ဖြစ်ခဲ့၏။ === ဆံတော်ရှစ်ဆူ === ဘုရားရှင်အား ပူဇော်ခွင့်၊ ဆွမ်းကပ်ခွင့်ရခဲ့သည့်အတွက် ပီတိဖြစ်ခဲ့ရသည့် တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့သည် ဆွမ်းကပ်လှူပူဇော်ပြီးလျှင် "အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့ အရှင်မြတ်ဘုရားအား ထာဝရကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပူဇော်နိုင်ရန် ဘုရားရှင်ကိုယ်စား ပူဇော်ရာ တစ်ခုအား ပေးသနားတော် မူပါဘုရား" ဟုလျှောက်ထား လေ၏။ "ကောင်းပြီချစ်သားတို့" မိန့်တော်မူပြီး သကာလ ဦးခေါင်းတော်အား သုံးသပ်ပြီး ဆံတော်မြတ် (၈)ဆူအား ကုန်သည်ညီနောင်တို့အား ပေးသနားတော်မူရာ တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည် ညီနောင်တို့သည် ဝမ်းမြောက်ပီတိ အပြည့်နှင့် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဆံတော်(၈)ဆူအား သင်္ဘောနှင့်ပင့်ဆောင်ကာ ဥက္ကလာပတိုင်းပြည် သို့ ပြန်ခဲ့၏။ တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ကုန်သည်ညီနောင်တို့ ဘုရားရှင်၏ ဆံတော်(၈)ဆူအား ပင့်ဆောင်ကာ ဥက္ကလာပတိုင်းပြည်သို့ ပြန်လာလျှင် ဥက္ကလာပတိုင်း၏ ပြည့်ရှင်မင်းမြတ် ဥက္ကလာပမင်းကြီး နှင့်တကွ ပြည်သူတို့က သောင်းသောင်းဖျဖျကြိုဆိုကာ ဖူးမြော် ကြည်ညိုကြ၏။ === နောင်တော်ကြီးစေတီ === ထို့အတူ ဆံတော်(၄)ဆူအား စေတီတော်အဖြစ် တည်ထား ကိုးကွယ်ရန် ဆုံးဖြတ်ကြ၏။ စေတီတော်အား သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် ၌ တည်ထားကိုးကွယ်ရန် မင်းနှင့်ပြည်သူတို့က ဆုံးဖြတ်ပြီး သိင်္ဂုတ္တရ ကုန်းတော်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။ သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် သို့ရောက်လျှင် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဆံတော်(၄)ဆူအား ကြီးကျယ်ခန်းနားသည့် စံကျောင်း၊ မဏ္ဍပ်ကြီး ဆောက်လုပ်၍ပူဇော်ခဲ့သည်။ ယင်းစံကျောင်း မဏ္ဍပ်နေရာ၌ အထိမ်းအမှတ်စေတီတစ်ဆူ တည်ထားခဲ့ကြ၏။ ထိုစေတီသည် နောင်တော်ကြီးစေတီဟု အမည်တွင်၏။ [[ဖိုင်:Pagoda_Shwe_Dagon_34.jpg|thumb|နောင်တော်ကြီးစေတီတော်]] === ဌာပနာထားသော ဓာတ်တော်မြတ် ၄-ပါး === [[ဥက္ကလာပမင်းကြီး]]တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူသော ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကြီး၌ ဘုရား ၄-ဆူ၏ ဓာတ်တော်မြတ်လေးဆူကို [[ဌာပနာ]]ထားသည်ဟု အဆိုရှိသည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာတို့၏ ဆံတော်မြတ်၊ ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား ရန်သူတို့ အလွယ်တကူ မဖျက်ဆီးနိုင်ရန်အတွက် နတ်တို့သည် ဌာပနာ တိုက်ထည့်သွင်းတည်ရန် ကြံရွယ်ပြီး သိင်္ဂုတ္တရကုန်းတော် အလယ်တည့်တည့်၌ ဇောက် ၄၀၄တောင်၊ အနံ ၄၄ တောင်ရှိသည့် ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခုတူးခဲ့၏။ ထိုဥမင်လိုဏ်ခေါင်းအတွင်း၌ # ဆူးလေနတ်ကြီးထံမှ ရရှိသော [[ကကုဿန်]]မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တောင်ဝှေးတော် # ရောဟဏီမည်သော ဗိုလ်တထောင်နတ်ကြီးထံမှ ရရှိသည့် ကောဏာဂမန မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရေစစ်တော် # ဒက္ခိဏ မည်သော သင်္ကန်းကျွန်း ကျိုက္ကဆံ နတ်ကြီးထံမှ ရရှိသည့် ကဿပမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ရေသနုပ်သင်္ကန်းတော်မြတ် # တဖုဿနှင့် ဘလ္လိက ညီနောင်တို့ထံမှ ရရှိသော ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဆံတော်မြတ်(၄)ဆူအား မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခုနှစ်၊ တပေါင်း လပြည့်နေ့၌ ကျောက်ဖျာအခင်းအကာများ ပြုလုပ်၍ ဌာပနာတိုက် ထည့်သွင်းတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဆံတော်ဓာတ်တို့ကို 'အမြိဿရ' မည်သော [[မှော်ဘီနတ်ကြီး]]က စောင့်ရသည်ဟု မော်ဓော ရာဇာဝင်သမိုင်းနှင့် ရွှေတိဂုံသမိုင်း၊ အခြား ပညာရှိတို့ကဆိုကြသည်။ ထို့နောက် ကျောက်ဖျာတိုက်၏ အထက် ၌ ကျောက်ဖျာတင်၍ ဌာပနာတိုက်အား ပိတ်ခဲ့၏။ === သာသနာအစရွှေတိဂုံက === ဥက္ကလာပမင်းကြီးနှင့် ပြည်သူများပူးပေါင်း၍ ဌာပနာ တိုက် ကျောက်ဖျာအထက်၌ ဉာဏ်တော်(၄၄)တောင် အမြင့်ရှိသည့် စေတီတော်မြတ်တစ်ဆူအား တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပြီး ထိုစေတီအား "တိဂုမ္ဗစေတီတော်"ဘွဲ့ချီမော်ကွန်း ထိုးခဲ့၏။ ထို တိဂုမ္ဗစေတီတော်သည် ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်မှာ ကမ္ဘာမြေပြင်တွင် ပထမဦးဆုံးစေတီဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၌ "သာသနာအစ ရွှေတိဂုံက"ဟု ကဗ္ဗည်းထိုး မော်ကွန်းတင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သတည်း။<ref> ရွှေတိဂုံသမိုင်းသစ် (အရှင်အာဒိစ္စရံသီ)</ref> [[File:Shwedagon pagoda morning.jpg|thumb|150px|အာရုဏ်တက်အချိန်ဖူး​မျှော်ရပုံ ]] == ထူးခြားဖြစ်စဉ် == ခရစ်နှစ် ၁၉၀၃-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂)ရက် (၁၂၆၄ ခု၊ တပေါင်းလဆန်း ၅ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် ရွှေတိဂုံ စေတီတော် အင်္ဂါထောင့်သို့ [[ကျား]]တစ်ကောင် တက်ရောက်လာသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်တို့က ပစ်သတ်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite book|title=၂၀ရာစု မြန်မာ့သမိုင်း|author=သန်းဝင်းလှိုင်|date=၂ဝဝ၉ ခု၊ မေလ|publisher=ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ}}</ref> ကျားသည်ခေါင်းလောင်းပုံ အနားလန်အစွန်းတွင် တက်၍ ဝပ်နေသည်ကို ဘုရားဖူးများသည် တွေ့ကာအုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရားလူကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဦးရွှေဝိုင်းသည် ရန်ကုန်အရေးပိုင်၏ စာဖြင့် ထိုနေ့ နံနက် ၈ နာရီတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး အီးလောဖို့ဒ် ကို သွားခေါ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးကို အပြင်မှပြန်အလာ လမ်းတွင် တွေ့ခဲ့သည်။ နီးရာအိမ်များမှ သေနတ်ရှာခဲ့သည်။ နှစ်လုံးပူးသေနတ်တစ်လက်ကို ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်း၏အိမ်မှ ရခဲ့သည်။ အီလောဖို့ဒ်နှင့်အတူ ကပ္ပတိန် ဘီဗီးလ်၊ ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်း တို့လည်း အတူလိုက်ပါလာကြသည်။ ကျားမှာတစ်ကောင်လုံးကို မမြင်ရဘဲ ကျောကုန်း၊ နောက်ခြေထာက်နှင့် အမြီးတို့သာ မြင်ရသည်။ ဗိုလ်မှူးကြီးလောဖို့ဒ်သည် ဂျင်းနင်းအား တန်ဆောင်ပေါ်သို့ တက်၍ နေရာယူခိုင်းခဲ့သည်။ ကပ္ပတိန် ဘီးဗီးလ်အား လီဗာပူဘုရင့်တပ်ရင်းမှ ရိုင်ဖယ်သေနတ်ကိုင် စစ်သားဆယ်ဦးကို ခေါ်ခိုင်းခဲ့သည်။ စစ်သား ၁၄ ဦးမျှ ရောက်လာကြသည်။ စစ်သားများကို နှစ်စုခွဲလိုက်သည်။ ထို့နောက် ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်းရှိသော တန်ဆောင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် နေရာယူခိုင်းသည်။ ထို့နောက်ကျားကို ဗိုလ်မှူးကြီးက အမိန့်ပေးသောအခါ ပစ်သတ်စေခဲ့သည်။ ကပ္ပတိန်ဂျင်းနင်းပစ်လိုက်သော ကျည်ဆန်တို့သည် ရင်အုပ်၊ ဘယ်နှင့်ညာ ပခုံးတို့တွင် ထိမှန်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်ပစ်ခတ်ရာ ကျားသည် ထိုနေရတွင်ပင် ငြိမ်ကျသွားသည်။ သို့တိုင် ကျားသည် မသေသေးဘဲ ညည်းသံပြုနေသေးသည်း။ ဂျင်းနင်းသည် ကျားဆီသို့ ငြမ်းတွင်ချည်ထားသော ဝါးလှေကားဖြင့် တက်သွား၏။ ထို့နောက် ကျား၏ ရင်အုပ်တည့်တည့်ကို တစ်ချက်ပစ်လေသည်။ ထိုအခါမှ ကျားသည်သေလေသည်။ ကျားသည် ငယ်ရွယ်သောကျားမ ဖြစ်သည်။ ကိုယ်မှာ ရှစ်ပေတိတိဖြစ်သည်။ ကိုယ်ပေါ်တွင် သေနတ်ဒဏ်ရာ ငါးချက်ထိမှန်ခဲ့သည်။ ဂျင်းနင်းပစ်ခတ်ခဲ့သော ကျည်ဆန်လေးချက်မှာ ရင်အုပ်၊ ကျောရှေ့၊ ကျောနောက်နှင့် နှလုံးတည့်တည့်ကို ထိမှန်ခဲ့သည်။ ဂေါ်ရာစစ်သားတို့ ပစ်၍ထိသော ဒဏ်ရာမှာ တစ်ချက်သာ ရှိသည်။ နောက်ခြေထောက်အနားမှ ဖြတ်ကာ အမြီးကို ထိမှန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အမြီးသည် ပြတ်ပြီး အုတ်စွန်းတွင် တွဲလောင်းကျနေသည်။ ထိုကျားသည် ဘုရားပေါ်မတက်ခင်က ပုဇွန်တောင် အမဲသတ်ရုံအနီးတွင် ရှိသော တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ဟင်းခင်းထဲသို့ ရောက်ခဲ့သည့် ခြေရာများ တွေ့ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုတ်ကိုင်းရေကူးဖက်ရှိ ခြံတစ်ခြံထဲတွင် နွားမတစ်ကောင်ကို ကိုက်သတ်ကာ စားသွား၏။ ထိုအချိန်ကာလ ဘုရားပေါ်သို့ ကျားတက်သည့် ဖြစ်ရပ်မှာ လူတို့ပါးစပ်ဖျားတွင် အပြောများသော ကိစ္စဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျေးလက်တောရွာများအထိ သတင်းမှာ ပျံ့နှံ့သွားသဖြင့် အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများ ရောက်လာကြလေသည်။ ထိုအဖြစ်ကို '''ထားဝယ်ဒိန်းသီချင်းများ''' ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ အငြိမ့်၊ ဇာတ်များတွင် စည်းလွတ်၊ ကာရန်လွတ်သီချင်းများ ဖွဲ့ဆိုကြသည်။ စည်းလွတ်သီချင်းမှာ "ရွှေတိဂုံဘုရားမှာ ကျားတက်တာ၊ ငါးရက်ကြာ။ အို ... ရွှေတိဂုံ ဘုရားမှာလ၊ ကျားတက်တာ ငါးရက်ကယ်ကြာဗျ၊ ဂေါ်ရာတွေဝိုင်း၊ သေနတ်နဲ့ပစ်၊ ကျားစင်းစင်းသေ" ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ရွှေတောင်ဆရာလွမ်း၏ '''ရွှေတိဂုံဘုရားအမှူးကို ကျားအဖူးတက်သော ပြဇာတ်''' မှာ လူကြိုက်များကာ ရောင်းမလောက်ခဲ့ပေ။ အရပ်ထဲတွင်လည်း ဘုရားပေါ်ကျားတက်သည်ကို မှော်ဘီနတ်ကြီး ဘုရားဖူးလာသည်ဟုလည်း ပြောဆိုကြလေသည်။<ref name="မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ">{{cite book|title=မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ|publisher=စာပေဗိမာန်|location=၃၆၁၊ ပြည်လမ်း၊ ရန်ကုန်မြို့}}</ref> == ခေါင်းလောင်းများ == ရွှေတိဂုံ စေတီတော်၊ ရင်ပြင်၌ ခေါင်းလောင်းစုစုပေါင်း (၂၉)လုံးရှိသည်။ #[[ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး]] - ခရစ်နှစ် ၁၄၇၇ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|(ကောဇာသက္ကရာဇ်]] (၈၃၈)) ခုနှစ်တွင် မွန်ဘုရင် [[ဓမ္မစေတီမင်း]]ကြီးသည် အဝိန္ဒဆောက်အမည်ရ [[ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး]] ကြေးပိဿာချိန်(၁၈၀၀၀၀)ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ်ပြီး တင်လှူတော်မူသည်။ #[[စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော်]] - ခရစ်နှစ် ၁၇၇၈-ခုနှစ်၌ [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]] သွန်းလုပ်ခဲ့၏။ သွန်းလုပ်ဆဲ ၁၀၃၈-ခုနှစ်တွင် ဆင်ဖြူရှင် နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ သားတော် [[စဉ့်ကူးမင်း]]က ဆက်လက်သွန်းလုပ်စေသည်။ အလေးချိန်မှာ ၁၅၅၅၅ ပိဿာရှိသည်။ #[[သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်းတော်]] - ခရစ်နှစ် ၁၈၄၁-ခုနှစ်တွင် [[သာယာဝတီမင်း]] (ခေါ်) ရွှေဘိုမင်းသည် အလေးချိန်ပိဿာ ၂၆၀၀ဝ ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ်ပြီး တင်လှူတော်မူသည်။ [[File:Yangon70.JPG|thumb|150px|ရွှေတိဂုံစေတီတော် မြောက်ဘက်မုခ်ဦး]] == သတင်း == ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို ခရစ်နှစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၆၈ ခုနှစ်တွင် မြေဒူးမင်းလက်ထက် တွင်ငလျင်ကြီးစွာ လှုပ်ခဲ့သည့် အတွက် ဖောင်းရစ် အဝထိပြိုကျခဲ့သည့် အတွက် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီးမှ ယခုဖူးတွေ့ရသည် ၃၂၆ ပေ မြင့်သော စေတီတော်ကြီးကို ယခင်စေတီကို ငုံကာ တည်ထားကိုးကွယ်ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ယခုစေတီတော် သက်တမ်းမှာ ၂၆၀ဝ နှစ်ရှိပြီး ဖြစ်သည်။ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် ကပ်လှူထားသော ရွှေပြား ရွှေသင်္ကန်းများမှာ ရွှေပြား အချပ်ရေ ၃၃၆၀၀ ခုရှိပြီး ရွှေစင်ရွှေသား ၃ တန်ခွဲ ရှိသည်။ နာဂစ်မုန်တိုင်း ကြောင့် လွင့်စဉ်ကျခဲ့သော ရွှေစ ရွှေနများမှ ၉ ပိဿာခန့်ကို ပြန်လည် ကောက်ယူခဲ့ကြောင်း။ ယခုအခါ နာဂစ်မုန်တိုင်း လေတိုက်နှုန်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော လေတိုက်နှုန်းများကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင် စီစဉ်ကြရာတွင် ငလျင်ဒဏ်ကြီးများကို ပင် ခံနိုင်ရည် ရှိအောင် ပြင်ဆင်ရကြောင်း၊ ထီးတော်မှ ခေါင်းလောင်းတော်အထိ အလေးချိန် တန် ၆၀၀ ခန့် ထမ်းထားရကြောင်း၊ ကြာမှောက်ကြာလှန်ကို စတီးတိုင်း၊ စတီး သံကွင်းနှင့် စတီး သံပတ် များ ဖြင့် ချုပ်၍ အတွင်းရှိ ရှေ့ယခင် စေတီဟောင်းနှင့် လက်ရှိ ငုံထားသော စေတီတော်ကြား ကွာဟနေသော နေရာများကို စလစ် လောင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ကြာမှောက် ကြာလှန် အတွင်းပိုင်း ခိုင်ခံ့အောင် ပြုလုပ်သည့် ကဏ္ဍ တွင် ငွေကျပ် သိန်း ၁၀၀၀ ကျော် ကုန်ကျမည် ဖြစ်ပြီး လိုအပ်သည့် ပစ္စည်းများမှ ဖော်ပြပါ စတီး၊ သံ နှင့် ဘိလပ်မြေများကို စေတနာရှင် အလှူရှင်များမှ ငွေသားများ လှူဒါန်းထားပြီး ဖြစ်သည်။ ==ရွှေတိဂုံဖွဲ့စာများ== [[ရွှေတိဂုံဖွဲ့စာများ]] == သမိုင်းရက်စွဲများ (ခရစ်နှစ်) == *'''၁၃၇၂''' − ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို ဟံသာဝတီဘုရင် [[ဗညားဦး]] ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ပြင်ပြီးသည့် အချိန်တွင် စေတီ၏ ဉာဏ်တော်မှာ အတောင် ၄၀ ( ပေ ၆၀) ရှိသည်။ *'''၁၄၃၆''' − ငလျင်လှုပ်၍ ခေါင်းလောင်းအထိ ပြိုကျခဲ့သည်။ ဗညားရန်း၊ ဗညားဗရူး၊ ဗညားကင်းဒေါ၊ ဘုရင်မကြီး [[ရှင်စောပု]]တို့ ပါဝင်ပြီး အဆက်ဆက်ပြုပြင်ခဲ့သောကြောင့် ဉာဏ်တော်မှာ ၃၀၂ ပေ ဖြစ်လာသည်။ *'''၁၄၇၆''' − ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်းတို့ ဆက်လက် ပြုပြင်ခဲ့သည်။ ကြေးချိန်ပိဿာ ၃၀၀၀ ရှိဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ *'''၁၄၈၅''' − ရွှေတိဂုံ ကျောက်စာတိုင်ကို ရေးထိုးစိုက်ထူခဲ့သည်။ *'''၁၅၆၄''' − [[ဘုရင့်နောင်]] လက်ထက်တွင် ငလျင်ကြီးလှုပ်၍ ပြိုသည်။ *'''၁၅၇၂''' − ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်၍ ပြိုကျခဲ့သော အပျက်အစီးတို့ကို ဘုရင့်နောင်က ပြင်ဆင်ပြီး ထီးတင်ခဲ့သည်။ မကိုဋ်လှူသည်။ သဘင်ပွဲခံသည်။ *'''၁၅၈၂''' − ငါးဆူဒါယကာ နန္ဒဘုရင် လက်ထက်တွင် ထီးသစ်တင်ခဲ့သည်။ ကြေးချိန်ပိဿာ ၁၄၀ ရှိ ခေါင်းလောင်းလှူသည်။ *'''၁၅၈၃၊ နိုဝင်ဘာလ''' − အီတလီပြည်၊ ဗင်းနစ်မြို့သားကုန်သည် ဂတ်စ်ပရိုဗာလဗီ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိပြီးရွှေတိဂုံ စေတီတော်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ *'''၁၅၈၃''' − အင်္ဂလိပ်အမျိုးသား ရပ်ဖစ်ချ် ဒဂုန်ရောက်၍ စေတီတော်အကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်သည်။ *'''၁၆၁၀၊ ဇူလိုင်လ''' − ၁၆၀၈ ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် အပျက်အစီးများကို ပြင်၍ ပထမဆုံး ပြည်သူများ စုပေါင်းတင်လှူသည့် ထီးတော်ကို တင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂဗုဓ် ဆရာတော်က ဦးစီးသည်။ *'''၁၆၁၂''' − ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို [[ငဇင်ကာ]] ဖြုတ်ယူသည်။ ဒေါပုံမြစ်အတွင်းသို့ ကျခဲ့သည်။ *'''၁၆၁၃''' − အနောက်ဘက်လွန်မင်းက ငဇင်ကာကို နှိမ်နင်းပြီး ဒဂုန်သို့လာရောက်၍ စေတီတော်တွင် ကြေးခေါင်းလောင်း ဆွဲလှူသည်။ *'''၁၆၁၉၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉''' − အနောက်ဘက်လွန်မင်းလက်ထက် ထီးတော်အသစ်တင်သည်။ ငွေခေါင်းလောင်းများကို လှူပြီး စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် လူ ၄၂၀ ထားခဲ့သည်။ *'''၁၆၂၀၊ နိုဝင်ဘာလ''' − အနောက်ဘက်လွန်မင်းလက်ထက်တွင် ငလျင်လှုပ်ပြီး စေတီတော်အထက်ပိုင်း ပြိုကျသည်။ မဟာရံတံတိုင်းများလည်း ပြိုကျခဲ့သည်။ *'''၁၆၂၂၊ မတ်လ''' − ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသည်များကို ပြုပြင်၍ ထီးတော်အသစ်တင်သည်။ ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူသည်။ *'''၁၆၄၄၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆''' − ငလျင်လှုပ်၍ ပြိုသည်ကို သာလွန်မင်းက ထီးတော်ဟောင်းကို ပြုပြင်ပြီး ပြန်၍ ထီးတင်သည်။ *'''၁၆၅၂၊ မေလ ၆''' − ငလျင်လှုပ်၍ ပြိုကျသည်ကို ပင်းတလဲမင်းက ထီးပြန်တင်သည်။ *'''၁၆၆၂၊ ဖေဖော်ဝါရီလ''' − ပြင်မင်းလက်ထက်တွင် ငလျင်လှုပ်၍ ထီးတော်ဘုံသုံးဆင့် လွင့်စဉ်၍ မြေခခဲ့သည်။ *'''၁၆၆၃၊ စက်တင်ဘာလ''' − ပြည်မင်းက ထီးတော်ဟောင်းကို အင်းဝသို့ ယူ၍ ပြုပြင်ပြီးနောက် ပြန်တင်သည်။ *'''၁၆၆၄ ဒီဇင်ဘာလ''' − ငလျင်လှုပ်သဖြင့် စိန်ဖူးနှင့်တကွ ထီးတော် အနောက်မြောက်ထောင့်သို့ ကျသည်။ ငှက်ပျောဖူးနှင့် ခေါင်းလောင်းပုံပြိုသည်။ *'''၁၆၆၇၊ ဖေဖော်ဝါရီလ''' − စေတီကြီးကို ပြုပြင်ပြီး၍ ထီးအသစ်တင်ခဲ့သည်။ *'''၁၆၇၉၊ ဩဂုတ်လ − နိုဝင်ဘာလ''' − ငလျင်အကြိမ်ကြိမ်လှုပ်ခဲ့သောကြောင့် စေတီကြီးပြိုသည်ကို အများဝိုင်းဝန်းပြုပြင်သည်။ *'''၁၇၅၅၊ ဇွန်လ''' − [[အလောင်းမင်းတရား|အလောင်းဘုရား]] ရွှေတိဂုံကို ပူဇော်ရန် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ရင်ပြင်တော်တွင် ဂုဏ်တော်ကိုးပါးကို အကြိမ်တစ်ထောင်ပြည့်အောင် ရွတ်ဆိုပူဇော်သည်။ *'''၁၇၅၇၊ ဇူလိုင်လ''' − အလောင်းဘုရားကောင်းမှု ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူပူဇော်သည်။ သုဓမ္မာဇရပ်ကြီးများကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၇၆၈၊ ဇွန်လ ၁၃''' − [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]တရားလက်ထက်တွင် ငလျင်လှုပ်၍ စေတီတော်၏ သပိတ်မှောက် အထက်ပိုင်း ပျက်စီးသည်။ စေတီပစ္စယာ ပန်းတင်လည်း ပျက်သည်။ ဆင်ဖြူရှင်က ပြင်ဆင်ရန် ထီးတော်အသစ်လုပ်၍ ရွှေ ကိုယ်လေးချိန် မျက်ပါးခတ်စေသည်။ *'''၁၇၇၅၊ မတ်လ ၁''' − ဆင်ဖြူရှင်မင်း ထီးတော်တင်ရန် ရန်ကုန်သို့ရောက်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ အနောက်ဘက်ယွန်းတွင် သဘင်နန်းနှင့် စံ၏။ *'''၁၇၇၅၊ မတ်လ ၁၅''' − ဆင်ဖြူရှင်ကောင်းမှု၊ အမြင့် ၃၈ ပေ၊ ၉ လက်မရှိသော ဘုံခုနှစ်ဆင့် ထီးတော်သစ်ကို တပေါင်းလပြည့်နေ့တွင် စေတီတော်မြောက်အရပ်မှ စက်သီးဖြင့် တင်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဉာဏ်တော်သည် ၃၃၈ ပေရှိသည်။ *'''၁၇၇၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၇''' − ဆင်ဖြူရှင်၏ အမိန့်ဖြင့် ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် ဆွဲလှူရန် သွန်းသောကြေးချိန် ၁၅၅၅၅ ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို မဟာဃဏ္ဍဘွဲ့ပေး၍ ဆွဲလှူသည်။ အများက စည့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ *'''၁၇၈၆၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆''' − ဘိုးတော်ဘုရား (ခေါ်) [[ဗဒုံမင်း]]သည် ရင်ပြင်တော်ပေါ်၌ ကြေးနီအုတ်ကြွပ်မိုး စရပ် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၇၉၅၊ ဧပြီလ''' − အင်္ဂလိပ်သံကိုယ်စားလှယ် မိုက်ကယ်ဆိုင်း ရန်ကုန်သို့ရောက်၍ စေတီရင်ပြင်သို့ ရောက်သည်။ *'''၁၇၉၆၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄''' − အင်္ဂလိပ်သံ ဟီရမ်ကောက် ဒဂုန်သို့ရောက်၍ ရွှေတိဂုံစေတီ တောင်ဘက်မုတ်ခြေရင်းမှ သွားကြည့်ပြီး ဘုရားဖူးများ စည်ကားပုံကို မှတ်တမ်းရေးခဲ့သည်။ *'''၁၈၁၇''' − အများကောင်းမှုဖြင့် စေတီတော်ကို ရွှေချသည်။ *'''၁၈၁၄၊ မေလ ၁၂''' − ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်တက်၍ သိမ်းပြီး ခံတပ်လုပ်သည်။ ဌာပနာတိုက်များ ဖောက်၍ အဖိုးတန် ရတနာတွေ ယူသည်။ စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းကြီးကို ဖြုတ်ယူသယ်ဆောင်၍ သင်္ဘောပေါ်တင်ရာ မြစ်ထဲကျသည်။ *[[File:Scene upon the terrace of the Great Dagon Pagoda at Rangoon.jpg|thumb|239x239px|ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄ - ၁၈၂၆)]]'''၁၈၂၆၊ ဇန်နဝါရီလ''' − အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်မှ ဖြုတ်ယူ၍ မြစ်ထဲကျသွားသော စဉ့်ကူးမင်းခေါင်းလောင်းကြီးကို မြန်မာတို့ ရအောင်ဆယ်ယူပြီး ပြန်လည်ဆွဲယူသည်။ *'''၁၈၂၆၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉''' − ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို အင်္ဂလိပ်လက်ထဲက ပြန်၍ရသည်။ ဟံသာဝတီဝန်ကြီး မဟာမင်းလှရာဇာက လက်ခံသည်။ အပျက်အစီးများကို ပြုပြင်သည်။ *'''၁၈၄၁၊ အောက်တိုဘာလ ၃''' − [[သာယာဝတီမင်း]] (ရွှေဘိုမင်း) စေတီတော်ကို ဖူးမြော်ရန် တက်သည်။ ရန်ကုန်တွင် နန်းသစ်ဆောက်၍ ငါးလမျှ စံသည်။ *'''၁၈၄၁၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀''' − စေတီတော်ကြီးကို သာယာဝတီမင်း ရွှေပုဇွန်ခွံ ကပ်လှူသည်။ *'''၁၈၄၁၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆''' − ရွှေဘို (သာယာဝတီ) မင်းက ရွှေတိဂုံရင်ပြင်တွင် အလှူတော် ရေစက်ချသည်။ မိဖုရား မမြကလေးက စောင်းတန်းဖိုး လှူသည်။ *'''၁၈၄၂၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀''' − ရွှေဘိုမင်းသည် ရွှေတိဂုံကို ဖူးမြော်ရန် တက်ပြီ သံသေခေါင်းလောင်း နှစ်လုံးနှင့် ဆည်းလည်းများ လှူသည်။ သွန်းလုပ်ဆဲ ခေါင်းလောင်းကြီး မပြီးသော်လည်း မစောင့်နိုင်သောကြောင့် ဆက်လက်သွန်းစေပြီး ပြန်ရန် ပြင်သည်။ *'''၁၈၄၂၊ ဇန်နဝါရီ ၂၂''' − ရန်ကုန်မှ သာယာဝတီမင်းနှင့် အခြွေအရံများ အမရပူရသို့ ပြန်ကြွသည်။ *'''၁၈၄၃၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉''' − သာယာဝတီမင်းကောင်းမှု မဟာတိသဒ္ဒဃဏ္ဍခေါင်းလောင်းတော်ကြီးကို လူ ၅၀ ဖြင့် သွန်းလုပ်ပြီးစီးသည်ကို ဘုရင်မကြွရောက်နိုင်သဖြင့် အသည်ဝန် မဟာစည်သူနှင့် ပန်းတဉ်းဝန်တို့က တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်နှင့် ဆွဲလှူသည်။ *'''၁၈၅၂၊ ဧပြီလ ၁၄''' − [[ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်|အင်္ဂလိပ် − မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲ]]တွင် အင်္ဂလိပ်တပ်များ ကုန်းတော်ကိုတက်၍ တိုက်ခိုက်သိမ်းယူတပ်စွဲ၍ ဌာပနာတိုက်များ ဖောက်ကြသည်။ *'''၁၈၅၂၊ ဇူလိုင်လ ၂၀''' − အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီ ကုန်းတော်ပေါ်သို့ တက်သည်။ *'''၁၈၅၂၊ နိုဝင်ဘာလ ၁''' − ကုန်းတော်ပေါ်တွင် လက်နက်တိုက် ဖောက်ခွဲမှုဖြစ်၍ လူငါးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်။ *'''၁၈၅၃၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၂၊၂၃''' − ကုန်းတော်ကို တက်ရောက်သိမ်းမည်ဟု သတင်းရသဖြင့် အစောင့်များချထာပြီး ဆူပူမည့် သူများကို ဖမ်းသည်။ *'''၁၈၅၃''' − အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ် လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီက စေတီတော်ကြီးတွင် အင်္ဂလိပ်တပ်သားများ ဆက်ပြီးဖောက်ထွင်း လုယူခြင်းမပြုရဟု အမိန့်ထုတ်သည်။ *'''၁၈၅၅''' − ၁၈၅၂ ခုနှစ်မှစ၍ စစ်ကြောင့် အပျက်အစီးများကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ပြုပြင်၍ [[မောင်ထော်လေး၊ စစ်ကဲ|စစ်ကဲ မောင်ထော်လေး]] က စတင်စောင့်ရှောက်သည်။ ဦးထော်လေးသည် စေတီတော်အတွက် ထီးတော်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ခေါင်းလောင်းစာရင်းပြုလုပ်ခြင်း၊ ပြန်လည်ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းများ ပြုလုပ်သည်။ အလှူဒါနများ စုဆောင်းပြီး စေတီတော်ပြန်လည်ပြုပြင်ရန်အတွက် ငြမ်းဆင်သည်။ တပေါင်းလတွင် ခေါင်းလောင်းများ ပြန်၍ တင်လှူသည်။ *'''၁၈၆၇''' − ကုန်းတော်ပတ်လည်ကို အင်္ဂလိပ်ခံတပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ စတင်ပြုပြင်သည်။ *'''၁၈၆၉'''− ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို စောင့်ရှောက်ရန် ဘုန်းတော်ကြီး ဦးပဏ္ဍိတ ခေါ် ဦးပြားကို နာယကထားပြီး ဂေါပက ဖွဲ့သည်။ *'''၁၈၆၉၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၁''' − ဂေါပကအဖွဲ့က စည်းဝေး၍ ထီးတော်အသစ်တင်၍ ပြည်သူ့အားနှင့် မဖြစ်နိုင်၍ မန္တလေးမှ [[မင်းတုန်းမင်း]]ကို ဆောင်ရွက်ပါရန် လျှောက်ထားဖို့ ဆုံးဖြတ်သည်။ *'''၁၈၆၉၊ ဒီဇင်ဘလ ၂၆''' − မင်းတုန်းမင်း၏ တိဂုံဆံတော်ရှင် ထီးတော်သစ် တင်စေအမိန့်ကို ညီလာခံတွင် ချမှတ်သည်။ *'''၁၈၇၀၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၁''' − မင်းတုန်းမင်း၏ ထီးတော်သစ်တင်ရန် အမိန့်ချမျတ်ခြင်းကို စေတီတော်ရင်ပြင် သာယာဝတီခေါင်းလောင်းအနီးတွင် မှတ်လွှာဖတ်ပွဲ ပြုလုပ်သည်။ *'''၁၈၇၀၊ မေလ''' − ထီးတော် မန္တလေးတွင် ပြုလုပ်ရန်အတွက် အလှူပါဝင်ရန် ရန်ကုန်မှ ငွေများ၊ ပစ္စည်းများ ပို့သည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂''' − ထီးတော်ကြီးကို မန္တလေးတွင် ပြုလုပ်ပြီး၍ မင်းတုန်းမင်းက ရေစက်ချ လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂''' − ထီးတော်သစ် ပင့်ဆောင်လာသောအဖွဲ့ ရေနန်းစကြာ သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန် လမ်းမတော်ဆိပ်သို့ ဆိုက်ရောက်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂၆''' − ထီးတော်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် မင်းကြီးမဟာမင်းကျော် မင်းထင် (ပုပ္ပါးဝန်ထောက်) က အင်္ဂလိပ် မဟာမင်းကြီးကို အခမ်းအနားဖြင့် အတွင်းဝန်ရုံးတွင် ထီးတော်ပေးအပ်ပွဲလုပ်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ အောက်တိုဘာလ ၂၈''' − ထီးတော်သစ်သည် ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ရှိ ဒေါ်ဖွားဇရပ်သို့ ရောက်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄''' − ထီးတော်ဟောင်းကို တပိုင်းစီ စပြီးချရာ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ပြီးသည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉''' − ထီးတော်သစ်ကို စ၍တင်ရာ စက်ပျက်၍ မအောင်မြင်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁''' − ထီးတော် ပထမဘုံကိုတင်၍ ပြီးသည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆''' − ထီးတော်သစ်နှင့်တကွ စိန်ဖူးငှက်မြတ်နားတင်၍ ပြီးမြောက်အောင်မြင်သည်။ *'''၁၈၇၁၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇''' − ပုပ္ပါးဝန်ထောက်နှင့်အဖွဲ့ ရန်ကုန်မှ ထွက်၍ နေပြည်တော်သို့ ပြန်သည်။ *'''၁၈၇၂၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂''' − စေတီတော် တပေါင်းပွဲမှာ ခါတိုင်းနှစ်များထက်ထူးပြီး စည်ကားခဲ့သည်။ တောရွာများမှ ဘုရားဖူးများ အများအပြား လာရောက်ကြသည်။ *'''၁၈၇၂၊ မတ်လ ၁၅''' − [[ကောင်း၊ ဦး (ကင်းဝန်မင်းကြီး)|ကင်းဝန်မင်းကြီး]]ခေါင်းဆောင်သော လန်ဒန်သွားသံအဖွဲ့ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်မှာ တက်ပြီး မြောက်မျက်နှာ ဇရပ်တွင် ဆွမ်းကျွေးသည်။ စေတီတော် အရှေ့ဘက်ရှိ ကျောင်းတော်ရာသို့ သွားကြည့်၏။ *'''၁၈၇၂၊ ဧပြီလ ၁၁''' − အင်္ဂလိပ် မဟာရှင်တော်ဝန်မင်းကြီးက နောက်ထပ်ဘဏ္ဍာထိန်း လူကြီးငါးဦးခန့်ထားကြောင်း အမိန့်ထုတ်သည်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။ *'''၁၈၇၄၊ မတ်လ ၂၆''' − ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးဆောင်သော ပြင်သစ်ပြည် ပါရီသွား သံအဖွဲ့ စေတီတော်ကို ဝင်ဖူးရင်း ဆွမ်းတော်ကပ်သည်။ *'''၁၈၇၄၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀''' − ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ ပါရီပြန် သံအဖွဲ့ အပြန်ရန်ကုန်ဝင်ပြီး စေတီတော်ကြီးတွင် တစ်ကြိမ် ဆွမ်းတော်ကြီး ကပ်သည်။ *'''၁၈၈၅၊ ဧပြီလ ၂၉''' − ရန်ကုန်ခရိုင် တရားသူကြီးရုံးက ရွှေတိဂုံစေတီ ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး ခန့်အပ်သည့် ဂေဇက် ထုတ်ပြန်သည်။ *'''၁၈၈၆၊ ဖေဖော်ဝါရီလ''' − ရုရှား ပါဠိပညာရှင် မိနေယဲ့ မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်၍ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ အဖူးအမြော် တက်ရောက်သည်။ မှတ်တမ်းရေးသည်။ *'''၁၈၈၈၊ အောက်တိုဘာလ ၉''' − ငလျင်လှုပ်၍ ငှက်မြတ်နားနှင့် စိန်ဖူးတော် အောက်သို့ကျသည်။ ရွဲအထက်မှ အင်္ဂတေများ ကွာကျသည်။ *'''၁၈၈၉၊ မတ်လ ၁၇''' − ၁၈၈၈ ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် ပြုတ်ကျသော စိန်ဖူးတော်နှင့် ငှက်မြတ်နားကို ပြင်ဆင်ပြီးနောက် တပေါင်းလ ပွဲတော်တွင် ပြန်၍ တင်လှူသည်။ *'''၁၈၉၈''' − မြို့လူထုက မဲဆန္ဒဖြင့် ပထမဆုံး ရွေးကောက်သော ဘဏ္ဍာထိန်းအဖွဲ့ စတင်ဆောင်ရွက်သည်။ *[[File:Shwedagon Pagoda 1900.JPG|thumb|ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီး (ခရစ်နှစ် ၁၉၀၀ )]]'''၁၉၀၀''' − စေတီတော်ကြီးအား ရွှေပြားသင်္ကန်း ကပ်လှူရန် ကြေညာ၍ အလှူရှင်များ ဖိတ်ခေါ်သည်။ *'''၁၉၀၃၊ မတ်လ ၂''' − စေတီတော် ခေါင်းလောင်းပုံ တောင်ဘက် အနားလန်စွန်းတွင် ကျားမတစ်ကောင် တက်နေ၍ ဂေါ်ရာများ လာရောက်ပြီး သေနတ်ဖြင့် ပစ်၍ သတ်ရသည်။ *'''၁၉၀၄၊ မတ်လ ၂၆''' − စေတီတော် ကိုယ်လုံးပြည့် ရွှေသင်္ကန်း ကပ်လှူသည်။ *'''၁၉၀၆''' − ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်လောင်း ဝေလမင်းသားနှင့် ကြင်ယာတော် မေရီမင်းသမီး ရွှေတိဂုံ ကုန်းတော်ပေါ် တက်ရောက်ကြည်ညိုသည်။ *'''၁၉၀၈၊ အောက်တိုဘာလ ၂''' − ဘုရားပိုင် မြေကွက်အကျယ် ၄၉.၇၄ ဧကအတွက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဂရန်ထုတ်ပေးသည်။ *'''၁၉၁၈၊ ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် ဇွန်လ''' − သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် [[ကာတွန်းဦးဘကလေး|ကာတွန်း ဦးဘကလေး]]က ဘုရားပေါ်တွင် မျက်နှာဖြူများ ဖိနပ်စီးသည့် အကြောင်းနှင့် ဖိနပ်စီးသည့် ကိစ္စကြောင့် ဝိုင် အမ် ဘီ အေ အဖွဲ့ကြီး၌ သဘောကွဲပုံကို ကာတွန်းများ ရေးဆွဲ၍ သရော်သည်။ *'''၁၉၁၉၊ ဩဂုတ်လ ၁၉''' − ငလျင်လှုပ်၍ ငှတ်မြတ်နားတိုင် ယိုင်သည်။ *'''၁၉၁၉၊ အောက်တိုဘာလ ၂၉''' − ဘုရားစေတီများတွင် ဖိနပ်မစီးရဟု အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမိန့်ထုတ်သည်။ သို့ရာတွင် တာဝန်အရ သွားရောက်လျှင် စီးနိုင်သည်ဟု ခြွင်းချက်ပါရှိသည်။ *'''၁၉၁၉''' − အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ ဘုရားကုန်းတော်ပေါ်မှ ပြောင်းရွေ့သွားရန် စပြီး အရေးဆိုသည်။ *'''၁၉၂၀၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅''' − ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများသည် အရှေ့ဘက်၊ ဗဟန်း ဦးအရိယ ကျောင်းတိုက်၌ စခန်းချသည်။ *'''၁၉၂၀၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂''' − အင်္ဂလိပ်အတိုက်အခံ လေဘာပါတီ အမတ်ကာနယ်ဝက်ဂျ်ဝုဒ် ဇနီးမောင်နှံ ဘုရားပေါ်သို့ ဖိနပ်ချွတ်၍ တက်သည်။ ကောလိပ် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသည်။ *'''၁၉၂၁၊ မတ်လ ၁၆−၂၃''' − ၁၉၁၉ခုနှစ် ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသော ငှက်မြတ်နားကို ပြုပြင်ပြီး အသစ်တင်ပွဲ ပြုလုပ်သည်။ ဆရာလင်း မော်ကွန်းရေးသည်။ *'''၁၉၂၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂''' − ကုန်းတော်ပေါ်မှ အင်္ဂလိပ် စစ်သင်္ချိုင်းကို ကန်တော်မင် အင်္ဂလိပ်သင်္ချိုင်းသို့ အခမ်းအနားဖြင့် ပြောင်းသည်။ *'''၁၉၂၉၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇''' − ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းအဖွဲ့က လက်မှတ်ထိုး၍ ဘုရင်ခံနှင့် ဘုရားလူကြီးတို့ စစ်တပ်ပြောင်းရေး သဘောတူညီချက်ကို ကြေညာသည်။ *'''၁၉၂၉၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉''' − အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ ကုန်းတော်ပေါ်မှ အပြီးအပိုင် ရွှေ့ပေးသည်။ *'''၁၉၃၀၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈''' − [[ဝိစာရ၊ ဦး|အရှင်ဦးဝိစာရ]]၏ အလောင်းတော်ကို အနောက်ဘက်မုတ်အနီးတွင် ပြည်သူတို့ မီးသင်္ဂြိုဟ်သည်။ *'''၁၉၃၀၊ မတ်လ ၂''' − စစ်တပ်များ ရှိစဉ်က ပြည်သူပြည်သားများ တက်ခွင့်မရခဲ့သော အနောက်ဘက်စောင်းတန်းကြီးကို သံဃာအပါး ၄၀၀၀ အားဆွမ်းကျွေး၍ ဖွင့်သည်။ မဏ္ဍပ် ၁၃၀ ကျော်ဖြင့် ကျွေးမွေးဧည့်ခံသည်။ *'''၁၉၃၀၊ မေလ ၅''' − ငလျင်ကြီးလှုပ်၍ ငှက်မြတ်နားတိုင်ကျိုးပြီး စိန်ဖူးတော် တွဲလွဲကျသည်။ *'''၁၉၃၀၊ ဇူလိုင်လ ၂၀''' − ဦးစံထွန်း တန်ဆောင်းတွင် ဒို့ဗမာသီချင်း([[တို့ဗမာ သီချင်း]])ဆိုပွဲ ပြုလုပ်ရာ ဝိုင်−အမ်−ဘီ−အေ ဆရာတင် ([[သခင်တင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)]])က တိုင်ပေးသည်။ *'''၁၉၃၀၊ စက်တင်ဘာလ''' − ကုန်းတော်ပေါ်မှာ လူငယ်များ ၅၀၀၀ ကျော် စုဝေးပြီး အစည်းအရုံးဖွဲ့သည်။ *'''၁၉၃၁၊ မတ်လ ၆''' − ကုန်းတော်ပေါ်မှာ မီးကြီးလောင်သည်။ အဖိုးတန်လက်ရာများနှင့် တန်ဆောင်း ၂၀ ကျော်မီးထဲပါသွားပြီး သိန်း ၂၀ ဖိုး ဆုံးရှုံးသည်။ *'''၁၉၃၁၊ ဧပြီလ ၃၀''' − ၁၉၃၀ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးသော စိန်ဖူးတော် ပြုပြင်ပြီး၍ ပြန်လည် ကပ်လှူသည်။ [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး|လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] ဩဘာရတု ရေးသည်။ *'''၁၉၃၂၊ ဇူလိုင်လ ၁၀''' − အနောက်ဘက်မုတ် စောင်းတန်းကို ဆောက်ရန် အလယ်တောရ ဆရာတော် အုတ်မြစ်ချသည်။ *'''၁၉၃၅''' − စေတီဖိနပ်တော်ရင်း ပတ်လည်တွင် ဂေါပကလူကြီး ဦးဘသော်နှင့် ဒေါ်သဲမေတို့က သံစည်းရိုးကာရန် လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၉၃၆၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅''' − တက္ကသိုလ် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများ ကုန်းတော်ပေါ်တက်၍ သပိတ်စခန်းချသည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၈''' − ရေနံမြေ သပိတ်မှောက် အလုပ်သမားများနှင့် ရန်ကုန်ဝန်းကျင်မှ သပိတ်သမားများ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ကို ဗဟိုပြု၍ စခန်းချသည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၉''' − ကုန်းတော်ပေါ်တွင် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လူထုအစည်းအဝေးပွဲကြီး ပြုလုပ်သည်။ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ ကာလ ဖြစ်သည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၃''' − တောင်ဘက်စောင်းတန်းရှိ မော်လမြိုင်ဇရပ်တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးဌာနချုပ်သို့ ပုလိပ်မင်းကြီး ပရက်စကော့နှင့်အဖွဲ့ ဖိနပ်စီး၍ တက်ရာ ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ကြသည်။ *'''၁၉၃၉၊ ဇွန်လ ၂၂'' − လက်ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဥပဒေကို တရားလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်။ *'''၁၉၄၂၊ ဒီဇင်ဘာလ ၉''' − ဂျပန်စစ်သေနာပတိနှင့် မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ကုန်းတော်ပေါ်တက်၍ ဖူးပြီး စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် ဆွမ်းကျွေးသည်။ *'''၁၉၄၃၊ ဩဂုတ်လ ၁''' − နိုင်ငံတော် အဓိပတိ [[ဒေါက်တာဘမော်]] ဘုရားဖူးတက်သည်။ *'''၁၉၄၅၊ ဇန်နဝါရီလ ၁''' − ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ဂျပန်ရှုံးနိမ့်တော့မည့် အခြေရှိသဖြင့် နိုင်ငံတော် အဓိပတိ ဘုရားဖူးတက်ပြီး စစ်အောင်နိုင်ရေး ဆုတောင်းသည်။ *'''၁၉၄၅၊ မတ်လ ၁၇''' − ရွှေတိဂုံစေတီ အနောက်ဘက်ကွင်းမှ မြန်မာ့တပ်မတော်က ရန်သူကို တိုက်ရန် စစ်ထွက်ပွဲ ပြုလုပ်သည်။ [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] မိန့်ခွန်းပြောသည်။ *'''၁၉၄၅၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၈''' − ဖ−−ဆ−−ပ−−လ ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကို စေတီတော်ကုန်းမြေ အလယ်ပစ္စယာ၌ တက်ရောက်သည်။ ပရိသတ် တစ်သိန်းကျော် တက်သည်။ *'''၁၉၄၆၊ ဇွန်လ ၁၂''' − စစ်ဘေးရန်ကြောင့် ကုန်းတော်ပေါ်တွင် ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသူများအား ဩဝါဒါစရိယ ဆရာတော်ကြီးများ၏ အမိန့်ဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ရန် အကြောင်းကြားသည်။ *'''၁၉၄၆၊ စက်တင်ဘာလ''' − နယ်ချဲ့ကို ဆန့်ကျင်သော အစိုးရအမှုထမ်းပေါင်းစုံ သပိတ်များ ကုန်းတော်ပေါ်တွင် စခန်းချသည်။ ပုလိပ်သပိတ်အဖွဲ့လည်း ပါဝင်သည်။ *'''၁၉၄၈၊ ဇန်နဝါရီလ ၂''' − မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်ရတော့မည့် အင်္ဂလိပ်နောက်ဆုံး ဘုရင်ခံ ဟူးဘတ်ရန့်စ် ကုန်းတော်ပေါ်သို့ လာရောက်၍ ကြည်ညိုသည်။ *'''၁၉၇၀၊ စက်တင်ဘာလ ၅၊၆''' ငလျင်များလှုပ်သည်။ စေတီတော် ပိန္နဲတိုင်စောင်း၍ ဆည်းလည်းအချို့ ပြုတ်ကျသည်။ *'''၁၉၇၁၊ မတ်လ ၇''' − ယမန်နှစ်အတွင် ငလျင်ကြောင့် ပိန္နဲတိုင် တိမ်းစောင်းသွားသည်ကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ထီးတော်တင် စစ်ဆေးခြင်း၊ ငှက်မြတ်နား ပြုပြင်ခြင်း၊ ရွှေပြားနှင့် ရတနာများ၊ ဆည်းလည်းများ လှူခြင်းများ၏ ကုသိုလ်အစုစု သိန်း ၁၀၀ ကျော်ဖိုးကို ရင်ပြင်တွင် ရေစက်ချ လှူဒါန်းသည်။ *'''၁၉၇၂၊ ဧပြီလ/မတ်လ''' - စေတီတော် ပထမ ဖောင်းရစ် အထက်တွင် ၁၉၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ ရှစ်ကြိမ်မျှခွဲပြီး တစ်ပေပတ်လည် ရွှေပြား ၁၃၁၅၃ ပြား ကပ်လှူထားခဲ့ရာမှ ကျန်ဖောင်းရစ်အားလုံး ရွှေပြားကပ်လှူနိုင်ရန် အလှူရှင်တို့၏ နောက်ထပ်ရွှေပြား ၁၁၂၉ ပြား ပူဇော်ရန် စီစဉ်သည်။ တစ်ပြားလျှင် ခြောက်ကျပ်သားရှိ၍ ကာလတန်ဖိုး ၃၀၀၀ ကျပ်ဖြစ်သော ရွှေပြားများကို မေလဆန်း ၄ ရက်နေ့မှ စ၍ ကပ်လှူသည်။ တစ်ဦးချင်းသော်လည်းကောင်း၊ စုပေါင်း၍သော်လည်းကောင်း လှူဒါန်းကြသည်။<ref name="မြတ်ဘုရားရွှေတိဂုံ" /> ==ဓာတ်ပုံများ== <center><gallery> |thumb|မြေအောက်ဌာပနာအတွင်းရှိ ဘုရားလေးဆူတို့၏ဓာတ်တော်မြတ်လေးဆူ Image:Shwedagon Pagoda Yangon29.JPG|ရွှေတိဂုံစေတီတော် နေ့ရှုခင်းအလှ Image:Shwedagon_Night.JPG|ရွှေတိဂုံစေတီတော် ညရှုခင်းအလှ Image:ShwedagonIMG 7608.JPG|Outside the gates Image:ShwedagonIMG 7642.JPG|Devotees paying homage to the [[Triple Gem]] Image:ShwedagonIMG 7654.JPG|Intricate ceiling Image:ShwedagonIMG 7656.JPG|ကျောက်စိမ်းဘုရား Image:ShwedagonIMG 7662.JPG|ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ File:Singu Min Bell.JPG|စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော် Image:IMG TharrawaddyBell.JPG|သာယာဝတီမင်း ခေါင်းလောင်း Image:ShwedagonCrowdedDay.JPG|ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် လူများစည်ကားသော နေ့တစ်နေ့ Image:Yangon65.JPG|Planetary post for Mercury Image:Shwedagon Pagoda complex.jpg|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရွှေတိဂုံစေတီတော် Image:ShwedagonPagoda.jpg|Shwedagon, a forest of pagodas Image:Shvedagon Pagodaman.jpg|ဘုရားဖူးလာသော သက်ကြီးရွယ်အိုတစ်ဦး Image:Shwedagon_well.jpg|ဆံတော်တွင်း File:Typical Planetary Post, Shwedagon.jpg|တနင်္လာဂြိုဟ်တိုင် Image:Mote_shwedagon.jpg|Eastern mote (cardinal point building) Image:Shwedagon-Pano-39314.jpg|Panoramic view Image:Shvedagon Pagoda3.jpg Image:ရွှေတိဂုံဘုရားရှိ ဖိုးသူတော်ရုပ်.jpg Image:Shwedagon pagoda.jpg|ဒဂုံစေတီတော်ကြီး မြင်ကွင်း ၁၈၂၅, from a print after Lieutenant Joseph Moore of Her Majesty’s 89th Regiment, published in a portfolio of 18 views in 1825-1826 lithography Image:2007 Myanmar protests 4.jpg Image:လောကပါလယက္ခမယ်တော်ကြီး.jpg|လောကပါလယက္ခမယ်တော်ကြီး </gallery> </center> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Commons category-inline|Shwedagon pagoda|ရွှေတိဂုံစေတီတော်}} *{{Official website|http://www.shwedagon.org/index.php}} * [http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/viewuser.jsp?userId=23631&penname=About+Shwedagon+Pagoda မြို့မ-မြင့်ကြွယ် ၏ ရွှေတိဂုံစေတီတော် ]{{Dead link|date=December 2020 }} *[http://www.shwedagonpagoda.com ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဂေါပကအဖွဲ့ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] *[http://www.seasite.niu.edu/Burmese/legends/Legends/Shwedagon/shwedagon1.htm ခင်မျိုးချစ် ၏ ရွှေတိဂုံစေတီတော် သမိုင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311061328/http://www.seasite.niu.edu/Burmese/legends/Legends/Shwedagon/shwedagon1.htm |date=11 March 2007 }} *[https://web.archive.org/web/20090220225216/http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;sid=7bed782c84f9384d489525bd8473efe6;rgn=full%20text;idno=sea341;view=image;seq=110 ''My Child-life in Burmah'' by Olive Jennie Bixby 1880 recollections of a missionary's daughter : inc. detailed description of King Mindon's new ''hti'' being erected, pp 111] *[http://www.gutenberg.org/files/32977/32977-h/32977-h.htm#Page_203 Rudyard Kipling's description of Shwedagon Pagoda in 1889] *[http://www.canal-u.tv/producteurs/cerimes/dossier_programmes/conferences_de_l_efeo_ecole_francaise_d_extreme_orient/refashioning_space_the_shwedagon_in_british_burma_myanmar Elizabeth Moore conference ''the shwedagon in british burma myanmar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305004419/http://www.canal-u.tv/producteurs/cerimes/dossier_programmes/conferences_de_l_efeo_ecole_francaise_d_extreme_orient/refashioning_space_the_shwedagon_in_british_burma_myanmar |date=5 March 2012 }} *[http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=sea;cc=sea;view=toc;subview=short;idno=sea282 Lt. J.E. Alexander's account, 1827, p. 153] *[http://www.wdl.org/en/item/9213 "Scene upon the Terrace of the Great Dagon Pagoda"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160416113213/https://www.wdl.org/en/item/9213/ |date=16 April 2016 }} from 1826 {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ စေတီပုထိုးများ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ စေတီပုထိုးများ]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] 8dtykinx87cee5vcfhiyb75vw4iujri 0 5209 1059979 950977 2026-10-24T13:48:25Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059979 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော် | native_name = | native_name_lang = | former_names = | alternate_names =မန္တလေး ရွှေနန်းတော် | status = | image = Mandalay-Palace-from-Watch-Tower.JPG | image_alt = | image_size = | caption = | location = [[မန္တလေးမြို့]] | address = | location_town = | location_country = {{flag|Myanmar}} | coordinates = {{coord|21|59|34.59|N|96|5|45.28|E|display=inline}} | groundbreaking_date = | start_date = ၁၈၅၇ (မူလ) <br>၁၉၈၉ (ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း) | completion_date = ၁၈၅၉ (မူလ) <br>၁၉၉၁ (ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း) | opened_date = | inauguration_date = | demolition_date = | destruction_date = | architect = | landlord = | owner = မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ | floor_area = | top_floor = | floor_count = | awards = | url = | embedded = | references = | map_type = Myanmar | map_alt = | map_caption = မြန်မာပြည်မြေပုံရှိနန်းတော်နေရာ | relief = | altitude = | building_type = ဘုရင်မင်းမြတ်စံမြန်းရာ ရွှေနန်းတော် | architectural_style = မြန်မာ့ဗိသုကာ | structural_system = | renovation_date = | height = | architectural = | tip = | antenna_spire = | roof = | observatory = | other_dimensions = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | architecture_firm = | main_contractor = | designations = | ren_architect = | grounds_area = }} '''မန္တလေးနန်းတော်''' သည် [[မန္တလေးမြို့]]တွင်တည်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးနန်းတော်ဖြစ်သည်။ [[မင်းတုန်းမင်း]]သည် မန္တလေးမြို့တော်သစ်ကို တည်သောအခါ တပါတည်း နန်းတော်ကိုပါ ၁၈၅၇ နှင့် ၁၈၅၉-ခုနှစ်အတွင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မန္တလေးနန်းတော်၏ ပုံစံသည် ယခင်နန်းတော်ဟောင်းများအတိုင်းဖြစ်ပြီး မြို့ရိုးနှင့် ကျုံးတို့က ဝန်းရံထားသည်။ နန်းတော်သည် ဝင်းအလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်ကို မျက်နှာမူထားသည်။ နန်းဆောင်အားလုံးမှာ တစ်ထပ်သာဖြစ်ကြသည်။ နန်းဆောင်ပေါ်ရှိ ပြာသာဒ်အဆင့် အရေအတွက်သည် အဆောင်ပိုင်ရှင်၏ အရေးပါမှုကို ပြသည်။ မန္တလေးနန်းတော်တွင် [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့သာ စိုးစံတော်မူခဲ့သည်။ တတိယ အင်္ဂလိပ်−မြန်မာ စစ်ပွဲပြီးဆုံးသောအခါ၊ ဗြိတိသျှစစ်တပ်က နန်းတော်တွင်းဝင်ရောက်ပြီး ဘုရင့်မိသားစုကို ဖမ်းခေါ်ဆောင်သွားပြီး နန်းတော်ကိုလည်း သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗြိတိသျှတို့က နန်းတော်ကို ဒပ်ဖရင်ခံတပ် အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ် ကာလတလျှောက်လုံး နန်းတော်သည် အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ နန်းဆောင် တော်တော်များများမှာ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း မဟာမိတ်တို့၏ ဗုံးကြဲမှုဒဏ်ကြောင့် မီးလောင်ပျက်စီးခဲ့ရပြီး နန်းဆောင်အနည်းငယ်နှင့် နန်းမြင့်မျှော်စင်သာ ကျန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၀ လွန်နှစ်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယနေ့အခါ မန္တလေးနန်းတော်သည် နိုင်ငံခြားသားများ လည်ပတ်ရာ အဓိကနေရာအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ ရှေးမြန်မာမြို့တော်ဟောင်း၏ မြို့ရိုးဟောင်း၊ ၊ မြို့ရိုးပျက်များကို ယခုတိုင်တွေ့မြင်နိုင်ပေသေးသည်။ လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၁ဝဝ ကျော်က မင်းတုန်းမင်း တရားတည်ဆောက်ခဲ့သည့် မန္တလေးမြို့ရိုးကြီးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အမြောက်ဒဏ်များကို မရှုမလှ ခံခဲ့ရသဖြင့် အချို့အပိုင်းများပျက်စီးခဲ့သော်လည်း ထင်ထင်ရှားရှားပင် တည်ရှိနေသေးသဖြင့် မြန်မာတို့၏ မြို့ရိုးအသွင်အပြင်ကို နမူနာဆောင်လျက်ရှိပေသေးသည်။ ==အမည်== နန်းတော်၏ အမည်ကို '''မြနန်းစံကျော် ရွှေနန်းတော်''' ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်သော အမိန့်တော်များတွင် တွေ့ရသည်။ ရွှေနန်းတော်ကြီးဟုလည်း ခေါ်သည်။ နန်းမြို့ကိုမူ '''လေးကျွန်းအောင်မြေ'''ဟု သမုတ်တော်မူသည်။ ==သမိုင်း== [[File:Third Anglo-Burmese War A.jpg|thumb|left|upright|နန်းတော်ရှေ့တွင် ဗြိတိသျှတပ်သားများအားတွေ့ရစဉ်]] [[File:Painting-of-Mandalay-Palace-gardens.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ်နန်းတော်မြင်ကွင်းပန်းချီကား]] မင်းတုန်းမင်းကြီးက ၁၈၅၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မြို့သစ်တည်သောအခါ နန်းတော်ကိုပါ တပါတည်း တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref name="mandalay palace">{{cite web | url=http://www.lib.washington.edu/myanmar/pdfs/MP0001A.pdf | format=PDF | title=Mandalay Palace | publisher=Directorate of Archaeological Survey, Burma | accessdate=2006-08-22 | year=1963 | archivedate=28 January 2018 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20180128074542/http://www.lib.washington.edu/myanmar/pdfs/MP0001a.pdf }}</ref> မြို့သစ်တွင် အကွက်ပေါင်း ၁၄၄ ကွက်ပါဝင်သည်။ နန်းတော်ဝင်းတွင် ၁၆ ကွက်ပါဝင်သည်။ <ref name=kt>{{cite book | title=The Management of Secondary Cities in Southeast Asia. Case Study: Mandalay | author=Kyaw Thein | work=United Nations Centre for Human Settlements | publisher=UN-Habitat | year=1996 | isbn=9211313139, 9789211313130}}</ref> ၄၁၃ ဟက်တာ ရှိသော နန်းတော်ဝင်းကို လေးဖက်လေးတန်တွင် ၂ ကီလိုမီတာ အရှည်ရှိသော မြို့ရိုး နှင့် ရေကျုံး(အကျယ် ၆၄ မီတာ၊ အနက် ၄.၅မီတာ) တို့က ကာရံထားသည်။ မြို့ရိုး တစ်လျှောက် ၁၆၉ မီတာတိုင်းတွင် ရဲမက်များ ကင်းစောင့်နိုင်ရန် သူရဲခို များ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်။ <ref name=oconner>{{cite book | title=Mandalay and Other Cities of the Past in Burma | url=https://archive.org/details/mandalayotherci00ocon | author=Vincent Clarence Scott O'Connor | pages=[https://archive.org/details/mandalayotherci00ocon/page/6 6]–9 | publisher=Hutchinson & Co. | year=1907}}</ref> မြို့ရိုးတစ်ဖက်စီတွင် တံခါးသုံးပေါက်စီရှိကာ စုစုပေါင်း တံခါး၁၂ပေါက်ရှိသည်။ ထိုတံခါးများတွင် နာမည် ကိုယ်စီရှိသည်။ <ref name="mandalay palace"/> ပတ်လည်တွင် ကျုံးကို ကူးရန် တံတား ၅ စင်း ရှိသည်။ <ref name=kt/> ၁၈၅၇ ဇွန် လတွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် နိုင်ငံအောက်ပိုင်း ကို သိမ်းပိုက်ခံထားရသော မြန်မာမင်းများသည် ကြီးမားထည်ဝါသော နန်းတော်ကြီးကို ဆောက်လုပ်ရန် အခြေအနေမပေးတော့ပေ။ အမရပူရ နန်းတော်ဟောင်းကို ဖျက်သိမ်း၍ မန္တလေးတောင်ခြေ ရှိ နန်းတော်သစ် သို့ ဆင်များဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ၂၃ မေ ၁၈၅၉ တွင် နန်းတော်သစ် ဆောက်လုပ်ခြင်း အလုံးစုံ ပြီးစီးခဲ့သည်။ <ref name="mandalay palace"/> ဗြိတိသျှတို့ က ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ကျူးကျော် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် နန်းတွင်း လက်ရာ ပစ္စည်းများကို ဖျက်ဆီး၍ အချို့ကို ယူဆောင်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အချို့ကို လန်ဒန်ရှိ ဝိတိုရိယ နှင့် အဲလ်ဘတ် ပြတိုက် တွင် ယခုအခါ ပြသထားသည်။ <ref>{{cite book|url=http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;sid=f7c73dc350626ca80c0cf1c8ff80315f;rgn=full%20text;idno=sea282;view=image;seq=360|title=Wanderings in Burma|first=George W.|last=Bird|year=1897|publisher=F. J. Bright & Son|location=London|page=254|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018222041/http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;sid=f7c73dc350626ca80c0cf1c8ff80315f;rgn=full%20text;idno=sea282;view=image;seq=360|archive-date=18 October 2015|access-date=11 September 2012|url-status=dead}}</ref> ဖျက်ဆီးခံရမှုများတွင် နန်းတွင်းပိဋကတ်တိုက်လည်း ပါဝင်သည်။ ဗြိတိသျှိတို့က နန်းတော်ကို ဒပ်ဖရင် ခံတပ် အဖြစ် အသွင်ပြောင်းပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်တို့က ထောက်ပံ့ရေး စခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြန်သည်။ ထို့နောက် မဟာမိတ်တို့ က ဗုံးကြဲခဲ့သောကြောင့် မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်လွန်များတွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်သော အခါ ပုံစံတူကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး အသုံးပြုသော ပစ္စည်းများ မတူတော့ပေ၊ ဥပမာ အမိုးကို သွပ်မိုးသုံးထားခြင်း။ နန်းဆောင် တစ်ခုကို သီပေါမင်း လက်ထက်က ဖျက်သိမ်းကာ ရွှေနန်းတော် ဘုန်းကြီးကျောင်း အဖြစ် ပြန်လည် တည်ဆောက် ခဲ့သည်။ ၎င်း သည်ပင် မူလသစ်သားနန်းတော်၏ တခုတည်းသော လက်ကျန် အဆောက်အဦး ဖြစ်သည်။ ==နန်းမြို့== စတုရန်း လေးမျက်နှာ၊ တာပေါင်း (၂၄ဝဝ)ရှိသော မြို့ရိုးတစ်လျှောက်တွင် တံခါးကြီး (၁၂)ပေါက်၊ ထောင့်ပြကြီး ၄ လုံးနှင့် ပြငယ် (၃၂)ခု ရှိသည့် အားလျော်စွာ (၄၈) ဌာနတို့၌ ပြာသာဒ် ဆောင်ပေါင်း (၄၈)ဆောင် ရှိသည်။ စလေဆရာ [[ပုည၊ ဦး (စလေ)|ဦးပုည]]ကရတနာနဒီ မော်ကွန်းတွင်- "'''ဓာတုမဏ္ဍ၊ ပတ်လည်ချသား၊ ကွန်းမပြာသာဒ်၊ ဒွါဒရသ်လည်း၊ မျဉ်းခတ်တသွန်၊ စတုကဏ်၌ ဗိမာန်လေးသွယ်၊ ဘဝဂ်ကယ်မျှ၊ တနယ်တနယ်၊ တလာပယ်မူ၊ ရွှေကြယ်ငွေကြယ်၊ မျက်စုံခြယ်လျက်၊ တိမ်စွယ်ထဲချောင်၊ ရဲရဲပြောင်သည်၊ ရှစ်ဆောင်ရှစ်ဆောင်၊ ရစ်မြှောင်ဝန်းလည်၊ ရွှန်းရွှန်းကြည်မျှ၊ ရောင်ခြည်တွဲ့တွဲ့၊ ယိုအံ့ကဲ့သို့၊ လေးဆယ့်ရှစ်တန်၊ ဝေဇယန်လည်း၊ ဘုန်းဝှန်သတိုး၊ ရှင့်တန်ခိုးကြောင့်၊ လိုစိုးမျက်မှောက်၊ မြေမှပေါက် ၏'''" ဟု စပ်ဆိုခဲ့လေသည်။ ===မြို့ရိုး=== [[File:Map of Mandalay Palace.jpg|thumb|နန်းတွင်းပြတိုက်အတွင်းတွင် ပြသထား​သော နန်းမြို့တစ်ခုလုံး၏​မြေပုံ]] [[Image:Mandalay Fort Wall.jpg|thumb|ထောင့်ပြကြီး၄ခုမှတစ်ခု]] မန္တလေးရွှေမြို့တော်ကြီးကို သာသနာနှစ် ၂၄ဝဝ ပြည့်မှီအောင် ၁၂၁၈ ခုနှစ်က စတင် တည်ဆောက်ခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း၊ မြို့ရိုးနှင့်တစ်ကွ ခုနစ်ဌာနတို့ကိုမူကား ၁၂၂၁-ခုနှစ်၊ ကဆုန်လမှ အုတ်မြစ်ချ၍ တည်လုပ်ရသည်။ အုတ်မြို့ရိုးသည် အုတ်မြစ်သံတောင် ၁ တောင်၊ အုတ်ရိုးထု ၁ တာ၊ အရပ် သံ ၁၅ တောင်၊ သူရဲခို အမြင့် သံ ၃ တောင်၊ နှစ်စု အုတ်မြို့ရိုး အမြင့် ၁၈ တောင်၊ အချင်းတစ်မျက်နှာ တာ ၆ဝဝ၊ ၄ မျက်နှာ တာ ၂၄ဝဝ ရှိသည်။ ဤသို့ သာသနာတော် ၂၄ဝဝ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် မြို့တော်ကို လေးထောင့် စတုရန်းတည်၍ မြို့ရိုးအနား တစ်ဖက်လျှင် တာ ၆ဝဝ စီ အညီအမျှ ခွဲဝေထားသည်။ မြို့ရိုးလေးခု သည် စတုဂံ ပုံစံရှိကာ မြို့ရိုးတစ်လျှောက်တွင် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မီတာ ၁၇၀ ခန့်စီ ကွာဝေးသော ပြာသာဒ် ၄၈ ခု ရှိသည်။ မြို့ရိုးအပြင်တွင် အကျယ် ၆၄မီတာ၊ အနက် ၄.၅ မီတာ ရှိသော ရေကျုံးက ဝန်းရံထားသည်။ မြို့ရိုးကို ရှေးမြန်မာ အုတ်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားပြီး အခြေတွင် ၃မီတာ နှင့် ထိပ်တွင် ၁.၄၇မီတာ အကျယ်ရှိသည်။ အမြင့်မှာ သူရဲခို မပါ ၆.၈၆ မီတာ နှင့် သူရဲခို အပါ ၈.၂၃ မီတာ ရှိသည်။ ကာဆွဲပေါက်မှာ ၀.၈၄ မီတာ အကျယ်ရှိသည်။ ရဲမက်များ အရေးပေါ် တက်နိုင်ရန် နှင့် မြို့ရိုးကို အထောက်အပံ့ဖြစ်စေရန် အတွင်းဘက်တွင် မြေသားမှာ ခပ်ပြေပြေ စောင်းထားသည်။ [[File:Interior of Mandalay Palace Walls.jpg|thumb| မြို့ရိုး၏ အတွင်းဘက်ပိုင်း]] [[File:Mandalay, Palacio 02.jpg|thumb|မြို့ရိုးအား ညပိုင်းတွင်​တွေ့ရစဉ်]] ထိပ်တွင် သူရဲပြေးခေါ် လူလျှောက်ရန် ၁.၈၃ မီတာ အကျယ် လမ်းရှိသည်။ ၎င်းကို အုတ်စီထားပြီး မြို့ရိုးထိပ် တလျှောက် ရှိသည်။ တံခါးပြအိုးတို့၏ မှီရာတည်ရာ အောက်အခြေခံမှာ ထု ၁ တာ၊ အမြင့် ရဲခိုပါ ၁၈ တောင်ရှိသော အုတ်မြို့ရိုးကြီးပင် ဖြစ်သည်။ အုတ်ရိုးသက်သက်ကို မြေနီသရွတ်ဖြင့် အကြမ်းစီစီပြီးမှ အတွင်းဘက် တွင် ဆင်ခြေလျှော မြေဖို့လုပ်ဆောင်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အုတ်မြို့ရိုး အထက်တွင် သူရဲခို ခေါ် အုတ်စိန်တောင်များ ပေါက် ထားပြီးလျှင် ယင်း၏ အတွင်းဘက်မြို့ရိုးထိပ်တလျောက်တွင် သူရဲပြေးခေါ် စင်္ကြံလမ်းတစ်ခု မြို့ရိုးကို ပတ်၍ ပြုလုပ် ထားသည်။ တပြနှင့် တပြ အကြား၌ သူရဲခိုပေါင်း ၇ဝ ကျော်ရှိ၏။ ပြထက် ရှိ ပြဆောင်ကို ပစ္စင်ဟု ခေါ်သည်။ စစ်မက် အရေးအရာ ရှိသောအခါ အမြောက်မတြပူ၊ စိန်၊ သစ်တုံး၊ ပွဲလျက်ရေ၊ ခဲရေ၊ သံရေတို့ဖြင့် ပစ်ဖောက် သွန်းလောင်းရာ ဌာနဖြစ်၍ ပစ္စင်ခေါ်ကြောင်း ဆိုသည်။ [[File:Ladder of Mandalay Palace Wall.jpg|thumb|မြို့ရိုး​ပေါ်သို့ အတွင်းဘက်မှတက်ရန်​လှေခါး]] [[File:Mandalay Palace Walls from the inside.jpg|thumb|မြို့ရိုးအတွင်းပိုင်း]] ===တံခါးများ=== မြို့ရိုး တစ်ဘက်စီတွင် တစင်းနှင့် တစင်းသော်လည်းကောင်း၊ မြို့ရိုးထောင့်နှင့် သော်လည်းကောင်း၊ အကွာအဝေးတူ တံခါးသုံးရပ်စီ ရှိသည်။ တံခါးများမှာ ၄.၈မီတာ အကျယ် ရှိပြီး ထိပ်တွင် တံခါးပြာသာဒ်များ ရှိသည်။ ထိုတံခါး ၁၂ ရပ်တို့၏တံခါးရွက်များတွင် ထိုတံခါးတည်ရာ ရာသီခွင်အလိုက် ရာသီစောင့် အရုပ်များ၊ နက္ခတ်များ၊ တာရာပုံ များကို ရွှေမင်နှင့် ထင်ရှားတင့်တယ်ရှုချင်ဖွယ်ရှိအောင် ရေးခြယ်ထား၏။ တံခါး ၁၂ ရပ် အမည်တော်တို့ကိုလည်း တံခါးပေါက် တစ်ခုစီ၏ အဝင်အထွက် လက်ျာကျသော မီးကာ အုတ်တံတိုင်းကြီးများ အနီး၌ အုတ်ပလ္လင် ၃ ဆင့်ခံ၍ မော်ကွန်းတိုင်ဖြင့် စိုက်ထူ ဖော်ပြထားသည်။ မြို့တံခါးများ အဝင်တွင် တံခါးစောင့်များ နေထိုင်ရန် ဝဲယာ တိုက် တန်းများထားရှိပြီးလျှင် တံခါးစောင့်တို့ သေနတ်ကိုင်စွဲ၍ နေ့ညဉ့် စောင့်နေကာ၊ တံခါး အဝင်အထွက်တွင် ဓားလှံ သေနတ် စသော လက်နက်များပါမပါ၊ ယစ်မျိုးနှင့် အမဲသားများ သွင်းမ သွင်းကြည့်ရှုစစ်ဆေးရ၏။ နေဝင်ညဉ့် ၄ ချက် (ညနေ ၆ နာရီ) တီးသည့်အခါ အလယ် ဓာတ်တံခါးကြီး ၄ ခု ကို ပိတ်လိုက်ရာ၊ ဝင်ထွက်သွားလာသူတို့ တစ်ယောက်ဝင် မလွယ်တံခါးမှ ထွက်ဝင်ရသည်။ ညဉ့် ၁ ချက်တီး (ညဉ့် ၉ နာရီ)တွင် ထိုမလွယ်တံခါးများပါ ပိတ်လိုက်၍ နံနက် ၄ ချက်တီး(နံနက် ၆ နာရီ) ကျမှ မြို့တံခါးအားလုံး ပြန်ဖွင့်လိုက် သည်။ မြို့တံခါးပိတ်ထားချိန်တွင် အခွင့်အမိန့်မရဘဲ မည်သူမျှ ဝင်ခွင့်ထွက်ခွင့် မရပေ။ အလယ်ဗဟို တံခါးမကြီးများ တွင် ဓာတ်စည်တော်များ ဆွဲထားရာ၊ ပဟိုရ်ချက်နှင့်အညီ နေထွက် နေဝင်၊ တစ်နည်းအားဖြင့် တံခါးဖွင့်ချိန် ပိတ်ချိန်တို့ကို ပြည်သူတို့ အား အသိပေးသည့် အနေဖြင့် တီးရသည်။ မင်းမျိုးများသာ အသုံးပြုသော ဓာတ်တံခါး ခေါ် အလယ်ဗဟိုတံခါးများ တွင် ပြာသာဒ်များ မှာ ဘုံ ခုနှစ်ဆင့် ရှိပြီး ကျန်ပြာသာဒ်များမှာ ဘုံငါးဆင့်သာ ရှိသည်။ တံခါး ၁၂ ရပ်တွင် အဓိက အကျဆုံး တံခါးမှာ အရှေ့မြို့ရိုးရှိ ဗဟိုတံခါး ဖြစ်ပြီး မဟာပွဲတက်ဆောင်နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် တွင်ရှိသည်။ ခံတပ် စီမံကိန်းကို မြို့ရိုးမျက်နှာစာ ကနေ ၇ မီတာ (၂၃ ပေ) နှင့် တံခါး၏ တစ်ဖက် တစ်ချက် ၁၀.၃၆ မီတာ (၃၄ပေ အကွာ)မှာပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရိုးစင်းတဲ့ ပုံသွင်းမှုနဲ့ အင်္ဂတေ ပန်းပုများကြောင့် နန်းတော်ရဲ့ အပြင်ဘက်မှာ တမူထူးခြားနေသည်။ သို့ပေမယ့် တံခါးရဲ့ အတွင်းဘက်မျက်နှာပြင်မှာတော့ အချိန်ကြာမြင့်လာမှုများကြောင့် ပုံများ ပျောက်ကွယ်ကုန်ပြီ ဖြစ်သည်။ တံခါးများကို သစ်သားအထူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး တံခါး နှစ်ရွက်ဖြစ်သည်။ ထိုတံခါးများကို အင်္ဂလိပ်များ သိမ်းပိုက်မှုအပြီးမှ ဖြုတ်ခဲ့ကြသည်။ '''တံခါးအမည်များ'''(အရှေ့မြောက်ဘက်မှစ၍) *လွန်ကဲတံခါး *ဦးထိပ်တံခါး(အရှေ့တံခါးမကြီး) *သောင်းညွှန့်တံခါး *ကျွန်းလုံးယူတံခါး *ကျော်မိုးတံခါး(တောင်တံခါးမကြီး) *ရန်နည်တံခါး *ကြေးမုံတံခါး *စည်ရှင်တံခါး(အနောက်တံခါးမကြီး) *ထင်ရှားတံခါး *စည်သာတံခါး *လေးသိန်းတံခါး(မြောက်တံခါးမကြီး) *မန်းဦးတံခါး<ref>http://www.tabbookcentre.com/Stock/Details/50828</ref> မြို့တံခါး (၁၂)ရပ်တို့၌ တံခါးပေါက် နေရာများတွင် တံခါးတိုင်၏ မှီရာ အုတ်မြို့ရိုး တစ်ဖက်တစ်ချက်၌ အင်္ဂတေတို့ဖြင့် အပြေအပြစ် ကိုင်ပြီးလျှင် ထုံးဖြူဖွေးဖွေးသုတ်၍ တံခါးအထက်မှ ဘုံ ၅ ဆင့် ဘုံ ၇ ဆင့် အသီးအသီး ရှိကြသော ယွန်းဆက်ပြေ တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်တော်ကြီးများကို ရွှေဟင်္သာပြဒါးတို့ဖြင့် မွမ်းမံခြယ်လှယ်ထားသည်။ တံခါးပေါက် တစ်ခုတစ်ခု၌ မြို့တံခါး တစ်ဖက်တစ်ချက် ကူးလိုသောအခါ လျှောက်သွားရန် ပြုလုပ်ထားသော ရင်လျှောက် (ခေါ်) နင်းကြမ်းပျဉ်ပြားများ၊ တံခါးရွက်ပြင်ဖက်က ရန်သူတို့ ရုတ်တရက် မဝင်သာအောင် တစ်ဖက်တစ်ချက် လျှိုထိုး သော 'ရင်တား' ခေါ် ရက်ဖောက် သစ်တုံးအဆင့်များနှင့် ထို ရင်တား တိုင်ကြီး တစ်ဖက်တစ်ချက်ကို ညှပ်ထားရန်၊ သို့မဟုတ် စွပ်ထားရန် ပြုလုပ်ထားသော တုရိုဏ်တိုင် (ခေါ်) တံခါးတိုင်များ၊ အလယ်ဗဟို တံခါးမကြီးများတွင် တံခါးအတွက် လက်ဝဲဘက်က မြို့စောင့်နတ်ကူ တစ်ခုကျစီ ပြုလုပ်ထား၍၊ အလားတူ မြို့ထောင့် ၄ ထောင့်တွင်လည်း နတ်ကူများရှိ၏။ တံခါးပေါက် မရှိသော ပြထက်များ၌ ၅ တိုင် စင်နှင့် ဘုံ ၅ ဆင့် ရှိသော ပြာသာဒ်ဆောင်များ ပေါက်ထားရာ၊ မြို့ ၄ မျက်နှာ၌ ထိုကဲ့သို့သော ပြငယ် ၃၂ ရှိပြီး ပြာသာဒ်လည်း ၃၂ ဆူ ရှိ၏။ ထောင့်ပြကြီး ၄ လုံးတို့၌ကား မလွယ်တံခါးများမှ ယွန်းဆက်ပြေ တန်ဆောင်း ပြာသာဒ်မျိုးအတိုင်း ဘုံ ၅ ဆင့်နှင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ ===မီးတား=== တံခါးတိုင်း၏အရှေ့တွင်မြို့ရိုး ကဲ့သို့အထက်က သူရဲခိုရှိသော ၃တာခန့်ရှိသည့် အင်္ဂတေအချောကိုင်၍ ထုံးဖြူဖြူဖွေးဖွေးသုတ်ထားသောကို မီးတား(သို့) မီးကာများကကာလျက်ရှိပေသည်။ ထိုမီးတားများကို ထားရခြင်းကြောင့် စစ်ပွဲတွင် တဖက်မှပစ်သောအမြောက်၊ ကျည်ဆန်များသည် မြို့တံခါးကို ကျရောက်ခြင်းမရှိပဲ ထိခိုက်မှုမှကာကွယ်ပေးလေသည်။ ထိုမီးတားများဘေးတွင် တံခါးများ၏ မော်ကွန်းတိုင်များ ရှိပေသည်။ တံခါးပေါက်များကို ဖယ်လိုက်လျှင် မြို့ရိုးတစ်ဖက်လျှင်ပြာသာဒ်ငယ် (၈)ခုနှင့် စုစုပေါင်း (၃၂)ခု ရှိသည်။ ထောင့်လေးထောင့်တွင် ထောင့်ပြကြီးဟု အမည်တွင်သော ပြာသာဒ် (၄)ခု ရှိသည်။ တံခါး(၁၂)ရပ်နှင့်ဆိုလျှင်မြို့ရိုးပတ်လည်တွင် ပြာသာဒ်ပေါင်း(၄၈)ခု ရှိသည်။<ref name="mandalay palace"/>[[File:Masonry screens of Mandalay Palace.jpg|thumb|မီးတားနှင့်တံခါးတစ်ခုကို ၂၀၁၆-ခုနှစ် ည၌တွေ့ရစဉ်]] [[File:Mandalay Palace Wall and Masonry Screen.jpg|thumb|​သောင်းညွှန့်တံခါး၊ မီးတားနှင့် ​မော်ကွန်းတိုင်]] ===ကျုံး=== [[Image:Mandalay Hill, Myanmar.JPG|thumb|အရှေ့ဘက်တံတားမှနေ၍မန္တလေးတောင်နောက်ခံနှင့်ကျုံး]] [[File:King Thibaw's State Barge on the Mandalay Moat.jpg|thumb|သီပေါကိုယ်တော်၏စီးတော်ရေယာဉ်ဖြစ်သော ပြည်ကြီးမွန်ဖောင်တော်]]မြို့ရိုးမှနေ၍ ၁၈-မီတာအကွာတွင် အကျယ် ၆၄-မီတာ၊ အနက် ၄.၅-မီတာရှိသော ကျုံးဖြင့် ပတ်ပတ်လည်ကာရံထားသည်။ နန်းမြို့အတွင်းသို့ ရန်သူများအလွယ်တကူ မဝင်နိုင်စေရန်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှင်များလက်ထက်တော်က ကျုံးကို ဖြတ်သန်းတည်ဆောက်ထားသော တံတား(၅)စင်းရှိသည်။ အရှေ့၊ တောင်နှင့်မြောက်ရှိ ပင်မတံခါးများတွင် တံတား(၁)စင်းစီနှင့် အနောက်ဘက်ရှိ ကြေးမုံတံခါးနှင့် စည်ရှည်တံခါးတို့တွင် တံတား(၁)စင်းစီ ရှိသည်။ ကြေးမုံတံခါးရှိ တံတားမှာ နန်းတော်အတွင်းမှလူသေထုတ်ရာ အမင်္ဂလတံတားဖြစ်သည်။ <ref name="mandalay palace"/> ===တံတား=== အုတ်မြို့ရိုး ပတ်လည်တစ်လျှောက်တွင်ကား မြို့ဥပစာ တာ ၂ဝ ခန့် မြေလွတ်ထားပြီးလျှင်၊ တာ ၂ဝ ကျယ်သော ရေကျုံးတော်ကြီးဖြင့် မြို့ ၄ မျက်နှာကို ထုတ်ချင်းခတ်ပတ်ထားသည်။ အင်းဝ၊ အမရပူရ မြို့ဟောင်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် မန္တလေးမြို့တော်သည် ကျုံးလေးမျက်နှာဖြင့် ထုတ်ချင်းခတ် ပတ်မိသော မြို့တော်ဖြစ်လေသည်။ ကျုံးတော်တွင်းသို့ ရတနာနဒီ မြောင်းတော်မှ ရေများသယ်ယူ ဖြည့်တင်းထားကာ၊ ရေသစ်ရေဟောင်း မပြတ်လဲလှယ်ပေး၍ အမြဲတမ်း ကြည်လင်သန့်ရှင်းသည်။ မင်းဧကရာဇ်တို့ မြို့သိမ်း မင်္ဂလာအခမ်းအနား ပြုလုပ်သောအခါ၌ ကျုံးတော်တွင်းမှာ ရေသဘင်ပွဲတော်ကို တခမ်းတနား ပြုလုပ်သည်။ ကျုံးကူးတံတားများမှ အလယ်နင်းကြမ်းပျဉ်ကို ဖြုတ်ယူထားနိုင်၍၊ မြို့တော်ကို ရွှေလှေ ရွှေလောင်း ဖောင်တော်တို့ဖြင့် လှည့်ပတ်နိုင်သည်။ နေ့စဉ် ညဉ့်တစ်ချက်တီးတစ်ခါ၊ ၂ ချက်တီးတစ်ခါ၊ ၃ ချက်တီး တစ်ခါ တံခါးစောင့်များက နရီးဆရာတီး၍ ရေကင်းလှည့်ကြရသည်။ ကျုံးကူးတံတားမှာ အလယ်ဓာတ် တံခါးကြီးများတွင်သာ ထားရိုးဖြစ်သော်လည်း၊ အနောက်မျက်နှာက မိတ်တံခါးဖြစ်သော အာဠဝီ(ကြေးမုံ) တံတားတွင်လည်း တစ်ခုပို၍ ပြုလုပ်ထားသဖြင့် တံတား (၅)စင်းရှိသည်။ ၂ ဖက်ကမ်းထိပ်၌ ခပ်မော့မော့နှင့် လက်ရုံးတပ်ဆင်ထားသော အုတ်ခုံကြီးများ ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် ကျုံးလယ်တွင် တံတားနင်းကြမ်းအရှင်ဖြင့် ကူးဆက်ထားလေသည်။ ထိုငါးခုမြောက်တံတားဖြစ်သည့် အာဠဝီ (ကြေးမုံ) တံတားသည် ရှေးဘုရင်များလက်ထက်က အမင်္ဂလာတံတား၊ ထိုတံတားမှ ဆက်သွယ်၍ ဆင်းသွားသော (၂၂) လမ်း ခေါ် '''C''' လမ်းသည်လည်း အမင်္ဂလာလမ်းဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်။ အကြောင်းမှာ နန်းတော်တွင်းမှ လူသေအလောင်းများကို ထုတ်ရာ တံခါး၊ တံတား၊ လမ်းဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်၏။ အနိစ္စသဘော တစ်နည်း မရဏနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းကို မိမိကိုယ်ကို ကြေးမုံတွင်ကြည့်ရသကဲ့သို့ အမြဲအမှတ်ရစေရန် သတိပေးသည့်အတွက် ကြေးမုံတံခါးဟု အမည်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |author=Hsue Hgnet (translated by Yay Chan (Mandalay))|url=https://www.worldcat.org/title/straight-lines-of-mandalay/oclc/54372317|date=January 2003 |title=The Straight Lines of Mandalay |location=Mandalay |language=English|publisher=Kyipwarye Books House|pages=110 |oclc= 54372317}}</ref> ==နန်းမြို့တော်အတွင်း== [[File:Plan of Mandalay Palace Myanmar.jpg|thumb|​ဘုရင်မင်းမြတ်စံမြန်းရာ သစ်တပ်ဝင်းအတွင်းမှ နန်း​တော်၏​မြေပုံ]] [[File:Clock Tower, Mandalay Palace.jpg|thumb|ပဟိုရ်စင်]] ===ပဟိုရ်စင်=== နန်းမြို့အတွင်းသို့ အရှေ့ဘက်ဦးထိပ်တံခါးမှ ဝင်လာပါက သစ်တပ်ဝင်းတံခါး၏မြောက်ဘက်တွင် ပဟိုရ်စင်ရှိသည်။ ပဟိုရ်စင်မှာ ပဟိုရ်စည်တော်ကြီးထားရှိရာစင်ဖြစ်သည်။ ပဟိုရ်စည်တော်ကြီး မတီးခင်၌ ရွှေနန်းတော်ရှိ ရေနာရီတော်ကို အရင်ကြည့်ရသည်။ ရေနာရီလုပ်ရန် ကြေးနီ၁၆ကျပ်သားကို ဖလားလုပ်ရသည်။ စောက် (၇)လက်သစ်နှင့် အဝ (၉)လက်သစ် ရှိရသည်။ ဖလား၏အောက် အလယ်တည့်တည့်တွင် (၁၀)နှစ်အရွယ်မိန်းမပျို၏ဆံပင် (၁၆)မျှင်မျှ ဝင်သာရုံ အပေါက်ဖောက်ပြီး ရတနာရေအင်တုံတွင် ချလျက် တဖြည်းဖြည်းရေဝင်လျှင် နစ်လေ၏။ တစ်ခါနစ်လျှင် တစ်ပဟိုရ် အချိန်ကျသည်။ <ref name="mandalay palace"/> ===စွယ်တော်စင်=== [[File:Tooth Relic Tower, Mandalay Palace.jpg|thumb|left|စွယ်တော်စင်]] ပဟိုရ်စင်၏တောင်ဘက်တွင်စွယ်တော်စင်ရှိသည်။ မြန်မာမှုဗိသုကာများဖြင့်ဆောက်လုပ်ထားသောအုတ်တိုက်ဖြစ်ကာ ဘုရားရှင်၏စွယ်တော်နှင့်ဓာတ်တော်မွေတော်များကိန်းဝပ်နေသည်။ ပုဂံခေတ်အနော်ရထာမင်းမြတ် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှစွယ်တော်မြတ်ကို ရွှေစည်းခုံ၌ဌာပနာခြင်းမပြုမီ နန်းတော်ဦးတွင် စွယ်တော်စင်ဆောက်၍ကိုးကွယ်သည်ကိုနောက်မင်းဆက်များကထုံးမူ၍ နန်းတော်ဦးနေရာ၌ဘုရားရှင်၏စွယ်တော်နှင့်မွေတော်များကိုထား၍ကိုးကွယ်ကြသည်။ ===လွှတ်တော်=== တံခါးနီမြို့ရိုးအပြင်ဘက် လက်ယာဘက်တွင် လှေကား(၃)ဖက်နှင့် လွှတ်တော်ရှိသည်။ လွှတ်တော်ဇေတဝန်ဆောင်၌ မြေနန်းပြာသာဒ်မှ သီဟာသနပလ္လင် ကဲ့သို့ ရာဇပလ္လင် ရှိပေသည်။ ဘုရင်သည် လွှတ်တော်သို့ ရံဖန်ရံခါ ထွက်တော်မူသည်။ အိမ်ရှေ့မင်းနှင့် ဝန်ကြီးများမှာ သီတင်းနေ့မှလွဲ၍ လွှတ်တော်တက်ရသည်။ သာသနာရေး၊စစ်လက်နက်ဆိုင်ရာ၊ နိုင်ငံခြားရေးရာ စသည့်အမှုများကို လွှတ်တော်၌ စီရင်ရသည်။ <ref name="mandalay palace"/> ===တော်ဝင်ဂူဗိမာန်များ=== [[File:King Mindon's Tomb, Mandalay.jpg|thumb|၁၉၀၃-ခုနှစ်က တွေ့ရသော မင်းတုန်းမင်းတြားကြီး၏ဂူဗိမာန်]] ပဟိုရ်စင်၏မြောက်ဘက်အနီးတွင် မင်းမျိုးတို့၏ဂူဗိမာန်အစုအဝေးကိုတွေ့ရသည်။ ထိုအထဲတွင် အရေးပါဆုံးမှာ နတ်ပြည်စံမင်းတြားကြီး၏ အုတ်ဂူဖြစ်သည်။ မူလမှာ အုတ်ပြာသာဒ်နှင့် ဖြစ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် မှန်စီရွှေချခဲ့သည်။ မင်းတုန်းမင်းတြားကြီး၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးဖြစ်သည့် စင်္ကြာဒေဝီ၊ အလယ်နန်းဆင်ဖြူမရှင်မိဖုရား၊ လောင်းရှည်မိဖုရားတို့၏ အုတ်ဂူများလည်း တည်ရှိသည်။ <ref name="mandalay palace"/> ===ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံ=== {{main|ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံ}} ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံမှာ ဂူဗိမာန်များ၏မြောက်ဘက်တွင်ရှိသည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံး ဒေါင်းဒင်္ဂါးပြားများကို ၁၈၆၅-ခုနှစ်တွင် စတင်သွန်းလုပ်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှများသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မုန့်ဖုတ်ရုံအဖြစ် ပြောင်းခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြောင့် ပျက်စီးမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦးများမှ တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[File:Yatanarpon coil factory.gif|thumb|ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံ]] ==ရွှေနန်းတော်အတွင်း== ရွှေနန်းတော်ကြီးကို အရှေ့ပိုင်းမင်းဆောင်တော်၊အနောက်ပိုင်းမင်းဆောင်တော်၊အနောက်ပိုင်း မိဖုရားဆောင်တော်ဟူ၍ ၃ပိုင်းခွဲထားသည်။ အရှေ့ပိုင်းမင်းဆောင်တော်တွင် ၃၂၊အနောက်ပိုင်းမင်းဆောင်တော်တွင် ၄၊အနောက်ပိုင်း မိဖုရားဆောင်တော် ၇၈ စုစုပေါင်း ၁၁၄ဆောင်ရှိသည်။ နန်းဆောင်များကို၂မီတာအမြင့်ရှိအုတ်ခုံပေါ်တွင်တည်ဆောက်ထားသည်။ ===မြေနန်းပြာသာဒ်တော်=== ဦးထိပ်တံခါးမှလာလျှင် ရွှေနန်းတော်သို့အရောက်တွင်တွေ့ရသည်မှာ မြေနန်းပြာသာဒ်တော်ဖြစ်သည်။ ဘုံ ၇ဆင့်ဖြင့်ရွှေနန်းတော်၏ အဦးအထိပ်၌တည်ရှိသည်။ ပြာသာဒ်တော်ကြီးရှေ့တည့်တည့်တွင် မြေနန်းစမုတ်ဦး၊ဘေးဝဲယာတွင် လက်ဝဲမြေနန်းဆောင်၊လက်ယာမြေနန်းဆောင်တို့ရှိသည်။ မြေနန်းတော်စမုတ်ဦးရှေ့တွင် မင်းတက်လှေကားတစ်ခုရှိသည်။ ထိုလှေကားမှာ ဘုရင်တစ်ဦးသာအဆင်းအတက်လုပ်သည်။ ထိုမြေနန်းပြာသာဒ်ကြီး၌ ယမနေသားဖြင့် ခြင်္သေ့ရုပ်ခံ သီဟာသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ အကြီးအကျယ်မင်းခမ်းရှိသောအခါ၊ဝါဝင်ဝါကျွတ်၊အတာနှစ်ကူး စသည့်အချိန်များ၌မင်းမိဖုရားနှစ်ပါးထွက်တော်မူ၍ကန်တော့ခံလေ့ရှိသည်။ တစ်နှစ်လျှင်၅ကြိမ်ကန်တော့ခံသည်ဟုအဆိုရှိသည်။ ထိုရှေ့တွင် အိမ်ရှေ့မင်းထိုင်ရန် ချိုင့်တော်ကိုပလ္လင်၏ အရှေ့ဝဲဘက်တွင်ထားရသည်။ ထို့နောက်တွင်မူးမတ်များရာထူးအလိုက်ထိုင်ကြပေသည်။ အိမ်ရှေ့မင်း၏ချိုင့်တော်မှတစ်ပါး နေရာအကွက်ပေါင်း၆၄၀ရှိလေသည်။ ပလ္လင်တော်၏ဝဲယာတွင် မင်းခမ်းတော်များခင်း၍ထီးဖြူ၈စင်းဖွင့်ရသည်။ [[File:Great Audience Hall, Mandalay.jpg|thumb|အလယ်တွင်ဘုံ၇ဆင့်၊အရှေ့တွင်မြေနန်းစမုတ်ဦး၊ဝဲယာတွင်မြေနန်းဆောင်များဖြင့် မြေနန်းပြာသာဒ်တော်ကြီးကို ၁၉၀၃ခုနှစ်ကတွေ့ရစဉ်]] ===အရှေ့ဇေတဝန်ဆောင်=== [[File:East Zaytawun Building of Mandalay Building.jpg|250px]] မြေနန်းပြာသာဒ်မှ စနုကူးလျက် အနောက်ဘက်တွင် အရှေ့ဇေတဝန်ဆောင် ရှိလေသည်။ ထိုဇေတဝန်ဆောင်တွင် ရွှေတိုက်မှ ဘိုးဘေးမင်းတို့၏ ရွှေရုပ်တုများကို ပူဇော်ခံ၍ ကန်တော့လေရှိသည်။ ထိုအဆောင်တွင် ဟင်္သာရုပ်ခံ ဟံသာသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ နိုင်ငံခြားသံများကိုတွေ့ရန်၊ ဆရာတော်များပင့်ဖိတ်၍ တရားနာလေ့ရှိသည်။ ထိုအဆောင်မှ စနုကူး၍ တောင်ဘက်တွင် လေသာဆောင်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဗြဲတိုက်ရှိသည်။ ===ဗောင်းတော်ဆောင်=== [[File:Baungdaw Building of Mandalay Palace.jpg|250px]] အရှေ့ဇေတဝန်ဆောင်မှအနောက်သို့စနုကူးလျှင် ဘုရင်မင်းမြတ်၏သရဖူတော်၊ဗောင်းတော်၊မကိုဋ်တော် စသည်တို့ထားရာအဆောင်ဖြစ်သည်။ ===မှန်နန်းဆောင်=== [[File:The Glass Palace of Mandalay.jpg|250px]] ဗောင်းတော်ဆောင်၏အနောက်ဘက်စနုကူး၍ဆောက်ထားသောအဆောင်မှာ ဘုရင်မင်းမြတ်စံမြန်းရာမှန်နန်းဆောင်ပင်ဖြစ်သည်။ ကွန်း၅ဆင့်၊စမြင်ခံ၅ထပ်နှင့် ရွှေနီဖလံ၊ဖန်မှန်တို့ဖြင့်စီခြယ်ထားကာ နန်းတော်အတွင်းအလှပဆုံးအဆောင်ဟုပင်ဆိုနိုင်သည်။ အလယ်တွင်တောင်မြောက်မာရဘင်ကန့်ကာ မာရဘင်အပြင်၌မနောရဟထီးဖြူစိုက်ဆောက်အပ်သော ကရဝေးသားဖြင့်ထုသည့် ပိတုန်းရုပ်ခံ ဘမာရာသနပလ္လင်ရှိသည်။ မှန်နန်းဆောင်သို့မှူးမတ်တို့သည်အမြဲမခစားရ။ အမိန့်တော်ရမှခစားရသည်။ ထိုအဆောင်အရှေ့ဘက်ရှိစနုသည် ညီလာခံစနုဖြစ်သည်။ သံတမန်အငယ်များနှင့်ရပ်ဝေးစော်ဘွားများကိုထိုနေရာ၌လက်ခံတွေ့ဆုံသည်။ ဗြဲတိုက်တော်မှသံတော်ဆင့်တို့မှာထိုနေရာမှသံတော်ဆင့်ရ၍မင်းတရားမှာမှန်နန်းဆောက်မှနားခံတော်မူသည်။ ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်းတြားကြီးသည်ထိုအဆောင်၌နေ့ညမပြတ်စံမြန်းသည်။ ===ဗြဲတိုက်ဆောင်=== ဗြဲတိုက်မှာမွန်စကား ပတိုက်ဗြဲဖြစ်၍မြန်မာလို လူပျိုတော်ဆောင်ဖြစ်သည်။ သံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင်လက်ထက်တွင်မွန်တလိုင်းလူပျိုတော်များကိုထိုအဆောင်တွင်စံစားစေ၍ ဗြဲတိုက်ဟုခေါ်သည်။ နောက်တွင်အမှန်တကယ်မစံစားသော်လည်းအစဉ်အလာအရဆက်လက်ခေါ်ကြသည်။ ထိုအဆောင်တွင် ဆင်ရုပ်ခံ ဂဇာသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ တိုင်းပြည်ရေးရာကို ဘုရင်ကိုယ်တော်တိုင်ထွက်၍ဆွေးနွေးသကဲ့သို့ မှူးမတ်များသာလျှင်လည်းဆွေးနွေးသည်။ ဗြဲတိုက်အတွင်းဝန်တို့မှာလွှတ်တော်ဝန်ကြီးများလောက်ရာထူးမကြီးသော်လည်းဘုရင်မင်းမြတ်နှင့်နီးကပ်သောဌာနဖြစ်၍ လွှတ်တော်ထက် အရေးပါသည်။ ဗြဲတိုက်မှာဘုရင်ကိုတိုက်ရိုက်တင်လျောက်နိုင်ပြီးလွှတ်တော်မှာဗြဲတိုက်မှတစ်ဆင့်လျောက်ရသည်။ ===[[လေသာဆောင်]]=== [[File:The Promenade Building of Mandalay Palace.jpg|250px]] လေသာဆောင်မှာလေညင်းခံရာအဆောင်ဖြစ်သည်။ သာသနာရေးရာကိစ္စများအတွက်ရံဖန်ရံခါတွင် ဆရာတော်များပင့်၍ဆွေးနွေးတတ်သည်။ တောင်ပိန္နဲသားဖြင့် ခရုသင်းခံကာပြုလုပ်သော သင်္ခါသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ ===လက်ဖက်ရည်တော်ဆောင်=== လက်ဖက်ရည်တော်ဆောင်မှာမှန်နန်းဆောင်၏ ဝဲဘက်တွင်ရှိသည်။ ရှေးမင်းအဆက်ဆက်ကိုင်စွဲသောလက်နက်များကို မပျောက်ပျက်မတိမ်ကောစေရန် ကမ္မည်းအက္ခရာနှင့်ရေး၍သိမ်းထားသည်။ ===ရွှေတိုက်တော်=== [[File:Treasury Building of Mandalay Palace.jpg|250px]] ဗောင်းတော်ဆောင်၏တောင်ဘက်တွင်ရှိသည်။ ရွှေသားအတိမင်းရုပ်တုများ၊နန်းစဉ်ရတနာများ၊မင်းဘဏ္ဍာတော်များထိန်းသိမ်းရာနေရာဖြစ်သည်။ အထက်ရွှေတိုက်နှင့်အောက်ရွှေတိုက်ဟူ၍ရှိရာ သာမညပစ္စည်းများကို အောက်ရွှေတိုက်၌သိမ်းသည်။ ===ပန်းခုံ​တော်အုတ်တိုက်=== [[File:North Wreath of Mandalay Palace.jpg|250px]] ဘုရင်မင်းမြတ်တို့စိတ်ကြည်နူး​စေရန်အထူးထူး​သောပန်းများတို့စိုက်ပျိုးထား​သောပန်းဥယျာဉ်​တော်တစ်ခုပြုလုပ်ထား​လေသည်။၎င်းဥယျာဉ်အနီးတွင်ပြုလုပ်ထား​သောအုတ်တိုက်ကို ပန်းခုံ​တော်အုတ်တိုက်ဟု​ခေါ်သည်။ ရံဖန်ရံခါတွင်ဘုရင်မင်းမြတ်ထွက်​တော်မူသည်။ မှူးမတ်များမှာ ညီလာခံကွဲပြီး ဘုရင်မင်းမြတ်ချမှတ်​သောအမိန့်​တော်များကိုမည်သို့​ဆောင်ရွက်သင့်​ကြောင်းကို ထို​နေရာတွင်တိုင်ပင်​ဆွေး​နွေးကြသည်။ ===​တောင်စမုတ်​ဆောင်=== ​[[File:Taung Samote of Mandalay Palace.jpg|250px]] ရွှေနန်း​တော်၏​တောင်ဘက်တွင် ​အ​ရှေ့အ​နောက်လျားမဟုတ်ဘဲ ​တောင်​မြောက်လျား၍​နေ​ကျော်​ဆောက်လုပ်ထား​သောအ​ဆောင်ဖြစ်သည်။​မြေနန်းစမုတ်၊​တောင်စမုတ်၊​မြောက်စမုတ် ဟူ၍စမုတ်၃ခုရှိသည်။ ပဥ္စင်း​တော်၊ကထိန်​တော်၊ဝါကျွတ်အလှူ​တော် စသည်တို့တွင်​တောင်စမုတ်​ဆောင်သို့ထွက်၍​ရေစက်ချ​တော်မူသည်။​တောင်စမုတ်​ဆောင်မှာ စံမြန်းရာမှန်နန်း​ဆောင်မှ ​တောင်ဘက်တည့်တည့်တွင်ရှိသည်။​တောင်ဘက်​​လှေကားမှာမင်းတက်​​လှေကားဖြစ်သည်။ မင်းမြတ်တို့​တောင်ဥယျာဉ်သို့ထွက်တိုင်း ထို​လှေကားကိုအသုံးပြုသည်။ အလယ်တွင်မာရဘင်ကန့်ပြီး ​ရေသဖန်းသားဖြင့်ပြုလုပ်ပြီး သားရဲရုပ်ခံ​သော မိဂါသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ မင်းတို့သည် ၁၂ရာသီမင်းပွဲသဘင်လှူဒါန်း​သောအခါထို​နေရာတွင်​ရေစက်ချသည်။ ===​မြောက်စမုတ်​ဆောင်=== [[File:North Samote of Mandalay Palace.jpg|250px]] ရွှေနန်း​တော်၏​မြောက်ဘက်တွင် ​မြောက်ဘက်သို့စမုတ်ထား၍​နေ​ကျော်ကာ​ဆောက်လုပ်ထား​သောအ​ဆောင်ကို ​မြောက်စမုတ်​ဆောင်ဟု​ခေါ်သည်။ စံ​တော်မူရာ မှန်နန်း​ဆောင်၏​မြောက်ဘက်၊​တောင်စမုတ်​ဆောင်၏​မြောက်ဘက်တန်းတန်းတွင်ရှိသည်။ အလယ်တွင် မာရဘင်ကန့်ကာ ဥ​ဒေါင်းရုပ်ခံကာ​ပေါက်သားဖြင့်ပြုအပ်​သော မယုရာသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ ထိုအ​ဆောင်တွင် မြို့စား၊​စော်ဘွားများမှဆက်သ​သော ဆင်၊မြင်းများ၊အထူးအဆန်း အကြီးအကျယ်ဖြစ်​သောပတ္တမြားများကိုသိမ်းယူ​တော်မူရာတွင်အသုံးပြုသည်။ ===​တောင်ထားဝယ်​ဆောင်နှင့်​မြောက်ထားဝယ်​ဆောင်=== ​တောင်ထားဝယ်​ဆောင်မှာ​ရွှေတိုက်​တော်၏အ​​ရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိ၍​မြောက်ထားဝယ်​ဆောင်မှာလက်ဖက်ရည်​တော်​ဆောင်၏အ​ရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိသည်။ [[ဘုရင့်နောင်|ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင်]]လက်ထက်က ထားဝယ်မြို့သား ​သေနတ်ကိုင်အစုအမှုထမ်းများကို​နေရာချထားရာအ​ဆောင်ဖြစ်သည်။​နေရာ​ဒေသကိုအစွဲပြု၍​ခေါ်​သောအ​ဆောင်ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းတွင်ဒဝယ်ဆိုသည်မှာ ​နွေးသည်ကို​ခေါ်သည်။​ရေ​နွေး​တော်တည်ရာအ​ဆောင်ဟုလည်းမှတ်သားရသည်။ ဘုရင်၏လုံခြုံ​ရေးအတွက် ​သေနတ်ကိုင်၍​စောင့်​ရှောက်ရ​သောလုံခြုံရေးအဖွဲ့​နေရာဖြစ်သည်။ အလျား ​၄၀​ပေ၆လက်မ၊အနံ၂၅​ပေ၊အမြင့်၃၄​ပေရှိသည်။ ===နန်းမြင့်=== [[Image:Mandalay-Palace-Watch-Tower.JPG|180px]] ရွှေနန်းတော်၏တောင်ဘက်အခြမ်းတွင်တည်ရှိသည်။ ရွှေနန်းတော်စတင်ဆောက်ချိန်တွင်တောင်မြောက်တစ်ဖက်စီတွင် နန်းမြင့်၊ပန်းခုံ၊ပန်းခြံ တစ်ခုစီရှိသည်။ ၂၄မီတာအမြင့်ရှိသောဤနန်းမြင့်မှာမူလကမပါရှိပဲ သားတော်သီပေါမင်းလက်ထက်တော်မှ မဟာမုနိဘုရားကြီးဆီမီးစောင်းတန်း၊ပန်းတံခွန်၊ပန်းထီးအလှူတော်များအတွက် အလျင်မီကြည်ညိုနိုင်ရန်နေ့ညမပြတ်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ===အ​နောက်ပိုင်း မင်း​ဆောင်​တော်=== အ​နောက်ပိုင်း မင်း​ဆောင်​တော် (၄)ခုမှာ- *အ​နောက်ပွဲတက်​ဇေတဝန်​ဆောင်​တော် *အ​နောက်စမုတ် *​တောင်ဘက်ဝဲ​ဆောင် *​မြောက်ဘက်ဝဲ​ဆောင် တို့ဖြစ်သည်။ ===အ​နောက်စမုတ်​ဆောင်=== အ​နောက်စမုတ်​ဆောင်မှာ နန်း​တော်၏အ​နောက်ဖက်တွင်အ​နောက်ဖက်ကိုမျက်နှမူ၍ လည်​ပေါ်ယွန်း ၃ဆင့်နှင့်​ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ===အနောက်ပွဲတက်ဇေတဝန်ဆောင်တော်=== အနောက်စမုတ်ဆောင်နှင့် စနုကူးလျက် အရှေ့ဘက်တွင် ပွဲတက်ဆောင်ရှိသည်။ ၃ထပ်ဇေတဝန်ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ထိုအဆောင်တွင် အလယ်က မာရဘင်ကန့်၍ သရက်သားဖြင့်ပြုသော ပဒုမ္မာကြာပွင့်ခံ ပဒုမာသနရာဇပလ္လင်ရှိသည်။ ဝါဝင်ဝါကျွတ် နှစ်သစ်ကူးများတွင် မိဖုရား၊ မင်းသမီး၊ ကတော်၊ မယားစသော မင်းမိန်းမတို့ပူဇော်သောအခါ မင်းမိဖုရားထွက်တော်မူ၍ ကန်တော့ခံရာနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မြင်းမိုရ်ပွဲ၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်၊ အဖိတ်နေ့ည၊ ကထိန်လျာမသိုးသင်္ကန်း ရက်သောအခါ၊မဟာပိန္နဲပွဲအခါများတွင် ဤအဆောင်တွင် ထွက်တော်မူ၍ရှုစားသည်။ ယခုအခါတွင် သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၏ ပြတိုက်အဖြစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ * အကျယ်လေ့လာရန်....[[အနောက်ပွဲတက်ဆောင်]] ===​တောင်ဘက်ဝဲ​ဆောင်နှင့်​မြောက်ဘက်ဝဲ​ဆောင်=== အ​နောက်စမုတ်​​ဆောင်ကို အ​ရှေ့​မြေနန်းစမုတ်ဦးကဲ့သို့ပင် ဝဲယာတွင် ​တောင်ဘက်ဝဲ​ဆောင်နှင့်​မြောက်ဘက်ဝဲ​ဆောင်တို့ဖြင့်​ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ===အ​နောက်ပိုင်းမိဖုရား​ဆောင်များ=== အ​နောက်ပိုင်းမိဖုရား​ဆောင်များသည် စံ​တော်မူရာ​မှန်နန်း​ဆောင်၏အ​နောက်မှစ၍​တောင်​မြောက်တန်းလျက်၆တန်းရှိ​လေသည်။ ==ပြန်လည်တည်​ဆောက်ခြင်း== ၁၉၄၅ခုနှစ် မတ်လ၁၇ရက်​နေ့တွင် ဂျပန်တို့ မန္တ​လေးမြို့ကို ဗုံးကျဲချရာမှ နန်း​တော်ကြီးနှင့်အတူ မြို့ရိုးများပါ မီး​လောင်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ မြို့ရိုးပတ်လည် ပြာသာဒ်အကြီး၊အ​သေး ၄၈ခုတွင် အ​ကောင်း၁၃ခုသာကျန်ရှိခဲ့သည်။ ပြာပုံအတိဖြစ်ခဲ့ရ​သော နန်း​ဆောင်​တော်တို့​နေရာတွင် အုတ်ခုံများသာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ အမျိုးသား​ရေးစိတ်ဓာတ်များ ရှင်သန်ထက်မြက်​ရေးအတွက် ၁၉၈၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာမှစတင်ကာ ပြန်လည်တည်​ဆောက်ခဲ့သည်။ ထုထည်ကြီးမားလှ​​သော ​မြေနန်းပြသာ​ဒ်​တော်ကြီးနှင့် နန်း​ဆောင်များကို ငါးနှစ်စီမံကိန်းဖြင့် စီမံကိန်းနှစ်အလိုက် တည်​ဆောက်ခဲ့ကြသည်နန်း​တော်ကြီးပြန်လည်တည်​ဆောက်​ရေးအတွက် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ မန္တ​လေးတိုင်း၊စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် မ​ကွေးတိုင်းတို့မှ တာဝန်များခွဲ​ဝေ တည်​ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ နန်း​တော်အ​ဆောင်များ တည်​ဆောက်​ရေးအဖွဲ့နာယကအဖြစ် မန္တ​လေးတိုင်း ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်​ဆောက်​ရေးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ ထိုစဉ်ကဗိုလ်မူးကြီး ထွန်းကြည်၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒုတိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး​အောင်ခင်တို့မှ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ မန္တ​လေးမြို့ခံ မြန်မာ့ဗိသုကာပညာရှင် ဆရာကြီးဦးဝင်း​မောင်၊ တိုင်း၃တိုင်းမှ ပြည်သူ့​ဆောက်လုပ်​ရေးအင်ဂျင်နီယာများ၊ ပန်းပုပညာရှင်များ ပါဝင်၍ တည်​ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ဆရာကြီးဦးဝင်း​မောင်က ကျမ်းကိုးကျမ်းကားများကိုရှာ​ဖွေ၍ ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်။ ပြန်လည်တည်​ဆောက်ရာတွင် စာ​ပေပညာရှင်များ၏ အကြံဉာဏ်ကိုလည်း ယူခဲ့ကြရာ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့ဝင် ဦး​မောင်​မောင်တင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ နန်း​တော်​ဆောင်များကို ​ရှေးမူအတိုင်း ပီပြင်စွာပြန်လည်တည်​ဆောက်ခြင်းဖြစ်၍ အချိန်ကြာမြင့်စွာ ယူခဲ့ရသည်။ ၁၉၈၉-၁၉၉၀ ပထမနှစ်စီမံချက်အရ နန်း​ဆောင်၃​ဆောင်၊ဒုတိယနှစ်စီမံချက်အရ နန်း​ဆောင်၁၉​ဆောင်၊ တတိယနှစ်စီမံချက်အရ နန်း​ဆောင်၉​ဆောင်၊ စတုတ္ထနှစ်စီမံချက်အရ နန်း​ဆောင် ၅​ဆောင်နှင့် ပဉ္စမနှစ်စီမံချက်အရ နန်း​ဆောင်၁၁​ဆောင်တို့ကို တည်​ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မန္တ​လေးတိုင်းမှ ​မြေနန်းပြာသာဒ်​တော်၊အ​ရှေ့စမုတ်၊ လက်ဝဲပွဲတက်​ဆောင်တို့ကိုလည်း​ကောင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ ​ဇေတ​ဝန်​ဆောင်၊​ဗောင်း​တော်​ဆောင်နှင့် နန်းကြမ်းပြင်တို့ကိုလည်း​ကောင်း၊ မ​ကွေးတိုင်းမှ နန်းမြင့်နှင့် ​တောင်စမုတ်၊ ​မြောက်စမုတ်တို့ကိုလည်း​ကောင်း တာဝန်ယူ၍ ​ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ မြေနန်းပြာသာဒ်​တော်နှင့် နန်း​တော်အ​ဆောင်များတည်​ဆောက်​ရေးအတွက် ပန္နက်တင် အခမ်းအနားကို ၁၂.၁၁.၁၉၈၉ခုနှစ် နံနက်၁၀နာရီတွင် နန်း​တော်အုတ်ခုံ​ပေါ်၌ ကျင်းပခဲ့သည်။​အုတ်မြစ်ချပွဲကို ၈.၁၂.၂၀၀၉တွင် ပြုလုပ်ပြီး စတင်​ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ မြေနန်းပြာသာဒ်​တော်မှာ ဘုံ၇ဆင့်ဖြင့် အမြင့်၂၀၄​ပေ၊အလျား၆၄​ပေ၊တိုင်လုံး​ပေါင်း ၃၆လုံးပါရှိပြီး ၁၉၉၁ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပြန်လည်တည်​ဆောက်​ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် စုစု​ပေါင်း ခန့်မှန်းကုန်ကျ​ငွေမှာ ကျပ်တစ်ဆယ့်​လေးကု​ဋေ တစ်သန်း ​လေးသိန်း​ကျော်ဖြစ်သည်။<ref name=tmdy>{{cite book | title=ယနေ့မန္တလေး | author=နတ်မောက် ထွန်းရှိန် | work= | publisher= | year=၁၉၉၄ ဇွန် | isbn=}}</ref> ==​ဝေဖန်မှု== နန်း​တော်ကို ​ရှေးမူမပျက် ပြန်လည်တည်​ဆောက်ခဲ့​သော်လည်း ​ရေရှည်တည်တံ့ရန်အတွက် ​ခေတ်​ပေါ်ပစ္စည်းများ အသုံးပြုခဲ့သည်။ နန်း​​ဆောင်များအတွင်း အ​ဆောင်အ​ယောင်များ မရှိခြင်းမှာလည်း ရုပ်ပျက်ဖွယ်ဖြစ်သည်။ဥပမာ-မှန်နန်း​ဆောင်ရှိ ဘုရင်စက်​တော်​ခေါ်ရာအခန်းတွင် သလွန်တစ်ခုသာချထားခြင်းဖြင့် ​ရှေးမြန်မာဘုရင်များ၏ ပုံရိပ်မှာ နိုင်ငံခြားသားများအမြင်တွင် နိမ့်ကျ​စေသည်။ နန်း​ဆောင်များစွာ၏ အုတ်ခုံများပျက်စီး​နေခြင်း၊ နန်း​ဆောင်များအတွင်း တိရစ္ဆာန်များ၏ အညစ်အ​ကြေးများဖြင့် ညစ်ညမ်း​နေခြင်း၊နန်း​တော်အတွင်း မြက်ရိုင်းများ​ပေါက်​နေခြင်းတို့မှာ နန်း​တော်အား ​ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ယ​နေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းမှုမရှိပုံများကို ​တွေ့နိုင်သည်။ နန်း​တော်ပြန်လည်တည်​ဆောက်ခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်များဖြစ်​သော အမျိုးဂုဏ်၊ဇာတိဂုဏ်မြင့်မား​ရေး၊မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှင်သန်ထက်မြက်​ရေးတို့ကို မ​ရောက်​စေဘဲ နိုင်ငံခြားခရီးသွားများ​ရှေ့တွင် မြန်မာဘုရင်များ၏ ပုံရိပ်ကိုကျ​စေ​သော ရှက်ဖွယ်ရာ နန်း​တော်တစ်ခုအသွင်​ဖော်​ဆောင်​နေသည်။ ===စစ်တပ်=== ၁၈၈၅ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့​အောက်သို့ ကျ​ရောက်စဉ်မှစ၍ ယ​နေ့အထိ နှစ်​ပေါင်း၁၃၀​ကျော်တိုင် နန်းမြို့ရိုးအတွင်း စစ်တပ်များ တပ်စွဲခဲ့ကြသည်။၁၈၈၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၉ရက်​နေ့မှစကာ အင်္ဂလိပ်တပ်များ တပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်​ရေးရပြီးချိန်တွင်လည်း မြန်မာ့တပ်မ​တော်မှ ဆက်လက်တပ်စွဲခဲ့သည်။ နန်းမြို့ရိုးအတွင်း အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တပ်စွဲကာ သင်တန်း​ကျောင်းများ၊တပ်မြို့စည်ပင်၊ တပ်နယ်ရုပ်ရှင်ရုံ၊ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများ စသည်ဖြင့် မြို့လယ်ရှိ သီးခြားတပ်မြို့​လေးသဖွယ် အသွင်​ဖော်ထားသည်။ နန်း​တော်နှင့်အနီးတစ်ဝိုက်သာ လည်ပတ်ခွင့်ရှိပြီး ကျန်​နေရာများမှာ ကန့်သတ်ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ လုံခြုံ​ရေးအ​ကြောင်းပြချက်ဖြင့် ကျန်ရှိ​နေသည့် တံခါး​လေး​ပေါက်မှ ဦးထိပ်တံခါး၊​ကြေးမုံတံခါး၊​လေးသိန်းတံခါးတို့မှသာ အစစ်​ဆေးခံကာ ဝင်ခွင့်ရပြီး ​ကျော်မိုးတံခါးမှမူ သာမန်ပြည်သူများ ဖြတ်သန်းခွင့်မရှိ​ပေ။ ကျုံးအ​နောက်​တောင်​ထောင့်ရှိ မန်းသီတာဥယျာဉ်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ​ရေပြင်​ပေါ်ရှိ ဗိုလ်ချုပ်​ကြေးရုပ်အား ​ဖယ်ရှားခြင်း၊ နန်းမြို့အတွင်းမှ ဖြတ်သန်းသွား​သော မန္တ​လေး-မတ္တရာမီးရထားလမ်းအား ဖျက်သိမ်းခြင်းတို့ကို ၁၉၈၈​နောက်ပိုင်းတွင် လုံခြုံ​ရေးအရပြုလုပ်ခဲ့သည်။၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် မြို့​တော်စည်ပင်မှ ​တောင်ဘက်ကျုံး အတွင်းလမ်းတစ်လျှောက် မန်းသီတာဥယျာဉ် ပြန်လည်တည်​ဆောက်ရန် လုပ်​ဆောင်ရာတွင်လည်း လုံခြုံ​ရေးအ​ကြောင်းပြချက်ဖြင့်ပင် မိမိတို့မှ​ဆောက်​ပေးမည်ဖြစ်​ကြောင်း ကန့်ကွက်ကာ ​ကျော်မိုးတံခါးအနီးတွင် ပန်းခြံငယ်​လေးတစ်ခုသာ တည်​ဆောက်​ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.mizzimaburmese.com/article/35467|title=မန်းသီတာဥယျာဉ် တပ်မတော်မှ ပြန်လည်တည်ဆောက်မည်|author=အောင်ကိုဦး|work=[[မဇ္ဈိမ သတင်းဌာန]]|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၇|accessdate=}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2014/06/21/60775.html|title=သက်တမ်း နှစ်ပေါင်း ၁၃၀ တိုင်လုပြီ|author=[[ဆူးငှက်၊ စာရေးဆရာ|ဆူးငှက်]]|work=ဧရာဝတီ သတင်းဌာန|date=၂၁ ဇွန် ၂၀၁၄|accessdate=}}</ref> <gallery> File:Mandalay Palace - Notice for foreigners.jpg|ကန့်သတ်ချက်များကို​ဖော်ပြထား​သော ​ဖော်ပြချက် File:Mandalay Palace Military Base 1.jpg| တပ်မ​တော်အ​ဆောက်အဦးများ File:Mandalay Palace Military Base 2.jpg|တပ်မ​တော်အ​ဆောက်အဦးများ File:Mandalay Palace Military Base 3.jpg|တပ်မ​တော်အ​ဆောက်အဦးများ File:ManThida Park.jpg|ပြန်လည်တည်​ဆောက်ထား​သော မန်းသီတာဥယျာဉ်ငယ် </gallery> ==ပြခန်း== <gallery class="center"> File:Palace of the Chief Queen.jpg|တောင်နန်းမ​တော်အ​ဆောင် File:Central Queen Palace.jpg|အလယ်နန်းမ​တော်အ​ဆောင် File:Northern Queen Palace of Mandalay Palace.jpg|​မြောက်နန်းမ​တော်အ​ဆောင် File:Tabintaing Building of Mandalay Palace.jpg|တပင်တိုင်အ​ဆောင် File:Back stairs of Lion Throne.jpg|သီဟသနပလ္လင်အ​နောက်ဘက်​လှေကား File:Glass Palace.jpg|မှန်နန်း​ဆောင်​တော် File:Palace Museum West Zaytawun Building.jpg|အ​နောက်​ဇေတဝန်​ဆောင် (နန်းတွင်းပြတိုက်) </gallery> == အခြားကြည့်ရန်များ == * [[အမရပူရနန်းတော်]] *[[အင်းဝမြို့|အင်းဝရွှေနန်းတော်]] == ကိုးကား == {{reflist|2}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category-inline|Mandalay Palace|မန္တလေး နန်းတော်}} *[http://dlxs.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=sea;cc=sea;sid=1ce41ee908bd266b24702092a39e174a;rgn=full%20text;idno=sea282;view=image;seq=360 Wanderings in Burma by George W Bird, 1897] {{Dead link|date=October 2026 }} F J Bright & Son, London {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ နန်းတော်များ}} {{coord|21|59|34.59|N|96|5|45.28|E|region:MM_type:landmark|display=title}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] [[Category:မန္တလေး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နန်းတော်များ]] hj6ty0wug29sgpp525c80jfgixbb0lc 0 6137 1059982 880628 2026-10-24T14:05:50Z Aye myint phyu 149046 /* */ တပ်ချုပ်အမည်ပြောင်းခဲ့ပါသည် 1059982 wikitext text/x-wiki {{lead missing}} {{Infobox military unit | unit_name = တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး | native_name = ကကထိန်း | image = Shoulder sleeve insignia of the Myanmar Armed Forces Military Police Corps.svg | image_size = 216px | caption = တပ်ဖွဲ့တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = | specialization = | nickname = | motto = | size = | dates = | colors = | identification_symbol = | identification_symbol_label = | current_commander = ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး | current_commander_label = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] | ceremonial_chief = ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် | ceremonial_chief_label = တပ်ထိန်းချုပ် | anniversaries = }} '''တပ်ထိန်းချုပ်''' မှာ ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် ဖြစ်သည်။ လက်အောက်ခံ တပ်ခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - # ဗဟိုတပ်ထိန်းတပ် (ဝါယာလက်) # တပ်ထိန်းမှုခင်းဖော်ထုတ်ရေး အကူတပ် (ရန်ကုန်) # အမှတ်(၁)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (မင်္ဂလာဒုံ) # အမှတ်(၂)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ရန်ကုန်) # အမှတ်(၃)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ရန်ကုန်) # အမှတ်(၄)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (အမရပူရ) # အမှတ်(၅)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ဘားအံ) # အမှတ်(၆)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ထားဝယ်) # အမှတ်(၇)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ကလေး) # အမှတ်(၈)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ကျိုင်းတုံ) # အမှတ်(၉)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (မြိတ်) # အမှတ်(၁ဝ)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (အမ်း) # အမှတ်(၁၁)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (နေပြည်တော်) # အမှတ်(၁၂)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (နေပြည်တော်) # အမှတ်(၁၃)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (နမ့်စန်(ခိုလမ်)) # အမှတ်(၁၆၁)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (မန္တလေး) # အမှတ်(၂၆၂)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (တောင်ကြီး) # အမှတ်(၃၆၃)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (တောင်ငူ) # အမှတ်(၄၆၄)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (ပုသိမ်) # အမှတ်(၅၆၅)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (မော်လမြိုင်) # အမှတ်(၆၆၆)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (မြစ်ကြီးနား) # အမှတ်(၇၆၇)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (မုံရွာ) # အမှတ်(၈၆၈)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (စစ်တွေ) # အမှတ်(၉၆၉)တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ (လားရှိုး) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]] [[ကဏ္ဍ:စစ်လက်ရုံး/ အကူ/ ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးများ]] {{တပ်မတော်-stub}} cmtqfx5mi2b0fsm1stf121kumthv628 0 9248 1059981 1058565 2026-10-24T14:05:01Z ~2026-56864-15 149915 /* စာပေအရေးအသား */ အရှေ့ပိုးကရင်လို ရေးသားထားသော ကရင့်စာဆိုပုဂ္ဂိုကြီးဖြစ်သာ မုက္ကဒိရွာသား ဖူ့ကျာ်ဥတ္တမ ဖြစ်ပါသည်။ 1059981 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |url=https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb/page/120 120]–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ|state=ဖၠုံမူႋထင်းဆ်ုခၠါင်- ဏ်ုဍုံဌာန့်ဍေဏ်ုဆိုဒ်ဆ အေဍုဂ်ထင်းထဝ့်ၜးသာစာ်ၜိုဝ် ဏ်ုလိက်လာဲၜေမ်ုထင်းထဝ့်သိုဝ် ကၠေစိုဒ်လာႋၯဟ်---ဖူ့ကျာ် ဥတ္တမ(ၜုံးက်ုတိက်)}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] 57jp6tvjg78p3qqissa2tksiqcoahhv 1059983 1059981 2026-10-24T15:39:22Z Kyaw Myo Aung 103978 [[Special:Contributions/~2026-56864-15|~2026-56864-15]] ([[User talk:~2026-56864-15|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1059981|1059981]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် Fixing template error 1059983 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |url=https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb/page/120 120]–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] 7m9e3a92xcbrxsnun1fgn06yr6wpuph 0 20486 1060010 814115 2026-10-24T23:25:13Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060010 wikitext text/x-wiki [[File:Propaganda2.gif|thumb|တော်လှန်ရေးကာလ အတွင်းက အသုံးပြုခဲ့သော ပိုစတာ]] '''ဝါဒဖြန့်ခြင်း''' ဆိုသည်မှာ [[ဘက်လိုက်မှု]]ရှိသော သတင်းအချက်အလက် ကို ဖြန့်ဝေခြင်းဖြစ်သည်။ ဖတ်ရှုရသော လူထု က တစ်စုံတစ်ခု သို့ ဝါဒတစ်ခု ကို ယုံကြည်စေရန် ရည်စူး၍ ထိုသတင်းများကို ရေးဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် [[နိုင်ငံရေး]] ဘက်တွင် ဖြစ်သည်။ ထိုသတင်းများ သည် အမှန် အမှား ဟူ၍ ခွဲခြားရခက်သည်။ များသောအားဖြင့် ရှုပ်ထွေးပြီး မတရားပေ။ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများကို ကြာရှည်စေပြီး ဖြေရှင်းရန်ခက်ခဲစေသည်။ ==မူလအဓိပ္ပာယ်== ဝါဒဖြန့်ခြင်း ဟူသော '''propaganda''' စကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာ စကားမှ ဆင်းသက်သည်။ ရှေးဦး အဓိပ္ပာယ်မှာ '''ပျံ့နှံ့စေရန် အတွေးအခေါ်''' ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]] အတွင်းမှ စ၍ '''သတင်းမှား ကို ဦးတည်သော နိုင်ငံရေး အတွေးအခေါ်''' ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူကြသည်။ ထို '''propagate''' ဆိုသော စကားလုံး မူလတရားကိုယ် ၌က ဆပွားခြင်း ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်သည်။ တခါတလေ ဝါဒဖြန့်ခြင်း သည် [[ကြော်ငြာ]] ကဲ့သို့ဖြစ်သည်။ ဥပမာ- ဝါဒဖြန့်ခြင်း သည်လည်း [[မီဒီယာ]]ထု ကို အသုံးချသည်။ သို့သော် ကြော်ငြာဟူသည် တစ်စုံတစ်ခု ကို ရောင်းရစေရန် ကြိုးပမ်းခြင်းသာ ဖြစ်ပြီး ဝါဒဖြန့်ခြင်း သည် အတွေးအခေါ် ပြောင်းလဲစေရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် [[အစိုးရ]]များ၊ [[ပါတီ]]များကသာ အသုံးချပြီး၊ [[ကုမ္ပဏီ]]များက အသုံးမပြုပေ။ ==ဝါဒဖြန့်ခြင်း နှင့် စစ်အတွင်းအသုံး== [[File:Propaganda1.gif|thumb|လွတ်လပ်ရေးတပ်တွင်း ဝင်ရန် နိုးဆော်သော ပိုစတာ]] ဝါဒဖြန့်ခြင်း ကို စစ်အတွင်း အသုံးများသည်။ အသုံးလည်း ဝင်သည်။ [[ပိုစတာ]] များ၊ [[တီဗီ]] ကြော်ငြာများ၊ [[ရေဒီယို]] ကြေညာချက် များ အသွင် နှင့် ဖြစ်သည်။ တခါတရံ မိမိ တိုင်းပြည် ပါဝင်သော စစ်ပွဲ အနိုင်ရနေသည် ဟု ကြေညာခြင်း ဖြင့် တိုင်းပြည်၏ လူများ ကို ပျော်ရွှင် တက်ကြွစေရန် သုံးသည်။ တခါတရံ ရန်သူ ကို [[လူဆိုး]]၊ [[လူရမ်းကား]] နှင့် လူစိတ်မရှိသူများ အဖြစ် မြင်အောင်ပြော၍ လူထု က မုန်းတီးစေရန် သုံးသည်။ (ဥပမာ-မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ [[ဖက်ဆစ်]] ) ရန်သူ၏ စစ်ပွဲအရှုံးများ နှင့် ရန်သူစစ်ဗိုလ်ကြီးများ၏ ဘက်ပြောင်းခြင်း များကို ဖော်ပြ၍ စစ်ပွဲ ရပ်သင့်ကြောင်း ပြောပြီး ရန်သူများ ကိုလည်း ရံဖန်ရံခါ ဆိုသလို ဝါဒဖြန့်လေ့ရှိသည်။ စစ်အတွင်း မဟုတ်လျှင်သော်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ လူထုက တိုင်းပြည်အခြေအနေကို အကောင်းချည်းမြင်စေရန် အစိုးရများက သုံးသည်။ ==ဝါဒဖြန့်ခြင်း နှင့် ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်း== တချို့ [[အာဏာရှင်]] နိုင်ငံများတွင် '''[[ဆင်ဆာ]]ပိတ်ခြင်း''' နှင့် တွဲသုံးသည်။ ကောင်းသတင်း များကို ဝါဒဖြန့်နေသလို ဆိုးသတင်းများကိုလည်း ဆင်ဆာနှင့် ပိတ်ထားတတ်သည်။ အမြင်မှားများကို ဝါဒဖြန့်နေသလို ထိုအမြင်ကို သဘောမတူ သူများကိုလည်း နူတ်ဆိတ်နေစေရန် ဆင်ဆာဖြတ်သည်။ ထို့နောက် သဘောမတူသူများက အများသိအောင် မေးခွန်း ထုတ်ခွင့် မရသောအခါ ဝါဒဖြန့်ခြင်းသည် အမှန်ကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ လူထုပါလာစေရန် လိမ်လည်ပြီး ဝါဒဖြန့်ခြင်းလည်း ရှိသည်။ ဘာသာတချို့ကလည်း သူတို့ ဘာသာဝင်ဖြစ်လာစေရန် ဝါဒဖြန့်လေ့ရှိသည်။ ==ရှေးက အသုံးပြုခြင်းများ== ဝါဒဖြန့်ခြင်း ကို ခေတ်တိုင်း ခေတ်တိုင်း တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ရှေး[[အီဂျစ်]]ပြည်တွင် [[ရမ်ဆေး ၂]] က [[ရုပ်တု]]များ၊ အဆောက်အဦးများတွင် လည်းကောင်း၊ ရှေး[[ဂရိ]] [[ကွက်စိပ်]]ဆရာများ က လည်းကောင်း၊ [[ဂျူးလီးယက်ဆီဇာ]] နှင့် [[ရောမ]]အုပ်ချုပ်သူများ က လည်းကောင်း သုံးခဲ့ကြသည်။ အထင်ရှားဆုံးသော ဝါဒဖြန့်မှုသည် ၁၂ရာစု တွင် တည်ထောင်သော the Inquisition ခေါ် [[ဘုရင်ဂျီ]]ဂိုဏ်းနှင့် အယူမတူသူ များကို နှိပ်ကွပ်သော အဖွဲ့မှ ဖြစ်သည်။ [[ကက်သလစ်]] [[ဘုရားကျောင်း]] မှ '''Sacred Congregation for the Propagation of the Faith''' (''Sacra Congregatio de Propaganda Fide'') ခေါ် '''သဒ္ဓါတရားပွားများစေရန် ကြီးမြတ်သော ဝတ်ပြုသူများ''' အဖွဲ့ ဖြင့် အားဖြည့်ထားသည်။ '''[[ပုပ်ရဟန်း]] ဂရီဂေါ်ရီ ၁၅''' မှ ၁၆၂၂ ခုနှစ် တွင် ဖွဲ့စည်းပြီး ဥရောပ နိုင်ငံအများစုတွင် လုပ်ငန်းကော်မတီခွဲများ ရှိသည်။ ဒေသခံ အဖွဲ့ခွဲများစွာလည်းရှိပြီး ၎င်းတို့က [[အမြင်မတူသူများ]] ကို ရှာဖွေသည်။ ထို့နောက် နှိပ်စက်မှုများ နှင့် [[ကားစင်]]တွင် မီးရှို့သတ်မည်ဟု [[ခြိမ်းခြောက်ခြင်း]]များဖြင့် အများရှေ့တွင် '''အမြင်မတူမှုကို ရုပ်သိမ်းကြောင်း''' ကြေညာ ခိုင်းသည်။ ရည်ရွယ်ချက် မှာကား ဘာသာရေးတွင် ဘုရားကျောင်း၏ အရေးပါမှုကို ခြိမ်းခြောက်သော [[ဓမ္တရာယ်]] မှန်သမျှကို ဖယ်ရှားရန် ဖြစ်သည်။ ==ဝါဒဖြန့်ခြင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ== ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[ဝါဒဖြန့်ရုပ်ရှင်ကား]] များကို [[ပေါ်လစီကား]] ဟူ၍ လည်းခေါ်ကြသည်။ ==မှတ်စု== <ref>{{cite book |last=Lea |first=Henry Charles |authorlink= |title=A History of the Inquisition in the Middle Ages |origdate= |origmonth= |accessdate=2009-10-07 |volume=1 |chapter=Chapter VII. The Inquisition Founded |chapterurl=http://bulfinch.englishatheist.org/mm/inquisition/Chapter7.htm |quote=Obstinate heretics, refusing to abjure and return to the Church with due penance, and those who after abjuration relapsed, were to be abandoned to the secular arm for fitting punishment. |archive-date=13 October 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013221638/http://bulfinch.englishatheist.org/mm/inquisition/Chapter7.htm |url-status=dead }}</ref><ref> {{cite book |last=Kirsch |first=Jonathan |authorlink= |title=The Grand Inquisitors Manual: a history of terror in the name of God |url=https://archive.org/details/grandinquisi_kirs_2008_000_8670472 |origmonth= |accessdate=2010-06-04 |publisher=HarperOne |isbn=0060816996 |origyear=2008-09-09 }} </ref> A 1578 handbook for inquisitors spelled out the purpose of inquisitorial penalties: ''... quoniam punitio non refertur primo & per se in correctionem & bonum eius qui punitur, sed in bonum publicum ut alij terreantur, & a malis committendis avocentur.'' Translation from the Latin: "... for punishment does not take place primarily and ''per se'' for the correction and good of the person punished, but for the public good in order that others may become terrified and [[weaning|weaned]] away from the evils they would commit".<ref>''Directorium Inquisitorum'', edition of 1578, Book 3, page 137, column 1. Online in the [http://dlxs2.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=witch;cc=witch;q1=terre%2A;rgn=full%20text;idno=wit045;didno=wit045;view=image;seq=00000563 Cornell University Collection] {{Dead link|date=October 2026 }}. Retrieved: 2008-05-16.</ref> Therefore the purpose was truly propaganda in the modern sense. == ကိုးကား== <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmastar.org.uk/propaganda.htm |accessdate=9 November 2011 |archivedate=8 November 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111108165251/http://www.burmastar.org.uk/propaganda.htm }}</ref> {{Reflist}} [[Category:ဝါဒဖြန့်ခြင်း]] 9a634ou20uzz5cqidoi7j0cxltwc8yz 0 21466 1060055 884579 2026-10-25T07:51:18Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060055 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" | align=right |- | {{ဇူလိုင်လ}} |} [[ဇူလိုင်]]လ၊ (၂၂)ရက်နေ့ သည် [[ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်]]အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၀၃)ရက်မြောက် ([[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်လျှင် (၂၀၄)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်။ ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၆၂) ရက် ကျန်သေးသည်။ == ဖြစ်စဉ်များ == *[[၂၀၂၅]] - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[ကျွန်းစုမြို့နယ်]]အတွင်းကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း (၆,၃၅၄)ဧက ရှိသော နယ်မြေကို “[[ချောင်းညီကိုဒီရေတောကြိုးပြင်ကာကွယ်တော]]”အဖြစ် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်( ၇၄ /၂၀၂၅) အရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက် မှစ၍ သတ်မှတ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://forestdepartment.gov.mm/news/29114|title=ချောင်းညီကိုဒီရေတောကြိုးပြင်ကာကွယ်တောသတ်မှတ်|accessdate=2025-7-28|publisher=Forest Department|archive-url=https://web.archive.org/web/20250925214956/https://forestdepartment.gov.mm/news/29114|archive-date=25 September 2025|url-status=dead}}</ref> * * == မွေးဖွားသူများ == * * * == ကွယ်လွန်သူများ == * * * == ပွဲတော်ရက်များ == * * * == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Reflist}} {{လများ}} [[Category:ရက်စွဲများ]][[Category:ဇူလိုင်]] c0socjsr5n19971dk7ry13ec0p9t6pb 0 26732 1059980 1058626 2026-10-24T13:52:29Z ~2026-50206-74 148269 /* ကိုးကား */ 1059980 wikitext text/x-wiki ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု၊ပြိုင်း​တောင်​ကျေးရွာသည်၊စစ်​တွေခရိုင်​(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) ​ပေါက်​တောမြိူ့နယ်(ယခု ဝီရဌာနီမြို့နယ်)​မြေငူကျွန်း တွင်တည်ရှိပြီး ၊ အိမ်​​ခြေ ၇၅၀၊ အိမ်​ထောင်စု ၈၀၀ ဝန်းကျင်၊လူဦး​ရေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် ခန့်ရှိပြီး ကျွန်း​ပေါ်အစည်ကားဆုံးရွာဖြစ်သည်၊ ​အထက်တန်း​ကျောင်းရှိပြီး​၊ ​ကျေးလက်​ဆေး​ပေးခန်း၊ရှိသည်။ ဘုန်းကြီး​ကျောင်း ၂ ​ကျောင်း၊ ​​ရှေး​ဟောင်း ဂူဘုရားများ၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ​တောင်ယာလုပ်ငန်း ၊ ကွမ်းစိုက်​တောင်သူများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်​တွေမြို့၊ ​မြောက်ဦးမြို့၊​ကျောက်​တော်မြို့၊မင်းပြားမြို့များသို စက်​လှေများဖြင့် ကူးသန်း​ရောင်းဝယ်​ရေး ရှိသည် ။ အလယ်ဖရုံကျွန်း ဆံ​တက်​မော်ရွာနှင့် စစ်ကဲပြင်(ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု)​နေ့စဉ်ကူးတို့ရှိသည် ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] '''ပြိုင်းတောင်ရွာ''' {{Infobox settlement | official_name = ပြိုင်းတောင် | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ | pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ | pushpin_mapsize = 300 | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = စစ်​တွေခရိုင်(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = ​ပေါက်​တောမြို့နယ်(ယခုဝီရဌာနီမြို့နယ်) | subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] | subdivision_name4 = [[Pying Taung]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> | latNS = N | latd = 20.72421 | longEW = E | longd = 92.56059 | P-code = 198439 }} ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု၊ပြိုင်း​တောင်​ကျေးရွာသည်၊စစ်​တွေခရိုင်​(ယခု အဥ္ဇနပူရခရိုင်) ​ပေါက်​တောမြိူ့နယ်(ယခု ဝီရဌာနီမြို့နယ်)​မြေငူကျွန်း တွင်တည်ရှိပြီး ၊ အိမ်​​ခြေ ၇၅၀၊ အိမ်​ထောင်စု ၈၀၀ ဝန်းကျင်၊လူဦး​ရေ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်ခန့် ခန့်ရှိပြီး ကျွန်း​ပေါ်အစည်ကားဆုံးရွာဖြစ်သည်၊ ​အထက်တန်း​ကျောင်းရှိပြီး​၊ ​ကျေးလက်​ဆေး​ပေးခန်း၊ရှိသည်။ ဘုန်းကြီး​ကျောင်း ၂ ​ကျောင်း၊ ​​ရှေး​ဟောင်း ဂူဘုရားများ၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း၊ ​တောင်ယာလုပ်ငန်း ၊ ကွမ်းစိုက်​တောင်သူများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စစ်​တွေမြို့၊ ​မြောက်ဦးမြို့၊​ကျောက်​တော်မြို့၊မင်းပြားမြို့များသို စက်​လှေများဖြင့် ကူးသန်း​ရောင်းဝယ်​ရေး ရှိသည် ။ အလယ်ဖရုံကျွန်း ဆံ​တက်​မော်ရွာနှင့် စစ်ကဲပြင်(ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု)​နေ့စဉ်ကူးတို့ရှိသည် <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] '''ပြိုင်းတောင်ရွာ''' {{Infobox settlement |official_name = ပြိုင်းတောင် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 =​ပေါက်​တောမြို့နယ် |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = ​မြေငူကျွန်း ပြိုင်း​တောင်အုပ်စု]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 20.54289 |longEW = E |longd = 92.63416 |P-code = 197594 }} ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] '''ပြိုင်းတောင်ရွာ''' {{Infobox settlement |official_name = ပြိုင်းတောင် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 =ပေါက်တောမြို့နယ် |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 20.03055 |longEW = E |longd = 92.96684 |P-code = 197538 }} ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] '''ပြိုင်းတောင်ရွာ''' {{Infobox settlement |official_name = ပြိုင်းတောင် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 =ကျောက်တော်မြို့နယ် |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = [[Kun Ohn Chaung]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = |longEW = E |longd = |P-code = 196892 }} ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] '''ပြိုင်းတောင်ရွာ''' {{Infobox settlement |official_name = ပြိုင်းတောင် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = [[Hpa Yar Gyi]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 20.70484 |longEW = E |longd = 93.13781 |P-code = 196608 }} ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] '''ပြိုင်းတောင်ရွာ''' {{Infobox settlement |official_name = ပြိုင်းတောင် |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = ပြိုင်းတောင် တည်နေရာ၊ မြန်မာ။ |pushpin_mapsize = 300 |subdivision_type = နိုင်ငံ |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်နယ်များ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[စစ်တွေခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 =ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = [[Pyaing Taung]]<ref>GAD, Feb 2011.</ref> |latNS = N |latd = 20.45882 |longEW = E |longd = 92.84943 |P-code = 196258 }} ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ရွာများ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ]] [[Category:BotUpload]] 5m8gbd3xfus73ljdhv21azkcya9x5fo 0 46732 1059996 1051393 2026-10-24T17:49:53Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059996 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၆ နိုင်ငံနှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ထားရှိသည်။လက်ရှိတွင် မြန်မာသံရုံး ၃၇ ရုံး၊ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ရုံး ၃ ရုံးနှင့် မြန်မာကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး ၁၁ ရုံး စုစုပေါင်း ၅၁ ရုံး ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ ၄၆ နိုင်ငံမှ သံရုံး၊ အဖွဲ့ရုံးနှင့် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး ၅၀ ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ခံဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/article/68394|title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ (၇၈) နှစ် သမိုင်းမှတ်တိုင်မော်ကွန်း|work=MOI Myanmar|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၅ }}</ref> [[File:Diplomatic missions of Myanmar.PNG|thumbnail|right|500px|မြန်မာနိုင်ငံသံတမန်မစ်ရှင်ရှိ နိုင်ငံများ {{legend|#ed1c24|မြန်မာ}} {{legend|#3f48cc|သံရုံး နှင့် ကောင်စစ်ဝန်}} {{legend|#417e8d|သံရုံး}} {{legend|#9cc916|ကောင်စစ်ဝန်}} {{legend|#ab58ac|ကုန်သွယ်ရေးရုံး}} {{legend|#c8bfe7|ဂုဏ်ထူးဆောင်ကောင်စစ်ဝန်}}]] == သံတမန်ထူထောင်သည့်နိုင်ငံများ == {| class="wikitable sortable" sortable ! စဉ် !! နိုင်ငံ !! သံဆက်သွယ်မှု စတင်သောနေ့ !လက်ရှိ မြန်မာသံအမတ်ကြီး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- | ၁|| {{flagicon|United Kingdom}} [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]||၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ | | |- | ၂||{{flagicon|Pakistan}} [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]||၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၇ |ဦး[[ဝဏ္ဏဟန်]] |{{Start date and age|2020|5|30}} |- | ၃||{{flagicon|United States}} [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]||၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၇ | | |- | ၄ ||{{flagicon|Netherlands}} [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]]||၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | | |- | ၅ ||{{flagicon|India}} [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]||၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ |ဦး[[ဇော်ဦး (သံအမတ်ကြီး)|ဇော်ဦး]] |{{Start date and age|2024|9|14}} |- | ၆||{{flagicon|Russia}} [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]||၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၈ |ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]] |{{Start date and age|2023|12|17}} |- | ၇||{{flagicon|France}} [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]||၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၈ | | |- | ၈||{{flagicon|Thailand}} [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]||၂၄ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ |ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]] |{{Start date and age|2025|3|25}} |- | ၉||{{flagicon|Sri Lanka}} [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]||၇ ဇွန် ၁၉၄၉ |ဒေါ်[[မာလာသန်းထိုက်]] |{{Start date and age|2024|5|7}} |- | ၁၀||{{flagicon|Indonesia}} [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]||၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၉ | | |- | ၁၁||{{flagicon|China}} [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်(ပီအာစီ)]]||၈ ဇွန် ၁၉၅၀ |ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] |{{Start date and age|2022|11|11}} |- | ၁၂||{{flagicon|Italy}} [[အီတလီ]]||၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၀ | | |- | ၁၃||{{flagicon|Serbia}} [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ|ဆာဘီးယား]]||၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၀ | | |- | ၁၄||{{flagicon|Austria}} [[ဩစတြီးယား]]||၉ ဇူလိုင် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၅||{{flagicon|Israel}} [[အစ္စရေး]]||၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၆||{{flagicon|Australia}} [[ဩစတြေးလျ]]||၁ ဩဂုတ် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၇||{{flagicon|Egypt}} [[အီဂျစ်]]||၈ ဩဂုတ် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၈||{{flagicon|Belgium}} [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံ]]||၁၉၅၃ | | |- | ၁၉||{{flagicon|Germany}} [[ဂျာမနီ]]||၉ ဧပြီ ၁၉၅၄ | | |- | ၂၀||{{flagicon|Finland}} [[ဖင်လန်]]||၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၅၄ | | |- | ၂၁||{{flagicon|Japan}} [[ဂျပန်]]||၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၄ | | |- | ၂၂||{{flagicon|Denmark}} [[ဒိန်းမတ်]]||၂၂ ဧပြီ ၁၉၅၅ | | |- | ၂၃||{{flagicon|Cambodia}} [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|က​မ္ဘောဒီးယား]]||၁၂ ဇူလိုင် ၁၉၅၅ |ဦး[[ကျော်စိုးမင်း]] |{{Start date and age|2024|1|13}} |- | ၂၄||{{flagicon|Laos}} [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို ဒီပီအာ]]||၁၂ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ |ဦး[[အောင်ကို (သံအမတ်ကြီး)|အောင်ကို]] |{{Start date and age|2024|1|18}} |- | ၂၅||{{flagicon|Poland}} [[ပိုလန်]]||၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၅ | | |- | ၂၆||{{flagicon|Bulgaria}} [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|ဘူ​ဂေးရီးယား]]||၁၆ မေ ၁၉၅၆ | | |- | ၂၇||{{flagicon|Czech Republic}} [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]]||၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၆ | | |- | ၂၈||{{flagicon|Slovakia}} [[ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ|စလိုဗက်သမ္မတနိုင်ငံ]]||၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၆ | | |- | ၂၉||{{flagicon|Hungary}} [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဟန်ဂရီ]]||၅ မတ် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၀||{{flagicon|Romania}} [[ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ|ရိုမေနီးယား]]||၁၅ မတ် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၁||{{flagicon|Norway}} [[နော်ဝေနိုင်ငံ|နော်ဝေး]]||၁၈ မေ ၁၉၅၆ | | |- | ၃၂||{{flagicon|Iraq}} [[အီရတ်]]||၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၃||{{flagicon|Philippines}} [[ဖိလစ်ပိုင်]]||၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၄||{{flagicon|Mongolia}} [[မွန်ဂိုလီးယား]]||၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၆ | | |- | ၃၅||{{flagicon|Afghanistan}} [[အာဖဂန်နစ္စတန်]]||၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၆ | | |- | ၃၆||{{flagicon|Sweden}} [[ဆွီဒင်]]||၁၉၅၆ | | |- | ၃၇||{{flagicon|Switzerland}} [[ဆွစ်ဇာလန်]]||၁၉၅၇ | | |- | ၃၈||{{flagicon|Malaysia}} [[မလေးရှား]]||၁ မတ် ၁၉၅၈ | | |- | ၃၉||{{flagicon|Greece}} [[ဂရိ]]||၂၀ မတ် ၁၉၅၈ | | |- | ၄၀||{{flagicon|Canada}} [[ကနေဒါ]]||၉ ဩဂုတ် ၁၉၅၈ | | |- | ၄၁||{{flagicon|Turkey}} [[တူရကီ]]||၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၈ | | |- | ၄၂||{{flagicon|New Zealand}} [[နယူးဇီလန်]]||၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၈ | | |- | ၄၃||{{flagicon|Nepal}} [[နီပေါ]]||၃ မတ် ၁၉၆၀ |[[မျိုးမြင့်မောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] |{{Start date and age|2024|7|24}} |- | ၄၄||{{flagicon|Singapore}} [[စင်ကာပူ]]||၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၆၆ | | |- | ၄၅||{{flagicon|Spain}} [[စပိန်]]||၁၁ မတ် ၁၉၆၇ | | |- | ၄၆||{{flagicon|Iran}} [[အီရန်]]||၈ ဩဂုတ် ၁၉၆၈ |ဦး[[ဇော်ဦး (သံအမတ်ကြီး)|ဇော်ဦး]] |{{Start date and age|2025|2|19}} |- | ၄၇||{{flagicon|Algeria}} [[အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|အယ်ဂျီရီးယား]]||၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၈ |ဦးကျော်တင်ရှိန် | |- | ၄၈||{{flagicon|Maldives}} [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်ဒိုက်]]||၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၀ | | |- | ၄၉||{{flagicon|Nigeria}} [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]||၂၄ ဇန်ဝါရီ ၁၉၇၀ | | |- | ၅၀||{{flagicon|Bangladesh}} [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]||၂၁ မတ် ၁၉၇၂ |ဦး[[ကျော်စိုးမိုး]] |{{Start date and age|2024|5|7}} |- | ၅၁||{{flagicon|Syria}} [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ|ဆီရီးယား]]||၁၅ ဇွန် ၁၉၇၂ | | |- | ၅၂||{{flagicon|Argentina}} [[အာဂျင်တီးနား]]||၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၅ | | |- | ၅၃||{{flagicon|South Korea}} [[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ|ကိုရီးယား၊ အာအိုကေ]]||၁၉ မေ ၁၉၇၅ | | |- | ၅၄||{{flagicon|Vietnam}} [[ဗီယက်နမ်]]||၂၈ မေ ၁၉၇၅ | | |- | ၅၅||{{flagicon|Mexico}} [[မက္ကဆီကို]]||၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၆||{{flagicon|Mauritania}} [[မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ|မော်ရီးတေးနီးယား]]||၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၇||{{flagicon|Cuba}} [[ကျူးဘား]]||၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၈||{{flagicon|Portugal}} [[ပေါ်တူဂီ]]||၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၉||{{flagicon|Albania}} [[အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ|အယ်ဘေးနီးယား]]||၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၆၀||{{flagicon|Costa Rica}} [[ကော်စတာရီကာ]]||၈ မတ် ၁၉၇၇ | | |- | ၆၁||{{flagicon|Morocco}} [[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ|မော်ရိုကို]]||၃၁ ဇူလိုင် ၁၉၇၈ |ဦးကျော်တင်ရှိန် | |- | ၆၂||{{flagicon|Mauritius}} [[မောရစ်ရှနိုင်ငံ|မော်ရီတီးယပ်]]||၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၈ | | |- | ၆၃||{{flagicon|Chile}} [[ချီလီ]]||၂၂ ဧပြီ ၁၉၈၂ | | |- | ၆၄||{{flagicon|Panama}} [[ပနားမား]]||၁၅ ဇူလိုင် ၁၉၈၂ | | |- | ၆၅||{{flagicon|Brazil}} [[ဘရာဇီး]]||၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၂ |ဦးအောင်ကျော်ဇံ |<ref>{{Cite web |title=ဦးအောင်ကျော်ဇံအား ဘရာဇီးလ်ဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/uuaeaangkeaajnaaa-bhraajiilphkdrysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> |- | ၆၆||{{flagicon|Cyprus}} [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ|ဆိုက်ပရပ်]]||၁၅ ဇူလိုင် ၁၉၈၅ | | |- | ၆၇||{{flagicon|Vanuatu}} [[ဗနွားတူနိုင်ငံ|ဗာနူအာတူ]]||၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၇ | | |- | ၆၈||{{flagicon|Colombia}} [[ကိုလံဘီယာ]]||၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ | | |- | ၆၉||{{flagicon|Peru}} [[ပီရူး]]||၂၈ ဩဂုတ် ၁၉၈၉ | | |- | ၇၀||{{flagicon|Venezuela}} [[ဗင်နီဇွဲလား]]||၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၀ | | |- | ၇၁||{{flagicon|Papua New Guinea}} [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ|ပါပူအာ နယူးဂီနိ]]||၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၉၁ | | |- | ၇၂||{{flagicon|Brunei}} [[ဘရူနိုင်း]]||၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | | |- | ၇၃||{{flagicon|Ghana}} [[ဂါနာ]]||၁၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၅ | | |- | ၇၄||{{flagicon|South Africa}} [[တောင်အာဖရိက]]||၂၀ ဧပြီ ၁၉၉၅ | | |- | ၇၅||{{flagicon|Kenya}} [[ကင်ညာ]]||၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၇ | | |- | ၇၆||{{flagicon|Kuwait}} [[ကူဝိတ်]]||၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၈ |ဦး[[မင်းသိမ်း]] | |- | ၇၇||{{flagicon|Ukraine}} [[ယူကရိန်း]]||၁၉ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၉ | | |- | ၇၈||{{flagicon|Azerbaijan}} [[အဇာဘိုင်ဂျန်]]||၃ ဩဂုတ် ၁၉၉၉ | | |- | ၇၉||{{flagicon|Georgia}} ​[[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ|ဂျော်ဂျီယာ]]||၁၆ ဩဂုတ် ၁၉၉၉ | | |- | ၈၀||{{flagicon|Turkmenistan}} [[တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ|တာခ်မင့်နစ္စတန်]]||၂၆ ဩဂုတ် ၁၉၉၉ | | |- | ၈၁||{{flagicon|Croatia}} [[ခရိုအေးရှား]]||၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၂||{{flagicon|Belarus}} [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ|ဘီလာရုစ်]]||၂၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၃||{{flagicon|Kazakhstan}} ​[[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ|ကာဇတ်စတန်]]||၂၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ |ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]] |{{Start date and age|2025|2|22}} |- | ၈၄||{{flagicon|Tajikistan}} [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|တာဂျစ်ကစ္စတန်]]||၂၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၅||{{flagicon|Jamaica}} [[ဂျမေကာနိုင်ငံ|ဂျမေကား]]||၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၆||{{flagicon|Kyrgyzstan}} [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ|ကာဂျစ်စတန်]]||၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၀ | | |- | ၈၇||{{flagicon|Uzbekistan}} [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|ဥဇဘက်ကစ္စတန်]]||၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၁ | | |- | ၈၈||{{flagicon|Uruguay}} [[ဥရုဂွေးနိုင်ငံ|ဥရုဂွေး]]||၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၁ | | |- | ၈၉||{{flagicon|North Macedonia}} [[မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ]]||၉ ဇူလိုင် ၂၀၀၃ | | |- | ၉၀||{{flagicon|Ireland}} [[အိုင်ယာလန်]]||၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၄ | | |- | ၉၁||{{flagicon|Sudan}} [[ဆူဒန်]]||၂၀ မေ ၂၀၀၄ | | |- | ၉၂||{{flagicon|Saudi Arabia}} [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ|ဆော်ဒီ အာရေးဗီးယား]]||၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၄ |ဦးတင်ယု | |- | ၉၃||{{flagicon|Qatar}} [[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]]||၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၅ | | |- | ၉၄||{{flagicon|East Timor}} [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ|အရှေ့ တီမော]]||၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၀၆ | | |- | ၉၅||{{flagicon|Montenegro}} [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ|မွန်တီနီဂရိုး]]||၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆ | | |- | ၉၆||{{flagicon|Slovenia}} [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ|ဆလိုဗေးနီးယား]]||၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၆ | | |- | ၉၇||{{flagicon|North Korea}} [[ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|ကိုရီးယား၊ ဒီပီအာကေ]]||၂၆ ဧပြီ ၂၀၀၇ |ဦးတင်မောင်ဆွေ |{{Start date and age|2023|9|11}} |- | ၉၈||{{flagicon|Andorra}} [[အင်ဒိုရာ]]||၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၉ | | |- | ၉၉||{{flagicon|Zimbabwe}} [[ဇင်ဘာဘွေ]]||၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၀၉ | | |- | ၁၀၀||{{flagicon|Bahrain}} [[ဘာရိန်း]]||၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၉ |ဦးတင်ယု |{{Start date and age|2023|7|26}} |- | ၁၀၁||{{flagicon|Fiji}} [[ဖီဂျီနိုင်ငံ|ဖီဂျီ]]||၁၀ မေ ၂၀၁၀ | | |- | ၁၀၂||{{flagicon|Oman}} [[အိုမန်နိုင်ငံ]]||၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀ |ဦးတင်ယု |{{Start date and age|2023|12|19}} |- | ၁၀၃||{{flagicon|Gambia}} [[ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ]]||၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | | |- | ၁၀၄||{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ|ဘော့စ်နီးယား]]နှင့် ဟာဇီးဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ||၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၁ | | |- | ၁၀၅||{{flagicon|Malawi}} [[မာလဝီနိုင်ငံ|မာလာဝီနိုင်ငံ]]||၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၆||{{flagicon|Bhutan}} [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]||၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၇||{{flagicon|Luxembourg}} [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]]||၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၈||{{flagicon|Latvia}} [[လတ်ဗီယာနိုင်ငံ|လတ်ဗီးယားသမ္မတနိုင်ငံ]]||၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၉||{{flagicon|Estonia}} [[အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ|အက်စတိုးနီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၁၀||{{flagicon|Iceland}} [[အိုက်စလန်နိုင်ငံ|အိုက်စလန်သ]]မ္မတနိုင်ငံ||၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၁၁||{{flagicon|Armenia}} [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ|အာမေးနီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၃ | | |- | ၁၁၂||{{flagicon|Angola}} [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ|အင်ဂိုလာ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၃ | | |- | ၁၁၃||{{flagicon|Lithuania}} [[လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ|လစ်သူယေးနီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၃ | | |- | ၁၁၄||{{flagicon|Ethiopia}} [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုပီးယား]] ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ||၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၅ | | |- | ၁၁၅||{{flagicon|Malta}} [[မော်လတာနိုင်ငံ|မော်လ်တာ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၅ ဧပြီ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၆||{{flagicon|Ecuador}} [[အီကွေဒေါနိုင်ငံ|အီကွေဒေါ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၆ ဧပြီ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၇||{{flagicon|Marshall Islands}} မာရှယ်ကျွန်းစုသမ္မတနိုင်ငံ||၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၈||{{flagicon|Vatican City}} [[ဟောလီစီ]]([[ဗာတီကန်စီးတီး|ဗာတီကန်န]]န်းတော်)||၄ မေ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၉||{{flagicon|Liberia}} [[လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ|လိုက်ဘေးရီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၅ မေ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၂၀||{{flagicon|Guinea}} [[ဂီနီနိုင်ငံ|ဂီနီ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၆ ဇွန် ၂၀၁၇ | | |- | ၁၂၁||{{flagicon|Seychelles}} ဆေးရှဲလ်သမ္မတနိုင်ငံ||၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ | | |- | ၁၂၂||{{flagicon|Benin}} [[ဘီနင်နိုင်ငံ|ဘီနင်သမ္မတနိုင်ငံ]]||၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ | | |- | ၁၂၃||{{flagicon|Togo}} [[တိုဂိုနိုင်ငံ|တိုဂို]]သမ္မတနိုင်ငံ||၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ | | |- | ၁၂၄||{{flagicon|Nicaragua}} [[နီကာရာဂွါနိုင်ငံ|နီကာရာဂွါ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ | | |- | ၁၂၅||{{flagicon|United Arab Emirates}} [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]||၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ <ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/423212 |title=ယူအေအီး-မြန်မာ သံတမန်ဆက်ဆံရေးထူထောင်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူလက်မှတ်ထိုး|work=DVB|access-date=၁၃မေ ၂၀၂၃ |date=၁၀နိုဝင်ဘာ၂၀၂၀  }}</ref> | | |- | ၁၂၆||{{flagicon|Guinea-Bissau}} [[ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ|ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံ]]||၆ မတ် ၂၀၂၃<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/ |title=Diplomatic Relations with Myanmar|work=Ministry of Foreign Affairs Republic of The Union of Myanmar|access-date=13May2023 }}</ref><nowiki> </nowiki><ref>{{cite web |url= http://www.mofa.gov.mm/foreignpolicy/Lists%20of%20Countries%20Having%20Diplomatic%20Relations.html |title= List of Countries having Diplomatic Relations with the Union of Myanmar (As of 31 May 2010) |accessdate= 02 |accessdaymonth= Oct |accessyear= 2012 |archivedate= 23 July 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130723062200/http://www.mofa.gov.mm/foreignpolicy/Lists%20of%20Countries%20Having%20Diplomatic%20Relations.html }}</ref> | | |- |၁၂၇ |{{flagicon|Somalia}} [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]] |၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-01-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%81%8F-%E1%81%81%E1%81%82%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84/ |access-date=2026-03-18 |website=Popular |language=en-US}}</ref> | | |} == သံရုံးနှင့် ကော်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံးများ == {| class="wikitable" ! ! colspan="6" |အာဖရိကတိုက် |- ! !နိုင်ငံ !မြို့ !သံတမန် !သံအမတ်ကြီး !ပူးတွဲတာဝန်ယူမှုသည့်နိုင်ငံများ !မှတ်ချက် |- |၁ |{{Flag|Egypt}} |[[ကိုင်ရိုမြို့]] |သံရုံး |ဦးကျော်တင်ရှိန်, ''သံအမတ်ကြီး'' |{{Collapsible list|{{Flag|Algeria}}|{{Flag|Iraq}}|{{Flag|Morocco}}|{{Flag|Sudan}}|{{Flag|Turkey}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions">{{cite web |title=Myanmar Missions Abroad|url=https://www.mofa.gov.mm/mofa-3/myanmar-missions/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|access-date=29 July 2025}}</ref><ref name="Me.Emb-Cairo">{{cite web|url=https://mecairo.org/en/|title=Home|website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / Cairo, The Arab Republic of Egypt|access-date=28 July 2025|archive-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814145152/http://www.mecairo.org/en/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=U Kyaw Tin Shein Presents Credentials to President of the Arab Republic of Egypt (26-3-2025)|url=https://www.mofa.gov.mm/en/u-kyaw-tin-shein-presents-credentials-to-president-of-the-arab-republic-of-egypt-26-3-2025/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=26 March 2025|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၂ |{{Flag|Ethiopia}} |[[အာဒစ် အာဘာဘာမြို့|အာဒစ်အာဘာဘာမြို့]] |သံရုံး |ဦးအောင်မင်းဦး, ''သံအမတ်ကြီး'' |{{Collapsible list|{{Flag|Somalia}}|||||titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=true}} |<ref>{{cite news |title=U Aung Min Oo Presents Credentials to President of the Federal Democratic Republic of Ethiopia (4-6-2025)|url=https://www.mofa.gov.mm/en/u-aung-min-oo-presents-credentials-to-president-of-the-federal-democratic-republic-of-ethiopia-4-6-2025/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=11 June 2025|access-date=28 July 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ifa.gov.et/2025/08/08/h-e-dr-abdi-zenebe-deputy-executive-director-of-the-institute-of-foreign-affairs-ifa_ethiopia-warmly-welcomed-h-e-mr-u-aung-min-oo-myanmars-first-resident-ambassador-to-ethiopia/|title=H.E. Dr. Abdi Zenebe, Deputy Executive Director of the Institute of Foreign Affairs (ifa_ethiopia), warmly welcomed H.E. Mr. U Aung Min Oo, Myanmar's first resident ambassador to Ethiopia.|website=Institute of Foreign Affairs of Ethiopia|date=8 August 2025|access-date=15 January 2026}}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> |- |၃ |{{Flag|South Africa}} |[[:en:Pretoria|Pretoria]] |သံရုံး |''လစ်လပ်'' |{{Collapsible list|{{Flag|Ghana}}|{{Flag|Kenya}}|{{Flag|Malawi}}|{{Flag|Mauritius}}|{{Flag|Nigeria}}|{{Flag|Zimbabwe}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Pretoria">{{cite web|title=Home|url=https://www.myanmarembassypretoria.com/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Pretoria|access-date=12 March 2025}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref name="DIRCO-RepsinRSA-M">{{cite web |title=Foreign Representation in South Africa|url=https://dirco.gov.za/foreign-representation-in-south-africa-m/|website=[[Department of International Relations and Cooperation|Department of International Relations and Cooperation of South Africa]]|access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="MFDAKen-DD">{{cite web|url=https://mfa.go.ke/sites/default/files/articles/DIPLOMATIC%20DIRECTORY%20READY%20FOR%20PUBLICATION%202024-%202025%20(1).pdf|title=Directory of Diplomatic Corps and International Organizations 2024/2025|publisher=[[Ministry of Foreign and Diaspora Affairs (Kenya)]]|year=2025|access-date=28 July 2025}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> |- ! ! colspan="6" |အမေရိကတိုက် |- ! !နိုင်ငံ !မြို့ !သံတမန် !သံအမတ်ကြီး !ပူးတွဲတာဝန်ယူမှုသည့်နိုင်ငံများ !မှတ်ချက် |- |၄ |{{Flag|Brazil}} |[[:en:Brasília|Brasília]] |သံရုံး |ဦးအောင်ကျော်ဇံ, ''သံအမတ်ကြီး'' |{{Collapsible list|{{Flag|Argentina}}|{{Flag|Chile}}|{{Flag|Peru}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Brasília">{{cite web |url=https://myanmarbsb.org/_site/|title=Home|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar in Brazil|access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="Br.Gov-CD24">{{cite web |url=https://www.gov.br/mre/pt-br/assuntos/cerimonial/lista-do-corpo-diplomatico-e-datas-nacionais|title=Lista do Corpo Diplomático e Datas Nacionais|trans-title=List of the Diplomatic Corps and National Dates|language=pt|website=Government Portal of Brazil|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၅ |{{Flag|Canada}} |[[အော့တဝမြို့]] |သံရုံး |ဦးဇော်ထွန်းဦး<ref>{{Cite web |title=ကနေဒါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီးက ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အထက်လွှတ်တော်အမတ် H.E. Yuen Pau Woo အား ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံနှုတ်ဆက် – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%99%E1%80%BC-16/ |access-date=2026-03-13 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref>, ''ယာယီတာဝန်ခံ'' | - |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Ottawa">{{cite web |title=Home|url=https://meottawa.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Ottawa (Canada)|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၆ |{{Flag|Cuba}} |[[ဟာဗားနားမြို့]] |သံရုံး |ဦးဇော်နိုင်ဝင်း, ''ယာယီတာဝန်ခံ'' | - |<ref name="Cu.MINREX-CD">{{cite web |url=https://cubaminrex.cu/en/list-diplomatic-corps-accredited-cuba|title=List of the Diplomatic Corps accredited in Cuba|lang=en, es|website=Ministry of Foreign Affairs of Cuba|access-date=28 July 2025}}</ref> |- | rowspan="2" |၇ | rowspan="2" |{{Flag|United States}} |[[ဝါရှင်တန်ဒီစီ|ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့]] |သံရုံး |ဦးသက်ဝင်း, ''ယာယီတာဝန်ခံ'' | rowspan="2" | - |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-DC">{{cite web |title=Home|url=https://mewashingtondc.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Washington, D.C., USA|access-date=28 July 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-charge-d-affaires-met-with-the-director-of-the-u-s-asean-center-1-3-2025/|title=Myanmar Chargé d' Affaires met with the Director of the U.S.-ASEAN Center (1-3-2025)|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=3 March 2025|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |ဒေါ်ဝင်းလဲ့ဖြူ ''ယာယီတာဝန်ခံ'' |<ref name="Me.CG-LA">{{cite web |title=Home|url=https://www.myanmarcgla.org/|website=Consulate-General of the Republic of Union of Myanmar, Los Angeles|access-date=28 July 2025}}</ref> |- ! ! colspan="6" |Asia |- ! !Host country !Host city !Mission !Head of mission !Concurrent accreditation !References |- |၈ |{{Flag|Bangladesh}} |[[ဒါကာမြို့]] |သံရုံး |Kyaw Soe Moe, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |title=ASEAN Embassies in Canberra jointly host the ASEAN Day Reception (23-7-2025)|url=https://www.mofa.gov.mm/en/asean-embassies-in-canberra-jointly-host-the-asean-day-reception-23-7-2025/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=24 July 2025|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၉ |{{Flag|Brunei}} |[[:en:Bandar_Seri_Begawan|Bandar Seri Begawan]] |သံရုံး |Khin Sandar, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.Emb-BSB">{{cite web |title=Welcome to the Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Bandar Seri Begawan|url=https://www.mebandarseribegawan.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Bandar Seri Begawan|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၁၀ |{{Flag|Cambodia}} |[[ဖနွမ်းပင်မြို့]] |သံရုံး |Kyaw Soe Min, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-PP">{{cite web |title=Home|url=https://mephnompenh.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Phnom Penh|access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="MFAICKh-ResInKh">{{cite web |url=https://www.mfaic.gov.kh/EmbassyResidentMissions|title=Resident Missions|website=Ministry of Foreign Affairs & International Cooperation of Cambodia|access-date=28 July 2025}}</ref> |- | | rowspan="5" |{{Flag|China}} |[[:en:Beijing|Beijing]] |သံရုံး |Tin Maung Swe, ''Ambassador'' | rowspan="5" |{{Collapsible list|{{Flag|Mongolia}}|{{Flag|North Korea}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Beijing">{{cite web |title=Home|url=http://www.myanmarembassy.com/index.html|website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / Beijing, China|access-date=29 July 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Wunna Kyawhtin U Tin Maung Swe presents Credentials to President of Mongolia|url=https://www.gnlm.com.mm/wunna-kyawhtin-u-tin-maung-swe-presents-credentials-to-president-of-mongolia/|website=Global New Light of Myanmar|date=19 November 2023|access-date=29 July 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Appoints New Ambassador to North Korea|url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-junta-appoints-new-ambassador-to-north-korea.html|website=The Irrawaddy|date=13 September 2023|access-date=30 July 2025}}</ref> |- | |[[:en:Chongqing|Chongqing]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Thwin Htet Lin, ''Consul-General'' |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |author=Yan Deng |date=19 November 2023 |title=Consul General of Myanmar in Chongqing Visits the FAO |url=https://www.ichongqing.info/2023/11/19/consul-general-of-myanmar-in-chongqing-visits-the-fao/ |access-date=30 July 2025 |website=iChongqing}}</ref> |- | |[[:en:Hong_Kong|Hong Kong]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Han Win Naing, ''Consul-General'' |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |date=17 March 2025 |title=Consul General of the Republic of the Union of Myanmar in Hong Kong Special Administrative Region, received Principal Assistant Secretary (Culture) of the Culture, Sports and Tourism of the Government of the Hong Kong Special Administrative Region (12-3-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/consul-general-of-the-republic-of-the-union-of-myanmar-in-hong-kong-special-administrative-region-received-principal-assistant-secretary-culture-of-the-culture-sports-and-tourism-of-the-government/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |[[:en:Kunming|Kunming]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /> |- | |[[:en:Nanning|Nanning]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /> |- | | rowspan="2" |{{Flag|India}} |[[:en:New_Delhi|New Delhi]] |သံရုံး |Zaw Oo, ''Ambassador'' | rowspan="2" |{{Collapsible list|{{Flag|Bhutan}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-NewDelhi">{{cite web |title=Home |url=https://www.myanmedelhi.com/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / New Delhi, Republic of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhutan-Myanmar Relations |url=https://www.mfa.gov.bt/rbebangkok/bhutan-myanmar-relations/ |access-date=29 July 2025 |website=Royal Bhutanese Embassy, Bangkok, Thailand}}</ref> |- | |[[:en:Kolkata|Kolkata]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Aung Aung Myo Thein, ''Consul-General'' |<ref name="Me.CG-Kolkata">{{cite web |title=Home |url=https://www.mcgkolkata.org/ |access-date=29 July 2022 |website=Consulate General of the Republic of the Union of Myanmar, Kolkata}}</ref> |- | |{{Flag|Indonesia}} |[[:en:Jakarta|Jakarta]] |သံရုံး |Mang Hau Thang, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |date=19 December 2024 |title=Charge' d' Affaires of the Embassy of Myanmar to the Republic of Indonesia Minister U Mang Hau Thang, attended the dispatching ceremory of 2.716 millions doses of oral Polio Vaccine for humanitarian assistance from Jakarta to Yangon (19-12-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/charge-d-affaires-of-the-embassy-of-myanmar-to-the-republic-of-indonesia-minister-u-mang-hau-thang-attended-the-dispatching-ceremory-of-2-716-millions-doses-of-oral-polio-vaccine-fo/ |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Israel}} |[[:en:Tel_Aviv|Tel Aviv]] |သံရုံး |Maung Maung Lynn, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Cyprus}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-TA">{{cite web |title=Home |url=https://metelaviv.org/ |access-date=28 July 2025 |website=The Embassy of The Republic of The Union of Myanmar, Tel Aviv}}</ref><ref name="Cy.MFA-DL">{{Cite web |date=May 2025 |title=Diplomatic List |url=https://www.gov.cy/app/uploads/sites/19/2025/05/Diplomatic-List-May-2025.pdf |access-date=29 July 2025 |website=Government of Cyprus |publisher=Protocol Department, Ministry of Foreign Affairs of Cyprus |archive-date=18 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618131454/https://www.gov.cy/app/uploads/sites/19/2025/05/Diplomatic-List-May-2025.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | |{{Flag|Japan}} |[[:en:Tokyo|Tokyo]] |သံရုံး |Soe Han, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Tokyo">{{cite web |title=Home |url=https://myanmarembassytokyo.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Tokyo}}</ref><ref>{{cite news |date=20 June 2025 |title=H.E. U Soe Han, Myanmar Ambassador to Japan and Council Director of Myanmar to the ASEAN-Japan Centre attended the First 45th Annual Meeting of the Council of the ASEAN-Japan Centre (18-6-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/h-e-u-soe-han-myanmar-ambassador-to-japan-and-council-director-of-myanmar-to-the-asean-japan-centre-attended-the-first-45th-annual-meeting-of-the-council-of-the-asean-japan-centre-18-6-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Kuwait}} |[[:en:Kuwait_City|Kuwait City]] |သံရုံး |ဦး[[မင်းသိမ်း]], သံအမတ်ကြီး | |<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |- | |{{Flag|Laos}} |[[:en:Vientiane|Vientiane]] |သံရုံး |Aung Ko, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Vientiane">{{cite web |title=Home |url=https://www.myanmarembassy-vte.org/index.php/en/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Vientiane}}</ref><ref>{{cite news |author=Namfon Chanthavong |date=6 February 2024 |title=President Welcomes Four New Ambassadors to Laos |url=https://laotiantimes.com/2024/02/06/president-welcomes-four-new-ambassadors-to-laos/ |access-date=28 July 2025 |work=The Laotian Times}}</ref> |- | |{{Flag|Malaysia}} |[[:en:Kuala_Lumpur|Kuala Lumpur]] |သံရုံး |Aung Soe Win, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-KL">{{cite web |title=Home |url=https://myanmarembassykl.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref><ref>{{cite news |date=18 November 2024 |title=Myanmar Ambassador to Malaysia H.E. U Aung Soe Win attends the Opening Ceremony of the ASEAN Festival 2024(18-11-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-ambassador-to-malaysia-h-e-u-aung-soe-win-attends-the-opening-ceremony-of-the-asean-festival-202418-11-2024/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Nepal}} |[[:en:Kathmandu|Kathmandu]] |သံရုံး |Myo Myint Maung, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><!--The previously cited embassy website URL was incorrect (pointed to Vientiane/Laos embassy). Correct Kathmandu embassy URL needed.--> |- | |{{Flag|Pakistan}} |[[:en:Islamabad|Islamabad]] |သံရုံး |Wunna Han, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Islamabad">{{cite web |title=Home |url=https://www.me-islamabad.org/index.php |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Islamabad |archive-date=19 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519155054/https://www.me-islamabad.org/index.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=10 August 2024 |title=Ambassador of Myanmar to Pakistan and Embassy staff participate in the 57th ASEAN Day Celebration(9-8-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/ambassador-of-myanmar-to-pakistan-and-embassy-staff-participate-in-the-57th-asean-day-celebration9-8-2024/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Philippines}} |[[:en:Manila|Manila]] |သံရုံး |Soe Ko Ko, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Manila">{{cite web |title=Home |url=https://memanila.org/index.php/en/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Manila (Philippines)}}</ref><ref name="DFAPh-DC25">{{cite web |date=14 July 2025 |title=Diplomatic and Consular List |url=https://dfa.gov.ph/resources/office-of-protocol/diplomatic-and-consular-list |access-date=28 July 2025 |website=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)]] }}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> |- | |{{Flag|Saudi Arabia}} |[[:en:Riyadh|Riyadh]] |သံရုံး |Tin Yu, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Bahrain}}|{{Flag|Oman}}|{{Flag|Qatar}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Riyadh">{{cite web |title=Home |url=https://meriyadh.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar (Riyadh)}}</ref><ref name="Om.FM-DLMap">{{cite web |title=Foreign embassies and consulates in Oman |url=https://fm.gov.om/ministry/embassies/foreign-embassies-and-consulates-in-oman/ |access-date=28 July 2025 |website=Foreign Ministry of Oman}}</ref><ref>{{cite news |date=15 August 2024 |title=U Tin Yu Presents Credentials to King of Bahrain(15-8-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/u-tin-yu-presents-credentials-to-king-of-bahrain15-8-2024/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref><ref>{{cite web |title=Diplomatic Missions of the State of Qatar / Myanmar |url=https://mofa.gov.qa/en/qatar-and-the-world?country=mm |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Qatar}}</ref> |- | |{{Flag|Singapore}} |[[:en:Singapore|Singapore]] |သံရုံး |Zaw Minn Aung, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Singapore">{{cite web |title=Home |url=http://www.myanmarembassy.sg/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Singapore}}</ref><ref>{{cite news |date=7 May 2025 |title=Myanmar Chargé d'Affaires/Minister paid a courtesy call on Director General of Southeast Asia II Directorate of the Ministry of Foreign Affairs of Singapore (30-4-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-charge-daffaires-minister-paid-a-courtesy-call-on-director-general-of-southeast-asia-ii-directorate-of-the-ministry-of-foreign-affairs-of-singapore-30-4-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|South Korea}} |[[:en:Seoul|Seoul]] |သံရုံး |Thant Sin, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Seoul">{{cite web |title=Home |url=https://meseoul.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Seoul}}</ref><ref>{{cite news |date=17 February 2025 |title=Ambassador of Myanmar to the Republic of Korea attends the 17th Annual Meeting of the Council of the ASEAN-Korea Centre (AKC) and Gala Dinner (14-2-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/ambassador-of-myanmar-to-the-republic-of-korea-attends-the-17th-annual-meeting-of-the-council-of-the-asean-korea-centre-akc-and-gala-dinner-14-2-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Sri Lanka}} |[[:en:Colombo|Colombo]] |သံရုံး |Marlar Than Htaik, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Maldives}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Lk.MFA-DC">{{cite web |title=Diplomatic Corps |url=https://mfa.gov.lk/en/diplomatic-corps/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Sri Lanka }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref name="Mv.MOFA-E&C">{{cite web |title=Embassies and Consulates |url=https://foreign.gov.mv/index.php/en/ministry/embassies-and-consulates |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Maldives |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119141518/https://foreign.gov.mv/index.php/en/ministry/embassies-and-consulates |url-status=dead }}</ref> |- | | rowspan="2" |{{Flag|Thailand}} |[[:en:Bangkok|Bangkok]] |သံရုံး |Zaw Zaw Soe, ''Ambassador'' | rowspan="2" | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Bangkok">{{cite web |title=Home |url=https://www.mebangkok.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Bangkok}}</ref><ref name="MFATh-DL25">{{cite web |date=June 2025 |title=Diplomatic and Consular List / June 2025 |url=https://image.mfa.go.th/mfa/0/mkKfL2iULZ/Diplomatic_and_Consular_List_as_of_June_2025/June_2025.pdf |access-date=28 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Thailand}}</ref> |- | |[[:en:Chiang_Mai|Chiang Mai]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Ming Kyaw Linn, ''Consul-General'' |<ref name="Me.CG-ChiangMai">{{cite web |title=Home |url=https://mcgchiangmai.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Consulate-General of the Republic of Union of Myanmar / Chiang Mai, Kingdom of Thailand}}</ref><ref name="MFATh-DL25" /> |- | | rowspan="2" |{{Flag|United Arab Emirates}} |[[:en:Abu_Dhabi|Abu Dhabi]] |သံရုံး |Kyaw Kyaw Min, ''Ambassador'' | rowspan="2" | |<ref>[https://www.wam.ae/en/article/bl5qbhp-mofa-receives-credentials-copy-from-new-ambassador MoFA receives credentials copy from new Ambassador of Myanmar to UAE]</ref> |- | |[[:en:Dubai|Dubai]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Kyaw Thu Nyein, ''Consul-General'' |<ref name="Me.CG-Dubai">{{cite web |title=Home |url=https://mcgdubai.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Consulate General of the Republic of Union of Myanmar in Dubai, United Arab Emirates}}</ref><ref name="DubaiProt-DC">{{cite web |title=Diplomatic & Consular Corps in UAE |url=https://www.protocol.dubai.ae/en/diplomatic-directory/diplomatic-directory-categories/diplomatic-consular-corps-in-uae/ |access-date=28 July 2025 |publisher=Protocol Department of Dubai}}</ref> |- | |{{Flag|Vietnam}} |[[:en:Hanoi|Hanoi]] |သံရုံး |သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်း<ref>{{Cite web |title=သံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်းအား ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84225 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | | |- ! ! colspan="6" |Europe |- ! !Host country !Host city !Mission !Head of mission !Concurrent accreditation !References |- | |{{Flag|Austria}} |[[:en:Vienna|Vienna]] |သံရုံး |Min Thein, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Vatican City}}|{{Flag|Lithuania}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}}{{Collapsible list|{{Flag|United Nations}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''International Organizations''':|expand=}} |<ref name="BMEIA-DC">{{cite web |date=22 July 2025 |title=Directory of the Diplomatic Corps and other representations in Austria |url=https://www.bmeia.gv.at/fileadmin/user_upload/oracle/gesamtliste_en.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Austria)]] |lang=de, en}}</ref><ref name="SDS-CD25">{{cite web |date=August 2025 |title=List du Corps Diplomatique près le Saint-Siège |trans-title=List of the Diplomatic Corps to the Holy See |url=https://www.sdsofficium.va/cd/corpsdiplomatique.html |access-date=8 August 2025 |website=[[Secretariat of State (Holy See)]] |lang=fr}}</ref><ref name="URMLt-ForReps">{{cite web |title=Find Us Abroad / Foreign representations and honorary consuls |url=https://www.urm.lt/en/about-us/organisation/find-us-abroad/941/c2# |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Lithuania}}</ref><ref>{{cite news |date=18 December 2020 |title=Permanent Representative of Myanmar presents credentials |url=https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2020/unisbio1292.html |access-date=29 July 2025 |website=Information Service Vienna, United Nations}}</ref> |- | |{{Flag|Belarus}} |[[:en:Minsk|Minsk]] |သံရုံး |ဦးမောင်မောင်စိုး, သံအမတ်ကြီး<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမောင်မောင်စိုးအား ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84224 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | | |- | |{{Flag|Belgium}} |[[:en:Brussels|Brussels]] |သံရုံး |Soe Lynn Han, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Croatia}}|{{Flag|Luxembourg}}|{{Flag|Netherlands}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}}{{Collapsible list|{{Flag|European Union}}|[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''International Organizations''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Brussels">{{cite web |title=Home |url=https://www.embassyofmyanmar.be/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / Brussels}}</ref><ref name="MVEPHr-DL">{{Cite web |title=Diplomatska Lista / Diplomatic List |url=https://mvep.gov.hr/UserDocsImages//2025/datoteke//DIPLOMATSKA%20LISTA%20(2025),%2007.07.2025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs and European Affairs of Croatia |lang=Serbo-Croatian, en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HE U Soe Lynn Han, Ambassador of the Republic of the Union of Myanmar to the Kingdom of Belgium, the Kingdom of the Netherlands, the Grand Duchy of Luxembourg, the Republic of Croatia and the European Union (Myanmar) |url=https://www.icj-cij.org/index.php/node/204726 |access-date=29 July 2025 |website=International Court of Justice}}</ref><ref>{{cite web |title=Republic of the Union of Myanmar |url=https://www.opcw.org/about-us/member-states/myanmar |access-date=29 July 2025 |website=[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]}}</ref> |- | |{{Flag|Czech Republic}} |[[:en:Prague|Prague]] |သံရုံး |Htuann Naung, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Georgia}}|{{Flag|Hungary}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.Emb-Prague">{{cite web |title=Home |url=https://www.meprague.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar - Prague}}</ref><ref name="Ge.MFA-DL">{{cite web |date=April 2025 |title=Diplomatic List |url=https://mfa.gov.ge/pfiles/files/DIPLOMATIC%20LIST_%20April%202025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Georgia}}</ref><ref name="HunMFA-DC">{{cite web |title=Diplomatic Corps |url=http://www.kulugyminiszterium.hu/dtwebe/Irodak.aspx |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs and Trade of Hungary}}</ref> |- | |{{Flag|France}} |[[:en:Paris|Paris]] |သံရုံး |Kyaw Zeya, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Andorra}}|{{Flag|Spain}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Paris">{{cite web |title=Home |url=https://meparis.org/index.php/en/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Paris}}</ref><ref>{{cite news |date=22 March 2019 |title=H.E. U Kyaw Zeya Presents Credentials to Co-Prince of Andorra |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/h-e-u-kyaw-zeya-presents-credentials-to-co-prince-of-andorra |access-date=28 July 2025 |website=Myanmar National Portal |archive-date=8 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008074607/https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/h-e-u-kyaw-zeya-presents-credentials-to-co-prince-of-andorra |url-status=dead }}</ref><ref name="MAEUEC-CD25">{{cite web |date=15 July 2025 |title=Lista del Cuerpo Diplomático |trans-title=List of the Diplomatic Corps |url=https://www.exteriores.gob.es/es/Ministerio/Protocolo/Documents/2ALISTA.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Spain)]] |lang=es}}</ref> |- | |{{Flag|Germany}} |[[:en:Berlin|Berlin]] |သံရုံး |Han Thein Kyaw, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Estonia}}|{{Flag|Finland}}|{{Flag|Poland}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Berlin">{{cite web |title=Home |url=https://www.meberlin.com/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Berlin}}</ref><ref>{{cite web |title=Myanmar / Embassy of the Republic of the Union of Myanmar |url=https://vm.ee/en/country-page/EGY |access-date=29 July 2025 |website=Ministry for Foreign Affairs of Estonia}}</ref><ref name="Fi.UM-RepsInFin">{{cite web |title=Representation of foreign states in Finland or in the nearest country to Finland |url=https://um.fi/representation-of-foreign-states-in-finland-or-in-the-nearest-country-to-finland |access-date=29 July 2025 |website=Ministry for Foreign Affairs of Finland}}</ref><ref name="Pl.Gov-DP">{{cite web |title=Diplomatic Protocol |url=https://www.gov.pl/web/diplomacy/diplomatic-protocol |access-date=29 July 2025 |website=Government of Poland}}</ref><ref>{{cite news |date=4 July 2025 |title=Myanmar participates in the 46th Asia-Europe Foundation (ASEF) Board of Governors' Meeting in Krakow, Poland (3-7-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-participates-in-the-46th-asia-europe-foundation-asef-board-of-governors-meeting-in-krakow-poland-3-7-2025/ |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Italy}} |[[:en:Rome|Rome]] |သံရုံး |Hmway Hmway Khyne, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Greece}}|{{Flag|Portugal}}|{{Flag|Romania}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}}{{Collapsible list|[[File:FAO logo.svg|25px]] [[Food and Agriculture Organization]]|[[File:IFAD logo.svg|25px]] [[International Fund for Agricultural Development]]|[[World Food Programme]]|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''International Organizations''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Rome">{{cite web |title=Home |url=https://merome.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Rome}}</ref><ref name="CDLisboa25">{{cite web |date=April 2025 |title=Corpo Diplomático Acreditado em Lisboa |trans-title=Diplomatic Corps Accredited in Lisbon |url=https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/images/Livro_Corpo_Diplom%C3%A1tico/Livro_Corpo_Diplomatico_-_Abril_2025_v2.pdf |access-date=8 May 2025 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Portugal)]] |language=pt}}</ref> |- | |{{Flag|Norway}} |[[:en:Oslo|Oslo]] |သံရုံး |Moe Kyaw Aung, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.Emb-Oslo">{{cite web |title=Home |url=https://meoslo.org/index.php/en/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Oslo}}</ref><ref name="OsloDL">{{cite web |date=April 2025 |title=The Oslo Diplomatic List |url=https://www.regjeringen.no/contentassets/3818fa2f0ec449689f40fd6fbeb99df2/the-oslo-diplomatic-list-april-2025.pdf |access-date=29 July 2025 |website=Government of Norway}}</ref><ref>{{cite news |date=9 May 2025 |title=Myanmar Ambassador attended the 47th Meeting of ASEAN Committee in Oslo (7-5-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-ambassador-attended-the-47th-meeting-of-asean-committee-in-oslo-7-5-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Serbia}} |[[:en:Belgrade|Belgrade]] |[[:en:Embassy_of_Myanmar,_Belgrade|သံရုံး]] |Than Htwe, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Bulgaria}}|{{Flag|Slovakia}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Belgrade">{{cite web |title=Home |url=https://mebelgrade.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Belgrade}}</ref><ref name="Bg.MFA-DL">{{cite web |title=Diplomatic Corps List |url=https://www.mfa.bg/en/topical-information/protocol-guide/diplomatic-corps-list |access-date=29 July 2025 |website=[[Ministry of Foreign Affairs (Bulgaria)]]}}</ref><ref name="Sk.MVZ-DL">{{cite web |date=1 May 2025 |title=Diplomatická Listina |trans-title=Diplomatic List |url=https://www.mzv.sk/documents/10182/13139588/diplomaticka-listina.pdf/6d4b0603-d139-408c-8abb-b38bab8523da?t=1680284631883 |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Slovakia |lang=sk}}</ref><ref>{{cite news |date=3 March 2026 |title=Ambassador/ Charge d’ Affaires of Myanmar Embassy to Serbia pays Courtesy Call on Head of Asia, Australia and Pacific Department of the Ministry of Foreign Affairs of Serbia |access-date=10 March 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|urlhttps://www.mofa.gov.mm/en/ambassador-charge-d-affaires-of-myanmar-embassy-to-serbia-pays-courtesy-call-on-head-of-asia-australia-and-pacific-department-of-the-ministry-of-foreign-affairs-of-serbia/}}</ref> |- | | rowspan="3" |{{Flag|Russia}} |[[:en:Moscow|Moscow]] |သံရုံး |Thit Linn Ohn, ''Ambassador'' | rowspan="3" |{{Collapsible list|{{Flag|Azerbaijan}}|{{Flag|Belarus}}|{{Flag|Kazakhstan}}|{{Flag|Latvia}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Moscow">{{cite web |title=Home |url=https://memoscow.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Moscow (Russia)}}</ref><ref name="By.Emb-Hanoi-Myanmar">{{cite web |title=Political Cooperation |url=https://vietnam.mfa.gov.by/en/bilateral_relations/blrM/mpolit/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Belarus in Socialist Republic of Vietnam |archive-date=8 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208041302/https://vietnam.mfa.gov.by/en/bilateral_relations/blrM/mpolit/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Az.MFA-DL25">{{cite web |date=February 2025 |title=Diplomatic List |url=https://mfa.gov.az/files/file/MXM_MFA_Diplomatic_List_Feb_2025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=State Protocol Department, Ministry of Foreign Affairs of Azerbaijan}}</ref><ref name="Lv.MFA-DL">{{cite web |date=18 July 2025 |title=Diplomatic missions in Latvia |url=https://www.mfa.gov.lv/en/diplomatic-missions-latvia |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Latvia}}</ref><ref>{{cite news |date=17 April 2024 |title=President Tokayev receives letters of credence from foreign ambassadors |url=https://qazinform.com/news/president-tokayev-receives-letters-of-credence-from-foreign-ambassadors-822728 |access-date=29 July 2025 |website=Kazinform}}</ref> |- | |[[:en:Novosibirsk|Novosibirsk]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Pyae Phyo Wai, ''Consul-General'' |<ref>{{cite news |date=4 March 2024 |title=State Public Scientific and Technical Library of Russia to open Myanmar Book Corner |url=https://www.gnlm.com.mm/state-public-scientific-and-technical-library-of-russia-to-open-myanmar-book-corner/ |access-date=29 July 2025 |website=Global New Light of Myanmar}}</ref><ref name="GNLM-020325">{{cite news |date=2 March 2025 |title=Myanmar Consulate-General inaugurated in Saint Petersburg |url=https://www.gnlm.com.mm/myanmar-consulate-general-inaugurated-in-saint-petersburg/ |access-date=29 July 2025 |website=Global New Light of Myanmar}}</ref> |- | |[[:en:Saint_Petersburg|Saint Petersburg]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Aung Pe Thet, ''Consul-General'' |<ref name="GNLM-020325" /> |- | |{{Flag|United Kingdom}} |[[:en:London|London]] |[[:en:Embassy_of_Myanmar,_London|သံရုံး]] |Win Zeyar Tun, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Denmark}}|{{Flag|Ireland}}|{{Flag|Sweden}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-London">{{cite web |title=Home |url=https://londonmyanmarembassy.com/index.php |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / London}}</ref><ref name="Dk.UM-DL">{{cite web |title=The Protocol Department |url=https://um.dk/en/about-us/the-protocol-department |access-date=29 July 2025 |work=Government of Denmark |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Denmark)]]}}</ref><ref name="Ie.DFA-DL25">{{cite web |date=July 2025 |title=Diplomatic List |url=https://assets.ireland.ie/documents/Updated_Diplomatic_List_July_2025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign and European Affairs of Ireland }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref name="Se.Gov-DL25">{{cite web |date=22 July 2025 |title=Stockholm Diplomatic List |url=https://www.government.se/contentassets/fbe729b57a7b4cd8a6cc2ebb882fff02/stockholm-diplomatic-list-22-july-2025.pdf |access-date=2 July 2025 |publisher=[[Ministry for Foreign Affairs (Sweden)]]}}</ref> |- ! ! colspan="6" |Oceania |- ! !Host country !Host city !Mission !Head of mission !Concurrent accreditation !References |- | |{{Flag|Australia}} |[[:en:Canberra|Canberra]] |သံရုံး |Myat Thuzar Than, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|New Zealand}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Canberra">{{cite web |title=Home |url=https://www.mecanberra.org/index.php/en/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Canberra |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124013344/http://www.mecanberra.org/index.php/en/ |archive-date=24 January 2026 |url-status=dead}}</ref><ref name="Au.DFAT-EmbsInAu">{{cite web |title=Foreign Embassies in Australia |url=https://protocol.dfat.gov.au/Public/MissionsInAustralia |access-date=28 July 2025 |website=Department of Foreign Affairs and Trade of Australia}}</ref><ref name="NZ.MFAT-Embs">{{cite web |title=Embassies |url=https://www.mfat.govt.nz/en/embassies |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs and Trade of New Zealand}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2025 |title=ASEAN Embassies in Canberra jointly host the ASEAN Day Reception (23-7-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/asean-embassies-in-canberra-jointly-host-the-asean-day-reception-23-7-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |} == အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်ရုံးများ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ !ကိုယ်စားလှယ်ရုံး !အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁ |{{အလံ|United Nations}} |[[နယူးယောက်မြို့]] |ဦး[[မြင့်သူ|မြင့်သူ]] |{{Start date and age|2020|10|20}} |- |၂ |{{အလံ|United Nations}} |[[ဂျနီဗာမြို့|ဂျီနီဗာမြို့]] |ဦး[[ကျော်မိုးထွန်း]] |{{Start date and age|2020|10|20}} |- |၃ |{{အလံ|United Nations}} |[[ဗီယင်နာမြို့]] |[[မင်းသိမ်း|ဦးမင်းသိမ်း]] |{{Start date and age|2020|10|15}} |- |၄ |{{အလံ|ASEAN}} |[[ဂျကာတာမြို့|ဂျာကာတာမြို့]] |ဦး[[အောင်မျိုးမြင့်|အောင်မျိုးမြင့်]] |{{Start date and age|2020|3|20}} |} == နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်မှု == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အဖွဲ့အစည်းအမည် !ပါဝင်မှု !ရက်စွဲ |- |၁။ |[[ကုလသမဂ္ဂ]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1948|4|19}} |- |၂။ |[[မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1992|4}} |- |၃။ |[[ဘင်းမ်စတက်]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1997|6|6}} |- |၄။ |[[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1997|7|23}} |- |၅။ |ဧရာဝတီ - ကျောက်ဖယား - မဲခေါင်စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု မဟာဗျူဟာ (အက်မက်စ်) |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2003|4|30}} |- |၆။ |ကမ္ဘောဒီးယား-လာအို-မြန်မာ-ဗီယက်နမ် (၄) နိုင်ငံစီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု(CLMV) |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2003}} |- |၇။ |[[မြန်မာ့မိတ်ဆွေများအဖွဲ့]]<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-representatives-joined-to-meeting-of-members-of-myanmar-friends-in-ny-/1758360.html|title=မြန်မာ့မိတ်ဆွေနိုင်ငံများအဖွဲ့ အစည်းအဝေး မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တက်ရောက်|work=VOA|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၃ }}</ref> |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2007|12|19}} |- |၈။ |အာရှပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲအဖွဲ့ (အေစီဒီ)<ref>{{cite web|url=https://me-hanoi.org/index.php/en/announcement/395-2024-06-27-04-46-04|title=အီရန်နိုင်ငံ၊ တီဟီရန်မြို့၌ကျင်းပသည့် (၁၉) ကြိမ်မြောက် အာရှပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲအဖွဲ့ (အေစီဒီ) ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးသို့ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေ ပါဝင်တက်ရောက်|work=Embassy of The Republic of The Union of Myanmar Hanoi, Socialist Republic of Vietnam|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၄ }}</ref> |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2002|6}} |- |၉။ | [[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့]] |ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံ (dialogue partner) |{{Start date and age|2023|5|5}} |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၁၄ === * [[၁ စက်တင်ဘာ]] - ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်းဒါရုဆလမ်နိုင်ငံ]]တို့သည် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးနှင့် ချစ်ကြည်ရေးတိုးမြှင့်စေရန် ဆန္ဒရှိကြသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ နှစ်နိုင်ငံပြည်သူများ အကြား အပြန်အလှန်ခရီးသွားရာတွင် လွယ်ကူစေရန်လည်းကောင်း နှစ်နိုင်ငံအစိုးရတို့အကြား သာမန်နိုင်ငံကူး လက်မှတ်ကိုင်ဆောင်သူများအား (၁၄) ရက် ပြည်ဝင်ဗီဇာ ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုရေး ဆိုင်ရာ နားလည်မှု စာချွန်လွှာကို သံတမန်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် လဲလှယ်ပြီးခဲ့ပြီး ၎င်းနားလည်မှု စာချွန်လွှာသည် (၁-၉-၂၀၁၄) ရက်နေ့တွင် အတည်ပြု အသက်ဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/press-release-2/|title=Press Release for the Mutual Exemption of Visa for Ordinary Passports Holders between Myanmar and Brunei Darussalam|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOFA}}</ref> === ၂၀၂၂ === * [[၁၁ နိုဝင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေအား တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32183|title=ဦးတင်မောင်ဆွေအား တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> === ၂၀၂၃ === * [[၅ မေ]] - ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ (Shianghai Cooperation Organisation, SCO) သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံအဖြစ် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး၊ နားလည်မှု စာချွန်လွှာကို အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဦးမိုးကျော်အောင်နှင့် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ (SCO) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် Mr. Zhang Ming တို့မှ ၅-၅-၂၀၂၃ ရက်တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%80%e1%80%ba%e1%81%85-%e1%81%85-%e1%81%82%e1%81%80/|title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက်(၅-၅-၂၀၂၃ ရက်)|accessdate=2025-7-5|publisher=MOFA}}</ref> * [[၁၇ ဇွန်]] - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[မြတ်သက်ဦး]]အား [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]]ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%a1%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a/|title=ဦးမြတ်သက်ဦးအား လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၁၇-၆-၂၀၂၃ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=MOFA}}</ref> * [[၂၆ ဇူလိုင်]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးဦးတင်ယု အား ၎င်း၏လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော  ပြည်ထောင်စုသမ္မတ  မြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်သည်။  <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/42002|title=သံအမတ်ကြီး ဦးတင်ယု အား ဘာရိန်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOI}}</ref> * [[၂၅ ဩဂုတ်]] - [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ|တီမောလက်စ်တေ]] သံရုံးယာယီတာဝန်ခံအား ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် သံတမန်စာဖြင့် အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ တီမောလက်စ်တေအစိုးရသည် မြန်မာအစိုးရ၏ သတိပေးပြောကြားမှုများကြားမှပင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] နှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ရာ၊ ဤလုပ်ရပ်သည် နှစ်နိုင်ငံချစ်ကြည်ရေးကို ထိခိုက်စေပြီး အကြမ်းဖက်လုပ်ဆောင်မှုများကို အားပေးရာရောက်သောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%ae%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%9c%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%b6%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be-%e1%80%9e%e1%80%b6/|title=တီမောလက်စ်တေသံရုံးမှ သံရုံးယာယီတာဝန်ခံအား မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် အကြောင်းကြားခဲ့ခြင်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=MOFA}}</ref> * [[၁၁ စက်တင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော မြန်မာသံအမတ်ကြီးဦးတင်မောင်ဆွေအား ၎င်း၏ လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%ae%e1%80%b8/|title=ဦးတင်မောင်ဆွေအား ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၂၄ အောက်တိုဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဦးချမ်းအေးအား [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%80%e1%80%b0%e1%80%9d%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af/|title=ဦးချမ်းအေးအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၁၇ ဒီဇင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် ကမ္ဘာဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]] အား ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%ac/|title=ဦးသစ်လင်းအုန်း အား ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်|accessdate=2025-7-4|publisher=MOFA}}</ref> * [[၁၉ ဒီဇင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦးတင်ယုအား ၎င်း၏လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[အိုမန်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9a%e1%80%af%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ad/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးတင်ယုအား အိုမန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်|accessdate=2025-7-4|publisher=MOFA}}</ref> === ၂၀၂၄ === * [[၁၃ ဇန်နဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[ကျော်စိုးမင်း]]အား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|title=ဦးကျော်စိုးမင်းအား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|url=https://www.moi.gov.mm/news/50456|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOI}}</ref> * [[၁၈ ဇန်နဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ [[နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန]]မှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[အောင်ကို (သံအမတ်ကြီး)|အောင်ကို]]အား [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]]ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%a1%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba/|title=ဦးအောင်ကိုအား လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၁၈-၁-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOFA}}</ref> * [[၇ မေ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်စိုးမိုးအား [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%98%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b9/|title=ဦးကျော်စိုးမိုးအား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၇-၅-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> ** နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဒေါ်[[မာလာသန်းထိုက်]]အား သီရိလင်္ကာဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%9e%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9e%e1%80%ae/|title=ဒေါ်မာလာသန်းထိုက်အား သီရိလင်္ကာဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၇-၅-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOFA}}</ref> * [[၃၀ မေ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဝဏ္ဏဟန်]]အား [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]အစ္စလာမစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%89%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9d%e1%80%8f%e1%80%b9%e1%80%8f%e1%80%9f%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%95%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%85%e1%80%b9%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%94%e1%80%ba/|title=ဦးဝဏ္ဏဟန်အား ပါကစ္စတန်အစ္စလာမစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်(၃၀-၅-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=MOFA}}</ref> * ၂၄ ဇူလိုင် - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[မျိုးမြင့်မောင်]]အား နီပေါနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/ဦးမျိုးမြင့်မောင်အား-နီ/|title=ဦးမျိုးမြင့်မောင်အား နီပေါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|accessdate=2025-7-4|publisher=MOFA}}</ref> === ၂၀၂၅ === * [[၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဦး[[ဇော်ဦး၊ ဦး|ဇော်ဦး]]ကို ၎င်း၏ လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ် ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%9E%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%A1/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးဇော်ဦးအား အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်}}</ref> * [[၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ သည် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦးသစ်လင်းအုန်းအား ၎င်း၏ လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် ကာဇက်စတန်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%af-2/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးသစ်လင်းအုန်းအား ကာဇက်စတန်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၂-၂-၂၀၂၅ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၃|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ|ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် [[သံတမန်]]အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၆) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်သည့် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC-5/|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခြင်း (၈-၃-၂၀၂၃ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=2025-7-3}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://pct.com.mm/2023/03/08/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b7-%e1%80%82%e1%80%ae%e1%80%94%e1%80%ae/|title=မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်လိုက်ကြပြီ|accessdate=2025-7-3|publisher=Pyi Thit Thar}}</ref> * [[၂၅ ဧပြီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[စိန်ဦး]] အား [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်း ဒါရူဆလမ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%a6%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%b0%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%92%e1%80%ab/|title=ဦးစိန်ဦး အား ဘရူနိုင်းဒါရူဆလမ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်(၂၅-၄-၂၀၂၅ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၃|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၂၅ မတ်]] - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]သည် [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]မှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]]အား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba/|title=ဦးဇော်ဇော်စိုးအား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် (၂၅-၃-၂၀၂၅ ရက်)|accessdate=2025-7-3|publisher=MOFA}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌသည် အီဂျစ်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်တင်ရှိန်အား ၎င်း၏လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် မော်ရိုကိုနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9b-4/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်တင်ရှိန်အား မော်ရိုကိုနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၈-၈-၂၀၂၅ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယားပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9b-5/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်တင်ရှိန်အား အယ်လ်ဂျီးရီးယားပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၈-၈-၂၀၂၅ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=27 August 2025}}</ref> === ၂၀၂၆ === *၂၁ ဇွန် - သံအမတ်ကြီး ဦးမောင်မောင်စိုး အား ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမောင်မောင်စိုးအား ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84224 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **သံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်းအား ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်းအား ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84225 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == အခြားကြည့်ရန် == *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒနှင့် ဆက်ဆံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြား သံရုံးများ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး|သံတမန် အဆက်အသွယ်ရှိသော နိုင်ငံများ]] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} ixkxk0v3d0jfgkvpsu0n2ht1o5yyc1b 0 58876 1059999 1032262 2026-10-24T19:52:11Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059999 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | coa_pic = | coa_res = | coa_alt = | foundation = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | house_type = [[လွှတ်တော်တစ်ရပ်စနစ်|လွှတ်တော်တစ်ရပ်]] | leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | leader1 = ဦးဌေးအောင် | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election1 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | leader2_type = ဒုဥက္ကဋ္ဌ | leader2 = [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] | party2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election2 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | members = '''၁၂၂'''<br/>ရွေးကောက်ခံ ၉၂ ဦး<br/>[[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] ၃၁ ဦး ၊ လစ်လပ် ၁ ဦး | structure1 = Yangon Region Hluttaw (2015).svg | structure1_res = 250px | structure1_alt = ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် (၂၀၁၅) | political_groups1 = {{colorbox|#BA0C0D}} [[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] (၈၈)<br /> {{colorbox|#000000}} [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်]] (၃၁)<br /> {{colorbox|#006B31}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (၃)<br /> {{colorbox|#FFA500}} [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] (၁) | committees1 = | joint_committees = | voting_system1 = | last_election1 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] | previous_election1 = မရှိ | session_room = | session_res = | session_alt = | meeting_place = [[File:Yangon Region Parliament and Government Office.jpg|180px]]<br/>တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်ခန်းမ<br/>[[ပြည်လမ်း]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] မှ '''တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီး (ကရင်)''' နှင့် '''တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီး (ရခိုင်)'''တို့ တစ်ဦးစီ အပါအဝင် | motto = }} '''ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၁၂၃ ဦး (ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ် ၉၂ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၃၁ ဦး) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်။ <ref name="undp">{{cite book|year=2015|title=The State of Local Governance: Trends in Yangon|publisher=United Nations Development Programme|url=http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UNDP_MM_%20State_of_Local_Governance_Yangon_0.pdf}}</ref> တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၀) ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးဌေးအောင် ဖြစ်၍၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦး[[ကျော်ကျော်စိုး]] ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-20 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt |access-date=2026-03-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ == {| class="wikitable" !စဉ် !လွှတ်တော်သက်တမ်း !သဘာပတိ !ဥက္ကဋ္ဌ !ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |- |၁။ |ပထမအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | | | |- |၂။ |ဒုတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် | |ဦးတင်မောင်ထွန်း |ဦးလင်းနိုင်မြင့် |- |၃။ |တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် |ဦးမင်းသိန်းထွန်း |ဦးဌေးအောင် |[[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] |} == တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် == === ရွေးကောက်ခံပါတီအလိုက် နေရာရှိမှု === {| class="wikitable" style="text-align:right" ! rowspan="2" |ပါတီ ! colspan="4" |အမတ်နေရာ ! rowspan="2" |+/– |- !FPTP !PR !EM !ပေါင်း |- | align="left" |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP) |၄၄ |၂၂ |၂ |၆၈ |{{increase}} ၆၅ |- | align="left" |[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (NUP) |၁ |၅ |၀ |၆ |{{increase}} ၆ |- | align="left" |[[ပြည်သူ့ပါတီ]] (PP) |၀ |၇ |၀ |၇ |{{increase}} ၇ |- | align="left" |[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]] (PPP) |၀ |၅ |၀ |၅ |{{increase}} ၅ |- | align="left" |[[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (SNDP) |၀ |၃ |၀ |၃ |{{increase}} ၃ |- | align="left" |[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)|၈၈မျိုးဆက်ကျောင်းသားလူငယ်များပါတီ]] |၀ |၂ |၀ |၂ |{{increase}} ၂ |- | align="left" |[[မြန်မာနိုင်ငံတောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] |၀ |၁ |၀ |၁ |{{increase}} ၁ |- ! align="left" | !၄၅ !၄၅ !၂ !၉၂ ! |- | colspan="6" align="left" |ရင်းမြစ် '''-''' [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် |url=https://www.uec.gov.mm/pages.php?pagename=%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%85%20%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%20%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260105051115/https://www.uec.gov.mm/pages.php?pagename=%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%85%20%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA%20%E1%80%95%E1%80%AB%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%B6%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%A1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%91%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BD%E1%80%B2 |archive-date=5 January 2026 |access-date=2026-03-20 |website=Union Election Commission |language=en |url-status=live }}</ref> |} === အဓိကဖြစ်ရပ်များ === * ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၏ ဒုတိယနေ့၌ နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက ရွေးချယ်တင်သွင်းလာသည့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် တိုင်းလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ရဲမှူးချုပ်ဟောင်း ဦး[[အောင်နိုင်သူ]]အား အမည်စာရင်း တင်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါအစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်သူ တစ်စုံတစ်ရာမရှိသဖြင့် ဦးအောင်နိုင်သူအား ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-06 |title=ရဲမှူးချုပ်ဟောင်း ဦးအောင်နိုင်သူ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာ |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%9B%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC/ |access-date=2026-04-06 |website=Popular |language=en-US}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> * ၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်(အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁)မှ ဦး[[ထင်ကျော်သူ]] မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၂)(ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ) အစား ဦးအောင်ပြည့်ဖြိုး မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၂)(ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ) ဖြင့်လည်း​ကောင်း အစားထိုးဖြည့်စွက်ကြောင်း UEC က ​ကြေညာချက်အမှတ် ( ၃၉ / ၂၀၂၆ )ဖြင့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အစားထိုး ဖြည့်စွက်ကြောင်းကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82261 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၁၈ မေ ၂၀၂၆ - တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ကြည်း ၅၁၂၇၆ ဗိုလ်ကြီး ဝဏ္ဏစိန်မြင့် အစား ကြည်း ၅၃၈၈၄ ဗိုလ်ကြီး ကျော်သူနိုင်ကို အစားထိုးပြောင်းလဲလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် လေးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82910 |access-date=2026-05-19 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ဒုတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် == {| class=wikitable style=text-align:right !ပါတီ !အမတ်နေရာ !+/– |- |align=left|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] (NLD)||၈၈||{{increase}}၈၈ |- |align=left|[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP)||၃||{{decrease}}၇၂ |- |align=left|[[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] (ANP)||၁||{{increase}}၁ |- |align=left|[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] (NUP)||၀||{{decrease}}၈ |- |align=left|[[ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ)|ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (DPM)||၀||{{decrease}}၂ |- |align=left|[[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု]] (NDF)||၀||{{decrease}}၂ |- |align=left|[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီသစ်]] (NNDP)||၀||{{decrease}}၂ |- |align=left|[[၈၈ မျိုးဆက် ကျောင်းသားလူငယ်များ (ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ)]] (88GSY)||၀||{{decrease}}၁ |- |align=left|[[ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ]] (KPP)||၀||{{decrease}}၁ |- |align=left|[[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ]] (RNPP)||၀||{{decrease}}၁ |- |} ==အခြားကြည့်ရန်== *[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]] *[[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ}} [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ]] tokw7dxuf65pz2s08ysbum68kfyyqgr 0 59440 1060006 1057807 2026-10-24T22:23:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060006 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = Leonhard Euler |image = Leonhard Euler.jpg |image_size = 220px |caption = Jakob Emanuel Handmann၏ လက်ရာ ပုံတူပန်းချီကား (၁၇၅၃ ခုနှစ်) |birth_date = {{birth date|1707|4|15|df=y}} |birth_place = ဘာဆယ် {{flag|ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ}}။ |death_date = {{death date and age|1783|9|18|1707|4|15|df=y}}<br/><small><nowiki>[</nowiki>[[Old Style and New Style dates|OS]]: 7 September 1783<nowiki>]</nowiki></small> |death_place = [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၊ ရုရှားအင်ပါယာ။ |residence = ပရပ်ရှားတိုင်းပြည်, ရုရှားအင်ပါယာ<br> ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ။ |field = သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒ |work_institutions = ရုရှား သိပ္ပံအကယ်ဒမီ <br>ဘာလင်အကယ်ဒမီ |alma_mater = ဘာဆယ်တက္ကသိုလ် |doctoral_advisor = ဂျိုဟန် ဘာနောလိ |doctoral_students = Nicolas Fuss<br>Johann Hennert<br>Stepan Rumovsky |notable_students = [[ဂျိုးဇက်-လူဝီ လာ့ဂရန့်]] |known_for = [[:en:List of topics named after Leonhard Euler|စာရင်း အပြည့်အစုံ]] |prizes = |religion = Calvinism<ref name=graves>{{cite book|title=Scientists of Faith|url=https://archive.org/details/scientistsoffait00grav|author=Dan Graves|location=Grand Rapids, MI|year=1996|publisher=Kregel Resources|pages=[https://archive.org/details/scientistsoffait00grav/page/85 85]–86}}</ref><ref name=bell>{{cite book|title=Men of Mathematics, Vol. 1|author=E. T. Bell|location=London|year=1953|publisher=Penguin|page=155}}</ref> |footnotes = သူသည် သင်္ချာပညာရှင် ယိုဟန်အွိုင်းလား၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။<br />သူကို ဂျိုးဇက် လူဝီ လာ့ဂရန့် ၏ ပါရဂူအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။ |signature = Euler's signature.svg }} '''လီယွန်ဟတ် အွိုင်းလား''' ({{lang-en|Leonhard Euler}}၊{{lang-de|Leonhard Euler}}၊ {{IPAc-en|ˈ|ɔɪ|l|ər}};<ref name=pronun/>{{IPA-de|ˈɔʏlɐ|-|De-Leonard_Euler.ogg}})သည် ဆွစ်လူမျိုးဖြစ်ပြီး [[သင်္ချာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[ယုတ္တိဗေဒ]]၊ [[အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ|အင်ဂျင်နီယာပညာ]]ရပ်တို့ကို တတ်ကျွမ်းသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သူ၏ [[ဂရပ်သီအိုရီ]]နှင့် [[ကဲကုလ]]သင်္ချာဘာသာရပ်တို့တွင် ထုတ်ဖော်ခဲ့သော သီအိုရီတို့သည် ယနေ့ခေတ်တိုင်အောင် လွှမ်းမိုးမှုရှိနေသော ကြီးကျယ်သော သီအိုရီများဖြစ်ကြသည်။ ထိုမျှမကသေး သူသည် ကိန်းသီအိုရီနှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]]အစရှိသော ဘာသာရပ်တို့တွင်လည်း များစွာသော ဥပဒေသတို့ကို တွက်ထုတ်ခဲ့သေးသည်။ ယနေ့ခေတ် သင်္ချာပညာရပ်၏ ဝေါဟာရဗေဒနှင့် သင်္ကေတများစွာတို့ကိုလည်း သတ်မှတ်ပေးခဲ့သေးသည်။<ref name="function"/> သူ၏ [[ရှေးရိုးစွဲရူပဗေဒ]]၊ [[အလင်းသီအိုရီ]]၊ ဖလူးဝစ် ဒိုင်းနမစ် (Fluid Dynamics)၊ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် ဂီတသီဝရီတို့တွင် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများသည်လည်း ထင်ရှားလှသည်။<ref name=eulerarch/> အွိုင်းလားသည် ၁၈ ရာစု၌ ပြောစမှတ်တွင်လောက်သော သင်္ချာပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားရသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များထဲက တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ယခုချိန်တိုင်အောင် သင်္ချာပညာရပ်တွင် စာမှတ်တမ်းတင်ရေးမှု အများဆုံးသူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ စာအုပ်များသည် အတွဲ ၆၀ မှ ၈၀ အတွဲထိရှိခဲ့သည်။ (ထိုစာအုပ်များကို ရှေးယခင်က စာအုပ်ချုပ်သည့် အရွယ်အစားဖြင့် ရှိခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် ခန့်မှန်း A6 ရှိသည့် အရွယ်အစားပုံစံဖြစ်သည်။)<ref name="volumes"/> သူ၏ လူငယ်ဘဝကို [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊ [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပရပ်ရှားနိုင်ငံ မြို့တော် [[ဘာလင်မြို့]]တို့တွင် ကုန်းဆုံးခဲ့သည်က များသည်။ "အွိုင်းလားစာတွေကို ဖတ်ပါ။ သူက ငါတို့အားလုံးရဲ့ ဆရာပဲ"ဟူသော Pierre-Simon Laplace ၏စကားရပ်သည် အွိုင်းလား၏ သင်္ချာပညာတွင် မည်မျှလွှမ်းမိုးနိုင်မှု ဖော်ပြနေသော စကားသာ ဖြစ်သည်။ "<ref name="Laplace"/><ref name=libri/> == ဘဝထွေထွေ == === ဘဝအစပိုင်း === လီယွန်ဟတ် အွိုင်းလားကို ၁၅ ရက် ဧပြီလ ၁၇၀၇ ခုနှစ်တွင် [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရိုင်းမြစ်]]ကမ်းပေါ်မှ [[ဘာဆဲလ်မြို့]]တွင် ပရိုတက်စတင့်ဘုရားကျောင်းမှ သင်းအုပ်ဆရာ ပေါလ် အွိုင်လာနှင့် မာဂူရီတီ နီး ဘရုစ်ကာ တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး အန်နာ မာရီယာနှင့် မာရီယာ မာဂ်ဒါလန်နာ ဆိုသော ညီမငယ် နှစ်ဦးရှိသည်. လီယွန်ဟတ်မွေးပြီး များမကြာမီတွင် အွိုင်းလားမိသားစုသသည် ဘာဆဲလ်မြို့မှ ရီဟန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့သွားခဲ့သည်။ လီယွန်ဟတ်၏ ငယ်ဘဝတော်တော်များများသည် ထိုဒေသတွင်သာ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပေါလ်အွိုင်လာ သည် နောက်တွင် ဥရောပတွင် အထင်ရှားဆုံးသင်္ချာပညာရှင်တစ်ယောက် ဖြစ်လာမည့် ဘာနောလီ မိသားစုမှ ယိုဟန် ဘာနောလိနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်လာသောအခါ ငယ်ရွယ်သူ လီယွန်ဟတ်အတွက် ယိုဟန် ဘာနောလီဟာ သိသိသာသာ လွှမ်းမိုးလာတဲ့ လေးစားရသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <br /> အွိုင်းလားဟာ ဘာဆဲလ်မြို့တွင် အမိဘက်မှတော်စပ်သော အဘွားနှင့် အတူနေ၍ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၇၂၀ ခုနှစ် သူ့အသက် ၁၃ နှစ်တွင် [[ဘာဆဲလ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၂၃ နှစ်အရွယ် ၁၇၂၃ ခုနှစ် မဟာဒဿနိကဘွဲ့ကို ကျမ်းပြုစု၍ ရရှိခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းသည် [[နယူတန်]]နှင့် [[ရနေး ဒေးကာ့|ဒေကား]]တို့၏ ကျမ်းများနှင့် ယှဉ်၍ရသော ကျမ်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာသည် သင်္ချာဉာဏ်ထက်သန်သူ တပည့်တို့ကို တပည့်မွေးတော်သူ ဂျိုဟန် ဘာနောလိ၏ စနေနေ့ နေ့ခင်းပိုင်း သင်ခန်းစာ ယူနေပြီ ဖြစ်သည်။<ref name="childhood"/> ဒါအပြင့် သင်းအုပ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်စေချင်သော ဖခင်၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် ဘုရားသခင်နှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာယုံကြည်မှုဆိုင်ရာ ပညာရပ်၊ [[ဂရိဘာသာ]]နှင့် [[ဟီဘရူးဘာသာ]]တို့ကို လေ့လာနေခဲ့သေးသည်။ သိုပေမယ့် ဘာနောလိမှ လီယွန်ဟတ်သည် သင်္ချာပညာရှင်ဖြစ်နိုင်သော ဉာဏ်ရှိသည်ဟူဆိုကာ သူ့ဖခင် စည်းရုံးသိမ်းသွင်းနေခဲ့သည်။<br /> ၁၇၂၆ ခုနှစ် တွင် De Sono ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အသံ၏အလျင်ကို ကျမ်းပြုစုပြီးခဲ့သည်။<ref name=17cent/> ထိုအချိန်တွင် ဘာဆဲလ်တက္ကသိုလ်တွင် အလုပ်ရရန် ကြိုးပမ်းမှု မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ ၁၇၂၇ ခုနှစ်တွင် [[ပဲရစ်အကယ်ဒမီ]]မှ ကျင်းပသော အကောင်းဆုံးပြဿနာဖြေရှင်းမှုဆိုင်ရာပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ထိုနှစ်က ပုစ္ဆာမှာ သင်္ဘောတွင် ရွက်တိုင်ထားရန် အကောင်းဆုံးနေရာဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုပွဲတွင် နောက်တွင် ရေယာဉ်တည်ဆောက်မှုဗိသုကာပညာ၏ ဖခင်ဟုဖြစ်လာမည့် Pierre Bouguer ဆိုသည့်ပုဂ္ဂိုလ်မှ ပထမဆုရရှိခဲ့ပြီး အွိုင်းလားက ဒုတိယရရှိခဲ့သည်။ နောက်တွင် အွိုင်လာသည် ထိုပြိုင်ပွဲကို နှစ်စဉ် ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ဆုရရှိခဲ့သည်။<ref name="prize"/> === စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ === ထိုအအချိန်ဝန်းကျင်တွင် ယိုဟန်ဘာနောလိ၏ သားနှစ်ယောက်ဖြစ်သော [[ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိ|ဒန်နီယယ်]]နှင့် နီကိုလပ်စ်တို့သည် [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]တွင်ရှိသော [[ရုရှားအင်ပါယာသိပ္ပံအကယ်ဒမီ]]တွင် အလုပ်လုပ်နေကြသည်။ ၁၇၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တစ်နှစ်လောက်နေပြီးသည့်အချိန်တွင် နီကိုလပ်စ် ဘာနောလိသည် အူအတက်ရောင်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။<ref>Ronald Calinger. Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727-1741). Historia Mathematica 23, 2 (1996), 121-166, [http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0315086096900154?via%3Dihub read online]</ref><ref name=mactutor>{{cite web | last1 =O'Connor | first1 = John J. | last2 =Robertson | first2 = Edmund F. | title=Nicolaus(II) Bernoulli| website = MacTutor History of Mathematics archive | publisher = University of St Andrews |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bernoulli_Nicolaus%28II%29.html| accessdate=2016-01-24}}</ref> ညီဖြစ်သူ နီကိုလပ်စ်နေရာတွင် ဒန်နီယယ်မှာ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ဇီဝကမ္မဗေဒဌာနမှ သူနေရာတွင် သူ၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ အွိုင်းလားကို အစားထိုးခဲ့သည်။ ဘာဆဲလ်တက္ကသိုလ်တွင် ရူပဗေဒပါမောက္ခရာထူးအတွက် လျှောက်ထားရန် မအောင်မြင်ချိန် ၁၇၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထိုအခွင့်အရေးကို စိတ်အားထက်သန်စွာ အွိုင်းလားမှ လက်ခံခဲ့ပြီး စိန့်ပီတာစဘတ်သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။<ref name="stpetersburg"/><br /> [[Image:Euler-USSR-1957-stamp.jpg|thumb|left|၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် အွိုင်းလား၏ နှစ် ၂၅၀ ပြည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]မှ ထုတ်ဝေခဲ့သော တံဆိပ်ခေါင်း။ ]] ပီတာစဘတ်သို့ ၁၇၂၇ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အွိုင်းလားရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဆေးပညာဌာန အငယ်တန်းနေရာမှ သင်္ချာဌာနသို့ ရာထူးတိုးခဲ့သည်။ တခါတရံ အလုပ်တွဲလုပ်လေ့ရှိသူ ဒန်နီယယ်ဘာနောလိ နှင့်အတူ အခန်းငှားနေခဲ့သည်။ အွိုင်လာသည် ရုရှားဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင်တက်မြောက်လာခဲ့ပြီး စိန့်ပီတာစဘတ်တွင် နေရသောဘဝကို အသားကျလာခဲ့သည်။ သူသည် ရုရှားရေတပ်မတော်တွင် ဆရာဝန်အဖြစ်လည်း အပိုအလုပ်လုပ်ခဲ့သေးသည်။ <ref name="medic"/><br /> [[မဟာပီတာ|ကြီးမြတ်သော ပီတာဘုရင်]]သည် ရုရှားသိပ္ပံအကယ်ဒမီကို ပညာရေးမြှင့်တင်ရန်နှင့် အနောက်ဥရောပနှင့် ကွာခြားနေသော သိပ္ပံပညာကွာဟမှုကို နည်းပါးလာစေရန်ရည်ရွယ်၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် အွိုင်လာကဲ့သို့ နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင်များအတွက် စိတ်ကျေနယ်ဖွယ်ရှိစေရန် ဆွဲဆောင်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အကယ်ဒမီတွင် များစွာသော ရန်ပုံငွေများကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး ပီတာဘုရင်ကိုယ်တိုင်နှင့် သူ့၏မှူးကြီးမတ်ရာတို့မှာ လှူဒါန်းထားသော ကြီးမားခန့်ထည်သော စာကြည့်တိုက်ကြီးလည်း ရှိနေသည်။ အကယ်ဒမီ၌ ကျောင်းသားအနည်းငယ်ကိုသာ လက်ခံပြီး သုတေသနလုပ်ငန်းများကို အသားပေးလုပ်ဆောင်နေသည်။<ref name="prize"/><br /> အွိုင်လာ ပီတာစဘတ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် [[ကတ်သရင်း-၁ ဘုရင်မ]]ကြီးမှ ကံကုန်ခဲ့သော ခင်ပွန်းသည် ပီတာဘုရင်၏ လမ်းစဉ်မူဝါဒများအတိုင်း ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်နေချိန် ဖြစ်သည်။ ရုရှားမှူးမတ်တို့သည် ၁၂ နှစ်သာရှိသော [[ပီတာ-၂ ဘုရင်]]လေးအပေါ် ဩဇာညောင်းကာ အာဏာရလာခဲ့ကြ သည်။ မှူးမတ်တို့သည် သိပ္ပံအကယ်ဒမီမှ နိုင်ငံခြားသား သိပ္ပံပညာရှင်များအပေါ်တွင် သံသယရှိလာကြပြီး လစာငွေများ ဖြတ်တောက်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် အွိုင်းလားနှင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ ဒုက္ခတွေ့ခဲ့ကြသည်။<br /> ပီတာ-၂ ဘုရင် ကံကုန်သွားပြီးနောက် အခြေအနေများ တဖြည်းဖြည်းကောင်းမွန်လာကာ အဆင်ပြေချောမွေ့စွာပင် ရူပပေဒပါမောက္ခ အဖြစ် ၁၇၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်အကြာတွင် ဒန်နီယယ်ဘာနောလိသည် စိတ်ကုန် စိတ်ပျက်ခြင်း၊ ဒေါသရမ္မက်တို့ဖြင့် ဘာဆဲလ်မြို့သို့ ထွက်သွားခဲ့သည်။<ref name="promotion"/> <br /> ၁၇၃၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် လူစွမ်းအားအရင်းအမြစ်အကယ်ဒမီမှာ ပန်းချီဆရာ ဂျော့ဂျ် ဂဇယ်၏သမီးဖြစ်သူ ကတ်သရင်းနာ ဂဇယ်(၁၇၀၇-၁၇၇၃)နှင့် လတ်ဆက်ခဲ့သည်။ <ref name=gekker/>ငယ်ရွယ်နုပျိုသော ဇနီးမောင်နှံသည် [[ညဲဗာမြစ်]]ကမ်းနံဘေးတွင် အိမ်ဝယ်၍ နေထိုင်ကြသည်။ သာသမီး ၁၃ ဦး မွေးဖွားခဲ့ရာ ၅ ဦး အဖတ်တင်ခဲ့သည်။ <ref name="wife"/> ===ဘာလင်=== ရုရှားတွင်ကြုံတွေရသော ရှုပ်ထွေးမှုများကြောင့် စိုးရိမ်ပူရသည်ဖြစ်ကာ အွိုင်းလားသည် ၁၉ ဇွန် ၁၇၄၁ တွင် စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့မှ ထွက်လာခဲ့ပြီး ''[[:en:Prussian Academy of Sciences|ပရပ်ရှား သိပ္ပံအကယ်ဒမီ]]''တွင် မဟာ ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်([[:en:Frederick the Great|Frederick the Great of Prussia]])ကမ်းလှမ်းသော ရာထူးကို လက်ခံခဲ့သည်။ သူသည် ဘာလင်တွင် ၂၅ နှစ်မျှနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဆောင်းပါး ၃၈၀ ကျော်မျှ ရေးသားခဲ့သည်။ ဘာလင်တွင် အွိုင်လာထုတ်ဝေသော ဆောင်းပါးများထဲမှ သူ့အား ကျော်ကြားစေခဲ့သော ဆောင်းပါးနှစ်ပုဒ်ရှိကာ ၎င်းတို့မှာ ၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေသော ''အနန္တကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုနိဒါန်း''([[:en:Introductio in analysin infinitorum|Introductio in analysin infinitorum]]) နှင့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလ]]([[:en:Differential calculus|Differential calculus]]) အကြောင်းရေးသားထားသည့် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော ''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ကဲကုလ အခြေခံများ''([[:en:Institutiones calculi differentialis|Institutiones calculi differentialis]])<ref name=dartm/> တို့ဖြစ်သည်။<ref name="Friedrich"/> ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် သူအား [[:en:Royal Swedish Academy of Sciences|တော်ဝင်ဆွီဒင်သိပ္ပံအကယ်ဒမီ]]မှ အဝေးရောက်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် မင်းသမီး [[:en:Friederike Charlotte of Brandenburg-Schwedt|Friederike Charlotte of Brandenburg-Schwedt]]နှင့် ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်၏ တူများအတွက် အလွတ်သင်ဆရာအဖြစ် ကမ်းလှမ်းခံခဲ့ရသည်။ အွိုင်းလားသည် ၁၇၆၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းတွင် မင်းသမီးထံသို့ စာအစောင့် ၂၀၀ ကျော် ရေးသားပေးပို့ခဲ့သည်။ နောင်တွင် ထိုစာလွှာများ ''ဂျာမန်မင်းသမီးထံသို့ ပေးစားများ'' ([[:en:Letters to a German Princess| Letters of Euler on different Subjects in Natural Philosophy Addressed to a German Princess]]) အဖြစ် စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့ရာ အရောင်းရဆုံးသော စာစုများဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name='Digital Copy of "Letters to a German Princess"'/> ထိုစာလွှာများထဲတွင် အွိုင်းလား၏ သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒနှင့် ဆက်ဆိုင်သော ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ အွိုင်းလား၏ ပုဂ္ဂလအမြင်များနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်သည် သူ၏ သင်္ချာဆိုင်ရာစာအုပ်များထက်ပင် ဖတ်ရှုသူ ပိုမိုများပြားခဲ့ပြီး ဥရောပနှင့် အမေရိကန်တွင်ပင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ကျော်ကြားလှသော ထိုစာလွှာများသည် အွိုင်းလား၏ သိပ္ပံဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို သာမန်လူသို့ နားလည်စေရန် ချဉ်းကပ်နိုင်သည့် စွမ်းဆောင်မှုကို တွေမြင်ရပြီး ထင်ရှားသော သုတေသနသိပ္ပံပညာရှင်များတွင် တွေ့ရခဲ့သော ပုံစံဖြစ်သည်။<ref name="Friedrich"/> အွိုင်းလား၏ ကြီးစွာသော စွမ်းဆောင်မှုဖြင့် အကယ်ဒမီ၏ ဂုဏ်ကို စွမ်းဆောင်ခဲ့ငြား နောက်ဆုံးတွင် ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်၏ အမျက်ဒေါသသင့်ကာ ဘာလင်မှ ထွက်ခွာလာခဲ့ရသည်။ === အမြင်အာရုံယိုယွင်းခြင်း === အွိုင်းလား၏ အမြင်အာရုံသည် သူ၏သင်္ချာပညာရှင်ဘဝတစ်လျှောက်လုံးတွင် ပိုမိုဆိုးရွာလာခဲ့သည်။ သုံးနှစ်လောက် သေလုနီးပါးဖျားနာခဲ့ပြီးနောက် ၁၇၃၈ ခုနှစ်တွင် အွိုင်းလား၏ညာဘက်မျက်လုံးသည် ကန်းလုနီးနီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ သိုပေမယ့် အွိုင်လာသည် စိန်ပီတာစဘတ်အကယ်ဒမီအတွက် မြေပုံဆွဲပညာကို အပတ်တကုတ် အပင်ပန်းခံလုပ်နေရသောကြောင့်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုမျက်လုံးသည် အွိုင်းလား ဂျာမနီတွင် နေထိုင်စဉ်တလျှောက်လုံး ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့ပြီး ထိုသည်ကြောင့် ဖရက်ဒရစ်ဘုရင်က သူကို "ဆိုက်ကလော့"ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် အွိုင်းလားသည် ဘယ်ဘက်မျက်လုံးတွင်လည်း အတွင်းတိမ်တိုးလာသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့တွေ့ရှိပြီး ၃ ပတ်အကြာတွင် သူမျက်လုံးများ ကန်းလုနီးပါးဖြစ်သွားစေခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် မျက်လုံးနှစ်ဖက်စလုံးအမြင်အာရုံ ချို့ယွင်းသွားမှုကို "အခု ကျနော်စိတ် အခြားမပျံ့တာပေါ့ဗျာ" ဟုဆိုခဲ့သည်။ <ref>[https://books.google.ca/books?id=KUYLhOVkaV4C&pg=PA17&lpg=PA17&dq=%22now+i+will+have+fewer+distractions%22&source=bl&ots=cELiNguUQ9&sig=vGQmYpZ7EUbtpOyh8CIb3uDCgh8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiX6c_V7KLSAhWH6YMKHabkCbYQ6AEILjAE#v=onepage&q=%22now%20i%20will%20have%20fewer%20distractions%22&f=false Euler's Gem: The Polyhedron Formula and the Birth of Topology - David S. Richeson - Google Books<!-- Bot generated title -->]</ref> ဥပမာအားဖြင့် အွိုင်းလားသည် [[ဗာဂျီ]] ၏ ''[[:en:Aeneid|Aeneid]]'' ဆိုသည့် လင်္ကာရှည်ကြီးကို အစမှအဆုံး ထစ်ငေါ့ခြင်း မရှိပဲ ထပ်ကာထပ်ကာ ရွတ်ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထို့ပြင်ဆင်ထားသည်မူတွင် အွိုင်းလာ'သည် စာမျက်နှာတိုင်း၌ မည်သည့်စာကြောင်းကစပြီး မည်သည့်စာကြောင်း၌ ဆုံးသည်ကို ပြောပြနိုင်သည်။ အွိုင်းလားသည် သူ၏စာကူးသမားအကူအညီဖြင့် လေ့လာမှုနယ်ပယ်အများအပြားတွင် ထုတ်ဝေမှုတို့သည် အမှန်တကယ်ပင် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သူသည် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တနှစ်လုံး ပျမ်းမျှအားဖြင့် တပါတ်လျှင် သင်္ချာစာတမ်းငယ်တစ်စောင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ <ref name="volumes"/> === ရုရှားသို့ ပြန်လာခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း === [[ခုနှစ်နှစ်စစ်|ခုနှစ်နှစ်စစ်ပွဲ]]ပြင်းထန်လာသည်နှင့်အတူ ၁၇၆၀ တွင် ချာလော့တန်ဘာ့ခ်မြို့([[:en:Charlottenburg|Charlottenburg]])ရှိ အွိုင်းလား၏ လယ်တောကို ရုရှားစစ်တပ်များ၏ မွှေနှောက်ဖျက်ဆီးမှုဒဏ်ကို ခံလိုက်ရသည်။ ဗိုလ်ချုပ် အီဗန် ပီသရိုဗစ်ချ် ဆာသီးကော့ဗ် ([[:en:Ivan Petrovich Saltykov|General Ivan Petrovich Saltykov]])သည် အွိုင်လာ၏အိမ်ရာ ပျက်ဆီးဆုံးရှုံးမှုအတွက် လျော်ကြေးငွေပေးအပ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် [[:en:Empress Elizabeth|ရုရှားဧကရီ အဲလီဇဘတ်]]က နောက်ထပ်နစ်နာကြေးအဖြစ် ရူဘယ် ၄၀၀၀ ထပ်တိုးပေးခဲ့ရာ ထိုခေတ်ကာလ၌ မတန်တဆများပြားသော နစ်နာကြေးဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>Gindikin, S.G., Гиндикин С. Г., МЦНМО, НМУ, 2001, с. 217.</ref> [[:en:Catherine II of Russia|မဟာကတ်သရင်းဘုရင်မကြီး]]နန်းတက်ပြီးသောအခါ ရုရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးမှာလည်း တည်ငြိမ်လာပြီဖြစ်ရာ စိန့်ပီတာစဘတ်အကယ်ဒမီမှာ ပြန်လာရန် ကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံခဲ့သည်။ အွိုင်လာသည် တနှစ်တွင် လစာ ရူဘယ် ၃၀၀၀၊ ဇနီးသည်အတွက် အငြိမ်းစားလစာနှင့် သားများအတွက် ရာထူးကြီးကြီးအား ပေးမည်ဟု ကတိတို့ကို တောင်းခံခဲ့ရာ ထိုအားလုံးကို ရုရှားမှအာမခံချက်ပေးခဲ့သည်အတွက် ရုရှားကို ပြန်လာခဲ့သော သူ၏အခြေအနေမှာ အတော်ကြီးကိုပင် ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ သူသည် ကျန်ရှိနေသော ဘဝအချိန်များကို ရုရှား၌ပင် ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။ သို့ပေမယ်လည်း ဒုတိယအခေါက် ရုရှား၌ နေထိုင်ခဲ့ရာတွင် ကံကြမ္မာဆိုးတို့ကြောင့် ဘဝမလှဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၇၇၁ ခုနှစ်တွင် စိန့်ပီတာစဘတ်၌ လောင်ခဲ့သောမီးသည် အွိုင်လာအိမ်ကိုသာမက ဘဝတစ်ခုလုံးနီးပါး ဝါးမြိုခဲ့သည်။ ၁၇၇၃ ခုနှစ်တွင် အနှစ်လေးဆယ်ကျော်ကြာ ပေါင်းသင်းခဲ့သော ဇနီးသည် ကတ်သရင်းနာကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ ဇနီးသည်ဆုံးပါးပြီး သုံးနှစ်ခန့်ကြာသောအခါ အွိုင်လာသည် ဇနီးသည်၏ ဖအေတူမအေကွဲ ညီမဖြစ်သူ ဆာလိုမီ အာဘီဂါလ် ဂဇယ်(၁၇၂၃–၁၇၉၄)နှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်။ <ref name=gekker2/> ဤအိမ်ထောင်သည် သူကွယ်လွန်ချိန်ထိတိုင်အောင် မြဲခဲ့သည်။ ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် အွိုင်လာသည် အမေရိကန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံအကယ်ဒမီ ([[:en:American Academy of Arts and Sciences|American Academy of Arts and Sciences]])မှ ပြည်ပဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။<ref name=AAAS/> ၁၇၈၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့ စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့၊ သူ၏ မိသားစုနှင့် နေ့လယ်စာစားရင်း အွိုင်းလားသည် သူ၏အကယ်ဒမီမှ မိတ်ဆွေဖြစ်သူ တော်ဝင်ပညာရှင် [[:en:Anders Johan Lexell|Anders Johan Lexell]] နှင့် အသစ်တွေ့ရှိခဲ့သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် ၎င်း၏ [[:en:orbit|ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း]]အကြောင်းကို ဆွေးနွေးနေစဉ် အွိုင်းလားသည် ဦးနှောက်သွေးလွန်ခြင်း ([[:en:brain hemorrhage|brain hemorrhage]])ကြောင့် လဲကျခဲ့သည်။ နာရီအနည်းငယ်ကြာသောအခါ အွိုင်းလားကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။<ref name="euler"/> [[:de:Jacob von Staehlin|Jacob von Staehlin-Storcksburg]] သည် ရုရှားသိပ္ပံအကယ်ဒမီအတွက် တိုတောင်းလှသော နာရေးသတင်း ရေးသားပေးခဲ့ပြီး အွိုင်းလား၏ တပည့်တစ်ဦးဖြစ်သူ ရုရှားသင်္ချာပညာရှင် [[:en:Nicolas Fuss|Nicolas Fuss]]မှ ချီကျူးထောပနာစကားကို<ref name=novaacta/> အသေးစိတ် ရေးသားပေးခဲ့၍ အမှတ်တရတွေ့ဆုံပွဲသို့ ပေးပို့ပေးခဲ့သည်။ ပြင်သစ်အကယ်ဒမီမှ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုစကားတွင် ပြင်သစ်သင်္ချာပညာရှင်နှင့် ဒဿနိကပညာရှင် [[:en:Marquis de Condorcet|Marquis de Condorcet]] အောက်ပါအတိုင်းရေးသားခဲ့သည်- {{quote|''il cessa de calculer et de vivre''—... သူဟာ တွက်ချက်ဖို့နှင့် အသက်ရှင်ဖို့ ရပ်တန့်ခဲ့ပြီ။<ref name=condorcet/>}} အွိုင်းလားအား [[:en:Goloday Island|Goloday Island]] ရှိ [[:en:Smolensk Lutheran Cemetery|ဆမားလန်း လူသာရန့်သင်္ချိုင်း]] တွင် သူ၏ဇနီးဖြစ်သူ ကတ်သရင်းနာ၏ နံဘေးတွင် မြုပ်နှံခဲ့သည်။ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် [[:en:Russian Academy of Sciences|ရုရှားသိပ္ပံအကယ်ဒမီ]]သည် ဒါရိုက်တာထိုင်ခုံနံဘေးတွင် အွိုင်းလား၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းပုံ စကျင်ကျောက်ရုပ်ကို ထားရှိခဲ့ပြီး ၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် အွိုင်းလာူ၏ အုတ်ဂူတွင် ကျောက်တိုင်စိုက်ထူခဲ့သည်။ ၂၅၀ ကြိမ်မြောက် အွိုင်းလား မွေးနေ့နှစ်ပတ်လည် ကျင်းပရန်အလို့ငှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကျောက်တိုင်နှင့် ၎င်း၏ရုပ်ကြွင်းတို့ကို ၁၈ ရာစုမှ သင်္ချိုင်းဟောင်းကြီးဖြစ်သော [[:en:Alexander Nevsky Lavra|အလက်ဇန္ဒားညဲဗ်စကီးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း]]သို့ ရွေ့ခဲ့သည်။ [[Image:Euler Grave at Alexander Nevsky Monastry.jpg|thumb|[[:en:Alexander Nevsky Lavra|အလက်ဇန္ဒားညဲဗ်စကီးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း]]ရှိ အွိုင်လာ၏ အုတ်ဂူ]] == သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒတွင် အွိုင်းလား၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ == အွိုင်းလား၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် များလှစွာသော [[သင်္ချာ]]နယ်ပယ်များဖြစ်သော [[ဂျီဩမေတြီ]]၊ [[ကဲကုလပ်]]၊ [[တြီဂိုနိုမေတြီ]]၊ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] နှင့် [[:en:Number theory|ကိန်းသီအိုရီ]] တို့တွင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး [[ရူပဗေဒ]]တွင်လည်း [[:en:continuum physics|continuum physics]]၊ [[:en:Lunar theory|လူနာသီအိုရီ]]နှင့် တခြားသော ရူပဗေဒနယ်ပယ်များတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အွိုင်လာသည် သင်္ချာသမိုင်းတွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိသူဖြစ်ပြီး သူ၏လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပုံနှိပ်မည်ဆိုပါက ၆၀ မှ ၈၀ [[:en:quarto (text)|ကွာတို]]အကြားရှိမည်။<ref name="volumes"/> အွိုင်လာ၏အမည်သည် [[:en:List of topics named after Leonhard Euler|အကြောင်းအရာများစွာ]]တို့တွင် ယနေ့တိုင် ပါဝင်နေသည်။ အွိုင်လာသည် သူမရှိတော့သည့်နောက်ပိုင်းတွင် သူ့အမည်ဖြင့် ကိန်းသေနှစ်လုံးရှိသော တဦးတည်းသော သင်္ချာပညာရှင်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးကိန်းသေမှာ ကဲကုလပ်သင်္ချာတွင် အရေးပါသော[[e (သင်္ချာကိန်းသေ)|အွိုင်လာကိန်း]] ''e'' ဖြစ်ပြီး ၂.၇၁၈၂၈ နီးပါးတန်ဖိုးနှင့် ညီမျှသည်။ နောက်ထပ်ကိန်းသေမှာ [[:en:Euler–Mascheroni constant]] γ ([[:en:gamma|ဂမ်မာ]]) ဖြစ်ပြီး "အွိုင်လာကိန်းသေ" ဟုသာရည်ညွှန်းလေရှိကာ ၎င်း၏ တန်းဖိုးမှာ ၀.၅၇၇၂၁ ဖြစ်သည်။<ref name=derbysh/> <!-- The biography could use more correlation with his mathematical activities. When was his most prolific period and discoveries, and how did they fit in with his general life? --> ===သင်္ချာဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ=== အွိုင်းလားသည် သင်္ချာဆိုင်ရာအမှတ်လက္ခဏာများကို များလှစွာသော သူ၏စာအုပ်များမှတဆင့် စတင်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လူသုံးတွင်ကျယ်လာအောင်လုပ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သိသာထင်ရှားတာကိုပြရမည်ဆိုလျှင် ဖန်ရှင်၏ ယူဆချက်များ<ref name="function"/>ကို စတင်မိတ်ဆက်စဉ်တွင်ဖြစ်ပြီး သူသည် ''f''(''x'') ဟု ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ရာ ဖန်ရှင် ''f'' တွင်ပါဝင်သော argument မှာ ''x'' ဖြစ်ကြောင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် [[:en:trigonometric functions|တြီဂိုဖန်ရှင်များ]]၏ အမှတ်လက္ခဏာများ၊ သဘာဝလော်ဂရစ်သမ်၏ အခြေ {{math|''e''}} (ယနေ့တွင် [[:en:Euler's number|အွိုင်လာ၏ကိန်း]] အဖြစ် လူသိများသည်)၊ ဂရိအက္ခရာ [[:en:Sigma|Σ]] ကို ပေါင်းခြင်းဆိုင်ရာများအတွက်နှင့် [[:en:imaginary unit|imaginary unit]] ကို သီခြားသတ်မှတ်ရန်အတွက် အက္ခရာ {{math|''i''}} တို့ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ <ref name=Boyer/> ဂရိအက္ခရာ ''[[:en:pi (letter)|π]]'' ကို [[:en:pi|စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ စက်ဝန်းမျဉ်းနှင့် အချင်း၏အချိုး]]အဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုခြင်းသည်လည်း အွိုင်လာမှ စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော်လည်း အွိုင်းလားလက်ထက်မှသာ လူသိများလာခဲ့သည်။ <ref name="pi">{{cite web| url = http://www.stephenwolfram.com/publications/mathematical-notation-past-future/| title = Mathematical Notation: Past and Future| accessdate=23 September 2014| last = Wolfram| first = Stephen}}</ref> === ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း === ၁၈ ရာစု သင်္ချာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် [[ကဲကုလပ်]]၏ တိုးတက်မှုသည် ထိပ်ဆုံးသို့ရောက်ရှိနေသည်။ အွိုင်းလား၏ မိတ်ရင်းဆွေရင်းဖြစ်သော [[:en:Bernoulli family|ဘာနောလိမိသားစု]]သည် ထိုနယ်ပယ်၏ အစောပိုင်းတိုးတက်မှုများတွင် များစွာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထိုမိသားစု၏ အွိုင်းလားအပေါ်လွှမ်းမိုးမှုကျေးဇူးကြောင့် ကဲကုလပ်ကို လေ့လာခြင်းသည် အွိုင်းလားအတွက် အဓိက အာရုံစူးစိုက်ဖွယ်ရာကြီး ဖြစ်နေခဲ့သည်။ အွိုင်းလား၏ သက်သေပြချက်အချို့ကို ခေတ်သစ် [[:en:mathematical rigor|mathematical rigour]]<ref name = "Basel"/> စံများအရ လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိဖြစ်နေချိန်တွင် သူ၏ အတွေးအခေါ်များသည် ကြီးမားသော တိုးတက်မှုများဆီသို့ ဦးဆောင်နေခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် [[:en:Mathematical analysis|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]]အား မကြာခဏ အသုံးပြုခြင်းနှင့် အောက်ဖော်ပြပါ ညီမျှခြင်းကဲ့သို့ အနန္တဆိုင်ရာအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ ပေါင်းခြင်းဖြင့် ဖန်ရှင်တို့ကိုဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုခြင်းတို့ကြောင့် [[:en:power series|ပါဝါစီးရီး]]တွင် တိုးတက်မှုများရှိခြင်းတို့ဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ :<math>e^x = \sum_{n=0}^\infty {x^n \over n!} = \lim_{n \to \infty} \left(\frac{1}{0!} + \frac{x}{1!} + \frac{x^2}{2!} + \cdots + \frac{x^n}{n!}\right).</math> မှတ်သားဖွယ်ရာမှာ အွိုင်းလားသည် {{math|''e''}} နှင့် [[:en:inverse tangent|inverse tangent function]] တို့၏ ပါဝါစီးရီးဖြန့်ခြင်းကို တိုက်ရိုက်သက်သေပြခဲ့သည်။ (သွယ်ဝိုက်သက်သေပြခြင်းဖြစ်သော inverse power series technique ကို နယူတန်နှင့် [[ဂေါ့ဖရိဒ် ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘနစ်|လိုင်ဘနီဇ်]] တို့မှ ၁၆၇၀ နှင့် ၁၆၈၀ ခုနှစ်အကြားလောက်တွင် အဖြေရှာပြီးခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။) သူ၏ ပါဝါစီးရီးအား ရဲရဲရင့်ရင့်အသုံးပြုမှုသည် သူအား ကျော်ကြားလှသော [[:en:Basel problem|ဘာဆယ်ပုစ္ဆာ]] ကို ၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖြေရှင်းနိုင်ရန် လမ်းစဖြစ်ခဲ့သည်။ (သူသည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော အကြောင်းပြချက်များကို ၁၇၄၁ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံပေးနိုင်ခဲ့သည်။):<ref name="Basel"/> :<math>\sum_{n=1}^\infty {1 \over n^2} = \lim_{n \to \infty}\left(\frac{1}{1^2} + \frac{1}{2^2} + \frac{1}{3^2} + \cdots + \frac{1}{n^2}\right) = \frac{\pi ^2}{6}.</math> [[Image:Euler's formula.svg|thumb|ဂျီဩမေထြီနည်းဖြင့် ရှင်းလင်းထားသော [[:en:Euler's formula|အွိုင်းလား ပုံသေနည်း]]]] အွိုင်းလားသည် [[:en:Exponential function|Exponential function]]နှင့် လော့ဂရစ်သမ်([[:en:Logarithm|Logarithm]]) တို့သို့ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသက်သေပြခြင်း စတင်သက်သေပြခဲ့သည်။ သူသည် လော့ဂရစ်သမ်ဖန်ရှင်များကို ပါဝါစီးရီးအသုံးပြုခြင်းဖြင့် သက်သေပြခြင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး လော့ဂရစ်သမ်များအတွက် အနှုတ်တန်ဖိုးနှင့် [[ကွန်ပလက်စ်ကိန်း]]တို့ကို အောင်မြင်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသည်မှာ သင်္ချာပညာတွင် လော့ဂရစ်သမ်အား အသုံးပြုမှုနယ်ပယ်ကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်သွားစေခဲ့သည်။<ref name=Boyer/> သူသည် ကွန်ပလက်စ်ကိန်းများ၏ exponential function ကိုလည်း ရှင်းလင်းသတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ထိုသည်တို့မှာ [[:en:Trigonometric functions|Trigonometric functions]] နှင့် ဆက်နွယ်နေမှုကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ မည်သည့်[[ကိန်းစစ်]] [[:en:φ|{{math|φ}}]] အတွက်မဆို [[:en:Euler's formula|အွိုင်းလားပုံသေနည်း]] အရ [[:en:Exponential function#On the complex plane|complex exponential]] ကို :<math>e^{i\varphi} = \cos \varphi + i\sin \varphi.\,</math> ဟုဖော်ပြသည်။ အထူးအခြေအနေများအတွက် ထိုပုံသေနည်းကို [[:en:Euler's identity|Euler's identity]] :<math>e^{i \pi} +1 = 0 \, </math> ဟုခေါ်ပြီး ရစ်ချက်ဖိုင်းမန်း([[:en:Richard P. Feynman|Richard P. Feynman]])က ပေါင်းခြင်း၊ မြှောက်ခြင်းနှင့် exponentiation ဆိုင်ရာအယူအဆတို့ကို တစ်ကြိမ်တည်းအသုံးပြုမှုနှင့် အရေးကြီးသော ကိန်းသေများဖြစ်သော 0၊ 1၊ {{math|''e''}}၊ {{math|''i''}} တို့ကို တကြိမ်တည်း အသုံးပြုမှုတို့ကြောင့် "သင်္ချာပညာ၏ အံလောက်ဖွယ်ပုံသေနည်း" ဟုဆိုခဲ့သည်။<ref name="Feynman"/> ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ''[[:en:Mathematical Intelligencer|Mathematical Intelligencer]]'' သင်္ချာဂျာနယ် စာဖတ်သူပရိသတ်များက "အမြဲအလှပဆုံး သင်္ချာပုံသေနည်း"အဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name=MathInt/> နောက်ဆုံးတွင် အွိုင်လာသည် ထိုမဲပေးမှုတွင် ထိပ်ဆုံးပုံသေနည်းငါးခုအနက် တတိယမြောက်ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref name=MathInt/> [[:en:De Moivre's formula|De Moivre's formula]] သည် [[:en:Euler's formula|Euler's formula]] ၏ တိုက်ရိုက်အကျိုးဆက်ဖြစ်သည်။ ထိုမျှမကသေး အွိုင်းလားသည် [[:en:gamma function|gamma function]] အား စတင်ရှင်းလင်းခြင်းဖြင့် higher [[:en:transcendental function|transcendental function]]s သီအိုရီကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသေးစိတ် ရှင်းပြခြင်း၊ [[:en:quartic equation|quartic equation]] များကို နည်းသစ်များအသုံးပြု၍ ရှင်းလင်းခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် complex limit များဖြင့် အင်တီဂရယ်များကို ရှင်းလင်းခြင်းကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ရာ ယနေ့ခေတ် [[:en:complex analysis|complex analysis]] ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ရှေ့ပြေးနိမိတ်များလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သူသည် လူသိများသည့် ရလဒ်ဖြစ်သော [[:en:Euler–Lagrange equation|Euler–Lagrange equation]] အပါအဝင် [[:en:calculus of variations|calculus of variations]] ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် ကိန်းသီအိုရီ ပုစ္ဆာများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနည်းအား အသုံးပြု၍ စတင်တွက်ချက်ခဲ့သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ သူသည် မတူကွဲပြားသော သင်္ချာနယ်ပယ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ပြီး သင်္ချာပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည့် [[:en:analytic number theory|analytic number theory]] ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထိုနယ်ပယ်၏ အခြေခံများဖြစ်သည့် [[:en:Generalized hypergeometric series|hypergeometric series]] သီအိုရီ၊ [[:en:q-series|q-series]]၊ [[:en:hyperbolic functions|hyperbolic trigonometric functions]]နှင့် [[:en:generalized continued fraction|continued fractions]] ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသီအိုရီကို သူက ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အွိုင်လာသည် [[:en:infinitude of primes|infinitude of primes]] ကို [[:en:harmonic series (mathematics)|ဟာမိုနစ်စီးရီး]]များ၏ သွေဖည်ခြင်းကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခဲ့သည်။ သူသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနည်းကို အသုံးပြု၍ [[သုဒ္ဓကိန်း]] များကို ဖြန်ခွဲခဲ့သည်။ ထိုနယ်ပယ်တွင် အွိုင်လာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် [[:en:prime number theorem|သုဒ္ဓကိန်းသီအိုရမ်]] ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဦးဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="analysis"/> === ကိန်းသီအိုရီ === အွိုင်းလား၏ ကိန်းသီအိုရီနှင့်ပတ်သက်၍ စိတ်ဝင်စားလာမှု အရင်းခံသည် စိန့်ပီတာစဘတ်အကယ်ဒမီမှ သူ၏သူငယ်ချင်းဖြစ်သူ ခရစ်စတိန်း ဂိုးလ်ဘက်ချ်([[:en:Christian Goldbach|Christian Goldbach]]) ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ အွိုင်းလား၏ အစောပိုင်းကိန်းသီအိုရီနှင့်ပတ်သက်၍ အားထုတ်မှုသည် [[ပီယား ဒေ ဖဲမ]]၏ တွေ့ရှိချက်များပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်။ အွိုင်လာသည် ဖဲမ၏ စိတ်ကူးတို့ကို ချဲ့ကားခဲ့ပြီး သူ၏အနုမာနတချို့ကိုလည်း မှန်ကန်မှုမရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြန့်ခွဲခြင်း သဘာဝကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် အပိုင်းကိန်းဖြစ်သော သုဒ္ဓကိန်းများပေါင်းခြင်း ([[:en:Divergence of the sum of the reciprocals of the primes|Divergence of the sum of the reciprocals of the primes]]) ကို သက်သေပြခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ အွိုင်းလားသည် သုဒ္ဓကိန်းများနှင့် ရိုင်းမန်း ဇီတာဖန်ရှင် ([[:en:Riemann zeta function|Riemann zeta function]]) အကြား ဆက်နွက်ချက်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းသည် [[:en:Proof of the Euler product formula for the Riemann zeta function|Proof of the Euler product formula for the Riemann zeta function]] အဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် [[:en:Newton's identities|Newton's identities]]၊ [[:en:Fermat's little theorem|Fermat's little theorem]]၊ [[:en:Fermat's theorem on sums of two squares|Fermat's theorem on sums of two squares]] တို့ကို သက်သေပြခဲ့ပြီး သူ၏ သိသာသောဆောင်ရွက်မှုကို [[:en:Lagrange's four-square theorem|Lagrange's four-square theorem]] တွင် တွေ့ရသည်။ သူသည် [[:en:totient function|totient function]] φ(''n'') ကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုဖန်ရှင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အသုံးပြု၍ အွိုင်လာသည် ဖဲမ၏ Fermat's little theorem မှ ယခုအခါ [[:en:Euler's theorem|Euler's theorem]] ဟုခေါ်ဆိုသော သီအိုရမ်ကို ရရှိခဲ့သည်။ အွိုင်းလားသည် [[:en:perfect number|perfect number]] တွင် သိသာထင်ရှားသော ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းမှာ [[ယူကလစ်]]တို့လက်ထက်ကတည်းကစ၍ သင်္ချာပညာရှင်များ စိတ်ဝင်စားကြသော ကဏ္ဍဖြစ်သည်။ သူသည် perfect numbers နှင့် [[:en:Mersenne prime|Mersenne prime]] များ ဆက်နွယ်ချက်ကို သက်သေပြခဲ့ပြီး ၎င်းကို ယူကလစ်မှလည်း one-to-one အဖြစ် သက်သေပြခဲ့ရာ ထိုရလဒ်များကို တနည်းအားဖြင့် [[:en:Euclid–Euler theorem|Euclid–Euler theorem]] ဟူ၍ သိကြသည်။ အွိုင်းလားသည် [[:en:quadratic reciprocity|quadratic reciprocity]] ၏ ဥပဒေသကို တွေးဆခဲ့သေးသည်။ ထိုသဘောတရားများကို ကိန်းသီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်များအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကာ သူ၏ အတွေးအခေါ်များသည် [[ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်]]၏ လုပ်ဆောင်ချက်များ၏ အခြေခံများ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="numbertheory"/> ၁၇၇၂ တွင် အွိုင်းလားသည် Mersenne prime ဖြစ်သည့် 2³¹&nbsp;−&nbsp;1 = [[:en:2147483647|2,147,483,647]] ကို သက်သေပြခဲ့ရာ ၁၈၆၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ အရှည်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်း ([[:en:largest known prime|largest known prime]]) အဖြစ် ရှိခဲ့သည်။<ref name=caldwell/> === ဂရပ်သီအိုရီ === [[Image:Konigsberg bridges.png|frame|right|အွိုင်လာတို့ခေတ်က [[:en:Königsberg|Königsberg]] မြို့၏ မြေပုံဖြစ်ပြီး [[:en:Seven Bridges of Königsberg|တံတားခုနှစ်စင်း]]၏ အမှန်တကယ်တည်ရှိနေသော ပုံစံဖြစ်သည်။(အရောင်တင်ထားသည်မှ ပရီဂဲလ်မြစ်နှင့် တံတားများဖြစ်သည်။)]] ၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင် အွိုင်းလားသည် [[Königsberg မြို့၏ တံတားခုနစ်စင်းပြဿနာ]] ဟုခေါ်သော ပုစ္ဆာ၏ ဖြေရှင်းနည်းကို ပြသခဲ့သည်။<ref name="bridge"/> [[:en:Kingdom of Prussia|ပရပ်ရှားနိုင်ငံ]]၏ မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သော [[:en:Königsberg|Königsberg]] မြို့သည် [[:en:Pregolya River|Pregel]] တွင် တည်ထားသည်ဖြစ်ကာ ကျွန်းကြီး နှစ်ကျွန်းပါဝင်ကာ ကျွန်းအချင်းချင်းနှင့်ရော ပင်မကုန်းမြေနှင့်ပါ အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ထားသော တံတား ခုနစ်စင်းပါဝင်သည်။ ပုစ္ဆာမှာ တံတားအားလုံးအား တစ်ကြိမ်စီသာဖြတ်သန်း၍ စမှတ်သို့ ပြန်သွားရမည် ဖြစ်နိုင်သော လမ်းကြောင်းအား ဆုံးဖြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဒါဟာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး၊ သိုပေမယ့် [[:en:Eulerian path|Eulerian circuit]] တွင်တော့ မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။ ဒီဖြေရှင်းချက်သည် [[ဂရပ်သီအိုရီ]]၏ ပထမဆုံးသီအိုရမ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အတိအကျပြောမည်ဆိုလျှင် [[:en:planar graph|planar graph]] သီအိုရီတွင် ဖြစ်သည်။<ref name="bridge"/> အွိုင်းလား [[:en:Convex polytope|convex polyhedron]] တို့၏ ထိပ်စွန်းများ(vertices)၊ ထိပ်စွန်းမျဉ်းများ(edges)နှင့် မျက်နှာပြင်များ(faces)၏ အရေအတွက်တို့နှင့် ဆက်နွယ်နေသော {{math|V}}&nbsp;−&nbsp;{{math|E}}&nbsp;+&nbsp;{{math|F}}&nbsp;=&nbsp;2 ဟူသော [[:en:Planar graph#Euler's formula|ပုံသေနည်း]]ကို တွေ့ရှိခဲ့ရာ<ref name=cromw/> ဤသည်မှာ [[:en:planar graph|planar graph]] ပင်ဖြစ်သည်။ ထိုဖော်မြူလာတွင်ပါဝင်သော ကိန်းသေကို ဂရပ်များ(သို့မဟုတ် သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္တုများ)အတွက် အွိုင်းလားဝိသေသလက္ခဏာ ([[:en:Euler characteristic|Euler characteristic]]) ဟုခေါ်ပြီး အရာဝတ္တုတို့၏ [[:en:genus (mathematics)|genus]] နှင့်လည်းဆက်နွယ်နေသည်။<ref name=gibbons/> ဤပုံသေနည်းအား လေ့လာခြင်းနှင့် ခြုံငုံကောတ်ချက်ချခြင်းကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]]၏ မူလအစတွင် [[:en:Augustin Louis Cauchy|Cauchy]]<ref name="Cauchy"/> နှင့် [[:en:Simon Antoine Jean L'Huillier|L'Huillier]]<ref name="Lhuillier"/> တို့မှ အထူးပြုဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ === အသုံးချသင်္ချာ === အွိုင်းလား၏ ကြီးကျယ်လှသော အောင်မြင်မှုများထဲတွင် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်သော ပုစ္ဆာများ(real-world problems)ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနည်းဖြင့်ဖြေရှင်းခြင်း ဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင် [[:en:Bernoulli numbers|Bernoulli numbers]]၊ [[:en:Fourier series|Fourier series]]၊ [[:en:Euler number|Euler number]]၊ ကိန်းသေများဖြစ်ကြသော [[:en:E (mathematical constant)|{{math|e}}]] နှင့် [[:en:pi|{{pi}}]]၊ [[:en:continued fraction|continued fraction]] နှင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]တို့၏ များလှစွာသော အသုံးချနိုင်မှုတို့ ပါဝင်သည်။ သူသည် [[ဂေါ့ဖရိဒ် ဝီလ်ဟမ် လိုက်ဘနစ်|လိုက်ဘနစ်]] ၏ [[:en:differential calculus|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလ]]ကို နယူတန်၏ [[:en:Method of Fluxions|Method of Fluxions]] ဖြင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကာ ရရှိလာသော ရလဒ်များသည် physical problems များတွင် ကဲကုလအား အသုံးပြုရာတွင် လွယ်ကူစေခဲ့သည်။ သူ၏ အကြီးမားဆုံးသော ခြေလှမ်းမှာ အင်တီဂရယ်များ၏ [[:en:numerical approximation|numerical approximation]] ကို မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုတွေ့ရှိချက်ကို ယခုအခါတွင် [[:en:Euler approximations|Euler approximations]] ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုမှန်းခြေ၏ မှတ်သားဖွယ်ရာများမှာ [[:en:Euler's method|Euler's method]] နှင့် [[:en:Euler–Maclaurin formula|Euler–Maclaurin formula]] တို့ဖြစ်သည်။ === ရူပဗေဒနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ === အွိုင်းလားသည် [[:en:Euler–Bernoulli beam equation|Euler–Bernoulli beam equation]] ကို ကောင်းမွန်တိုးတက်အောင် လုပ်ခဲ့ပြီး ထိုသည်မှာ အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်၏ မှတ်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနည်းများကို [[ဂန္ထဝင် မက္ကင်းနစ်|ရှေးရိုးမက္ကင်းနစ်]]၏ ပုစ္ဆာများ အောင်မြင်စွာ အသုံးချနိုင်သည့်အပြင် အွိုင်းလားသည် ဤနည်းများကို အာကာသနှင့်ဆိုင်သော ပုစ္ဆာများတွင်လည်း အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။ အွိုင်းလား၏ ပြီးပြည့်စုံသော အောင်မြင်မှုများထဲတွင် ကြယ်တံခွန်များနှင့် အာကသရှိ အရာဝတ္ထုများ၏ ပတ်လမ်းကို ပိုမိုတိကျမှုရှိအောင် ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့ခြင်း၊ ကြယ်တံခွန်များ၏ သဘာဝကို နားလည်နိုင်စွမ်းရှိလာခြင်း၊ နေ၏ [[:en:solar parallax|parallax]] (မတူညီသော ရှုထောင့်နှစ်ခုမှ အရာဝတ္ထု၏ သိသာထင်ရှားသော နေရာအား ကြည့်ရှုရာ၌ ခြားနားမှု)ကို တွက်ချက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ သူ၏ တွက်ချက်မှုများသည် [[:en:History of longitude|longitude tables]] အား တိကျမှုရှိအောင်လည်း လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=yousch/> အွိုင်းလားသည် အလင်းသီအိုရီ ([[:en:optics|optics]])နှင့်ပတ်သက်၍ အရေးကြီးသော ဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သေးသည်။ အွိုင်းလားသည် ထိုအချိန်က ''[[:en:Opticks|Opticks]]'' တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိနေသော နယူတန်၏ [[:en:corpuscular theory of light|corpuscular theory of light]] ကို လက်မခံခဲ့ပေ။ အွိုင်းလား၏ ၁၇၄၀ ခုနှစ်များမှ အလင်းနှင့်ဆိုင်သော သူ၏စာတမ်းများသည် [[ခရစ်စတီယန် ဟိုင်ဂန်]] အဆိုပြုသော [[:en:wave theory of light|wave theory of light]] ကို ခိုင်မာစေရန် အကူအညီပေးခဲ့ပြီး လွှမ်းမိုးသောအယူအဆအဖြစ် [[:en:wave-particle duality|quantum theory of light]] မတိုင်မီအထိ ရှိခဲ့သည်။<ref name="optics"/> ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် သူသည် ယခုအခါတွင် [[:en:inviscid flow|inviscid flow]] ၏ အရေးကြီးသော ညီမျှခြင်းတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ရာ [[:en:Euler equations (fluid dynamics)|Euler equations]] အဖြစ် လူသိများလျက်ရှိသည်။<ref name=euler2/> ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံတွင် ဤညီမျှခြင်းသည်- :<math> \begin{align} &{\partial\rho\over\partial t}+ \nabla\cdot(\rho\mathbf u)=0\\[1.2ex] &{\partial(\rho{\mathbf u})\over\partial t}+ \nabla\cdot(\mathbf u\otimes(\rho \mathbf u))+\nabla p=\mathbf{0}\\[1.2ex] &{\partial E\over\partial t}+ \nabla\cdot(\mathbf u(E+p))=0, \end{align} </math> ဤနေရာ၌ * ''ρ'' သည် အရည်၏ [[:en:mass density|ထုထည်သိပ်သည်းဆ]], * '''''u''''' သည် အရည်၏ [[velocity]] [[:en:Vector (geometric)|vector]], with components ''u'', ''v'', and ''w'', * ''E'' = ''ρ e'' + ½ ''ρ'' (''u''² + ''v''² + ''w''²) is the total energy per unit [[:en:volume|volume]], with ''e'' being the [[:en:internal energy|internal energy]] per unit mass for the fluid, * ''p'' is the [[:en:pressure|pressure]], * ''⊗'' denotes the [[:en:tensor product|tensor product]], and * '''0''' being the [[:en:zero vector|zero vector]]. အွိုင်းလားသည် structural engineering တွင်လည်း ideal strut ၏ critical [[:en:buckling|buckling]] load ကို တွက်ချက်ပေးနိုင်သော သူ၏ ညီမျှခြင်းအတွက် ထင်ရှားလျက်ရှိပြီး ထိုညီမျှခြင်းတွင် ideal strut ၏ length နှင့် flexural stiffness တို့သာမူတည်နေသည်-<ref name="SIAM"/> :<math>F=\frac{\pi^2 EI}{(KL)^2}</math> where * ''F'' = maximum or critical [[အား|force]] (vertical load on column), * ''E'' = [[:en:modulus of elasticity|modulus of elasticity]], * ''I'' = [[:en:area moment of inertia|area moment of inertia]], * ''L'' = unsupported length of column, * ''K'' = column effective length factor, whose value depends on the conditions of end support of the column, as follows. ::For both ends pinned (hinged, free to rotate), ''K'' = 1.0. ::For both ends fixed, ''K'' = 0.50. ::For one end fixed and the other end pinned, ''K'' = 0.699… ::For one end fixed and the other end free to move laterally, ''K'' = 2.0. * ''K L'' is the effective length of the column. == ဂုဏ်ပြုအထိမ်းအမှတ်များ == [[Image:Euler-10 Swiss Franc banknote (front).jpg|thumb|ဆွစ် [[:en:Swiss Franc|၁၀ ဖရန့်]] ငွေစက္ကုရှိ အွိုင်လာ၏ ပုံ]] အွိုင်းလား၏ရုပ်ပုံ ဆွစ် ၁၀ [[:en:Swiss franc|ဖရန့်]] ငွေစက္ကူ (banknote)၏ ခြောက်ခုမြောက်စီးရီးတွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဆွစ်ဇာလန်၊ ဂျာမနီ၊ ရုရှားနိုင်ငံတို့၏ တံဆိပ်ခေါင်းများတွင်လည်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ [[ဥက္ကာပျံ|ဂြိုဟ်သိမ်]] [[:en:2002 Euler|2002 Euler]] ကို အွိုင်လာအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[:en:Lutheran Church|လူသာရန်ဘုရားကျောင်းတော်]]မှ ၎င်းတို့၏ [[:en:Calendar of Saints (Lutheran)|Calendar of Saints]] တွင် မေလ ၂၄ အား အွိုင်းလားအား ရည်စူး၍ အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ ကျင်းပကြသည်။ အွိုင်းလားသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ကာ ([[:en:biblical inerrancy|biblical inerrancy]] ကို ယုံကြည်သူ) [[:en:apologetics|apologetics]] တို့ကို ရေးသားခဲ့ပြီး သူတို့ခေတ်က အထင်ကရ ထာဝရဘုရားကိုမယုံကြည်သူနှင့် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ငြင်းခုံဆွေးနွေးခဲ့သည်။<ref name="theology"/> == ရွေးချယ်ထားသော စာစုများစာရင်း == [[Image:Methodus inveniendi - Leonhard Euler - 1744.jpg|thumb|အွိုင်လာ၏ ''Methodus inveniendi lineas curvas'' စာအုပ်မျက်နှာဖုံး]] အွိုင်းလားသည် လုပ်ဆောင်မှုများ များပြားလှသည်ဖြစ်ကာ လူသိများသော စာအုပ်များထဲတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်- * ''[[Mechanica]]'' (၁၇၃၆)။ * ''Methodus inveniendi lineas curvas maximi minimive proprietate gaudentes, sive solutio problematis isoperimetrici latissimo sensu accepti'' (၁၇၄၄)။ လက်တင်ဘာသာပြန်ထားသောအမည်မှာ ''a method for finding curved lines enjoying properties of maximum or minimum, or solution of isoperimetric problems in the broadest accepted sense''။<ref name=dartm2/> * ''[[Introductio in analysin infinitorum]]'' (၁၇၄၈)။ ဂျွန်ဘလန်တန်(John Blanton)မှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်သည့် ''Introduction to Analysis of the Infinite'' (Book I, {{ISBN|0-387-96824-5}}, Springer-Verlag 1988; Book II, {{ISBN|0-387-97132-7}}, Springer-Verlag 1989)။ * ''[[Elements of Algebra]]'' (၁၇၆၅)။ This elementary algebra text starts with a discussion of the nature of numbers and gives a comprehensive introduction to algebra, including formulae for solutions of polynomial equations။ * ကဲကုလဘာသာရပ်တွင် လွှမ်မိုးနိုင်သော စာအုပ်နှစ်အုပ်ဖြစ်သည့် ''[[Institutiones calculi differentialis]]'' (၁၇၅၅) နှင့် ''[[Institutionum calculi integralis]]'' (၁၇၆၈–၁၇၇၀)။ * ''[[Letters to a German Princess]]'' (၁၇၆၈–၁၇၇၂)။ [[:en:Swiss Academies of Arts and Sciences|ဆွီဒင်သိပ္ပံအကယ်ဒမီ]]၏ [[:en:Euler Commission|အွိုင်လာကော်မရှင်]]မှ ၁၉၁၁ ခုနှစ်ကတည်းက ပုံနှိပ်ခဲ့သော ''Opera Omnia'' ဟုအမည်ပေးထားသော စာအုပ်သည် အွိုင်းလား၏ ကြိုပမ်းအားထုတ်မှုတို့ကို စုစည်းထားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်။ အွိုင်းလား၏ ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများ အပြည့်အစုံကို အစဉ်အတိုင်းဖော်ပြထားသည်ကို ဖော်ပြပါ စာမျက်နှာတွင် ကြည့်ရှုနိုင်သည်- ''[http://www.math.dartmouth.edu/~euler/docs/translations/enestrom/Enestrom_Index.pdf The Eneström Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150427231716/https://math.dartmouth.edu/~euler/docs/translations/enestrom/Enestrom_Index.pdf |date=27 April 2015 }}'' (PDF). == ကိုးကား == {{Reflist|2|refs= <ref name=pronun>The pronunciation {{IPAc-en|ˈ|juː|l|ər}} is incorrect. "Euler", Oxford English Dictionary, second edition, Oxford University Press, 1989 [http://www.merriam-webster.com/dictionary/Euler "Euler"], Merriam–Webster's Online Dictionary, 2009. [http://ahdictionary.com/word/search.html?q=Euler%2C+Leonhard&submit.x=40&submit.y=16 "Euler, Leonhard"], The American Heritage Dictionary of the English Language, fifth edition, Houghton Mifflin Company, Boston, 2011. {{cite book|title=Nets, Puzzles, and Postmen: An Exploration of Mathematical Connections|url=https://archive.org/details/netspuzzlespostm00higg|author=Peter M. Higgins|year=2007|publisher=Oxford University Press|page=[https://archive.org/details/netspuzzlespostm00higg/page/n51 43]}}</ref> <ref name="function">{{harvnb|Dunham|1999|p=17}}</ref> <ref name=eulerarch>{{cite web|url=http://eulerarchive.maa.org/pages/E033.html |author=Saint Petersburg |title=Tentamen novae theoriae musicae ex certissimis harmoniae principiis dilucide expositae |publisher= |date=1739 |accessdate= |archiveurl = |archivedate = |deadurl=no}}</ref> <ref name="volumes">{{cite journal |last = Finkel |first = B. F. |year = 1897 |title = Biography—Leonard Euler |url = https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1897-12_4_12/page/297 |journal = The American Mathematical Monthly |volume = 4 | issue = 12 |jstor = 2968971|pages = 297–302|doi=10.2307/2968971 }}</ref> <ref name="Laplace">{{harvnb|Dunham|1999|p=xiii}} "Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous."</ref> <ref name=libri>The quote appeared in Gugliemo Libri's review of a recently published collection of correspondence among eighteenth-century mathematicians: Gugliemo Libri (January 1846), Book review: "Correspondance mathématique et physique de quelques célèbres géomètres du XVIIIe siècle, … " (Mathematical and physical correspondence of some famous geometers of the eighteenth century, … ), ''Journal des Savants'', [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57253t/f52.image.langEN page 51.] From page 51: ''" … nous rappellerions que Laplace lui même, … ne cessait de répéter aux jeunes mathématiciens ces paroles mémorables que nous avons entendues de sa propre bouche : 'Lisez Euler, lisez Euler, c'est notre maître à tous.' "'' ( … we would recall that Laplace himself, … never ceased to repeat to young mathematicians these memorable words that we heard from his own mouth: 'Read Euler, read Euler, he is our master in everything.)</ref> <ref name="childhood">{{cite book |last= James |first= Ioan |title= Remarkable Mathematicians: From Euler to von Neumann |url= https://archive.org/details/remarkablemathem0000jame |publisher= Cambridge |year= 2002|page=[https://archive.org/details/remarkablemathem0000jame/page/2 2] |isbn= 0-521-52094-0}}</ref> <ref name=17cent>{{cite web|url=http://www.17centurymaths.com/contents/euler/e002tr.pdf |author=Ian Bruce |title=Euler's Dissertation De Sono : E002. Translated & Annotated |publisher=17centurymaths.com |date= |accessdate=14 September 2011 |archiveurl = |archivedate = |deadurl=no}}</ref> <ref name="prize">{{harvnb|Calinger|1996|p=156}}</ref> <ref name="stpetersburg">{{harvnb|Calinger|1996|p=125}}</ref> <ref name="medic">{{harvnb|Calinger|1996|p=127}}</ref> <ref name="promotion">{{harvnb|Calinger|1996|pp=128–9}}</ref> <ref name=gekker>{{Cite book | first1=I. R. | last1=Gekker | first2=A. A. | last2=Euler | chapter=Leonhard Euler's family and descendants |chapterurl=https://books.google.com/books?id=Ta9bz1wv79AC&pg=PA402 |title={{harvnb|Bogolyubov|Mikhaĭlov|Yushkevich|2007|page=402}} |ref={{harvid|Gekker|Euler|2007}}}}</ref> <ref name="wife">{{cite web| url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Euler_Fuss_Eulogy.html| title = Eulogy of Euler by Fuss| accessdate =30 August 2006| last = Fuss| first = Nicolas}}</ref> <ref name=dartm>{{cite web| title = E212&nbsp;– Institutiones calculi differentialis cum eius usu in analysi finitorum ac doctrina serierum|publisher=Dartmouth|url=http://www.math.dartmouth.edu/~euler/pages/E212.html}}</ref> <ref name="Friedrich">{{harvnb|Dunham|1999|pp=xxiv–xxv}}</ref> <ref name='Digital Copy of "Letters to a German Princess"'>{{cite web|last=Euler|first=Leonhard|title=Letters to a German Princess on Diverse Subjects of Natural Philosophy|url=https://archive.org/details/letterseulertoa00eulegoog|publisher=Internet Archive, Digitzed by Google|accessdate=15 April 2013}}</ref> <ref name=gekker2>{{harvnb|Gekker|Euler|2007|p=[https://books.google.com/books?id=Ta9bz1wv79AC&pg=PA405 405]}}</ref> <ref name=AAAS>{{cite web|title=Book of Members, 1780–2010: Chapter E|url=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterE.pdf|publisher=American Academy of Arts and Sciences|accessdate=28 July 2014}}</ref> <ref name="euler">{{cite book|title=Leonhard Euler|author=A. Ya. Yakovlev|year=1983|publisher=Prosvesheniye|location=M.}}</ref> <ref name=novaacta>{{cite journal| year = 1783| title = Eloge de M. Leonhard Euler. Par M. Fuss| journal = Nova Acta Academia Scientarum Imperialis Petropolitanae | volume = 1| pages = 159–212 }}</ref> <ref name=condorcet>{{cite web| url = http://www.math.dartmouth.edu/~euler/historica/condorcet.html| title = Eulogy of Euler&nbsp;– Condorcet| accessdate =30 August 2006| author =Marquis de Condorcet}}</ref> <ref name=derbysh>{{cite book|last=Derbyshire|first=John|title=Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics|url=https://archive.org/details/primeobsessionbe00derb_046|year=2003|publisher=Joseph Henry Press|location=Washington, D.C.|page=[https://archive.org/details/primeobsessionbe00derb_046/page/n438 422]}}</ref> <ref name="Basel">{{cite book| last = Wanner| first = Gerhard|author2=Hairer, Ernst | title = Analysis by its history| edition = 1st|date=March 2005| publisher = Springer| page = 63}}</ref> <ref name=Boyer>{{cite book|title = A History of Mathematics|url = https://archive.org/details/historymathemati00boye_328|last= Boyer|first=Carl B.|author2=Merzbach, Uta C. |publisher= John Wiley & Sons|isbn= 0-471-54397-7|pages = [https://archive.org/details/historymathemati00boye_328/page/n458 439]–445|year = 1991}}</ref> <ref name="Feynman"> {{cite book |last= Feynman|first= Richard|title= The Feynman Lectures on Physics: Volume I|page=10 |chapter= Chapter 22: Algebra |date=June 1970}}</ref> <ref name=MathInt>{{cite journal | last= Wells | first= David | year= 1990 | title = Are these the most beautiful? | url= https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_summer-1990_12_3/page/37 | journal = Mathematical Intelligencer | volume = 12 | issue = 3 | pages= 37–41 | doi= 10.1007/BF03024015 }}<br />{{cite journal | last= Wells | first= David | year= 1988 | title = Which is the most beautiful? | url= https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_fall-1988_10_4/page/30 | journal = Mathematical Intelligencer | volume = 10 | issue = 4 | pages= 30–31 | doi= 10.1007/BF03023741 }}</ref> <ref name="analysis">{{harvnb|Dunham|1999|loc=Ch. 3, Ch. 4}}</ref> <ref name="numbertheory">{{harvnb|Dunham|1999|loc=Ch. 1, Ch. 4}}</ref> <ref name=caldwell>Caldwell, Chris. [http://primes.utm.edu/notes/by_year.html ''The largest known prime by year'']</ref> <ref name="bridge">{{cite journal| last = Alexanderson| first = Gerald|authorlink=Gerald L. Alexanderson|date=July 2006| title = Euler and Königsberg's bridges: a historical view| journal = Bulletin of the American Mathematical Society| doi = 10.1090/S0273-0979-06-01130-X| volume = 43| page = 567| issue = 4}}</ref> <ref name=cromw>{{cite book |first=Peter R. |last=Cromwell |title=Polyhedra |url=https://books.google.com/books?id=OJowej1QWpoC&pg=PA189 |year=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-66405-9 |pages=189–190}}</ref> <ref name=gibbons>{{cite book |first=Alan |last=Gibbons |title=Algorithmic Graph Theory |url=https://books.google.com/books?id=Be6t04pgggwC&pg=PA72 |year=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-28881-1 |page=72}}</ref> <ref name="Cauchy">{{cite journal|author=Cauchy, A. L.|year=1813|title=Recherche sur les polyèdres—premier mémoire|journal=[[Journal de l'École Polytechnique]]|volume= 9 (Cahier 16)|pages=66–86}}</ref> <ref name="Lhuillier">{{cite journal|author=L'Huillier, S.-A.-J.|title=Mémoire sur la polyèdrométrie|journal=Annales de Mathématiques|volume=3|year=1861|pages=169–189}}</ref> <ref name=yousch>{{cite book |url= |title=Dictionary of Scientific Biography |first=A P |last=Youschkevitch |year=1970–1990 |publisher=New York |isbn= |page= |quote= }}</ref> <ref name="optics">{{cite journal | author = Home, R. W. | year = 1988 | title = Leonhard Euler's 'Anti-Newtonian' Theory of Light | url = https://archive.org/details/sim_annals-of-science_1988-09_45_5/page/521 | journal = Annals of Science | volume = 45 | issue = 5 | pages = 521–533 | doi = 10.1080/00033798800200371 }}</ref> <ref name=euler2>{{cite journal|last=Euler|first=Leonhard|title=Principes généraux de l'état d'équilibre d'un fluide|trans_title=General principles of the state of equilibrium of a fluid|journal=Académie Royale des Sciences et des Belles-Lettres de Berlin, Mémoires|year=1757|volume=11|pages=217–273|url=http://arxiv-web3.library.cornell.edu/pdf/0802.2383.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709101929/https://arxiv-web3.library.cornell.edu/pdf/0802.2383.pdf|archive-date=9 July 2017|access-date=18 June 2017|url-status=dead}}</ref> <ref name="SIAM">{{cite journal | url=http://www.cs.purdue.edu/homes/wxg/EulerLect.pdf | title=Leonhard Euler: His Life, the Man, and His Work | last=Gautschi | first=Walter | journal=SIAM Review | year=2008 | volume=50 | issue=1 | pages=3–33 | doi=10.1137/070702710|bibcode = 2008SIAMR..50....3G }}</ref> <ref name="theology">{{cite journal| last = Euler| first = Leonhard | editor = Orell-Fussli| year = 1960| title = Rettung der Göttlichen Offenbahrung Gegen die Einwürfe der Freygeister| journal = Leonhardi Euleri Opera Omnia (series 3)| volume = 12 }}</ref> <ref name=dartm2>[http://math.dartmouth.edu/~euler/pages/E065.html E65 — Methodus... entry at Euler Archives]. Math.dartmouth.edu. Retrieved on 14 September 2011.</ref> }} ==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်များ== {{refbegin|60em}} * ''Lexikon der Naturwissenschaftler'', (2000), Heidelberg: Spektrum Akademischer Verlag. * {{cite book |first1=Nikolaĭ Nikolaevich |last1=Bogolyubov |author1-link=Nikolay Bogolyubov |first2=G. K. |last2=Mikhaĭlov |first3=Adolph Pavlovich |last3=Yushkevich |author3-link=Adolph P. Yushkevich |title=Euler and Modern Science |url=https://books.google.com/books?id=Ta9bz1wv79AC |year=2007 |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-564-5 |ref=harv |others=Translated by Robert Burns }} * {{cite book |first1=Robert E. |last1=Bradley |first2=Lawrence A. |last2=D'Antonio |first3=Charles Edward |last3=Sandifer |title=Euler at 300: An Appreciation |url=https://books.google.com/books?id=tK_KRmTf9nUC |year=2007 |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-565-2 }} * {{cite journal |last= Calinger |first=Ronald | year = 1996| title = Leonhard Euler: The First St. Petersburg Years (1727–1741)| journal = Historia Mathematica| volume = 23| issue = 2| pages= 121–166 | doi = 10.1006/hmat.1996.0015 |ref=harv}} * Ronald Calinger, ''Leonhard Euler: Mathematical Genius in the Enlightenment'', [[:en:Princeton University Press|Princeton University Press]], 2016. * {{cite book |first=S. S. |last=Demidov |chapter=Treatise on the differential calculus |chapterurl=https://books.google.com/books?id=UdGBy8iLpocC&pg=PA191 |editor1-first=Ivor |editor1-last=Grattan-Guinness |editor1-link=Ivor Grattan-Guinness |title=Landmark Writings in Western Mathematics 1640–1940 |url=https://books.google.com/books?id=UdGBy8iLpocC |year=2005 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-045744-4 |pages=191–8 |ref={{harvid|Grattan-Guinness|2005}} }} * {{cite book |authorlink=:en:William Dunham (mathematician) |first=William |last=Dunham |title=Euler: The Master of Us All |url=https://books.google.com/books?id=uKOVNvGOkhQC |year=1999 |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-328-3 |ref=harv }} * {{cite book |first=William |last=Dunham |title=The Genius of Euler: Reflections on his Life and Work |url=https://books.google.com/books?id=A6by_UpQikIC |year=2007 |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-558-4 }} * {{cite journal |last=Fraser |first=Craig G. |title=Leonhard Euler's 1744 book on the calculus of variations |url=https://books.google.com/books?id=UdGBy8iLpocC&pg=PA168 |isbn=9780080457444 |date=2005-02-11 }} In {{harvnb|Grattan-Guinness|2005|pp=168–80}} * {{cite journal |last=Gladyshev |first=Georgi P. |title=Leonhard Euler's methods and ideas live on in the thermodynamic hierarchical theory of biological evolution |journal=International Journal of Applied Mathematics & Statistics (IJAMAS) |volume=11 |issue=N07 |year=2007 |url=http://ceser.in/ceserp/index.php/ijamas/article/view/1014 }} Special Issue on Leonhard Paul Euler's: Mathematical Topics and Applications. * {{cite journal | title= Leonhard Euler: his life, the man, and his works | author= Gautschi, Walter | authorlink= :en:Walter Gautschi | year= 2008 | journal= SIAM Review | volume= 50 | issue= 1 | pages= 3–33 | doi= 10.1137/070702710 | bibcode= 2008SIAMR..50....3G | url= http://www.cs.purdue.edu/homes/wxg/EulerLect.pdf }} * Hascher, Xavier and Papadopoulos, Athanase (editors). 2015. '' Leonhard Euler : Mathématicien, physicien et théoricien de la musique', Paris, CNRS Editions, 2015, 516 p. ({{isbn|978-2-271-08331-9}}) * Heimpell, Hermann, Theodor Heuss, Benno Reifenberg (editors). 1956. ''Die großen Deutschen'', volume 2, Berlin: Ullstein Verlag. * {{cite journal | last1 = Krus | first1 = D. J. | date = November 2001 | title = Is the normal distribution due to Gauss? Euler, his family of gamma functions, and their place in the history of statistics | url = http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm | journal = Quality & Quantity | volume = 35 | issue = 4 | pages = 445–6 | doi = 10.1023/A:1012226622613 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm |access-date=20 June 2017 |archive-date=10 February 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060210125807/http://www.visualstatistics.net/Statistics/Euler/Euler.htm }} * {{cite book |first=Paul J. |last=Nahin |title=Dr. Euler's Fabulous Formula: Cures Many Mathematical Ills |url=https://books.google.com/books?id=46oBiMZ7aZMC |year=2006 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-11822-2 }} * {{cite book |last=du Pasquier |first=Louis-Gustave |title=Leonhard Euler And His Friends |publisher=CreateSpace |others=Translated by John S.D. Glaus |year=2008 |isbn=1-4348-3327-5 }} * {{cite journal |last=Reich |first=Karin |title='Introduction' to analysis |url=https://books.google.com/books?id=UdGBy8iLpocC&pg=PA181 |isbn=9780080457444 |date=2005-02-11 }} In {{harvnb|Grattan-Guinness|2005|pp=181–90}} * {{cite book |first=David S. |last=Richeson |title=Euler's Gem: The Polyhedron Formula and the Birth of Topology |url=https://books.google.com/books?id=KUYLhOVkaV4C |year=2011 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-12677-7 }} * {{cite book |first=C. Edward |last=Sandifer |title=The Early Mathematics of Leonhard Euler |url=https://books.google.com/books?id=CvBxLr_0uBQC |year=2007 |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-559-1 }} * {{cite book |first=C. Edward |last=Sandifer |title=How Euler Did It |url=https://books.google.com/books?id=sohHs7ExOsYC |year=2007 |publisher=Mathematical Association of America |isbn=978-0-88385-563-8 }} * {{cite book |last=Simmons |first=J. |title=The giant book of scientists: The 100 greatest minds of all time |publisher=The Book Company |location=Sydney |year=1996 |isbn=1863096477 }} * {{cite book |last=Singh |first=Simon |authorlink=:en:Simon Singh |title=[[:en:Fermat's Last Theorem (book)|Fermat's Last Theorem]]|publisher=Fourth Estate |location=New York |year=1997 |isbn=1-85702-669-1 }} * {{cite book |last=Thiele |first=Rüdiger |chapter=The mathematics and science of Leonhard Euler |editor1-first=Michael |editor1-last=Kinyon |editor2-first=Glen |editor2-last=van Brummelen |title=Mathematics and the Historian's Craft: The Kenneth O. May Lectures |chapterurl=https://books.google.com/books?id=3ZTedZtwYMoC&pg=PA81+ |year=2005 |publisher=Springer |isbn=978-0-387-25284-1 |pages=81–140 }} * {{cite journal |date=November 1983 | title = A Tribute to Leohnard Euler 1707–1783 | journal = [[:en:Mathematics Magazine|Mathematics Magazine]] | volume = 56 | issue = 5}} * {{cite book |first=John |last=Derbyshire |title=[[:en:Prime Obsession|Prime Obsession: Bernhard Riemann and the Greatest Unsolved Problem in Mathematics]] |location=Washington, DC |publisher=John Henry Press |year=2003 |isbn=0-309-08549-7}}. {{refend}} ==ပြင်ပလင့်များ== {{Sister project links| wikt=no | commons=no | b=no | n=no | q=Leonhard Euler | s=Author:Leonhard Euler | v=no | voy=no | species=no | d=q7604}} * [http://www.leonhardeuler.com/ LeonhardEuler.com] * {{ScienceWorldBiography | urlname=Euler | title=Euler, Leonhard (1707–1783)}} * [http://www.britannica.com/eb/article-9033216/Leonhard-Euler Encyclopædia Britannica article] * {{MathGenealogy|id=38586}} * [http://www.maa.org/news/howeulerdidit.html How Euler did it] contains columns explaining how Euler solved various problems * [http://www.eulerarchive.org/ Euler Archive] * [http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_EULER_1_2 Leonhard Euler – Œuvres complètes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513144319/http://portail.mathdoc.fr/cgi-bin/oetoc?id=OE_EULER_1_2 |date=13 May 2013 }} Gallica-Math * [https://web.archive.org/web/20110520092329/http://www.leonhard-euler.ch/ Euler Committee of the Swiss Academy of Sciences] * [http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/References/Euler.html References for Leonhard Euler] * [http://www.euler-2007.ch/en/index.htm Euler Tercentenary 2007] * [http://www.eulersociety.org/ The Euler Society] * [http://www.math.dartmouth.edu/~euler/historica/family-tree.html Euler Family Tree] * [http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ Euler's Correspondence with Frederick the Great, King of Prussia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110518054936/http://friedrich.uni-trier.de/oeuvres/20/219/ |date=18 May 2011 }} * {{MacTutor Biography|id=Euler}} * [http://euler413.narod.ru/ Euler Quartic Conjecture] * [http://digitalcollections.ucsc.edu/cdm/search/collection/p265101coll10/searchterm/Leonhard%20Euler/order/title Portrait of Leonhard Euler from the Lick Observatory Records Digital Archive, UC Santa Cruz Library's Digital Collections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170313063902/http://digitalcollections.ucsc.edu/cdm/search/collection/p265101coll10/searchterm/Leonhard%20Euler/order/title |date=13 March 2017 }} * Euler's (1769–1771) [http://lhldigital.lindahall.org/cdm/search/searchterm/Euler%2C%20Leonhard%2C%201707-1783.!dioptricae/field/creato!title/mode/exact!all/conn/and!and/order/nosort ''Dioptricae, 3 vols.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170330072318/http://lhldigital.lindahall.org/cdm/search/searchterm/Euler%2C%20Leonhard%2C%201707-1783.!dioptricae/field/creato!title/mode/exact!all/conn/and!and/order/nosort |date=30 March 2017 }} – digital facsimile from the [[Linda Hall Library]] {{Lifetime|၁၇၀၇|၁၇၈၃}} [[Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ]] [[Category:ဆွစ် သင်္ချာပညာရှင်များ]] p6ns15wokfbw6003s7khrz6ockdk81x 10 59494 1060060 283230 2026-10-25T08:10:46Z Dr Lotus Black 31011 1060060 wikitext text/x-wiki {{Infobox | titlestyle = padding-bottom:0.15em; | title = {{{title|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | captionstyle = padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf; | caption = {{{caption|}}} | labelstyle = padding:0.2em 0.5em<!--(to keep longer labels distinct from following data)--> 0 0.1em;line-height:1.2em; <!--(modified {{longitem}})--> | label1 = သက်တမ်း | data1 = {{{age|}}} | label2 = တည်နေရာ | data2 = {{{location|}}} | label3 = ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု{{allow wrap|ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု}} | data3 = {{{ascension|}}} | label4 = တိမ်းစောင်းမှု | data4 = {{{declination|}}} | label5 = စနစ်ထုထည် | data5 = {{{system_mass|}}} | label6 = အနီးဆုံးကြယ် | data6 = {{{neareststar|}}} | label7 = {{nowrap|အနီးဆုံးသိရသည့်}} {{nowrap|ဂြိုဟ်စနစ်}} | data7 = {{{nearestplanetary|}}} <!------------------ Planetary system ---------------------> | class8 = navbox-abovebelow | header8 = {{#if:{{{semimajoraxis|}}}{{{protoplanetarydisc|}}}{{{Kuiper_cliff|}}}{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} |Planetary system}} | label9 = {{nowrap|Semi-major axis}} of outer&nbsp;{{#if:{{{noknown_planets|}}}||known&nbsp;}}planet {{#if:{{{outerplanetname|}}}|{{nobold|({{{outerplanetname}}})}}}} | data9 = {{{semimajoraxis|}}} | label10 = [[Protoplanetary disk|{{allow wrap|Proto-planetary disc}}]]&nbsp;size | data10 = {{{protoplanetarydisc|}}} | label11 = {{nowrap|ခိုက်ပါး ခါးပတ်သို့အကွာအဝေး}} | data11 = {{{Kuiper_cliff|}}} <!------------Populations--------------> | header12 = {{#if:{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} | <div style="text-align:center;padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf;">Populations</div> }} | label13 = {{#if:{{{noknown_stars|}}} |ကြယ်များ |Known stars}} | data13 = {{{stars|}}} | label14 = {{#if:{{{noknown_planets|}}} |ဂြိုဟ်များ |Known planets}} | data14 = {{{planets|}}} | label15 = ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ{{allow wrap|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ}} | data15 = {{{dwarfplanets|}}} | label16 = အရန်ဂြိုဟ်များ|{{allow wrap|အရန်ဂြိုဟ်များ}} | data16 = {{{satellites|}}} | label17 = ဂြိုဟ်သိမ်များ | data17 = {{{minorplanets|}}} | label18 = ကြယ်တံခွန်များ | data18 = {{{comets|}}} | label19 = လုံးဝန်းသောဂြိုဟ်ရံလများ | data19 = {{{roundsat|}}} <!------------- Orbit about Galactic Center ---------------> | class20 = navbox-abovebelow | header20 = {{#if:{{{inclination|}}}{{{galacticcenter|}}}{{{orbitalspeed|}}}{{{orbitalperiod|}}} |{{nowrap|Orbit about [[Galactic Center]]}} }} | label21 = {{nowrap|[[Invariable plane|Invariable]]-to-}}[[Galactic plane|{{allow wrap|galactic plane}}]] inclination | data21 = {{{inclination|}}} | label22 = ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့&nbsp;အကွာအဝေး | data22 = {{{galacticcenter|}}} | label23 = လည်ပတ်မှုအမြန်နှုန်း | data23 = {{{orbitalspeed|}}} | label24 = လည်ပတ်ကြာမြင့်ချိန် | data24 = {{{orbitalperiod|}}} <!-------------------- Star-related -----------------------> | class25 = navbox-abovebelow | header25 = {{#if:{{{spectral|}}}{{{variable|}}}{{{frostline|}}}{{{heliopause|}}}{{{hillsphere|}}} |Star-related properties}} | label26 = စတီလာအမျိုးအစား | data26 = {{{spectral|}}} | label27 = ပြောင်းလဲနေသောကြယ် | data27 = {{{variable|}}} | label28 = နှင်းခဲတန်း | data28 = {{{frostline|}}} | label29 = ဟီလီယိုပေါ့စ်ဆီသို့အကွာအဝေး | data29 = {{{heliopause|}}} | label30 = ဟေးလ်လုံးဝန်း အချင်းဝက် | data30 = {{{hillsphere|}}} }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> qs6x9xhtxapeng5hmal874lyzpi8vrr 1060061 1060060 2026-10-25T08:16:09Z Dr Lotus Black 31011 1060061 wikitext text/x-wiki {{Infobox | titlestyle = padding-bottom:0.15em; | title = {{{title|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | captionstyle = padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf; | caption = {{{caption|}}} | labelstyle = padding:0.2em 0.5em<!--(to keep longer labels distinct from following data)--> 0 0.1em;line-height:1.2em; <!--(modified {{longitem}})--> | label1 = သက်တမ်း | data1 = {{{age|}}} | label2 = တည်နေရာ | data2 = {{{location|}}} | label3 = ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု{{allow wrap|ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု}} | data3 = {{{ascension|}}} | label4 = တိမ်းစောင်းမှု | data4 = {{{declination|}}} | label5 = စနစ်ထုထည် | data5 = {{{system_mass|}}} | label6 = အနီးဆုံးကြယ် | data6 = {{{neareststar|}}} | label7 = {{nowrap|အနီးဆုံးသိရသည့်}} {{nowrap|ဂြိုဟ်စနစ်}} | data7 = {{{nearestplanetary|}}} <!------------------ Planetary system ---------------------> | class8 = navbox-abovebelow | header8 = {{#if:{{{semimajoraxis|}}}{{{protoplanetarydisc|}}}{{{Kuiper_cliff|}}}{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} |Planetary system}} | label9 = {{nowrap|Semi-major axis}} of outer&nbsp;{{#if:{{{noknown_planets|}}}||known&nbsp;}}planet {{#if:{{{outerplanetname|}}}|{{nobold|({{{outerplanetname}}})}}}} | data9 = {{{semimajoraxis|}}} | label10 = [[Protoplanetary disk|{{allow wrap|Proto-planetary disc}}]]&nbsp;size | data10 = {{{protoplanetarydisc|}}} | label11 = {{nowrap|ခိုက်ပါး ခါးပတ်သို့အကွာအဝေး}} | data11 = {{{Kuiper_cliff|}}} <!------------Populations--------------> | header12 = {{#if:{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} | <div style="text-align:center;padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf;">Populations</div> }} | label13 = {{#if:{{{noknown_stars|}}} |ကြယ်များ |Known stars}} | data13 = {{{stars|}}} | label14 = {{#if:{{{noknown_planets|}}} |ဂြိုဟ်များ |Known planets}} | data14 = {{{planets|}}} | label15 = ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ{{allow wrap|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ}} | data15 = {{{dwarfplanets|}}} | label16 = အရန်ဂြိုဟ်များ|{{allow wrap|အရန်ဂြိုဟ်များ}} | data16 = {{{satellites|}}} | label17 = ဂြိုဟ်ငယ်များ | data17 = {{{minorplanets|}}} | label18 = ကြယ်တံခွန်များ | data18 = {{{comets|}}} | label19 = လုံးဝန်းသောဂြိုဟ်ရံလများ | data19 = {{{roundsat|}}} <!------------- Orbit about Galactic Center ---------------> | class20 = navbox-abovebelow | header20 = {{#if:{{{inclination|}}}{{{galacticcenter|}}}{{{orbitalspeed|}}}{{{orbitalperiod|}}} |{{nowrap|Orbit about [[Galactic Center]]}} }} | label21 = {{nowrap|[[Invariable plane|Invariable]]-to-}}[[Galactic plane|{{allow wrap|galactic plane}}]] inclination | data21 = {{{inclination|}}} | label22 = ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့&nbsp;အကွာအဝေး | data22 = {{{galacticcenter|}}} | label23 = လည်ပတ်မှုအမြန်နှုန်း | data23 = {{{orbitalspeed|}}} | label24 = လည်ပတ်ကြာမြင့်ချိန် | data24 = {{{orbitalperiod|}}} <!-------------------- Star-related -----------------------> | class25 = navbox-abovebelow | header25 = {{#if:{{{spectral|}}}{{{variable|}}}{{{frostline|}}}{{{heliopause|}}}{{{hillsphere|}}} |Star-related properties}} | label26 = စတီလာအမျိုးအစား | data26 = {{{spectral|}}} | label27 = ပြောင်းလဲနေသောကြယ် | data27 = {{{variable|}}} | label28 = နှင်းခဲတန်း | data28 = {{{frostline|}}} | label29 = ဟီလီယိုပေါ့စ်ဆီသို့အကွာအဝေး | data29 = {{{heliopause|}}} | label30 = ဟေးလ်လုံးဝန်း အချင်းဝက် | data30 = {{{hillsphere|}}} }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> lrq2gjcxdk1onm5a8x3me2yor296vla 1060062 1060061 2026-10-25T08:18:11Z Dr Lotus Black 31011 1060062 wikitext text/x-wiki {{Infobox | titlestyle = padding-bottom:0.15em; | title = {{{title|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | captionstyle = padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf; | caption = {{{caption|}}} | labelstyle = padding:0.2em 0.5em<!--(to keep longer labels distinct from following data)--> 0 0.1em;line-height:1.2em; <!--(modified {{longitem}})--> | label1 = သက်တမ်း | data1 = {{{age|}}} | label2 = တည်နေရာ | data2 = {{{location|}}} | label3 = ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု{{allow wrap|ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု}} | data3 = {{{ascension|}}} | label4 = တိမ်းစောင်းမှု | data4 = {{{declination|}}} | label5 = စနစ်ထုထည် | data5 = {{{system_mass|}}} | label6 = အနီးဆုံးကြယ် | data6 = {{{neareststar|}}} | label7 = {{nowrap|အနီးဆုံးသိရသည့်}} {{nowrap|ဂြိုဟ်စနစ်}} | data7 = {{{nearestplanetary|}}} <!------------------ Planetary system ---------------------> | class8 = navbox-abovebelow | header8 = {{#if:{{{semimajoraxis|}}}{{{protoplanetarydisc|}}}{{{Kuiper_cliff|}}}{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} |Planetary system}} | label9 = {{nowrap|Semi-major axis}} of outer&nbsp;{{#if:{{{noknown_planets|}}}||known&nbsp;}}planet {{#if:{{{outerplanetname|}}}|{{nobold|({{{outerplanetname}}})}}}} | data9 = {{{semimajoraxis|}}} | label10 = [[Protoplanetary disk|{{allow wrap|Proto-planetary disc}}]]&nbsp;size | data10 = {{{protoplanetarydisc|}}} | label11 = {{nowrap|ခိုက်ပါး ခါးပတ်သို့အကွာအဝေး}} | data11 = {{{Kuiper_cliff|}}} <!------------Populations--------------> | header12 = {{#if:{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} | <div style="text-align:center;padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf;">Populations</div> }} | label13 = {{#if:{{{noknown_stars|}}} |ကြယ်များ |Known stars}} | data13 = {{{stars|}}} | label14 = {{#if:{{{noknown_planets|}}} |ဂြိုဟ်များ |Known planets}} | data14 = {{{planets|}}} | label15 = ဂြိုဟ်သိမ်{{allow wrap|ဂြိုဟ်သိမ်များ}} | data15 = {{{dwarfplanets|}}} | label16 = အရန်ဂြိုဟ်များ|{{allow wrap|အရန်ဂြိုဟ်များ}} | data16 = {{{satellites|}}} | label17 = ဂြိုဟ်ငယ်များ | data17 = {{{minorplanets|}}} | label18 = ကြယ်တံခွန်များ | data18 = {{{comets|}}} | label19 = လုံးဝန်းသောဂြိုဟ်ရံလများ | data19 = {{{roundsat|}}} <!------------- Orbit about Galactic Center ---------------> | class20 = navbox-abovebelow | header20 = {{#if:{{{inclination|}}}{{{galacticcenter|}}}{{{orbitalspeed|}}}{{{orbitalperiod|}}} |{{nowrap|Orbit about [[Galactic Center]]}} }} | label21 = {{nowrap|[[Invariable plane|Invariable]]-to-}}[[Galactic plane|{{allow wrap|galactic plane}}]] inclination | data21 = {{{inclination|}}} | label22 = ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့&nbsp;အကွာအဝေး | data22 = {{{galacticcenter|}}} | label23 = လည်ပတ်မှုအမြန်နှုန်း | data23 = {{{orbitalspeed|}}} | label24 = လည်ပတ်ကြာမြင့်ချိန် | data24 = {{{orbitalperiod|}}} <!-------------------- Star-related -----------------------> | class25 = navbox-abovebelow | header25 = {{#if:{{{spectral|}}}{{{variable|}}}{{{frostline|}}}{{{heliopause|}}}{{{hillsphere|}}} |Star-related properties}} | label26 = စတီလာအမျိုးအစား | data26 = {{{spectral|}}} | label27 = ပြောင်းလဲနေသောကြယ် | data27 = {{{variable|}}} | label28 = နှင်းခဲတန်း | data28 = {{{frostline|}}} | label29 = ဟီလီယိုပေါ့စ်ဆီသို့အကွာအဝေး | data29 = {{{heliopause|}}} | label30 = ဟေးလ်လုံးဝန်း အချင်းဝက် | data30 = {{{hillsphere|}}} }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 6pt291rxquh0vp2u3e6oc95zn47s9gt 1060063 1060062 2026-10-25T08:20:10Z Dr Lotus Black 31011 1060063 wikitext text/x-wiki {{Infobox | titlestyle = padding-bottom:0.15em; | title = {{{title|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | captionstyle = padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf; | caption = {{{caption|}}} | labelstyle = padding:0.2em 0.5em<!--(to keep longer labels distinct from following data)--> 0 0.1em;line-height:1.2em; <!--(modified {{longitem}})--> | label1 = သက်တမ်း | data1 = {{{age|}}} | label2 = တည်နေရာ | data2 = {{{location|}}} | label3 = ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု{{allow wrap|ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု}} | data3 = {{{ascension|}}} | label4 = တိမ်းစောင်းမှု | data4 = {{{declination|}}} | label5 = စနစ်ထုထည် | data5 = {{{system_mass|}}} | label6 = အနီးဆုံးကြယ် | data6 = {{{neareststar|}}} | label7 = {{nowrap|အနီးဆုံးသိရသည့်}} {{nowrap|ဂြိုဟ်စနစ်}} | data7 = {{{nearestplanetary|}}} <!------------------ Planetary system ---------------------> | class8 = navbox-abovebelow | header8 = {{#if:{{{semimajoraxis|}}}{{{protoplanetarydisc|}}}{{{Kuiper_cliff|}}}{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} |Planetary system}} | label9 = {{nowrap|Semi-major axis}} of outer&nbsp;{{#if:{{{noknown_planets|}}}||known&nbsp;}}planet {{#if:{{{outerplanetname|}}}|{{nobold|({{{outerplanetname}}})}}}} | data9 = {{{semimajoraxis|}}} | label10 = [[Protoplanetary disk|{{allow wrap|Proto-planetary disc}}]]&nbsp;size | data10 = {{{protoplanetarydisc|}}} | label11 = {{nowrap|ခိုက်ပါး ခါးပတ်သို့အကွာအဝေး}} | data11 = {{{Kuiper_cliff|}}} <!------------Populations--------------> | header12 = {{#if:{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} | <div style="text-align:center;padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf;">Populations</div> }} | label13 = {{#if:{{{noknown_stars|}}} |ကြယ်များ |Known stars}} | data13 = {{{stars|}}} | label14 = {{#if:{{{noknown_planets|}}} |ဂြိုဟ်များ |Known planets}} | data14 = {{{planets|}}} | label15 = ဂြိုဟ်သိမ်များ | data15 = {{{dwarfplanets|}}} | label16 = အရန်ဂြိုဟ်များ|{{allow wrap|အရန်ဂြိုဟ်များ}} | data16 = {{{satellites|}}} | label17 = ဂြိုဟ်ငယ်များ | data17 = {{{minorplanets|}}} | label18 = ကြယ်တံခွန်များ | data18 = {{{comets|}}} | label19 = လုံးဝန်းသောဂြိုဟ်ရံလများ | data19 = {{{roundsat|}}} <!------------- Orbit about Galactic Center ---------------> | class20 = navbox-abovebelow | header20 = {{#if:{{{inclination|}}}{{{galacticcenter|}}}{{{orbitalspeed|}}}{{{orbitalperiod|}}} |{{nowrap|Orbit about [[Galactic Center]]}} }} | label21 = {{nowrap|[[Invariable plane|Invariable]]-to-}}[[Galactic plane|{{allow wrap|galactic plane}}]] inclination | data21 = {{{inclination|}}} | label22 = ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့&nbsp;အကွာအဝေး | data22 = {{{galacticcenter|}}} | label23 = လည်ပတ်မှုအမြန်နှုန်း | data23 = {{{orbitalspeed|}}} | label24 = လည်ပတ်ကြာမြင့်ချိန် | data24 = {{{orbitalperiod|}}} <!-------------------- Star-related -----------------------> | class25 = navbox-abovebelow | header25 = {{#if:{{{spectral|}}}{{{variable|}}}{{{frostline|}}}{{{heliopause|}}}{{{hillsphere|}}} |Star-related properties}} | label26 = စတီလာအမျိုးအစား | data26 = {{{spectral|}}} | label27 = ပြောင်းလဲနေသောကြယ် | data27 = {{{variable|}}} | label28 = နှင်းခဲတန်း | data28 = {{{frostline|}}} | label29 = ဟီလီယိုပေါ့စ်ဆီသို့အကွာအဝေး | data29 = {{{heliopause|}}} | label30 = ဟေးလ်လုံးဝန်း အချင်းဝက် | data30 = {{{hillsphere|}}} }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> 54zw2014s9cfs113eowly35x3q2iopa 1060064 1060063 2026-10-25T08:23:34Z Dr Lotus Black 31011 1060064 wikitext text/x-wiki {{Infobox | titlestyle = padding-bottom:0.15em; | title = {{{title|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{image_alt|}}}}} | captionstyle = padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf; | caption = {{{caption|}}} | labelstyle = padding:0.2em 0.5em<!--(to keep longer labels distinct from following data)--> 0 0.1em;line-height:1.2em; <!--(modified {{longitem}})--> | label1 = သက်တမ်း | data1 = {{{age|}}} | label2 = တည်နေရာ | data2 = {{{location|}}} | label3 = ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု{{allow wrap|ညာဘက်နိမ့်ဆင်းမှု}} | data3 = {{{ascension|}}} | label4 = တိမ်းစောင်းမှု | data4 = {{{declination|}}} | label5 = စနစ်ထုထည် | data5 = {{{system_mass|}}} | label6 = အနီးဆုံး[[ကြယ်]] | data6 = {{{neareststar|}}} | label7 = {{nowrap|အနီးဆုံးသိရသည့်}} {{nowrap|ဂြိုဟ်စနစ်}} | data7 = {{{nearestplanetary|}}} <!------------------ Planetary system ---------------------> | class8 = navbox-abovebelow | header8 = {{#if:{{{semimajoraxis|}}}{{{protoplanetarydisc|}}}{{{Kuiper_cliff|}}}{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} |Planetary system}} | label9 = {{nowrap|Semi-major axis}} of outer&nbsp;{{#if:{{{noknown_planets|}}}||known&nbsp;}}planet {{#if:{{{outerplanetname|}}}|{{nobold|({{{outerplanetname}}})}}}} | data9 = {{{semimajoraxis|}}} | label10 = [[Protoplanetary disk|{{allow wrap|Proto-planetary disc}}]]&nbsp;size | data10 = {{{protoplanetarydisc|}}} | label11 = {{nowrap|ခိုက်ပါး ခါးပတ်သို့အကွာအဝေး}} | data11 = {{{Kuiper_cliff|}}} <!------------Populations--------------> | header12 = {{#if:{{{stars|}}}{{{planets|}}}{{{dwarfplanets|}}}{{{satellites|}}}{{{minorplanets|}}}{{{comets|}}}{{{roundsat|}}} | <div style="text-align:center;padding-bottom:0.15em;border-bottom:1px solid #ccf;">Populations</div> }} | label13 = {{#if:{{{noknown_stars|}}} |ကြယ်များ |Known stars}} | data13 = {{{stars|}}} | label14 = {{#if:{{{noknown_planets|}}} |ဂြိုဟ်များ |Known planets}} | data14 = {{{planets|}}} | label15 = [[ဂြိုဟ်သိမ်]]များ | data15 = {{{dwarfplanets|}}} | label16 = အရန်ဂြိုဟ်များ|{{allow wrap|အရန်ဂြိုဟ်များ}} | data16 = {{{satellites|}}} | label17 = [[ဂြိုဟ်ငယ်]]များ | data17 = {{{minorplanets|}}} | label18 = [[ကြယ်တံခွန်]]များ | data18 = {{{comets|}}} | label19 = လုံးဝန်းသောဂြိုဟ်ရံလများ | data19 = {{{roundsat|}}} <!------------- Orbit about Galactic Center ---------------> | class20 = navbox-abovebelow | header20 = {{#if:{{{inclination|}}}{{{galacticcenter|}}}{{{orbitalspeed|}}}{{{orbitalperiod|}}} |{{nowrap|Orbit about [[Galactic Center]]}} }} | label21 = {{nowrap|[[Invariable plane|Invariable]]-to-}}[[Galactic plane|{{allow wrap|galactic plane}}]] inclination | data21 = {{{inclination|}}} | label22 = ဂယ်လက်တစ်ဗဟိုသို့&nbsp;အကွာအဝေး | data22 = {{{galacticcenter|}}} | label23 = လည်ပတ်မှုအမြန်နှုန်း | data23 = {{{orbitalspeed|}}} | label24 = လည်ပတ်ကြာမြင့်ချိန် | data24 = {{{orbitalperiod|}}} <!-------------------- Star-related -----------------------> | class25 = navbox-abovebelow | header25 = {{#if:{{{spectral|}}}{{{variable|}}}{{{frostline|}}}{{{heliopause|}}}{{{hillsphere|}}} |Star-related properties}} | label26 = စတီလာအမျိုးအစား | data26 = {{{spectral|}}} | label27 = ပြောင်းလဲနေသောကြယ် | data27 = {{{variable|}}} | label28 = နှင်းခဲတန်း | data28 = {{{frostline|}}} | label29 = ဟီလီယိုပေါ့စ်ဆီသို့အကွာအဝေး | data29 = {{{heliopause|}}} | label30 = ဟေးလ်လုံးဝန်း အချင်းဝက် | data30 = {{{hillsphere|}}} }}<noinclude>{{Documentation}}</noinclude> ksoam95amo9vtnmgip6hxxavt2xpt57 0 62651 1060067 825521 2026-10-25T08:53:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060067 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = NGC 5001 | image = [[File:NGC5001 - SDSS DR14.jpg|250px]] | alt = NGC 5001 | caption = [[Sloan Digital Sky Survey|SDSS]] image of NGC 5001 | epoch = [[J2000]] | pronounce = | constellation name = [[အာရှာ မေဂျာ]] | ra = {{RA|13|09|33.1}}<ref name="NASA/IPAC"/> | dec = {{DEC|+53|29|39}}<ref name="NASA/IPAC"/> | z = {{val|0.030311|0.000113}}<ref name="NASA/IPAC"/> | h_radial_v = {{val|9087|34|u=km/s}}<ref name="NASA/IPAC"/> | gal_v = {{val|9184|34|u=km/s}}<ref name="NASA/IPAC"/> | dist_pc = <!--{{convert|000|+/-|00|kpc|kly|abbr=on|lk=on}}{{hub|0.73}}--> | dist_ly = <!--{{convert|000|+/-|00|kly|kpc|abbr=on|lk=on}}{{hub|0.73}}--> | group_cluster = | type = SBb<ref name=LEDA>{{cite web|url=http://leda.univ-lyon1.fr/ledacat.cgi?o=NGC%205001|title=Search specification: NGC 5001|work=HyperLeda|publisher=Université Claude Bernard Lyon 1|accessdate=2021-03-19}}</ref> | mass = <!-- In solar masses --> <!--{{Val|0|e=0}}--> | mass_light_ratio = <!-- In solar units --> | size = <!-- In light years --> | stars = | appmag_v = 12.829 | absmag_v = -22.74 | size_v = 1.3{{prime}} × 0.4{{prime}}<ref name="NASA/IPAC"/> | notes = | names = [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 8243, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] 9-22-22, ZWG 271.20, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 45631 and [[IRAS]] 13074+5345 | references = NASA/IPAC extragalactic datatbase, http://spider.seds.org/ }} '''NGC 5001''' သည် [[အာရှာ မေဂျာ]] ကြယ်စုတန်းမှ [[ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ]]ဖြစ်သည်။ ယင်းအား မေ ၁ ၁၈၃၁ တွင် [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂလက်ဆီသည် ကမ္ဘာမြေမှ ၁၃၀ [[မီလီယံ]] [[Parsec]] ကွာဝေးသည်။<ref name=NASA/IPAC>{{cite web|title=Object No. 1 - NGC 5001|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+5001&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES|website=NASA/IPAC extragalactic database|publisher=NASA/IPAC|accessdate=2 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207174302/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+5001&extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES|archive-date=7 December 2019|url-status=dead}}</ref><ref name=Seds>{{cite web|title=Revised NGC Data for NGC 5001|url=http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC5001|website=Seds|accessdate=2 October 2015}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Ngc55}} [[ကဏ္ဍ:အာရှာ မေဂျာ (ကြယ်စုတန်း)]] {{Spiral-galaxy-stub}} 172fuon7xu9b2jjo1h7og20ewifpaiu 0 63386 1060017 1037066 2026-10-25T01:51:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060017 wikitext text/x-wiki {{Coord|14|5|15|S|75|45|48|W|type:landmark|display=title}} [[File:Huacachina_Oasis_Panorama.JPG|thumb|ပီရူးနိုင်ငံ၊ ဟွာကာချီနာ အိုအေစစ် မြင်ကွင်းကျယ်ပုံ]] '''ဟွာကာချီနာ'''သည် [[ပီရူးနိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ဘက်တွင်ရှိသော ရွာတစ်ရွာဖြစ်ပြီး သဲသောင်ခုံများဝန်းရံထားသည့် အိုအေစစ်ငယ်ပတ်လည်တွင် တည်ထားသော ရွာကလေးတစ်ရွာ ဖြစ်သည်။ ထိုရွာကလေးသည်  Ica Province တွင် တည်ရှိပြီး Ica District ၏ မြို့တော် Ica နှင့် ငါးကီလိုမီတာခန့် ကွာဝေးသည်။<ref>[http://www.atlasobscura.com/places/huacachina-oasis Atlas Obscure: Huacachina]</ref> အဆိုပါ အိုအေစစ်ကို ပီရူးနိုင်ငံသုံးငွေကြေးဖြစ်သော 50 Nuevo Sol ငွေစက္ကူ၏ ကျောဘက်တွင် ရေးဆွဲဖော်ပြခဲ့သည်။ ဟွာကာချီနာတွင် အမြဲတမ်းနေသော လူဦးရေ ၁၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်သာ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.discoverychannel.com.au/images/huacachina-oasis-peru/ |title=Discovery Channel Australia: Huacachina |access-date=27 March 2016 |archive-date=23 October 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161023193326/http://www.discoverychannel.com.au/images/huacachina-oasis-peru/ |url-status=dead }}</ref> သို့ပေမယ်လည်း နှစ်စဉ် ခရီးသွားဦးရေ တစ်သောင်းခန့် လည်ပတ်လေ့ရှိသည်။ ဟွာကာချီနာကို သဲကန္တာရအတွင်း သေးငယ်သော သဘာဝရေကန်နံဘေးတွင် တည်ဆောင်ထားခဲ့သည်။  "အမေရိက၏ အိုအေစစ်"ဟု ခေါ်ကြပြီး မြို့တော် Ica အနီးမှ ဒေသခံ မိသားစုများအတွက် အပန်းဖြေနေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး သဲသောင်ပြင်စကိတ်စီးခြင်း(sandboarding)နှင့် ပေပေါင်း ရာကျော်အမြင့်ထိ စီး၍ရသော သဲသောင်ပြင်ကားမောင်းခြင်း(dune buggy) စသော အားကစားများသည် လည်ပတ်သူ ခရီးသွားများ၏ စိတ်ကို များစွာဆွဲဆောင်စေခဲ့သည်။ ဒဏ္ဍာရီများတွင် လှပသော ဌာနေလူမျိုး မင်းသမီးလေး ရေချိုးနေသည်ကို ငယ်ရွယ်သော မုဆိုးလေးမှ မြင်တွေ့သွားရာမှစ ရေအိုင်လေး ဖြစ်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြသည်။  ထိုသို့ ငယ်ရွယ်သော မုဆိုးလေးမှတွေ့သွားခဲ့ရာ မင်းသမီးမှာ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ရပြီး သူမရေချိုးရာ ကျန်ရှိခဲ့သော ရေများနှင့်အိုင်ကလေးသည် အပြာရောင်ရေအိုင်ငယ်လေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ မင်းသမီးလေး ထွက်ပြေးရာလမ်းကြောင်းတွင် ကျန်ရှိခဲ့သော သူမ၏ အပေါ်ရုံဝတ်လွှာ၏ ခေါက်ရိုးရာများအတိုင်း ကန်လေးကို ဝိုင်းပတ်ထားသော သဲသောင်ပူစာခုံများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လူများအပြောတွင် မင်းသမီးလေးသည် ယနေ့တိုင်  အိုအေစစ်တွင် ရေသူမလေးအဖြစ် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite web |title=El Huachinero: Huacachina's Legend |url=http://www.elhuacachinero.com/our-desert/huacachina-legend |accessdate=27 March 2016 |archivedate=23 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323173028/http://elhuacachinero.com/our-desert/huacachina-legend }}</ref> မြေပိုင်ရှင်များသည် အိုအေစစ်အနီးတွင် ရေတွင်းများ တူးလာခဲ့ကြရာ အိုအေစစ်၏ ရေပြင်မှာ လျော့ကျလာခဲ့သည်။  ရေများ လျော့ကျလာခဲ့ခြင်းကို အစားထိုးရန်နှင့် ခရီးသွားများအတွက် လှပ၍ ကျေနပ်ဖွယ်ရာ နေရာအဖြစ် အိုအေစစ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်၍ မြို့တော်သည် သဘာဝကဲ့သို့ ရေများ ထည့်သွင်းပေးမည်အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Template:Cite web|url=http://www.peruviantimes.com/huacachina-lagoon-level-drops-sharply-due-to-well-pump-failure/01845|title=''Huacachina lagoon level drops sharply due to well pump failure''|year=2008|work=Peruvian Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=Peru This Week: Water level in Huacahina Lagoon Drops (2013) |url=http://www.peruthisweek.com/news-water-level-in-perus-huacachina-lagoon-drops-to-worrying-levels-13976 |accessdate=27 March 2016 |archivedate=21 June 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160621093722/http://www.peruthisweek.com/news-water-level-in-perus-huacachina-lagoon-drops-to-worrying-levels-13976 }}</ref> {{Panorama |image = File:Huacachina_Dunes.jpg |height = 330 |caption = ဟွာကာချီနာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်းရှိ သဲသောင်ခုံများ }} == ကိုးကား == {{Reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == {{Commonscat|Huacachina|ဟွာကာချီနာ}} * {{Template:Wikivoyage-inline|Huacachina}} * [https://web.archive.org/web/20120308102515/http://gigapan.org/gigapans/57846/ Gigapixel Image of Huacachina] [[Category:အိုအေစစ်များ]] 1xq1233f0qxmjjp0o3pm5hxkrifnne8 0 63799 1060000 1044710 2026-10-24T20:03:01Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060000 wikitext text/x-wiki {{Infobox public transit |name = {{rint|rail}} ရန်ကုန် မြို့ပတ် ရထား <br> {{en|Yangon Circular Railway}} |image = File:CAF YCR DEMU.jpg |alt = |imagesize = |owner = [[မြန်မာ့မီးရထား]] |locale = [[ရန်ကုန်မြို့]] |transit_type = Commuter rail |stations = ၃၉ |ridership = ၁၀၀,၀၀၀-၁၅၀,၀၀၀ |annual_ridership = |chief_executive = |headquarters = [[ရန်ကုန်မြို့]] |website = |callcentre = |began_operation = ၁၉၅၄ |ended_operation = |operator = |vehicles = ၂၁ |train_length = |headway = |system_length = {{convert|45.9|km|mi|abbr=on}} |notrack = ၂ |track_gauge = {{RailGauge|1000mm|lk=on}} |minimum_radius_of_curvature = <!-- {{convert|0|ft|0|in|mm|0}} --> |el = |average_speed = {{convert|15.3|km/h|mph|abbr=on}} |top_speed = <!-- {{convert|0|mph|km/h|abbr=on}} --> |osm_id = |map = {{infobox rdt|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းမြေပုံ|navbar=1}} |map_name = |map_state = show }} '''ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထား'''သည် ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာအတွင်း ပုံမှန်အလုပ်ဆင်းသူများအတွက် အားထားရာ မြို့တွင်းရထားလမ်းကွန်ယက်တစ်ခုဖြစ်သည်။  [[မြန်မာ့ မီးရထား]]၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်နေပြီး {{Template:Convert|45.9|km|mi|sing=on}} ရှည်လျားကာ ၃၉ ဘူတာပါဝင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ဝန်းကျင် မြို့နယ်များကို ရန်ကုန်မြို့ပြဧရိယာနှင့် ဆက်သွယ်ပေးထားသည်။ မြို့ပတ်ရထားသည် အကြိမ် ၂၀ ခန့်ပြေးဆွဲပြီး လက်မှတ် ၁၀၀,၀၀၀ မှ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် နေ့စဉ်ရောင်းချရသည်။<ref>{{Template:Cite journal|url=http://eversion.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=821|title=Inter-states and regions railroad tracks all heading to Nay Pyi Taw|work=Bi-Weekly Eleven|date=2010-10-15|volume=3|issue=30}}</ref><ref name="railway bazzar">{{Template:Cite news|url=http://www.irrawaddy.org/multimedia.php?art_id=10074|title=The Railway Bazaar|date=2008-01-30|author=Yeni|publisher=The Irrawaddy}}</ref><ref name="uncrd">{{Template:Cite journal|url=http://www.uncrd.or.jp/env/3rd-regional-est-forum/doc/23_Myanmar.pdf|title=Third Regional EST Forum: Presentation of Myanmar|publisher=Ministry of Transport, Myanmar|location=Singapore|date=17–19 March 2008}}</ref> မြို့ပတ်ရထား တစ်ပတ်ပြည့်စီးနင်းနိုင်ရန် အချိန် ၃ နာရီမျှ ကြာမြင့်ပြီး မြို့ပတ်ရထားစီးနင်းခြင်းဟာ ရန်ကုန်မြို့လူနေမှုဘဝကို အထင်းသားမြင်တွေ့နိုင်မည် နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားကို ဝင်ငွေနည်းသူ စီးနင်းသူများ သိပ်သည်းစွာ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဘတ်စ်ကားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် မြို့ပတ်ရထားသည် ရန်ကုန်မြို့ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးတွင် ဈေးအချိုဆုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ဖြစ်သည်။<ref>{{Template:Cite news|url=http://www.mmtimes.com/2011/business/586/biz58604.html|title=Passengers hope privatisation brings better services|last=Shwe Gaung|first=Juliet|author2=Nay Lin Aung|date=1 August 2011|work=Myanmar Times|accessdate=13 September 2013}}</ref><ref name="mt">{{Template:Cite web|url=http://www.pp.u-tokyo.ac.jp/research/prp/documents/GraSPP-P-E-12-001.pdf|title=Yangon Circular Railway Development Project|last=Moe Thida|author2=Zhu Zhui|author3=Zhou Xiaojing|author4=Muhammad Halley Yudhistira|author5=Jeff Volinski|date=March 2012|work=raSPP Policy Research Paper E 1-2-001|publisher=University of Tokyo|accessdate=13 September 2013}}</ref> မြို့ပတ်ရထားပြေးဆွဲချိန်သည် နေ့စဉ် မနက် ၃ နာရီ ၄၅ မိနစ်မှ ည ၁၀ နာရီ ၁၅ မိနစ်အထိ ဖြစ်သည်။ မြို့ပတ်ရထားလတ်မှတ်တန်ဖိုးမှ ၁၅ မိုင်အတွင်း အကွာအဝေးကို ၂၀၀ [[မြန်မာကျပ်ငွေ|ကျပ်]] (~eighteen US cents)နှင့် ၁၅ မိုင်အထက်အကွာအဝေးကို ၄၀၀ ကျပ် (~37 US cents) ကျသင့်သည်။<ref>{{Template:Cite journal|url=http://www.news-eleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6561:-rbe-&catid=43:2009-11-10-07-39-09&Itemid=111|title=13 Coaches from Japan Arrived for Yangon Circular Railway|work=Bi-Weekly Eleven|date=2011-01-04|language=Burmese}}</ref>ရထားလက်မှတ်များကို ပုံသေ ၁၀၀ ကျပ်ဖြင့် မြို့ပတ်ရထားလမ်းရှိ ဘူတာများအားလုံးတွင် ရောင်းချပေးသည်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီးတွင် စင်္ကြန်အမှတ် ၇ ရှိ စင်္ကြန်ပေါ်၌ လက်မှတ်ရောင်းသော ရုံငယ်တစ်ခု တည်ရှိပြီး အဆိုပါဘူတာရုံမှ မြို့ပတ်ရထားအတွက် လတ်မှတ်များကို ရောင်းချပေးသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ ရန်ကုန် - ကြည့်မြင့်နိုင် - တညင်းကုန်း လမ်ပိုင်းအဖြစ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။<ref>{{Template:Cite book|last=Codrington|first=Stephen|title=Planet Geography|publisher=Solid Star Press|date=2005|pages=568|isbn=9780957981935}}</ref> ဗြိတိသျှတို့မှ ရန်ကုန် - ပြည် ရထားလမ်းပိုင်း ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ရန်ကုန် ဆင်ခြေဖုံး၌ ခရီးသည်ပို့ဆောင်ရေးအတွက် မဟုတ်ဘဲ ကုန်ရထားများအတွက် (၆)မိုင်အရှည်ရှိသော ကုန်းရထားလမ်းတိုအဖြစ် စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၀ ခုနှစ် မတ်လ (၁)ရက်နေ့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထို့မှ အရှည်(၃.၅) မိုင်ရှိသော ရန်ကုန် - ကြည့်မြင်တိုင်လမ်းပိုင်း အား ၁၈၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ၊ အရှည် (၅.၅)မိုင်ရှိသော ကြည့်မြင့်တိုင် - အင်းစိန် လမ်းပိုင်းအား ၁၈၉၀ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၀ရက်နေ့လယ်းကောင်း ၊ အရှည် (၇.၉၂)မိုင်ရှိသော အင်းစိန် - လှော်ကားလမ်းပိုင်းအား ၁၉၀၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း အသီးသီး ဆက်လက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ <ref>History of Indian Railways Pages 62</ref> [[ဖိုင်:Rangoon circular dmu trains at rangoon central station 1960.jpg|thumb|အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ Talbot Co. မှထုတ်လုပ်သောဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထားအား ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားအဖြစ် ရန်ကုန်ဘူတာကြီး၌ ၁၉၆၀ခုနှစ်ဝန်းကျင် မြင်တွေ့ရစဉ်။]] ရန်ကုန်မြို့နှင့် ဆင်ခြေဖုံးအရှေ့ပိုင်းဒေသမျာရှိ ပြည်သူလူထုတို့ ဆက်သွယ်သွားလာရာ၌ လွယ်ကူ သက်သာစေရေးအတွက် မြို့ပတ် ရထားလမ်းကို ဆက်လက် ဖောက်လုပ်ရန် စီမံကိန်းတစ်ခုရှိခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားလာ၍ အဆိုပါ စီမံကိန်းကို အကောင်အထည် မဖော်နိုင်ခဲ့ပေ။ ရပ်နားခဲ့ရသော ရန်ကုန်အရှေ့ပတ်ခြမ်း မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်း ကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးစီးသည့် အိမ်စောင့် အစိုးရ လက်ထက်တွင် လုပ်ကိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် မြေသိမ်းယူခြင်း လုပ်ငန်းများကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်တစ်နေ့ ဒီဇင်ဘာလ (၁၁) ရက် နေ့တွင် တောရှင်းခြင်း၊ မြေတိုင်းထွာခြင်း၊ ပန္နက် ရိုက်ခြင်းစသည့်လုပ်ငန်းများကို ဆက်၍လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၀ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာလ (၂၂) ရက်နေ့မှစ၍ စက်အားကိုသုံးလျက် ဒညင်းကုန်းရှိ နိုင်ငံတော်အစိုးရအုတ်ကျွပ်စက်သံလမ်းဆုံးမှစတင်၍ ဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီး တောရှင်းခြင်း၊ မြေဖို့၊ မြေပြို၊ မြေညှိ၊ တံတားတည်ဆောက်ခြင်း စသည့်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရသော လုပ်ငန်းဘက်ဆိုင်ရာ အပိုင်းနှင့် လမ်းခင်းခြင်း လုပ်ငန်းကိုလုပ်ကိုင်ရသော လမ်းခင်းဘက်ဆိုင်ရာ အပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲပြီး လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">နှစ်တရာပြည့် မီးရထား (၁၈၇၇-၁၉၇၇) ၊ ၁၉၇၇ ၊ စာမျက်နှာ ၃၄</ref> ပထမအဆင့်အဖြစ် ဂေါက်ကွင်းဘူတာ မှ ပြည်လမ်း ကျိုက္ကလဲ့ဘူတာအထိ လမ်းပိုင်းကိုလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ပထမအပတ်တွင် ပြည်လမ်းအထိ မြေညှိလုပ်ငန်း ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာပြီးဆုံးသွားသည့်အပိုင်းကို သံလမ်းခင်းခြင်းလုပ်ငန်းက ချက်ချင်းလိုက်၍လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရာတွင် ယခင်လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်နည်းဖြစ်သော ရှေးဦးစွာ ဇလီဖားတုံးများ ခင်းပြီးမှ သံလမ်းကိုထပ်၍ ခင်းခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ သံလမ်းနှင့် ဇလီဖားကို တစ်ပြိုင်တည်းတပ်ဆင်ပြီးမှ ထိုတပ်ဆင်ပြီးသားလမ်းများကို စက်များဖြင့်လိုက်၍ခင်းသည့်နည်းကို အသုံးပြု၍ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယလမ်းပိုင်းမှာ မြင့်မားရှည်လျားသော မင်္ဂလာဒုံ ကျိုက္ကလဲကြား လမ်းကွေ့ အလျှား (၁၅၀ဝ)ပေရှိ တာဘောင်ကြီးကိုအမြင့် (၁၈) ပေအထိ မြေဖို့ပေးခြင်းဖြစ်သည်။ ဆက်လက်၍ ဂျိုးဖြူပိုက်နှင့် ပြည်လမ်း အကြား မြေဖို့လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် ၁၉၅၉ ခု၊ မတ်လပထမပတ်တွင် မြေဖို့လုပ်ငန်း များအားလုံး ပြီးစီးသွားခဲ့သည်။ သံလမ်းခင်းခြင်းလုပ်ငန်းပိုင်းမှာ ဒညင်းကုန်း ဘက်မှလည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာဒုံဘက်မှ လည်းကောင်း နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ လုပ်ဆောင်လာခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ( ၁ ) ရက်နေ့ နေ့လယ် (၃) နာရီအချိန်တွင် အချင်းချင်း ဆုံမိကြလျှက် ရန်ကုန်မြို့ပါတ်မီးရထားလမ်းကြီးသည် အောင်မြင်စွာ ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /> မြို့ပါတ်ရထားလမ်းတခုလုံး၏ မိုင်ရှည် မှာ(၂၈) မိုင်ဖြစ်သည်။ ၎င်းအနက် တညင်းကုန်းရှိ နိုင်ငံတော်အစိုးရ အုတ်ကြွပ်စက်ရုံ အရှေ့မှနေ၍ မင်္ဂလာဒုံအထိလမ်းသစ်ကို ဖောက်လုပ်ပေးရသော မိုင်မှာ (၃.၇) မိုင် ဖြစ်ပေသည်။ မြို့ပတ်ရထားလမ်းတွင် အသစ်ဆောက်လုပ်သော ဘူတာရုံ(၄)ရုံ အပါအဝင် ဘူတာရုံ (၃၀) ရှိပြီး အသစ်ဖောက်လုပ်ခဲ့သော လမ်းပိုင်းတွင် တံတားသစ် (၁၇)စင်း နှင့် လူသွားဂုံးကျော်တံတား (၁၆)ခု ရှိသည်။ (၆)လအတွင်း အပြီးဖောက်လုပ်ခဲ့သော မြို့ပတ်ရထားလမ်း၏ စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ထိုခေတ်ကာလ ကျပ်ငွေ ၂,၀၅၄,၃၇၅ ဖြစ်သည်။ <ref name=":0" /> ခရီးဝေးရထားကြီးများနှင့် မြို့ပတ်ရထားများ အန္တရယ်ကင်းစွာ နှင့် တသီးတခြားစီ ခုတ်မောင်းနိုင်ရေးအတွက် မြို့ပတ်ဒွေးလမ်းများကို မလွှကုန်း မှ (၈.၇၅) မိုင်ရှိသော မင်္ဂလာဒုံ - ကန်တိုမင်သို့ မူလရှိသော တစ်လမ်းကို ဒွေးလမ်းအဖြစ် လည်းကောင်း၊ မင်္ဂလာဒုံ- ကန်တိုမင်မှ (၄.၂၅) မိုင်ရှိသော ဒညင်းကုန်းသို့ ဒွေးလမ်းအဖြစ်လည်းကောင်း ဖောက်လုပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် မေလ(၁)ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော မြို့ပတ်ဒွေးလမ်းများ ဖောက်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်မှာ ၁၉၆၃ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ အဆိုပါလုပ်ငန်းအတွက် ထိုခေတ်ကာလ ကျပ်ငွေ ၃,၃၅၀,၉၁၃ ကုန်ကျခဲ့သည်။ <ref name=":0" /> ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]သည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အစိုးရမှ ဦးစီးသောစနစ်သည်  အရှုံးပြနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားအတွက် အစိုးရမှ လစဉ်ကုန်ကျငွေ ၂၆၀ မီလီယံ ကျပ်ငွေ(US$325,000) ကုန်ကျပြီး ပြန်လည်ရရှိသော ဘဏ္ဍာငွေ  ၄၂ မီလီယံကျပ် (US$52,500) သာရှိသည်။<ref name="wkkl">{{Template:Cite news|url=http://www.mmtimes.com/2011/business/586/biz58603.html|title=Rail privatisation drive continues|last=Win Ko Ko Latt|author2=Su Hlaing Tun|date=1 August 2011|work=Myanmar Times|accessdate=13 September 2013}}</ref> မြို့ပတ်ရထားလတ်မှတ်သည် ဝန်ကြီးဌာန၏ ထောက်ပံ့ပေးမှုကြောင့် ဈေးနှုန်းချိုသာလျက်ရှိသည်။<ref>{{Template:Cite news|url=http://www.mmtimes.com/2011/business/585/biz58505.html|title=Yangon’s rail network to be privatised|date=25 July 2011|work=Myanmar Times|accessdate=13 September 2013}}</ref> [[ဖိုင်:New Passenger Information System in YCR.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းတွင် အသုံးပြုသွားမည့် Passenger Information System အသစ်အား မြင်တွေ့ရစဉ်။ ]] ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင်  Japan International Cooperation Agency နှင့် [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]]နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဆောင်ရွက်သော မဟာရန်ကုန်ဒေသ ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး master plan တွင် အများသုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များအတွက် ထည့်သွင်းစဉ်းစားမည့်အချက်များ ပါဝင်သည်။<ref>{{Template:Cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/162-wheels-2013/5814-waiting-for-the-train-upgrading-the-yangon-circle-line.html?start=1|title=Waiting for the train: upgrading the Yangon circle line|last=Mudditt|first=Jessica|date=25 March 2013|work=Myanmar Times|accessdate=13 September 2013}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၂၉)ရက်နေ့မှ စတင်ကာ ရန်ကုန်မြို့ပတ်လိုင်းနှင့် ရန်ကုန် - အင်းစိန်လိုင်းများတွင် DEMU တွဲဆိုင်းသစ် (၆)ဆိုင်းဖြင့် ပြောင်းလဲပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ထိုပြင် ဒီဇယ်ဈေးမြင့်တက်လာမှုကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၂၀) ရက်မှ စတင်ကာ လက်မှတ်ခနှုန်းထားများကို သုညမိုင်မှ မိုင် (၂ဝ) ခရီးအတွက် ယခင် (၂ဝဝ) ကျပ်အစား (၄ဝဝ) ကျပ်၊ မိုင် (၂ဝ) နှင့်အထက် မြို့တစ်ပတ်ခရီးအတွက် ယခင် (၃ဝဝ) ကျပ်အစား (၈ဝဝ) ကျပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားခရီးစဉ်တွင် DEMU တွဲဆိုင်းသစ်များဖြင့် ပြောင်းလဲပြေးဆွဲမည်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%9B%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9B%E1%80%AE/|work=Popular Myanmar|language=my|archive-url=https://web.archive.org/web/20250603111033/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%9B%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9B%E1%80%AE/|archive-date=3 June 2025|access-date=28 December 2024|url-status=dead}}</ref> ဘက်ထရီလျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (Battery Electric Locomotive - BEL) များဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားများကို စတင်ပြေးဆွဲခြင်း ကို မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့မှစတင်၍ ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်း၌ ဘက်ထရီလျှပ်စစ်စက်ခေါင်း (၁) ခေါင်းကို လူစီးတွဲ (၄) တွဲနှင့် ဘရိတ်တွဲ (၁) တွဲ ချိတ်ဆက်အသုံးပြု၍ ရန်ကုန်-တိုးကြောင်ကလေး၊ ရန်ကုန်-အင်းစိန်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထား ခရီးစဉ်များကို ပြေးဆွဲပေးမည် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် ဘက်ထရီလျှပ်စစ်စက်ခေါင်းဖြင့် အစားထိုးပြေးဆွဲခြင်းကြောင့် တစ်ရက်လျှင် ဘဏ္ဍာငွေ ခြောက်သိန်းကျော် ခြိုးခြံချွေတာနိုင်သည့်အပြင် တစ်လအတွက် ကျပ်ငွေ ၁၈ သန်းကျော် ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစေနိုင်ကာ တစ်ရက်လျှင် ဒီဇယ်ဆီ ၆၆ ဂါလံနှုန်းဖြင့် တစ်လအတွက် ဒီဇယ်ဆီ ၁၉၈၀ ဂါလံကို လျှော့ချသုံးစွဲနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်း၌ ဘက်ထရီလျှပ်စစ်စက်ခေါင်းအသုံးပြုပြီး မြို့ပတ် ရထားများ စတင်ပြေးဆွဲ |url=https://news-eleven.com/article/310729 |access-date=2026-04-05 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ရထားတွဲဆိုင်းများ == လွတ်လပ်ရေးမရခင်လက်ထက်တွင် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများဖြင့် ပြေးဆွဲပေးခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြန်မာ့မီးရထားဌာန(BR)မှ စွမ်းရည်ကျလာသော ကိုလိုနီခေတ်လက်ကျန် ကျန်ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများအစား ခေတ်မီ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းသစ်မျာဖြင့် ပြောင်းလဲပြေးဆွဲခဲ့သည်။ ထို့အတွက် စက်ခေါင်းသစ်ဝယ်ယူခြင်းများကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်ဝန်းကျင်မှစ၍ အသုတ်လိုက်ဝယ်ယူခဲ့ရာ ဒုတိယအသုတ်ဝယ်ယူမှုတွင် အနောက်ဂျာမဏီနိုင်ငံ Talbot Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၉ပေ ၄လက်မ ၊ အနံ ၉ပေ ၃လက်မ ၊ အမြင့် ၁၁ပေ ၆လက်မ ၊ အလေးချိန် ၈၆.၂ တန် မြင်းကောင်ရေအား ၇၀၄ ရှိ သံလမ်းပြေးဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထား (DMU) ၈ စီးအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၈,၈၅၀,၉၇ဝိ/ဖြင့်ဝယ်ယူပြီး ၁၉၅၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းတွင် စတင်ပြေးဆွဲ၍လည်းကောင်း၊ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ Ganz_MAVAG Co.ထုတ်လုပ်သော အလျား ၁၈၇ပေ ၈လက်မ အလေးချိန် ၁၀၄.၃တန် မြင်းကောင်ရေအား ၅၆၀ ရှိသော သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားတွဲဆိုင်း (DMU) ၂ ဆိုင်းအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၂,၅၇၃,၂၇ဝိ/ ဖြင့်လည်းကောင်းဝယ်ယူပြီး ၁၉၆၀ ဇွန်လပိုင်းမှစတင်ပြီး ခရီးတိုလော်ကယ်ရထားအဖြစ်ပြေးဆွဲခဲ့သည်။ <ref name=":0" /> [[ဖိုင်:Train in yangon Circular Railway.jpg|thumb|JR Central တွင်ပြေးဆွဲခဲ့သော Kiha 40 6309 ရထားအား မြင်တွေ့ရစဉ်။]] ရန်ကုန်မြို့ပတ်လမ်းပိုင်းမှာ တွဲဆိုင်း ၈ ဆိုင်းဖြင့်ပြေးဆွဲမှုမလုံလောက်တော့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၉ ခုနှစ် မြို့ပတ်ရထားလမ်း ဒညင်းကုန်း-မင်္ဂလာဒုံလမ်းပိုင်းသစ်ဖောက်လုပ်ပြီးနောက် တတိယအသုတ် ၄ စီးအား ငွေကျပ်တန်ဖိုး ၄,၄၅၉,၅၂ဝိ/ ဖြင့် ထပ်မံဝယ်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ခုနှစ်မှ နိုဝင်ဘာလမှာ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝယ်ယူပြီး(DMU/DRC) သံလမ်းပြေးဒီဇယ်ရထားများပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အင်းစိန်တွင် သံလမ်းပြေးဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ အားတည်ထောင်ပြီး ၁၉၆၅ စက်တင်ဘာလမှ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:Circular train 34.jpg|thumb|သံလမ်းပြေးဒီဇယ်တွဲဆိုင်းရထား (DMU) များအား ရန်ကုန်မြို့ပတ်လူစီးတွဲများအဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောက် အသုံးပြုခဲ့သော တွဲဆိုင်းများ]] ယင်းကဲ့သို့စနစ်တကျစီမံဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း အခြေအနေအကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တွဲဆိုင်းသစ်၊ အပိုပစ္စည်းစသည်တို့ ထပ်မံဖြည့်တင်းဝယ်ယူပေးနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ သက်တမ်းကုန်ဖျက်သိမ်းလိုက်ရပြီး အဆိုပါရထားကိုယ်ထည်များကို ရန်ကုန်မြို့ပတ်လူစီးတွဲများအဖြစ် ပြန်လည်တည်ဆောင်ခဲ့ကာ ၂၀၁၅ခုနှစ်အထိအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ်နောင်းပိုင်းတွင် အဆိုပါတွဲဆိုင်းများအစား ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုခြင်း ရပ်နားခဲ့သော ဒီဇယ်ကားများဖြစ်သော Kiha 40 Series၊ JR Tokai Kiha 40 Series နှင့် Kiha 11 ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းများတွင် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲပြေးဆွဲလာခဲ့သည်။ [[ဖိုင်:20160814 fomer JR train Yangon Circular Railway 0228.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်းတွေ ပြေးဆွဲနေသော ဂျပန်နိုင်ငံမှ KiHa 11 ဒီဇယ်ကားရထားဟောင်းများအား ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မြင်တွေ့ရစဉ်။]] [[ဖိုင်:VideoCapture 20240211-174419.jpg|thumb|မစ်ဆူဘီရှီမှ အစိတ်အပိုင်းများအား စပိန်နိုင်ငံရှိ CAF တွင် တပ်ဆင်ထုတ်လုပ်ထားသော DEMU ရထားသစ်။]] ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းပိုင်း အဆင့်မြင့်တင်ခြင်း လုပ်ငန်းများ ပြီးစီးပြီနောက်ပိုင်း ပြေးဆွဲရန်အတွက် ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ မစ်ဆူဘီရှီ နှင့် စပိန်နိုင်ငံရှိ CAF တို့မှ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်ကားခြောက်စီးပါ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စွမ်းအင်သုံး ရထား (DEMU) ၁၁ စီးကိုဝယ်ယူရန်အတွက် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=2020-12-08T16:24:00|title=Myanma Railways orders two train fleets|url=https://www.railwaygazette.com/traction-and-rolling-stock/myanma-railways-orders-two-train-fleets/57980.article|access-date=2020-12-11|website=Railway Gazette International|language=en}}</ref> == ဘူတာရုံများ == ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားကွန်ယက်တွင် ဘူတာရုံ ၃၉ ခု ပါဝင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့၏ ဒေသအသီးသီးနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။  မြို့ပတ်ရထားပတ်လမ်း အစသည် [[ရန်ကုန် ဘူတာကြီး|ရန်ကုန်ဘူတာကြီး]]မှ [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]အနီး မင်္ဂလာဒုံဘူတာအထိဖြစ်သည်။ ထိုမှတဆင့် [[အင်းစိန်မြို့နယ်|အင်းစိန်]]မှ အနောက်ဘက်သို့ ဥက္ကလာပမှ အရှေ့ဘက်သို့ ဆက်လက်မောင်းနှင်သည်။ အဓိကဘူတာရုံများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-<ref name="minami">{{Template:Cite web|url=http://www.minamitours.com/yangon_circular.htm|title=Yangon Circular Railways Schedule|publisher=Minami Tours|accessdate=2009-01-18}}</ref> * [[ရန်ကုန် ဘူတာကြီး|ရန်ကုန်ဘူတာကြီး]] * [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဘူတာ]] * [[တညင်းကုန်းဘူတာ]] * [[လှော်ကားဘူတာ]] * [[အင်းစိန်ဘူတာ]] * [[မင်္ဂလာဒုံဘူတာ]] * [[အုတ်ဖိုစုဘူတာ]] * [[ပုရွက်ဆိတ်ကုန်းဘူတာ]] * [[သီလဝါဘူတာ]] * [[တိုးကြောင်ကလေးဘူတာ]] * [[ရွာသာကြီးဘူတာ]] * [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ဘူတာ]] == ဓာတ်ပုံပြခန်း == <gallery> ဖိုင်:Yangon Central railway station 12.jpg|[[ရန်ကုန် ဘူတာကြီး|ဘူတာကြီး (ရန်ကုန်)]] ဖိုင်:YANGON CIRCULAR RAILWAY YANGON MYANMAR JAN 2013 (8528287964).jpg|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း (၂၀၁၃ ဇန်နဝါရီ) ဖိုင်:Yangon Circular Railway.png|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းမြေပုံ ဖိုင်:Yangon Circular Railway Map in Train.JPG|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းမြေပုံ ဖိုင်:Yangon Circular Railway and Suburban Rail.png|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းမြေပုံ ဖိုင်:Yangon Circular Railway Timetable 2014-12-01 small.jpg|ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားအချိန်ဇယား (၀၁-၁၂-၂၀၁၄) ဖိုင်:Yangon Circular Train Ticket.jpg|မြို့ပတ်ရထားလက်မှတ် ဖြတ်ပိုင်း ဖိုင်:Kyeemyindaing Station.jpg|ကြည့်မြင်တိုင် ဘူတာ ဖိုင်:Hlawga Station.jpg|လှော်ကားဘူတာ (၂၀၂၃ခုနှစ်) ဖိုင်:New Circular Train from CAF 03.jpg|စပိန်နိုင်ငံ CAF မှထုတ်လုပ်သော ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားသစ် </gallery> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} {{ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း}} {{မြန်မာ့မီးရထား}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရထားလမ်းများ]] iir9s7jjihwwp1txhkapof0s0q9ql09 0 69065 1060049 1030776 2026-10-25T07:21:11Z Zawzawaungthwin 100038 link 1060049 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = Mandalay City Development Committee | nativename = မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ | nativename_a = | nativename_r = |seal = |seal_width = |seal_caption = |picture = MCDC Office 3.jpg |picture_width = |picture_caption = မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ရုံးအဆောက်အအုံ |formed = {{start date and years ago|1992|12|29}} |dissolved = |preceding1 = |succeeding = |agency_type = |jurisdiction = [[မန္တလေးမြို့]] |headquarters = [[မန္တလေးမြို့တော်ခန်းမ]]၊ ၂၆ဘီလမ်းနှင့် ၂၇လမ်းကြား၊ ၇၁လမ်းနှင့် ၇၂လမ်းကြား |coordinates = |employees = |budget = |chief1_name = [[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)|ခင်မောင်အေး]] |chief1_position = [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်|ဥက္ကဋ္ဌ]] |chief2_name = |chief2_position = ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = }} '''မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ''' ({{lang-en|Mandalay City Development Committee}}; အတိုကောက် '''MCDC''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သော [[မန္တလေးမြို့]]၏ မြို့ပြဆိုင်ရာ မြူနီစပါယ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။<ref name="undp">{{cite book|title=The State of Local Governance: Trends in Mandalay|publisher=United Nations Development Programme|date=December 2014}}</ref> မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီသည် မြို့တော်စီမံကိန်းများ၊ မြေနေရာ စီမံခြင်း၊ အခွန်ကောက်ခံခြင်းနှင့် မြို့ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့ကို လုပ်ဆောင်သည်။<ref name="undp"/> စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်|မြို့တော်ဝန်]]အဖြစ် တာဝန်ယူသကဲ့သို့ ၂၀၁၁မှ လက်ရှိအချိန်အထိ အစိုးရအဖွဲ့များတွင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]]၏ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပါ ဆောင်ရွက်သည်။<ref name="undp"/><ref name=":1">{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/19846-mandalay-region-cabinet-approved.html|title=Mandalay Region Cabinet Approved|last=Si Thu Lwin|date=6 April 2016|work=Myanmar Times|accessdate=6 April 2016|archivedate=26 July 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170726163349/http://www.mmtimes.com/index.php/national-news/mandalay-upper-myanmar/19846-mandalay-region-cabinet-approved.html}}</ref>လက်ရှိမြို့​တော်ဝန်မှာ [[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)|ဦးခင်မောင်အေး]]ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီကို ၁၉၉၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] ၏ ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၉၂ဖြင့် ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ]]က လက်မှတ်ရေးထိုးထုတ်ပြန်သော မန္တလေးမြို့ စည်ပင်သာယာရေး ဥပဒေအရ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name=":0">{{cite web|url=http://displacementsolutions.org/wp-content/uploads/THE-CITY-OF-MANDALAY-DEVELOPMENT-LAW-1992.pdf|title=THE CITY OF MANDALAY DEVELOPMENT LAW (1992)|date=29 December 1992|work=State Law and Order Restoration Council Law|accessdate=27 June 2015|archive-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630034607/http://displacementsolutions.org/wp-content/uploads/THE-CITY-OF-MANDALAY-DEVELOPMENT-LAW-1992.pdf}}</ref> စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အမည်မှာ မန္တ​လေးမြို့ စည်ပင်သာယာ​ရေး​ကော်မတီဖြစ်သည်။ဥပဒေထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီးနောက် [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]မှ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးထွန်းကြည်မှ မြို့တော်ဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ​ကော်မတီသည် ထိုစဉ်က နိုင်ငံ​တော်အုပ်ချုပ်​ရေးအကြီးအကဲဖြစ်သူ နိုင်ငံ​တော်ဝန်ကြီးချုပ်အား တိုက်ရိုက်အစီရင်ခံရသည်။ [[File:MCDC Office 1.jpg|thumb|မြို့​တော်စည်ပင်ရုံး]] ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေကို [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]မှ ရုပ်သိမ်းပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ဥပဒေနှင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref name="mcdclaw">{{cite web|url=http://displacementsolutions.org/wp-content/uploads/THE-CITY-OF-MANDALAY-DEVELOPMENT-LAW-2002.pdf|title=City of Mandalay Development Law (2002)|date=14 November 2002|work=State Peace and Development Council|accessdate=27 June 2015|archive-date=30 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150630050921/http://displacementsolutions.org/wp-content/uploads/THE-CITY-OF-MANDALAY-DEVELOPMENT-LAW-2002.pdf}}</ref> အဖွဲ့ဝင် ၅ ဦးမှ ၉ ဦးအထိ ပါဝင်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌက မြို့တော်ဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌက ဒုတိယမြို့တော်ဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူသည်။<ref name="mcdclaw"/>​ကော်မတီဝင်များကို ဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည်။ ၂၀၁၅ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြို့​တော်စည်ပင် နယ်နိမိတ် (၆)မြို့နယ်တွင် ​ရွေး​ကောက်ပွဲများ ကျင်းပကာ ​ကော်မတီဝင်များ တင်​မြောက်ခဲ့ကြသည်။​ကော်မတီတစ်ခု၏ သက်တမ်းမှာ ၎င်းကိုခန့်အပ်သည့် ​အစိုးရ၏ သက်တမ်းအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://7day.news/%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%81%8A-%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA-%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%AE%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-----69701|title=မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင် ဒုမြို့တော်ဝန်၊ အတွင်းရေးမှူးနှင့် ကော်မတီဝင်များကို တာဝန်မှ ရပ်ဆိုင်|date=၂၀၁၆|work=|accessdate=}}</ref> == ဌာနများ == # စီမံရေးရာဌာန # မော်တော်ယဉ်နှင့် စက်ပြင်ဌာန # ဈေးနှင့် သားသတ်ရုံဌာန # ဘဏ္ဍာရေးဌာန # အခွန်ဌာန # သန့်ရှင်းရေးဌာန # ပန်းဥယျာဉ်နှင့် ကစားကွင်းများဌာန # အဆောက်အဦနှင့် ဗဟိုစတိုဌာန # လမ်းတံတားဌာန # ရေနှင့်သန့်ရှင်းမှု ဌာန # မြို့ပြစီမံကိန်းနှင့် မြေစီမံခန့်ခွဲမှုဌာန # ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် ပြန်ကြားရေးဌာန # စစ်ဆေးရေးဌာန # စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးဌာန # [[ရတနာပုံဘဏ်လီမိတက်]] [[File:MCDC Office 2.jpg|thumb|မြို့​တော်စည်ပင်၈ထပ်ရုံး]] ==ပြခန်း== <gallery> File:Headquarters of MCDC.jpg|ညဘက်မြင်ကွင်း </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[မန္တလေးမြို့]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] *[[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်]] *[[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] *[[နေပြည်တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]] == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မန္တလေး]] 1g3xaogk9vese5lj8wa2zf2bvye0mjs 0 69981 1060050 1025679 2026-10-25T07:23:28Z Zawzawaungthwin 100038 link 1060050 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | native_name = | type = အစိုးရအဖွဲ့ | seal = File:Seal of MDY Region Government.jpeg |seal_caption=အမှတ်တံဆိပ် | logo = | logo_caption = | image = | image_caption = | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flagicon|Mandalay Region}} [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | headquarters = [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]]၊[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ | employees = | budget = | chief1_name = [[မျိုးအောင်]] | chief1_position = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.emandalay.gov.mm/}} | latd =21 | latm =59 | lats =06 | latNS = N | longd =96 | longm =06 | longs =35 | longEW = E }} '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။အစိုးရအဖွဲ့ရုံး သည် ၆၄လမ်းနှင့်၂၄ ဒေါင့်၊ မဟာ​ဇေယျာဘုံရပ်၊ နန်းတော်ရှေ့၊ [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]သည် လက်ရှိ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်]] ဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {{Main|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်}} {| class="wikitable" ! colspan="7" |မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ |- !စဉ် !ပုံ !အမည် ! colspan="2" |တာဝန်သက်တမ်း !ပါတီ !သမ္မတ |- |၁။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male_cropped.jpg|107x107px]] |'''ဦး[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ရဲမြင့်]]''' |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဦးသိန်းစိန် |- |၂။ |[[ဖိုင်:CM_Zaw_Myint_Maung.jpg|171x171px]] |'''ဦး[[ဇော်မြင့်မောင်]]''' <small>(၁၉၅၁–၂၀၂၄)</small> |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးထင်ကျော် ဦးဝင်းမြင့် |- ! colspan="7" |<small>မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီ</small><small>း စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ</small> |- | - |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male_cropped.jpg|107x107px]] |'''[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦးမောင်ကို]]''' |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | |ဦးမြင့်ဆွေ <small>(ယာယီ)</small> |- ! colspan="7" |မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ |- |၃။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male_cropped.jpg|107x107px]] |'''[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦးမောင်ကို]]''' |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |[[တပ်မတော်]] |ဦးမြင့်ဆွေ <small>(ယာယီ)</small> |- | rowspan="2" |၄။ | rowspan="2" |[[ဖိုင်:CM_Myo_Aung.jpg|80x80px]] | rowspan="2" |'''[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]''' |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[တပ်မတော်]] |ဦးမြင့်ဆွေ <small>(ယာယီ)</small> မင်းအောင်လှိုင် <small>(ယာယီ)</small> |- |၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} == အစိုးရအဖွဲ့များ == === '''တတိယအကြိမ်''' '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်သက်တမ်း (၂၀၂၆-၂၀၃၁)''' === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့တွင် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသောသမ္မတက မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးဌာန ရှစ်ခု၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးဦးရေ ရှစ်ဦးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခုနစ်ဦးသတ်မှတ်ခြင်းကို လွှတ်တော်သို့တင်ပြပြီး လွှတ်တော်၏ အဆုံးအဖြတ်ရယူ၍ အတည်ပြုသည်။ လွှတ်တော်သို့တင်ပြပြီး တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်၏ အဆုံးအဖြတ် ရယူ၍ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အောင်မြေသာစံ မြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၁) တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးမျိုးအောင်အား အဆိုပြု အတည်ပြုကြသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ ကျင်းပ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ttttiyakim-mnttlettiungdeskiiltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-pnycmne-kngp |access-date=2026-04-07 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81604|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81626|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81627|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81629|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81633|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] |ဝန်ကြီးချုပ် | rowspan="11" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="11" |''ယနေ့အထိ'' | rowspan="11" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂။ |ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၃။ |ဦးသိန်းဌေး |စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၄။ |ဦးလှကြွယ် |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၅။ |[[ကျော်မိုးသက်|ဦးကျော်မိုးသက်]] |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဦးလှမျိုး |စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |၇။ |[[သိင်္ဂီအောင်|ဒေါ်သိင်္ဂီအောင်]] |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |[[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)|ဦးခင်မောင်အေး]] |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၉။ |ဦးစိုင်းအောင်ကြည် |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးလှသိန်း |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |၁၁။ |ဒေါ်ခင်ခင်သီ |တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |- |၁၂။ |ဦးဝေဇင်ထွန်း |တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး | colspan="3" |''အရာထပ်ရာထူးအလျောက်'' |} {{Multiple image | width = 150 | align = | direction = vertical | image1 = MDYRG Office 1.jpg | atl1 = | caption1 = | image2 = MDYRG Office 2.jpg | alt2 = | caption2 = အစိုးရအဖွဲ့ရုံး }} === အစိုးရအဖွဲ့ (ဩဂုတ် ၂၀၂၁ - ၂၀၂၆) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ကာလ |- |rowspan=2|၁ |[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦးမောင်ကို]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} |rowspan=2|ဝန်ကြီးချုပ် |- |[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2023|2|1|2026|4|10}} |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး [[ကျော်ကျော်မင်း|ကျော်ကျော်မင်း]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၃ |ဦးသိန်းဌေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|၄ |[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} |rowspan=2|သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးရွှေဇင် |၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2023|2|23|2026|4|10}} |- |rowspan=2|၅ |ဦးယဉ်ထွေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|1|1}} |rowspan=2|လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးအောင်မင်း |၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2023|1|1|2026|4|10}} |- |၆ |ရဲမှူးချုပ် စိန်လွင် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၇ |ဦးစိုင်းနွမ် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |[[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ဦးကျော်ဆန်း]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၉ |ဦးမြင့်အောင် |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|3|4|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) === {| class="wikitable" |rowspan=2|'''စဉ်''' |rowspan=2|'''အမည်''' !colspan=3 | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း |rowspan=2|'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |[[ဇော်မြင့်မောင်|ဒေါက်တာ​ဇော်မြင့်​မောင်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- | rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးမင်းအောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၆ ဇူလိုင် ​၂၀၁၇ | {{age in days|2016|04|05|2017|7|6}} | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး ​[[ကျော်ကျော်မင်း|ကျော်​ကျော်မင်း]] |၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2017|7|6|2021|2|1}} |- |(၃) |ဒေါက်တာစိုးသန်း (ခ) ဦးကျော်စိုးသန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးဇာနည်​အောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်နှင့် ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဦးမျိုးသစ် (ခ) ဦးပါလေး |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးမြတ်သူ |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |[[ရဲလွင်|ဒေါက်တာရဲလွင်]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စည်ပင်သာယာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|(၈) |ဦးစိုင်း​ကျော်​ဇော် |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ |{{age in days|2016|03|30|2018|01|16}} |rowspan=2|ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးစိုင်းပန်းဆိုင်(ခ)ဦးစိုင်းထွန်းစိန် (ခ)ဦးကျော်စိန် |၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2018|12|18|2021|2|1}} |- |(၉) |ဦး​အောင်ဝင်း |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ | - | - |တိုင်း​ဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |(၁၀) |​ဒေါ်ခင်​အေး​ဆွေ |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ | - | - |တိုင်း​ဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |}<ref>{{cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10184|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|publisher=နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|accessdate=၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201062413/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10184}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10108|title=မန္တ​လေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082219/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10108}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10150|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၁/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121043/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10150}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10146|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121042/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10146}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2017/07/07/id-12273|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121104/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2017%2F07%2F07%2Fid-12273}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6176|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151805/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6176}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2018/12/18/id-14846|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ်၊ ၄၇/၂၀၁၈ တိုင်းဒေသကြီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082421/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2018%2F12%2F18%2Fid-14846}}</ref> [[File:Mandalay Regional Ministers.jpg|thumb|တိုင်း​ဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အချို့]] === အစိုးရအဖွဲ့(၂၀၁၁–၂၀၁၆) === {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''အမည်''' |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- |(၁) |[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးရဲမြင့်]] |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကျော်မိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |ဦးမြင့်ကြူ |ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးမြင့်သန်း |လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဦးသန်းစိုးမြင့် |သစ်တောရေးရာနှင့်သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးအောင်ဇံ |စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဦး[[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ကျော်ဆန်း]] |ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးကျော်မြင့် |လျှပ်စစ်စွမ်းအားနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |[[ဖုန်းဇော်ဟန်|ဦးဖုန်းဇော်ဟန်]](၂၀၁၁-၂၀၁၂) ဦးအောင်မောင်း(၂၀၁၂-၂၀၁၆) |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဒေါက်တာဝင်းလှိုင် |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၁) |ဦးမောင်လှ |တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |} စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ်၂၀၁၁ မှ၂၀၁၂ ထိ ဦးဖုန်းဇော်ဟန်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>[http://www.burmalibrary.org/docs21/UNDP-2014-The_State_of_Local_Governance-Trends_in_Mandalay-en.] စာမျက်နှာ ၂၈</ref> }}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] bwzglz5e6lieexwbb97gsvrj8yb7pz1 0 77748 1060065 371587 2026-10-25T08:49:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060065 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = [[New General Catalogue|NGC]] 442 | image = [[File:NGC 0442 2MASS.jpg|NGC 442|300px]] | caption = NGC 431 as seen by [[2MASX|2MASS]] | epoch = [[J2000]] | ra = {{RA|01|14|38.6}}<ref name="ned">{{cite web | title=NASA/IPAC Extragalactic Database | work=Results for NGC 0442 | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+442extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | accessdate=September 2, 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220124235016/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+442extend=no&hconst=73&omegam=0.27&omegav=0.73&corr_z=1&out_csys=Equatorial&out_equinox=J2000.0&obj_sort=RA+or+Longitude&of=pre_text&zv_breaker=30000.0&list_limit=5&img_stamp=YES | archive-date=24 January 2022 | url-status=dead}}</ref> | dec = {{DEC|-01|01|14}}<ref name="ned" /> | constellation name = [[စီတပ်]] | z = 0.018640<ref name="ned" /> | h_radial_v = 5,588 km/s<ref name="ned" /> | dist_ly = {{convert|80.200|Mpc|Mly|abbr=on|lk=on|order=flip}}<ref name="ned" /> | type = S0/a? (edge on)<ref name="ned" /> | appmag_v = 14.45<ref name="ned" /> | absmag_v = -22.42<ref name="ned" /> | size_v = 1.0' &times; 0.5'<ref name="ned" /> | notes = | names = [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 00789, [[Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies|CGCG]] 385-041, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +00-04-054, [[2MASS|2MASX]] J01143863-0101139, 2MASXi J0114385-010113, [[6dF Galaxy Survey|6dF]] J0114385-010114, 6dFGSv 00692, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 4484.<ref name="ned" /> }} '''NGC 442''' သည် [[စီတပ်]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ [[ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ]]ဖြစ်ပြီး Lewis Swift ဆိုသူက ၁၈၈ ‌အောက်တိုဘာ ၂၁ ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 400 - 449|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc4.htm#442|publisher=Cseligman|accessdate=April 22, 2017}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Ngc5}} [[Category:စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)]] [[Category:ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီများ]] {{galaxy-stub}} oy70wmxnzl0ginkczjb3nwcelb19n9b 0 92507 1060048 1047281 2026-10-25T07:19:55Z Zawzawaungthwin 100038 link 1060048 wikitext text/x-wiki {{Infobox official post |body=မန္တလေးမြို့ |post=မြို့တော်ဝန် |native_name= |incumbent= [[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)|ခင်မောင်အေး]] |imagesize=180 |image= H.E Khin Maung Aye, Mayor of Mandalay and Regional Minister of Mandalay Region.jpg |incumbentsince= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |department=[[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] |member_of=[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] |reports_to=[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ||inaugural= ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းကြည် |residence=မြို့တော်ဝန်အိမ်တော်(လမ်း၇၀-၃၂လမ်းထောင့်) |nominator=[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်]] |appointer=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |termlength=၅ နှစ် |formation= ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၉၂ |deputy= }} '''မန္တလေးမြို့တော်ဝန်'''သည် မန္တလေးမြို့တော်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]]၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=9467|title=မန္တ​လေးမြို့​တော်စည်ပင်သာယာ​ရေးဥပ​ဒေ|access-date=7 February 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214092121/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=9467}}</ref> [[File:Mandalay Mayor Residence.jpg|thumb|မြို့တော်ဝန်အိမ်တော်]] ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၉၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသန်းရွှေ]]က လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော မန္တလေးမြို့ စည်ပင်သာယာရေးဥပဒေကို အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ဤဥပဒေအရ မန္တလေးမြို့ဖွံ့ဖြိုးသာယာရေးအတွက် မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့က မိမိရန်ပုံငွေဖြင့် မိမိရပ်တည်ကာ လုပ်ကိုင်နိုင်ခွင့်ရှိလာသည်။စည်ပင်သာယာရေးဥပဒေ အခန်း(၂)၊ ဖွဲ့စည်းခြင်းအောက်ရှိ အမှတ်စဉ်၄တွင် ကော်မတီ၏ဥက္ကဋ္ဌသည် မြို့တော်ဝန်ဖြစ်သည်ဟု ပါရှိသည်။ ထို့နောက် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းကြည်]] က တာဝန်ယူ၍ မြို့တော်ဝန်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == မြို့တော်ဝန်များစာရင်း == ===၁၉၉၂ - ၂၀၁၁ === {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #AAAAFF solid" |- !rowspan=2 | စဉ် !rowspan=2 | အမည် !colspan=3 | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း !rowspan=2 | နိုင်ငံ​တော်အကြီးအကဲ |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ထွန်းကြည် |၂၇ ​အောက်တိုဘာ ၁၉၉၂ |၁၆ ဇွန် ၁၉၉၅ |{{age in days|1992|10|27|1995|6|16}} |rowspan=6|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်း​ရွှေ]] |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး [[စိန်ဝင်းအောင်|စိန်ဝင်း​အောင်]] |၁၇ ဇွန် ၁၉၉၅ |၃၀ ဇွန် ၁၉၉၈ |{{age in days|1995|6|17|1998|6|30}} |- |၃ |ဗိုလ်ချုပ်ရဲမြင့် |၁ ဇူလိုင် ၁၉၉၈ |၃၁ ဇူလိုင် ၁၉၉၈ |{{age in days|1998|7|1|1998|7|31}} |- |၄ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရန်သိမ်း<ref>{{Cite web |title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၁၄.၉.၂၀၀၄)|url=https://www.burmalibrary.org/DocsMirror/Mirror2010-10-08.pdf?__cf_chl_tk=qVtWHDI8N1_4Gwpoh2tZkouBMXofr8DjciZ6w9JveFo-1666626204-0-gaNycGzNByU}}</ref> |၄ ဩဂုတ် ၁၉၉၈ |၈ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၀၅ |{{age in days|1998|8|4|2005|2|8}} |- |၅ |ဗိုလ်ချုပ် [[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ရဲမြင့်]] |၉ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၀၅ |၁၅ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၀၅ |{{age in days|2005|2|9|2005|2|15}} |- |၆ |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖုန်း​ဇော်ဟန် |၁၆ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၀၅ |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |{{age in days|2005|2|16|2011|3|30}} |} ===၂၀၁၁-လက်ရှိ === {|class="wikitable" style="text-align:center; border:1px #AAAAFF solid" |- !rowspan=2 | စဉ် !width=80 rowspan=2 | ပုံ !rowspan=2 | အမည် !colspan=3 | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း !rowspan=2 | နိုင်ငံရေးပါတီ !rowspan=2 | ဝန်ကြီးချုပ် ! colspan="1" rowspan="2" |ခန့်အပ်သူ |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=2 style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; | '''၆''' | rowspan=2 | | rowspan=2 | '''[[ဖုန်းဇော်ဟန်|ဦးဖုန်းဇော်ဟန်]]''' | ၆ ဧပြီ ၂၀၁၁<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/?q=briefing-room/orders/2011/04/06/id-445|title=မြို့တော်ဝန်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ် ၂၇/၂ဝ၁၁) (၆-၄-၂၀၁၁)|last=|first=|author2=|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၁|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014448/http://203.81.89.211/?q=briefing-room%2Forders%2F2011%2F04%2F06%2Fid-445}}</ref> | ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၂ | {{age in days|2011|4|6|2012|2|27}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | [[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးရဲမြင့်]] | [[သိန်းစိန်|ဦးသိန်းစိန်]] |- | colspan="6" align="left" |ယခင် နအဖအစိုးရလက်ထက် ၂၀၀၅ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့ကပင် မြို့တော်ဝန်ဖြစ်ခဲ့သည်။ |- style="background:#EEEEEE" |rowspan=2 style="background:{{ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ/meta/color}}; | '''၇''' | rowspan=2 | | rowspan=2 | '''ဦးအောင်မောင်း''' | ၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၂<ref>{{cite news|url=http://203.81.89.211/2012m3/?q=briefing-room/orders/2012/02/27/id-499|title=မန္တလေးမြို့တော်ဝန် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း ( အမိန့်အမှတ် ၇ / ၂၀၁၂ )(၂၇-၂-၂၀၁၂)|last=|first=|author2=|date=၂၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၂|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=4 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190204014358/http://203.81.89.211/2012m3/?q=briefing-room%2Forders%2F2012%2F02%2F27%2Fid-499}}</ref> | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | {{age in days|2012|2|27|2016|3|30}} | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | [[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးရဲမြင့်]] | [[သိန်းစိန်|ဦးသိန်းစိန်]] |- | colspan="6" align="left" |ယခင်က မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခတစ်ဦးဖြစ်သည်။ |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=2 style="background:color:white" | '''၈''' | rowspan=2 | [[File:Mayor Ye Lwin.jpg|80px]] | rowspan=2 | '''[[ရဲလွင်|ဒေါက်တာရဲလွင်]]''' | ၅ ဧပြီ ၂၀၁၆<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10114|title=မြို့တော်ဝန်များအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၂၂ / ၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=၅ ဧပြီ ၂၀၁၆|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121033/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10114}}</ref> | ၅ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|05|2021|2|5}} | ပြင်ပ | [[ဇော်မြင့်မောင်|ဒေါက်တာဇော်မြင့်မောင်]] | [[ထင်ကျော်|ဦးထင်ကျော်]]<br>[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]] |- | colspan="6" align="left" |ယခင်က မျက်စိဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ |- style="background:#EEEEEE" | rowspan=2 style="background:color:white" | '''၉''' | rowspan=2 | [[File:Mayor Kyaw San.jpg|80px]] | rowspan=2 | '''[[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ဦး​ကျော်ဆန်း]]''' | ၇ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | align="left" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2021|2|7|2026|4|10}} | ပြင်ပ | *[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦး​မောင်ကို]] {{small|(ယခင် တိုင်း​ဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)}} *ဦးမျိုး​အောင် | နစက |- | colspan="6" align="left" |''နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှ ခန့်အပ်ခဲ့​သော မြို့​တော်ဝန်ဖြစ်သည်။'' |- |'''၁၀''' |[[File:H.E Khin Maung Aye, Mayor of Mandalay and Regional Minister of Mandalay Region.jpg|80px]] |[[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)|ဦးခင်မောင်အေး]] | align="left" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=မြို့တော်ဝန်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://moi.gov.mm/announcements/81645 |access-date=2026-04-14 |website=moi.gov.mm}}</ref> | align="left" |''လက်ရှိ'' | align="left" |{{Age in years and days|2026|4|10}} | align="left" | | align="left" |ဦး[[မျိုးအောင်]] | align="left" |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] 5au475i2drgz3zrvxikee73iivd2mqa 0 93067 1060079 947486 2026-10-25T09:27:28Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060079 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = Thrill | logofile = Thrill logo.svg | logosize = 200px | logoalt = | launch = ဧပြီလ,၂၈, ၂၀၁၀ | picture format = 480i (SDTV) | network = | owner = Celestial Tiger Entertainment | slogan ='' Fear is Fun'' | country = | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]] | broadcast area = '''အရှေ့တောင်အာရှ'''<br> {{flag|စင်ကာပူ}}<br> {{flag|အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ}}<br> {{flag|ဟောင်ကောင်}}<br> {{flag|ထိုင်းနိုင်ငံ}}<br> {{flag|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ}}<br>{{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}<ref>{{Cite web |title=Canal+ to carry CTE channels in Myanmar {{!}} Deals {{!}} News {{!}} Rapid TV News<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=https://www.rapidtvnews.com/2018020850825/canal-to-carry-cte-channels-in-myanmar.html#axzz5MjYgJoj8 |access-date=30 July 2018 |archive-date=12 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212190045/https://www.rapidtvnews.com/2018020850825/canal-to-carry-cte-channels-in-myanmar.html#axzz5MjYgJoj8 }}</ref> | affiliates = | headquarters = | former names = | replaced names = | replaced by names = | sister names =[[:en:Celestial Movies|Celestial Movies]]<br>[[:en: Celestial Classic Movie |Celestial Classic Movie ]]<br>[[:en:cHK(TV Channel)|cHK(TV Channel)]] <br>[[KIX]] | timeshift names = | web =http://www.thrill-tv.com}} '''Thrill''' ရုပ်သံလိုင်း သည် ထိတ်လန့်ဖွယ် သရဲရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းများနှင့် အစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ပြသနေသော အခပေးရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.casbaa.com/news/member-press-release/kix-and-thrill-launch-on-centrin-tv-in-indonesia/ |title=KIX and Thrill Launch on Centrin TV in Indonesia - CASBAA<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |access-date=30 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201180032/http://www.casbaa.com/news/member-press-release/kix-and-thrill-launch-on-centrin-tv-in-indonesia/ |archive-date=1 December 2022 |url-status=dead}}</ref> Celestial Tiger Entertainment မှပိုင်ဆိုင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများသို့ အဓိထား ထုတ်လွှင့်နေသည်။ အာရှတိုက်တွင် ထိတ်လန့်ဖွယ် သရဲဇာတ်ကားများနှင့်အစီအစဉ်များ နေ့စဉ် ၂၄နာရီထုတ်လွှင့်နေသော တစ်ခုတည်းသော ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=Thrill<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |url=http://www.thrill-tv.com/about.php |access-date=30 July 2018 |archive-date=17 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717141122/http://thrill-tv.com/about.php }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ရက်များ]] 5imsc2cicm8j6pnmc53kokg5oqgl0ki 0 101201 1059992 441945 2026-10-24T17:14:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1059992 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = [[File:EN-06 station number.png|50px]]<br />အဲနိုရှိမဘူတာ | native_name = 江ノ島駅 | native_name_lang = ja | style = Enoshima | owner = [[Enoshima Electric Railway]] | image = Enoshima-Station-building.jpg | caption = Enoshima Station building in September&nbsp;2018 | address = 1-4-7 Katase-Kaigan | borough = [[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35|18|40|N|139|29|15|E|type:railwaystation|display=title,inline}} | distance = {{cvt|3.3|km}} from {{STN|Fujisawa|x}} | platforms = 2 [[side platform]]s | tracks = 2 | connections = {{Unbulleted list | {{ric|Odakyu|Enoshima|size=15}} [[Odakyū Enoshima Line]] | [[File:ShonanMonorail logo M.svg|15px|SM]] [[Shonan Monorail]] | {{bus icon}} Bus stop }} | structure = At-grade | accessible = Yes | status = Staffed (all day) | code = EN06 | opened = {{Start date and age|1902|09|01|df=y}} | rebuilt = 1999 | former = Katase (until 1929) | passengers = 10,097 daily | pass_year = FY2019 | pushpin_map = Japan Kanagawa Prefecture#Japan | pushpin_label = Enoshima Station | services = {{Adjacent stations|system=Enoshima |line=Enoden|left=Shōnankaigankōen|note-left=[[File:EN-05 station number.png|30px]]|right=Koshigoe|note-right=[[File:EN-07 station number.png|30px]]}} }} ''' အဲနိုရှိမဘူတာ ''' (江ノ島駅'' အဲနိုရှိမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခါနာဂါဝါခရိုင်]]၊ [[ဖုဂျိဆဝမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 0zmu7rftku5ms217tguj0wvpevjvkb2 0 112289 1060012 726522 2026-10-25T00:34:40Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060012 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site | name = Shalban vihara | native_name = শালবন বিহার | alternate_name = | image = Shalbon-vihara-04-by-Sakib-Ahmed-Nasim.jpg | alt = | caption = Ruins of Shalban vihara, Cumilla, Bangladesh | locmapin = Bangladesh#Asia Southwest | map_alt = | map_size = | relief = | coordinates = {{coord|23|26|0|N|91|8|0|E|region:BD_type:city|display=inline,title}} | location = Mainamati, [[Comilla District]], [[Chittagong Division]], Bangladesh | built = 7th century | epochs = <!-- actually displays as "Periods" --> | management = | public_access = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notes = }} '''သာလဝန်ဝိဟာရ''' (Shalban Vihara) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=Banglapedia>{{citation|author=M Harunur Rashid|chapter=Shalvan Vihara|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shalvan_Vihara|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|edition=Second|access-date=21 August 2019|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126195428/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Shalvan_Vihara|url-status=dead}}</ref> ==''''''ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] da0szce63mahw69bi73ht1cpbblovf9 0 136919 1060035 1042003 2026-10-25T04:44:20Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060035 wikitext text/x-wiki {{Infobox grapheme |name=R |letter=R r |variations=([[R#Related characters|See below]]) |image=File:R cursiva.gif |imagesize=200 |imagealt= R ၏ လက်ရေးဆက်ရေးနည်းများ |script=[[လက်တင်စာလုံး]] |type=[[အက္ခရာ]] |typedesc=ပုံစံ သို့မဟုတ် [[လိုဂိုဂရပ်ဖ်]]ပုံစံ |language=[[လက်တင်ဘာသာ]] |phonemes=[{{IPAlink|r}}]<br>[{{IPAlink|ɾ}}]<br>[{{IPAlink|ɹ}}]<br>[{{IPAlink|ɻ}}]<br>[{{IPAlink|ʀ}}]<br>[{{IPAlink|ʁ}}]<br>([[R#Other languages|Table]])<br>([[Pronunciation of English /r/|English variations]])<br> {{IPAc-en|ɑr}} |unicode=U+0052, U+0072 |alphanumber=၁၈ |number= |fam1=<hiero>D1</hiero> |fam2=[[Image:Proto-semiticR-01.svg|20px|Resh]] |fam3=[[Image:phoenician res.svg|20px|Res]] |fam4=[[:en:Rho|Ρ ρ]] |fam5=[[𐌓]] [[File:Greek_Rho_06.svg|20px|Early Greek Rho]] |fam6=[[File:Greek_Rho_01.svg|20px]] |fam7=[[File:Greek_Rho_03.svg|20px]] |fam8= [[File:Greek_Rho_03.svg|20px]] [[File:Half_r.svg|20px|Cursive R-rotunda]] |usageperiod=~၅၀ မှ လက်ရှိကာလထိ <!-- |children= {{bull}}[[℟]]<br>{{bull}}[[℞]]<br>{{bull}}[[®]]<br>{{bull}}[[Ɍ]]<br>{{bull}}[[ᚱ]]<br>{{bull}}[[𐍂]]<br>{{bull}}[[Ꭱ]] --> |sisters=[[Р]]<br>[[Resh|ר<br>ر<br> ܪ]]<br>[[ࠓ]]<br>[[𐎗]]<br>[[𐡓]]<br>[[ረ]]<br>[[wikt:Ռ|Ռ]] [[wikt:ռ|ռ]]<br>[[wikt:Ր|Ր]] [[wikt:ր|ր]]<br>[[ર]]<br>[[र]] |equivalents= |associates=[[:en:List of Latin-script digraphs#R|r(x)]], [[:en:Rh (digraph)|rh]] |direction=ဘယ်မှညာသို့ }} {{Latin letter info|r}} '''RR''' သို့မဟုတ် '''r''' သည် အင်္ဂလိပ် လက်တင်အက္ခရာစဉ်၏ ၁၈-ခုမြောက် အက္ခရာ ဖြစ်သည်။ အာရ် ({{IPAc-en|'|ɑr}}) ဟူ၍ အသံထွက်သည်။ <ref>"R", ''[[Oxford English Dictionary]]'' 2nd edition (1989); "ar", ''op. cit''</ref> ==ရာဇဝင်== {| class="wikitable" |- style="background:#eee;" | အီဂျစ်အရုပ်စာ<br>([[:en:Egyptian hieroglyphs|Egyptian hieroglyph]])<br> ''tp'' ([[:en:List of hieroglyphs/D|D1]]) | ဖနီးရှဲန်း<br>([[:en:Phoenician alphabet|Phoenician]])<br> ''[[:en:Resh]]'' | ရှေးဟောင်းဂရိ<br>([[:en:Archaic Greek alphabets|Archaic Greek]]/[[:en:Old Italic alphabet|Old Italic]])<br> ''[[:en:Rho (letter)|Rho]]'' | ရောမစာလုံးကြီး<br>([[:en:Roman square capitals|Roman square capital]])<br>R | ၁၅-ရာစု ဖလော်ရဲန်တိုင်းစာလုံးကြီး<br>(15th century Florentine<br>inscriptional capital) | စာလုံးမဲ<br>([[:en:Blackletter|Blackletter]])<br> (''[[:en:Fraktur|Fraktur]]'') | ဂျာမန်<br>''[[:en:kurrent|kurrent]]'' | ခေတ်ပေါ် လက်ရေးဆက်<br> ([[:en:D'Nealian|D'Nealian]] 1978) |--- align=center |<hiero>D1</hiero> | [[File:PhoenicianR-01.png|x30px]] | [[File:Greek Rho 01.svg|x40px]] [[File:Greek Rho 03.svg|x40px|]][[File:Greek Rho 06.svg|x40px|]][[File:Greek Rho round-tack.svg|x40px|]] |[[File:R Agrippa.png|x60px|]] |[[File:RomanR-01.png|x60px|]]<!-- Bitstreat-Font Della Robbia, by Thomas Maitland Cleland, based on 15th century Florentine inscriptional capitals--> |[[File:Fraktur letter R.png|x60px|]] |[[File:Kurrent R.svg|x30px|]] |[[File:R cursiva.gif|x60px|]] |} ==ရှေးဟောင်းစာတို့တွင် တွေ့ရသော R ပုံများ== {| |[[File:Weltchronik Fulda Aa88 001r detail3.jpg|thumb|အလယ်ခေတ်နောက်ပိုင်း ပန်းချီသွင်းစာလုံးကြီး (illuminated initial)]] |[[File:Caslon-specimen-1763-double-pica-black.jpg|thumb|၁၈-ရာစု ဥပမာ အင်္ဂလိပ် စာလုံးမဲ([[:en:Blackletter|Blackletter]])]] |[[File:Luca Pacioli, De divina proportione, Letter R.jpg|thumb|[[:en:Luca Pacioli|Luca Pacioli]]၏ ''[[:en:De divina proportione|De divina proportione]]'' (၁၅၀၉)တွင် ဆွဲထားသော ''R'' အက္ခရာ]] |} ==အင်္ဂလိပ်စာတွင် R အသုံးပြုမှုများ== ဤအက္ခရာ {{angbr|r}} သည် အဋ္ဌမမြောက် အသုံးများဆုံး စာလုံးဖြစ်ပြီး၊ '{{angbr|t}}'၊ '{{angbr|n}}' နှင့် '{{angbr|s}}'တို့နောက် စတုတ္ထမြောက် အသုံးများဆုံး ဗျည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.math.cornell.edu/~mec/2003-2004/cryptography/subs/frequencies.html|title=Frequency Table|website=Math.cornell.edu|accessdate=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20140523074827/http://www.math.cornell.edu/~mec/2003-2004/cryptography/subs/frequencies.html|archive-date=23 May 2014|url-status=dead}}</ref> ==ကွန်ပျူတာသုံးကုဒ်များ== {{charmap | 0052 | 0072 | name1 = Latin Capital Letter R | name2 = &#160; &#160; Latin Small Letter R | map1 = [[EBCDIC]] family | map1char1 = D9 | map1char2 = 99 | map2 = [[ASCII]] ¹ | map2char1 = 52 | map2char2 = 72 }} : ¹ {{midsize|ASCII encoding အပေါ်အခြေခံပြီး ၎င်းနှင့် အမျိုးအစားဆင်တူသော encoding များ (DOS, Windows, ISO-8859 and Macintosh မိသားစုတွင်ပါဝင်သော encoding များ)}} =={{PAGENAME}} ကို အခြားနည်းဖြင့် ဖော်ပြချက်များ== {{Letter other reps |NATO=Romeo |Morse=·–· |Character=R |Braille=⠗ |fingerspelling=R }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:လက်တင်အက္ခရာ]] 50b4xkf58dkbt0vt4swtwab5l11660i 0 202122 1060015 706799 2026-10-25T00:54:14Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060015 wikitext text/x-wiki {{Primary sources}} '''သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)''' သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]] တွင်တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြုတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်များ၏ အဓိပတိ [[သီတဂူဆရာတော်|သီတဂူဆရာတော် ဒေါက်တာဉာဏိဿရ]]မှ တည်ထောင်ကာ ၂၀၀၉ ဩဂုတ်လ ၅ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ဝါခေါင်လပြည့်) တွင်စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) သည် မန္တလေးမြို့မြောက်ဘက်၊ [[မန္တလေးတောင်]] ခါးပန်းအလယ်တွင်တည်ရှိသည်။ ဤတက္ကသိုလ်ကို ဒေါက်တာ အရှင်ဝေဠုရိယဉာဏလင်္ကာရက ကျောင်းအုပ်အဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref name="sitagu"/> ဒီပလိုမာတန်း၊ ဘီအေတန်း၊ အမ်အေတန်းများကို ဖွင့်လှစ်၍ သင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |url=https://sbamdy.edu.mm/ |title=Sitagu Buddhist Academy Mandalay |access-date=23 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119001020/https://sbamdy.edu.mm/ |archive-date=19 January 2021 |url-status=dead}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် (မန္တလေး) ကို မန္တလေးမြို့၊ ဝါးတန်းရပ်နေ ဦးအေးမောင်တို့မိသားစုက စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြ၍ ၁၉၈၉ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ဩဂုတ်လ ၅ တွင် သီတဂူဆရာတော်အား လှူဒါန်းခဲ့ကြ၏ ။<ref name="sitagu">{{Cite web |title=သီတဂူဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်(မန္တလေး) |url=http://sitagumdy.com/2019/09/29/hello-world/ |accessdate=23 January 2021 |archivedate=29 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210129142349/http://sitagumdy.com/2019/09/29/hello-world/ }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] 4zevnafg9p8ih44xwpwb7ebvus2hzty 0 202527 1060014 644269 2026-10-25T00:43:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060014 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site | name = သိတကော့ဝိဟာရ | native_name = সীতাকোট বিহার | native_language = Bengali | image = File:সীতাকোট বিহার-1.jpg | image_size = 250px | caption = | designation1 = | designation1_date = | designation1_number = | designation1_criteria = | designation1_type = | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = | location = [[Dinajpur]], Bangladesh | elevation = | built = 6th century AD | built_for = | architect = | architecture = | locmapin = Bangladesh | map_caption = }} '''သိတကော့ဝိဟာရ''' သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ Dinajpur ခရိုင်၊ Nawabganj upazila တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="Banglapedia">{{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |title=Banglapedia |last1=Rahman |first1=SS Mostafizur |last2= |first2= |date= |website= |publisher=Banglapedia |access-date= |quote= |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127164236/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |archive-date=27 January 2023 |url-status=dead}}</ref>ထိုနေရာကို ဒေသခံများက Sita နေထိုင်ခဲ့သည့်နေရာအဖြစ် သိကြသည်။ ပုံမှန်တူးဖော်မှုများကို ၁၉၆၈၊ ၁၉၇၂ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်များတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ရှေးခေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ <ref name="Site Board">{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%E0%A6%B8%E0%A7%80%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A7%8B%E0%A6%9F_%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0-3.jpg |title=Site Board |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website= |publisher= |access-date= |quote=}}</ref>ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည့်အချိန်မှာ အနီးအနားရှိ Somapura Mahavihara နှင့် Halud Vihara တို့နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ==ဗိသုကာ== [[File:সীতাকোট বিহার-4.jpg|thumb|250px]] ကျောင်းတော်ကို စတုရန်းဧရိယာ ၆၅ မီတာ ရှိသည့် မြေပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။<ref name="Site Board"/> နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့တွင် ကျယ်ပြန့်သည် နေရာကွက်လပ်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် အပြင်ဘက် ဝင်ထွက်ပေါက်ရှိပြီး နယ်နိမိတ်အတွင်းတွင် စောင့်ကြပ်သည့် အခန်းနှစ်ခန်း ရှိသည်။ အတွင်းဘက်ဝင်ထွက်ပေါက်မှတစ်ဆင့် အဝင်ဘက်ခန်းမသို့ ရောက်ရှိသည်။ ခန်းမသည် အခြားသော အခန်းများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ထိုအခန်းများသည် ၄၁ ခန်းရှိသည်။ မြောက်ဘက်တွင် ၈ ခန်း၊ အခြားသုံးဘက်တွင် ၁၁ ခန်းစီ ရှိသည်။ အခန်းများသည် အရွယ်အစား (3.66 m by 3.35 m).အတူတူနီးပါး ရှိကြသည်။ အရှေ့ဘက်အခန်း၏ နံရံအထူသည် ၁.၀၇ မီတာ၊ အနောက်ဘက်နံရံသည် ၂.၅၉ မီတာနှင့် ကန့်ထားသည့် နံရံသည် 0.91-1.22 မီတာ ထူကြသည်။ အခန်းတစ်ခုချင်းစီ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တံခါးပေါက်ရှိပြီး အခြားနံရံသုံးဘက်တွင် အပေါက်များ ဖောက်ထားကြသည်။ ကျောင်းတော်၏ ပတ်လည်တစ်လျှောက်တွင် ၂.၅၉ မီတာကျယ်သည့် ဝရန်တာ ရှိသည်။ အခန်းများသည် ထိုဝရံတာသို့ အလျား ၁.၆၈ မီတာ၊ အကျယ် ၁.၀၇ မီတာရှိသည့် လမ်းပေါက်မှတဆင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ==တွေ့ရှိရသည့် ပစ္စည်းများ== ကြေးဆင်းတုနှစ်ခုကို တွေ့ရသည်။ ဗောဓိသတ္တ Padmapani နှင့် ဗောဓိသတ္တ Manjushri တို့၏ ဆင်းတုများ ဖြစ်သည်။ တူးဖော်မှုပြုလုပ်စဉ် မြေတွင် မြုပ်နေသည့် မင်အိုးများ၊ မြေစေးအရုပ်များ၊ အလှဆင်အုတ်များနှင့် အိုးကွဲများစွာကို တွေ့ရသည်။ ==ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မှု== ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံအစိုးရ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ပြတိုက်များဌာနက သိတကော့ဝိဟာရ ကို ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်။ သိတကော့ဝိဟာရသည် ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများနှင့် ထိန်းသိမ်းမှုများ ကောင်းမွန်စွာ လုပ်ဆောင်ရန် လိုအပ်လျက်ရှိသည်။<ref name="The Buddhist Forum">{{cite web |url=http://thebuddhistforum.com/wp/buddhist-site-at-dinajpur-sitakot-vihara.html |title=The Buddhist Forum |last1= |first1= |last2= |first2= |date= |website= |publisher= |access-date= |quote= |accessdate=29 January 2021 |archivedate=7 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171207081827/http://thebuddhistforum.com/wp/buddhist-site-at-dinajpur-sitakot-vihara.html }}</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:সীতাকোট বিহার-3.jpg File:সীতাকোট বিহার-2.jpg </gallery> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] ejobyw2t1172oqtbifmcmgumluyixus 0 202597 1060077 1054910 2026-10-25T09:22:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060077 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Dhamma Brothers | image = Poster of the movie The Dhamma Brothers.jpg | caption = | director = [[Jenny Phillips]]<br />Andrew Kukura<br />Anne Marie Stein | producer = | writer = | starring = | music = | cinematography = | editing = | distributor = | released = {{Film date|2007}} | runtime = 76 minutes | country = United States | language = [[English language|English]] | budget = }} '''The Dhamma Brothers '''သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ Bessemer, Alabama အနီး Donaldson Correctional Facility ရှိ ထောင်သားများတရားအားထုတ်မှုအစီအစဉ်အကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားသည်။ ရုပ်ရှင်တွင် လူသတ်မှုဖြင့် သေဒဏ်ချမှတ်ခံရသူများ၊ ထောင်စောင့်များ၊ ထောင်အရာရှိများ၊ ဒေသခံများနှင့် အခြားနေထိုင်သူများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများ စသည်များပါဝင်သည်။ <ref name="hollywoodreporter" /><ref>{{cite web |url=http://worldfilm.about.com/b/2008/04/15/review-the-dhamma-brothers.htm |title=About.com movie review of The Dhamma Brothers |publisher=Worldfilm.about.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archive-date=13 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413095350/http://worldfilm.about.com/b/2008/04/15/review-the-dhamma-brothers.htm }}</ref>သီချင်းအပါအဝင် အသံပိုင်းဆိုင်ရာကို Low, New Order and Sigur Rós စသည်တို့က ပါဝင်အားဖြည့်ထားသည်။<ref name="fox1">{{cite web |url=http://www.tvguide.com/movies/dhamma-brothers/review/293190 |title=TV Guide review of The Dhamma Brothers by Ken Fox |publisher=Tvguide.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archive-date=5 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305082418/https://www.tvguide.com/movies/dhamma-brothers/review/293190/ |url-status=dead}}</ref> ရုပ်ရှင်ကို ဂျင်နီဖီးလစ် (Jenny Phillips) နှင့် အန်နီမာရီစတိန်း (Anne Marie Stein) က ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဂျင်နီဖီးလစ် သည် စိတ်ကုထုံးဆရာဝန်၊ မနုဿဗေဒပညာရှင်၊ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ဖန်တီးထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သည်။ အန်နီမာရီစတိန်း သည် ရုပ်ရှင်ကျောင်းတစ်ခု၏ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်သည်။<ref name="scheib">{{cite web|last=Scheib |first=Ronnie |url=https://variety.com/2008/film/reviews/the-dhamma-brothers-1200535300/ |title=Variety review by Ronnie Scheib |publisher=Variety.com |date=2008-04-08 |accessdate=2018-05-02}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖီးလစ် သည် Letters from the Dhamma Brothers: Meditation Behind Bars (ISBN 1-92870-631-2) ဟူသည့် စာအုပ်ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.pariyatti.com/book_778706.html |title=Publishers press release about the upcoming book |publisher=Pariyatti.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421021246/http://pariyatti.com/book_778706.html |archive-date=21 April 2008 |url-status=dead}}</ref><ref name="fox1" /><ref name="fox2">{{cite web |url=http://www.tvguide.com/movies/doing-time-doing/review/191190 |title=TV Guide review of Doing Time, Doing Vipassana by Ken Fox |publisher=Tvguide.com |date= |accessdate=2011-11-27 |archivedate=12 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200312011740/https://www.tvguide.com/movies/doing-time-doing/review/191190/ }}</ref> The Dhamma Brothers ရုပ်ရှင်သည် နောက်ထပ်ထင်ရှားသည့် ရုပ်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်သည့် [[Doing Time, Doing Vipassana]] (1997) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ==တရားအားထုတ်ရေးအစီအစဉ်== ဒါရိုက်တာ ဂျင်နီဖီးလစ်၊ ဝိပဿနာတရားပြဆရာ Jonathan Crowley နှင့် Dr. Deborah Marshall တို့သည် ထောင်အတွင်း တရားအားထုတ်သည့်အစီအစဉ်အတွက် တာဝန်များစွာ ယူခဲ့ကြသည်။<ref name="hollywoodreporter">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/dhamma-brothers-126294|title=The Dhamma Brothers|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2008-04-15}}</ref> ဖီးလစ်သည် မက်ဆာချူးဆက်တွင် ထောင်အတွင်းယဉ်ကျေးမှုကို အရင်လေ့လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် သူမသည် Donaldson ရှိ ထောင်သားများသည် တရားအားထုတ်နေသည်ဟု ကြားသိခဲ့ရသည်။ <ref name="joiner">{{cite web|last=Joiner |first=Whitney |url=https://www.nytimes.com/2007/09/13/movies/13dhar.html |title=New York Times review of The Dhamma Brothers by Whitney Joiner |publisher=Nytimes.com |date=2007-09-13 |accessdate=2011-11-27}}</ref>ထို့နောက် သူမသည် ပထမဆုံး ၁၀ ရက်ကြတရားအားထုတ်သည့်စခန်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်။ <ref name="pariyatti1">{{Cite web |url=http://www.pariyatti.org/news/archives/2006/11/letters_from_th.html |title=Publishers press release about the film |access-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230114647/http://www.pariyatti.org/news/archives/2006/11/letters_from_th.html |archive-date=30 December 2007 |url-status=dead}}</ref>သူမသည် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ လုံခြုံရေးအမြင့်ဆုံး ထောင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Donaldson တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကျင်းပနိုင်ရမည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။<ref name="joiner" /> ယခင် အမေရိကန်ရှိ တရားသင်တန်းများသည် မြို့များရှိထောင်များတွင်သာ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref name="NAVPP">[http://www.prison.dhamma.org/ussummary.htm "Vipassana Meditation In American Prisons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171226114119/http://www.prison.dhamma.org/ussummary.htm |date=26 December 2017 }}, North American Vipassana Prison Project</ref> တရားအားထုတ်မှုအစီအစဉ်တွင် ဆရာကြီး ဦးဂိုအင်ကာ သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည့် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်မှုများကို သင်ပေးသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပထမဆုံး ၁၀ ရက်တရားစခန်းကို ထောင်အတွင်း၌ ထောင်သား ၂၀ ဦးဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်တွင် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလတွင် ထောင်သား ၃၇ ဦးဖြင့် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဒုတိယအကြိမ် ၁၀ ရက်တနားခန်းမှ ပုံရိပ်များ ပါဝင်သည်။<ref name="pariyatti1" /> Each retreat consisted of 10 hours of daily meditation and was held in complete silence.<ref>{{cite web |url=http://www.khabar.com/magazine/cover-story/from_murder_to_meditation |title=From Murder to Meditation |publisher=[[Khabar Magazine]] |date= |accessdate=February 2, 2020 |archive-date=4 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204233520/http://www.khabar.com/magazine/cover-story/from_murder_to_meditation |url-status=dead }}</ref> နောက်ထပ် တတိယအကြိမ် သုံးရက်တရားစခန်းကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြလုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတရားအားထုတ်မှုအကြိမ်တိုင်းတွင် တစ်နေ့လျှင် ကြာချိန် ၁၀ နာရီ တရားအားထုတ်ရပြီး ထိုအချိန်တွင် လုံးဝတိတ်ဆိတ်ကာ နေကြရသည်။<ref name="coutsoulis">[https://movies.nytimes.com/2008/04/11/movies/11dham.html?ref=movies New York Times review of The Dhamma Brothers by Jeannette Coutsoulis, April 11, 2008]</ref> ==ရရှိမှု== Valley Advocate သတင်းစာ၏ ဂျက်ဘရောင်း (Jack Brown) သည်ဤရုပ်ရှင်ကို စတားလေးခု ပေးခဲ့သည်။ <ref>Brown, Jack. "[http://www.valleyadvocate.com/article.cfm?aid=7714 Cinema Dope: Fedora the Explorer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729023912/http://www.valleyadvocate.com/article.cfm?aid=7714 |date=29 July 2014 }}." ''[[Valley Advocate]]''. Thursday May 29, 2008. Retrieved on October 9, 2010.</ref> ===ဆုများ=== * Tied for Best Feature Documentary at the [[Woods Hole Film Festival]] 2007<ref name="joiner" /> * [[NCCD]] PASS Award Winner 2007<ref>{{cite web |url=http://www.nccdglobal.org/sites/default/files/winners2007_0.pdf |title=2007 Pass Award Winners |publisher=[[National Council on Crime and Delinquency]] |format=PDF |date= |accessdate=December 24, 2016 |archive-date=11 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150911074812/http://www.nccdglobal.org/sites/default/files/winners2007_0.pdf }}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website}} * {{IMDb title}} * [http://www.prison.dhamma.org/en/na/ North American Vipassana Prison Trust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619012118/http://prison.dhamma.org/en/na/ |date=19 June 2019 }} * [http://www.cultureunplugged.com/documentary/watch-online/play/7974/The-Dhamma-Brothers Watch ''The Dhamma Brothers''] at Culture Unplugged * [https://web.archive.org/web/20100822075221/http://www.buddhistgeeks.com/2008/11/bg-097-the-dhamma-brothers-vipassana-meditation-in-prison/ The Dhamma Brothers: Vipassana Meditation in Prison], audio interview on [[Buddhist Geeks]] * [https://web.archive.org/web/20100206103131/http://vipassana-dhammabrother.com/ Grady Bankhead's Personal Web Site] {{reflist}} 9y9h531supar6eavea63qu8ephchg8m 0 202601 1060016 644387 2026-10-25T01:36:29Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060016 wikitext text/x-wiki [[File:Halud Vihara, Archaeological site of 8th - 9th century - panoramio.jpg|thumb|Remains of Halud Vihara]] '''ဟလဒ်ဝိဟာရ'''' သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ Naogaon ခရိုင်၊ Pahapur ရှိ သောမပူရမဟာဝိဟာရ (Somapura Mahavihara) ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နယ်မြေ၏ အနောက် - အနောက်တောင်ဘက် ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဟိုဘက်သည်ဘက် အကျယ်အားဖြင့် ၁၀၀ ပေနှင့် အမြင့် ၂၅ ပေ ရှိသည့် ကြီးမားသည့် မြေကမူသည် ဤနေရာ၏ အဓိကနေရာဖြစ်သည်။<ref name=unesco>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1211/ Halud Vihara], UNESCO World Heritage Centre</ref> သို့သော် အခြားသော မြေကမူများနှင့် အုတ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် အဆောက်အဦများ၏ အပျက်အစီးများ ကျန်ရှိသေးသည်။ အချို့သော ပန်းပုလက်ရာများမှာမူ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့က ဒေသခံနေထိုင်သူတို့က အုတ်များကို ဖယ်ရှား၍ အသုံးပြုရန် ယူဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် ဟာလဒ်ဝိဟာရရွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဒေသအနေဖြင့် ဤရွာကို Dvipganj ဟု ခေါ်ကြသည်။ တူးဖော်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ တွေ့ရှိရသည်များက အလယ်ခေတ်အစောပိုင်းကာလ ဗုဒ္ဓဘာသာနယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်သည်ကို တွဗ့ရှိရသည်။ သေမပူရမဟာဝိဟာရ (Somapura Mahavihara)၊ သိတကော့ဝိဟာရနှင့် Dinajpur ခရိုင်ရှိ Nawabganj Upazila တို့သည်လည်း ဤဝိဟာရနှင့် တူညီသော ကာလတစ်ခုအတွင်းက တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name=Banglapedia/><ref name=Banglapedia2>{{citation |author=SS Mostafizur Rahman |chapter=Sitakot Vihara |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=30 January 2021 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127164236/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sitakot_Vihara |url-status=dead}}</ref> ==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ== ၁၉၉၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍအောက်၌ ယူနက်စကိုယဉ်ကျေးမှုစမ်းသပ်နယ်မြေစာရင်း၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။<ref name=unesco/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] irvtvyr8jv406glxkhbio1vh0kjjnm9 0 202608 1059972 647126 2026-10-24T12:37:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059972 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ စာရင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhist_Vihara |title=Buddhist Vihara - Banglapedia<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --> |access-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220122215112/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhist_Vihara |archive-date=22 January 2022 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book | url=https://books.google.com/?id=_-_SCQAAQBAJ&pg=PA56&lpg=PA56&dq=viharas+in+Bangladesh#v=onepage&q=viharas%20in%20Bangladesh&f=false |title = Viharas in Early Medieval Eastern India|isbn = 9781329175372|last1 = Jha|first1 = Amit|date = 29 May 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://mapsofbangladesh.com/naogaon-district-info.html |accessdate=30 January 2021 |archivedate=23 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523135353/http://www.mapsofbangladesh.com/naogaon-district-info.html }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.brac.net/sites/default/files/factsheet/2017/Naogaon-2017.pdf |title=Archived copy |access-date=9 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110063229/https://www.brac.net/sites/default/files/factsheet/2017/Naogaon-2017.pdf |archive-date=10 January 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.elandholidays.com/bangaldesh/buddhist-tour-of-bangladesh.php Buddhist Tour of Bangladesh<!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် -->]</ref> {{Expand list|date=January 2018}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !Name !Native Name !Image !Region |- |[[Agrapuri Vihara]] |অগ্রপুরি বিহার | |[[Naogaon]], [[Rajshahi Division]] |- |[[ဘီတာဂါ့ဝိဟာရ]] |ভিতরগড় বিহার | |[[Panchagarh]], [[Rangpur Division]] |- |[[သိတကော့ဝိဟာရ]] |সীতাকোট বিহার |[[File:সীতাকোট বিহার-4.jpg|140px]] |[[Dinajpur]], Rangpur Division |- |[[ဘိကရမ်ပါဝိဟာရ]] |বিক্রমপুর বিহার | |[[Bikrampur]], [[Dhaka Division]] |- |[[ဟလဒ်ဝိဟာရ]] |হলুদ বিহার |[[File:Halud Vihara, Archaeological site of 8th - 9th century - panoramio.jpg|140px]] |Naogaon, Rajshahi Division |- |[[ဇဂဒ္ဒလမဟာဝိဟာရ]] |জগদ্দল মহাবিহার |[[File:Jagaddala1.jpg|140px]] |Naogaon, Rajshahi Division |- |[[နတေ့ဝါဒါး]] |নাটেশ্বর দেউল | |[[Tongibari Upazila|Tongibari]], Dhaka Division |- |[[ပန်ဒစ်ဝိဟာရ]] |পণ্ডিত বিহার | |[[Anwara Upazila|Anwara]], [[Chittagong Division]] |- |[[သာလဝန်ဝိဟာရ]] |শালবন বিহার |[[File:Shalbon-vihara-05-by-Sakib-Ahmed-Nasim.jpg|140px]] |[[Comilla]], Chittagong Division |- |[[ဆိုမာပူရ မဟာဝိဟာရ]] |সোমপুর মহাবিহার/ পাহাড়পুর বিহার |[[File:Naogaon Paharpur 11Oct12 IMG 3696.jpg|140px]] |Naogaon, Rajshahi Division |- |[[ဝသုဝိဟာရ]] |ভাসু বিহার |[[File:Vashu bihar1.jpg|140px]] |[[Bogra]], Rajshahi Division |} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Buddhist monasteries in Bangladesh}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] h9dvllyctvubwdtiz85ml854f9fa3qg 0 204717 1060008 1059336 2026-10-24T23:04:44Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060008 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး | image = BrightVC.jpg | alt = | caption = <!-- [[MOS:CAPTION]]: In a biography article no caption is necessary for a portrait of the subject pictured alone. --> | birth_name = ကုနဠတိုရဏ ဆီဝါရီ<ref name="born">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qmYyHDxehO0|title=50 Facts About Bright ล้วงลับเรื่องสุดส่วนตัวของ "ไบร์ท วชิรวิชญ์"|date=4 May 2020|website=GMMTV|access-date=13 May 2020|language=th}}</ref> | native_name = {{Lang|th|วชิรวิชญ์ ชีวอารี}} | native_name_lang = th | birth_date = {{Birth date and age|1997|12|27|df=yes}} | birth_place = [[:en:Nakhon Pathom, Thailand|ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နခွန်ဖထုံမ်]] | nationality = {{flag|Thailand}} | education = [[:en:Suankularb Wittayalai School|သွန်ကုလာဘ ဝိတ္တယလေ]]ကျောင်း <br/> [[:en:Triam Udom Suksa School|တြိအမ္မ ဥဒေါမ သုက္ကဿ]]ကျောင်း | alma_mater = [[:en:Bangkok University|ဘန်ကောက်တက္ကသိုလ်]] | height = 183 cm<ref>{{Cite web |url=https://www.gmm-tv.com/artists/view/122/ |title=BRIGHT : Vachirawit Chivaaree ไบร์ท : วชิรวิชญ์ ชีวอารี |access-date=25 February 2021}}</ref> | other_names = Bright | occupation = {{Hlist| သရုပ်ဆောင်|အဆိုတော်|မော်ဒယ်|အစီအစဉ်မှူး}} | years_active = 2013–present | known_for = {{plainlist| * Sarawat in ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]''၊ ''[[Still 2gether]]'' }} | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source. --> | website = {{URL|gmm-tv.com/artists/view/122/}} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | years_active = 2018–present | genre = ထိုင်းပေါ့ပ် (T-pop) | label = [[ဂျီအမ်အမ် ဂရမ်မီ]] | instrument = {{Hlist|ပင်တိုင်အဆိုတော်|ဂစ်တာသမား}} | associated_acts = F.HERO }} |signature=File: Signature of Bright Vachirawit Chivaaree.svg }} '''Bright (ဘရိုက်)''' ခေါ် '''ဝချီရဝစ် ချီဝအာရီး'''{{Efn|ထိုင်း: วชิรวิชญ์ ชีวอารี, အင်္ဂလိပ်: Vachirawit Chivaaree}}(၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၇ မွေး) သည် ထိုင်းနိုင်ငံသား သည် အမေရိကန်-တရုတ်နွယ်ဖွား သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်, မော်ဒယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ BL (ဘီအာလ်) ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သော ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' နှင့် ''[[Still 2gether]]'' တို့မှ ခေါင်းဆောင်မင်းသား ဆာရာဝပ်အဖြစ် သိကြသည်။ ၂၀၂၁ အတွင်း ထွက်ရှိလာမည့် ''[[:en:F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4Thailand]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် F4 ခေါင်းဆောင် Thyme (ဒိုးမျောဂျိ စုကာ့ဆ) အဖြစ် အဓိကနေရာက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2023-04-21 |title=ปังแบบฉุดไม่อยู่! "ไบร์ท วชิรวิชญ์" มีผู้ติดตามในไอจีทะลุ 18 ล้าน สูงเป็นอันดับ 1 ในไทย |url=https://www.tnnthailand.com/news/trueinside/144388/ |access-date=2023-05-31 |website=www.tnnthailand.com/news/trueinside/144388/ |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bright Vachirawit Reflects On His Meteoric Rise|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/video/bright-vachirawit-meteoric-rise-what-makes-him-happy/ |access-date=2023-02-10 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}</ref> ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ဘရိုက်ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ထိုင်း-အမေရိကန်နွယ်ဖွား ဖခင်နှင့် ထိုင်း-တရုတ်နွယ်ဖွား မိခင်တို့က [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[နဂရပဌမခရိုင်|နခွန်ပထုမ်ခရိုင်]]၊ နခွန်ချိုင်စီမြို့နယ်၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ ငယ်နာမည်မှာ ကွန်လာသွန် ( Kunlatorn) ဖြစ်သည်။ ကလေးဘဝတွင် မိဘများ ကွာရှင်းခဲ့ကြသဖြင့် မိခင်ဘက်က ဆွေမျိုးများနှင့်အတူ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ခဲ့ရပြီး၊ ဝမ်းကွဲမောင်နှမများနှင့် အတူကြီးပြင်းခဲ့ရသည်။ ဂီတမျိုးရိုးရှိသူဖြစ်ပြီး၊ ဦးလေးသည် ဂီတသင်တန်း တစ်ကျောင်း ပိုင်ဆိုင်သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်မှာပင် ဂစ်တာ၊ ဘေ့စ်ဂီတာ၊ ဒရမ်စသည့် တေးဂီတတူရိယာအမျိုးမျိုးကို စတင်လေ့လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=HOTTIE ALERT: Thai-American heartthrob Bright Vachirawit|url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/150551/bright-vachirawit-a721-20200402|access-date=13 September 2020|website=PEP.ph|language=en}}</ref> Suankularb Wittayalai ကျောင်းမှ အလယ်တန်း အောင်ပြီး၊ [[:en:Triam Udom Suksa School|Triam Udom Suksa]] ကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်မြင်သည်။ မူလက [[ဓမ္မသတ်တက္ကသိုလ်|သမ္မာဆတ်တက္ကသိုလ်]]၊ အင်ဂျင်နီယာမဟာဌာန လက်အောက်ရှိ ''Thammasat English Programme of Engineering'' (TEPE) ကို တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း၊ [[ဘန်ကောက်တက္ကသိုလ်]]မှ နိုင်ငံတကာ မားကတ်တင်းဘွဲ့ ရရှိရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=วชิรวิชญ์ ชีวอารี (ไบรท์) |url=https://www.nangdee.com/name/f/14724/ไบรท์-วชิรวิชญ์-ชีวอารี.html |website=nangdee.com |publisher=Nang Dee |access-date=15 March 2020 |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title=9 Things You Need To Know About Bright Vachirawit |url=https://www.thaiupdate.info/bright-vachirawit-profile/ |website=thaiupdate.info |publisher=Thai Update |access-date=15 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=เลิฟเซเฮ.. อยากเซว่ารักเธอ (2016) |url=https://www.nangdee.com/title/html/4430/เลิฟเซเฮ..-อยากเซว่ารักเธอ.html |website=nangdee.com |publisher=Nang Dee |access-date=15 March 2020 |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title=แซ่บฉุดหัวใจ! "ไบร์ท-วชิรวิชญ์ ชีวอารี" หนุ่มหล่อลูกครึ่งไทย-อเมริกัน |url=https://praew.com/people/274469.html |website=praew.com |publisher=Praew |access-date=15 March 2020 |language=th |date=16 September 2019}}</ref> ==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ== နောက် ၂၀၂၀ မေလ နှောင်းပိုင်းတွင် "Astro" အမည်နှင့် ကုန်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး၊<ref>{{cite news |title="ไบร์ท วชิรวิชญ์"เปิดขายของ หาเงินช่วยสิ่งแวดล้อม |url=https://www.nationtv.tv/main/content/378778814/ |access-date=5 October 2020 |work=The Nation |date=30 May 2020 |language=th}}</ref> ရရှိလာသော အကျိုးအမြတ်ကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်နှင့် သစ်တော ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် [[:en:Seub Nakhasathien#Seub Nakhasathien Foundation|ဆွပ် နခါသထီယန် ဖောင်ဒေးရှင်း]]အား ထောက်ပံ့သည်။<ref>{{cite web |title=สมทบทุนรักษาผืนป่าใหญ่ของไทย |url=https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en |website=astro-stuffs.com |publisher=Astro |access-date=5 October 2020 |language=th |accessdate=8 April 2021 |archivedate=18 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201218140419/https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en }}</ref><ref>{{cite web|title=สมทบทุนรักษาผืนป่าใหญ่ของไทย|url=https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en|access-date=5 October 2020|website=astro-stuffs.com|publisher=Astro|language=th|archive-date=18 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218140419/https://astro-stuffs.com/about-us/?lang=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-08-06 |title=ช่วยเหลือพี่น้องชาวไทย "ไบร์ท วชิรวิชญ์" ร่วมแฟนคลับระดมเงินส่งให้ผู้ประสบภัย "ชินลากู" |url=https://www.newtv.co.th/news/61938 |access-date=2022-02-22 |website=www.newtv.co.th |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=ทำดีต่อเนื่อง! ไบร์ท วชิรวิชญ์ และแฟนคลับ ส่งอาหาร-น้ำดื่ม ช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบ โควิด-19 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/9avelE93Nd84 |access-date=2022-02-22 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref> LGBT အဖွဲ့အစည်းကို ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင်သတ်မှတ်ပေးရန် ထောက်ခံသူဖြစ်သည်<ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit shows support for the LGBTQIA+ Community |url=https://popularbio.com/is-bright-vachirawit-a-gay-person-who-is-he-now-dating/ |website=Popular Bio |accessdate=4 July 2023 |date=30 June 2023 |archive-date=4 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230704151926/https://popularbio.com/is-bright-vachirawit-a-gay-person-who-is-he-now-dating/ }}</ref><ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit supports the LGBT Community and speaks up for legalising same-sex marriage |url=https://www.discoverwalks.com/blog/bangkok/top-five-most-popular-thai-actors/ |website=Discover Walks Blog |accessdate=4 July 2023 |date=30 June 2023}}</ref> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်ရှင်=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | ခုနှစ် ! scope="col" | ခေါင်းစဉ် ! scope="col" | ကဏ္ဍ ! scope="col" class="unsortable" | မှတ်စု ! scope="col" class="unsortable" | ကိုးကား |- ! scope="row" | 2016 | ''Love Say Hey'' | Tae | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=เลิฟ เซ เฮ ตัวอย่าง Love Say Hey Trailer |url=https://www.youtube.com/watch?v=E8E257G1Aos |via=YouTube |publisher=Movietronic |access-date=17 March 2020 |language=th |date=2 March 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Love Say Hey |url=https://benetonefilms.com/film/love-say-hey/ |website=benetonefilms.com |publisher=Benetone Films |access-date=31 May 2020 |accessdate=8 April 2021 |archivedate=8 July 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200708072947/https://benetonefilms.com/film/love-say-hey/ }}</ref> |- !2021 | ''2gether: The Movie'' | Sarawat | Lead Role | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=2gether: The movie release |url=https://mobile.daradaily.com/news/%7B%7Bindex.url%7D%7D |access-date=2023-06-20 |website=DARADAILY.COM |language=en}}</ref> |- !2023 |''[[:en:Congrats My Ex! | Congrats My Ex!]]'' |Tim | Pelakon Utama |style="text-align: center;" |<ref>{{웹 인용|title=เบลล่า-ไบร์ท เจอกันในภาพแรกหนังรอมคอม “Congrats My Ex! ลุ้นรักป่วน ก๊วนแฟนเก่า” |url=https://entertainment.trueid.net/detail/43GpY0ZegeBL |access-date=2023-09-27 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{웹 인용|date=2023-09-27 |title=Open the first picture! 'Bright-Vachirawit' stars opposite 'Bella-Ranee' in "Congrats My Ex! Exciting love story with ex-girlfriends"|url=https://www.mintmagth.com/story/congrats-my-ex-first-look/|access-date=2023-09-28 |website=HITC |language=en-GB}}</ref> |- ! 2024 |''Love You To Debt'' (ผ่อนรักนอกระบบ) |Bo | Lead Role |style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |last=Swami |first=Shriya |date=2022-11-22 |title=Bright Vachirawit and Yaya Urassaya set to star in spicy new movie The Interest |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/22/bright-vachirawit-and-yaya-urassaya-set-to-star-in-new-movie-the-interest/ |access-date=2022-11-28 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=22 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221122202221/https://www.hitc.com/en-gb/2022/11/22/bright-vachirawit-and-yaya-urassaya-set-to-star-in-new-movie-the-interest/ }}</ref> |} ===ရုပ်သံ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- | 2013 | ''The Beginning: Story 2:<br/>Ep 3: Run Lovers Run '' | Bright | Main role | <ref>{{Cite web |title=เปิดประวัติ ไบร์ท วชิรวิชญ์ จากดาวรุ่งสุดโด่งดังจากซีรีย์วาย สู่พระเอกซุปตาร์แห่งเอเชีย สยามนิวส์ |url=https://today.line.me/th/v2/article/vXyDzG8 |access-date=2023-05-02 |website=LINE TODAY |language=th}}</ref> |- | 2014 | ''[[:th:บันทึกกรรม|Karma]]'' | Tao | Bit Part | <ref> *{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ จากตัวประกอบส่งตัวเองเรียน สู่นักแสดงดาวรุ่งดังไกลทั่วเอเชีย |url=https://sudsapda5.rssing.com/chan-64110475/article3834.html |website=sudsapda5.rssing.com |access-date=30 May 2023}}</ref> |- |2017 | ''Roop Thong<br/>Ep:6'' | Ekkarat | Bit Part | <ref>{{Cite web |title=Bright Vachirawit: Conoce todo sobre el actor Tailandés |url=https://elvortex.com/bright-vachirawit-conoce-todo-sobre-el-actor-tailandes/ |access-date=2023-04-24 |website=El Vortex |date=18 May 2022 |language=es-MX |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429074329/https://elvortex.com/bright-vachirawit-conoce-todo-sobre-el-actor-tailandes/ }}</ref> |- | rowspan="6" | 2018 | ''I Sea U'' | Peter/Peyton | Main role | <ref> *{{cite AV media |date=26 February 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CMEr2mz7zPc |title=I.Sea.U ฉันรักทะเล...ที่มีเธอ [ Full Episode EP. 01 Official by True4U ] |publisher=[[True4U]] |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929142645/https://www.youtube.com/watch?v=CMEr2mz7zPc |archive-date=29 September 2022 |url-status=live}} *{{cite web |title=เรื่องย่อ I SEA U ฉันรักทะเล...ที่มีเธอ |url=https://entertainment.trueid.net/synopsis/arYv22kzDJl9 |website=entertainment.trueid.net |access-date=30 May 2023 |language=th}}</ref> |- | ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Rao Lae Nai]]'' | Bright | Main role | <ref>{{cite news |title=Bright talks about Love and friendship |url=https://www.bangkokpost.com/learning/entertainment/1437146/love-and-friendship |website=Bangkok Post |date=31 March 2018 |access-date=19 May 2023 |language=en |last1=Chaiyong |first1=Suwitcha }}</ref> |- | ''[[:it:Social Death Vote|Social Death Vote]]<br/>Ep:4-6'' | Day | Supporting role | <ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit portrays a playboy in Social Death Vote |url=https://mobile.daradaily.com/news/72145 |website=DARADAILY.COM |access-date=30 May 2023 |language=en}}</ref> |- | ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Ja Ruk Reu Ja Rai]]'' | Ter | Main role |<ref>{{Cite web |date=2022-11-15 |title=Top 5 Bright Vachirawit Chivaaree Dramas List and TV Shows |url=https://sarankita.com/blog/3809/bright-vachirawit-chivaaree-dramas-list/ |access-date=2023-04-13 |website=Sarankita.com |language=en-US |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530081539/https://sarankita.com/blog/3809/bright-vachirawit-chivaaree-dramas-list/ }}</ref> |- | ''[[:th:Love Songs Love Series|Love Songs Love Series: Gor Koey Sunya]]'' | Ken | Supporting role |<ref>{{cite web |title=เรื่องย่อ Love Songs Love Series ตอน ก็เคยสัญญา ซีรีส์ช่อง GMM25 |url=https://www.online-idol.com/2018/10/13/lsls-12103/ |website=idol |access-date=30 May 2023 |language=th |date=13 October 2018 |archive-date=30 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230530162323/https://www.online-idol.com/2018/10/13/lsls-12103/ |url-status=dead }}</ref> |- | ''[[:th:ยุทธการปราบนางมาร|Yuttakarn Prab Nang Marne]]<br/>Ep:8'' | Tuanote | Bit Part | <ref>{{cite web |title=10 ปี ในวงการ ของ "ไบร์ท วชิรวิชญ์" ศิลปิน ระดับ โกอินเตอร์ |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/531200 |website=คมชัดลึกออนไลน์ |access-date=30 May 2023 |language=th |date=27 September 2022}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 | ''Heha Mia Navy'' | Seaman Bright | Bit Part | <ref>{{cite web |title='เพ็ชร-ฐกฤต'ประกบ'ฝ้าย-นันทนัช'ครั้งแรก!!ในละคร'เฮฮา(เมีย)นาวี' |url=https://www.naewna.com/entertain/444331 |website=naewna.com |access-date=30 May 2023 |language=th |date=1 October 2019}}</ref> |- | ''Korn Aroon Ja Roong: Ep.14 Onwards'' | Anotai (Adult) | Supporting role | <ref>{{cite web |title=เรื่องย่อ "ก่อนอรุณจะรุ่ง" |url=https://mgronline.com/drama/detail/9620000004658 |website=mgronline.com |access-date=30 May 2023 |language=th |date=14 January 2019}}</ref> |- | ''My Ambulance<br/>Ep:1,3'' | Peng (Young) | Guest role | <ref> *{{cite web |title=รวมหนังซีรีส์ ไบร์ท วชิรวิชญ์ สามีแห่งชาติ 2020 - Sale Here |url=https://salehere.co.th/articles/bright-vachirawit-actor-series |website=Salehere |access-date=30 May 2023 |language=th |date=8 May 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ''2gether: The Series'' |rowspan="2" | Sarawat Guntithanon | Lead role | <ref>*{{cite web|date=7 February 2020|title=#คั่นกู "เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" เป็นกระแส ตั้งแต่ทีเซอร์ล่าสุด คั่นกู EP1 รอดู ไบร์ทวิน #สารวัตร #ไทน์คนชิค|url=https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html|access-date=15 March 2020|website=medhubnews.com|publisher=Med Hub News|language=th|archive-date=27 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627093530/https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html}} *{{Cite web |date=2020-12-27 |title=23 things about Bright Chiva-aree |url=https://manilastandard.net/showbitz/celebrity-profiles/342987/23-things-about-bright-chiva-aree.html |access-date=2023-04-13 |website=Manila Standard |language=en-US }}</ref> |- | ''[[Still 2gether]]'' | Lead role | <ref>{{cite web |title=ตัวอย่างแรกของ เพราะเรา(ยัง)คู่กัน สานต่อปรากฏการณ์ |url=https://thestandard.co/still-2gether-the-series/ |website=THE STANDARD |access-date=5 August 2023 |language=th |date=31 July 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''In Time with You: Thueng Ham Jai Kor Ja Rak'' | Nick | Supporting role | <ref>{{Cite web |title=In Time With You ～君の隣に～｜ドラマ｜テレ朝チャンネル |url=https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/1048/ |access-date=2023-04-11 |website=tv-asahi.co.jp |language=ja |archive-date=15 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415214757/https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/1048/ }}</ref> |- |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' | "Thyme" Akira Paramaanantra | Lead role | <ref>{{Cite web |title=Thai actor-singer Bright Vachirawit Chivaaree on his fave things to do in Bangkok and fashion essentials |url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/style-beauty/bright-vachirawit-chivaaree-thai-actor-singer-2gether-f4-thailand-boys-over-flowers-353036 |access-date=2023-04-13 |website=CNA Lifestyle |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2022 |''Astrophile'' | Kimhan | Lead role |<ref>{{Cite web |date=2022-06-01 |title=Thai drama Astrophile episode 1 release time, cast ft Bright & where to watch |url=https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/01/thai-drama-astrophile-episode-1-release-time-cast-ft-bright-where-to-watch/ |access-date=2023-04-13 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=6 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206002643/https://www.hitc.com/en-gb/2022/06/01/thai-drama-astrophile-episode-1-release-time-cast-ft-bright-where-to-watch/ }}</ref> |- |''Good Old Days:<br/>Story 4: Our Soundtrack<br/>Ep:8,9'' | Tong | Lead role | <ref>{{cite web |title=ไบร์ท-ต้าเหนิง จับมือส่งเพลง ระหว่างทาง Ost. Good Old Days |url=https://thestandard.co/good-old-days-ost/ |website=THE STANDARD |access-date=21 May 2023 |language=th |date=13 September 2022 }} *{{cite web |title=อินเนอร์มาเต็ม 'ไบร์ท – ต้าเหนิง' เดินทางตามฝัน ในซีรีส์ 'Good Old Days ร้านซื้อขายความทรงทำ' ตอน 'Our Soundtrack' |url=https://madan.fun/good-old-days-our-soundtrack/amp/ |website=Madan |access-date=21 May 2023 |language=th |date=26 August 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521185301/https://madan.fun/good-old-days-our-soundtrack/amp/ }}</ref> |- |rowspan=2|2023 |''Midnight Museum: Ep.3'' | Moth | Guest role | <ref>{{Cite web |last1=Times |first1=I. D. N. |last2=Shabira |first2=Rafifa |title=10 Potret Bright Vachirawit di Midnight Museum, Lakuin Adegan Panas! |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/rafifa-shabira-1/bright-vachirawit-di-midnight-museum-lakuin-adegan-panas |access-date=2024-07-21 |website=IDN Times |language=id-Id}}</ref> |- | ''Enigma: Ep.4/4'' | Tul | Guest role | <ref>{{cite web |title=เซอร์ไพรส์! 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' ปรากฏตัวในซีรีส์ 'Enigma คน มนตร์ เวท' ที่หนุ่ม 'วิน เมธวิน' แสดง |url=https://www.mintmagth.com/people/bbrightvc-winmetawin-enigma-final-ep/ |website=Mint Magazine Thailand |access-date=2023-08-05 |language=th}}</ref> |} ==တေးသရုပ်ဖော်== ===Singles=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |2021 |"Unmovable" (Move ไปไหน) |Rowspan=2|GMMTV Records |<ref>References: *{{cite AV media |date=22 June 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=PeycqmLyPNI |title=Move ไปไหน (Unmovable) - BRIGHT VACHIRAWIT BOYS DON'T CRY |publisher=GMMTV RECORDS |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027011208/https://www.youtube.com/watch?v=PeycqmLyPNI |archive-date=27 October 2022 |url-status=live}} *{{cite web |title=ขึ้นชื่อว่าไบร์ทปังทุกผลงาน! MV MOVEไปไหน ไบร์ท วชิรวิชญ์ มาแรงสุดวันเดียวครึ่งล้าน พร้อมเทรนด์Youtube (มีคลิป) |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/PWYl2erR1wb9 |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}} *{{cite web |title=มูฟออนไม่ได้เลย! ไบร์ท วชิรวิชญ์ ทีเซอร์แรก MV #Moveไปไหน (Unmovable) โปรเจกต์ BOYS DON’T CRY |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/3Oza8jzqXnNo |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}} *{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ คว้า Rookie Of The Week 2 สัปดาห์ติด จากเพลง Move ไปไหน (Unmovable) |url=https://music.trueid.net/th-en/detail/6YK6LLKQlMAO |website=music.trueid.net |access-date=21 May 2023 |language=th}}</ref> |- |2022 |"Lost and Found" |<ref>References : *{{cite AV media |date=15 August 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4AHacJ0sXMQ |title=Lost&Found - Bright [Official Music Video] |publisher=GMMTV RECORDS |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205181309/https://www.youtube.com/watch?v=4AHacJ0sXMQ |archive-date=5 February 2023 |url-status=live }} *{{Cite web |title=YESASIA: Bright Vachirawit - Lost & Found Memories Photo Set MALE STARS,Celebrity Gifts,PHOTO/POSTER - Bright Vachirawit Chivaaree, GMMTV - Other Asia Movies & Videos - Free Shipping |url=https://www.yesasia.com/global/bright-vachirawit-lost-found-memories-photo-set/1116113229-0-0-0-en/info.html |access-date=2023-04-13 |website=www.yesasia.com }} *{{Cite web |last=Idol |first=Overseas |date=2022-08-14 |title=Bright Vachirawit Siap Rilis Single Baru 'Lost and Found' |url=https://overseasidol.com/bright-vachirawit-siap-rilis-single-baru-lost-and-found/ |access-date=2023-04-27 |language=id-ID }} *{{cite web |title=Fakta dan Terjemahan Lirik Lagu Lost and Found - Bright Vachirawit |url=https://hits.zigi.id/fakta-dan-terjemahan-lirik-lagu-lost-and-found-bright-vachirawit-11531 |website=www.zigi.id |access-date=21 May 2023 |language=id |date=15 August 2022 |archive-date=21 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230521173606/https://hits.zigi.id/fakta-dan-terjemahan-lirik-lagu-lost-and-found-bright-vachirawit-11531 }}</ref> |- | rowspan="3" | 2023 |"My Ecstasy"<br/>{{small|ft. D. Gerrard}} | rowspan="3"|RISER Music |<ref>References : *{{cite AV media |date=25 January 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SmLdBTscu20 |title=Bright - My Ecstasy ft. D GERRARD [ OFFICIAL MV ] |publisher=RISER MUSIC |via=[[YouTube]] |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201004146/https://www.youtube.com/watch?v=SmLdBTscu20 |archive-date=1 February 2023 |url-status=live }} *{{Cite web |last=Adhya |first=Arpita |date=2023-01-25 |title=Bright Vachirawit track My Ecstasy ft Gerrard brings out his bad boy charm |url=https://www.hitc.com/en-gb/2023/01/25/bright-vachirawit-track-my-ecstasy-ft-gerrard-brings-out-his-bad-boy-charm/ |access-date=2023-04-13 |website=HITC |language=en-GB |archive-date=17 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417202829/https://www.hitc.com/en-gb/2023/01/25/bright-vachirawit-track-my-ecstasy-ft-gerrard-brings-out-his-bad-boy-charm/ }} *{{Cite web |date=2023-02-01 |title="ไบร์ท" ส่งเพลงคลั่งรัก "My Ecstasy" คว้า "โบว์" แซ่บขยี้ใจ ได้ "D GERRARD" โปรดิวซ์ร่วมFeat. |url=https://www.thairath.co.th/entertain/news/2617296 |access-date=2023-04-27 |website=www.thairath.co.th |language=th }}</ref> |- |"Saturday Night" (มาดูแมวดำน้ำทำกับข้าวบ้านเรามั้ย) |<ref>References : *{{Citation |title=Bright - มาดูแมวดำน้ำทำกับข้าวบ้านเรามั้ย (Saturday Night) [ OFFICIAL MV ] |url=https://www.youtube.com/watch?v=X9iZUtns50c |language=en |access-date=2023-03-02}} *{{Cite web |date=2023-02-28 |title=Bright Vachirawit releases Saturday Night and fans dub him 'boyfriend material' |url=https://www.forevergeek.com/bright-vachirawit-releases-saturday-night-and-fans-dub-him-boyfriend-material/ |access-date=2023-04-13 |website=ForeverGeek |language=en}} *{{Cite web |title=Potret Bright Vachirawit Ngedate Bareng Cewek di MV |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/rafifa-shabira-1/bright-vachirawit-ngedate-bareng-cewek-di-mv-saturday-night |access-date=2023-04-27 |website=www.idntimes.com |language=id}}</ref> |- |"I Think of You" |<ref>References : *{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ถ่ายทอดอารมณ์เศร้าสะเทือนอารมณ์ผ่านซิงเกิลใหม่ I THINK OF YOU |url=https://thestandard.co/bright-i-think-of-you-new-single/ |website=THE STANDARD |access-date=2 June 2023 |language=th |date=2 June 2023 }} *{{cite web |title="BRIGHT" บอกเล่าความคิดถึงสุดเศร้า!! ผ่านเพลง "I THINK OF YOU" ดึง "สกาย-มิ้ลค์" ตอกย้ำความเสียใจใน MV |url=https://brickinfotv.com/entertainment/186741 |website=BrickinfoTV.com |access-date=1 June 2023 |language=th |date=1 June 2023 }} *{{cite web |title='I THINK OF YOU' ซิงเกิลล่าสุดจาก 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' |url=https://workpointtoday.com/bright-tpop/ |website=workpointTODAY |access-date=1 June 2023 |language=th |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601142828/https://workpointtoday.com/bright-tpop/ |url-status=dead }}</ref> |} ===OST=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" | Artist(s) ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 2013 | "กอดไม่ได้" (Kot Mai Dai) | Bedroom Audio | Love interest | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=Bedroom Audio - กอดไม่ได้ (Official MV) |url=https://www.youtube.com/watch?v=6bn533w3-M0 |website=youtube.com |publisher=CRISPY SOUND OFFICIAL |access-date=31 March 2020 |date=3 December 2013}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="3" | 2018 | "ปีศาจ" (Pi Sat) | Natthawut Jenmana (Max) | Day | OST. ''Social Death Vote'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ปีศาจ OST. Social Death Vote l Max Jenmana |url=https://www.youtube.com/watch?v=MSm64HxyQ3s |website=youtube.com |publisher=Whattheduck |access-date=2 April 2020 |date=4 May 2018}}</ref> |- | "เอามั้ย" (Ao Mai) | Numchok Tanud-rum (Singto)<br/>Popetorn Soonthornyanakij (Two) | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=สิงโต นำโชค & ตู่ ภพธร - เอามั้ย [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=vBgUFUt9X2o |website=youtube.com |publisher=Whattheduck |access-date=2 April 2020 |date=17 August 2018}}</ref> |- | "ร้องไห้คนเดียว"<br/>(Raung Hai Kon Diow) | Muzu | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ร้องไห้คนเดียว - Muzu [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=nrDi6mP4uZg |website=youtube.com |publisher=OfficialWhiteMusic |access-date=2 April 2020 |date=20 August 2018}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2019 | "คนเดิม" (Kon Derm) | Napassorn Phuthornjai (New) | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=คนเดิม - นิว นภัสสร 【OFFICIAL MV】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=-CJ591j403s |website=youtube.com |publisher=musiccreamgmm |access-date=2 April 2020 |date=15 February 2019}}</ref> |- | "Your Story" | PAAM | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=PAAM - แค่หน้าจอ (Your Story) 【Official Music Video】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OGWU9ewxriI |website=youtube.com |publisher=Wayfer Records |access-date=2 April 2020 |date=29 November 2019}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="8" | 2020 | "ติดกับ" (Tit Kap) | Natthawut Jenmana (Max) | Sarawat | ''2gether: The Series'' Opening theme | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ติดกับ Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - แม็กซ์ เจนมานะ |url=https://www.youtube.com/watch?v=dQaI3VkSCi0 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=18 February 2020}}</ref> |- | "คั่นกู" (Kan Goo) | Vachirawit Chiva-aree (Bright) | Sarawat | ''2gether: The Series'' Ending theme | style="text-align: center;" | <ref name="kangoo">{{cite web |title=คั่นกู Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=leevExpA8ec |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=10 March 2020}}</ref> |- | "ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม"<br/>(Tok Long Chan Kid Pai Eng Chai Mai) | Vachirawit Chiva-aree (Bright) | Sarawat | OST. ''2gether: The Series'' | style="text-align: center;" | <ref name="toklong">{{cite web |title=ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=av2N1O0J39w |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=16 May 2020 |date=16 May 2020}}</ref> |- | "Thank You To My Silent Heroes" | Ada Chunhavajira<br/>Vachirawit Chiva-aree (Bright)<br/>Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Himself | Special Olympics Thailand | style="text-align: center;" | <ref name="thankyou">{{cite web |title=Thank you my Silent Heroes #Bright #Win #Ada #TogetherSpecial |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJ5heWUSHMs |website=youtube.com |publisher=Special Olympics Thailand |access-date=31 May 2020 |date=24 May 2020}}</ref> |- | "ตามตะวัน"<br/>Tam Ta Wan | NUM Kala (ณพสิน แสงสุวรรณ)<br/>Add Carabao (ยืนยง โอภากุล) | Nont | Official music video | style="text-align: center;" | <ref name="Tam Ta Wan">{{cite web |title=ตามตะวัน - NUM KALA x แอ๊ด คาราบาว (#MYHERO)「Official MV」 |url=https://www.youtube.com/watch?v=yklzF1PBC2U |website=youtube.com |publisher=Genierock |access-date=4 December 2020 |date=1 July 2020}}</ref> |- | "With A Smile" | Vachirawit Chiva-aree (Bright) | Sarawat | OST. ''Still 2gether'' (Philippine version) | style="text-align: center;" | |- | "ยังคู่กัน" (Yang Khu Kan) | Vachirawit Chiva-aree (Bright)<br/>Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Sarawat | OST. ''Still 2gether'' | style="text-align: center;" | <ref name="still2getherost">{{cite news |title=วิเคราะห์เพลง 'ยังคู่กัน' ไบร์ท-วิน เพราะเรายังคู่กัน |url=https://thethaiger.com/thai/entertainment-th/songs-th/thai-songs-th/วิเคราะห์เพลง-ยังคู่กั |access-date=4 August 2020 |work=The Thaiger |date=4 August 2020 |language=th }}{{Dead link|date=April 2023 }}</ref> |- | "คนนั้นต้องเป็นเธอ" (Kon Nan Taung Pen Tur) | Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Sarawat | OST. ''Still 2gether'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=คนนั้นต้องเป็นเธอ Ost.เพราะเรา(ยัง)คู่กัน Still 2gether - วิน เมธวิน |url=https://www.youtube.com/watch?v=v5gMMsjox6E |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=18 September 2020 |date=18 September 2020}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2021 | "Sad Movie" | Nattawut Srimhok (F.HERO)<br/>Vachirawit Chiva-aree (Bright) | | Official music video | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web|title=F.HERO Ft. BRIGHT VACHIRAWIT (Prod. By NINO) - Sad Movie [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=E_wWsU3mxRI |website=youtube.com |publisher=High Cloud Entertainment |access-date=21 February 2021 |date=13 February 2021}}</ref> |- | "Ten Years Later" | Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Sarawat | OST. ''2gether: The Movie'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=Ten Years Later Ost. ภาพยนตร์ เพราะเราคู่กัน The Movie - WIN METAWIN |url=https://www.youtube.com/watch?v=V-yWp2nm-n8 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=30 March 2021 |date=30 March 2021}}</ref> |} ==တေးသံသွင်း== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" rowspan="5" | 2020 | "คั่นกู" (Kan Goo) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | <ref name="kangoo"/> |- | "ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม"<br/>(Tok Long Chan Khit Pai Eng Chai Mai) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | <ref name="toklong"/> |- | "Thank You To My Silent Heroes"<br/>{{small|together with Metawin Opas-iamkajorn & Ada Chunhavajira}} | Special Olympics Thailand | style="text-align: center;" | <ref name="thankyou"/> |- | "With A Smile"<br/>{{small|original by Eraserheads}} | Star Music | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=2gether: The Series actor Bright to release first Filipino single this July |url=https://www.bandwagon.asia/articles/bright-vachirawit-chivaaree-2gether-the-series-first-filipino-single-dreamscape-entertainment-scrubb-star-music-2020 |website=bandwagon.asia |publisher=Bandwagon |access-date=31 July 2020 |date=28 July 2020}}</ref> |- | "ยังคู่กัน" (Yang Khu Kan)<br/>{{small|together with Metawin Opas-iamkajorn}} | GMMTV Records | style="text-align: center;" | <ref name="still2getherost"/> |} ===အထူးအနုပညာရှင်အဖြစ်=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" | 2021 | "Sad Movie" {{small|by F.HERO }} | High Cloud Entertainment | style="text-align: center;" | <ref name=":0">{{cite web |title=Sad Movie บทบันทึกของเหล่าคนแซดผ่านหนังเศร้า งานใหม่ของ F.HERO และ ไบร์ท วชิรวิชญ์ ที่น่าลองฟัง |url=https://thestandard.co/sad-movie-song-f-hero/ |website=thestandard.co |publisher=THE STANDARD |access-date=21 February 2021 |date=15 February 2021}}</ref> |} ==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း== ===ဆုများ=== {| class="wikitable" |{{Won}} |style="text-align: center;" |35 |- |{{Nom}} |style="text-align: center;" |46 |} {{small|*သီးသန့်မဲပေးခြင်းကိုအခြေခံသည့်အသိအမှတ်ပြုမှုအနည်းငယ်ကို ဤနေရာတွင်ဖော်ပြထားခြင်းမရှိပါ။}} {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:1em;"| Year ! scope="col" style="width:25em;"| Award ! scope="col" style="width:40em;"| Category ! scope="col" style="width:35em;"| Nominated work ! scope="col" style="width:5em;"| Result ! scope="col" style="width:1em;"class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|References}} |- | rowspan="4" |2020 | Maya Awards |Best Couple | rowspan="4" |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|date=30 April 2020|title=กลับมาอีกครั้ง !! MAYA AWARDS 2020 [17 รางวัลมหาชน]|url=http://www.maya-channel.com/news/detail/3924|access-date=20 June 2020|website=maya-channel.com|publisher=Maya Channel|language=th|archive-date=11 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211145353/http://www.maya-channel.com/news/detail/3924}}</ref><ref>{{cite web |title=Here is a list of winners from 'Maya Awards 2020' |url=https://www.thaiupdate.info/maya-awards-2020/ |website=Thai Update |access-date=17 May 2023 |date=21 October 2020}}</ref> |- |Kazz Awards |Kazz Magazine's Favorite | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web|date=24 August 2020|title=สุดปัง! ฉลองครบรอบ 14 ปี KAZZ MAGAZINE ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นตบเท้ารับรางวัลในงาน 'KAZZ Awards 2020'|url=https://kazz-magazine.com/8585588-2/|access-date=24 August 2020|website=kazz-magazine.com|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20200824211129/https://kazz-magazine.com/8585588-2/|archive-date=24 August 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |date=2020-08-25 |title=Here is the list of winners from Kazz Awards 2020 |url=https://www.thaiupdate.info/winners-kazz-awards-2020/ |access-date=2023-06-03 |website=Thai Update |language=en-US}}</ref> |- | Line Thailand People's Choice Awards | Best Couple | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite news|date=23 September 2020|title=ควงคู่ขึ้นรับรางวัล Line Thailand "ไบร์ท" ขอบคุณแฟนๆ ที่รักกันเสมอมา|language=th|work=NEW18|url=https://www.newtv.co.th/news/65471|access-date=23 September 2020}}</ref> |- |Thairath|Thairath Best of 2020 |Best Couple | {{won}} | |- | rowspan="29" |2021 |Fever Awards 2020 |Best Drama-Series Song Fever Award |"Kan Goo" (คั่นกู) | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |last=definir |first=por |title=Fever Awards 2020: ‘2gether: The series’ ganó como Mejor serie y OST |url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2021/03/09/fever-awards-2020-2gether-the-series-gano-como-mejor-serie-y-ost |access-date=2023-03-29 |website=larepublica.pe |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=มิน-เข้ม-หนิง” ฟีเวอร์ที่สุดแห่งปี นำทีมคนดังรวมตัวใน “FEVER Awards 2020” WOOPMAG.COM |url=http://www.woopmag.com/?p=26360 |access-date=2023-04-01 |language=th}}</ref> |- |Thailand Zocial Awards 2021 |Person of The Year - Couple of The Year | rowspan="2" |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|last=pum|date=2021-04-08|title=ไวซ์ไซท์ ประกาศรางวัล Thailand Zocial Awards 2021|url=https://www.prachachat.net/ict/news-645525|access-date=2021-10-14|website=ประชาชาติธุรกิจ|language=th}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=“จีเอ็มเอ็มทีวี” คว้า 3 รางวัล “THAILAND ZOCIAL AWARDS 2021” |url=http://www.woopmag.com/?p=26977 |access-date=2023-04-01 |language=th |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401195902/http://www.woopmag.com/?p=26977 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2" |Sanook Awards 2020 |Best Couple | {{won}} | |- | Thai Song Of The Year | "Yang Khu Kan" (ยังคู่กัน) | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title= เพลงสุดฮิตแห่งปี 2020 |url=https://www.sanook.com/music/2426633/ |website=www.sanook.com/music |access-date=18 June 2023 |language=th |date=21 December 2020}}</ref> |- | rowspan="3" |JOOX Thailand Music Awards 2021 |Song of The Year |"Kan Goo" (คั่นกู) | {{nom}} | rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=JTMA 2021 มาแน่! JOOX เปิดโผผู้เข้าชิง 5 สาขาสุดเดือดประจำปีนี้ |url=https://www.sanook.com/music/2430873/ |website=www.sanook.com/music |access-date=18 June 2023 |language=th |date=23 April 2021}}</ref> |- |New Artist of The Year | | {{nom}} |- |Top Social Artist of The Year | | {{nom}} |- | rowspan="2" |Line TV Awards 2021 |LINETV Best Thai Song |"Kan Goo (คั่นกู)" | {{nom}} |rowspan="2" ; align="center" |<ref>{{Cite web|last=sawinee22|title=สรุปผล LINE TV AWARDS 2021 'ไบร์ท' และ 'บิวกิ้น-พีพี' คว้ารางวัลมากที่สุด - The Bangkok Insight|url=https://www.thebangkokinsight.com/news/lifestyle/entertainment/683795/|access-date=2021-10-14|website=www.thebangkokinsight.com|language=th}}</ref> |- |LINETV Best Kiss Scene |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{nom}} |- |rowspan="2" |12th Nataraja Awards |Best Drama Song Award |"Kan Goo" (คั่นกู) | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=ภูมิใจที่สุด! ไบร์ท วชิรวิชญ์ รับมอบรางวัล เพลงละครยอดเยี่ยม นาฏราชครั้งที่ 12 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/6wXEqVqJxQqr |access-date=2023-04-26 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref><ref>{{cite web |title='ไบร์ท'ปลื้ม'เพลงคั่นกู'คว้ารางวัลนาฏราช |url=https://www.thaipost.net/main/detail/116402 |website=Thai Post |access-date=4 June 2023 |language=en}}</ref> |- |Best Cast Ensemble |''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=รอลุ้นกัน! เปิดโผ รายชื่อผู้ผ่านเข้ารอบตัดสิน รางวัลนาฏราชครั้งที่ 12 ประจำปี 2563 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/oJgoXv1lX57J |website=entertainment.trueid.net |access-date=8 June 2023 |language=th}}</ref> |- | rowspan="4" |Kazz Awards 2021 |Attractive Young Man Of The Year | rowspan="4" |''[[Still 2gether]]'' | {{won}} |rowspan="4"; align="center" |<ref>{{Cite web |title=จัดเต็ม! ฉลองครบรอบ 15 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นร่วมรับรางวัลในงาน "KAZZ Awards 2021" |url=https://kazz-magazine.com/142728-2/ |access-date=2023-04-30 |website=KAZZ Magazine |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022151808/https://kazz-magazine.com/142728-2/ |archive-date=22 October 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kazz Award Winners|url=https://mobile.daradaily.com/news/%7B%7Bindex.url%7D%7D |access-date=2023-04-30 |website=DARADAILY.COM |language=en}}</ref> |- |Imaginary Couple of the Year | {{won}} |- |Best Actor| Best Actor | {{won}} |- |Best Scene| Best Scene | {{won}} |- |Asia Artist Awards 2021 |Asia Celebrity Award for Actor | | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|last=AAA특별취재단|title=와치라윗 치와아리 AAA 아시아 셀러브리티상 수상[2021 AAA]|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003009699|access-date=2021-12-02|website=n.news.naver.com|language=ko}}</ref><ref>{{cite web |title=AAA 2021: Award winners revealed, Thai actors Bright invited to K-pop show |url=https://meaww.com/aaa-2021-popularity-award-winners-thai-actors-bright-win-2-gether-k-pop-exo-bts-blackpink-twice |website=MEAWW |access-date=11 May 2023 |date=16 November 2021}}</ref> |- |True ID Music Awards 2021 |Best Singer of the Year || | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=ประกาศผลรางวัล นักร้องแห่งปี TrueID Music Award ครั้งที่ 2 ประจำปี 2021 สาขาเพลงไทย |url=https://music.trueid.net/th-th/detail/Qr2eeONVxBe4 |website=music.trueid.net |access-date=31 May 2023 |language=th}}</ref> |- |T-POP Stage Awards |Music of the week |"Sad Movie"<br />{{small|bersama dengan Nattawut Srimhok}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=แฟนๆร่วมยินดีเพลง Sad Movie คว้าถ้วยในรายการ T-POP STAGE ดันแฮชแท็กขึ้นอันดับ 1 |url=https://www.thaipost.net/main/detail/96196 |website=Thai Post อิสรภาพแห่งความคิด |access-date=31 May 2023 |language=en}}</ref> |- | rowspan="4" |Maya Awards 2021 |Charming Boy || | {{nom}} | |- |Best Couple || | {{nom}} | |- |Popular Drama Soundtrack |"Yang Khu Kan" (ยังคู่กัน) | {{nom}} | |- |Male Rising Star || | {{nom}} | |- |Thairath Best of 2021 |Couple of the Year |''[[Still 2gether]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=Thairath ที่สุดแห่งปี 2021|url=https://www.thairath.co.th/campaign/vote|access-date=2022-02-04|website=www.thairath.co.th|language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title=ฮอตเกินต้าน! "ไบร์ท - วิน" ติด TOP10 ผู้ชายหน้าหล่อที่สุดในโลก 2022 {{pipe}} ข่าวใส่ไข่ |url=https://www.thairath.co.th/tv/program/khao_sai_khai/690070 |access-date=2023-04-01 |website=www.thairath.co.th |language=th}}</ref> |- |Rowspan=3|Central BL Awards 2021: Mexico |Best Couple |rowspan=3|''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' |{{Won}} |Rowspan = "3" ; align="center" |<ref>{{Cite web |title=Central BL Awards 2021 (Mexico) Winners #centralblawards2021 #gmmtvUpdatesPh By GMMTV Updates PH Facebook |url=https://www.facebook.com/GMMTVUpdates.PH/videos/central-bl-awards-2021-mexico-winnerscentralblawards2021gmmtvupdatesph/595641711353448/ |access-date=2023-05-23 |website=www.facebook.com |language=en}}</ref> |- |Mister BL |{{Won}} |- |Best Seme |{{Won}} |- | rowspan="2" |Thailand Actors Award 2021: Japan |Best Couple |rowspan="2" |2gether: The Movie | {{won}} |rowspan="2" ; style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|title=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|url=https://www.asiadramatictv.com/award/|access-date=2022-01-12|website=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|language=ja}}</ref> |- |Best Actor | {{won}} |- |T-POP of the Year Awards 2021 |Best Rookie |"Unmovable" (Move ไปไหน) | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=เปิดโหวตแล้ว 'TOTY AWARDS 2021' 8 รางวัลในหมวด เพลงยอดนิยม|url=https://workpointtoday.com/toty-awards-vote-now-8-best-of/|access-date=2022-02-04|website=workpointTODAY|language=th|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201091217/https://workpointtoday.com/toty-awards-vote-now-8-best-of/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="18" |2022 |rowspan="2" | JOOX Thailand Music Awards 2022 |Top Social Thai Artist of the year | | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=เปิดลิสต์เข้าชิง”JOOX Thailand Music Awards 2022” ชวนแฟนเพลงทั่วประเทศ ร่วมโหวตพร้อมกัน 10 - 23 มีนาคมนี้ |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9650000022765 |website=mgronline.com |access-date=25 May 2023 |language=th |date=8 March 2022}}</ref> |- |Collaboration Song of the Year |"Sad Movie"<br />{{small|bersama dengan Nattawut Srimhok}} | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=JTMA 2022 เผยรายชื่อผู้เข้าชิงรางวัลทั้ง 12 สาขา พร้อมเปิดให้แฟนๆ ได้ร่วมโหวตตั้งแต่วันที่ 10-23 มี.ค. นี้ |url=https://thestandard.co/jtma-2022-unveiled-12-awards-nominee/ |website=THE STANDARD |access-date=25 May 2023 |language=th |date=9 March 2022}}</ref> |- |Thailand Zocial Award 2022 |Best Entertainment Performance on Social Media: Actor Category |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' ''Astrophile'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|title=Thailand Zocial Awards 2022|url=https://thailand.zocialawards.com/2022/|access-date=2022-02-22|website=thailand.zocialawards.com|archive-date=30 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330223026/https://thailand.zocialawards.com/2022/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=admin |title=สุดปัง!!! “ไบร์ท” คว้ารางวัลผู้ทรงอิทธิพลสาขา “Actor” บนโซเชียล จากงานประกาศรางวัล “THAILAND ZOCIAL AWARDS 2022” WOOPMAG.COM |url=http://www.woopmag.com/?p=31149 |access-date=2023-04-01 |language=th |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401195638/http://www.woopmag.com/?p=31149 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |Maya Entertain Awards |Charming Boy |rowspan="3" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{Cite web |title="Maya Entertain Awards 2022" |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/5664 |access-date=2022-05-26 |website=Maya Channel |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226084944/http://www.maya-channel.com/news/detail/5664 }}</ref> |- |Best Couple | {{nom}} |- |Popular Male Star | {{nom}} |- |SiamRath Awards 2022 |Popular Male Star |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Citation |title=งานประกาศรางวัล Siamrath Online Award 2022 |url=https://www.facebook.com/SiamrathOnline/videos/5417081431637971/ |language=en |access-date=2022-05-06}}</ref> |- | rowspan="2" |Kazz Awards 2022 |Popular Male Teenager |rowspan="2" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=ไบร์ท-โอม-นนน นำทีมนักแสดง GMMTV กวาด 14 รางวัล "Kazz Awards 2022" |url=https://entertainment.trueid.net/detail/POjL04yGJnKW |access-date=2022-07-21 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}</ref> |- |Best Scene {{small|(bersama dengan Tontawan Tantivejakul)}} | {{nom}} | |- | rowspan="2" |The 3rd Mani Mekhala Awards (2022) |ดาราชายมหานิยมมหาชน (The Most Public Popular Male Celebrity Award) |rowspan="2"|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |rowspan="2" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ และทีมนักแสดง F4 Thailand คว้ารางวัลจากเวทีมณีเมขลา 2565 ผลโหวตจากมหาชน 29 ประเทศ |url=https://m.pantip.com/topic/41596817? |website=Pantip |access-date=26 May 2023 |language=th}}</ref> |- |ซุปเปอร์สตาร์เจ้าเสน่ห์ (Charismatic Superstar Award) | {{won}} |- | rowspan="3" |Content Asia Awards | rowspan="3" |Best Original Song: For Movie or An Asian TV Program |"Night Time" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-08-19 |title=Nine Naphat, Baifern Pimchanok, Bright Vachirawit, and more nominated for Content Asia Awards 2022 |url=https://www.thaiupdate.info/baifern-content-asia-awards-2022/ |access-date=2023-05-02 |website=Thai Update |language=en-US}}</ref> |- |"One Hug" Ost. ''2gether: The Movie'' | {{nom}} |- |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |- |The 27th Asian Television Awards (ATA) |Best Theme Song |"Who Am I" Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1/|title=Asian Television Award|access-date=2022-11-28|website=www.asiantelevisionawards.net|archive-date=26 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026085035/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1}}</ref> |- | rowspan="2" | Asian Academy Creative Awards (AAA) 2022 |Best Theme Song or Title Theme: National Winners |rowspan="2" |''"Who Am I" (Ost. [[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]])'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=2022 AAA National Winners |url=https://aaca.wpenginepowered.com/wp-content/uploads/2022/11/Full-List-of-NW22_-Categories-20.11.22.pdf |access-date=September 30, 2022 |website=Asian Academy Creative Awards}}</ref> |- |Best Theme Song or Title Theme: Grand Final Winners | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite tweet |author=ภาพดีทวีสุข |user=parbdee |number=1600831657723904001 |date=8 December 2022 |title=ซีรีส์ F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS จาก GMMTV ได้รับรางวัล สาขา BEST THEME SONG OR TITLE THEME รางวัลระดับเอเชีย ในงาน Asian Academy Creative Awards 2022 🏆ณ ประเทศสิงคโปร์ #F4Thailand #GMMTV #ภาพดีทวีสุข https://t.co/vBaTkPca3o |access-date=14 February 2023}}</ref> |- |GQ Men of the Year Awards 2022: MOTY |Actor of the Year |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' | {{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title="ไบร์ท-ตู" คว้ารางวัลแห่งปี จากงาน GQ Men of the Year Awards 2022 |url=https://entertainment.trueid.net/detail/Nw6GgEYJxn8q |website=entertainment.trueid.net |access-date=16 May 2023 |language=th}}</ref><ref>{{cite tweet |author=GQ Thailand |user=GQThailand |number=1597154813468626944 |date=28 November 2022 |title=GQ Men of the Year Awards 2022 : ACTOR OF THE YEAR |language=th |access-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128151409/https://twitter.com/GQThailand/status/1597154813468626944 |archive-date=28 November 2022 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="21"|2023 | Sanook Awards 2022 | Actor of the Year |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' ''Astrophile'' | {{Nom}} | |- | Daradaily Awards 2022 | Star of the Year | | {{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=DARADAILY ที่สุดแห่งปี 2022-ดารา – นักร้องชายสุดปังขวัญใจมหาชนที่สุดแห่งปี |url=https://www.daradaily-vote.com/award/daradaily_oftheyear_2022_man_star_oftheyear |access-date=2023-04-09 |website=daradaily |archive-date=9 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409143918/https://www.daradaily-vote.com/award/daradaily_oftheyear_2022_man_star_oftheyear }}</ref> |- | Komchadluek Awards 2022 | Most Popular Actor | ''Astrophile'' | {{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=ปังมาก "ไบร์ท" ดีใจคว้ารางวัล "นักแสดงชายยอดนิยม"จากเวที "คมชัดลึก AWARDS ครั้งที่ 19" |url=http://www.starupdate.com/?p=681432 |access-date=2023-04-01 |website=StarUpdate |language=en-US |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401201135/http://www.starupdate.com/?p=681432 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-04-28 |title=เส้นทางความสำเร็จ 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' ดังระดับโลก สร้างมูลค่าหลักล้าน |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/547804 |access-date=2023-04-28 |website=คมชัดลึกออนไลน์ |language=th}}</ref> |- |Guitar Mag Awards 2023 |Star Single Hit of the Year |"Lost & Found" | {{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2019-02-21 |title=Home - The Guitar Mag |url=https://www.theguitarmag.com/ |access-date=2023-04-09 |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="2"|KAZZ Awards 2023 | Men's Superstar Award | rowspan="2"|''Astrophile'' |{{Won}} |rowspan="2" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=“GMMTV” กวาด 6 รางวัล “KAZZ Awards 2023” “ไบร์ท-เต-นนน-ฟ้า-เจมีไนน์-โฟร์ท” คว้ารางวัลที่สุดแห่งปี!!! - NEWSPLUS : สำนักข่าวนิวส์พลัส ออนไลน์ เที่ยงตรง ทุกมุมมองข่าว กระชับ ฉับไว |url=https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/307270/ |access-date=17 May 2023 |date=17 May 2023 |archive-date=17 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517064315/https://www.newsplus.co.th/entertainment/events/307270/ }}</ref><ref>{{cite web |title=“GMMTV” กวาด 6 รางวัล “KAZZ Awards 2023” “Bright-เต-นนน-ฟ้า-เจมีไนน์-โฟร์ท” best award of the year!!! |url=https://thestarsociety.com/49795 |access-date=17 May 2023 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608150015/https://thestarsociety.com/49795 }}</ref> |- | Best Actor Award |{{Nom}} |- |rowspan="3"|Maya TV Awards 2023 | Best Male Star of the Year | rowspan="2"| ''Astrophile'' |{{nom}} |rowspan="3" ; align="center" |<ref>{{cite web |title=MAYA TV AWARDS 2023 : Nominees |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/8805 |website=Maya Channel |access-date=21 June 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528135757/http://www.maya-channel.com/news/detail/8805 }}</ref> |- | Charming Young Man of the Year |{{nom}} |- | String Artist of the Year |"Lost & Found" |{{nom}} |- |Thai Update 2023 |Certificate of Appreciation:<br>Most Popular Thai Actor | |{{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web |title=Certificate of Appreciation Award to Bright Vachirawit |url=https://twitter.com/thaiupdate2021/status/1659585247577772039?t=ojD4nvIyC6XhiigtO3vKPw&s=19 |access-date=2023-05-21 |website=Twitter |language=en}}</ref> |- |Nine Entertainment Award 2023 |Special Award: Most Engagement on Instagram | |{{Won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |title=Here are the winners of the Nine Entertain Awards 2023 |url=https://www.thaiupdate.info/winners-nine-entertain-awards-2023/ |website=Thai Update |access-date=26 May 2023 |date=26 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=NineEntertain ผู้เข้าชิง NINEENTERTAIN AWARDS |url=https://9entertainawards.mcot.net/awards |access-date=2023-05-25 |website=9entertainawards.mcot.net |archive-date=9 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203310/https://9entertainawards.mcot.net/awards }}</ref> |- |Seoul International Drama Awards |Outstanding Asian Star |''[[:en:Astrophile (TV series)|Astrophile]]'' |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=Seoul International Drama Awards Nominees |url=http://www.seouldrama.org/eng/entry/awards.php?nationalCode=TH&entryDataYear=2023 |website=www.seouldrama.org |access-date=11 July 2023 |language=ko}}</ref> |- |HOWE Awards 2023 |Popular Vote | |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=HOWE Popular Vote Award 2023 : Nominees |url=https://shop.howemagazine.com/product/vote-hf-howe-popular-vote-award-2023/ |website=HOWE Shop |access-date=1 August 2023 |archive-date=2023-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801190149/https://shop.howemagazine.com/product/vote-hf-howe-popular-vote-award-2023/ |url-status=dead }}</ref> |- |14th Nataraja Awards |Best Cast Ensemble |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' |{{nom}} |<ref>{{cite web |title=เปิดเผยรายชื่อ ผู้เข้าชิงรางวัลนาฏราช ครั้งที่ 14 |url=https://pantip.com/topic/42195658? |website=Pantip |access-date=1 September 2023 |language=th}}</ref> |- |MTV EMA Paris 2023 |Best Asian Act | |{{nom}} |<ref>{{Cite web |title=2023 MTV EMAs |url=https://www.mtvema.com/ |access-date=2023-10-04 |website=www.mtvema.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ejaz |first=Shumaila |date=2023-10-04 |title=Bright Vachirawit Earns a Nomination at the MTV EMAs 2023 |url=https://kpopnewswire.com/bright-vachirawit-earns-a-nomination-at-the-mtv-emas-2023/ |access-date=2023-10-04 |website=K-POP NEWSWIRE |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sending encouragement!'Bright Vachirawit' is nominated for the BEST ASIA ACT award at the MTV EMAs awards ceremony|url= https://www.mintmagth.com/people/bbrightvc-best-asia-act-mtv-emas/|access-date=2023-10-04 |website=www.mintmagth.com |language=en}}</ref> |- |MTV Video Music Awards Japan 2023 |Best Asian Celebrity | |{{Won}} |<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ศิลปินไทยคนแรก คว้ารางวัลใหญ่เวทีระดับโลก MTV VMAJ 2023|url=https://www.springnews.co.th/news/entertainment/844666|website=springnews|language=th}}</ref><ref>{{Cite web|last=เพ้นท์|date=2023-10-28|title='ไบร์ท วชิรวิชญ์' ศิลปินไทยคนแรก คว้ารางวัลใหญ่เวทีระดับโลก|url=https://www.thaipost.net/entertainment-news/474646/|language=th}}</ref><ref>{{Cite web|title=ตำนานบทใหม่ 'ไบร์ท วชิรวิชญ์' คนไทยคนแรก ที่คว้ารางวัล Best Asia Celebrity จากงาน MTV VMAJ 2023 {{!}} HITZ THAILAND|url=https://hitz.teroradio.com/news/66156|website=hitz.teroradio.com|language=en|access-date=4 December 2023|archive-date=24 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124190607/https://hitz.teroradio.com/news/66156}}</ref> |- |GQ Men of the Year Awards 2023 |Thailand's Global Star | | {{won}} |<ref>{{Cite web|last=Nast|first=Condé|date=2023-11-27|title=「GQ MEN OF THE YEAR 2023」発表！ これが今年の受賞者だ！|url=https://www.gqjapan.jp/article/20231127-moty2023-all|website=GQ JAPAN|language=ja-JP}}</ref> |- |33rd Seoul Music Awards |Popular Thai Star Award | |{{Nom}} | |- |Tatler Ball Awards 2023 |The Golden Cane Awardee | |{{Won}} |<ref>{{Cite web|last=東網|first=on cc|title=碧咸壓軸登場 木村光希低胸露腰搶Fo {{!}} on.cc 東網|url=https://today.line.me/hk/v2/article/nXmgyjg|website=LINE TODAY|language=zh-Hant}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-11-26|title="ไบร์ท วชิรวิชญ์" กระทบไหล่ "เบ็คแฮม" คว้ารางวัลระดับตำนานในงาน Tatler Ball|url=https://www.nationtv.tv/news/entertainment/378936478|website=เนชั่นทีวี|language=th-TH}}</ref><ref>{{Cite web|last=Brickinfo|date=2023-11-26|title=ครั้งแรกกับงาน “Tatler Ball” ระดับภูมิภาค เฉลิมฉลองความเป็นที่สุดแห่งเอเชีย โดย “ไบร์ท วชิรวิชญ์” นักแสดง และศิลปินชาวไทยคว้ารางวัลระดับตำนาน “The Golden Cane Awards” ณ โรงแรม The Londoner Macao|url=https://brickinfotv.com/entertainment/211806|website=BrickinfoTV.com|language=th}}</ref> |- |GQ Japan: Men of the Year Awards 2023 |Best Asian Entertainer | | {{won}} |<ref>{{Cite web|date=2023-11-28|title=山田裕貴、“友人”Mrs. GREEN APPLEに多忙ぶり心配され「あなたたちの曲に元気をもらっている」|url=https://news.mynavi.jp/article/20231128-2828438/|website=マイナビニュース|language=ja}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nast|first=Condé|title=GQ MEN OF THE YEAR 2023|url=https://www.gqjapan.jp/moty|website=GQ JAPAN|language=ja-JP}}</ref> |- |Central World Music Community Award 2023 |Artist Of The Year | |{{Nom}} | |- | rowspan="9" |2024 | rowspan="2" |The Guitar Mag Awards 2024 |Popular Vote 2024 | |{{Nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=2024-02-10 |title=Nominees Artist : The Guitar Mag Awards 2024 |url=https://www.theguitarmag.com/?p=56194 |access-date=2024-03-14 |website=The Guitar Mag |language=en-US}}</ref> |- |Star's Single Hits of The Year 2024 | |{{Draw|2nd Place}} |- |rowspan="2" |Kazz Awards 2024 |Popular Male Artist Award | |{{Won}} |<ref>{{Cite web |last=Petshoo |first=Purichaya |date=2024-05-16 |title=จัดเต็ม!! บรรยากาศฉลองครบรอบ 18 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ดารา ศิลปินขวัญใจวัยรุ่น หลากหลายค่าย ตบเท้าเข้าร่วมแสดงความยินดี และรับรางวัลในงาน "KAZZ Awards 2024" {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/161964-2/ |access-date=2024-06-08 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20250813013151/https://kazz-magazine.com/161964-2/ |archive-date=13 August 2025 |url-status=dead}}</ref> |- |Popular Vote | |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=VOTE KM Popular Vote 2024 |url=https://kazzmarket.com/product/store/kazz-magazine/vote-km-popular-vote-2024/ |access-date=2024-06-28 |website=KAZZ MARKET |language=th}}</ref> |- | rowspan="3" |Komchadluek Awards 2023 |Popular Male Actor | |{{Nom}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite web |title=Komchadluek |url=https://awards.komchadluek.net/ |access-date=27 May 2025 |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116033420/https://awards.komchadluek.net/ |url-status=dead }}</ref> |- |Thai International Singer | |{{Nom}} |- |Popular Couple{{small|(shared with Ranee Campen)}} |''Congrats My Ex!'' |{{Nom}} |- |Maya TV Awards |Popular Vote | |{{nom}} | |- |Asian Academy Creative Awards 2024 <br/>{{small|National Winner Thailand}} |Best Leading Actor |''Congrats My Ex!'' |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=2024 Award Ceremonies |url=https://www.asianacademycreativeawards.com/award-ceremony/2024-award-ceremonies/ |access-date=2024-09-29 |website=Asian Academy Creative Awards |language=en-US}}</ref> |- |rowspan="6" |2025 |Komchadluek Awards |Popular Male Actor |''Love You To Debt'' |{{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=ร่วมเสนอชื่อ ศิลปิน คนดังที่คุณชื่นชอบใน คมชัดลึก อวอร์ด 2025 (ครั้งที่ 21) |url=https://awards.komchadluek.net/ |access-date=2025-01-13 |website=awards.komchadluek.net |language=th |archive-date=16 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230116033420/https://awards.komchadluek.net/ |url-status=dead }}</ref> |- |Thailand BOX Office Awards | Actor of the Year: Movie |''Love You To Debt'' | {{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=ไบร์ท วชิรวิชญ์ ขอเป็นส่วนหนึ่ง สานสิ่งที่ดี พร้อมส่งต่อเสื้อแบรนด์ ช่วยเหลือกลุ่มเปราะบาง |url=https://www.news.in.th/view-21445.html |access-date=2025-01-13 |website=ข่าวไทย |language=th}}</ref> |- |StarFocus Awards | Top Artist | | {{Nom}} |<ref>{{Cite web |title=Star Focus Top Artist 2025 |url=https://www.starfocus.online/main/?sid=d6h5cg58 |access-date=2025-01-13 |website=Star Focus}}</ref> |} ===အခြားအသိအမှတ်ပြုမှုများ=== {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:1em;" | Year ! scope="col" style="width:35em;" | Award ! scope="col" style="width:40em;" | Category ! scope="col" style="width:25em;" | Work ! scope="col" style="width:5em;" | Result ! scope="col" style="width:1em;" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|References}} |- | rowspan="3" |2020 |Korean Updates Awards |Asian Artist of the Year | | {{won}} |<ref>{{Cite web |date=2020-11-03 |title=KoreanUpdates Awards 2020 |url=https://koreanupdates.com/kuawards2020/ |access-date=2023-10-04 |website=KoreanUpdates.com |language=en}}</ref> |- |Asian Culture Awards <br />{{small |(The Republic of Peru)}} |Best Thai Artist | |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2021-01-06 |title=Premios Cultura Asiática 2020: conoce la lista completa de nominados a los PCA |url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2020/12/30/pca-2020-como-votar-y-lista-oficial-de-nominados-de-los-premios-cultura-asiatica |access-date=2023-10-04 |website=larepublica.pe |language=es}}</ref> |- |VoicePoints Social Media Awards |Phenomenal Foreign BL Couple of the Year | rowspan="4"|''2gether: The Series'' |{{won}} |<ref>{{Cite web |date=2020-12-21 |title=VoicePoints Social Media Awards 2020 goes international |url=https://voicepoints.org/vp-sma-2020/ |access-date=2023-10-04 |website=VoicePoints |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 |Rowspan=3|Central BL Awards 2021: Mexico |Best Couple |{{Won}} |Rowspan=3|<ref>{{Cite web |title=Central BL Awards 2021 (Mexico) Winners #centralblawards2021 By GMMTV Updates PH |url=https://www.facebook.com/GMMTVUpdates.PH/videos/central-bl-awards-2021-mexico-winnerscentralblawards2021gmmtvupdatesph/595641711353448/ |access-date=2023-05-23 |via=Facebook |language=en}}</ref> |- |Mister BL |{{Won}} |- |Best Seme/ Actor |{{Won}} |- |2023 |Thai Update 2023 |Certificate of Appreciation:<br>Most Popular Thai Actor | |{{Won}} |<ref>{{Cite web |title=Certificate of Appreciation Award to Bright Vachirawit |url=https://twitter.com/thaiupdate2021/status/1659585247577772039?t=ojD4nvIyC6XhiigtO3vKPw&s=19 |access-date=2023-05-21 |language=en}}</ref> |- |2024 |Halo Ocean Awards 2024 |Most Popular Asian Artist | |{{Draw|Top Male}} |<ref>{{Cite web |title=2024 The Most Popular Asian Artist (S4) |url=https://www.haloocean.com/vote |access-date=2024-07-21 |website=Halo}}</ref> |} == မှတ်စု == {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Instagram|bbrightvc}} * {{Twitter|bbrightvc}} * {{IMDb name|11456308}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] 1awfpsvf8vvyuvatl4l2tkiqqrp7hb1 0 204721 1059984 1044063 2026-10-24T15:47:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059984 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = မေတာဝိန ဩပါသ ဣအမ္မကာဇရဏ | image = Metawin-opas-iakajorn-at-world-fashion-spring-summer-2025-at-siam-paragon.jpg | imagesize = | alt = | caption = | birth_name = | native_name = {{Lang|th|เมธวิน โอภาสเอี่ยมขจร}} | native_name_lang = th | birth_date = {{Birth date and age|1999|2|21|df=y}} | birth_place = [[:en:Bangkok, Thailand|ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့]] | nationality = ထိုင်း၊ တရုတ် | alma_mater = | height = {{height|ft=6|in=0.8}} | other_names = Win | occupation = ထိုင်းသရုပ်ဆောင် | years_active = 2019–present | known_for = {{plainlist| * Tine in ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' and ''[[Still 2gether]]'' }} | agent = [[GMMTV]] | relatives = <!-- Names of siblings or other relatives; include only if independently notable and particularly relevant. --> | website = }} '''Win''' ({{lang-th|วิน}}) ဟူသော အမည်နှင့် လူသိများသည့် '''မေတာဝိန ဩပါသ ဣအမ္မကာဇရဏ''' ({{lang-th|เมธวิน โอภาสเอี่ยมขจร}}, {{lang-en|Metawin Opas-iamkajorn}}, အသံထွက်: ​မေထာဝိ(န်) အိုဖာ့တ်အီယမ်ခကျောန်း; ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၉ မွေး) သည် ထိုင်း-တရုတ်နွယ်ဖွား ထိုင်းသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပွဲဦးထွက်ဇာတ်ကား ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether: The Series]]'' နှင့် ''[[Still 2gether]]'' တို့မှ ခေါင်းဆောင်မင်းသား Tine အဖြစ် သိကြသည်။<ref>{{cite web |title=Biodata Aktor Thailand Win Metawin Opa-iamkajorn |url=https://dianiopiari.com/biodata-aktor-thailand-win-metawin-opas-iamkajorn/ |website=dianiopiari.com |publisher=Diani Opiari |access-date=20 March 2020 |language=id |date=16 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title="วิน" ตีบทแตกซีรีส์เรื่องแรก แฟนๆ เอ็นดูติดแฮชแท็ก #ทีมแม่ไทน์ ใน "เพราะเราคู่กัน" |url=https://www.sanook.com/movie/96441/ |website=sanook.com |publisher=Sanook |access-date=20 March 2020 |language=th |date=20 March 2020}}</ref><ref name="Daradaily">{{cite web |title=ส่องประวัติ "วิน เมธวิน" หรือ "ไทน์" ใน "เพราะเราคู่กัน" |url=https://www.daradaily.com/news/89519/read |website=daradaily.com |publisher=Daradaily |access-date=20 March 2020 |language=th |date=20 March 2020}}</ref> ၂၀၂၁ အတွင်း ထွက်ရှိလာမည့် ''[[:en:F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် F4 အဖွဲ့ဝင် Kavin (နိရှိကာဒို ဆိုဂျီရို) အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== မေတာဝိနကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်းလေးယောက်အနက် တတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=หน้าตาดียกบ้าน เปิดภาพ 4 พี่น้องของหนุ่มฮ็อต วิน เมธวิน โอภาสเอี่ยมขจร |url=https://praew.com/people/311146.html |website=praew.com |publisher=Praew |access-date=5 October 2020 |language=th |date=22 April 2020}}</ref> ပညာရတကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်ပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အိုင်အိုဝါရှိ [[:en:Belmond–Klemme Community School District|Belmond–Klemme Community School District]] တွင် နိုင်ငံတကာ exchange ကျောင်းသားအဖြစ် သွားရောက်သင်ကြားရသည်။<ref>{{cite web |title= #FantalkwithWin|url=https://twitter.com/winmetawin/status/1244628358228365315 |website=twitter.com |publisher=@winmetawin |access-date=31 March 2020}}</ref> ထိုစဉ်ကာလအတွင်း ကျောင်း၏နာမည်ကြီး စည်းချက်တူရိယာတီး ဓမ္မတေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Musicians get lots of 'ones' |url=http://www.belmondnews.com/news/musicians-get-lots-of-ones/article_808c1cb8-b7a9-540d-802e-eb040d634a79.html |website=belmondnews.com |publisher=The Belmond Independent |access-date=16 April 2020 |language=English |date=14 April 2016 |archive-date=11 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711184801/http://www.belmondnews.com/news/musicians-get-lots-of-ones/article_808c1cb8-b7a9-540d-802e-eb040d634a79.html |url-status=dead }}</ref> [[:en:General Educational Development|General Educational Development]] (GED) စာမေးပွဲလည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ဓမ္မသတ် တက္ကသိုလ်၌ စီးပွားရေးပညာ ဘွဲ့ကြိုတန်း တက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="Daradaily"/><ref>{{cite web |title=ประวัติ "วิน เมธวิน" นักแสดงดาวรุ่งหนุ่มหล่อความสูง 185 ซม. จากรั้วธรรมศาสตร์อินเตอร์ |url=https://www.sanook.com/campus/1399827/ |website=sanook.com |publisher=Sanook |access-date=31 March 2020 |language=th |date=25 March 2020}}</ref> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်သံ=== {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Number of episode !{{abbr|Ref.|Reference}} |- |2018 |''Wife'' | style="text-align: center;"|''uncredited appearance'' | style="text-align: center;"|Walk on role | style="text-align: center;"|1 (Ep.27) | style="text-align: center;" |<ref>{{cite AV media |date=29 August 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=WxMpwOIJ9bc |title=เมีย 2018 {{!}} EP.27 (Full HD) {{!}} 27 ส.ค. 61 |publisher=ช่อง one31 |via=[[YouTube]] |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929011532/https://www.youtube.com/watch?v=WxMpwOIJ9bc |archive-date=29 September 2022 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |''2gether: The Series'' |{{Center|Tine Teepakorn Aekaranwong}} | style="text-align: center;"|Main role | style="text-align: center;"|13 | style="text-align: center;" |<ref>{{cite web|date=7 February 2020|title=#คั่นกู "เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" เป็นกระแส ตั้งแต่ทีเซอร์ล่าสุด คั่นกู EP1 รอดู ไบร์ทวิน #สารวัตร #ไทน์คนชิค|url=https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html|website=medhubnews.com|publisher=Med Hub News|language=th|access-date=21 March 2020|archive-date=27 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200627093530/https://medhubnews.com/%E0%B8%94%E0%B8%B9%E0%B8%9A%E0%B8%97%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1-64752-%E0%B8%84%E0%B8%B1%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%B9-%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%B0%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B9%E0%B9%88%E0%B8%81%E0%B8%B1%E0%B8%99-2gether-the-series-%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B8%81.html}}</ref> |- |''[[Still 2gether]]'' |{{Center|Tine Teepakorn Aekaranwong}} | style="text-align: center;"|Main role | style="text-align: center;"|6 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |last=Lastrilla |first=Gary Ann |title=Hit Thai BL series '2gether' to release 5 special episodes |url=https://push.abs-cbn.com/2020/6/2/fresh-scoops/hit-thai-bl-series-2gether-to-release-5-special-27408 |access-date=2021-08-09 |website=Push |language=en}}</ref> |- |2021 |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' |{{Center|Kavin Taemiyaklin Kittiyangkul}} | style="text-align: center;"|Main role | style="text-align: center;"|16 | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|last=タイランドハイパーリンクス|date=2021-12-03|title=『F4 Thailand／Boys Over Flowers』がタイと日本で同時放送スタート決定！ {{!}} タイランドハイパーリンクス：Thai Hyper|url=https://www.thaich.net/news/20211203f4.htm|access-date=2021-12-04|language=ja}}</ref> |- | rowspan="2" |2022 |''Devil Sister'' |{{Center|Namcha Chanawee Chaiwat}} | style="text-align: center;"|Main role | style="text-align: center;"|18 | style="text-align: center;" |<ref>{{cite AV media |date=20 October 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=V7g-zEXZqBo |title="มิน" จิ้น "วิน" ในรักของนางร้าย? I เล็กซ์ซี่ขยี้บันเทิง |publisher=MAYA HOTNEWS |via=[[YouTube]] |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929055406/https://www.youtube.com/watch?v=V7g-zEXZqBo |archive-date=29 September 2022 |url-status=live}}</ref> |- |''Good Old Days'' |{{Center|Maew}} | style="text-align: center;"|Main role | style="text-align: center;"|3 (Ep.1, 9,10) | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=2022-07-28 |title=Good Old Days ร้านซื้อขายความทรงจำ เตรียมเปิดประตูร้านขายของเก่ากับเรื่องราวผ่านสิ่งของที่ถูกทิ้ง ในซีรีส์ 6 ตอน 10 ส.ค. นี้ |url=https://thestandard.co/good-old-days/ |access-date=2025-01-16 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> |- | style="text-align: center;" |2023 |''Enigma'' | style="text-align: center;" |Ajin Nakaritta | style="text-align: center;" |Main role | style="text-align: center;"|4 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |date=2023-07-01 |title=น่าดูมาก! "วิน เมธวิน" ทำแฟนคลับเหมือนโดนสะกด หลังปล่อย Trailer "Enigma คน มนตร์ เวท" {{!}} daradaily |url=https://www.daradaily.com/news/128529/read |access-date=2025-01-16 |website=www.daradaily.com}}</ref> |- | style="text-align: center;" |2024 |''Beauty Newbie'' | style="text-align: center;" |Guy Karin Sayapisit | style="text-align: center;"|Main role | style="text-align: center;"|14 | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |last=Frater |first=Patrick |date=2023-03-29 |title=Wattpad and Thailand's GMMTV Team For 'Beauty Newbie' Webtoon Adaptation |url=https://variety.com/2023/tv/news/wattpad-gmmtv-beauty-newbie-webtoon-adaptation-1235567611/ |access-date=2023-04-01 |website=Variety |language=en-US}}</ref> |- | style="text-align: center;"|2025 |''Break Up Service'' | style="text-align: center;"|Baimai | style="text-align: center;"|Guest role | style="text-align: center;"|1 (Ep.4) | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=[Official Trailer] Break up service บริษัทลดรักเลิก |url=https://www.gmm-tv.com/contents/8QbR0 |access-date=2025-03-17 |website=www.gmm-tv.com |language=th-th}}</ref> |- | style="background-color:#bce0c8; text-align:center;"|TBA | style="background-color:#bce0c8;" |''Enigma 2'' | style="background-color:#bce0c8; text-align:center;" |Ajin Nakaritta | style="background-color:#bce0c8; text-align:center;" |Main role | style="background-color:#bce0c8; text-align:center;" |5 | style="background-color:#bce0c8; text-align:center;" |<ref>{{Cite web |title=Enigma2บุหงาหมื่นภมร Archives |url=https://nineentertain.mcot.net/tag/enigma2%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%AB%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%99%E0%B8%A0%E0%B8%A1%E0%B8%A3 |access-date=2025-01-16 |website=NineEntertain ข่าวบันเทิงอันดับ 1 ของไทย |language=en-US}}</ref> |- | style="background-color:#e5e4b3; text-align:center;" |TBA | style="background-color:#e5e4b3;" |''Scarlet Heart Thailand'' | style="background-color:#e5e4b3; text-align:center;"|Lord Mueang Fah | style="background-color:#e5e4b3; text-align:center;"|Main role | style="background-color:#e5e4b3; text-align:center;"|16 | style="background-color:#e5e4b3; text-align:center;"|<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-04-23 |website=komchadluek |language=th}}</ref> |} ===တေးသရုပ်ဖော်=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song title ! scope="col" | Artist(s) ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" rowspan="6" | 2020 | "ติดกับ" (Tit Kap) | Natthawut Jenmana (Max) | Tine | ''2gether: The Series]]'' opening theme | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ลงตัว! แม็กซ์ ถ่ายทอด ติดกับ ประกอบซีรีส์ เพราะเราคู่กัน 2gether The Series คว้า ไบร์ท-วิน เล่น MV (มีคลิป) |url=https://music.trueid.net/detail/MGzAV48gpRe3 |website=trueid.net |publisher=TrueID |access-date=2 June 2020 |language=th |date=27 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=ติดกับ Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - แม็กซ์ เจนมานะ |url=https://www.youtube.com/watch?v=dQaI3VkSCi0 |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=18 February 2020}}</ref> |- | "คั่นกู" (Kan Goo) | [[ဝဆီရာဝိတ ဆီဝါရီ]] (Bright) | Tine | ''2gether: The Series'' ending theme | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title="ไบร์ท วชิรวิชญ์" สวีต "วิน" ในเอ็มวีเพลงใหม่ "คั่นกู" จนยอดวิวถล่มทลาย |url=https://www.sanook.com/music/2417345/ |website=sanook.com |publisher=Sanook.com |access-date=2 June 2020 |language=th |date=11 March 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=คั่นกู Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=leevExpA8ec |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 March 2020 |date=10 March 2020}}</ref> |- | "ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม"<br/>(Tok Long Chan Khit Pai Eng Chai Mai) | ဝဆီရာဝိတ ဆီဝါရီ (Bright) | Tine | OST. ''2gether: The Series'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=ฟินไม่หยุด!! เพลงใหม่ จาก 'ไบร์ท-วชิรวิชญ์' |url=https://www.naewna.com/entertain/495950 |website=naewna.com |publisher=Naewna |access-date=2 June 2020 |language=th |date=29 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=ตกลงฉันคิดไปเองใช่ไหม Ost.เพราะเราคู่กัน 2gether The Series - ไบร์ท วชิรวิชญ์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=av2N1O0J39w |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=24 May 2020 |date=15 May 2020}}</ref> |- | "Thank You To My Silent Heroes" | Ada Chunhavajira<br/>Vachirawit Chiva-aree (Bright)<br/>Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Himself | Special Olympics Thailand | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title="ไบร์ท-วิน-เอด้า" ร้องเพลงใหม่ "Thank you my Silent Heroes" ขอบคุณแพทย์ที่สู้โรคระบาด |url=https://www.sanook.com/music/2420265/ |website=sanook.com |publisher=Sanook.com |access-date=2 June 2020 |language=th |date=25 May 2020}}</ref><ref name="thankyou">{{cite web |title=Thank you my Silent Heroes #Bright #Win #Ada #TogetherSpecial |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJ5heWUSHMs |website=youtube.com |publisher=Special Olympics Thailand |access-date=31 May 2020 |date=24 May 2020}}</ref> |- | "ยังคู่กัน" (Yang Khu Kan) | Vachirawit Chiva-aree (Bright)<br/>Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Tine | OST. ''Still 2gether'' | style="text-align: center;" | <ref name="still2getherost">{{cite news |title=วิเคราะห์เพลง 'ยังคู่กัน' ไบร์ท-วิน เพราะเรายังคู่กัน |url=https://thethaiger.com/thai/entertainment-th/songs-th/thai-songs-th/วิเคราะห์เพลง-ยังคู่กั |access-date=4 August 2020 |work=The Thaiger |date=4 August 2020 |language=th }}{{Dead link|date=April 2023 }}</ref> |- | "คนนั้นต้องเป็นเธอ" (Kon Nan Taung Pen Tur) | Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Tine | OST. ''Still 2gether'' | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=คนนั้นต้องเป็นเธอ Ost.เพราะเรา(ยัง)คู่กัน Still 2gether - วิน เมธวิน |url=https://www.youtube.com/watch?v=v5gMMsjox6E |website=youtube.com |publisher=GMMTV Records |access-date=18 September 2020 |date=18 September 2020}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="1" | 2021 | "Ten Years Later" | Metawin Opas-iamkajorn (Win) | Himself,<br/>Tine | OST. ''2gether: The Movie'' | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|date=30 March 2021|title=Ten Years Later Ost. ภาพยนตร์ เพราะเราคู่กัน The Movie - WIN METAWIN|url=https://www.youtube.com/watch?v=V-yWp2nm-n8|url-status=live|access-date=30 March 2021|website=youtube.com|publisher=GMMTV Records}}</ref> |} ==တေးသံသွင်း== {| class="wikitable" !Year !Song Title !Notes !Ref. |- | rowspan="5" |2020 |"Thank You To My Silent Heroes" |Special Olympics Thailand Theme Song |<ref>{{cite AV media |date=24 May 2020 |url=https://www.youtube.com/watch?v=iJ5heWUSHMs |title=Thank you my Silent Heroes #Bright #Win #Ada #TogetherSpecial |publisher=Special Olympics Thailand |via=[[YouTube]] |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715002753/https://www.youtube.com/watch?v=iJ5heWUSHMs |archive-date=15 July 2022 |url-status=live}}</ref> |- |"Still2gether" |''[[Still 2gether]]'' OST |<ref>{{Cite web|title=Thaiger ข่าวไทย : รายงานข่าวล่าสุด อัปเดตข่าวด่วนทันเหตุการณ์|url=https://thethaiger.com/th/|website=Thaiger ข่าวไทย|language=th-TH|access-date=2021-08-09}}</ref> |- |"That Person Must be You" |''[[Still 2gether]]'' OST |<ref>{{Cite web|title="วิน เมธวิน" เผยมุมมองความรักผ่านเพลงใหม่ "คนนั้นต้องเป็นเธอ" ส่งท้าย "เพราะเรา(ยัง)คู่กัน"|url=https://www.sanook.com/music/2424245/|website=www.sanook.com/music|date=11 September 2020 |language=th|access-date=2021-08-09}}</ref> |- |"Dub Dub Jub Jub OK!" |MAMA OK! Theme Song |<ref>{{Cite web |date=2020-12-09 |title="มาม่า OK" จัดปาร์ตี้คอนเสิร์ตส่งท้ายปลายปี ดึง 6 หนุ่มพรีเซนเตอร์สุดปัง |url=https://www.bangkokbiznews.com/pr-news/biz2u/274841 |access-date=2025-01-16 |website=bangkokbiznews |language=th}}</ref> |- |"From The Heart" |Special Olympics Thailand Theme Song |<ref>{{cite AV media |date=20 January 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=zk2LK9GMqpo |title=ขอบคุณที่ร่วมทาง From The Heart Official MV - Artists Version |publisher=Special Olympics Thailand |via=[[YouTube]] |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220713172543/https://www.youtube.com/watch?v=zk2LK9GMqpo |archive-date=13 July 2022 |url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" |2021 |"Ten Years Later" |''2gether: The Movie'' OST |<ref>{{Cite web |title=อีก 10 ปีก็ยังรัก! "Ten Years Later" ซิงเกิลใหม่จาก "วิน เมธวิน" เพลงประกอบ ภ."เพราะเราคู่กัน The Movie" {{!}} daradaily |url=https://today.line.me/th/v2/article/Rllegj |access-date=2025-01-16 |website=LINE TODAY |language=th}}</ref> |- |"Closer" |VIVO V215G Ads |<ref>{{Cite web|title=น่ารักเกินไป! "แค่ไหนก็ใกล้" ซิงเกิลใหม่ของ "วิน เมธวิน" |url=http://www.daradaily.com/news/99199/read|website=www.daradaily.com|date=20 May 2021 |access-date=2021-08-09}}</ref> |- |"Who am I" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' OST |<ref>{{Cite web |date=2021-12-16 |title=ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ ส่ง Who am I เพลงประกอบซีรีส์เพลงแรกของ F4 Thailand มองไปในหัวใจแล้วตอบคำถาม ฉันคือใคร? ไปพร้อมกัน |url=https://thestandard.co/f4-thailand-who-am-i/ |access-date=2025-01-16 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> |- |"Shooting Star" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' OST |<ref>{{Cite web |title=ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ ถ่ายทอดโมเมนต์อินเลิฟผ่าน ‘Shooting Star’ อีกเพลงจากซีรีส์ F4 THAILAND |url=https://workpointtoday.com/f4-thailand-shooting-star/ |access-date=2025-01-16 |website=workpointTODAY |language=th |archive-date=17 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317144910/https://workpointtoday.com/f4-thailand-shooting-star/ |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" |2022 |"Silhouette" |''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' OST |<ref>{{Cite web |title=‘วิน เมธวิน’ ถ่ายทอดอารมณ์กลัวความรักผ่านซิงเกิลใหม่ ‘แสงที่ปลายฟ้า (Silhouette)’ เพลงประกอบซีรีส์ ‘F4 Thailand’ |url=https://workpointtoday.com/win-silhouette/ |access-date=2025-01-16 |website=workpointTODAY |language=th |archive-date=18 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250518224506/https://workpointtoday.com/win-silhouette/ |url-status=dead }}</ref> |- |"Expect Nothing" |''Devil Sister'' OST |<ref>{{Cite web |title=‘วิน เมธวิน’ โชว์ความน่ารักผ่านซิงเกิลใหม่ ‘ไม่คาดหวัง ไม่ผิดหวัง’ เพลงประกอบซีรีส์ Devil Sister แอ๊บร้ายให้นายไม่รัก {{!}} |url=https://workpointtoday.com/win-ost-devil-sister/ |access-date=2025-01-16 |website=workpointTODAY |language=th |archive-date=1 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501025317/https://workpointtoday.com/win-ost-devil-sister/ |url-status=dead }}</ref> |- |"Law of Attraction" |Love Out Loud Fan Festival 2022 Theme Song |<ref>{{Cite web |title=หยุดยิ้มไม่ได้เลย! เพลงเพราะทำใจฟู ซิงเกิ้ลพิเศษ "กฎของแรงดึงดูด" จาก "คริส-สิงโต-ออฟ-กัน-เต-นิว-ไบร์ท-วิน" |url=https://www.thaiticketmajor.com/variety/ent/14591/ |website=thaiticketmajor}}</ref> |} ==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း== {| class="wikitable" |- ! scope="col" style="width:1em;" | Year ! scope="col" style="width:25em;" | Award ! scope="col" style="width:25em;" | Category ! scope="col" style="width:5em;" | Result ! scope="col" style="width:1em;" class="unsortable" | Ref. |- | rowspan="2" | '''2020''' | Kazz Awards 2020 | Kazz Magazine's Favorite | {{won}} | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=สุดปัง! ฉลองครบรอบ 14 ปี Kazz Magazine ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นตบเท้ารับรางวัลในงาน 'Kazz Awards 2020' |url=https://kazz-magazine.com/8585588-2/ |website=kazz-magazine.com |access-date=24 August 2020 |language=th |date=24 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824211129/https://kazz-magazine.com/8585588-2/ |archive-date=24 August 2020 |url-status=dead}}</ref> |- | LINE Thailand People's Choice Awards 2020 | Best Couple | {{won}} | style="text-align: center;" | <ref>{{cite news |title=ควงคู่ขึ้นรับรางวัล Line Thailand "ไบร์ท-วิน" ขอบคุณแฟนๆ ที่รักกันเสมอมา |url=https://www.newtv.co.th/news/65471 |access-date=23 September 2020 |work=NEW18 |date=23 September 2020 |language=th}}</ref> |- | rowspan="11" |'''2021''' | rowspan="2" |Sanook's Top of the Year Awards 2021 |Couple of the Year | {{won}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|title=สนุกสุดจัด! ชวน โหวตเรื่อง คู่จิ้นแห่งปี 2020|url=https://season.sanook.com/topoftheyear/boylove/|access-date=2021-08-03|website=season.sanook.com/topoftheyear/|archive-date=3 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210803223655/https://season.sanook.com/topoftheyear/boylove/}}</ref> |- |Thai Song of the Year | {{won}} |- |Thailand Zocial Awards 2021 |Couple of the Year | {{won}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|title=Thailand Zocial Awards 2021|url=https://thailand.zocialawards.com/2021/|access-date=2021-08-03|language=en-US|archive-date=8 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108204435/https://thailand.zocialawards.com/2021/|url-status=dead}}</ref> |- |JOOX Thailand Music Awards 2021 |Top Social Artist of the Year | {{nom}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|title=ผลรางวัล JOOX Thailand Music Awards 2021|url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/148433|website=pptvhd36.com|date=28 May 2021 |language=th|access-date=2021-08-10}}</ref> |- |Line TV Awards 2021 | Best Rising Star | {{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |date=7 July 2021 |title="เปิดลิสต์ 8 คู่จิ้นสุดฮอตร่วมลุ้นรางวัลคู่จิ้นขวัญใจมหาชน ในงาน Line TV Awards 2021 ชวนแฟนร่วมกดตุ่มโหวต" |url=https://www.newsplus.co.th/cluby/102822/ |access-date=11 July 2021 |website=newsplus.co.th |language=th |archive-date=11 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711195656/https://www.newsplus.co.th/cluby/102822/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title="จีเอ็มเอ็มทีวี" คว้า 4 รางวัล "Line TV Awards 2021"" เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" กวาด 3 รางวัลที่มียอดสูงสุดด้านคอนเทนต์ซีรีส์ "วิน" คว้ารางวัล "Line TV Best Rising Star" |url=http://www.starupdate.com/?p=605784 |access-date=2021-08-05 |website=StarUpdate |language=en-US |archive-date=5 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805154434/http://www.starupdate.com/?p=605784 |url-status=dead }}</ref> |- |Nataraja Awards 2021 |Best Cast | {{nom}} | style="text-align: center;" | <ref>{{Cite web|title=รายชื่อผลงานเข้าประกวด|url=https://natarajaawards2021.com/all-candidate-and-awards/|website=Natarajaawards 2021|language=th|access-date=2021-08-11|archive-date=11 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811014406/https://natarajaawards2021.com/all-candidate-and-awards/}}</ref> |- | rowspan="4" |Kazz Awards 2021 |Attractive Young Man of the Year | {{won}} | rowspan="4" style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web|last=Petshoo|first=Purichaya|date=2021-10-22|title=จัดเต็ม! ฉลองครบรอบ 15 ปี 'Kazz Magazine' ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นร่วมรับรางวัลในงาน "Kazz Awards 2021"|url=https://kazz-magazine.com/142728-2/|access-date=2021-10-23|website=Kazz Magazine|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022151808/https://kazz-magazine.com/142728-2/|archive-date=22 October 2021|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-10-22|title="GMMTV" กวาด 12 รางวัล "Kazz Awards 2021" "เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" คว้ารางวัล "The Best Scene" "ไบร์ท-วิน-ลี-แจน-ไซซี-ปุยเมฆ-เลิฟ" ตบเท้ารับรางวัลที่สุดแห่งปี "เต" คว้ารางวัล "ขวัญใจ Kazz Magazine" - Twentyfour-news|url=https://www.twentyfour-news.com/gmmtv-12-kazz-awards-2021/|access-date=2021-10-23|language=th}}</ref><ref>{{Cite web|title=ปังมาก! "ไบร์ท-วิน" นำทีมนักแสดง "GMMTV" คว้า 12 รางวัลจาก "Kazz Awards 2021"|url=http://www.daradaily.com/news/106043/read|access-date=2021-10-23|website=www.daradaily.com|date=22 October 2021 }}</ref> |- |Popular Male Teenage Award | {{won}} |- |Imaginary Couple of the year | {{won}} |- |Best Scene | {{won}} |- |Asia Artist Awards (AAA) 2021 |Asia Celebrity Award (Television/Film) | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|last=Adhya|first=Arpita|date=2021-12-02|title=AAA 2021 full winners list: BTS, EXO & more triumph at Asia Artist Awards|url=https://www.hitc.com/en-gb/2021/12/02/aaa-2021-full-winners-list-bts-exo-more-triumph-at-asia-artist-awards/|access-date=2021-12-02|website=HITC|language=en-GB|archive-date=2 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202095155/https://www.hitc.com/en-gb/2021/12/02/aaa-2021-full-winners-list-bts-exo-more-triumph-at-asia-artist-awards/}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-12-02|title="ไบร์ท-วิน" ฮอตข้ามประเทศ!!! คว้ารางวัล "Asia Celebrity Award" งานประกาศรางวัลเกาหลีสุดยิ่งใหญ่ "Asia Artist Awards (AAA)" ปี 2021 - Twentyfour-news|url=https://www.twentyfour-news.com/aaa/|access-date=2021-12-02|language=th}}</ref><ref>{{Cite web|title=Asia Artist Awards|url=https://www.asiaartistawards.com/|access-date=2021-12-11|website=www.asiaartistawards.com|language=ko}}</ref> |- | rowspan="8" |'''2022''' |Asia Dramatic TV Award |Best Couple | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|title=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|url=https://www.asiadramatictv.com/award/|access-date=2022-01-17|website=タイ俳優♡推し♡アワード～♡を届けよう！～|language=ja}}</ref> |- |Thairath Awards 2021 |Couple of the Year | {{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|title=Thairath ที่สุดแห่งปี 2021|url=https://www.thairath.co.th/campaign/vote|access-date=2022-02-15|website=www.thairath.co.th|language=th}}</ref> |- |JOOX Thailand Music awards |Top Social Thai Artist of the Year |{{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{cite tweet |user=JOOXTH |number=1500765355429400576 |date=7 March 2022 |title=ประกาศรายชื่อผู้เข้าชิง Top Social Thai Artist of the Year 🏆 ที่สุดของศิลปินไทยที่ได้ใจคนทั้งประเทศ #JTMA2022nominee #JOOX #JTMA2022 #JTMA2022LiveYourMusic https://t.co/1S4UGyQ87D |trans-title=Announcing the list of nominees for Top Social Thai Artist of The Year 🏆 The best of Thai artists who win the hearts of the whole country. #JTMA2022nominee #JOOX #JTMA2022 #JTMA2022LiveYourMusic |language=th |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926181509/https://twitter.com/jooxth/status/1500765355429400576 |archive-date=26 September 2022 |url-status=live}}</ref> |- |Kazz Awards 2022 |Superstar Award |{{won}} |<ref>{{Cite web |title=Vote KB Popular Male Teenage Award – KAZZ Market Worldwide |url=https://worldwide.kazzmarket.com/product/vote-kb-kazz-awards-2022/ |access-date=2022-03-01 |language=en-US |archive-date=1 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301014353/https://worldwide.kazzmarket.com/product/vote-kb-kazz-awards-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Vote KB รางวัล วัยรุ่นชายยอดนิยมแห่งปี |url=https://kazzmarket.com/product/vote/vote-kb-kazz-awards-2022/ |access-date=2022-03-01 |language=th |archive-date=1 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301021045/https://kazzmarket.com/product/vote/vote-kb-kazz-awards-2022/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ยืนหนึ่งความปัง!!! "GMMTV" กวาดสูงสุด 14 รางวัล "Kazz Awards 2022" "แค่เพื่อนครับเพื่อน" คว้ารางวัล "The Best Scene" "ไบร์ท-วิน-ตู-โอม-นนน-ปอนด์-ภูวิน-แจน-เลิฟ" ตบเท้ารับรางวัลแห่งปี |url=http://www.a-roundent.com/archives/21079 |access-date=2022-07-21 |language=th}}</ref> |- |Bangkok Critics Assembly Awards |Best Movie Song |{{nom}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=ประกาศรายชื่อผู้เข้าชิงรางวัล ชมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 30 ประจำปี 2564 |url=https://web.facebook.com/trueinsidehd/posts/6021770134504806 |website=True Inside}}</ref><ref>{{Cite web |title=งานประกาศผลและมอบรางวัลภาพยนตร์ไทยยอดเยี่ยม "ชมรมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 30 ประจำปี 2564 |url=https://web.facebook.com/BangkokCritics/posts/1990050961184732 |website=ชมรมวิจารณ์บันเทิง}}</ref><ref>{{Cite web |title=สรุปผล "ผู้ได้รับรางวัล" ภาพยนตร์ไทยยอดเยี่ยม ชมรมวิจารณ์บันเทิง ครั้งที่ 30 ประจำปี 2564 |url=https://web.facebook.com/BangkokCritics/posts/2004116569778171 |website=BangkokCritics}}</ref> |- |Manee Mekhala 2022 |Outstanding Supporting Actor |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=Live งานประกาศรางวัลเกียรติยศ มณีเมขลา ครั้งที่ 3 ประจำปี2565 |url=https://web.facebook.com/ManeeMaekkala2022/videos/1148002762449908/ |website=มณีเมขลา2565}}</ref> |- |Suphannahong National Film Awards |Best Original Song |{{nom}} | style="text-align: center;"|<ref>{{cite tweet |author=Major Group |user=MajorGroup |number=1568594994570883072 |date=10 September 2022 |title=จะรักฉันอย่างนี้ อย่างนี้ ตลอดไปใช่ไหม อีกสิบปีก็ยังจะรัก ใช่หรือเปล่า ~ @winmetawin "Ten Years Later" จาก #เพราะเราคู่กันTheMovie กับการเข้าชิง #สุพรรณหงส์ครั้งที่30 รางวัลเพลงนำภาพยนตร์ยอดเยี่ยม รอลุ้นกันการประกาศรางวัล 25 กันยายนนี้ #winmetawin #วินเมธวิน #MajorCineplex https://t.co/dqXczKpRmo |trans-title=You'll love me like this, like this, forever, right? ~ @winmetawin "Ten Years Later" from #Because we are togetherTheMovie with the nomination #Suphannahong No.30 Best Leading Movie Song Award Let's wait for the prize announcement on 25 September. #winmetawin #WINmethwin #MajorCineplex |language=th |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220910140327/https://twitter.com/majorgroup/status/1568594994570883072 |archive-date=10 September 2022 |url-status=live}}</ref> |- |Asian Academy Creative Awards 2022 |Best Theme Song or Title Theme |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.asianacademycreativeawards.com/ |access-date=2022-09-30 |website=Asian Academy Creative Awards |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="4" |'''2023''' |Sanook's Top of the Year Awards 2022 |Actor of the Year |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=Winner #สนุกสุดจัด2022 สาขา "นักแสดงชายยอดนิยมแห่งปี" |url=https://twitter.com/Sanook/status/1619893369710444544 |website=Sanook.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-30 |title=Sanook's Top of the Year Awards 2022 |url=https://www.nationthailand.com/blogs/world/40024471 |access-date=2023-02-07 |website=nationthailand |language=en}}</ref> |- |11th Thailand Social Awards |Best Creator Performance on Social Media |{{nom}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=The Finalists – 11th Thailand Social Awards |url=https://thailandsocialawards.com/the-finalists/ |access-date=2023-02-16 |website=thailandsocialawards.com |archive-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216235426/https://thailandsocialawards.com/the-finalists/ }}</ref> |- |Nataraja Awards 2023 |Best Cast |{{nom}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=✨เปิดเผยรายชื่อ ผู้เข้าชิงรางวัลนาฏราช ครั้งที่ 14 📍 |url=https://pantip.com/topic/42195658? |access-date=2025-01-16 |website=Pantip |language=th}}</ref> |- |28th Asian Television Awards |Best Actor in a Leading Role |{{nom}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=Nominees |url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/ |website=Asian Television Awards |access-date=27 May 2025 |archive-date=16 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241016153820/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/ }}</ref> |- | rowspan="6" |'''2024''' |The 17th Asian Film Awards |AFA Rising Star Award |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=Thai Heartthrob Win Metawin to Receive AFA Rising Star Award – Asian Film Awards Academy |url=https://www.afa-academy.com/20240205_en/ |access-date=2024-02-06 |language=en-US}}</ref> |- |Nataraja Awards 2024 |Best Leading Actor (Short Form) |{{nom}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite news |last=ป่าน |date=2024-04-24 |title=แย้มผลงานเข้ารอบสุดท้าย 'นาฎราช' เตรียมถ่ายทอดสด 12 พ.ค. นี้! |url=https://www.thaipost.net/entertainment-news/575607/ |access-date=2024-04-24 |language=th}}</ref> |- |Seoul International Drama Awards 2024 |Outstanding Asian Star (Thailand) |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=เริ่ดเกิน! 'บยอนอูซอก-คิมฮเยยุน-วิน' คว้ารางวัลใน Seoul International Drama Awards 2024 |url=https://www.mintmagth.compeople/byeonwooseok-kimhyeyoon-winmetawin-seoul-international-drama-awards-2024-outstanding-asian-star-vote/ |access-date=2024-07-16 |website=Mint Magazine Thailand |language=th }}{{Dead link|date=May 2025 }}</ref> |- |Maya Awards 2024 |Actor of the Year |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=วิน-เมธวิน โอภาสเอี่ยมขจร ที่ได้รับรางวัล ดารานำชายแห่งปี (ACTOR OF THE YEAR) จากซีรีส์ Enigma คน มนตร์ เวท ช่อง GMM 25 |url=https://x.com/mayaonline2002/status/1839320370983457109 |website=MAYA TV Official}}</ref> |- | rowspan="2" |Asia Contents Awards & Global OTT Awards |Best Newcomer Actor (Male) |{{nom}} | rowspan="2" style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=ACA & G.OTT |url=https://www.globalottawards.org/kor/addon/10000001/page.asp?page_num=6025 |access-date=2024-08-30 |website=ACA & G.OTT |archive-date=30 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230930220028/https://www.globalottawards.org/kor/addon/10000001/page.asp?page_num=6025 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Announcing the Nominees and Jury of the Asia Contents Awards & Global OTT Awards 2024 |url=https://www.biff.kr/eng/artyboard/mboard.asp?Action=view&strBoardID=9611_05&intPage=1&intCategory=0&strSearchCategory=&#124;s_name&#124;s_subject&#124;&strSearchWord=&intSeq=94316 |website=biff.kr}}</ref> |- |People's Choice Award (Male) |{{nom}} |- | rowspan="4" |'''2025''' |2024 TAG Victorious Awards Chicago |Best Actor (Film) |{{won}} | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |title=WIN METAWIN (Under Parallel Skies) Best Actor, Film |url=https://x.com/tagmediachicago/status/1879513287445934175 |website=TAG Media Chicago}}</ref> |- | rowspan="2" |Thailand Box Office Awards 2024 |Line Today Outstanding Audience Vote Award (Movie) |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref name=":5">{{Cite web |title=สรุปผลรางวัลภาพยนตร์และซีรีส์แห่งปี Thailand Box Office Awards 2024 – Thailand Box Office And Entertainment |url=https://thailandboxoffice.com/2025/03/05/tbo2024-sum/ |access-date=2025-03-05 |language=en-US}}</ref> |- |Line Today Outstanding Audience Vote Award (Series) |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref name=":5" /> |- |The Guitar Mag Awards 2025 |Star Single Hits of the Year |{{won}} | style="text-align: center;"|<ref>{{Cite web |title=ขอแสดงความยินดีกับเพลง "ดึกมากแล้ว" ของ "วิน เมธวิน" ที่ได้รับรางวัล STAR SINGLE HITS OF THE YEAR ในงานประกาศรางวัลทางดนตรีที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในประเทศ "The Guitar Mag Awards 2025 Music Infinite ดนตรีไร้ขีดจำกัด" |url=https://x.com/NGnewsgen/status/1899503372736385141 |website=Newsgen Update}}</ref> |} ==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ== Velence တံဆပ်ဖြင့် T-shirt များ ရောင်းချသော ကုမ္ပဏီ၏ CEO တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၀ ဇွန်လမှစတင်ကာ သူ၏အစ်မ မင်တြာနှင့် ပူးတွဲကာ Souri အမည်ဖြင့် မုန့်လုပ်ငန်းလည်း လုပ်ကိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=ขยันไม่หยุด! "วิน-เมธวิน" เผยแม้งานในวงการบันเทิงจะแน่น แต่ก็ทำธุรกิจส่วนตัวด้วย |url=https://praew.com/people/praew-interview/338711.html |website=praew.com |publisher=Praew |access-date=5 October 2020 |language=th |date=21 September 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=ทำมาเท่าไหร่ก็เกลี้ยง !! "วิน เมธวิน" ดี๊ด๊า "Velence" คอลเลกชั่นแรกขายดีไม่มีเหลือ |url=https://www.newtv.co.th/news/60999 |access-date=5 October 2020 |work=NEW18 |language=th}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Instagram|winmetawin}} * {{Twitter|winmetawin}} * {{IMDb name|11456309}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၉ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] 0b7csh8u7yb5cms1dixylg04bw7itj7 0 204758 1060011 948400 2026-10-24T23:35:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060011 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဝီရာယွတ် ချန်သုက္က | image =Weerayut Chansook 2025-01-05.png | alt = | caption = | birth_name = | native_name = วีรยุทธ จันทร์สุข | native_name_lang = tha | birth_date = {{Birth date and age|1991|10|30|df=yes}} | birth_place = [[:en:Nakhon Pathom Province|ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နခွန်ဖထုံခရိုင်]] | alma_mater = [[:en:Srinakharinwirot University|သီရိနခရိနဝိရောတတက္ကသိုလ်]]<br />အနုပညာမဟာဌာန<br />([[:en:Bachelor of Fine Arts|B.F.A.]]) | height = | other_names = Arm | occupation = သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်၊ အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ | years_active = 2010–present | known_for = {{plainlist| * Him in ''U-Prince Series'' * Putt in ''[[Water Boyy: The Series]]'' * Pop in ''Friend Zone 2: Dangerous Area'' }} | agent = [[GMMTV]] | website = }} '''ဝီရာယွတ် ချန်သုက္က''' ({{lang-th|วีรยุทธ จันทร์สุข}}) ခေါ် '''Arm''' ({{lang-th|อาร์ม}}) (၁၉၉၁ အောက်တိုဘာ ၃၀ မွေး) သည် ထိုင်းသရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်၊ အစီအစဉ်တင်ဆက်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref name="kazz">{{cite web |title=ส่องไลฟ์สไตล์เจ้าพ่อแฟชั่นนิสต้า "อาร์ม วีรยุทธ" Stylist งาน PERAYA PARTY |url=https://kazz-magazine.com/74548-2/ |website=kazz-magazine.com |publisher=Kazz Magazine |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=10 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019221000/https://kazz-magazine.com/74548-2/ |archive-date=19 October 2019 |url-status=dead}}</ref> ''[[:en:Friend Zone 2: Dangerous Area|Friend Zone 2: Dangerous Area]]'' (၂၀၂၀) တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသား Pop အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series]]'' (၂၀၁၆–၂၀၁၇) တွင် Him အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ''[[Water Boyy: The Series]]'' (၂၀၁၇) တွင် Putt အဖြစ်လည်းကောင်း သိကြသည်။<ref name=":0">{{cite web |title=เปิดประวัติ "อาร์ม วีรยุทธ" หรือ "โอ๊ต" ใน "Mint To Be" |url=https://www.daradaily.com/news/73555/read |website=daradaily.com |publisher=Daradaily |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=5 August 2018}}</ref> ''[[:en:School Rangers|School Rangers]]''၊ ''[[:en:Arm Share|Arm Share]]''၊ ''[[:en:Friend Drive|Friend Drive]]'' စသည့် အစီအစဉ်များတွင်လည်း တင်ဆက်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ထားသည်။ ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ထိုင်းနိုင်ငံ၊ နခွန်ဖထုံခရိုင်တွင် မွေးဖွားသည်။ မွေးချင်းလေးယောက်အနက် တတိယမြောက်သားဖြစ်သည်။<ref name=":1">{{cite web |title=อาร์ม เดือน มศว ปี 53 |url=https://education.kapook.com/view16811.html |website=kapook.com |publisher=Kapook |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |archive-date=16 September 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100916042246/http://education.kapook.com/view16811.html }}</ref> [[:en:Phrapathom Wittayalai School|ဖရာ့ဖထုမ် ဝိတ္တယလေကျောင်း]]မှ အထက်တန်းအောင်သည်။<ref name=":0"/> [[:en:Srinakharinwirot University|သီရိနခရိနဝိရောတတက္ကသိုလ်]]၊ အနုပညာမဟာဌာနမှ သရုပ်ဆောင်နှင့် ရိုက်ကူးမှုပညာ အနုပညာဘွဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=บัณฑิตคณะศิลปกรรมศาสตร์ที่เป็นศิลปินนักแสดง เข้ารับพระราชทานปริญญาบัตร จำนวน 9 คน |url=http://fofa.swu.ac.th/th/index.php/2011-10-18-16-26-56/2013-10-24-16-09-40/305-actor |website=fofa.swu.ac.th |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=12 May 2015}}</ref> ==ဆောင်ရွက်ချက်== ၂၀၀၇ခုနှစ် [[:en:Luk Thung|Luk Thung Star]] ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ဒုတိယဆု ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပြီး၊ အဆိုတော်သင်တန်းကျောင်းတစ်ခု တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref name=":1"/> ၂၀၁၀တွင် [[:en:RS Public Company Limited|RS]] ကုမ္ပဏီမှတစ်ဆင့် အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဆိုအကစွမ်းရည်များကြောင့်<ref name=":0"/> [[:en:RS Music|RS Music]] လက်အောက်ရှိ [[:th:รูกกีบีบี|Rookie BB]] အမျိုးသား တေးဂီတအဖွဲ့တွင် [[:th:สิทธา สภานุชาติ|Sittha Sapanuchart (Iang)]]၊ [[:th:ศุภสิทธิ์ ชินวินิจกุล|Supasit Chinvinijkul (Pop)]] တို့နှင့် တွဲဖက်ပါဝင်ခွင့်ရသည်။<ref>{{cite web |title=3 หนุ่ม ROOKIE BB ความรับผิดชอบทำให้เราทำทุกอย่างได้สำเร็จ |url=https://www.sanook.com/campus/940472/ |website=sanook.com |publisher=Sanook.com |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=19 August 2011}}</ref> ၂၀၁၆တွင် [[:en:GMMTV|GMMTV]] သို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ''[[:en:Senior Secret Love|Senior Secret Love: Bake Me Love]]'' (၂၀၁၆) တွင် San အဖြစ်နှင့် ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်။ ''U-Prince Series'' (၂၀၁၆–၂၀၁၇)၊ ''[[Water Boyy: The Series]]'' (၂၀၁၇)၊ ''YOUniverse'' (၂၀၁၈)၊ ''Mint To Be'' (၂၀၁၈)၊ ''Love at First Hate'' (၂၀၁၈) တို့တွင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name=":0"/> ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် [[:en:Munhwa Broadcasting Corporation|MBC ရုပ်သံ]]က တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၌ နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သည့် 2018 DMC Festival သို့ GMMTV မှ Phurikulkrit Chusakdiskulwibul (Amp) နှင့်အတူ ပါဝင်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title="แอมป์-อาร์ม" ตัวแทนไทย โชว์พลังเสียงที่เกาหลี!!! ในงาน "DMC FESTIVAL 2018" |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/1958 |website=maya-channel.com |publisher=Maya Channel |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=17 September 2018 |archive-date=9 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109031809/http://www.maya-channel.com/news/detail/1958 }}</ref> လတ်တလောတွင် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် လူနေမှုဘဝပုံစံ အစီအစဉ် ''[[:en:Arm Share|Arm Share]]'' မှာ လူကြိုက်များနေသည်။<ref name="kazz"/> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်သံ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! scope="col" class="unsortable" | Notes ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" rowspan="3" | 2016 | ''[[:en:Senior Secret Love|Senior Secret Love: Bake Me Love]]'' | San | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Lovely Geologist]]'' | Him | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Foxy Pilot]]'' | Him | Guest role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- ! scope="row" rowspan="7" | 2017 | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Playful Comm-Arts]]'' | Him | Guest role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Extroverted Humanist]]'' | Him | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[Water Boyy: The Series]]'' | Putt | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Crazy Artist]]'' | Him | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Badly Politics]]'' | Him | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:U-Prince Series|U-Prince Series: Ambitious Boss]]'' | Him | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:Secret Seven (TV series)|Secret Seven]]'' | Play's guitarist | Support role | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" rowspan="5" | 2018 | ''[[:en:School Rangers|School Rangers]]'' | Himself | Main host | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title="จีเอ็มเอ็มทีวี" ปรับโฉมใหม่ "รถโรงเรียน SCHOOL RANGERS" ส่ง 12 พิธีกร บุกถึงรั้วพร้อมมิชชัน เริ่ม 14 ม.ค.นี้ |url=http://www.lokwannee.com/web2013/?p=293674 |website=lokwannee.com |publisher=Lokwannee |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=8 January 2018 |archivedate=14 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014023249/http://www.lokwannee.com/web2013/?p=293674 }}</ref> |- | ''[[:en:Youniverse (web series)|YOUniverse]]'' | ice cream shop owner | Guest role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:Mint To Be|Mint To Be]]'' | Oat | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[:en:Love at First Hate|Love at First Hate]]'' | Tawan | Support role | style="text-align: center;" | <ref name=":0"/> |- | ''[[Our Skyy]]'' | Good | Support role | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" rowspan="4" | 2019 | ''[[:en:Wolf (Thai TV series)|Wolf]]'' | Tiger | Guest role | style="text-align: center;" | |- | ''[[:en:Arm Share|Arm Share]]'' | Himself | Main host | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=รายการออนไลน์ของ GMM TV สำหรับเดือน มีนาคม 2020 |url=https://cities.trueid.net/article/รายการออนไลน์ของ-gmm-tv-สำหรับเดือน-มีนาคม-2020-trueidintrend_76767 |website=trueid.net |publisher=True ID |accessdate=9 September 2020 |language=Thai |date=10 March 2020}}</ref> |- | ''[[:en:Endless Love (2019 TV series)|Endless Love]]'' | | Support role | style="text-align: center;" | |- | ''[[:en:The Sand Princess|The Sand Princess]]'' | Chot | Support role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=เรื่องย่อละคร เจ้าหญิงเม็ดทราย |url=https://drama.kapook.com/view213672.html |website=kapook.com |publisher=Kapook |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=20 August 2019}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="5" | 2020 | ''[[:en:Friend Drive|Friend Drive]]'' | Himself | Main host | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title='ออฟ-เต-อาร์ม'เปลี่ยนทุกการเดินทางให้เป็นเรื่องสนุก |url=https://www.thaipost.net/main/detail/66264 |website=thaipost.net |publisher=Thai Post |accessdate=9 November 2020 |language=Thai |date=18 May 2020}}</ref> |- | ''Fai Sin Chua'' | | Guest role | style="text-align: center;" | |- | ''Beauty & The Babes (Season 3)'' | Himself | Main host | style="text-align: center;" | |- | ''[[:en:Friend Zone 2: Dangerous Area|Friend Zone 2: Dangerous Area]]'' | Pop | Main role | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=Friend Zone 2 Dangerous Area เรื่องย่อFriend Zone 2 |url=https://drama.kapook.com/view231314.html |website=kapook.com |accessdate=8 November 2020 |language=Thai}}</ref> |- | ''[[:en:Wake Up Ladies: Very Complicated|Wake Up Ladies: Very Complicated]]'' | Jonathan (Jo) | Main role | |- ! scope="row" | 2021 |''55:15 Never Too Late'' |Bomb |Support role | |- ! scope="row" | 2024 | ''[[:en:We Are (TV series)|We Are]]'' | Oh | Guest role | |- |} ==တေးသံသွင်း== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Song Title ! scope="col" class="unsortable" | Label ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- ! scope="row" rowspan="2" | 2010 | "Follow U Follow Me"<br/>{{small|as part of [[:th:รูกกีบีบี|Rookie BB]]}} | RS Music | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=MV FOLLOW U FOLLOW ME : ROOKIE BB |url=https://www.sanook.com/music/video/88001/ |website=sanook.com |publisher=Sanook.com |accessdate=11 November 2020 |language=Thai |date=23 September 2010}}</ref> |- | "ยิ่งใกล้ ยิ่งไกล" (Ying Klai Ying Klai)<br/>{{small|as part of Rookie BB}} | RS Music | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=รูกกี้ บีบี บ่นเหงาอยากมีสาวข้างกาย ชวนสาวๆ ส่งคลิปลุ้นออกเดตใกล้ชิด |url=https://www.sanook.com/music/65997/ |website=sanook.com |publisher=Sanook.com |accessdate=11 November 2020 |language=Thai |date=25 March 2011}}</ref> |- ! scope="row" rowspan="2" | 2011 | "โทรมาฐานะเพื่อน" (Tho Ma Thana Phuean)<br/>{{small|as part of Rookie BB}} | RS Music | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=Rookie BB พร้อมปล่อย MV ซิงเกิ้ลที่ 3 โทรมาฐานะเพื่อน |url=https://musicstation.kapook.com/view26356.html |website=kapook.com |publisher=Kapook |accessdate=11 November 2020 |language=Thai |date=23 May 2011}}</ref> |- | "ไม่รู้จัก แต่รักแล้ว" (Mai Ruchak Tae Rak Laeo)<br/>{{small|as part of Rookie BB}} | RS Music | style="text-align: center;" | <ref>{{cite web |title=MV ไม่รู้จัก แต่รักแล้ว – Rookie BB |url=https://music.mthai.com/clip/musicmv/120035.html |website=mthai.com |publisher=MThai |accessdate=11 November 2020 |language=Thai |date=9 January 2012}}</ref> |- ! scope="row" | 2012 | "แฟนเก่า อย่าเอาอย่าง" (Faen Kao Ya Aoyang)<br/>{{small|as part of Rookie BB}} | RS Music | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" rowspan="2" | 2016 | "รัก เถอะ" (Rak Tur) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | |- | "รอเธอเปิด" (Ror Tur Pert) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" | 2017 | "กำลังรออยู่พอดี" (Kamlang Ror Yoo Por Dee) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | |- ! scope="row" | 2020 | "ถ้าเธอลองเป็นฉัน" (Tha Tur Long Pen Chan) | GMMTV Records | style="text-align: center;" | |} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Twitter|armwyc}} * {{Instagram|arm_wc}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] q3nab62vnjw98e9o325flfkfzucg28z 0 204761 1060075 953159 2026-10-25T09:16:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060075 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox television | name = SOTUS S: The Series | native_name = | image = SOTUS S The Series poster.jpg | image_size = | image_alt = | caption = | genre = {{ubl||Romantic comedy|[[:en:Drama (film and television)|Drama]]}} | creator = [[GMMTV]] | writer = | director = Jane Botta | creative_director = | starring = {{ubl|[[:en:Perawat Sangpotirat|Perawat Sangpotirat]]|[[:en:Prachaya Ruangroj|Prachaya Ruangroj]]}} | theme_music_composer = | opentheme = "ล้มลุกคลุกคลาน" (''Lom Look Kloog Klahn'') by [[:en:Tachaya Prathumwan|Tachaya Prathumwan]] | endtheme = "คำตอบอยู่ที่หัวใจ" (''Kam Tob You Tee Hua Jai'') by [[:en:Thanasit Jaturaput|Thanasit Jaturaput]] | composer = | country = Thailand | language = Thai | num_seasons = | num_episodes = 13 | list_episodes = | executive_producer = | producer = Bear House Production | editor = | location = | cinematography = | camera = | runtime = 50 minutes | company = {{ubl|[[GMMTV]]|Bear House Production}} | distributor = | channel = {{ubl|[[:en:One31|One31]]|[[:en:Line TV|LINE TV]]}} | picture_format = | audio_format = | first_run = | first_aired = {{Start date|2017|12|9|df=yes}} | last_aired = {{End date|2018|3|10|df=yes}} | website = | website_title = | production_website = https://tv.line.me/sotuss | production_website_title = ''SOTUS S: The Series'' on LINE TV | based_on = {{based on|''SOTUS S : โซตัส เอส''|BitterSweet}} | preceded_by = ''[[SOTUS: The Series]]'' | related = {{ubl|''[[Our Skyy]]'' (Ep. 5)|''[[:en:Friend.ship with Krist-Singto|Friend.ship with Krist-Singto]]''}} }} '''''SOTUS S: The Series''''' ({{lang-th|SOTUS S: The Series – พี่ว้ากตัวร้ายกับนายปีหนึ่ง}}, {{RTGS|SOTUS S: The Series – Phi Wak Tua-rai Kap Nai Pi Nueng}}) သည် [[:en:Perawat Sangpotirat|Perawat Sangpotirat (Krist)]] နှင့် [[:en:Prachaya Ruangroj|Prachaya Ruangroj (Singto)]] တို့ပါဝင်သရုပ်​ဆောင်ထားသည့် ၂၀၁၇-၂၀၁၈ တွင်ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့​သော ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းသည် Bittersweet၏ အမည်တူဝတ္ထုကို အ​ခြေခံကာရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=SOTUS S : โซตัส เอส [Yaoi] |url=https://my.dek-d.com/a/writer/view.php?id=1736032 |website=dek-d.com |publisher=Dek-D |accessdate=29 June 2020 |language=Thai}}</ref> ဒါရိုက်တာ Jane Botta ရိုက်ကူးပြီး GMMTV နှင့် Bear House တို့ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်သည့် ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် ၂၀၁၇ခုနှစ် မတ်လ၂ရက်နေ့တွင် GMMTV ၏ "6 Natures+" အခမ်းအနား၌ ပြသခဲ့​သော ၂၀၁၇ခုနှစ်အတွက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ၆ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=เปิดตัว 6 ซีรีส์สุดฟินปี 2017 จาก GMMTV |url=https://campus.campus-star.com/variety/31226.html |website=campus-star.com |publisher=Campus Star |accessdate=28 June 2020 |language=Thai |date=3 March 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116133214/https://campus.campus-star.com/variety/31226.html }}</ref> One31 နှင့် LINE TV ရုပ်သံလိုင်းများတွင် ၂၀၁၇ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ရက် ​နေ့မှစတင်ကာ အပတ်စဉ် စ​နေ​နေ့ ၂၂:၁၅ နာရီ (ယခင် ပထမဆုံး အပိုင်း၄ပိုင်းကို ၂၂:၀၀ နာရီ) နှင့် ၂၃:၀၀ နာရီ (ယခင် ပထမဆုံး အပိုင်း၄ပိုင်းကို ၂၃:၀၀ နာရီ) တို့တွင် အသီးသီး ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Sotus S The Series ตอนที่ 2 |url=https://www.komchadluek.net/news/ent/305783 |website=komchadluek.net |publisher=Kom Chad Luek |accessdate=29 June 2020 |language=Thai |date=16 December 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=หรือจะมีคนเปลี่ยน"ก้องภพ" "สิงโต"อึ้ง"ปุยเมฆ"ส่งสัญญาณมีใจ |url=https://www.dailynews.co.th/entertainment/619775 |website=dailynews.co.th |publisher=Daily News |accessdate=29 June 2020 |language=Thai |date=6 January 2018}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် ၂၀၁၈ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ရက် ​နေ့၌ ပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=ง้อให้สุด คริส-สิงโต ถามถึงใช้อนาคตร่วมกัน Sotus S The Series ตอนจบ |url=https://www.sanook.com/movie/76277/ |website=sanook.com |publisher=Sanook.com |accessdate=29 June 2020 |language=Thai |date=11 March 2018}}</ref> ''[[Our Skyy]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲ၏ အပိုင်း(၅) သည် ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ ​​နောက်ဆက်တွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=สายวายต้องพร้อมพายเรือ ! โปรเจกต์สุดพิเศษ "Our Skyy" 5 เรื่อง 5 คู่ 5 ตอน |url=https://www.springnews.co.th/entertain/fiction/385227 |website=springnews.co.th |publisher=Spring News |accessdate=29 June 2020 |language=Thai |date=19 November 2018}}</ref> == သရုပ်ဆောင်များနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == [[ဖိုင်:SOTUS S cast (cropped).png|thumb|center|SOTUS S သရုပ်ဆောင်များ]] === အဓိက === * Prachaya Ruangroj (Singto) as Kongpob Suthilak * Perawat Sangpotirat (Krist) as Arthit Rojnapat === Supporting === * Korn Khunatipapisiri (Oaujun) as Tew * Pattadon Janngeon (Fiat) as Dae * Krittanai Arsalprakit (Nammon) as Nai Weerawat * Sivakorn Lertchuchot (Guy) as Yong * Neen Suwanamas as May * Thitipoom Techaapaikhun (New) as Em * Kunchanuj Kengkarnka (Kan) as Todd * Oranicha Krinchai (Proud) as Earth * Napasorn Weerayuttvilai (Puimek) as Khao Fang * Nachat Juntapun (Nicky) as John * Korawit Boonsri (Gun) as Cherry * Suttatip Wutchaipradit (Ampere) as Somoh * Chanagun Arpornsutinan (Gunsmile) as Prem * Jumpol Adulkittiporn (Off) as Bright * Maripha Siripool (Wawa) as Maprang * Ittikorn Kraicharoen (Ice) as Knot * Natthawaranthorn Khamchoo as Tutah * Ployshompoo Supasap (Jan) as Praepailin * Naradon Namboonjit (Prince) as Oak * Nararak Jaibumrung (Oak) as Durian == ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း == {| class="wikitable" |+ !Year !Award Ceremony !Category !Recipient !Result |- | rowspan="10" |2018 |7th [[:en:Attitude (magazine)#Thai Edition|Attitude Magazine]] Awards |Most Favorite TV Series of the Year |''SOTUS S: The Series'' |{{Won}} |- | rowspan="2" |12th KAZZ Awards<ref>{{Cite web|url=https://kazz-magazine.com/19764-2/|title="KazzAwards2018" ประกาศอันดับครั้งที่3 : มาร่วมโหวตและเป็นกำลังใจให้กับดาราและศิลปินที่คุณชื่นชอบได้แล้ววันนี้ {{!}} KAZZ Magazine|last=Fukkhiao|first=Pimmy|language=th|access-date=2019-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321152209/https://kazz-magazine.com/19764-2/|archive-date=21 March 2019|url-status=dead}}</ref> |Most Favorite Couple of the Year |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |Most Popular Teen Actor – Male |Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- | rowspan="2" |4th [[:en:Maya Awards (Thailand)|Maya Awards]]<ref>{{Cite web|url=https://sudsapda.com/top-lists/114635.html|title=ผลรางวัลงาน MAYA Awards 2018 ใครได้อะไรติดมือกลับบ้านบ้างต้องดู!|date=2018-08-09|website=SUDSAPDA (สุดสัปดาห์) - TREND LIFESTYLE AND INSPIRATION|language=en-US|access-date=2019-09-16}}</ref> |Star Couple of the Year |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |Male Rising Star (TV) |Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |1st Great Stars Social Awards<ref>{{Citation|title=GREAT STARS SOCIAL SUPER STAR OF THE YEAR 2017 {{!}} คู่จิ้นแห่งปี|url=https://www.youtube.com/watch?v=4Ms2_d2A2-Y|language=en|access-date=2019-09-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatstarsdigital.com/news/24263|title=GREAT STARS SOCIAL SUPER STAR OF THE YEAR 2017 {{!}} รอบ 3|last=Sirirat|first=Phraophraew|language=en-US|access-date=2019-09-16|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405190627/https://www.greatstarsdigital.com/news/24263}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.greatstarsdigital.com/news/30410|title=ฟินเว่อร์เบอร์แรง คริส – สิงโต คว้าคู่จิ้นแห่งปี 2017 จาก Great Stars สมใจกองเชียร์ #ทีมพีรญา|last=Boonprasop|first=Sarunyoo|language=en-US|access-date=2019-09-16|archive-date=6 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230406105234/https://www.greatstarsdigital.com/news/30410}}</ref> |Social Super Star of the Year – Couple |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |1st [[:en:Line TV Awards|LINE TV Awards]]<ref>{{Cite web|url=https://www.springnews.co.th/news/201962|title=คริส – สิงโต – ก็อต – ต่อ – สกาย ตบเท้ารับรางวัล LINE TV NEXPLOSION|date=2018-02-21|website=SpringNews|language=th|access-date=2019-09-16}}</ref> |Best Couple |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |Sanook! Top Vote of the Year<ref>{{Cite web|url=https://www.sanook.com/news/5200398/|title=Sanook! สุดยอด VOTE OF THE YEAR 2017 ครั้งแรก! ชวนร่วมโหวต "ศิลปินดัง/เรื่องราวเด่น"|website=www.sanook.com/news|language=th|access-date=2019-09-16}}</ref> |Best Couple |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |12th OK! Awards<ref>{{Cite web|url=http://www.okmagazine-thai.com/okawards2018/|title=Vote OK! Awards 2018|website=OK Magazine Thailand|language=en-US|access-date=2019-09-16}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.okmagazine-thai.com/ok-awards-2018-fb-live/|title=ส่งตรงจากงาน! เกาะติดทุกโมเมนต์ของ OK! Awards 2018 ผ่าน FB Live|date=2018-10-18|website=OK Magazine Thailand|language=en-US|access-date=2019-09-16}}</ref> |Best Couple |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |2nd Great Stars Social Awards<ref>{{Cite web|url=https://www.greatstarsdigital.com/news/55778|title=โค้งสุดท้าย กับ "GREAT STARS SOCIAL AWARDS 2018" รอบสุดท้าย พร้อมร่วมโหวต 3 รายชื่อผู้เข้าชิง|last=Sirirat|first=Phraophraew|language=en-US|access-date=2019-09-16|archive-date=13 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413064741/https://www.greatstarsdigital.com/news/55778}}</ref> |Couple of the Year |Perawat Sangpotirat and Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- | rowspan="2" |2019 | rowspan="2" |15th Kom Chad Luek Awards |Most Popular Actor |Prachaya Ruangroj |{{Won}} |- |Most Popular Thai Series |''SOTUS S: The Series'' |{{Won}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * [https://web.archive.org/web/20190830150145/http://gmm25.com/program/detail/sotusstheseries ''SOTUS S: The Series''] on GMM 25 website {{in lang|th}} * [https://tv.line.me/thegifted ''SOTUS S: The Series''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413064740/https://tv.line.me/thegifted |date=13 April 2021 }} on LINE TV * [http://www.gmm-tv.com GMMTV] {{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း BL ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဖျော်ဖြေရေး]] lejw20okpbproy93tqqka6q6kn44jbj 0 206203 1060001 1020624 2026-10-24T20:39:21Z Pebble the Great 101340 1060001 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ<br>Union of Burma | native_name = | common_name = မြန်မာနိုင်ငံ | status = | status_text = | p1 = ကိုလိုနီခေတ် | flag_p1 = Flag of British Burma (1937).svg | s1 = ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ | flag_s1 = Flag of Myanmar (1974-2010).svg | flag = | image_flag = Flag of Burma (1948-1974).svg | flag_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံတော်|အလံတော်]] | flag_alt = | national_motto = ''သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ''<br/>(စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းသည် ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်ရာ၏) | image_coat = State Seal of Burma (1948-1974) in colour.png | coat_alt = | symbol = | symbol_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|တံဆိပ်တော်]]{{efn|သမတ (သမ္မတ) ဟူသောစကားလုံးပါဝင်သော်လည်း တရားဝင်အသုံးအနှုန်းတွင် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ထည့်သုံးခဲ့ပါသည်။}} | image_map = Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg | image_map_alt = | image_map_caption = | capital = [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]] | national_anthem = {{unbulleted list|''[[ကမ္ဘာမကြေ]]'' <br/>({{lang-en|"Till the End of the World"}})|<br/>[[File:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]]}} | era = [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးကာလ]] | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင် ပါလီမန် သမ္မတစနစ်]] | leader_title1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | leader_name1 = {{unbulleted list|[[စဝ်ရွှေသိုက်]] (၁၉၄၈–၁၉၅၂)|[[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဘဦး]] (၁၉၅၂–၁၉၅၇)|[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမောင်]] (၁၉၅၇–၁၉၆၂)}} | leader_title2 = [[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = {{unbulleted list|[[ဦးနု]] (၁၉၄၈–၁၉၅၆)|[[ဦးဗဆွေ|ဗဆွေ]] (၁၉၅၆–၁၉၅၇)|[[ဦးနု]] (၁၉၅၇–၁၉၅၈)|[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] (၁၉၅၈–၁၉၆၀) {{small|(ယာယီ)}}|[[ဦးနု]] (၁၉၆၀–၁၉၆၂)}} | legislature = [[ပြည်ထောင်စုပါလီမန်]] | upper_house = [[လူမျိုးစုလွှတ်တော်]] | lower_house = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၄၈)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာဘာသာ]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] | recognised_languages = | common_languages = | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref>{{cite web|title=၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်ဘာသာသာသနာချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ရေးအက်ဥပဒေ|url=https://www.constitutionaltribunal.gov.mm/lawdatabase/my/law/764|website=Constitutional Tribunal of the Union, Law Library|access-date=26 August 2022|archive-date=25 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025023633/https://www.constitutionaltribunal.gov.mm/lawdatabase/my/law/764}}</ref> | demonym = Burmese | sovereignty_type = ဖြစ်ရပ်များ | established_event1 = [[မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေ]]ပြဋ္ဌာန်းခြင်း | established_date1 = ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | established_event2 = [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေးကြေညာခြင်း]] | established_date2 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_event3 = [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရခြင်း]] | established_date3 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ | area_km2 = ၆၇၆,၅၇၈ | area_sq_mi = ၂၆၁,၂၂၈ | currency = [[မြန်မာယူပီး ၁၉၄၈-၁၉၅၂ မြန်မာကျပ်ငွေ ၁၉၅၂နောက်ပိုင်း]] | currency_code = MMK | iso3166code = MM | time_zone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +06:30 | today = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင်'''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်''' ({{lang-en|Union of Burma}})အမည်ဖြင့် [[ဗြိတိန်]]တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဦးနုဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ|ဖဆပလ]]ပါတီမှ နိုင်ငံကို ၁၀နှစ်တိုင်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖဆပလပါတီမှ အာဏာရရှိလာသောအခါ ဖဆပလကို မကျေနပ်သော ကွန်မြူနစ်များနှင့် ဗမာလူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားအချို့က ဖဆပလအစိုးရအား ပုန်ကန်သဖြင့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းစစ်]]စတင်ဖြစ်ပွားလေသည်။ သို့သော်ထိုခေတ်၌ မြန်မာနိုင်ငံသည် [[အာရှ]]ကျားဖြစ်သည်။စီးပွားရေး၊ ပညာရေး တို့တွင်ထိုစဉ်က [[အာရှ]]တွင်ထိပ်တန်း ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အပါအဝင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့်လည်းကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေးရှိသည်။ [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့လို လက်ဝဲယိမ်း [[ကွန်မြူနစ်ဝါဒ]]ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများနှင့်လည်း ဆက်ဆံရေးကောင်းခဲ့သည်။ထိုစဉ်က [[မြန်မာကျပ်ငွေ]]၆ ကျပ်လျှင် အမေရိကန် ၁ ဒေါ်လာနှင့်ညီမျှသည်။ သို့သော်ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးကို မတည်ဆောက်နိုင်။ [[ကူမင်တန်|တရုတ်ဖြူ]]ကျူးကျော်မှု၊ ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ဖက်ဒရယ် ကိစ္စဆွေးနွေးခဲ့သဖြင့်၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]ဦးဆောင်သော [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]၏ ဖြုတ်ချခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။ ==နယ်နမိတ်== ၁၉၄၈ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်သည် လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ တိဘက်နိုင်ငံ(၁၉၅၁အထိ)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားကိုလိုနီ]](၁၉၅၄အထိ)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]](၁၉၅၄မှစ၍)နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စု(သို့မဟုတ်)တစ်ပြည်ထောင် ပါလီမန်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရမှ အာဏာအားလုံးအား ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှလက်ထက်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော တိုင်း၇တိုင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးမှ ဖွဲ့စည်းသော ပြည်နယ်၅ခုရှိခဲ့သည်။ တိုင်းများမှာ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]နင့် [[တနင်္သာရီတိုင်း]]တို့ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား [[ကချင်ပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မကွေးတိုင်း အနောက်မြောက်ပိုင်းအား [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းဝိသေသတိုင်း]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား [[ကရင်ပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်စုတောင်ဘက်အစွန်အဖျားရှိ နယ်မြေများအား [[ကယားပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်စုအား [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ၁၂ခုရှိခဲ့သည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းများသည် အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးကို မြန်မာအစိုးရမှ ဝန်ကြီးများခန့်၍ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ရန်ကုန်မြို့ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== {{see also|မြန်မာ့သမိုင်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် [[၁၉၄၈]] ခုနှစ်တွင်[[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် နိုင်ငံကို ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်သည့်ပါတီမှာ [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလပါတီ]]ဖြစ်သည်။ ထို[[ဖဆပလ]]အစိုးရသည် ဗမာလူမျိုးရေးဝါဒီအစိုးရဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားအချို့နှင့် ကွန်မြူနစ်များက မကျေနပ်ကြပေ။ ထို့ကြောင့်[[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီ]] (CPB)၊ [[အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]၊ [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့]] (PVO) စသည်တို့ မြန်မာလူမျိုးရေးဝါဒီအစိုးရအား ပုန်ကန်ရာမှ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပဋိပက္ခ]]ဖြစ်ပွားလေသည်။ ===ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ=== {{see also|မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ}} ====ကွန်မြူနစ်တို့ထကြွခြင်း==== မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးပုန်ကန်ခဲ့ကြသူများမှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီဖြစ်သည်။ ၁၉၄၆ တွင် [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]သည် ဂိုဏ်းဂဏစိတ်ပြင်းထန်လာခြင်း၊ ဖဆပလ၏စည်းကမ်းများကို ကျူးလွန်ဖောက်ဖျက်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုကွန်မြူနစ်ပါတီမှာ ကိုယ်တိုင်တိုက်ပွဲဝင်၍ လွတ်လပ်ရေးရယူလိုသော [[သခင်စိုး]]ဦးဆောင်သည့် [[အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ|အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီ]]နှင့် ဖဆပလနှင့်ပူးပေါင်းလိုသော [[သခင်သန်းထွန်း]]ဦးဆောင်သည့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီ]]ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ အလံနီများက ၁၉၄၆ တွင် စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ အလံဖြူများသည် ဖဆပလနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လိုရာမှ ၁၉၄၈ တွင် ကျင်းပသော ကွန်မြူနစ်ညီလာခံကြီးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းစဉ်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အလံဖြူများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အယုံအကြည်မရှိဖြစ်ခဲ့ကြရာ စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ====ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့==== [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့]]တွင်လည်း သဘောထားကွဲလွဲမှုကြောင့် ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ ရဲဘော်ဝါများသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအဆိုပြုသော လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူ ၁၅ ချက်အနက် ၁၄ ချက်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ရဲဘော်ဖြူများကမူ တောခိုကွန်မြူနစ်များကို ပြန်လည်စေ့စပ်ပြီးမှသာ လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူကို ရရှိနိုင်မည်ဟုယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရဲဘော်ဖြူများကို ဗိုလ်လရောင်နှင့် [[ဖိုးကွန်း (ဗိုလ်မှူး)|ဗိုလ်ဖိုးကွန်း]]တို့ခေါင်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ရဲဘော်ဝါကို [[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူးအောင်]]နှင့် [[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်စိန်မှန်]]တို့က ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ ရဲဘော်ဖြူတို့သည် ၁၉၄၈ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ====[[ကရင်ပဋိပက္ခ]]==== ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်တိုင်းရင်းသား]]လေးသိန်းတို့သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]ကိုဖွဲ့စည်းပေးရန် တောင်းဆိုဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ကွန်မြူနစ်များထကြွလာသည်နှင့် အချို့သောကရင်များသည် [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] (KNDO) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ (KNDO)အဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းခြင်း၊ [[ဖဆပလ]]အစိုးရမှ ကရင်တို့အား အယုံအကြည်နည်းခြင်းတို့ကြောင့် ကရင်နှင့်ဗမာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာလာခဲ့သည်။ ထိုတင်းမာမှုများကို လျော့ကျစေရန်အတွက် ဝန်ကြီးချုပ်[[ဦးနု]]ကိုယ်တိုင်ဦးစီး၍ ကရင်–မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးပွဲများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့သည် ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နှင်းရာ၌အစိုးရအား ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီတွင် [[ဦးနု]]နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU) ခေါင်းဆောင် [[စောဘဦးကြီး]]တို့သည် ပြည်တွင်း၌ဖြစ်လျက်ရှိသော သောင်းကျန်းမှုများကိုရပ်‌ဆိုင်းရန် ဧရာဝတီဒေသ၌ ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စစ်ဦးစီးချုပ်[[စမစ်ဒွန်း|ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်း]]သည် ကွန်မြူနစ်များအားတိုက်ထုတ်ရန် တွံတွေးတူးမြောင်းဒေသအား သိမ်းပိုက်‌စေခဲ့သည်။ လူမျိုးရေးတင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သတင်းများသည်ထိုဖြစ်ရပ်ကို ကရင်တို့ထကြွကြသည် ဟူ၍မှတ်ယူခဲ့ကြသဖြင့် ကရင်-မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ KNDO သည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်မြို့မြောက်ပိုင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]]တို့ကမကျေနပ်သဖြင့် ကိုယ်တိုင်လက်နက်စွဲကိုင်၍ ကရင်တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကရင်ဗိုလ်မှူးကြီးမင်းမောင်သည် စောဘဦးကြီးအား KNU နှင့် ဦးနုအစိုးရတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရပ်ဆိုင်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၂၇ တွင် [[တောင်ငူမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ပုသိမ်မြို့]]၊ [[ဖြူးမြို့]] စသောဒေသများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် [[တပ်မတော်]]ရှိ ကရင်လူမျိုးများအား ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းနေရာတွင် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ရာထူးမှအနားယူခံရသော ကရင်စစ်သားတို့သည် KNDO သို့ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၃၁ တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးသည် မြန်မာအစိုးရအား စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ====အခြားသောင်းကျန်းမှုများ==== တနင်္သာရီတိုင်းမြောက်ပိုင်း တွင်လည်း မွန်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (MNDO) ပေါ်ပေါက်လာ၍ ထပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ [[ပအိုဝ့်လူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည်လည်း ထကြွခဲ့ကြသည်။ [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]]တွင် "[[မူဂျာဟစ်]]" သူပုန်များပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမူဂျာဟစ်အဖွဲ့သည် ရခိုင်၏[[မယူမြစ်|မယူကျွန်းဆွယ်]]ဒေသကို [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]]ဒေသအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုခဲ့ကြသည်။ [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]မှလည်း တပ်သားအချို့ လက်နက်များယူ၍ တောခိုခဲ့ကြသည်လည်းရှိခဲ့သည်။ ထိုပုန်ကန်သူများကို စုပေါင်း၍ "ရောင်စုံသူပုန်များ" ဟူ၍ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုအင်အားစုတို့မှာ တစ်သီးတစ်ခြားပုန်ကန်ကြခြင်း၊ တောင်တန်းဒေသမှ တိုင်းရင်းသားအချို့ အစိုးရဘက်မှ ပါဝင်ကူညီပေးခြင်းတို့ကြောင့် ပဋိပက္ခအရှိန်အဟုန်များ လျော့ကျခဲ့သည်။ ===ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု=== {{main|ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု}} [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]၌ [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်]]နှင့် [[ကွန်မင်တန်ပါတီ|ကူမင်တန်]]တို့သည် [[တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ|ပြည်တွင်းစစ်]]တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်တို့မှ အနိုင်ရခဲ့ရာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကူမင်တန်အစိုးရသည် [[ထိုင်ဝမ်]]ကျွန်းသို့ အဆင့်ဆင့်တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ တွင် ယူနန်နယ်ရှိကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တပ်များသည်ဦးစွာ ကျိုင်းတုံ၌အခြေချခဲ့ပြီး အင်အားစုစောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ မတ်လတွင် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရမှကူမင်တန်တို့အား လက်နက်ချရန်သို့မဟုတ် မြန်မာ့နယ်မြေမှထွက်ခွာရန် ရာဇသံ‌ပေးခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့သည် ထိုရာဇသံကိုလက်မခံဘဲ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ မြန်မာ့တပ်မတော်သည် စတင်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ မတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည်[[ကုလသမဂ္ဂ]]၌ ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှုပြဿနာကို အထောက်အထားများဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။ လပေါင်းများစွာ ဆွေးနွှေးမှုများအပြီးတွင် ကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမှတပ်ဆုတ်ပေးရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကူမင်တန် ၆၀၀၀ မျှသာကျန်ရှိခဲ့သည်။ ===ဖဆပလနှစ်ခြမ်းကွဲခြင်း=== ၁၉၅၈ တွင် ဝန်ကြီးချူပ်ဦးနုသည် သောင်းကျန်းသူများအား လက်နက်ချစေနိုင်ခဲ့သော်လည်း [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလ]]အတွင်း၌ မပြေလည်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ဇူလိုင်လတွင် [[ဦးနု]]နှင့် [[ဦးတင်]]တို့ခေါင်းဆောင်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]]နှင့် [[ဦးဗဆွေ]]နှင့် [[ကျော်ငြိမ်း|ဦးကျော်ငြိမ်း]]တို့ ခေါင်းဆောင်သော [[တည်မြဲဖဆပလ]]ဟူ၍ နှစ်ဖွဲ့ကွဲခဲ့သည်။ အစိုးရကိုကြိုးကိုင်နိုင်ရန် ထိုနှစ်ဖွဲ့လုံးကယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ သန့်ရှင်းဖဆပလသည် လိုက်လျောမှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအား "no confidence" ခေါ် နိုင်ငံတော်ကိုအုပ်ချုပ်ရန် အယုံအကြည်မရှိကြောင်းအဆိုကို တည်မြဲဖဆပလမှ အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။ ပါလီမန်အထူးအစည်းအဝေးပွဲ၌ မဲပေးဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြရာ သန့်ရှင်းဖဆပလသည် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု]] (ပမညတ) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဆက်လက်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဦးနုအစိုးရနှင့် ပမညတတို့၏ သဘောတူညီမှုကိုအသုံးချ၍ ကွန်မြူနစ်သောင်းကျန်းသူများသည် အလင်းဝင်ဟန်ပြု၍ နိုင်ငံရေးလောကအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမည်ကို တည်မြဲဖဆပလ အမတ်များနှင့် တပ်မတော်သမားများက စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၈ ဩဂုတ်တွင်ဦးနုသည် ထိုသို့နိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကြောင့် ရသုံးခန့်မှန်းခြေစာရင်းကို လွှတ်တော်မခေါ်ယူတော့ဘဲ အရေးပေါ်အာဏာဖြင့် အတည်ပြုလိုက်သည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့် တည်မြဲအမတ်များက ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်သည်ဟုဆိုကာ ထိုသို့အတည်ပြုခြင်းကို ဆန့်ကျင်ရုံသာမက တပ်မတော်ကိုပါ အာဏာသိမ်းယူရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဦးနုသည် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူရန် အစီအစဉ်ကို သိရှိခဲ့ရသောအခါ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီးနှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင်တို့ လာရောက်တွေ့ဆုံကြသောအခါတွင် ကမ်းလှမ်းမှုတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကမ်းလှမ်းမှုမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို မသိမ်းယူသင့်‌ကြောင်း၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ခန့်‌ပေးမည်ဖြစ်‌ကြောင်းနှင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)|အစိုးရအသစ်]]ကို သန့်ရှင်းဖဆပလ အဖွဲ့ဝင်များမပါဝင်ဘဲ ဖွဲ့စည်းနိုင်ကြောင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗိုလ်နေဝင်းသည်လည်း ထိုကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံခဲ့သည့်အလျှောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ပါလီမန်အထူးအစည်းအဝေးပွဲ ခေါ်ယူခဲ့၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|author=[[ဦးနု]]|year=၂၀၁၃|title= တာတေစနေသား|edition=တတိယ|publisher=ငါတို့စာပေ|location=ရန်ကုန်|pages=၃၁၄–၃၁၆}}</ref> ===အိမ်စောင့်အစိုးရ=== {{main|အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)}} ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာ ၂၈ မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် အာဏာရရှိခဲ့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရကိုဖွဲ့စည်းပြီး စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်မှ အနားယူပြီးဖြစ်သော အရာရှိ ၁၄ ဦးပါဝင်သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် နိုင်ငံကိုအတင်းအကျပ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ [[ပမညတ]]နှင့် [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]]တို့ကို ဖိနှိပ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်တို့အား ထောက်ခံသူဟုဆိုသူ လူအယောက် ၄၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ၁၅၃ ယောက်ကို [[ကိုကိုးကျွန်း]]နှင့် [[ကပ္ပလီပင်လယ်]]များသို့ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ [[ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ|ဗိုလ်တထောင်]]၊ [[ကြေးမုံ သတင်းစာ|ကြေးမုံ]]နှင့် ရန်ကုန်နေ့စဉ် သတင်းစာတိုက်များကို ပိတ်ချခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ၁၉၅၈ စက်တင်ဘာ ၃၀ တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် အိမ့်စောင့်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်အမတ် မဟုတ်သောသူများသည် ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ကို ၆ လ အထိသာထမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၉ ဖေဖော်ဝါရီတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဥပဒေပုဒ်မ ၁၁၆ ကို ပြင်ဆင်လိုခဲ့သည်။ ထိုအဆိုကို အများပြည်သူများက ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသော်လည်း ပါလီမန်အတွင်း၌ တည်မြဲဖဆပလမှ အမတ်ဦး‌ရေများသဖြင့် ထိုပုဒ်မ ၁၁၆ ကို ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ သက်တမ်းကိုတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ဧပြီလတွင် [[ဒီမိုကရေစီ]]ဝါဒနှင့် ညီညွတ်စေရေးကိုအကြောင်းပြု၍ ရှမ်းနှင့် ကယား[[စော်ဘွား]]များအား ငွေကြေးပေး၍ အာဏာစွန့်စေခြင်းဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်အား မြန်မာအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ သွတ်သွင်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀|ရွေးကောက်ပွဲ]]ကို ကျင်းပပေးခဲ့ရာ ဦးနုဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလမှာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ တရားမျှတသောရွေးကောက်ပွဲ ဟုဆိုသော်လည်း တပ်မတော်သည် [[တည်မြဲဖဆပလ]]ဘက်မှ မဲဆွယ်မှုများရှိခဲ့သည်။ ===ပထစအစိုးရ=== ၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သန့်ရှင်းဖဆပလမှ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ပါတီအမည်ကို "[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]]" (ပထစ) ဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲကာလ၌ [[မွန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့ကို ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကတိပေးခဲ့သည်။ ပထစအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်သစ်များကို ချမှတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ပါတီအတွင်း၌ "ဦး၊ ဗိုလ်၊ သခင်" အုပ်စုကွဲအားပြိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့်အတွက် ဘာသာခြားများကကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့]]က စတင်ပုန်ကန်ကြွခဲ့သည်။ သမ္မတဟောင်း [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်‌ရွှေ]]စော်ဘွား [[စဝ်ရွှေသိုက်]]ဦးဆောင်၍ ရှမ်းပြည်ဖက်ဒရယ်မူရရှိရေးအတွက် စတင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ(ကောင်စီ)ကဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန် အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။ ဇွန်လတွင်လည်း တောင်ကြီးမြို့၌ ညီလာခံတစ်ရပ်ကျင်းပခဲ့ရာ တိုင်းရင်းသားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုညီလာခံတွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် အာဏာတူပေးရေး၊ ပြည်မကို ပြည်နယ်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းပေးရေး၊ ပြည်နယ်များအာဏာပိုမိုရရှိရေး စသည်တို့ကိုတောင်းဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal|author=ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|title=ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု၏ အခြေခံမူများ|url=https://mofua.nugmyanmar.org/publication-detail/federal-paper-vol-1-no-3|volume=1|issue=3}}</ref> ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ၁၉၆၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်မှစ၍ ဖက်ဒရယ်မူအတွက် ဖက်ဒရယ်နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ မတ်လ ၁ ရက်နေ့ ထိုနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၌ ဖက်ဒရယ်မူမရပါက ပြည်ထောင်စုမှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းအမှားများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဗိုလ်နေဝင်းမှ အကျင့်ပျက်အရာရှိများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်နေပြီဖြစ်သည်။ ===အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရခြင်း=== ဖက်ဒရယ်မူအကြောင်း ဆွေးနွှေးနေခိုက် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]ဦးစီးသော ဗမာ့[[တပ်မတော်]]သည် နိုင်ငံတော်မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြုပြီး အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ သမ္မတဟောင်းစဝ်ရွှေသိုက်စသော နိုင်ငံရေးသမားများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းလိုခြင်းကြောင့် တာဝန်ယူရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့်အပြင် သမ္မတနိုင်ငံအား ယာယီဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ကိုဖွဲ့စည်းပြီး [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်]]ဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် နိုင်ငံအား အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် ၂၆နှစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၈ ကာလများတွင် အစိုးရယန္တရားစနစ်ကို ဗြိတိသျှခေတ်စနစ်များမှ ရယူကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name="Asiafoundation">{{cite book|title=အပြောင်းအလဲကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့၏ မူဝါဒချမှတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်| authors=ဆုမွန်သဇင်အောင် နှင့် မက်သရူးအာနိုး|publisher=အာရှဖောင်ဒေးရှင်း|date=မေ ၂၀၁၈|pages=၆-၈}}</ref> လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်းစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ [[ပြည်ထောင်စုပါလီမန်]]ကို အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၄၈)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]နှင့် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော [[လူမျိုးစုလွှတ်တော်]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပါလီမန်သမ္မတစနစ် (Parliamentary Republic) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရာ [[နိုင်ငံတော်၏ ခေါင်းဆောင်]]အဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်]]အဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]တို့ကို ထားရှိထားသည်။ ရွေးကောက်ပွဲများကို လေးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ကျင်းပသည်။ အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်းမဲပေးနိုင်၍ အသက် ၂၁ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အမတ်အဖြစ်ရွေးကောက်ခံခွင့်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ပြီးလျှင် အုပ်ချုပ်မည့်[[ဦးနုအစိုးရ|အစိုးရသစ်]]ကို တင်မြှောက်ရန်အတွက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|၁၉၄၇ တွင် ရွေးကောက်ပွဲ]]ကျင်းပခဲ့သည်။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ် တွဲဖက်အစည်းအဝေးပြုလုပ်၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတကို ရွေးချယ်ရသည်။ [[စဝ်ရွှေသိုက်]]၊ [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]]နှင့် [[မန်းဝင်းမောင်]]တို့သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သမ္မတရာထူးသက်တမ်းမှာ ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ပြီး သမ္မတကခန့်ရသည်။ [[ဦးနု]]သည် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၈ အထိ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနုအနားယူခဲ့သော ၁၉၅၆ ဇွန်မှ ၁၉၅၇ မတ်အထိကာလတွင် [[ဗဆွေ (ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း)|ဦးဗဆွေ]]က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖွဲ့ဝင်များကို မူရင်းရှိခဲ့သည့် ၃၀ ဦးမှ ၁၄ ဦးအထိလျှော့ချခဲ့သည်။ ဗဟိုလုံခြုံရေးဦးစီးအဖွဲ့၊ ဆုချီးမြှင့်ရေးအကြံပေးအဖွဲ့၊ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ရာထူးတိုးမြှင့်ရေးနှင့် ရွှေ့ပြောင်းရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖွဲ့၊ နိုင်ငံတော်ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ စသည်တို့ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများမဟုတ်သော ကြံ့ခိုင်ရေးအဖွဲ့များကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[ပထစအစိုးရ]]သည်လည်း အိမ်စောင့်အစိုးရပုံစံကို နမူနာယူ၍ ဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုထက်ပို၍ တာဝန်ယူစေခဲ့ရာ ဝန်ကြီးချုပ် ၁၃ ဦးသာရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ ပါလီမန်ကိုဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ကသာလျှင် အာဏာရပ်အားလုံးကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ==အခြားဖတ်ရှုရန်== * [[ကိုလိုနီခေတ်]] * [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] * [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] * [[ကရင်ပဋိပက္ခ]] * [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] * [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]] ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကားချက် == {{reflist}} === ရင်းမြစ်စာအုပ်များ === * {{cite book|author=အခြေခံပညာသင်ရိုးညွှန်းတမ်း၊ သင်ရိုးမာတိကာနှင့် ကျောင်းသုံးစာအုပ်ကော်မတီ|title=ဒသမတန်း မြန်မာ့သမိုင်း|publisher=[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|year=၂၀၁၉}} * Aung-thwin, M. and M. Aung-Thwin, ''A History of Myanmar since ancient times. Traditions and Transformations.'' Reaktion Books: London, 2013. * Callahan, M., ''Making Enemies. War and State Building in Burma.'' United States of America: Cornell University Press, 2003. * {{cite book|author=Martin Smith|year=1991|title=Burma - Insurgency and the Politics of Ethnicity|url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit|publisher=Zed Books|location=London and New Jersey|pages=}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[ကဏ္ဍ: မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ: ၁၉၄၈ တည်ထောင်ခဲ့သောနိုင်ငံများ]] jk8tsxqoe3zy2gts2qvic4wwxpp2x8z 1060002 1060001 2026-10-24T20:39:57Z Pebble the Great 101340 1060002 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ<br>Union of Burma | native_name = | common_name = မြန်မာနိုင်ငံ | status = | status_text = | p1 = ကိုလိုနီခေတ် | flag_p1 = Flag of British Burma (1937).svg | s1 = ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ | flag_s1 = Flag of Myanmar (1974-2010).svg | flag = | image_flag = Flag of Burma (1948-1974).svg | flag_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အလံတော်|အလံတော်]] | flag_alt = | national_motto = ''သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ''<br/>(စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းသည် ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်ရာ၏) | image_coat = State Seal of Burma (1948-1974) in colour.png | coat_alt = | symbol = | symbol_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်|တံဆိပ်တော်]]{{efn|သမတ (သမ္မတ) ဟူသောစကားလုံးပါဝင်သော်လည်း တရားဝင်အသုံးအနှုန်းတွင် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ထည့်သုံးခဲ့ပါသည်။}} | image_map = Location Burma (Myanmar) ASEAN.svg | image_map_alt = | image_map_caption = | capital = [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်]] | national_anthem = {{unbulleted list|''[[ကမ္ဘာမကြေ]]'' <br/>({{lang-en|"Till the End of the World"}})|<br/>[[File:U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga]]}} | era = [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ|စစ်အေးကာလ]] | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင် ပါလီမန် သမ္မတစနစ်]] | leader_title1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | leader_name1 = {{unbulleted list|[[စဝ်ရွှေသိုက်]] (၁၉၄၈–၁၉၅၂)|[[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဘဦး]] (၁၉၅၂–၁၉၅၇)|[[မန်းဝင်းမောင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမောင်]] (၁၉၅၇–၁၉၆၂)}} | leader_title2 = [[မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = {{unbulleted list|[[ဦးနု]] (၁၉၄၈–၁၉၅၆)|[[ဦးဗဆွေ|ဗဆွေ]] (၁၉၅၆–၁၉၅၇)|[[ဦးနု]] (၁၉၅၇–၁၉၅၈)|[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|နေဝင်း]] (၁၉၅၈–၁၉၆၀) {{small|(ယာယီ)}}|[[ဦးနု]] (၁၉၆၀–၁၉၆၂)}} | legislature = [[ပြည်ထောင်စုပါလီမန်]] | upper_house = [[လူမျိုးစုလွှတ်တော်]] | lower_house = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၄၈)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] | official_languages = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာဘာသာ]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]] | recognised_languages = | common_languages = | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]<ref>{{cite web|title=၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံတော်ဘာသာသာသနာချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ရေးအက်ဥပဒေ|url=https://www.constitutionaltribunal.gov.mm/lawdatabase/my/law/764|website=Constitutional Tribunal of the Union, Law Library|access-date=26 August 2022|archive-date=25 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221025023633/https://www.constitutionaltribunal.gov.mm/lawdatabase/my/law/764}}</ref> | demonym = Burmese | sovereignty_type = ဖြစ်ရပ်များ | established_event1 = [[မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအက်ဥပဒေ]]ပြဋ္ဌာန်းခြင်း | established_date1 = ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | established_event2 = [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေးကြေညာခြင်း]] | established_date2 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_event3 = [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရခြင်း]] | established_date3 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ | area_km2 = ၆၇၆,၅၇၈ | area_sq_mi = ၂၆၁,၂၂၈ | currency = [[မြန်မာယူပီး ၁၉၄၈-၁၉၅၂ မြန်မာကျပ်ငွေ ၁၉၅၂နောက်ပိုင်း]] | currency_code = MMK | iso3166code = MM | time_zone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +06:30 | today = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] }} {{မြန်မာ့သမိုင်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ခုနှစ်တွင်'''ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ''' ({{lang-en|Union of Burma}})အမည်ဖြင့် [[ဗြိတိန်]]တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဦးနုဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ|ဖဆပလ]]ပါတီမှ နိုင်ငံကို ၁၀နှစ်တိုင်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖဆပလပါတီမှ အာဏာရရှိလာသောအခါ ဖဆပလကို မကျေနပ်သော ကွန်မြူနစ်များနှင့် ဗမာလူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားအချို့က ဖဆပလအစိုးရအား ပုန်ကန်သဖြင့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းစစ်]]စတင်ဖြစ်ပွားလေသည်။ သို့သော်ထိုခေတ်၌ မြန်မာနိုင်ငံသည် [[အာရှ]]ကျားဖြစ်သည်။စီးပွားရေး၊ ပညာရေး တို့တွင်ထိုစဉ်က [[အာရှ]]တွင်ထိပ်တန်း ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] အပါအဝင် အနောက်နိုင်ငံများနှင့်လည်းကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေးရှိသည်။ [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့လို လက်ဝဲယိမ်း [[ကွန်မြူနစ်ဝါဒ]]ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများနှင့်လည်း ဆက်ဆံရေးကောင်းခဲ့သည်။ထိုစဉ်က [[မြန်မာကျပ်ငွေ]]၆ ကျပ်လျှင် အမေရိကန် ၁ ဒေါ်လာနှင့်ညီမျှသည်။ သို့သော်ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးကို မတည်ဆောက်နိုင်။ [[ကူမင်တန်|တရုတ်ဖြူ]]ကျူးကျော်မှု၊ ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ဖက်ဒရယ် ကိစ္စဆွေးနွေးခဲ့သဖြင့်၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် [[ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]ဦးဆောင်သော [[တပ်မတော်|မြန်မာစစ်တပ်]]၏ ဖြုတ်ချခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်။ ==နယ်နမိတ်== ၁၉၄၈ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်သည် လက်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်နမိတ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ တိဘက်နိုင်ငံ(၁၉၅၁အထိ)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်အင်ဒိုချိုင်းနားကိုလိုနီ]](၁၉၅၄အထိ)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]](၁၉၅၄မှစ၍)နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ပြည်ထောင်စု(သို့မဟုတ်)တစ်ပြည်ထောင် ပါလီမန်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့ပြီး ဗဟိုအစိုးရမှ အာဏာအားလုံးအား ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှလက်ထက်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော တိုင်း၇တိုင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးမှ ဖွဲ့စည်းသော ပြည်နယ်၅ခုရှိခဲ့သည်။ တိုင်းများမှာ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[မကွေးတိုင်း]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း]]၊ [[ဧရာဝတီတိုင်း]]နင့် [[တနင်္သာရီတိုင်း]]တို့ဖြစ်သည်။ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား [[ကချင်ပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မကွေးတိုင်း အနောက်မြောက်ပိုင်းအား [[ချင်းပြည်နယ်|ချင်းဝိသေသတိုင်း]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းအား [[ကရင်ပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်စုတောင်ဘက်အစွန်အဖျားရှိ နယ်မြေများအား [[ကယားပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်ရှမ်းပြည်နယ်စုအား [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ၁၂ခုရှိခဲ့သည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းများသည် အတူတူပင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံးကို မြန်မာအစိုးရမှ ဝန်ကြီးများခန့်၍ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ရန်ကုန်မြို့ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== {{see also|မြန်မာ့သမိုင်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် [[၁၉၄၈]] ခုနှစ်တွင်[[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် နိုင်ငံကို ပထမဆုံးအုပ်ချုပ်သည့်ပါတီမှာ [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလပါတီ]]ဖြစ်သည်။ ထို[[ဖဆပလ]]အစိုးရသည် ဗမာလူမျိုးရေးဝါဒီအစိုးရဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားအချို့နှင့် ကွန်မြူနစ်များက မကျေနပ်ကြပေ။ ထို့ကြောင့်[[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU)၊ [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီ]] (CPB)၊ [[အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]၊ [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့]] (PVO) စသည်တို့ မြန်မာလူမျိုးရေးဝါဒီအစိုးရအား ပုန်ကန်ရာမှ [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပဋိပက္ခ]]ဖြစ်ပွားလေသည်။ ===ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ=== {{see also|မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ}} ====ကွန်မြူနစ်တို့ထကြွခြင်း==== မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပထမဆုံးပုန်ကန်ခဲ့ကြသူများမှာ ကွန်မြူနစ်ပါတီဖြစ်သည်။ ၁၉၄၆ တွင် [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]သည် ဂိုဏ်းဂဏစိတ်ပြင်းထန်လာခြင်း၊ ဖဆပလ၏စည်းကမ်းများကို ကျူးလွန်ဖောက်ဖျက်ခြင်းစသည်တို့ကြောင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ထိုကွန်မြူနစ်ပါတီမှာ ကိုယ်တိုင်တိုက်ပွဲဝင်၍ လွတ်လပ်ရေးရယူလိုသော [[သခင်စိုး]]ဦးဆောင်သည့် [[အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ|အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီ]]နှင့် ဖဆပလနှင့်ပူးပေါင်းလိုသော [[သခင်သန်းထွန်း]]ဦးဆောင်သည့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|အလံဖြူကွန်မြူနစ်ပါတီ]]ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ အလံနီများက ၁၉၄၆ တွင် စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ အလံဖြူများသည် ဖဆပလနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လိုရာမှ ၁၉၄၈ တွင် ကျင်းပသော ကွန်မြူနစ်ညီလာခံကြီးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးလမ်းစဉ်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် အလံဖြူများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အယုံအကြည်မရှိဖြစ်ခဲ့ကြရာ စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ====ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့==== [[ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့|ပြည်သူ့ရဲဘော်အဖွဲ့]]တွင်လည်း သဘောထားကွဲလွဲမှုကြောင့် ရဲဘော်ဖြူ၊ ရဲဘော်ဝါဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့သည်။ ရဲဘော်ဝါများသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအဆိုပြုသော လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူ ၁၅ ချက်အနက် ၁၄ ချက်ကို လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ရဲဘော်ဖြူများကမူ တောခိုကွန်မြူနစ်များကို ပြန်လည်စေ့စပ်ပြီးမှသာ လက်ဝဲညီညွတ်ရေးမူကို ရရှိနိုင်မည်ဟုယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရဲဘော်ဖြူများကို ဗိုလ်လရောင်နှင့် [[ဖိုးကွန်း (ဗိုလ်မှူး)|ဗိုလ်ဖိုးကွန်း]]တို့ခေါင်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ရဲဘော်ဝါကို [[မှူးအောင်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)|ဗိုလ်မှူးအောင်]]နှင့် [[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်စိန်မှန်]]တို့က ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်။ ရဲဘော်ဖြူတို့သည် ၁၉၄၈ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် စတင်ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ====[[ကရင်ပဋိပက္ခ]]==== ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်တိုင်းရင်းသား]]လေးသိန်းတို့သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]ကိုဖွဲ့စည်းပေးရန် တောင်းဆိုဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ကွန်မြူနစ်များထကြွလာသည်နှင့် အချို့သောကရင်များသည် [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] (KNDO) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ (KNDO)အဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းခြင်း၊ [[ဖဆပလ]]အစိုးရမှ ကရင်တို့အား အယုံအကြည်နည်းခြင်းတို့ကြောင့် ကရင်နှင့်ဗမာတိုင်းရင်းသားတို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တင်းမာလာခဲ့သည်။ ထိုတင်းမာမှုများကို လျော့ကျစေရန်အတွက် ဝန်ကြီးချုပ်[[ဦးနု]]ကိုယ်တိုင်ဦးစီး၍ ကရင်–မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးပွဲများ ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်။ ကရင်တိုင်းရင်းသားတို့သည် ပုန်ကန်မှုများကို နှိမ်နှင်းရာ၌အစိုးရအား ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၈ ဇန်နဝါရီတွင် [[ဦးနု]]နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး|ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] (KNU) ခေါင်းဆောင် [[စောဘဦးကြီး]]တို့သည် ပြည်တွင်း၌ဖြစ်လျက်ရှိသော သောင်းကျန်းမှုများကိုရပ်‌ဆိုင်းရန် ဧရာဝတီဒေသ၌ ဆွေးနွှေးခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စစ်ဦးစီးချုပ်[[စမစ်ဒွန်း|ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်း]]သည် ကွန်မြူနစ်များအားတိုက်ထုတ်ရန် တွံတွေးတူးမြောင်းဒေသအား သိမ်းပိုက်‌စေခဲ့သည်။ လူမျိုးရေးတင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သတင်းများသည်ထိုဖြစ်ရပ်ကို ကရင်တို့ထကြွကြသည် ဟူ၍မှတ်ယူခဲ့ကြသဖြင့် ကရင်-မြန်မာဆက်ဆံရေးမှာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။ KNDO သည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်မြို့မြောက်ပိုင်း]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]]တို့ကမကျေနပ်သဖြင့် ကိုယ်တိုင်လက်နက်စွဲကိုင်၍ ကရင်တို့အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကရင်ဗိုလ်မှူးကြီးမင်းမောင်သည် စောဘဦးကြီးအား KNU နှင့် ဦးနုအစိုးရတို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရပ်ဆိုင်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၂၇ တွင် [[တောင်ငူမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ပုသိမ်မြို့]]၊ [[ဖြူးမြို့]] စသောဒေသများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် [[တပ်မတော်]]ရှိ ကရင်လူမျိုးများအား ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်စမစ်ဒွန်းနေရာတွင် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ရာထူးမှအနားယူခံရသော ကရင်စစ်သားတို့သည် KNDO သို့ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၃၁ တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးသည် မြန်မာအစိုးရအား စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ====အခြားသောင်းကျန်းမှုများ==== တနင်္သာရီတိုင်းမြောက်ပိုင်း တွင်လည်း မွန်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ (MNDO) ပေါ်ပေါက်လာ၍ ထပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ [[ပအိုဝ့်လူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည်လည်း ထကြွခဲ့ကြသည်။ [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်တိုင်း]]တွင် "[[မူဂျာဟစ်]]" သူပုန်များပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုမူဂျာဟစ်အဖွဲ့သည် ရခိုင်၏[[မယူမြစ်|မယူကျွန်းဆွယ်]]ဒေသကို [[အရှေ့ပါကစ္စတန်]]ဒေသအဖြစ် သွတ်သွင်းလိုခဲ့ကြသည်။ [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]မှလည်း တပ်သားအချို့ လက်နက်များယူ၍ တောခိုခဲ့ကြသည်လည်းရှိခဲ့သည်။ ထိုပုန်ကန်သူများကို စုပေါင်း၍ "ရောင်စုံသူပုန်များ" ဟူ၍ခေါ်ဆိုကြသည်။ သို့သော် ထိုအင်အားစုတို့မှာ တစ်သီးတစ်ခြားပုန်ကန်ကြခြင်း၊ တောင်တန်းဒေသမှ တိုင်းရင်းသားအချို့ အစိုးရဘက်မှ ပါဝင်ကူညီပေးခြင်းတို့ကြောင့် ပဋိပက္ခအရှိန်အဟုန်များ လျော့ကျခဲ့သည်။ ===ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှု=== {{main|ကူမင်တန်မှမြန်မာနိုင်ငံအားကျူးကျော်မှု}} [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၁၂–၁၉၄၉)|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]]၌ [[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ကွန်မြူနစ်]]နှင့် [[ကွန်မင်တန်ပါတီ|ကူမင်တန်]]တို့သည် [[တရုတ် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ|ပြည်တွင်းစစ်]]တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်တို့မှ အနိုင်ရခဲ့ရာ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကူမင်တန်အစိုးရသည် [[ထိုင်ဝမ်]]ကျွန်းသို့ အဆင့်ဆင့်တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၀ တွင် ယူနန်နယ်ရှိကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တပ်များသည်ဦးစွာ ကျိုင်းတုံ၌အခြေချခဲ့ပြီး အင်အားစုစောင်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ မတ်လတွင် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နှင့် [[တာချီလိတ်မြို့]]များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာအစိုးရမှကူမင်တန်တို့အား လက်နက်ချရန်သို့မဟုတ် မြန်မာ့နယ်မြေမှထွက်ခွာရန် ရာဇသံ‌ပေးခဲ့သည်။ ကူမင်တန်တို့သည် ထိုရာဇသံကိုလက်မခံဘဲ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ မြန်မာ့တပ်မတော်သည် စတင်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ မတ်လတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည်[[ကုလသမဂ္ဂ]]၌ ကူမင်တန်ကျူးကျော်မှုပြဿနာကို အထောက်အထားများဖြင့် တင်ပြခဲ့သည်။ လပေါင်းများစွာ ဆွေးနွှေးမှုများအပြီးတွင် ကူမင်တန်တပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမှတပ်ဆုတ်ပေးရန် သဘောတူခဲ့သည်။ ၁၉၅၄ တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကူမင်တန် ၆၀၀၀ မျှသာကျန်ရှိခဲ့သည်။ ===ဖဆပလနှစ်ခြမ်းကွဲခြင်း=== ၁၉၅၈ တွင် ဝန်ကြီးချူပ်ဦးနုသည် သောင်းကျန်းသူများအား လက်နက်ချစေနိုင်ခဲ့သော်လည်း [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်|ဖဆပလ]]အတွင်း၌ မပြေလည်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ဇူလိုင်လတွင် [[ဦးနု]]နှင့် [[ဦးတင်]]တို့ခေါင်းဆောင်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]]နှင့် [[ဦးဗဆွေ]]နှင့် [[ကျော်ငြိမ်း|ဦးကျော်ငြိမ်း]]တို့ ခေါင်းဆောင်သော [[တည်မြဲဖဆပလ]]ဟူ၍ နှစ်ဖွဲ့ကွဲခဲ့သည်။ အစိုးရကိုကြိုးကိုင်နိုင်ရန် ထိုနှစ်ဖွဲ့လုံးကယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ သန့်ရှင်းဖဆပလသည် လိုက်လျောမှုတစ်ရပ်အနေဖြင့် လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုအား "no confidence" ခေါ် နိုင်ငံတော်ကိုအုပ်ချုပ်ရန် အယုံအကြည်မရှိကြောင်းအဆိုကို တည်မြဲဖဆပလမှ အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။ ပါလီမန်အထူးအစည်းအဝေးပွဲ၌ မဲပေးဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြရာ သန့်ရှင်းဖဆပလသည် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု]] (ပမညတ) ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဆက်လက်အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဦးနုအစိုးရနှင့် ပမညတတို့၏ သဘောတူညီမှုကိုအသုံးချ၍ ကွန်မြူနစ်သောင်းကျန်းသူများသည် အလင်းဝင်ဟန်ပြု၍ နိုင်ငံရေးလောကအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမည်ကို တည်မြဲဖဆပလ အမတ်များနှင့် တပ်မတော်သမားများက စိုးရိမ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၈ ဩဂုတ်တွင်ဦးနုသည် ထိုသို့နိုင်ငံရေးတင်းမာမှုများကြောင့် ရသုံးခန့်မှန်းခြေစာရင်းကို လွှတ်တော်မခေါ်ယူတော့ဘဲ အရေးပေါ်အာဏာဖြင့် အတည်ပြုလိုက်သည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့် တည်မြဲအမတ်များက ဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ဆန့်ကျင်သည်ဟုဆိုကာ ထိုသို့အတည်ပြုခြင်းကို ဆန့်ကျင်ရုံသာမက တပ်မတော်ကိုပါ အာဏာသိမ်းယူရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဦးနုသည် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူရန် အစီအစဉ်ကို သိရှိခဲ့ရသောအခါ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီးနှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင်တို့ လာရောက်တွေ့ဆုံကြသောအခါတွင် ကမ်းလှမ်းမှုတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုကမ်းလှမ်းမှုမှာ နိုင်ငံတော်အာဏာကို မသိမ်းယူသင့်‌ကြောင်း၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ခန့်‌ပေးမည်ဖြစ်‌ကြောင်းနှင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)|အစိုးရအသစ်]]ကို သန့်ရှင်းဖဆပလ အဖွဲ့ဝင်များမပါဝင်ဘဲ ဖွဲ့စည်းနိုင်ကြောင်းတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗိုလ်နေဝင်းသည်လည်း ထိုကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံခဲ့သည့်အလျှောက် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ပါလီမန်အထူးအစည်းအဝေးပွဲ ခေါ်ယူခဲ့၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအား အာဏာလွှဲပြောင်းခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|author=[[ဦးနု]]|year=၂၀၁၃|title= တာတေစနေသား|edition=တတိယ|publisher=ငါတို့စာပေ|location=ရန်ကုန်|pages=၃၁၄–၃၁၆}}</ref> ===အိမ်စောင့်အစိုးရ=== {{main|အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)}} ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာ ၂၈ မှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် အာဏာရရှိခဲ့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရကိုဖွဲ့စည်းပြီး စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်မှ အနားယူပြီးဖြစ်သော အရာရှိ ၁၄ ဦးပါဝင်သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် နိုင်ငံကိုအတင်းအကျပ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ [[ပမညတ]]နှင့် [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]]တို့ကို ဖိနှိပ်မှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကွန်မြူနစ်တို့အား ထောက်ခံသူဟုဆိုသူ လူအယောက် ၄၀၀ ကျော်ကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ၁၅၃ ယောက်ကို [[ကိုကိုးကျွန်း]]နှင့် [[ကပ္ပလီပင်လယ်]]များသို့ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ [[ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ|ဗိုလ်တထောင်]]၊ [[ကြေးမုံ သတင်းစာ|ကြေးမုံ]]နှင့် ရန်ကုန်နေ့စဉ် သတင်းစာတိုက်များကို ပိတ်ချခဲ့သည်။ ထိုသို့ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ၁၉၅၈ စက်တင်ဘာ ၃၀ တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည် အိမ့်စောင့်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်အမတ် မဟုတ်သောသူများသည် ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်ကို ၆ လ အထိသာထမ်းဆောင်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၅၉ ဖေဖော်ဝါရီတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဥပဒေပုဒ်မ ၁၁၆ ကို ပြင်ဆင်လိုခဲ့သည်။ ထိုအဆိုကို အများပြည်သူများက ဆန့်ကျင်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသော်လည်း ပါလီမန်အတွင်း၌ တည်မြဲဖဆပလမှ အမတ်ဦး‌ရေများသဖြင့် ထိုပုဒ်မ ၁၁၆ ကို ပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့၍ အိမ်စောင့်အစိုးရ၏ သက်တမ်းကိုတိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ဧပြီလတွင် [[ဒီမိုကရေစီ]]ဝါဒနှင့် ညီညွတ်စေရေးကိုအကြောင်းပြု၍ ရှမ်းနှင့် ကယား[[စော်ဘွား]]များအား ငွေကြေးပေး၍ အာဏာစွန့်စေခြင်းဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်အား မြန်မာအစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ သွတ်သွင်းစေခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀|ရွေးကောက်ပွဲ]]ကို ကျင်းပပေးခဲ့ရာ ဦးနုဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလမှာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ တရားမျှတသောရွေးကောက်ပွဲ ဟုဆိုသော်လည်း တပ်မတော်သည် [[တည်မြဲဖဆပလ]]ဘက်မှ မဲဆွယ်မှုများရှိခဲ့သည်။ ===ပထစအစိုးရ=== ၁၉၆၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သန့်ရှင်းဖဆပလမှ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ပါတီအမည်ကို "[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]]" (ပထစ) ဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ရွေးကောက်ပွဲကာလ၌ [[မွန်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တို့ကို ဖွဲ့စည်းပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကတိပေးခဲ့သည်။ ပထစအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ်သစ်များကို ချမှတ်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ပါတီအတွင်း၌ "ဦး၊ ဗိုလ်၊ သခင်" အုပ်စုကွဲအားပြိုင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့်အတွက် ဘာသာခြားများကကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့်လည်း [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့]]က စတင်ပုန်ကန်ကြွခဲ့သည်။ သမ္မတဟောင်း [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်‌ရွှေ]]စော်ဘွား [[စဝ်ရွှေသိုက်]]ဦးဆောင်၍ ရှမ်းပြည်ဖက်ဒရယ်မူရရှိရေးအတွက် စတင်လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရ(ကောင်စီ)ကဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန် အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်။ ဇွန်လတွင်လည်း တောင်ကြီးမြို့၌ ညီလာခံတစ်ရပ်ကျင်းပခဲ့ရာ တိုင်းရင်းသားများ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုညီလာခံတွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် အာဏာတူပေးရေး၊ ပြည်မကို ပြည်နယ်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းပေးရေး၊ ပြည်နယ်များအာဏာပိုမိုရရှိရေး စသည်တို့ကိုတောင်းဆိုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal|author=ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|title=ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု၏ အခြေခံမူများ|url=https://mofua.nugmyanmar.org/publication-detail/federal-paper-vol-1-no-3|volume=1|issue=3}}</ref> ထို့ကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် ၁၉၆၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်မှစ၍ ဖက်ဒရယ်မူအတွက် ဖက်ဒရယ်နှီးနှောဖလှယ်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့သည်။ မတ်လ ၁ ရက်နေ့ ထိုနှီးနှောဖလှယ်ပွဲ၌ ဖက်ဒရယ်မူမရပါက ပြည်ထောင်စုမှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း သတင်းအမှားများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းတွင် ဗိုလ်နေဝင်းမှ အကျင့်ပျက်အရာရှိများနှင့် ပူးပေါင်းကာ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်နေပြီဖြစ်သည်။ ===အာဏာသိမ်းပိုက်ခံရခြင်း=== ဖက်ဒရယ်မူအကြောင်း ဆွေးနွှေးနေခိုက် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]ဦးစီးသော ဗမာ့[[တပ်မတော်]]သည် နိုင်ငံတော်မတည်ငြိမ်မှုကို အကြောင်းပြုပြီး အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၊ သမ္မတဟောင်းစဝ်ရွှေသိုက်စသော နိုင်ငံရေးသမားများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းလိုခြင်းကြောင့် တာဝန်ယူရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့်အပြင် သမ္မတနိုင်ငံအား ယာယီဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ကိုဖွဲ့စည်းပြီး [[စစ်အာဏာရှင်စနစ်]]ဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် နိုင်ငံအား အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် ၂၆နှစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၈ ကာလများတွင် အစိုးရယန္တရားစနစ်ကို ဗြိတိသျှခေတ်စနစ်များမှ ရယူကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref name="Asiafoundation">{{cite book|title=အပြောင်းအလဲကို စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့၏ မူဝါဒချမှတ်သည့် လုပ်ငန်းစဉ်| authors=ဆုမွန်သဇင်အောင် နှင့် မက်သရူးအာနိုး|publisher=အာရှဖောင်ဒေးရှင်း|date=မေ ၂၀၁၈|pages=၆-၈}}</ref> လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်းစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ [[ပြည်ထောင်စုပါလီမန်]]ကို အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် (၁၉၄၈)|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]နှင့် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သော [[လူမျိုးစုလွှတ်တော်]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပါလီမန်သမ္မတစနစ် (Parliamentary Republic) ကို ကျင့်သုံးခဲ့ရာ [[နိုင်ငံတော်၏ ခေါင်းဆောင်]]အဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်]]အဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]တို့ကို ထားရှိထားသည်။ ရွေးကောက်ပွဲများကို လေးနှစ်လျှင်တစ်ကြိမ် ကျင်းပသည်။ အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်းမဲပေးနိုင်၍ အသက် ၂၁ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အမတ်အဖြစ်ရွေးကောက်ခံခွင့်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ပြီးလျှင် အုပ်ချုပ်မည့်[[ဦးနုအစိုးရ|အစိုးရသစ်]]ကို တင်မြှောက်ရန်အတွက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၄၇|၁၉၄၇ တွင် ရွေးကောက်ပွဲ]]ကျင်းပခဲ့သည်။ လွှတ်တော်နှစ်ရပ် တွဲဖက်အစည်းအဝေးပြုလုပ်၍ နိုင်ငံတော်သမ္မတကို ရွေးချယ်ရသည်။ [[စဝ်ရွှေသိုက်]]၊ [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]]နှင့် [[မန်းဝင်းမောင်]]တို့သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သမ္မတရာထူးသက်တမ်းမှာ ၅ နှစ်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ရွေးချယ်ပြီး သမ္မတကခန့်ရသည်။ [[ဦးနု]]သည် ၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၈ အထိ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနုအနားယူခဲ့သော ၁၉၅၆ ဇွန်မှ ၁၉၅၇ မတ်အထိကာလတွင် [[ဗဆွေ (ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း)|ဦးဗဆွေ]]က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖွဲ့ဝင်များကို မူရင်းရှိခဲ့သည့် ၃၀ ဦးမှ ၁၄ ဦးအထိလျှော့ချခဲ့သည်။ ဗဟိုလုံခြုံရေးဦးစီးအဖွဲ့၊ ဆုချီးမြှင့်ရေးအကြံပေးအဖွဲ့၊ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ရာထူးတိုးမြှင့်ရေးနှင့် ရွှေ့ပြောင်းရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအဖွဲ့၊ နိုင်ငံတော်ဗဟိုထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ စသည်တို့ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများမဟုတ်သော ကြံ့ခိုင်ရေးအဖွဲ့များကိုလည်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ [[ပထစအစိုးရ]]သည်လည်း အိမ်စောင့်အစိုးရပုံစံကို နမူနာယူ၍ ဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုထက်ပို၍ တာဝန်ယူစေခဲ့ရာ ဝန်ကြီးချုပ် ၁၃ ဦးသာရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သောအခါ ပါလီမန်ကိုဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ကသာလျှင် အာဏာရပ်အားလုံးကို ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ==အခြားဖတ်ရှုရန်== * [[ကိုလိုနီခေတ်]] * [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်]] * [[ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] * [[ကရင်ပဋိပက္ခ]] * [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] * [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်]] ==မှတ်စု== {{notelist}} == ကိုးကားချက် == {{reflist}} === ရင်းမြစ်စာအုပ်များ === * {{cite book|author=အခြေခံပညာသင်ရိုးညွှန်းတမ်း၊ သင်ရိုးမာတိကာနှင့် ကျောင်းသုံးစာအုပ်ကော်မတီ|title=ဒသမတန်း မြန်မာ့သမိုင်း|publisher=[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|year=၂၀၁၉}} * Aung-thwin, M. and M. Aung-Thwin, ''A History of Myanmar since ancient times. Traditions and Transformations.'' Reaktion Books: London, 2013. * Callahan, M., ''Making Enemies. War and State Building in Burma.'' United States of America: Cornell University Press, 2003. * {{cite book|author=Martin Smith|year=1991|title=Burma - Insurgency and the Politics of Ethnicity|url=https://archive.org/details/burmainsurgencyp0000smit|publisher=Zed Books|location=London and New Jersey|pages=}} {{မြန်မာနိုင်ငံ}} [[ကဏ္ဍ: မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ: ၁၉၄၈ တည်ထောင်ခဲ့သောနိုင်ငံများ]] cgtutq73a3gj97fhw4103u4uxmszofj 0 217670 1060013 957805 2026-10-25T00:41:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060013 wikitext text/x-wiki [[ဖိုင်:Panthera tigris altaica 13 - Buffalo Zoo.jpg|thumb|[[ကျား]]သည် အာရှတိုက်၏ ကုန်းနေ တောဘုရင်များထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်။<ref name="OrdizBischofSwenson2013">{{Cite journal|title=Saving large carnivores, but losing the apex predator?|url=https://archive.org/details/sim_biological-conservation_biological-conservation_2013-12_168/page/128|journal=Biological Conservation|volume=168|year=2013|doi=10.1016/j.biocon.2013.09.024|pages=128–133}}</ref>]] [[ဖိုင်:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|thumb| ရေငန်မိကျောင်းသည် အကြီးမားဆုံးသော ရှင်သန်ဆဲ တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်ပြီး<ref>[http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html "Saltwater Crocodile."] {{Webarchive|date=2013-09-06|url=https://web.archive.org/web/20130906074746/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html}} ''National Geographic''. Retrieved 2010-01-25.</ref> နေထိုင်ကျက်စားသော နယ်မြေ တစ်ဝှမ်းလုံးအပေါ် လွှမ်းမိုးသည့် သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်သည်။<ref>Whiting, Frances. [http://www.australiazoo.com/about-us/in-the-news/index.php?news=393 "Terri fights to halt croc eggs harvest."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101028052754/http://australiazoo.com/about-us/in-the-news/index.php?news=393|date=2010-10-28}} ''Australia Zoo''. 2007-06-11. Retrieved 2010-01-25.</ref>]] [[ဖိုင်:Comparison_of_size_of_orca_and_great_white_shark.svg|thumb| မူလက သမုဒ္ဒရာ၏ သားရဲဦးသျှောင်အဖြစ် ငါးမန်းဖြူကြီး<small>^{(အောက်ပုံ)}</small> ကို သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသော်လည်း [[အော်ကာ|သားသတ်ဝေလငါး(အော်ကာ)]]<small>^{(အပေါ်ပုံ)}</small>သည် ၎င်းငါးမန်းကိုပါ အမဲလိုက်သည့် သားရဲဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။]] '''ထိပ်တန်းသားရဲ''' (သို့) '''တောဘုရင်''' (ခေါ်) '''သားရဲ ဦးသျှောင်''' ({{Lang-en|'''Apex Predator'''}}) ဆိုသည်မှာ သဘာဝအတိုင်း ဖြစ်တည်နေမှုတွင် ၎င်းတို့အား အစာအဖြစ် အမဲလိုက်စားသုံးသူ သားရဲမုဆိုးမရှိသည့် သားရဲတိရစ္ဆာန်များကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[အစာကွင်းဆက်]]၌ ထိပ်ဆုံးအဆင့်မှ ပါဝင်ကြသည်။{{Efn|[[:en:Zoologist|Zoologist]]s generally exclude [[:en:Parasitism|parasites]] from trophic levels as they are (often much) smaller than their hosts, and individual species with multiple hosts at different life-cycle stages would occupy multiple levels. Otherwise they would often be at the top level, above apex predators.|reference=<ref name="Sukhdeo2012">{{cite journal |last=Sukhdeo |first=Michael V. K. |title=Where are the parasites in food webs? |journal=Parasites & Vectors |volume=5 |issue=1 |year=2012 |doi=10.1186/1756-3305-5-239 |pmid=23092160 |pmc=3523981 |page=239}}</ref>|group=မှတ်စု}}<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?search=predation&searchmode=none|title=predator|publisher=Online Etymological Dictionary|access-date=2010-01-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090701025327/http://www.etymonline.com/index.php?search=predation&searchmode=none|archive-date=2009-07-01|accessdate=15 October 2021|archivedate=1 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090701025327/http://www.etymonline.com/index.php?search=predation&searchmode=none}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/kqed/oceanadventures/glossary/|title=apex predator|publisher=PBS|access-date=2010-01-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090722012639/http://www.pbs.org/kqed/oceanadventures/glossary/|archive-date=2009-07-22|accessdate=15 October 2021|archivedate=22 July 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090722012639/http://www.pbs.org/kqed/oceanadventures/glossary/}}</ref> ထိပ်တန်းသားရဲ ဆိုသောအသုံးအနှုန်းကို [[အစာကွင်းဆက်]]ဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များ၏ ထိပ်ဆုံးနေရာ၌ တည်ရှိနေသော (သို့) ၎င်းနေရာကို ရယူထားသော တိရစ္ဆာန်များအား ရည်ညွှန်းရန် သုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်။ ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်ရှင်သန်ကြသော သက်ရှိများ၏ အစာကွင်းဆက် ချိတ်ဆက်မှုအဆင့်သည် တိုတောင်းလေ့ရှိကြပြီး အမြဲတမ်းလိုလိုပင် ဒုတိယစားသုံးသူများအနေဖြင့်သာ ဖြစ်တည်နေရန် ကန့်သတ်ခံရလေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ဝံပုလွေ]]များသည် ၎င်းတို့၏ အစာအတွက် ကြီးမားသည့် အပင်စား တိရစ္ဆာန်များကိုသာ အမြဲတမ်းနီးပါးအမဲလိုက်ကြသည်။ ထိုအပင်စား တိရစ္ဆာန်များ၏ အစာဖြစ်သည့် အပင်များမှာ ပင်ရင်း(အစာ)ထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သည်။ ဤထိပ်တန်းသားရဲဟူသော သဘောတရားများကို တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု ဇီဝဗေဒ နှင့် [[:en:Ecotourism|သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်း]]များတွင် အသုံးချလာကြလေသည်။ သားရဲ ဦးသျှောင်များတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ၌ ရှည်လျားသောသမိုင်းကြောင်းရှိခဲ့ပြီး အချိန်ကာလအားဖြင့် ပင်လယ်ပြင်တွင် ''[[:en:Anomalocaris|Anomalocaris]]'' ကဲ့သို့သော တိရစ္ဆာန်များ ကြီးစိုးခဲ့ကြသည့် [[:en:Cambrian|Cambrian]] ခေတ်ကာလများတွင် နောက်အကျဆုံးစတင်ခဲ့လိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ လူသားများသည် တိရစ္ဆာန်များ၊ ကြက်/ငှက်များ၊ ငါးများကို အမဲလိုက်ရာ၌ [[ဝံပုလွေ|ဝံပုလွေများ]]၊ သားရဲငှက်များ၊ တင်ကျီးငှက်များအပါအဝင် သားရဲ ဦးသျှောင် တိရစ္ဆာန်များနှင့် ရာစုနှစ်များစွာ ပတ်သက်ဆက်နွယ်ခဲ့ကြသည်။။ မကြာသေးမီ ကာလများမှစပြီး လူသားများသည် တောဘုရင် သားရဲ ဦးသျှောင် တိရစ္ဆာန်များကို နည်းလမ်းသစ်များဖြင့် ပြန်လည်ပတ်သက်ဆက်နွယ်လာကြသည်။ အဆိုပါလုပ်ဆောင်မှုများတွင် [[:en:Ecotourism|သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်း]]များ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှတဆင့် ကျားငါးမန်းများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ၊ [[ကြောင်မြီးတို|လျင့်ဇ် ကြောင်မြီးတို]]များကို ၎င်းတို့၏ ဒေသရင်းနယ်မြေများသို့ ပြန်လည်ကျက်စားနိုင်စေရန် နယ်မြေဒေသသို့ ပြန်လည်မိတ်ဆက်ပေးခြင်းကဲ့သို့သော [[:en:Rewilding (conservation biology)|တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး]] ကြိုးပမ်းမှုများမှတဆင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုများ အားလုံးပါဝင်သည်။ == ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍများ == === ပတ်ဝန်းကျင် အသိုက်အဝန်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ === [[ဖိုင်:Skua_Runde.jpg|right|thumb| [[:en:Great skua|Great skua]] ငှက်သည် ၎င်းနေထိုင်ရာဒေသ ဝေဟင်၏ သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်ပြီး၊ အခြားပင်လယ်ငှက်များကို အစာအတွက် အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် ၎င်းငှက်များ၏ အမဲလိုက်ပြီး ရှာဖွေထားသော အစာများကို အနိုင်ကျင့်လုယက်ခြင်းများ လုပ်ဆောင်သည်။<ref name="Leat Bourgeon Eze Muir pp. 569–576">{{Cite journal|title=Perfluoroalkyl substances in eggs and plasma of an avian top predator, great skua (Stercorarius skua), in the north Atlantic|journal=Environmental Toxicology and Chemistry|volume=32|issue=3|date=2013-02-15|doi=10.1002/etc.2101|pmid=23258709|pages=569–576}}</ref>]] ထိပ်တန်း သားရဲတိရစ္ဆာန်များသည် သားကောင် မျိုးစိတ်များနှင့် အခြားသားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေ အချိုးအစား၊ ရေထုနှင့် ကုန်းမြေနှစ်ခုလုံး၏ ဂေဟစနစ် စသည်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဒေသရင်းမျိုးစိတ် မဟုတ်သော ငါးများကြောင့် မူလ ကြီးစိုးသူ ဒေသရင်း သားရဲငါးများကို ပျက်ဆီးစေတတ်ကြသည်။ တခါက [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော “'''ရေကန်/ အင်း/ အိုင်များ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး'''” ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် ဒေသရင်းမဟုတ်သော ပါးစပ်သေး ဘေ့စ်ငါး ([[:en:Small mouth bass|Small mouth bass]]) ကို ဖယ်ရှားလိုက်သဖြင့် ဖိနှိပ်ခံထားရသည့် ဒေသရင်း သားရဲဦးသျှောင် ငါးများ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာပြီး ၎င်းတို့၏ပင်ကိုဗီဇ အစာရွေးချယ် အမဲလိုက်မှုကြောင့် ဇီဝမျိုးကွဲ ပိုမိုကြွယ်ဝလာစေကာ အစာကွင်းဆက်၏ အာဟာရတန်ဖိုးအဆင့်ကို မြင့်တက်လာစေခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးကြောင်းသိရသည်။<ref>{{Cite journal|url=http://www.dnr.cornell.edu/cek7/Publications/Lepak_et_al_2006.pdf|title=Rapid food web recovery in response to removal of an introduced apex predator|archive-url=https://web.archive.org/web/20080911091513/http://www.dnr.cornell.edu/cek7/Publications/Lepak_et_al_2006.pdf|archive-date=11 September 2008|access-date=15 October 2021|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.dnr.cornell.edu/cek7/Publications/Lepak_et_al_2006.pdf |access-date=15 October 2021 |archive-date=11 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911091513/http://www.dnr.cornell.edu/cek7/Publications/Lepak_et_al_2006.pdf }}</ref> သားရဲတိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးသည် ၎င်းနေထိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်အသိုက်အဝန်းရှိ သက်ရှိများ၏ အစာကွင်းဆက်ကို အပေါ်မှ အောက်သို့ ထိန်းချုပ်ပေးနိုင်ပါက ၎င်းတို့ကို [[ခရာကျသော မျိုးစိတ်များ]] ({{Lang-en|Keystone Species|link=no}}) ဟု သတ်မှတ်သည်။<ref name="Davic2003">{{Cite web|title=Linking Keystone Species and Functional Groups: A New Operational Definition of the Keystone Species Concept|url=http://www.consecol.org/vol7/iss1/resp11/|publisher=Conservation Ecology|accessdate=15 October 2021|archivedate=26 August 2003|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030826150623/http://www.consecol.org/vol7/iss1/resp11/}}</ref> လူသားများသည့် အသားစားသုံးမှုဖြင့် ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးလာကြခြင်း ဖြစ်သော်လည်း သူတို့၏အစာများသည် အမြဲတစေလိုလိုပင် တူညီမှု-မရှိဘဲ ကွဲပြားနေတတ်ကြသောကြောင့် ထိပ်တန်းသားရဲဟု မယူဆပေ။<ref name="BonhommeauDubroca2013">{{Cite journal|title=Eating up the world's food web and the human trophic level}}</ref> === ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှု === '''ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ'''သည် သားကောင်တိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေသိပ်သည်းဆကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် အခြားသေးငယ်သော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ၏ အကောင်ရေကို ကန့်သတ်ခြင်းများမှ အကျိုးဆက်များဖြင့် [[ဂေဟစနစ်]]အပေါ် များစွာသက်ရောက်မှုရှိစေသည်။<ref name="WallachIzhaki2015">{{Cite journal|last=Wallach|first=Arian D.|title=What is an apex predator?}}</ref> ၎င်းတို့သည် ဂေဟစနစ်များ လည်ပတ်မှု၊ ရောဂါဘယထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ထိန်းသိမ်းမှု စသည်တို့၌လည်း အဓိကကျသည်။<ref name="Stier 2016">{{Cite journal|last=Stier|first=A. C.|title=Ecosystem context and historical contingency in apex predator recoveries|date=May 2016}}</ref> ထိုသို့ ဂေဟစနစ်၏ အောက်ခြေအဆင့်များအထိ ကျယ်ပြန့်သောသက်ရောက်မှုဖြစ်စေခြင်းကို “''အစာအာဟာရတန်ဖိုးသတ်မှတ်မှုဖြစ်စဉ်များ'' ([[:en:Trophic Cascades|Trophic Cascades]])” ဟုခေါ်သည်။ အစာကွင်းဆက်၏ ထိပ်ဆုံးအဆင့်တွင်ရှိသော သားရဲတိရစ္ဆာန်များ ဖယ်ရှားခံရမှုသည် မကြာခဏဆိုသလို လူသားအသိုက်အဝန်းများမှ စတင်အရင်းပြုလာကြပြီး အဆိုပါ Trophic Cascades ဖြစ်စဉ်ကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေလေသည်။<ref>{{Cite web|last=Egan|first=Logan Zane|date=June 2005|title=Effects of preferential primary consumer fishing on lower trophic level herbivores in the Line Islands|work=Stanford at Sea|publisher=[[Stanford University]]|url=http://stanford.sea.edu/research/EganTellez_Research_Project.pdf|accessdate=15 October 2021|archivedate=12 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100712202445/http://stanford.sea.edu/research/EganTellez_Research_Project.pdf}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Pace|first=M. L.|date=December 1999|title=Trophic cascades revealed in diverse ecosystems}}</ref><ref name="Berger1999">{{Cite journal|last=Berger|first=Joel|title=Anthropogenic extinction of top carnivores and interspecific animal behaviour: implications of the rapid decoupling of a web involving wolves, bears, moose and ravens|url=https://sites.warnercnr.colostate.edu/joelberger/wp-content/uploads/sites/30/2017/10/1999-Ravens-Food-Web-Dynamiics-PRSB.pdf}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://sites.warnercnr.colostate.edu/joelberger/wp-content/uploads/sites/30/2017/10/1999-Ravens-Food-Web-Dynamiics-PRSB.pdf |access-date=15 October 2021 |archive-date=25 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225021827/https://sites.warnercnr.colostate.edu/joelberger/wp-content/uploads/sites/30/2017/10/1999-Ravens-Food-Web-Dynamiics-PRSB.pdf }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် အစာအာဟာရ အချိုးချတန်ဖိုး (အဆင့်- ၄.၇) ရှိသော ထိပ်တန်းသားရဲများဖြစ်သည့် စပမ်းဝေလငါး အကောင်အရေအတွက်ကိုလျှော့ချခြင်းသည် အစာအာဟာရ အချိုးချတန်ဖိုး (အဆင့်- ၄) သာသာရှိသော (''အခြားသားရဲများကိုပါစားသည့် သားရဲများ'') ပြည်ကြီးငါးကြီးများအကောင်ရေကို တိုးလာစေသည်။<ref name="Baum Worm 2009">{{Cite journal|last=Baum|first=Julia K.|title=Cascading top-down effects of changing oceanic predator abundances}}</ref> ထိုကဲ့သို့ အကျိုးသက်ရောက်မှုဆိုင်ရာ အယူအဆကို “''အလတ်တန်းစားသားရဲ လွတ်မြောက်မှုအယူအဆ'' ([[:en:Mesopredator release hypothesis|Mesopredator release hypothesis]])” ဟုခေါ်ပြီး<ref name="Soule1988">{{Cite journal|last=Soulé|first=Michael E.|title=Reconstructed Dynamics of Rapid Extinctions of Chaparral-Requiring Birds in Urban Habitat Islands|date=March 1988|url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/74761/j.1523-1739.1988.tb00337.x.pdf?sequence=1&isAllowed=y}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/74761/j.1523-1739.1988.tb00337.x.pdf?sequence=1&isAllowed=y |access-date=15 October 2021 |archive-date=6 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006081441/https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/74761/j.1523-1739.1988.tb00337.x.pdf?sequence=1&isAllowed=y }}</ref> ထိုသို့ဖြစ်ပွားမှုမျိုးကို ကုန်းမြေနှင့် အဏ္ဏဝါဂေဟစနစ် တွဲဆက်နေရာများတွင်တွေ့နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် မြောက်အမေရိကတွင် ထိပ်တန်းသားရဲများ အရေအတွက်ကျဆင်းမှုသည် ပြီးခဲ့သည့် ရာစုနှစ် နှစ်ခုစာအတွင်း ၎င်း၏အလတ်တန်းစား သားရဲတိရစ္ဆာန် (Mesopredator) များ အကောင်ရေကို ၆၀% ခန့် တိုးပွားလာစေခဲ့သည်။<ref name="Prugh 2009">{{Cite journal|last=Prugh|first=Laura R.|title=The Rise of the Mesopredator}}</ref> === ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေး === [[ဖိုင်:Canis_lupus_pack_surrounding_Bison.jpg|left|thumb| [[ဝံပုလွေ]] သည် သားရဲဦးသျှောင်ဖြစ်သည့်အပြင် [[:en:Keystone Species|အက္ခရာကျသည့် မျိုးစိတ်]]တိရစ္ဆာန်လည်းဖြစ်သည်။ ၎င်းမှ သားကောင်များ၏ အမူအကျင့်၊ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဂေဟစနစ် စသည့်အပေါ်သို့ သက်ရောက်မှုရှိစေသည်။]] ထိပ်တန်းသားရဲများသည် အခြားသားရဲများ၊ အပင်စား တိရစ္ဆာန်များနှင့် အပင်များ အပေါ်တွင် သက်ရောက်မှု စွမ်းအား ကြီးမားသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးတွင် လွန်စွာအရေးပါ၏။<ref name="EstesTerborgh2011">{{cite journal|last1=Estes|first23=Risto|first17=Stuart A.|last18=Scheffer|first18=Marten|last19=Schoener|first19=Thomas W.|last20=Shurin|first20=Jonathan B.|last21=Sinclair|first21=Anthony R. E.|last22=Soulé|first22=Michael E.|last23=Virtanen|last24=Wardle|first16=William J.|first24=David A.|display-authors=6|title=Trophic Downgrading of Planet Earth|url=https://archive.org/details/sim_science_2011-07-15_333_6040/page/300|journal=Science|volume=333|issue=6040|year=2011|pages=301–306|doi=10.1126/science.1205106|pmid=21764740|citeseerx=10.1.1.701.8043|bibcode=2011Sci...333..301E|last17=Sandin|last16=Ripple|first1=James A.|last8=Essington|last2=Terborgh|first2=John|last3=Brashares|first3=Justin S.|last4=Power|first4=Mary E.|last5=Berger|first5=Joel|last6=Bond|first6=William J.|last7=Carpenter|first7=Stephen R.|first8=Timothy E.|first15=Ellen K.|last9=Holt|first9=Robert D.|last10=Jackson|first10=Jeremy B. C.|last11=Marquis|first11=Robert J.|last12=Oksanen|first12=Lauri|last13=Oksanen|first13=Tarja|last14=Paine|first14=Robert T.|last15=Pikitch|s2cid=7752940}}</ref> လူသားများသည် ထိပ်တန်း သားရဲများစွာအား မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးဖြစ်သည်အထိ ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ အချို့သော ကမ္ဘာ့နေရာများတွင် ထိုသားရဲတိရစ္ဆာန်များပြန်လည် ရောက်ရှိလာကြသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။<ref name="SillimanHughes2018">{{cite journal|last1=Silliman|first7=James|pmid=29738721|doi=10.1016/j.cub.2018.04.002|pages=R532–R537|year=2018|issue=9|volume=28|journal=Current Biology|title=Are the ghosts of nature's past haunting ecology today?|first8=Rick|last8=Stepp|last7=Nifong|first1=Brian R.|first6=Andrew|last6=Read|first5=M. Tim|last5=Tinker|first4=Qiang|last4=He|first3=Leo C.|last3=Gaskins|first2=Brent B.|last2=Hughes|doi-access=free}}</ref> လက်ရှိတွင် ၎င်းတို့မှာ [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]]၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ပိုမိုခံစားနေကြရသည်။ သာဓကအားဖြင့် [[ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံ|ဝင်ရိုးစွန်း ဝက်ဝံ]]သည် အစာအတွက် သားကောင်များကို အမဲလိုက်ရန် ကျယ်ပြန့်သောပင်လယ်ရေခဲပြင်များ လိုအပ်သော်လည်း ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် အာတိတ်ဒေသ ပင်လယ်ရေခဲပြင်ကိုကျဉ်းမြောင်းစေပြီး ပိုလာဝက်ဝံများအား ကုန်းမြေပေါ်သို့ ခပ်မြန်မြန် ပြောင်းရွေ့သွားစေကာ နေထိုင်ချိန်ကာလလည်း ပိုကြာမြင့်စေသည်။<ref>{{cite web|url=http://pbsg.npolar.no/en/issues/threats/climate-change.html|title=Climate impacts on polar bears|publisher=Polar Bear Specialist Group|date=27 January 2009|access-date=9 September 2018|accessdate=15 October 2021|archivedate=5 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105091417/http://pbsg.npolar.no/en/issues/threats/climate-change.html}}</ref> ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဆိုင်ရာ လေ့လာ ဆန်းစစ်မှုများအရ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် [[ယဲလိုးစတုန်း အမျိုးသားဥယျာဉ်]]၏ မူလ သားရဲ ဦးသျှောင်ရော အက္ခရာမျိုးစိတ်ပါဖြစ်သည့် [[ဝံပုလွေ|မီးခိုးရောင် ဝံပုလွေ]]များကို ဒေသရင်း၌ ပြန်လည်ထားရှိကျက်စားစေပြီးနောက်ပိုင်း သိသာသောပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ဖူးသည်။ ဝံပုလွေများ၏ အဓိက အစာ သားကောင်ဖြစ်သော အဲခ် ဆတ်ကြီးများ၏ ယခင် အမေ့လျော့ခံ စွန့်ပစ်အရေအတွက် လျော့နည်းစေခဲ့ပြီး အစာကွင်းဆက်အတွင်းသို့ ပြန်ချိတ်ဆက်မိစေခဲ့ကာ အာဟာရတန်ဖိုး မြင့်တက်လာစေခဲ့သည့်အပြင် ၎င်းတို့၏ အမူအကျင့်များပါပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သီးနှံပင်များအား ပုံမှန်ရိတ်သိမ်းစားသောက်ခံနေရမှုမှ ကင်းလွတ်စေခဲ့ပြီး မိုးဃ်မခပင်များ၊ အက်စပန်ပင်များနှင့် သစ်ဝါဂွမ်းပင်များ ပြန်လည်ကာ ဝေဝေဆာဆာ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်လာခဲ့သည်။ ထိုမျှမက ဘီဗာရှဉ့်ဝံ၊ ချိုပြား ဒရယ်နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်များအတွက် စာကျက်မြေများလည်း ပြန်လည်ဖြစ်ထွန်းလာစေခဲ့သည်။ ၎င်းထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များပြန်လည်ကျက်စားလာခြင်းသည် သားကောင်မျိုးစိတ်များအပေါ် သက်ရောက်စေရုံသာမက ဥယျာဉ်အတွင်းရှိ အားနည်းသော မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ဂရစ်ဇီလေ ဝက်ဝံများအပေါ်သို့လည်း သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုအိပ်စက်ရာမှ ပြန်လည်နိုးထလာချိန်တွင် လပေါင်းများစွာ အစာမစားခဲ့ရသည့်အတွက် အစာရှာဖွေရာတွင် ဝံပုလွေများ အမဲလိုက်သတ်ဖြတ်ထားသည့် သားကောင်များ၏ အကြွင်းအကျန်များကို စားသုံးရန်ရွေးချယ်နိုင်ကြစေပြီး အထူးသဖြင့် ဆောင်းဦးရာသီ၌ နောက်တဖန် ဆောင်းခိုကာလအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ကြရာတွင် ထို့သို့လုပ်ဆောင်လာကြသည်။<ref name="Wilmers">{{cite web|last=Wilmers|first=Christopher C.|year=2004|title=The gray wolf – scavenger complex in Yellowstone National Park|url=http://www.cnr.berkeley.edu/~getz/dissertation/WilmersDis.pdf|access-date=2010-01-25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712023645/http://www.cnr.berkeley.edu/%7egetz/dissertation/WilmersDis.pdf|archive-date=2010-07-12|pages=56, 90 and throughout|accessdate=15 October 2021|archivedate=12 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100712023645/http://www.cnr.berkeley.edu/%7egetz/dissertation/WilmersDis.pdf}}</ref> ဂရစ်ဇီလေ ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုကာလတွင် သားပေါက်​ကြသည်ဖြစ်ရာ၊ ထိုကဲ့သို့ အစားအစာများ ပိုမိုပေါများလာသည့်အတွက်ကြောင့် ဝက်ဝံသားပေါက်အရေအတွက်လည်း တိုးလာသည်ကိုတွေ့ရသည်။<ref name="Robbins1998">{{Cite journal|last=Robbins|first=Jim|title=Weaving a new web: wolves change an ecosystem|date=May–June 1998|url=http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1998/3/weavingwolfweb.cfm|archive-date=24 January 2009|access-date=15 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124173505/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1998/3/weavingwolfweb.cfm|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1998/3/weavingwolfweb.cfm |access-date=15 October 2021 |archive-date=24 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124173505/http://nationalzoo.si.edu/Publications/ZooGoer/1998/3/weavingwolfweb.cfm }}</ref> လင်းယုန်များ၊ ကျီးများ၊ [[သပိတ်လွယ်ငှက်|သပိတ်လွယ်ငှက်များ]]၊ ခွိုင်ယုတ္တီ မြေခွေးများနှင့် [[အမေရိကန် ဝက်ဝံနက်|ဝက်ဝံနက်များ]]အပါအဝင် အခြားမျိုးစိတ်များစွာသည်လည်း ဥယျာဉ်အတွင်း၌ ၎င်းဝံပုလွေများ အစာအတွက် အမဲလိုက်ထားကြသော သားကောင်အကြွင်းအကျန်များကို အမှီသဟဲပြု စားသောက်လေ့ရှိကြသည်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ဟု သိရသည်။<ref name="DobsonWilmers2005">{{cite journal|last1=Dobson|first1=Andy P.|last2=Wilmers|first2=Christopher C|last3=Getz|first3=Wayne M.|title=Gray Wolves as Climate Change Buffers in Yellowstone|journal=PLOS Biology|volume=3|issue=4|year=2005|pages=e92|doi=10.1371/journal.pbio.0030092|pmid=15757363|pmc=1064850}}</ref>{{Clear}} == လူသားများ၏ အစာအာဟာရတန်ဖိုးအဆင့် == [[ဖိုင်:21_Walrus_Hunt_1999.jpg|thumb|[[လူသား|လူသားများ]]သည် တခါတရံတွင် အာတိတ်ဒေသ၌ [[ဝါးလရပ်ဖျံ]]များကို အမဲလိုက်ခြင်းကဲ့သို့ ရှင်သန်နေထိုင်ရေးအတွက် အခြားတိရစ္ဆာန်များ၏ အသားများ၊ အမွေးများ၊ အကြောများနှင့် အရိုးများရယူသုံးစွဲရန် အမဲလိုက်ခြင်းများရှိသော်လည်း ၎င်းတို့ကို ထိပ်တန်းသားရဲအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်ကိစ္စမှာ လက်ရှိအချိန်ထိ ဆွေးနွေးငြင်းခုံကြဆဲဖြစ်သည်။]] ဂေဟဗေဒပညာရှင်များသည် လူသားများမှာ အထွဋ်အထိပ်သားရဲ ဖြစ်ခြင်း/မဖြစ်ခြင်းအား ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် Sylvain Bonhommeau နှင့် အဖွဲ့သည် အစာကွန်ယက်တွင် တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ လူသားမျိုးစိတ်တိုင်း၏ အစာအာဟာရတန်ဖိုးအဆင့် (Human Trophic Level) ကို မျိုးစိတ်အလိုက် အချိုးအစားချ၍ တွက်ချက်ခဲ့ဖူးသည်။ ၎င်း၏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း ရလဒ်မှာ လူသားအားလုံး၏ အစာအာဟာရတန်ဖိုး ပျမ်းမျှအဆင့်မှာ '''၂.၂၁''' ရှိပြီး၊ '''၂.၀၄''' ([[ဘူရွန်ဒီနိုင်ငံ|ဘူရွန်ဒီ]]နိုင်ငံ၊ အပင် အခြေခံစားသုံးမှု ၉၆.၇%)နှင့် '''၂.၅၇''' ([[အိုက်စလန်နိုင်ငံ|အိုက်စလန်]]နိုင်ငံ၊ အသား/ငါး-၅၀% နှင့် အပင်-၅၀%) အကြား အမျိုးမျိုးရှိသည်ဟု သိရသည်။ ဤတန်ဖိုးများသည် အန်ချိုဗီ ငါး (သို့) [[ဝက်]] ကဲ့သို့ ထိပ်တန်းသားရဲ မဟုတ်သည့် တိရစ္ဆာန်များနှင့်သာ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။<ref name="BonhommeauDubroca2013"/> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Miki Ben-Dol နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက လူသားများ၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အစာအာဟာရတန်ဖိုးအဆင့် အမျိုးမျိုးအား တိရစ္ဆာန်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ခဲ့ကြသည်။ အစာအိမ် အချဉ်ဓာတ်တိုင်းတာသကဲ့သို့ ကိရိယာကိုအသုံးပြု၍ တိုင်းတာမှုအမျိုးမျိုးကိုပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ရလဒ်ထုတ်ပြန်မှုမှာ လူသားများသည် တစ်ချိန်က ၎င်းတို့၏ အဓိကအစားအစာဖြစ်ခဲ့သော ကြီးမားသည့် တိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်းကိုတုံ့ပြန်သည့် အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏အစာများကို ကွဲပြားသွားစေခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref name="Ben-Dol2021">{{Cite journal|title=The evolution of the human trophic level during the Pleistocene|journal=[[:en:American Journal of Physical Anthropology|American Journal of Physical Anthropology]]|year=2021|volume=175|pages=27–56|doi=10.1002/ajpa.24247|pmid=33675083}}</ref> == လူသားများနှင့် ဆက်ဆံရေး == [[ဖိုင်:37-svaghi,_caccia,Taccuino_Sanitatis,_Casanatense_4182..jpg|thumb| ဤ ၁၄ ရာစု ပြင်သစ်ခွေး သရုပ်ဖော်ပုံတွင်ပါသကဲ့သို့ ခွေးများကို ရာစုနှစ်များစွာ အသုံးပြုခဲ့သည်။]] === အမဲလိုက်ခြင်း === လူသားများသည် နောက်ပိုင်းကာလများတွင် [[ခွေး|အိမ်မွေးခွေးများ]]အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသော ဝံပုလွေနှင့်သဏ္ဌာန်တူသည့် ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များအား နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀၀ မျှ အသုံးပြု၍ အမဲလိုက်ခြင်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှသည် ခေတ်သစ် လူသားများအား [[နဏ္ဍသဲ]]ကို အနိုင်ရစေရန် ကူညီပေးခဲ့လိမ့်မည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/science/2015/mar/01/hunting-with-wolves-humans-conquered-the-world-neanderthal-evolution|title=How hunting with wolves helped humans outsmart the Neanderthals|accessdate=15 October 2021|archivedate=15 July 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210715235909/https://www.theguardian.com/science/2015/mar/01/hunting-with-wolves-humans-conquered-the-world-neanderthal-evolution}}</ref><ref name="Shipman 2015">{{cite book|last=Shipman|first=Pat|title=The invaders : how humans and their dogs drove Neanderthals to extinction|url=https://archive.org/details/invadershowhuman0000ship|publisher=Harvard University Press|year=2015|isbn=978-0-674-73676-4|oclc=893897294}}</ref> လူသားများသည် ခွေးများကို သားကောင်နေရာ ညွှန်ပြပေးရန် (သို့) ရရှိသည့် သားကောင်များကို ရှာဖွေရန်၊ ယူဆောင်ပေးရန်အတွက် အမဲလိုက်သော ခွေးများအဖြစ် ယနေ့တိုင် မွေးမြူ၍ အသုံးပြုပြီး အမဲလိုက်နေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/pets/essentials/seven-types-of-dog/|title=The 7 categories of dog|publisher=[[:en:The Daily Telegraph|The Daily Telegraph]]|accessdate=15 October 2021|archivedate=26 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210426230315/https://www.telegraph.co.uk/pets/essentials/seven-types-of-dog/}}</ref> [[ဝန်လူငှက်|လင်းယုန်များ]]နှင့် [[ဖယ်(လ်)ကင်သိမ်း|သိမ်းငှက်များ]]ကဲ့သို့ ဝေဟင် ထိပ်တန်းသားရဲများကိုလည်း ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ အမဲလိုက်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။<ref>{{Cite web|title=History of Falconry|url=http://www.thefalconrycentre.co.uk/bird-info/conservation/nocturnal-raptors/history-falconry/|publisher=The Falconry Centre|accessdate=15 October 2021|archivedate=29 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160529023926/http://thefalconrycentre.co.uk/bird-info/conservation/nocturnal-raptors/history-falconry/}}</ref> === ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ ခရီးသွားလုပ်ငန်း === [[ဖိုင်:Tiger_shark_size.svg|left|thumb| ကျားငါးမန်းများသည် လူကြိုက်များသော ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှု ခရီးသွားလုပ်ငန်း၏ ကဏ္ဍတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို ဆွဲဆောင်ရန် အသုံးပြုသော အစာကျွေးမွေးမှု များကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဂေဟစနစ်များကို ထိခိုက်လာနိုင်စေသည်။]] ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှု ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေးဆိုင်ရာဆွဲဆောင်ရာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ထိပ်တန်းသားရဲများအပေါ်သို့ မှီခိုကြရသည်။<ref name="HammerschlagGallagher2012" /><ref name="Macdonald 2017">{{Cite journal|title=Conservation potential of apex predator tourism|journal=Biological Conservation|volume=215|year=2017|doi=10.1016/j.biocon.2017.07.013|pages=132–141}}</ref> အကျိုးဆက်အားဖြင့် ခရီးသွားဧည့်သည်များသည် ဂေဟစနစ်ကိုဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်လေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆင်ပြေစွာလည်ပတ်နိုင်သော နေရာများသို့ သားကောင်များကိုဆွဲဆောင်ရန် အစားအစာများပေးခြင်း<ref name="HammerschlagGallagher2012" /> ကဲ့သို့သော ကိစ္စများသည် သားကောင် အရေအတွက်နှင့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ဂေဟစနစ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်။<ref name="HammerschlagGallagher2012" /> ထို့ကြောင့် ကျားငါးမန်း ကဲ့သို့ မျိုးစိတ်များအား နေရာချထားခြင်းသည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို ပင်ကိုသက်သေအထောက်အထားများဖြင့် ကောင်းစွာမသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။<ref name="HammerschlagGallagher2012">{{Cite journal|title=Don't bite the hand that feeds: assessing ecological impacts of provisioning ecotourism on an apex marine predator|journal=Functional Ecology|volume=26|issue=3|year=2012|pages=567–576|doi=10.1111/j.1365-2435.2012.01973.x}}</ref> အခြားထိခိုက်ခံခဲ့ရသော ထိပ်တန်းသားရဲများတွင် [[ကြောင်ကြီးမျိုး]]စုများနှင့် [[မိကျောင်း]]များပါဝင်သည်။<ref name="Macdonald 20172">{{cite journal|last1=Macdonald|last6=Hammerschlag|doi=10.1016/j.biocon.2017.07.013|year=2017|volume=215|journal=Biological Conservation|title=Conservation potential of apex predator tourism|first6=Neil|first5=David S.|first1=Catherine|last5=Shiffman|first4=Juerg|last4=Brunnschweiler|first3=Adam|last3=Barnett|first2=Austin J.|last2=Gallagher|pages=132–141}}</ref>{{Clear}} === တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခြင်း === [[ဖိုင်:Lynx_Lynx_(10597310204).jpg|thumb| [[ကြောင်မြီးတို|လျင့်ဇ် ကြောင်မြီးတို]]ကဲ့သို့သော သားရဲများအား ပြန်လည် ရှင်သန်ကျက်စားစေခြင်းသည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး လုပ်ကိုင်နေသူများအတွက် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော်လည်း တောင်သူများကိုမူ ထိတ်လန့်မှု ဖြစ်စေသည်။]] ဗြိတိသျှကျွန်းစုကဲ့သို့ လူဦးရေထူထပ်သော ဒေသများတွင် ဝံပုလွေ၊ ဝက်ဝံ၊ wolverine နှင့် lynx ကဲ့သို့သော ကြီးမားသည့် ဒေသရင်း သားရဲများမှာ ဒေသန္တရမျိုးသုဉ်းခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ ဒရယ်ကဲ့သို့ အပင်စား တိရစ္ဆာန် ကောင်ရေများကို နှစ်ဆခန့်တိုးပွားစေခဲ့သည်။<ref name="Jones2015">{{cite web|last1=Jones|first1=Lucy|title=The rewilding plan that would return Britain to nature|url=https://www.bbc.co.uk/earth/story/20150604-can-we-make-britain-wild-again|publisher=BBC|access-date=6 June 2018|quote=wolves, bears and lynx roamed the land. ... Humans chopped down the trees to make space for farms, and hunted the large animals to extinction, leaving plant-eaters to decimate the country's flora. Britain is now one of the few countries in the world that doesn't have top predators.|accessdate=15 October 2021|archivedate=8 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308054020/http://www.bbc.co.uk/earth/story/20150604-can-we-make-britain-wild-again}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်၌ ပြုလုပ်ခဲ့သော အစီအစဉ်များဖြစ်သည့် [[ကြောင်မြီးတို|Lynx]] များနေထိုင်ကျက်စားစေရန် ပြန်လည်မိတ်ဆက်ခြင်းကို အင်္ဂလန်၏ နော့ဖော့ခ်၊ ကမ့်ဘရီရာ နှင့် နော်သန့်ဘာလန်း တို့တွင်လည်းကောင်း၊ စကော့တလန်တွင် အဘ္ဘာဒင်းရှီးရားတွင်လည်းကောင်း တောရိုင်းသဘာဝ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခြင်း လှုပ်ရှားမှု အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Lister20152">{{cite news|title=Bring on a few more apex predators|url=https://www.telegraph.co.uk/news/earth/environment/conservation/11566555/Bring-on-a-few-more-apex-predators.html|access-date=14 March 2018|work=[[:en:The Daily Telegraph|The Daily Telegraph]]|date=28 April 2015|first=Paul|last=Lister|accessdate=15 October 2021|archivedate=6 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211006051557/https://www.telegraph.co.uk/news/earth/environment/conservation/11566555/Bring-on-a-few-more-apex-predators.html}}</ref> သားရဲကြီးများအား ပြန်လည်ကျက်စားစေခြင်းကို အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းရင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမှာ လယ်သမားများသည် သူတို့မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များအတွက် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှုပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Lister20152" /> Paul Lister ကဲ့သို့သော ထိန်းသိမ်းရေးသမားများက ဝံပုလွေနှင့် ဝက်ဝံများအား သီးသန့်နယ်မြေများပေါ်တွင် ခြံခတ်၍ စီမံထားသောနယ်မြေဒေသတွင် ခွင့်ပြုပေးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="Lister20152" /> == မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist|2}}   == ပြင်ပလင့်များ == [https://www.ibiology.org/ecology/apex-predators/ ထိပ်တန်းသားရဲများ၏ ဂေဟစနစ် ပုံမှန်လည်ပတ်စေသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028175148/https://www.ibiology.org/ecology/apex-predators/ |date=28 October 2021 }} ။ James Estes (UC Santa Cruz) {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ထိပ်တန်းသားရဲတိရစ္ဆာန်များ| ]] [[ကဏ္ဍ:ဂေဟဗေဒ]] i0vk6yfq0wei2b965d5pl2wohx5fnd7 0 221559 1060082 953170 2026-10-25T10:53:24Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060082 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ကိုရာဖတ် ခေါ့ဖန် | image =Nanon Korapat Kirdpan at GMMTV's 2024 Up&Above Part 2 event, 23 April 2024.png | native_name = กรภัทร์ เกิดพันธุ์ | native_name_lang = tha | birth_date = {{Birth date and age|2000|12|18|df=yes}} | birth_place = [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ ထိုင်းနိုင်ငံ | nationality = ထိုင်း | alma_mater = [[:en:Srinakharinwirot University|Srinakharinwirot University]]<nowiki>]]</nowiki> | other_names = Nanon | mother = Poonsuk Kirdpan | father = Khunakorn Kirdpan | relatives = Pitchaporn Kirdpan (sister) | height = {{height|ft=6|in=0}} | occupation = {{Hlist | Actor | singer | MC | youtuber}} | years_active = 2013–present | agent = [[GMMTV]] | known_for = {{plainlist| * Pran in ''[[Bad Buddy Series]]'' * S in ''[[Senior Secret Love|Senior Secret Love: My Lil Boy]]'' * Pang in ''[[The Gifted (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|The Gifted]]'' * Traffic in ''[[ဘလက်လစ်တ် (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|Blacklist]]'' | website = }} }} '''နာနွန်''' ({{lang-en|Nanon}}; {{lang-th|นนน}}) ဟု လူသိများသည့် '''ကိုရာဖတ် ခေါ့ဖန်''' ({{lang-en|Korapat Kirdpan}}; {{lang-th|กรภัทร์ เกิดพันธุ์}}, {{rtgs|''Koraphat Koetphan''}}; ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ဖွား) သည် ထိုင်းသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ''[[Senior Secret Love]]'' (၂၀၁၆)၊<ref>{{cite web|url=https://www.dek-d.com/board/view/3615483/|title=ตกหลุมรัก'นนน กรภัทร์ เกิดพันธุ์' พระเอกSecret Love ตอน My Lil Boy|work=Dek-D|date=9 March 2016|accessdate=19 October 2017|language=th}}</ref><ref>{{cite web|url=https://men.kapook.com/view141236.html|title=ทำความรู้จัก นนน กรภัทร์ หนุ่มน้อยหน้าใส จากซีรีส์ รุ่นพี่ Secret Love|work=Kapook|date=9 February 2016|accessdate=19 October 2017|language=th}}</ref><ref>{{cite web|url=https://picpost.postjung.com/294768.html|title=นนน กรภัทร์ นักแสดงดาวรุ่งน้องใหม่_ซีรีส์เรื่องแรก รุ่นพี่ Secret Love คือดีเลย|work=picpost|date=|accessdate=19 October 2017|language=}}</ref> ''[[My Dear Loser]]'' (၂၀၁၇)၊ ''[[The Gifted (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|The Gifted]]'' (၂၀၁၈)၊ ''[[ဘလက်လစ်တ် (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|Blacklist]]'' (၂၀၁၉)၊ ''[[ဘယ်လှည့်ညာလှည့် (၂၀၂၀ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|Turn Left Turn Right]]'' (၂၀၂၀) တို့မှတစ်ဆင့် နာမည်ရလာခဲ့သည်။၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် [[Ohm Pawat]] နှင့်အတူ ''[[Bad Buddy Series]]'' ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ကိုရာဖတ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ မိဘများမှာ သရုပ်ဆောင် Khunakorn Kirdpan နှင့် Poonsuk Kirdpan တို့ဖြစ်သည်။ Pitchaporn Kirdpan ဟူသော နှမတစ်ဦးရှိသည်။ အမတယကုလကျောင်းမှအထက်တန်းအောင်ပြီး လက်ရှိတွင် [[:en:Srinakharinwirot University|သီရိနခဝိရောတတက္ကသိုလ်]]၌ သရုပ်ဆောင် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးမှုပညာကို လေ့လာလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://siamoops.com/นนนดีใจ-เตรียมเป็นเฟร/|title="นนน"ดีใจ..เตรียมเป็นเฟรชชี่ หลังสอบติด มศว.|work=Siamoops|date=21 February 2019|accessdate=11 May 2019|language=th|archivedate=28 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190228202842/http://siamoops.com/%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%99%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B9%83%E0%B8%88-%E0%B9%80%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A1%E0%B9%80%E0%B8%9B%E0%B9%87%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9F%E0%B8%A3/}}</ref> == ဆောင်ရွက်ချက် == ကိုရာဖတ်သည် အသက်သုံးနှစ်အရွယ်ကပင် ရုပ်သံကြော်ငြာများတွင် ပါဝင်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ''[[:en:Hormones: The Series|Hormones 2]]'' ၌ ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပွဲဦးထွက် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ''[[:en:Ugly Duckling (TV series)#Don't|Ugly Duckling Series: Don't]]'' နှင့် ''[[:en:Love Flight|Love Flight]]'' တို့၌ ဇာတ်ပို့အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ Kanyawee Songmuang နှင့် တွဲဖက်၍ ''[[Senior Secret Love]]: My Lil Boy & My Lil Boy 2'' (၂၀၁၆) တွင်လည်းကောင်း၊ ''[[My Dear Loser|My Dear Loser: Edge of 17]]'' (၂၀၁၇) တွင်လည်းကောင်း၊ ''[[The Gifted (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|The Gifted]]'' (၂၀၁၈) တွင်လည်းကောင်း၊ [[The Gifted: Graduation]] '' (၂၀၂၀) တွင်လည်းကောင်း အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.thairath.co.th/content/580402|title='นนน' พระเอกน้องใหม่ แอบชอบ 'พลอยชมพู'อ่านข่าวต่อได้ที่|work=Thairath|date=19 February 2016|accessdate=19 October 2017|language=th}}</ref><ref>{{cite web|url=https://teen.mthai.com/the_boy/123207.html|title=หนุ่มหล่อหน้าใส นนน กรภัทร์ หรือ มังกะยอชวา ซีรีส์ ตำนานสมเด็จพระนเรศวรมหาราช|work=Mthai|date=31 January 2017|accessdate=19 October 2017|language=th|archivedate=17 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201217091534/https://teen.mthai.com/the_boy/123207.html}}</ref><ref>{{cite web|url=https://campus.campus-star.com/variety/8217.html|title=ทำความรู้จัก!! นนน พระเอกวัยใส จากซีรีย์ รุ่นพี่|work=Campus-star|date=|accessdate=19 October 2017|language=th|archive-date=4 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204150419/https://campus.campus-star.com/variety/8217.html}}</ref> ၂၀၂၁ အောက်တိုဘာ၌ GMM25 က ထုတ်လွှင့်သည့် သူ၏ ပထမဆုံး BL ဇာတ်လမ်းတွဲ ''[[Bad Buddy Series]]'' တွင် အဓိကဇာတ်ကောင် ပန်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်ရှင်=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Notes |- ! rowspan="1" align="center" | 2015 |''[[:en:SPL II: A Time for Consequences|SPL II: A Time for Consequences]]'' | Victim | rowspan="2" | Supporting role |- ! rowspan="1" align="center" | 2016 | ''[[:en:Little Bug Dream|Little Big Dream]]'' | Phum |- ! rowspan="1" align="center" | 2021 |''Bookworm Beauty <small>(Mỹ Nhân Thần Sách)</small>'' | Dinh Quan | Vietnamese & Thai co-production film |- ! rowspan="1" align="center" |2022 |''SLR'' |Dan | rowspan="2" |Main role |- ! rowspan="1" align="center" |2023 |''[[:en:My Precious (film)|My Precious]]'' |Tong |} ===ရုပ်သံ=== * 2017 ''Ra Rerng Fai (2017)'' ([[:th:บุษกร วงศ์พัวพันธ์|City Zhen Ken]]/[[:en:Channel 3 (Thailand)|3HD33]]) as Chacrit (Guest) * 2021 ''Remember You (2021)'' ([[:en:TrueVisions|True CJ Creations]]/[[:en:True Asian More|True Asian More]], [[:en:True4U|True4U]]) as Charus Paibudsakun * 2021 ''Sud Rai Sud Ruk'' ([[:en:Boyd Kosiyabong|Good Deal]]/[[:en:Channel 3 (Thailand)|3HD33]]) as Thin Phanidkidchaitham (chird) ===ဇာတ်လမ်းတွဲ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role ! class="unsortable" | Notes |- ! rowspan="1" align="center" | 2013 | ''E-Sa Raweechuangchoti (The Actress)'' | Cleaning boy | Guest role (Ep. 16) |- ! rowspan="1" align="center" | 2014 | ''Hormones The Series Season 2'' | M (Oil's brother) | Guest (Ep.10) |- ! rowspan="4" align="center" | 2015 | ''Ugly Duckling Series: Don't'' | Plawan | Supporting |- | ''Hormones 3 The Final Season'' | M (Oil's brother) | Guest role (Ep. 11, 13) |- | ''Wonder Teacher'' | Book | Main role |- | ''Love Flight'' | Ah Pat | Supporting role |- ! rowspan="2" align="center" | 2016 | ''[[Senior Secret Love|Senior Secret Love: My Lil Boy]]'' | S | rowspan="3" | Main role |- |''[[Senior Secret Love|Senior Secret Love: My Lil Boy 2]]'' | S |- ! rowspan="5" align="center" | 2017 | ''The Legend of King Naresuan: The Series'' | Mingyi Swa|Prince Mingyi Swa |- | ''Ra Rerng Fai'' | Chacrit | Guest role |- | ''[[My Dear Loser|My Dear Loser: Edge of 17]]'' | Oh | Main role |- | ''Ways To Protect Relationship'' | Jay | Main role (Ep.3) |- | ''[[My Dear Loser|My Dear Loser: Happy Ever After]]'' | Oh | Guest role (Ep. 8, 10, 12) |- ! rowspan="2" align="center" | 2018 | ''YOUniverse'' | Knight | rowspan="6" | Main role |- | ''The Gifted'' | "Pang" Pawaret Sermrittirong |- ! rowspan="1" align="center" | 2019 | ''Blacklist'' | Traffic |- ! rowspan="3" align="center" | 2020 | ''[[ဘယ်လှည့်ညာလှည့် (၂၀၂၀ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|ဘယ်လှည့်ညာလှည့်]]'' | Tai |- | ''[[The Gifted: Graduation]]'' | "Pang" Pawaret Sermrittirong |- | ''The Leaked'' | Tor |- ! rowspan="4" align="center" | 2021 | ''Remember You'' | Charas | Guest role (Ep. 6-7) |- | ''Sud Rai Sud Ruk'' | Thin Phanidkidchaitham (Child) | Guest |- | ''[[Bad Buddy]]'' | "Pran" Parakul Siridechawat | rowspan="2" | Main role |- | ''55:15 Never Too Late'' | San |- ! align="center" | 2022 |''Vice Versa'' | Tun | Guest role |- ! rowspan="5" | 2023 | ''UMG (Unidentified Mysterious Girlfriend)'' | Mew | rowspan="2" | Main role |- | ''Midnight Series: Dirty Laundry'' | Night |- | ''Midnight Museum'' | Ton/The One/Dome | Guest (Ep. 5-7, 10) |- | ''The Jungle'' | Nannam/Nanfah | rowspan="5" | Main role |- | ''[[Our Skyy|Our Skyy 2]]'' | "Pran" Parakul Siridechawat |- ! 2024 | ''My Precious The Series'' | Tong |- ! 2025 | ''I Love "A Lot Of" You'' | Sun |- ! TBA | ''Scarlet Heart Thailand'' | Chao Saen Thep |} === တေးသရုပ်ဖော် === {| class="wikitable" |- ! Year ! Title ! Artist ! Role ! {{abbr|Ref.|Reference}} |- ! rowspan="3" | 2017 | ''กว่าจะรู้ใจตัวเอง<br /><small>Gwah Ja Roo Jai Tua Eng</small>'' | Himself | S | <ref name="gwahjaroojaituaeng">{{cite web |title=กว่าจะรู้ใจตัวเอง (Ost.รุ่นพี่ Secret Love ตอน My Lil Boy 2 "น้องม.4 พี่ปี1") - นนน กรภัทร์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=UC_i8HDZFwI |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMM Grammy]] |date=8 January 2017 |access-date=7 May 2020}}</ref> |- | ''ดีต่อใจ<br /><small>Dee Tau Jai</small>'' | Matung Radubdow | Non | <ref>{{cite web |title=มาตัง : ดีต่อใจ (MUSIC STORY) |url=https://www.youtube.com/watch?v=KmbvrAIev4I |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMM Grammy]] |date=24 February 2017 |access-date=7 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=มาตัง - ดีต่อใจ【OFFICIAL MV】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FTdIdGJq8OA |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMM Grammy]] |date=28 February 2017 |access-date=7 May 2020}}</ref> |- | ''ออกตัว<br /><small>Auk Tua</small>'' | Lipta | Oh | <ref>{{cite web |title=ออกตัว Ost.My Dear Loser รักไม่เอาถ่าน - ลิปตา |url=https://www.youtube.com/watch?v=2Td3rnjRDTA |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMM Grammy]] |date=4 July 2017 |access-date=7 May 2020}}</ref> |- ! 2018 |''YOUniverse (จักรวาลเธอ)<br /><small>YOUniverse (Juk Ka Wan Tur)</small>'' | Himself | Knight | <ref name="youniverse">{{cite web |title=YOUniverse (จักรวาลเธอ) - นนน กรภัทร์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=rVN62lVEOxU |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMMTV|GMMTV Records]] |date=4 May 2018 |access-date=7 May 2020}}</ref> |- ! rowspan="2" |2019 |''YOUniverse (จักรวาลเธอ) - Special Version'' |Himself |Knight | |- | ''ทำตัวไม่ถูก<br /><small>Thamtua Mai Thuk</small>'' | Chino Atipat | Junior | <ref>{{cite web |title=【SHORT FILM】ทำตัวไม่ถูก - ชีโน่ อธิภัทร |url=https://www.youtube.com/watch?v=lLh8qYaDj9c |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMM Grammy]] |date=24 June 2019 |access-date=7 May 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=ทำตัวไม่ถูก - ชีโน่ อธิภัทร【OFFICIAL MV】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6Lj_w7dH1kE |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMM Grammy]] |date=28 June 2019 |access-date=7 May 2020}}</ref> |- ! rowspan="4" | 2020 | ''มาร์ชศรีนครินทร (Srinakharin March)'' | [[:en:Saranyu Winaipanit|Saranyu Winaipanit]] | Student | <ref>{{cite web|title=[Official MV] มาร์ชศรีนครินทร|url=https://www.facebook.com/watch/?v=2818444518475817|website=[[Facebook]]|publisher=[[:en:Srinakharinwirot University|PRswu]]|date=12 November 2020|access-date=2 May 2021}}</ref> |- | ''ใจโทรมๆ (2020)<br /><small>Chai Som Som (2020)</small>'' | [[:en:Thaitanium|KH.SD Thaitanium]] | Boy at a bar | <ref>{{cite web |title=ใจโทรมๆ (2020) {{!}} KH.SD Thaitanium 【Official MV】 |url=https://www.youtube.com/watch?v=8I5bOjaSxF4 |website=[[YouTube]] |publisher=Sanamluang Music |date=13 November 2020 |access-date=2 May 2021}}</ref> |- |''เปลี่ยนคะแนนเป็นแฟนได้ไหม (Love Score)'' |SIZZY |Himself | |- |''มองกี่ทีก็น่ารัก (Cute Cute)'' |Himself |Himself | |- ! rowspan="5" | 2021 | ''สวัสดีความรัก (Glad To See You)<br /><small>Sawatdi Khwam Rak</small>'' | Sandy Yanisa | Senior | <ref>{{cite web |title=Sandy Yanisa - สวัสดีความรัก [Glad to see you] l OFFICIAL MV |url=https://www.youtube.com/watch?v=7tS0ka5XabU |website=[[YouTube]] |publisher=Soloist Channel |date=20 January 2021 |access-date=2 May 2021}}</ref> |- | ''แลกมาด้วยความโง่<br /><small>Laek Ma Duai Khwamngo</small>'' | Boy Peacemaker | Non | <ref>{{cite web |title=แลกมาด้วยความโง่ - BOY PEACEMAKER「Official MV」 l OFFICIAL MV |url=https://www.youtube.com/watch?v=P-pQHp0vmg0 |website=[[YouTube]] |publisher=Soloist Channel |date=29 January 2021 |access-date=2 May 2021}}</ref> |- |''จักรวาลที่ฉันต้องการมีแค่เธอ (My Universe is You)'' |Himself |Film shop owner | |- | ''แค่เพื่อนมั้ง (Just Friend?)<br /><small>Khae Phuean Mang</small>'' | Himself | Pran | <ref name="justfriend">{{cite web |title=แค่เพื่อนมั้ง (Just Friend?) Ost.แค่เพื่อนครับเพื่อน BAD BUDDY SERIES - NANON KORAPAT |url=https://www.youtube.com/watch?v=bGsQLF2b3y4 |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMMTV|GMMTV Records]] |date=22 October 2021 |access-date=23 October 2021}}</ref> |- | ''จะไม่บอกใครละกันว่าเธอชอบฉันก่อน (Secret)<br /><small>Cha Mai Bok Khrai La Kan Wa Thoe Chop Chan Kon</small>'' | Kacha Nontanun | Pran | <ref>{{cite AV media|title=จะไม่บอกใครละกันว่าเธอชอบฉันก่อน (SECRET) Ost.แค่เพื่อนครับเพื่อน BAD BUDDY SERIES - Kacha Nontanun|url=https://www.youtube.com/watch?v=0eynE-0mC9Y|via=YouTube|publisher=GMMTV Records|access-date=9 December 2021}}</ref> |- ! rowspan="4" | 2022 | ''เพลงที่เพิ่งเขียนจบ (Our Song)<br /><small>Pleng Tee Peung Khean Jhob</small>'' | Himself | Pran | <ref name="GMMTV Records">{{cite web |title=เพลงที่เพิ่งเขียนจบ (OUR SONG) Ost.แค่เพื่อนครับเพื่อน BAD BUDDY SERIES - NANON KORAPAT |url=https://www.youtube.com/watch?v=WoiUDjrz5po |website=[[YouTube]] |publisher=[[GMMTV|GMMTV Records]] |date=14 January 2022 |access-date=14 January 2022}}</ref> |- |''กราวกีฬาใหม่ (The Spirit of Sport)'' |Himself |Coach | |- |''Bad Boy'' |Himself |Friend of music owner | |- |''สิ่งมหัศจรรย์ที่ไม่มีรูปแบบ (Unidentified Wonder)'' |Himself |Actor on set | |} == တေးသံသွင်း == ===Songs=== {| class="wikitable" ! Year ! Title ! Label ! {{abbr|Ref.|Reference}} |- | 2016 | ''พ่อจะอยู่ในใจเสมอ (Various artists)<br><small>Pho Ja Yu Nai Jai Samoe</small>'' | TalalaTV | <ref>{{cite web |title=พ่อจะอยู่ในใจเสมอ - รวมศิลปิน [Official MV] |url=https://www.youtube.com/watch?v=IpbWbF4cW_M |website=YouTube |publisher=TalalaTV |date=29 November 2016 |accessdate=7 May 2020}}</ref> |- | 2017 | ''กว่าจะรู้ใจตัวเอง<br><small>Gwah Ja Roo Jai Tua Eng</small>'' | GMMTV Records |<ref name="gwahjaroojaituaeng" /> |- | 2018 | ''YOUniverse (จักรวาลเธอ)<br><small>YOUniverse (Juk Ka Wan Tur)</small>'' | GMMTV Records | <ref name="youniverse" /> |- | 2019 | ''YOUniverse (จักรวาลเธอ) - Special Version<br><small>YOUniverse (Jak Ka Wan Tur) - Special Version</small>'' | GMMTV Records | <ref>{{cite web |title=YOUniverse (จักรวาลเธอ) - นนน กรภัทร์ (Special Version) |url=https://www.youtube.com/watch?v=dMXbRpGBkco |website=YouTube |publisher=[[:en:GMMTV|GMMTV Records]] |date=9 July 2019 |accessdate=7 May 2020}}</ref> |- | rowspan="2" | 2020 | ''เปลี่ยนคะแนนเป็นแฟนได้ไหม (Love Score)<br><small>Plain Ka Nan Pen Fan Dai Mai</small>''<br><small>(together with [[:en:Sizzy|SIZZY]])</small> | GMMTV Records | <ref>{{cite web |title=เปลี่ยนคะแนนเป็นแฟนได้ไหม (Love Score) - SIZZY x NANON [Official Music Video] |url=https://www.youtube.com/watch?v=2Ds5B9jzk1A |website=YouTube |publisher=[[:en:GMMTV|GMMTV Records]] |date=5 August 2020 |accessdate=8 August 2020}}</ref> |- | ''มองกี่ทีก็น่ารัก (Cute Cute)<br><small>Mong Kee Tee Kor Na Ruk</small>'' | GMMTV Records | <ref>{{cite web |title=มองกี่ทีก็น่ารัก (Cute Cute) - นนน กรภัทร์ |url=https://www.youtube.com/watch?v=DUmCj6QuMaM |website=YouTube |publisher=GMMTV Records |date=19 November 2020 |accessdate=2 May 2021}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 | ''จักรวาลที่ฉันต้องการมีแค่เธอ (My Universe is You) <br><small>Jak Gra Wan Tee Chan Tong Gan Mee Kae Tur</small>'' | GMMTV Records | <ref>{{cite web |title=จักรวาลที่ฉันต้องการมีแค่เธอ (My Universe is You) - NANON KORAPAT {{!}} BOYS DON'T CRY |url=https://www.youtube.com/watch?v=ytrC821YSIc |website=YouTube |publisher=GMMTV Records |date=6 July 2021 |accessdate=23 October 2021}}</ref> |- | ''แค่เพื่อนมั้ง (Just Friend?)<br><small>Kae Peuan Mang</small>'' | GMMTV Records | <ref name="justfriend" /> |- |} === MC === ==== Television ==== * '''20''' : On Air ====Online ==== * '''20''' : On Air YouTube:Korapat Kirdpan ID == ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |+Key | {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | Indicates non-competitive categories |} {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" style="width:1em;"| Year ! scope="col" style="width:35em;" | Award ! scope="col" style="width:40em;" | Category ! scope="col" style="width:25em;"| Nominated work ! scope="col" style="width:5em;"| Result ! scope="col" style="width:1em;"class="unsortable"| {{Abbr|Ref.|References}} |- ! 2016 | Jewel of Thailand Award | Outstanding Entertainment Person {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title="นนน-ไวท์" สุดภูมิใจ รับรางวัล "เพชรแผ่นดินไทย" รางวัลแรกในชีวิต!!! |url=https://www.gmm-tv.com/news/714/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=23 October 2021 |language=Thai}}</ref> |- ! rowspan="3" | 2017 | World Top Award | Person of the Year {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title="คริส-สิงโต-นนน" ปลื้ม รับรางวัล "บุคคลสำคัญแห่งปี World Top Award" ครั้งที่ 2 |url=https://www.gmm-tv.com/news/902/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=23 October 2021 |language=Thai}}</ref> |- | [[:en:Maya Awards (Thailand)|Maya Awards]] | Male Rising Star | ''[[Senior Secret Love]]'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |title=หมวด O รางวัลดาวรุ่งชาย ขวัญใจมหาชน |url=https://www.facebook.com/mayachannelpage/posts/770523806438456/ |website=gfacebookcom |publisher=MAYA CHANNEL |date=18 April 2021 |access-date=23 October 2021 |language=Thai}}</ref> |- | Rattanakosin Active Citizen Award | Role Model Artists & Actors {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title="นนน-แอมป์-เต" ภูมิใจ!!! รับรางวัล "คนดีรัตนโกสินทร์" สาขา "บุคคลต้นแบบศิลปิน-นักแสดงดีเด่น" |url=https://www.gmm-tv.com/news/1181/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=23 October 2021 |language=Thai}}</ref> |- ! rowspan="2" | 2018 | Buddha-anusorn Award | Role Model of Buddhism Preservation {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title="เต-นนน" สุดปลื้ม!!! รับรางวัล "พุทธอนุสรณ์" ครั้งที่ 4 ปี 2561 |url=https://www.gmm-tv.com/news/1247/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=23 October 2021 |language=Thai}}</ref> |- | Golden Scales Award | Outstanding Public Welfare Person of The Year {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1068432933604679681|title=ยินดีด้วยนะคะ "นนน-กรภัทร์" รับรางวัล "ตาชั่งทอง" บุคคลสงเคราะห์ดีเด่นแห่งปี ประจำปี 2561|date=28 May 2025}}</ref> |- ! rowspan="2" | 2019 | 24th [[:en:Asian Television Awards|Asian Television Awards]] | Best Actor in a Leading Role | ''[[The Gifted (Thai TV series)|The Gifted]]'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url=https://www.asiantvawards.com/nominees/2019-nominees |title=2019 Nomineess |website=asiantvawards.com |publisher=Asian Television Awards |access-date=23 October 2021}}</ref> |- | Thailand Master Youth | Artists, Performers, Singers & Entertainers {{dagger|alt=Indicates non-competitive categories}} | ''{{N/A}}'' | {{won}} | <ref>{{cite web |title="นนน-โอม" ภูมิใจ!!! รับรางวัล "เยาวชนต้นแบบ" สาขา "ศิลปิน ดารา นักร้อง และนักแสดง" ในงาน "Thailand Master Youth 2019" |url=https://www.gmm-tv.com/news/1773/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=23 October 2021 |language=Thai}}</ref> |- ! rowspan="5" |2021 | 1st Siam Series Awards | Popular Actor | ''[[The Gifted: Graduation]]'' | {{won}} | |- | [[:en:Asian Academy Creative Awards|Asian Academy Creative Awards]] | Best Actor in a Leading Role (Thailand) | ''[[The Gifted: Graduation]]'' | {{won}} | <ref>{{cite web |url=https://25j12o2yh5jz386f6x10j2nd-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2021/10/List-of-NW21-_-Categories_Finale-for-Release-30.09updated0310.pdf |title=AAA National Winners 2021 Full List |publisher=Asian Academy Creative Awards |access-date=23 October 2021 |archive-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004031441/https://25j12o2yh5jz386f6x10j2nd-wpengine.netdna-ssl.com/wp-content/uploads/2021/10/List-of-NW21-_-Categories_Finale-for-Release-30.09updated0310.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | 26th [[:en:Asian Television Awards|Asian Television Awards]] | Best Actor in a Leading Role | ''[[The Gifted: Graduation]]'' | {{nom}} | <ref>{{cite web |url=https://www.asiantvawards.com/nominees/2021-nominees |title=2021 Nomineess |website=asiantvawards.com |publisher=Asian Television Awards |access-date=23 October 2021}}</ref> |- | Kazz Awards | Attractive Young Man of the Year | ''{{N/A}}'' | {{nom}} | |- | PCA 2021 | Best Thai Actor | ''[[Bad Buddy|Bad Buddy Series]]'' | {{win}} | <ref>{{Cite web|last=LR|first=Redacción|date=30 December 2021|title=Premios Cultura Asiática 2021: lista completa de ganadores en Kpop, Kdramas, thai dramas y más|url=https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2021/12/28/pca-2021-lista-completa-de-ganadores-de-los-premios-cultura-asiatica-categoria-kpop-jpop-cpop-doramas-thaidramas-y-actores/|access-date=30 December 2021|website=larepublica.pe|language=es|archive-date=29 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229230215/https://larepublica.pe/cultura-asiatica/2021/12/28/pca-2021-lista-completa-de-ganadores-de-los-premios-cultura-asiatica-categoria-kpop-jpop-cpop-doramas-thaidramas-y-actores/|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="6" |2022 | [[:en:Maya Awards (Thailand)|Maya Awards]] | Song of the Year |''Just friend ? (Bad Buddy series OST)''| ''Just Friend? (Bad Buddy OST)'' | {{nom}} | |- | rowspan="4" |Kazz Awards | Attractive Young Man of the Year | rowspan="4" |''[[Bad Buddy|Bad Buddy Series]]'' | {{won}} | rowspan="4" |<ref>{{Cite web|last=Petshoo|first=Purichaya|date=2022-07-22|title=จัดเต็ม! บรรยากาศฉลองครบรอบ 16 ปี 'KAZZ MAGAZINE' ดารา ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นหลากหลายค่าย ตบเท้าเข้าร่วมแสดงความยินดี และรับรางวัลในงาน "KAZZ Awards 2022"|url=https://kazz-magazine.com/148748-2/|access-date=2022-07-23|website=Kazz Magazine|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723150528/https://kazz-magazine.com/148748-2/|archive-date=23 July 2022|url-status=dead}}</ref> |- | Best Scene <small>with [[Pawat Chittsawangdee]]</small> | {{won}} |- | Best Actor | {{won}} |- | Best Couple <small>with [[Pawat Chittsawangdee]]</small> | {{won}} |- | rowspan="1" |27th [[:en: Asian Television Awards|Asian Television Awards]] | Best Theme Song |''Just friend ? (Bad Buddy series OST)''| ''Just Friend? (Bad Buddy OST)'' | {{won}} | |- ! rowspan="4" |2023 |Japan Expo Thailand Award 2023 |Japan Expo Actor Award | ''{{N/A}}'' | {{won}} |<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=ba1ohYA4rBg |title=JAPAN EXPO THAILAND AWARD 2023 at JAPAN EXPO THAILAND 2023 |date=2023-01-21 |last=JAPAN NAVI |access-date=2024-05-22 |via=YouTube}}</ref> |- |Kazz Awards 2023 |Popular Male Teenage Award | ''{{N/A}}'' | {{won}} |<ref>{{Cite web |last=Petshoo |first=Purichaya |date=2023-05-17 |title=ยิ่งใหญ่จัดเต็ม!! บรรยากาศฉลองครบรอบ 17 ปี ‘KAZZ MAGAZINE’ ดารา ศิลปินขวัญใจวัยรุ่นหลากหลายค่าย ตบเท้าเข้าร่วมแสดงความยินดี และรับรางวัลในงาน “KAZZ Awards 2023” {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/154399-2/ |access-date=2024-05-22 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605042853/https://kazz-magazine.com/154399-2/ |archive-date=5 June 2023 |url-status=dead}}</ref> |- |Eh? Awards by TK Park |From Eh? To Growth | ''{{N/A}}'' | {{won}} |<ref>{{Cite web |title=เอ๊ะ ? Awards by TK Park |url=https://learningfest.tkpark.or.th/program/lf01_eh-awards/ |access-date=2024-05-22 |website=learningfest.tkpark.or.th/ |language=en-US |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913095026/https://learningfest.tkpark.or.th/program/lf01_eh-awards/ }}</ref> |- |Howe Awards 2023 |Howe Shining Male Award 2023 | ''{{N/A}}'' | {{won}} |<ref>{{Cite web |last=admin |date=2023-10-31 |title=Here Are The Winners of HOWE Awards 2023 11th Anniversary |url=https://www.thaiupdate.info/winners-howe-awards-2023/ |access-date=2024-05-22 |website=Thai Update |language=en-US}}</ref> |} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Instagram|nanon_korapat}} * {{IMDb name|9816418}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] e92tj43r9uj7tqe384kp6uqfvzdtmsh 0 253530 1059995 957813 2026-10-24T17:40:23Z ~2026-56800-56 149921 /* */ 1059995 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = သွန်းနေစိုး | image = | alt = | caption = စာရေးဆရာ သွန်းနေစိုး၏ ဓာတ်ပုံ <ref>(https://www.tokyo-np.co.jp/article/212073?ct=main }})</ref> | birth_name = ဦးကျော်၀ဏ္ဏ၊ ဦးသွန်းနေစိုး | birth_date = {{Birth date|1976|09|20}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]] | nationality = ဗမာ | other_names = ဒဿကျော်စွာ | occupation = စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ | parents = ဦးကျော်ရီ၊ ဒေါ်မြင့်ကြည် | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''သွန်းနေစိုး'''<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.tokyo-np.co.jp/article/212073?ct=main }}</ref>သည် စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာနှင့် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာတစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်၀ဏ္ဏ (ခေါ်) ဦးသွန်းနေစိုး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး == စာရေးဆရာ သွန်းနေစိုးကို ၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]] တွင် အဖ တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေကြီး ဦးကျော်ရီ အမိ ဒေါ်မြင့်ကြည်တို့က ဖွားမြင်သည်။ မွေးချင်း ၂ ယောက်တွင် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်။ မိဘပေးသော အမည်ရင်းမှာ မောင်ကျော်၀ဏ္ဏ ဖြစ်သည်။ သူငယ်တန်းမှ ပထမတန်းအထိကို ရန်ကုန်မြို့၊ အမက (၆)၊ ကျောက်တံတားတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ဒုတိယတန်းမှ န၀မတန်းအထိကို အထက (၆)၊ ကျောက်တံတား (စိန်ပေါလ်)ကျောင်း သို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒဿမတန်း (ဆယ်တန်း) ကို အထက (၁) လသာ တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ယူခဲ့ကာ ထိုကျောင်းမှပင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်တထောင်နယ်မြေ (RC1) တွင် ရုက္ခဗေဒဘာသာ အထူးပြုဖြင့် ပထမနှစ်မှ တတိယနှစ်အထိ တက်ရောက်ပညာသင်ယူခဲ့ကာ စတုတ္ထနှစ် (နောက်ဆုံးနှစ်) ကို ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်တွင် သင်ယူခဲ့ပြီး ထိုတက္ကသိုလ်မှပင် သိပ္ပံဘွဲ့ (ရုက္ခဗေဒ အထူးပြု) ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] သို့ သွားရောက်ပြီး CNBC ရုပ်သံဌာနတွင် ရုပ်သံလွှင့်ပညာများသင်ယူလေ့လာခဲ့သလို ထိုကာလ နောက်ပိုင်းကတည်းက ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာပညာနှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းရေးနည်း အတတ်ပညာများကိုလည်း အွန်လိုင်း ပညာသင်ကြားရေးဌာနများမှ လေ့လာသင်ယူခဲ့ပါသည်။ ရုပ်ရှင်ဆိုင်ရာ ဒီပလိုမာနှင့် အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်များအဖြစ် [[ရှောင်းမီ]]မှ ပေးအပ်သော Mobile Film Making ပြီးမြောက်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ကို ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီလတွင်လည်းကောင်း၊ Alison မှပေးအပ်သည့် Advanced Diploma in Film Studies ဒီပလိုမာ လက်မှတ်ကို ၂၀၂၃ ဇွန်လတွင်လည်းကောင်း၊ Screenwriting သင်တန်းပြီးမြောက်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ကို ၂၀၂၃ ဇွန်လတွင်ပင် လည်းကောင်း ရရှိ အောင်မြင်ခဲ့ပါသည်။ == စာပေနယ်သို့ဝင်ရောက်ခြင်း == ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ကာစတွင်ပင် မြှားနတ်မောင်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော အိပ်မက်အမည်ရှိ ဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေနယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်အများအပြားတွင် ကဗျာများ၊ ဝတ္ထုများ၊ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်။ ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ The Hot News ဂျာနယ်တွင်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၄ အထိ နံနက်ခင်းဂျာနယ်တွင်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၃ မှ ၂၀၁၄ အထိ Tomorrow News Journal တွင်လည်းကောင်း အခန်းဆက်နှင့် တပုဒ်ချင်း ဆောင်းပါးများ၊ အက်ဆေးများစွာ ရေးသားခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် The Magic Paper အမည်ရှိ ဂမ္ဘီရဂျာနယ်တစ်စောင်ကို အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ကိုယ်တိုင် ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ == ရုပ်ရှင်နယ်သို့ဝင်ရောက်ခြင်း == ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ နာမည်ကျော်ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သော မောင်မျိုးမင်း (ရင်တွင်းဖြစ်) ထံတွင် ဇာတ်ညွှန်းများရေးသားခြင်းဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပါသည်။ ဒါရိုက်တာ မောင်မျိုးမင်းထံတွင် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာအဖြစ် ရေးသားခဲ့သော ဇာတ်ညွှန်းများအနက် [[မင်းမော်ကွန်း]] နှင့် [[န၀ရတ်]] တို့ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်သော တယောက်တခြမ်းဇာတ်ကား၊ [[ရာဇာနေဝင်း]] နှင့် ပန်းဖြူတို့ ‌ေခါင်းဆောင်ပါဝင်သော တိမ်တိုက်နှင့်စီးနင်းလိုက်ပါကြသူများ ဇာတ်ကားတို့မှာ ထင်ရှားသည်။ [[File:ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အင်တာဗျူးများ.jpg|thumb|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အင်တာဗျူးများ စာအုပ်မျက်နှာဖုံး]] == ဝတ္ထုရေးဆရာဘ၀ == ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးလုံးချင်းဝတ္ထုဖြစ်သော ချစ်သူဝှက်ထားတဲ့အိပ်မက် လုံးချင်းဝတ္ထုကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ တွယ်တာသူ့တေး၊ ဖေဖေ့အကြောင်း၊ ကမ္ဘာကြီးတောင် ပြားသွားမယ် ... စသည့် လုံးချင်းဝတ္ထုပေါင်း ၁၆အုပ်၊ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ၁အုပ်၊ [[လုံးချင်းဝတ္ထုတို]] ၃အုပ်၊ [[ကဗျာ]]စာအုပ် ၅အုပ် <ref>(https://www.myanmarbookshop.com/All/BooksofAuthor/924 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123091059/https://www.myanmarbookshop.com/All/BooksofAuthor/924 |date=23 January 2024 }} }})</ref>နှင့် ရပ်ကွက်အထာနဲ့ ပြောတဲ့ဒီမိုကရေစီကျမ်း<ref>(https://www.myanmarbookshop.com/MyanmarBooks/BookDetails/21109 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123091058/https://www.myanmarbookshop.com/MyanmarBooks/BookDetails/21109 |date=23 January 2024 }} }})</ref>အမည်ရှိ [[နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ]]စာအုပ်ကို ၂၀၁၂ တွင်လည်ကောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်[[အောင်ဆန်း]] အင်တာဗျူးများအမည်ရှိ စာအုပ်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်းရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကလောင်ခွဲဖြစ်သော ဒဿကျော်စွာ<ref>(https://www.dvb.no/post/415383 }})</ref> အမည်ဖြင့် သုသာန်စောင့် မဖဲဝါ လုံးချင်းဝတ္ထုကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ရာ အလွန်အောင်မြင်သော စာအုပ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှ စတင်ကာ မဖဲဝါအမည်ဖြင့် စာအုပ်ပေါင်းများစွာကို အခြားစာရေးဆရာများစွာက ရေးသားခဲ့ကြပါသည်။ ဒဿကျော်စွာ ကလောင်အမည်အပြင် နောက်ထပ် ကလောင်ခွဲများဖြစ်သော ဒိဗ္ဗကျော်စွာ၊ ဒတ္တကျော်စွာ ကလောင်အမည်များဖြင့်လည်း ရေးသားခဲ့သေးရာ ထိုကလောင်နာမည် ၃ခုဖြင့် စုစုပေါင်း လုံးချင်းဝတ္ထုအုပ် ၄၀ ကျော်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပါသည်။<ref>(https://www.myanmarbookshop.com/all/BooksofAuthor/1681 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123091058/https://www.myanmarbookshop.com/all/BooksofAuthor/1681 |date=23 January 2024 }} }})</ref> == ဒါရိုက်တာဘ၀ == ၂၀၀၆ခုနှစ်မှ စတင်ကာ စိန်ဌေးဗီဒီယိုထုတ်လုပ်ရေးမှ ထုတ်လုပ်သော [[နေအောင်]] [[ဖြိုးငွေစိုး]] ချောရတနာ တို့ခေါင်းဆောင်ပါဝင်သည့် နေနှစ်စင်းမျက်နှာချင်းဆိုင် အမည်ရှိ ဗီဒီယိုဇာတ်ကားအား ဒါရိုက်တာအဖြစ် စတင်ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး [[ဖြိုးငွေစိုး]] သင်ဇာဝင့်ကျော် တို့ခေါင်းဆောင်ပါဝင်သော အလကားပြောတာပါ အမည်ရှိဇာတ်ကား။ ထွန်းထွန်း သင်ဇာဝင့်ကျော်တို့ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်သော သစ်ရွက်ကဗျာ အမည်ရှိဇာတ်ကား။ မင်းသစ္စာ [[မေသန်းနု]] တို့ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်သော မိသားစု အမည်ရှိဇာတ်ကားများမှ စတင်ကာ စုစုပေါင်း ဗီဒီယိုဇာတ်ကား ၁၂ကားတိတိအား ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၆ တွင် ထိုစဉ်က မင်းသားသစ်ဖြစ်သော [[ပိုင်တံခွန်]] အား ခေါ်ယူစာချုပ်ချုပ်ဆိုကာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ဆက်တိုက်ရိုက်ကူးရန် စီစဉ်ခဲ့ပါသည်။ <ref>(https://www.facebook.com/watch/?v=281035975988373 }})</ref> <ref>(https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/05/31/159949.html }})</ref> [[ပိုင်တံခွန်]]နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ၄ကားတိတိ ရိုက်ကူးထားပြီးဖြစ်သော်လည်း ကိုဗစ်ဖြစ်ပွားလာခြင်း၊ အာဏာသိမ်းယူခြင်းများနှင့်ကြုံတွေ့ရခြင်းကြောင့် ယခုအချိန်အထိ ရုံတင်ပြသခြင်း မပြုရသေးပါ။ == တော်လှန်ရေးသမားဘ၀ == မြန်မာပြည်အား စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင် ဆရာသွန်းနေစိုးသည် စစ်တပ်က ပုဒ်မ ၅၀၅ ထုတ်ကာ<ref>(https://www.burmalibrary.org/en/myanmar-alin-mnmaaalng-thursday-8-april-2021 }})</ref> <ref>(https://www.burmalibrary.org/en/the-mirror-kyemon-kemun-thursday-8-april-2021 }})</ref>လိုက်လံဖမ်းဆီးခံရခြင်းကြောင့်ရှောင်တိမ်းက [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] KIA ဌာနချုပ်ရှိရာ [[လိုင်ဇာမြို့]]တွင် ခိုအောင်းနေထိုင်ခဲ့ရပါသည်။ လိုင်ဇာတွင် ရှိနေစဉ် ကချင်အနုပညာကျောင်းဖြစ်သော ဆွန်ပရော့မဂျွယ်တွင် စစ်ဘေးရှောင်ကလေးများအား ရုပ်ရှင်ပညာများသင်ကြားခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ မီဒီယာများတွင် မြန်မာပြည်စစ်အာဏာသိမ်းအဖွဲ့၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများကို ဆောင်းပါးများရေးသားခြင်း၊ အင်တာဗျူးများလုပ်ဆောင်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ ထင်ရှားသော ကိုရီးယားမဂ္ဂဇင်းများ <ref>(https://kpf.or.kr/synap/skin/doc.html?fn=1623109259864.pdf&rs=/synap/result/research }})</ref> နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံထုတ် သတင်းစာကြီးများ<ref>(https://www.tokyo-np.co.jp/article/212073?ct=main }})</ref>တွင် မကြာခဏဆိုသလို ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်။ အဆိုပါ လုပ်ဆောင်မှုများကြောင့်လည်းကောင်း ထို့မတိုင်ခင် နှစ်ကာလ များစွာကတည်းက ပြည်သူလူထုအကျိုးပြုလုပ်ငန်းများစွာ <ref>(https://www.tachileik.net/mm/2015/08/booksd.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123091059/https://www.tachileik.net/mm/2015/08/booksd.html |date=23 January 2024 }} }})</ref><ref>(https://www.bnionline.net/mm/news-1188.html }})</ref> ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သောကြောင့်လည်းကောင်း ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ Jean-Jacques-Rousseau ဖောင်ဒေးရှင်းက ဆရာသွန်းနေစိုးအား ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် fellowship အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပေးခဲ့ပါသည်။ <ref>(https://www.akademie-solitude.de/en/fellowship/fellowship-programs/jean-jacques-rousseau-fellowship/?fbclid=IwAR1dCYg21lVqWMiahoAF7B2aBZ9WfaUwRxqxx6jIhHlgnH_lldpX6tCEA3c {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240123091100/https://www.akademie-solitude.de/en/fellowship/fellowship-programs/jean-jacques-rousseau-fellowship/?fbclid=IwAR1dCYg21lVqWMiahoAF7B2aBZ9WfaUwRxqxx6jIhHlgnH_lldpX6tCEA3c |date=23 January 2024 }} }})</ref> လက်ရှိတွင် ဆရာသွန်းနေစိုးသည် မြန်မာပြည်၏ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်ကာ လူ့အခွင်အရေးဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်နေသလို<ref>(https://transbordernews.in.th/home/?p=32958 }})</ref> [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ နွေဦးရုပ်ရှင်ကျောင်းတွင် ဒုကျောင်းအုပ်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိပါသည်။ == နွေဦးတော်လှန်ရေးကာလ လှုပ်ရှားမှုများ == * ပညာရေးဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ # "ဇာတ်ညွှန်းရေးနည်းအတတ်ပညာ" ပို့ချခြင်း # "Modern and Contemporary Literature, and Optional Creative Writing" ပို့ချခြင်း * နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဟောပြောမှုများ # "မိသားစု စကားဝိုင်း - Episode 2 -" # "နိုင်ငံရေးအင်တာဗျူး" * တော်လှန်ရေးအနုပညာ # "Documentary Film of Martyrs' Day" == ရေးသားခဲ့သည့် စာပေများ == # "ချစ်သူဖွက်ထားတဲ့အိပ်မက်" (လုံးချင်းဝတ္ထု) # "ရယ်စရာကောင်းတဲ့ အချစ်" (လုံးချင်းဝတ္ထု) # "ကမ္ဘာကြီးတောင် ပြားသွားမယ်" (လုံးချင်းဝတ္ထု) # "အချစ်သည် အူကြောင်ကြောင်နိုင်၏" (လုံးချင်းဝတ္ထု) # "သက်တန့်ခူးတဲ့ညနေကြယ်" (လုံးချင်းဝတ္ထု) # "တွယ်တာသူ့တေး" (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) # "သူစိမ်း" (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်) # "ဖေဖေ့အကြောင်း" (လုံးချင်းဝတ္ထု) # "ရပ်ကွက်အထာနဲ့ပြောတဲ့ ဒီမိုကရေစီကျမ်း" (နိုင်ငံရေးကျမ်း) # "ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအင်တာဗျူးများ" (နိုင်ငံရေးစာပေ) # "ပြည့်တန်ဆာဟု အမည်တွင်ကြသူများအကြောင်း" (ဖြစ်ရပ်မှန်) == ရည်ညွှန်းကိုးကား == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:နေစိုး၊ သွန်း}} {{Lifetime|၁၉၇၆| |}} [[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] cre63rzqng15jhqnatp8989gdmqehg8 0 264017 1060051 1047023 2026-10-25T07:32:35Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060051 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၅|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2025}} {{Year article header|2025}} ၂၀၂၅ ခုနှစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် အလှည့်အပြောင်းများသည့်နှစ် ဖြစ်ပါသည်။ မတ်လတွင် အားပြင်းသောငလျင်ကြောင့် ဆုံးရှုံးမှုများပြားခဲ့ပြီး လူအများအပြားလည်း သေဆုံးခဲ့ရပါသည်။ ထို့အပြင် စစ်ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင်လည်း အပြောင်းအလဲများ ရှိခဲ့ပြီး အရေးပေါ်ကာလကို ထပ်မံကြေညာထားပါသည်။ == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ၎င်းတို့ ထိန်းချုပ်နယ်မြေများရှိ အကျဉ်းထောင်အသီးသီးတွင် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် ဖမ်းထားသော အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၆၉ ဦးကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်သည်။​<ref>{{Cite news|last=စောရယ်|date=2024-01-01|title=ရာဇဝတ်အကျဉ်းသား ၁၇၀ ခန့်ကို နှစ်သစ်ကူးတွင် NUG လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပေး|language=Burmese|work=Myanmar Now|url=https://myanmar-now.org/mm/news/60084/|access-date=2025-01-02|accessdate=8 July 2025|archivedate=8 July 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250708064822/https://myanmar-now.org/mm/news/60084/}}</ref> * [[၄ ဇန်နဝါရီ]] - စစ်ကောင်စီက ၇၇ နှစ်မြောက် လွတ်လပ်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အကျဉ်းထောင်များမှ အကျဉ်းသား ၅၈၆၄ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်မှ လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဤလွတ်ငြိမ်းခွင့်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) အစိုးရလက်ထက် ကချင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သူ ဒေါက်တာ [[ခက်အောင်]] အပါအဝင် ပုဒ်မ ၅၀၅ ဖြင့် ဖမ်းဆီးခံထားရသူ ခြောက်ရာနီးပါး ပါဝင်ကြောင်း စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ၎င်းတို့၏ မီဒီယာများမှတစ်ဆင့် ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/01/04/43167|title=ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာခက်အောင်အပါအဝင် နိုင်ကျဉ်း ၆၀၀ ခန့် လွှတ်ပေးမည်ဟု ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်းပြော|work=Mizzima Burmese|access-date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅|date=၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}</ref> * [[၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီရှားနိုင်ငံ]]သည် [[ဘရစ်ခ်စ်|BRICS အဖွဲ့]]၏ ၁၀ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=Indonesia joins BRICS group of emerging economies|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/indonesia-joins-brics-group-of-emerging-economies|access-date=2025-01-09|publisher=Al Jazeera English|language=en|archive-date=24 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250124232028/https://www.aljazeera.com/news/2025/1/7/indonesia-joins-brics-group-of-emerging-economies}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-01-06|title=Indonesia is admitted to the BRICS bloc of developing nations|url=https://apnews.com/article/brazil-brics-indonesia-membership-c05b0c8e2ae493f9046479e62a45d8fa|access-date=2025-01-09|publisher=Associated Press|language=en|archive-date=29 January 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250129072914/https://apnews.com/article/brazil-brics-indonesia-membership-c05b0c8e2ae493f9046479e62a45d8fa}}</ref> [[ဖိုင်:Donald Trump takes the oath of office (2025) (alternate).jpg|thumb|[[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်လ်ထရမ့်]]သည် ဒုတိယအကြိမ် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ|အမေရိကန်သမ္မတ]] ဖြစ်လာသည်။ ]] * [[၂၀ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]]သည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၏ ၄၇ ဦးမြောက် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းကျိန်ပွဲကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာပီတယ်လ်|ကယ်ပီတယ်လ်]] လွှတ်တော်အဆောက်အအုံတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|last1=Morgan|first1=David|last2=Borter|first2=Gabriella|last3=Mason|first3=Jeff|last4=Ax|first4=Joseph|date=January 20, 2025|title=Trump sworn in a second time, says he was 'saved by God' to rescue America|url=https://www.reuters.com/world/us/triumphant-trump-returns-white-house-launching-new-era-upheaval-2025-01-20/|access-date=January 20, 2025|work=[[Reuters]]}}</ref> * [[၃၁ ဇန်နဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခင်ကော်မရှင်အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် လူ (၉) ဦးဖြင့် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * ၃၁ ဇန်နဝါရီ - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်၊ အမိန့်အမှတ် (၇/၂၀၂၅) ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို အဖွဲ့ဝင်(၁၆)ဦးတို့ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၁ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ယာယီသမ္မတ(တာဝန်)၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က တက်ရောက်လာသည့် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များအားလုံးက နိုင်ငံတော်၏ လက်ရှိဆောင်ရွက်နေဆဲလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ငန်းအခြေအနေများအရ၊ နိုင်ငံရေးအခြေအနေအရ အရေးပေါ်ကာလထပ်မံသက်တမ်းတိုးရန်အတွက် တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း ထောက်ခံဆွေးနွေးသဘောတူညီသောကြောင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ နိုင်ငံတော်တစ်ဝန်းလုံး အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားသည့်ကာလကို ၁ - ၂ -၂၀၂၅ ရက်မှစပြီး နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/66701|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၁/၂၀၂၅) ကျင်းပ|accessdate=၂၀၂၅-၇-၂၅|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဦး[[ဇော်ဦး၊ ဦး|ဇော်ဦး]]ကို ၎င်း၏ လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ် ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%9E%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%A1/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးဇော်ဦးအား အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်}}</ref> * [[၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ သည် [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]ဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]]အား ၎င်း၏ လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ|ကာဇက်စတန်]]သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%af-2/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးသစ်လင်းအုန်းအား ကာဇက်စတန်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၂-၂-၂၀၂၅ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၃|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]] (Chinland Council - CC) နှင့် ကြားကာလချင်းအမျိုးသားအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ (Interim Chin National Consultative Council - ICNCC) တို့ ပူးပေါင်းကာ ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ (Chin National Council) ကို ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/61392/|title=ချင်းအင်အားစုအားလုံး ပါသည့် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ ဖွဲ့စည်းမည်|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250619101121/https://myanmar-now.org/mm/news/61392/|archivedate=19 June 2025|publisher=Myanmar Now|accessdate=19 June 2025}}</ref> === မတ် === * [[၆ မတ်]] - မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ|ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် [[သံတမန်]]အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံတမန်မစ်ရှင်များ စာရင်း|(၁၂၆) နိုင်ငံမြောက်]] သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်သည့် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC-5/|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခြင်း (၈-၃-၂၀၂၃ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=2025-7-3}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://pct.com.mm/2023/03/08/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b7-%e1%80%82%e1%80%ae%e1%80%94%e1%80%ae/|title=မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်လိုက်ကြပြီ|accessdate=2025-7-3|publisher=Pyi Thit Thar}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတဟောင်း [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး|ရိုဒရီဂို ဒူတာတေး]]ကို [[လူသားထုအပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှု|လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများ]]ဖြင့် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှုခုံရုံး (ICC) မှ ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ပြန်ပြီးနောက် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ|ဖိလစ်ပိုင်]]တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1245792|title=ICC warrant served: Palace says Duterte now under police custody|work=Philippine News Agency|last1=Esguerra|first1=Darryl John|date=March 11, 2025|access-date=March 11, 2025|archive-date=11 March 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250311034611/https://www.pna.gov.ph/articles/1245792}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] - [[ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်ရေး|ကသာမြို့နယ် စစ်ဆင်းရေး]] * [[၂၅ မတ်]] - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]သည် [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]မှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]]အား [[မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး|ထိုင်းနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba/|title=ဦးဇော်ဇော်စိုးအား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် (၂၅-၃-၂၀၂၅ ရက်)|accessdate=2025-7-3|publisher=MOFA}}</ref> * [[၂၈ မတ်]] - မြန်မာ စံတော်ချိန် မွန်းလွဲ ၁၂ နာရီ ၅၀ မိနစ် ၅၄ စက္ကန့်(06:20:54 UTC)တွင် မြန်မာနိုင်ငံ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]နှင့် [[မန္တလေးမြို့]] အနီး၌ ဗဟိုပြု မိုးမင့် စကေး Mw ၇.၇–၇.၉ ရှိ [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|ငလျင်]] လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ * === ဧပြီ === * [[၂၁ ဧပြီ]] - [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်]]သည် [[အီစတာပွဲတော်နေ့]] နောက်တစ်ရက်နေ့ ဖြစ်သော ၂၀၂၅ ဧပြီလ ၂၁ ရက်တွင် နမိုးနီးယားရောဂါနှင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/pope-died-vatican-04212025051619.html|title=ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန့်စစ် ကွယ်လွန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၂|publisher=RFA Burmese}}</ref> * [[၂၅ ဧပြီ]] - ** [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[စိန်ဦး]] အား [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်း ဒါရူဆလမ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%a6%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%b0%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%92%e1%80%ab/|title=ဦးစိန်ဦး အား ဘရူနိုင်းဒါရူဆလမ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်(၂၅-၄-၂၀၂၅ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၃|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> ** နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၃/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]အား [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250605113216/https://www.moi.gov.mm/announcements/69222|archivedate=2025-6-5|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=2025-6-5|publisher=Ministry of Information|date=04/25/2025|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/69222}}</ref> === မေ === * ၃ မေ - [[လောရန့်စ်ဝေါင်|လောရန့်စ် ဝေါင်]] ဦးဆောင်သော အာဏာရ [[ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ (စင်ကာပူ)|ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုပါတီ]] (PAP) သည် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ပါလီမန်|၂၀၂၅ ခုနှစ် စင်္ကာပူ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ အများစုနေရာများကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|last=Koh|first=Fabian|title=GE2025: Parliament dissolved ahead of General Election; Nomination Day on Apr 23|website=CNA|date=15 April 2025|url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/ge2025-general-election-parliament-dissolved-5064316|access-date=15 April 2025|archive-date=15 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415073948/https://www.channelnewsasia.com/singapore/ge2025-general-election-parliament-dissolved-5064316}}</ref> * [[ဖိုင်:Pope Leo XIV 1 (cropped 3x4).png|thumb|[[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး|ပုပ်ရဟန်မင်းကြီး]]အသစ် [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို ၁၄|ပုပ်လီယို ၁၄]] သည် မေလ ၈ ရက်တွင် နန်းတက်ခဲ့သည်။ ]]၇-၈ မေ - [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[ကာဒီနယ်ရဟန်းအမတ်|ကာဒီနယ်]]ဂိုဏ်းအုပ်ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သော အမေရိကန်-[[ပီရူးနိုင်ငံ|ပီရူး]]နိုင်ငံသား Robert Francis Prevost ကို ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအသစ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။​ [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]]အသစ်က လီယို ဟူသော ဘွဲ့တော်နာမည်ကို ရွေးချယ်လိုက်ပြီး၊​ [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး လီယို ၁၄|ပုပ်လီယို ၁၄]] အဖြစ် နန်းစံသည်။ * [[၂၂ မေ]] - အငြိမ်းစား ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ချိုထွန်းအောင်]]ကို Golden Valley Warriors (GVW) အဖွဲ့က မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။ === ဇွန် === * [[၁ ဇွန်|၁ ဇွန် -]] နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၈/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ]] (Myanmar Space Agency) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61570|title=စစ်ကောင်စီက မြန်မာအာကာသအေဂျင်စီ(MSA) ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၂၄|publisher=Mizzima}}</ref> * [[၃ ဇွန်]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၃၉/၂၀၂၅ အားဖြင့် ဒေါက်တာ သန်းစိုးအား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/70678|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250605083845/https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/70678|archivedate=2025-6-5|accessdate=2025-6-5|publisher=Ministry of Information|date=06/03/2025}}</ref> * [[၄ ဇွန်]] - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]]သည် ဗီဇာသက်တမ်းကျော်လွန်နေထိုင်မှု မြင့်မားသည့် နိုင်ငံ ၁၂ နိုင်ငံမှ နိုင်ငံသားများကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြည်ဝင်ခွင့် ပိတ်ပင်သည့် အမိန့်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းပိတ်ပင်မှုစာရင်းတွင် [[မြန်မာ–အမေရိကန် ဆက်ဆံရေး|မြန်မာနိုင်ငံ]]လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများကို နိုင်ငံခြားသားများ၏ အကြမ်းဖက်မှုများမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအတွက်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဤသို့ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|last=Waldenberg|first=Kristen Holmes, Alayna Treene, Kaitlan Collins, Samantha|date=2025-06-04|title=Trump signs proclamation to ban travel from several countries {{!}} CNN Politics|url=https://www.cnn.com/2025/06/04/politics/trump-travel-ban-proclamation|access-date=2025-06-05|website=CNN|language=en}}</ref> * [[၉ ဇွန်]] - ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့ ထုတ်ပြန်ချက်အရ တအာင်းပြည်၏ တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း အမြင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးအာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ရန်အတွက် [[တအာင်းပြည်ကောင်စီ]] (Ta'ang Land Council – TLC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/709273|title=ပြည်သူ့အစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ရန် တအာင်းပြည်ကောင်စီ ဖွဲ့စည်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၂|publisher=DVB}}</ref> * [[၁၂ ဇွန်]] - ဗဟိုဘဏ်က USDT အပါအဝင် နိုင်ငံခြားငွေကြေးဈေးကွက်ကို ထိခိုက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ အွန်လိုင်းမှ ဈေးကစားခြင်း၊ သတင်းအမှားဖြန့်ဝေခြင်းများ ပြုလုပ်သူများကို ထိထိရောက်ရောက် တရားစွဲဆို အရေးယူနေသည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/303521|title=နိုင်ငံခြားငွေဈေးမတည်ငြိမ်ရန် လူမှုကွန်ရက်များတွင် လှုံ့ဆော်နေသူများကို စောင့်ကြည့်အရေးယူနေပြီးတရားဝင်လိုင်စင်မရှိဘဲ နိုင်ငံခြားငွေကြေးများ ဝယ်ယူ၊ ရောင်းချ၊ လဲလှယ်ခြင်း ဆောင်ရွက်နေသူများကို အရေးယူနိုင်ရေး အရှိန်မြှင့်မည်ဟု ဗဟိုဘဏ်ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Eleven Media}}</ref> * [[၁၃ ဇွန်|၁၃ ဇွန် -]] ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊​ ဇွန် ၁၃ ရက်တွင် အကြမ်းမဖက်အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု (CDM) တွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိသည့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများကို အရေးယူမည့်အချက်များပါဝင်သည့် "အကြမ်းမဖက် အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဥပဒေ]]” ကို ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ကြောင်း [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]] (CRPH) က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/14/58832|title=Non – CDM များကို အရေးယူမည့်အချက်များပါဝင်သည့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဥပဒေ CRPH ပြဋ္ဌာန်း|accessdate=2025-6-14|publisher=Mizzima|archivedate=2025-6-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250614105525/https://bur.mizzima.com/2025/06/14/58832}}</ref> ** [[အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ|အီရန်-အစ္စရေးစစ်ပွဲ]] - [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]က [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]၏ နျူကလီးယားစက်ရုံများကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဟိုစိန် ဆလာမီ အပါအဝင် စစ်ဘက်မှူးများ သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် အီရန်ကလည်း ပြန်လည်လက်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c93ydeqyq71t|title=Israel targets Iran's nuclear sites, killing military commanders and scientists in major attack|date=13 June 2025|website=BBC News|publisher=BBC|accessdate=13 June 2025|archive-date=13 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250613002158/https://www.bbc.co.uk/news/live/c93ydeqyq71t}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Fassihi|first1=Farnaz|last2=Nauman|first2=Qasim|last3=Boxerman|first3=Aaron|last4=Kingsley|first4=Patrick|last5=Bergman|first5=Ronen|date=2025-06-13|title=Israel Strikes Iran's Nuclear Program, Killing Top Military Officials: Live Updates|url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/12/world/israel-iran-us-nuclear|access-date=2025-06-13|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> * [[ဖိုင်:Pictures of the Israeli attack on Tehran 1 Mehr (2).jpg|thumb|ဇွန်လ ၁၃ ရက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစ္စရေး၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများအတွင်း [[တီဟီရန်မြို့]]၌ ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။]][[၁၉ ဇွန်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန် (၁၉) ရက်တွင် [[ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥပဒေ]] [[s:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ_ဥပဒေအမှတ်_၄၀/၂၀၂၅|တတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ]]ကို နစကက ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊​ ယင်းပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေအရ အများပြည်သူ၏ ယုံကြည်လေးစားမှုကို ခံယူရရှိသူပုဂ္ဂိုလ်များ သို့မဟုတ် [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း]]များဖြင့် ကော်မရှင်အဖွဲ့ခွဲကို အနည်းဆုံး သုံးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းရမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Citeweb|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cgeqjq8g8w4o|title=ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ တတိယအကြိမ် ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်း|accessdate=2025-6-21|publisher=BBC Burmese|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621135204/https://www.bbc.com/burmese/articles/cgeqjq8g8w4o|archivedate=2025-6-21|date=2025-6-20}}</ref> * [[၂၃ ဇွန်]] - မြန်မာပို့စ်မော်ဒန် စာရေးဆရာနှင့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ဦး[[ငြိမ်းအေးအိမ်]]သည် ရန်ကုန်မြို့၌ [[ကင်ဆာရောဂါ|ကင်ဆာ]]ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။ * [[၂၄ ဇွန်]] - [[ဗဟိုဘဏ်ဒစ်ဂျစ်တယ်ငွေကြေး]] (Central Bank Digital Currency-CBDC) ထုတ်ဝေရန် ဗဟိုဘဏ် ဒု ဥက္ကဋ္ဌအပါဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးပါဝင်သည့် ကော်မတီတစ်ရပ် စစ်ကောင်စီခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြောင်း ပြီးခဲ့သည့် ဇွန် ၂၄ ရက်စွဲဖြင့် ဗဟိုဘဏ်က အမိန့်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64715/|title=စစ်ကောင်စီ၏ဗဟိုဘဏ်က ဒစ်ဂျစ်တယ်ငွေကြေးထုတ်ဝေရန် စီစဉ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=Myanmar Now}}</ref> * [[၂၅ ဇွန်]] - [[စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်]] ကြားကာလဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကို စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ်အတွင်းရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဖက်ဒရယ်ယူနစ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအကြား၂၀၂၅ ဇွန် ၂၅ ရက်၊ မနက်ပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ် ပဉ္စမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/25/60125|title=စစ်ကိုင်းဖက်ဒရယ်ယူနစ် ကြားကာလ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို အတည်ပြု|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-12}}</ref> * [[၂၇ ဇွန်]] - နိုင်ငံရေးသမား နှင့် ဒုတိယအကြိမ် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] ဥက္ကဋ္ဌ [[အောင်ကျော်ဦး|ဦးအောင်ကျော်ဦး]] သည် မန္တလေးမြို့ [[မန္တလေးအကျဉ်းထောင်|အိုးဘိုအကျဉ်းထောင်]]ထဲ ကွယ်လွန်သည်။ * [[၂၉ ဇွန်]] - [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်း(ပလောင်)အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (PSLF/TNLA) ထိန်းချုပ်ရာ [[ကျောက်မဲမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီက ယနေ့ (ဇွန်လ ၂၉ ရက်) နေ့လယ်ပိုင်းက လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ရာ အမျိုးသမီး နှစ်ဦး နှင့် အမျိုးသား‌ လေးဦး၊ စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး ထိမှန်ဒဏ်ရာရခဲ့ကြောင်း TNLA က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/29/60568|title=ကျောက်မဲကို စစ်ကောင်စီ လေကြောင်းဗုံးကြဲ၊ အမျိုးသမီး ၂ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရ|accessdate=2025-6-29|publisher=Mizzima}}</ref> * [[၃၀ ဇွန်]] - [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|ဗဟိုဘဏ်]]၏ စိစစ်ချက်အရ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပို့ကုန်တင်ပို့ခဲ့သည့် [[ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်းသုံးဝဘ်ဆိုဒ်|ကုမ္ပဏီ]] ၁၉၇ ခုသည် ပို့ကုန်ရငွေများ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ယင်းကုမ္ပဏီများသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာပါ သတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသည့်အတွက် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များကို အမည်မည်းစာရင်း (Blacklist) ထည့်သွင်းလိုက်ကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71702|title=အမည်မည်းစာရင်းကြေညာခြင်း|accessdate=2025-7-1|publisher=Ministry of Information}}</ref> === ဇူလိုင် === * [[၁ ဇူလိုင်]] - ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် [[ပေထုံတန် ရှင်နာဝပ်]]ကို ကျင့်ဝတ်ချိုးဖောက်မှုဖြင့် ထိုင်းဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ခုံရုံးက [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး]]မှ ဆိုင်းငံ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite news|last=Wongcha-um|first=Panu|last2=Thepgumpanat|first2=Panarat|date=2025-07-01|title=Thai court suspends PM from duty pending case seeking her dismissal|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thai-constitutional-court-weigh-petition-seeking-pms-dismissal-2025-07-01/|access-date=2025-07-01|work=Reuters|language=en}}</ref> * [[၂ ဇူလိုင်]] - [[မြန်မာအမျိုးသမီးများနေ့]]ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အမျိုးသမီး ၁၅၈ ဦးအား သာသနာတော်ဆိုင်ရာဘွဲ့တံဆိပ်၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ စကစဥက္ကဋ္ဌ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/29494?d=1|title=သက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းနယ်ပယ်အလိုက် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် အမျိုးသမီးများအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၆|publisher=CINCDS}}</ref> အမျိုးသမီး [[ပျူမင်းထီး|ပျူစောထီး]] ခေါင်းဆောင် ဒေါ်သီတာယုမွန်၊ [[ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ]] (ALP) ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်[[စောမြရာဇာလင်း]]၊ ကရင်ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ ([[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ)|KNLA – PC)]] ရဲ့ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်နော်ကပေါ်ထူး၊ အနုပညာရှင် အမျိုးသမီးတချို့ အပါအဝင်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/07/03/402976.html|title=ပျူစောထီးခေါင်းဆောင်နဲ့ ဒေါ်စောမြရာဇာလင်းကို စစ်ကောင်စီ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ပေး (ရုပ်/သံ)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၆|publisher=The Irrawaddy}}</ref> * [[၂ ဇူလိုင်]] - [[ချင်း စစ်မြေပြင်]]: ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}</ref> ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}</ref> ** [[၇ ဇူလိုင်]] - အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%a1%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%8b%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%81%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba/|title=အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Chin World}}</ref> * [[၆ ဇူလိုင်]] - စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]ရှိ [[မိုးဗြဲ|မိုးဗြဲမြို့]]ကို ပြန်လည် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလကတည်းက မိုးဗြဲမြို့ကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်ကျော်ကြာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြို့မြောက်ဘက် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ မိုးဗြဲဆည်ဘေးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ခြေမြန်တပ်ရင်း ခမရ (၄၂၂) တပ်ရင်းမှာမူ တော်လှန်ရေးတပ်များ မိုးဗြဲမြို့ကို သိမ်းပိုက်စဉ်ကတည်းက ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64795/|title=မိုးဗြဲကို ပြန်သိမ်းပြီးနောက် မိုးဗြဲ-လွိုင်ကော်လမ်း စစ်ကောင်စီတပ် ရှင်းလင်းရေးလုပ်|publisher=Myanmar Now|accessdate=2025-7-5|archive-date=7 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250707145405/https://myanmar-now.org/mm/news/64795/}}</ref> * [[၆ ဇူလိုင်]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|ရွေးကောက်ပွဲ]]အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီးပြီး၊ လွှတ်တော်နှင့် အစိုးရများ ပေါ်ပေါက်လာလျှင် ရွေးကောက်ခံအစိုးရဟူသည့် ပုံဖော်ဖန်တီးရပ်တည်ထားမှု ပျောက်သွားမည်ကို CRPH နှင့် NUG တို့ စိုးရိမ်နေကြောင်း၊​ CRPH နှင့် NUG တို့သည် PDF အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်အုပ်စုများကို အသုံးချနေကြောင်း၊ PDF အမည်ခံအပါအဝင် လက်နက်ကိုင် အုပ်စုများအနေဖြင့် ဒီမိုကရေစီနှင့် ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို အခြေခံသည့် ပြည်ထောင်စုကြီး ပေါ်ထွန်းလာရေးကိုမျှော်မှန်းကာ ဥပဒေဘောင်အတွင်း တရားဝင်ရပ်တည်ကာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ တပ်မတော်နှင့်လက်တွဲ၍ နိုင်ငံတော်အကျိုး၊ ဒေသအကျိုးကို ဖော်ဆောင်ကြပါရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါကြောင်း၊ စစ်ကောင်စီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/71894|title=ပြည်ထောင်စုအကျိုးအတွက်ဖိတ်ခေါ် နိုင်ငံနှင့်ဒေသအကျိုး လက်တွဲဆောင်ရွက်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOI|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250607094751/https%3A%2F%2Fwww.moi.gov.mm%2Fnews%2F70798|archivedate=၂၀၂၅-၇-၅}}</ref> * [[၇ ဇူလိုင်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်တဲ့ NUG အစိုးရ” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေးသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]က “ပြည်သူ့နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ခရီးဆုံးပန်းတိုင်အထိ ရောက်ရှိအောင် ဦးဆောင်နိုင်ရန် လက်ရှိ NUG အစိုးရသည် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် လုံလောက်မှုမရှိသေးသောကြောင့် အချိန်မီ မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။” ဟု ရေးသားထောက်ပြသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/713557|title=NUG မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ဟု ဒေါက်တာတေဇာဆန်း ထောက်ပြ|accessdate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၈ ဇူလိုင်|၈]]-၁၁ ဇူလိုင် - [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကွာလာလမ်ပူမြို့|ကွာလာလမ်ပူ]]မြို့တွင် ၅၈ ကြိမ်မြောက် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]]နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးနှင့် ဆက်စပ်အစည်းအဝေများ ကျင်းပသည်။ * [[၉ ဇူလိုင်]] - ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတိုင်း ကဏ္ဍစုံတွင် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်|ဖက်ဒရယ်]]စံနှုန်းများရရှိရေးအတွက် [[သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အမျိုးသားများ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့အစည်း]] (Southern Shan Nationalities Liberation Organization) ကို တည်ထောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ SSNLO အဖွဲ့အစည်း ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအနေဖြင့် သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အတွင်းရှိ နိုင်ငံရေး/စစ်ရေး ဖော်ဆောင်နေကြသော အစုအဖွဲ့ များ အကြားတွင် စည်းလုံးညီညွတ်စွာဖြင့် နိုင်ငံရေး ဘုံသဘောတူညီချက် များ ပေါ်ထွန်းလာစေရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|title=သျှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အမျိုးသားများလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|url=https://www.dvb.no/post/713936|publisher=ဒီဗွီဘီ|accessdate=2025-7-10}}</ref> ** မလေးရှားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မိုဟာမက်ဟာဆန်က ဇူလိုင် ၉ ရက်နေ့တွင် ကွာလာလမ်ပူ၌ ကျင်းပသော အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေးတွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားနေသော မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပနိုင်ရန် သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင် ဖန်တီးပေးရေးအတွက် သက်ဆိုင်သူအားလုံးကို တိုက်တွန်းပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/714027|title=မြန်မာရွေးကောက်ပွဲအတွက် အထောက်အကူဖြစ်စေသည့် ပတ်ဝန်းကျင်ဖန်တီးပေးရန် မလေးရှား တိုက်တွန်း|accessdate=2025-7-10|publisher=DVB Burmese}}</ref> နောက် ဇူလိုင် ၁၁ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေးသည် ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ရမည့်အရာ မဟုတ်ကြောင်း အာဆီယံအဖွဲ့ကြီး၏ အစည်းအဝေးတွင် သဘောတူခဲ့ကြသည်ဟု ပြန်လည် ပြောကြားခဲ့သည်။ ထိုအစား စစ်ကောင်စီအနေဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ကတိကဝတ်များကို လိုက်နာရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်ဟု မလေးရှားတွင် ပြုလုပ်နေသည့် အာဆီယံနိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးများ အစည်းအဝေး၌ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် မိုဟာမက်ဟာဆန်က ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dmgburmese.com/myanmar-affairs/mnoma.html|title=မြန်မာ့ရွေးကောက်ပွဲ နံပါတ်တစ် ဦးစားပေးရမည့်အရာ မဟုတ်ဟု အာဆီယံ ပြော|publisher=Development Media Group|accessdate=2025-7-10}}</ref> ​ * [[၁၀ ဇူလိုင်]] - ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က [[ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ]]ကို မှတ်ပုံတင်နံပါတ် (၅၇) ဖြင့် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုလိုက်သည်။​ <ref name=":0">{{Cite web|title=ချင်းပြည်သစ်ကွန်ဂရက်ပါတီ [New Chinland Congress (NCC)] ကို နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/news/72087|accessdate=2025-7-11|publisher=Ministry of Information}}</ref> ​ * [[၁၁ ဇူလိုင်]] - စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ၊ [[လင်းတလူးရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|လင်းတလူးကျေးရွာ]]ရှိ စစ်ရှောင်အများစုနေထိုင်သည့် ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်ကောင်စီလေတပ်က ဂျက်တိုက်လေယာဉ်ဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဒေသခံ ၃၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးကာ ၂၀ ခန့် အပြင်းအထန်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61724|title=စစ်ကိုင်းမြို့နယ် လင်းတလူးကျေးရွာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရမှုတွင် ဒေသခံ ၃၀ ထက်မနည်းသေဆုံး|accessdate=11 July 2025|publisher=Mizzima}}</ref> ​ * [[၁၂ ဇူလိုင်]] - [[ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ]]: ကရင်ပြည်နယ် [[မြဝတီမြို့]]တောင်ဘက် ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက် ဥကရစ်ထစခန်းကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နဲ့ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်တွေက ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/714256|title=ဥကရစ်ထစခန်းကို KNLA ပူးပေါင်းတပ် သိမ်းပိုက်|publisher=DVB|accessdate=2025-7-12}}</ref> ​ * [[၁၄ ဇူလိုင်]] - [[ကယားပြည်နယ်|ကရင်နီပြည်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့|မော်ချီး]]ဒေသ ခဲလုပ်သားတွေ နေထိုင်ရာရပ်ကွက်ထဲကို စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်လို့ ခဲလုပ်သားမိသားစု ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/07/14/403373.html|title=မော်ချီး ခဲလုပ်ငန်းကို စစ်ကောင်စီ ဗုံးထပ်ကြဲ ၆ ဦးသေဆုံး (ရုပ်/သံ)|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}</ref> ​ * [[၁၅ ဇူလိုင်]] - ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> ​ * [[၁၆ ဇူလိုင်]] - ကက်သလစ် ဘာသာဝင် ဖာသာဒေါ်နယ်မာတင်ကို သတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦးကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ စစ်ခုံရုံးက အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65045/|title=ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးကို သတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်သူ ၈ ဦးကို NUG စစ်ခုံရုံး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ စီချ|accessdate=2025-7-12|publisher=Myanmar Now|archive-date=17 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250717054816/https://myanmar-now.org/mm/news/65045/}}</ref> ​ * [[၁၇ ဇူလိုင်]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၄၁/၂၀၂၅ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/en/node/187996|title=မြန်မာနိုင်ငံကမ်းခြေစောင့်တပ်ဖွဲ့ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၂၃|publisher=Myanmar Digital News}}</ref> ​ * [[၁၈ ဇူလိုင်]] - စစ်ကောင်စီ အာဏာသိမ်းပြီးနောက် လေးနှစ်ကျော်ကာလအတွင်း KNU က ကရင်ပြည်နယ်၏ နယ်မြေ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ထိန်းချုပ်ထားကြောင်း ISP Myanmar ၏ သုတေသန စာတမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62480|title=ကရင်ပြည်နယ်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို KNU ထိန်းချုပ်ထားဟုဆို|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-15}}</ref> ​ * [[၁၉ ဇူလိုင်]] - [[အာဇာနည်နေ့]]: ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ကျင်းပခဲ့သည့် အာဇာနည်နေ့ အခမ်းအနားများကို တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ဘဲ၊ ဒီနေ့အခမ်းအနားသို့ အာဏာသိမ်းကာလအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် တက်ရောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ခေါင်းဆောင်နှင့်အတူ စစ်ကောင်စီတွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]၊ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညိုစော|ညိုစော၊]] [[မန်းငြိမ်းမောင်]] နှင့် ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ ရေ၊ လေ) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] တို့လည်း အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/19/62489|title=အာဇာနည်နေ့ အခမ်းအနား ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တက်ခွင့် မရပြန်၊ စစ်ခေါင်းဆောင် လွမ်းသူ့ပန်းခွေလာချ|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-15}}</ref> ​ * [[၂၀ ဇူလိုင်]] - [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် မဝတ်ရည်အောင်သည် အင်းစိန်ထောင်တွင် ဇူလိုင် ၂၀ ရက်၌ ကျဆုံးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ် ချမှတ်ခံထားရချိန်အတွင်း အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၂ (က) ဖြင့် ထပ်မံတရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် လွတ်ရက်စေ့မည်ဖြစ်သော်လည်း အဆိုပါပုဒ်မကြောင့် ထောင်ဒဏ် ၄ နှစ် ထပ်မံချမှတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ မဝတ်ရည်အောင်အပါအဝင် ကျောင်းသား ၅ ဦးကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့က ရန်ကုန်မြို့၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/crengv90dg1o|title=စစ်သုံးစစ် ကို ဆန့်ကျင်ရင်း ထောင်တွင်းအသက်ဆုံးခဲ့ရသူ မဝတ်ရည်အောင်|publisher=BBC Burmese|accessdate=2025-7-28}}</ref> ​ * [[၂၁ ဇူလိုင်]] - [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[ဒါကာမြို့]]ရှိ ကောလိပ်တစ်ခုထဲသို့ တိုက်လေယာဉ်တစ်စီး ပျက်ကျခဲ့ရာ လူ ၂၅ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=Bendavid|first1=Naftali|last2=Nakashima|first2=Ellen|last3=Sanchez|first3=Yvonne Wingett|last4=Menn|first4=Joseph|last5=Jouvenal|first5=Justin|last6=Horton|first6=Alex|last7=Kilgore|first7=Adam|date=21 July 2025|title=Bangladesh Air Force jet crashes into Dhaka school|url=https://www.washingtonpost.com/world/2025/07/21/bangladesh-air-force-training-jet-crash-school-dhaka/b7952772-6611-11f0-ac4f-195fdb8ee9a8_story.html|access-date=21 July 2025|newspaper=[[The Washington Post]]|agency=Associated Press}}</ref><ref>{{cite news|last1=Jones|first1=Charlie|date=21 July 2025|title=16 dead as Bangladesh Air Force training jet crashes into school|url=https://www.the-express.com/news/world-news/178011/bangladesh-air-force-training-jet-crashes-school-dhaka-killing-least-1|access-date=21 July 2025|work=Daily Express US|language=en}}</ref> * [[၂၂ ဇူလိုင်]] - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[ကျွန်းစုမြို့နယ်]]အတွင်းကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း (၆,၃၅၄)ဧက ရှိသော နယ်မြေကို “[[ချောင်းညီကိုဒီရေတောကြိုးပြင်ကာကွယ်တော]]”အဖြစ် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်( ၇၄ /၂၀၂၅) အရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက် မှစ၍ သတ်မှတ်ကြောင်း ကြေညာလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://forestdepartment.gov.mm/news/29114|title=ချောင်းညီကိုဒီရေတောကြိုးပြင်ကာကွယ်တောသတ်မှတ်|accessdate=2025-7-28|publisher=Forest Department|archive-url=https://web.archive.org/web/20250925214956/https://forestdepartment.gov.mm/news/29114|archive-date=25 September 2025|url-status=dead}}</ref> * [[၂၄ ဇူလိုင်]] - [[၂၀၂၅ ကမ္ဘောဒီးယား-ထိုင်း နယ်စပ်အကျပ်အတည်း]]: နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်က ငြင်းပွားနယ်မြေမှာ ထိုင်းနဲ့ ကမ္ဘောဒီးယားစစ်တပ်တို့ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက် မနက်အစောပိုင်းမှာ အပြန်အလှန်ပစ်ခတ်ခဲ့ကြသည်။ ** အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ဇူလိုင် ၂၄ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုအရ မြန်မာ့တပ်မတော်အတွက် လက်နက်ဝယ်ယူရာတွင် ပွဲစားလုပ်ခဲ့သည်ဟု သတ်မှတ်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦး[[စစ်တိုင်းအောင်]]၊ ဦးအောင်လှိုင်ဦး၊ ဦးဂျွန်နသန်ကျော်သောင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ကုမ္ပဏီများအပေါ် ချမှတ်ထားသည့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ပယ်ဖျက်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ပယ်ဖျက်ခံရသည့် ကုမ္ပဏီများတွင် MCM ကုမ္ပဏီအုပ်စုဝင် MYANMAR CHEMICAL AND MACHINERY ကုမ္ပဏီ၊ SUNTAC ကုမ္ပဏီအုပ်စုဝင် SUNTAC TECHNOLOGIES ကုမ္ပဏီနှင့် FUNSAGA ကုမ္ပဏီတို့ ပါဝင်သည်။ ဦးစစ်တိုင်းအောင်သည် စစ်ကောင်စီအတွက် လက်နက်စက်ရုံတည်ဆောက်ရေး ကုန်ကြမ်းများ တင်သွင်းရန် လိုင်စင်ရရှိထားသူဖြစ်ပြီး ယူကရိန်းနှင့် အခြားအရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများမှ လက်နက်များ တင်သွင်းခဲ့သည်ဟု မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအကြံပေးကောင်စီ (SAC-M) နှင့် Justice for Myanmar တို့က ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716204|title=စစ်အုပ်စု၏ လက်နက်ပွဲစားများကို အမေရိကန်က ပိတ်ဆို့ဒဏ်ခတ်မှုစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်|accessdate=2025-7-24|publisher=DVB Burmese}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20250724|title=North Korea and Non-Proliferation Designations; Burma-related and North Korea Designation Removals|publisher=Office of Foreign Assets Control|accessdate=2025-7-24}}</ref><br /> * [[၂၇ ဇူလိုင်]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ]] အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}</ref> * [[၂၈ ဇူလိုင်]] - ** [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်]]မြို့၊ ဘန်စိုးမြို့နယ်၊ ချာတူချက်ဈေးနှင့် သိပ်မဝေးသည့် အော်တော်ကော်ဈေးတစ်ခုတွင် ဇူလိုင် ၂၈ ရက်က သေနတ်ပစ်ခတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အချင်းဖြစ်ရပ်ကြောင့် သေနတ်သမားအပါအဝင် လူ ၆ ဦး သေဆုံးပြီး အခြားသူ ၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း Thairath ၏ သတင်းက ဖော်ပြသည်။ သေနတ်သမားသည် အချင်းဖြစ်နေရာတွင်ပင် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/mm-cn/nc-2572810/|title=ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် သေနတ်ပစ်ခတ်မှုကြောင့် လူ ၆ ဦး သေဆုံး|accessdate=၂၀၂၅-၇-၂၈|publisher=ဆင်ဟွာသတင်း|archive-date=30 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730025319/https://xinhuamyanmar.com/mm-cn/nc-2572810/|url-status=dead}}</ref> ** စစ်ကောင်စီက [[စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ လျှို့ဝှက်ချက်များ ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ခြင်းဥပဒေ]] ကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ယင်းအပြင် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို ဒုတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ အားလည်း ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** မြေငလျင်ဆိုင်ရာသတင်းများကို တစ်နေရာတည်းမှ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုကြောင့် ထိခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်များကိုလည်း လေ့လာနိုင်ရန် www.myanmarearthquake.gov.mm ဝက်ဘ်ဆိုက်အား လွှင့်တင်ထားကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/72918|title=၂၀၂၅ မန္တလေးငလျင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ သိရှိနိုင်ရန်အတွက် ဝက်ဘ်ဆိုက် လွှင့်တင်ထားရှိကြောင်း အသိပေးကြေညာ|accessdate=2025-7-29|publisher=Ministry of Information}}</ref> * [[၂၉ ဇူလိုင်]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ယင်းတွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72982|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ|accessdate=2025-7-29|publisher=Ministry of Information}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72983|title=အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025-7-28}}</ref>၊ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/72984|title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ|accessdate=2025-7-29|publisher=Ministry of Information}}</ref>၊ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများကို နှောင့်ယှက်ဟန့်တားဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေ<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/72985|title=ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများကို နှောင့်ယှက်ဟန့်တားဖျက်ဆီးခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေ|accessdate=2025-7-29|publisher=Ministry of Information}}</ref>တို့ ပါဝင်သည်။ * ၃၀ ဇူလိုင် - စကစသည် ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ အာဏာတည်သည့်နေ့ရက်ကို ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၀ ရက်စွဲဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/73022|title=ဆိုက်ဘာလုံခြုံရေးဥပဒေ အာဏာတည်သည့်နေ့ရက်သတ်မှတ်ခြင်း|publisher=Ministry of Information|accessdate=31 July 2025}}</ref> * [[၃၁ ဇူလိုင်]] - ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် ဖွဲ့ စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၇၊ ပုဒ်မခွဲ(ခ) အရ ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ကို ယနေ့ ဇူလိုင်(၃၁)ရက်တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဦးညိုစောက နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသည်။ ဦးညိုစောသည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးအပြင် အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ကိုလည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူရမည် ဖြစ်သည်။ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် သုံးဆယ်ဦးပါဝင်ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန(၁)၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ဦးတင်အော င်ဆန်း၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန(၂)၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးကိုကိုလှိုင်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဌာန(၃)၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ဦးမောင်မောင်တင်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန(၄)၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ဦးထွန်းအုံက ဆောင်ရွက်မည် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဦးမြထွန်းဦး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး၊ ဒေါက်တာကံဇော်၊ ဦးသန်းဆွေ၊ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနော်၊ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်၊ ဒေါက်တာဝါဝါမောင်၊ ဒေါက်တာသီတာဦး၊ ဦးမောင်မောင်အုန်း ၊ ဦးတင်ဦးလွင်၊ ဦးမင်းနောင်၊ ဦးလှမိုး၊ ဦးခင်မောင်လွင်၊ ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးကိုကိုလွင်၊ ဒေါက်တာချာလီသန်း ၊ ဦးမြင့်ကြိုင်၊ ‌ဦးအောင်ကျော်ဟိုး၊ ဦးချစ်ဆွေ ၊ ဒေါက်တာမျိုးသိန်းကျော်၊ ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း၊ ဦးမျိုးသန့်၊ ဒေါက်တာစိုးဝင်း၊ Jeng Phang နော်တောင် တို့လည်း ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများအဖြစ် ပြန်လည်ပါဝင်လာသည်ကို တွေ့ရကာ ဦးနေလင်းအား [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] ညွှန်ချုပ်အဖြစ်ခန့်ထားသည်။ === ဩဂုတ် === * [[၃ ဩဂုတ်]] - [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေးဗျနိုင်ငံ]]၊ [[ရီယတ်မြို့]]တွင် ကျင်းပသော PUBG Mobile World Cup (PMWC 2025) တွင် မြန်မာကိုယ်စားပြုတဲ့ Esports အသင်း Yangon Galacticos က အမှတ်အများဆုံးဖြင့် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ဆုရခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=PUBG ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံရှစ်ပြိုင်ပွဲမှာ မြန်မာအသင်း Yangon Galacticos ပထမဆုံး ဗိုလ်စွဲ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c2dj452npp1t?post=asset%3A9f1da057-c73f-4703-887b-50ad86191d0a#asset:9f1da057-c73f-4703-887b-50ad86191d0a|publisher=BBC Burmese|accessdate=3 August 2025}}</ref> * [[၅ ဩဂုတ်]] - ** ယာယီသမ္မတဟောင်း [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]သည် ကျန်းမာရေးစမ်းသပ်စစ်ဆေးချက်များအရ အာရုံကြောများ နှေးကွေးတုန့်ဆိုင်းသည့်ရောဂါ (Parkinson's Disease)၊ ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်သော အာရုံကြောအားနည်းရောဂါတို့အား ခံစားနေရသည်ကို တွေ့ရှိရသည့်အတွက် ဆေးကုသမှုများ ခံယူခဲ့ပါသည်။ ရောဂါစစ်ဆေးချက်များအရ ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွေသည် လက်ရှိအခြေအနေ၌ အထူးစိုးရိမ်ဖွယ်ရာအခြေအနေဖြစ်သောကြောင့် [[အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံ]]ကြီး ခုတင် (၁၀၀၀) အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်၌ အထူးကြပ်မတ်ကုသမှုခံယူလျက်ရှိကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73256|title=ယာယီသမ္မတဦးမြင့်ဆွေ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=4 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> *** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် အမိန့်အမှတ်၊  ၆ /၂၀၂၅ ဖြင့် ဦး[[တင်အောင်စန်း]] အား [[အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်]] အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73259|title=အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် ခန့်အပ်ခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> *** [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆု|ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ တစ်သက်တာစာပေဆု]]ကို ဆရာမကြီး ဒေါက်တာခင်သန်းဦး (မမိုးမြေ) ရရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73280|title=ပခုက္ကူစာပေဆု တစ်သက်တာစာပေဆုကို ဆရာမကြီး ဒေါက်တာခင်သန်းဦး(မမိုးမြေ) ရရှိ|publisher=Ministry of Information|accessdate=5 August 2025}}</ref> * [[၆ ဩဂုတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၅ ဖြင့် ဦးကျော်ထင် အား အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73305|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=MOI|accessdate=6 August 2025}}</ref> * [[၇ ဩဂုတ်]] - ** ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]သည် နံနက် ၈ နာရီ ၂၈ မိနစ်တွင် အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး ၎င်း၏ဈာပနကို နိုင်ငံတော်ဈာပနအဖြစ် ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့မှ ကြေညာချက်အရ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်မှ ၁၁ ရက်နေ့အထိ ကာလကို နိုင်ငံတော်အဆင့် ဝမ်းနည်းကြောင်းအထိမ်းအမှတ်ကာလအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ထိုကာလအတွင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အလံကို တိုင်ဝက်လျှော့ချ၍ လွှင့်ထူရန် ညွှန်ကြားထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73334|title=နိုင်ငံတော်အဆင့် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ်ကာလ သတ်မှတ်ကြေညာခြင်း|publisher=Ministry of Information|accessdate=7 August 2025}}</ref> ** ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]က လွှတ်တော်သုံးရပ် (အမျိုးသား၊ ပြည်သူ့၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်) ၏ ရွေးကောက်ပွဲနည်းဥပဒေများနှင့် [[နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေ|နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း]]နည်းဥပဒေများကို ဒုတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/73360|title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲနည်းဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=7 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/73363|title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲနည်းဥပဒေများကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=7 August 2025}}</ref> ** OpenAI ၏ model အသစ်ဖြစ်သော [[:en:GPT-5|GPT-5]] ကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|last1=Milmo|first1=Dan|title=OpenAI says latest ChatGPT upgrade is big step forward but still can't do humans' jobs|url=https://www.theguardian.com/technology/2025/aug/07/openai-chatgpt-upgrade-big-step-forward-human-jobs-gpt-5|work=The Guardian|access-date=8 August 2025}}</ref> * [[၁၅ ဩဂုတ်]] ** - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅]]: [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအတွက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ မဲဆန္ဒနယ်မြေများကို ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ ယင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အတွက် မဲအများဆုံးရသူ အနိုင်ရယူစနစ် (FPTP) ဖြင့် ၃၃၀ နယ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် ရောနှောစနစ် (MMP) ဖြင့် ၁၁၀ နယ် (FPTP ၈၄ နယ်၊ PR ၂၆ နယ်)၊ တိုင်း/ပြည်နယ်လွှတ်တော်အတွက် ရောနှောစနစ် (MMP) ဖြင့် ၃၆၄ နယ် (FPTP ၃၂၂ နယ်၊ PR ၄၂ နယ်) နှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုး မဲဆန္ဒနယ် ၂၉ နယ် သတ်မှတ်ထားသည်။ မဲဆန္ဒနယ်မြေများ၏ အသေးစိတ်စာရင်းကို နေ့စဉ်သတင်းစာများတွင် ဖော်ပြသွားမည်ဟုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73698|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမည့် မဲဆန္ဒနယ်မြေများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=12 August 2025}}</ref> ** အမေရိကန်သမ္မတ ထရမ့်နှင့် ရုရှားသမ္မတ ပူတင်တို့သည် [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း|ယူကရိန်းပဋိပက္ခ]]ကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် အစီအစဉ်တစ်ခုကို ဆွေးနွေးနိုင်ရန် [[အလက်စကာပြည်နယ်]]တွင် တွေ့ဆုံကြသည်။<ref>{{cite web|last1=Ramaswamy|first1=Swapna Venugopal|last2=Vanden Brook|first2=Tom|title=Trump-Putin meeting: Sprawling Army base that has hosted dignitaries is backdrop for talks|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/2025/08/13/trump-putin-meeting-location-joint-base-elmendorf-richardson/85639795007/|work=USA Today|access-date=16 August 2025}}</ref> * [[၁၇ ဩဂုတ်]] - ကယားပြည်နယ်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ မော်ချီးဒေသမှာ တရက်တည်း လေကြောင်းနှစ်ကြိမ် တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရပြီး လူ ၁၇ ယောက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေလည်း ရှိနေတယ်လို့ ကနဦးသတင်းများက ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2025/08/17/%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%ad/|title=မော်ချီးမှာ လေကြောင်းတိုက်ခံရလို့ ၁၇ ယောက်သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူတွေရှိနေ|publisher=Voice of Myanmar|accessdate=၂၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> နောက်တွင် သေဆုံးသူမှာ လူ (၂၇)​ထိ မြင့်လာသည်။​ ဗုံးကြဲမှုမှာ ရွာက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆေးရုံကို ဗုံးကျခဲ့ပြီး လူ ၂ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရခဲ့သလို အဆောက်အဦတွေလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c07pxm4gymzt?fbclid=IwY2xjawMPqs9leHRuA2FlbQIxMABicmlkETFlbnprSkh1RHpmcmxuWVp2AR5Wjdss1hfBdUayV8scGE1Hiv01Wr8jtSyB6aa_T287zM5PQmGMqJ3QsZLshg_aem_BJ8VmkEd1Lg-dTclX3dIHg&post=asset%3Ae48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf#asset:e48ec2d0-67a7-4e97-acf5-84ab1d54fbcf|title=မော်ချီးဒေသကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲမှု သေဆုံးသူ ၂၄ ဦးအထိ မြင့်တက်|publisher=BBC Burmese|accessdate=17 August 2025}}</ref> * [[၁၈ ဩဂုတ်]] - ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က လွှတ်တော်အသီးသီးအတွက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ပါတီစုံ]] [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] အပိုင်း (၁) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၂၈) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် စတင်ကျင်းပမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73809|title=လွှတ်တော်အသီးသီးအတွက် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပမည့် အပိုင်းလိုက်နေ့ရက်များကို သတ်မှတ်ကြေညာခြင်း|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=15 August 2025}}</ref> * ၁၉ ဩဂုတ် - ကရင်နီပြည်တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှာသိမ်းယူထားတဲ့ ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ၁၆ ရက်ကြာထိုးစစ်ဆင်ပြီးတဲ့နောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့မှာ စစ်တပ်က အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီး လိုအပ်တဲ့ နယ်မြေလုံခြုံရေးနဲ့ ရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းတွေ လုပ်ဆောင်နေပြီလို့ ထုတ်ပြန်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၀ ဩဂုတ်]] - ** ဒီဇင်ဘာလ (၈) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပမည့် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|ရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁)]] တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် (၁၀၂) မြို့နယ်အား ရွေးကောက်ပွဲကောက်မရှင်က သတ်မှတ်ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73914|title=ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ သတ်မှတ်ကြေညာခြင်း|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=17 August 2025}}</ref> ** [[မျိုးဆက်သစ်ဝံသာနုပါတီ]]၊ [[ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]၊ [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ]] တို့အား နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုလိုက်သည်။ * [[၂၁ ဩဂုတ်]] ** ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့နှင့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သောပုဂ္ဂိုလ်များအနေဖြင့် အခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီလျှင် ပါတီစည်းရုံးရေးနှင့်  နယ်မြေစည်းရုံးရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ဩဂုတ် ၂၁ ရက်တွင် ကြေညာလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/305477|title=ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့နှင့် ပြည်ထောင်စုအဆင့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သောပုဂ္ဂိုလ်များ အခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီလျှင် ပါတီစည်းရုံးရေးနှင့် နယ်မြေစည်းရုံးရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိကြောင်း UEC ကြေညာ|publisher=Eleven Media|accessdate=19 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73961|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပါတီစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ၊ နယ်မြေစည်းရုံးရေးလုပ်ငန်းများ၊ စုဝေးဟောပြောခြင်းနှင့် မဲဆွယ်စည်းရုံးခွင့်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဆောင်ရွက်ခွင့်ရှိကြောင်း အသိပေးချက် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=19 August 2025}}</ref> ** ပြည်ပရောက်မဲဆန္ဒရှင်များ ကြိုတင်ဆန္ဒမဲလက်မှတ်ဖြင့် ဆန္ဒမဲပေးနိုင်ရေးအတွက်ပုံစံ (၁၅)များကို ဩဂုတ် ၂၁ ရက်မှစတင် သက်ဆိုင်ရာသံရုံးများတွင် စတင်ထုတ်ယူနိုင်ကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ဩဂုတ် ၂၁ ရက်တွင် ကြေညာလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73959|title=ပြည်ပရောက်မဲဆန္ဒရှင်များမှ ပုံစံ (၁၅) များကို သက်ဆိုင်ရာသံရုံးများတွင် စတင်ထုတ်ယူနိုင်မည့် နေ့ရက်၊ အချက်အလက်ဖြည့်သွင်းပြီးသည့် ပုံစံ (၁၅) များကို သက်ဆိုင်ရာ သံရုံးများသို့ ပေးပို့နိုင်မည့်နေ့ရက်များထုတ်ပြန်ခြင်း|publisher=MOI|accessdate=19 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/305478|title=ပြည်ပရောက်မဲဆန္ဒရှင်များ ကြိုတင်ဆန္ဒမဲလက်မှတ်ဖြင့် ဆန္ဒမဲပေးနိုင်ရေးအတွက်ပုံစံ(၁၅)များကို ဩဂုတ် ၂၁ ရက်မှစတင် သက်ဆိုင်ရာသံရုံးများတွင် စတင်ထုတ်ယူနိုင်ကြောင်း UEC ကြေညာ|publisher=Eleven Media|accessdate=20 August 2025}}</ref> * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]က အာဏာရှင်စနစ်ချုပ်ငြိမ်းရေး နှင့် ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ နိုင်ငံရေး ရပ်တည်ချက် (၁၀) ချက်နှင့် အခြေခံမူ (၈) ချက်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/720834|title=ဘုံနိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းသွားမည်ဟု NUCC ထုတ်ပြန်|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၄ ဩဂုတ်]] - ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)၊ [[နောင်ချိုမြို့]]နှင့် [[ကျောက်မဲမြို့]]များသို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းရှိ သံမဏိတံတားဘောင်နှင့် အုတ်နံရံဘောင်တို့အား ဆက်သွယ်ထားသည့် နေရာသည် မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရပြီး ပျက်ဆီးသွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/305539|title=ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းအတွင်းက နှစ်ပေါင်း ၁၂၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဂုတ်ထိပ်တံတားကို ပလောင် အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ TNLA အဖွဲ့က မိုင်းခွဲဖျက်ဆီး|work=Eleven Media Group|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> တံတားဖျက်ဆီးခံရမှုအတွက် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားနေသော [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]တို့သည် အပြန်အလှန် အပြစ်တင်စွပ်စွဲမှု ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/ceqyd5grgwqo|title=နောင်ချိုက ကမ္ဘာ‌ကျော် ဂုတ်ထိပ်တံတား မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံရ|work=BBC|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> * [[၂၆ ဩဂုတ်]] - ထိုင်းနိုင်ငံသည် နယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်နေကြသော မြန်မာဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်များ ပေးအပ်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/26/404987.html|title=မြန်မာဒုက္ခသည်တွေ ထိုင်းအစိုးရ တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့် ပြု|publisher=The Irrawaddy|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68ad8865ffdcb3b2de018400|title=ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မြန်မာဒုက္ခသည် ၄၂၀၀၀ ကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးရန် ထိုင်းအစိုးရ စီစဉ်နေ|publisher=Narinjara|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kicnews.org/2025/08/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA/|title=ဒုက္ခသည်များကို တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုမည်ဟု ထိုင်းအစိုးရအစည်းအဝေး၌ အတည်ပြု|publisher=Karen Information Center|accessdate=27 August 2025}}</ref>ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်နေကြသော မြန်မာစစ်ဘေးဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုမည့် ထိုင်းအစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သစ်ကို ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာအေဂျင်စီ (UNHCR) က ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကြိုဆိုကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721444|title=မြန်မာဒုက္ခသည်များကို ထိုင်းအစိုးရက အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုသည့်အပေါ် ကုလကြိုဆို|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * [[၂၇ ဩဂုတ်]] - ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)  အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ နည်းဗျူဟာ ၃၃ နဲ့ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် (MSRF) တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းကြောင်း ဩဂုတ် ၂၇ ရက်မှာ ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721410|title=PDF နည်းဗျူဟာ ၃၃ နှင့် မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ် MSRF တို့ ညီနောင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB|accessdate=27 August 2025}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊​ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၉၂၂/၂၀၂၅ ဖြင့် မတရားအသင်းအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74232|title=မတရားအသင်းအဖြစ် ကြေညာခြင်း|publisher=MOI|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁/၂၀၂၅ ဖြင့်<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74230|title=အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာခြင်း|accessdate=28 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref> အကြမ်းဖက်အုပ်စု အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721677|title=ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU)ကို အကြမ်းဖက်အုပ်စုအဖြစ် ကြေညာ|publisher=DVB|accessdate=28 August 2025}}</ref> * [[၂၉ ဩဂုတ်]] - ထိုင်းနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတရားရုံးက ဝန်ကြီးချုပ် [[ပေထုံတန် ရှင်နာဝပ်]]ကို မရိုးသားမှုနှင့် ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ စံနှုန်းများချိုးဖောက်မှုများဖြင့် စွပ်စွဲချက်အပေါ် အပြီးသတ်စီရင်ချက်ချခဲ့ရာ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/29/thai-court-removes-prime-minister-paetongtarn-shinawatra-from-office|title=Thai court removes Prime Minister Paetongtarn Shinawatra from office|work=aljazeera|date=29 August 2025|access-date=29 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|date=29 August 2025|title=Thailand PM Paetongtarn Shinawatra sacked over Cambodia call|url=https://www.dw.com/en/thailand-pm-paetongtarn-shinawatra-sacked-over-cambodia-call/a-73802515|access-date=29 August 2025|website=[[Deutsche Welle]]|language=en}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * [[၅ စက်တင်ဘာ]] - [[အနုတင် ချာန်ဝီရာကုလ|အနုထင် ချန်ဝီရကွန်း]] (Anutin Charnvirakul) ကို [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]]အဖြစ် [[ထိုင်းအောက်လွှတ်တော်]]တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.daweiwatch.com/05/09/2025/118107/|title=ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်အသစ် အနုထင် ချန်ဝီရကူ ဖြစ်လာ|accessdate=6 September 2025|publisher=Dawei Watch}}</ref> * [[၉ စက်တင်ဘာ]] - ပါတီဝင်ဦးရေ မပြည့်မီသည့် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု|NDF ပါတီ]]နှင့် ပါတီရုံးခန်းများ သတ်မှတ်အရေအတွက် ၊ [[အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|DNP ပါတီ]]၊ [[အမျိုးသမီးပါတီ (မွန်)]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုလယ်သမားအလုပ်သမားအင်အားစုပါတီ]]တို့အား မှတ်ပုံတင်ပယ်ဖျက်၍ ပါတီဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်(UEC) ကြေညာလိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74684|title=နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုထားခြင်းကို ပယ်ဖျက်၍ ပါတီများအား ဖျက်သိမ်းခြင်း|accessdate=9 September 2025|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၁၁ စက်တင်ဘာ]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ရုံး အမိန့်အမှတ် (၇/၂၀၂၅) ဖြင့် ဒေါက်တာ[[အေးမောင် (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်)|အေးမောင်]]ကို ရွေးကောက်ပွဲဝင်နိုင်ရေးအတွက် ၎င်းအပေါ် ပြစ်မှုထင်ရှားစီရင်ထားသည့် ပြစ်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်များအား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပြုလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/09/12/67632|title=ရွေးကောက်ပွဲဝင်နိုင်ရေး ​ဒေါက်တာအေး​မောင်၏ ပြစ်မှုများကို စစ်ကော်မရှင် လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|accessdate=၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|publisher=Mizzima}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/74784|title=လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်|publisher=MOI|accessdate=14 September 2025}}</ref> * [[၁၂ စက်တင်ဘာ]] - [[အူရီဒူး မြန်မာ|အူရီဒူးမြန်မာ]]ကို ဝယ်ယူခဲ့သည့် Nine Communications Company Limited က လာမည့် စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့မှ စတင်၍ အမှတ်တံဆိပ်ကို [[ယူနိုင်း|U9]] [[ယူနိုင်း|(ယူနိုင်း)]] ဟူ၍ ပြောင်းလဲအသုံးပြုသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2025-09-11 |title=Ooredoo Myanmar မှ U9 အမည်သို့ ပြောင်းလဲမည် |url=https://www.popularmyanmar.com/ooredoo-myanmar-%E1%80%99%E1%80%BE-u9-%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B2/ |access-date=2026-03-06 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20251019104637/https://www.popularmyanmar.com/ooredoo-myanmar-%E1%80%99%E1%80%BE-u9-%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%B2/ |archive-date=19 October 2025 |url-status=dead}}</ref> * [[၁၄ စက်တင်ဘာ]] - စက်တင်ဘာလ (၁၄) ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ကြေညာချက်အမှတ် (၁၀၄ /၂၀၂၅) ဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခြင်းမပြုမည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ်များစာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ် ( ၅၆ ) နယ်၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ် ( ၉ ) နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ် (FPTP) မဲဆန္ဒနယ် ( ၅၆ ) နယ်တို့ ပါဝင်သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://uec.gov.mm/news_preview_detail.php?action=news_detail&news_id=C5HlXVlKqeAWRPS8%2BSStqCYvfk%2F7rFJVAm2YeNhC4LM%3D|title=ကြေညာချက်အမှတ် ( ၁၀၄ / ၂၀၂၅ )|publisher=UEC|accessdate=၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> * ၂၁ စက်တင်ဘာ - ** ပြည်ထောင်စုတစ်ဝန်းလုံးတွင် စည်းရုံးမည့်ပါတီများအနေဖြင့် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ၌ ယခင်က သတ်မှတ်ထားသော မဲဆန္ဒနယ်အားလုံး၏ တစ်ဝက်တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရမည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို မဲဆန္ဒနယ်အားလုံး၏ လေးပုံတစ်ပုံတွင်သာ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/75244|title=နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=22 September 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/725333|title=တနိုင်ငံလုံးပြိုင်မည့်ပါတီများ မဲဆန္ဒနယ်အားလုံး၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံ မပြိုင်နိုင်ပါက ပါတီဖျက်သိမ်းခံရမည်ဟု ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်း|publisher=DVB|accessdate=22 September 2025}}</ref> ** ဩစတြေးလျ၊ ကနေဒါ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့က ပါလက်စတိုင်းနိုင်ငံကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါနိုင်ငံများအနက် ကနေဒါနှင့် ယူကေတို့သည် ပထမဆုံး G7 အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|date=2025-09-21|title=UK, Canada and Australia announce formal recognition of Palestinian state|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cpw1qkyke4nt|access-date=2025-09-21|work=BBC News|language=en}}</ref> === အောက်တိုဘာ === * [[၂၆ အောက်တိုဘာ]] - **[[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ|အရှေ့တီမောနိုင်ငံ]]သည် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း]] (အာဆီယံ)၏ ၁၁ မြောက် တရားဝင်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည်။​ ** [[၂၀၂၅ ကမ္ဘောဒီးယား–ထိုင်း နယ်နိမိတ် ပဋိပက္ခ]] အား ပြေငြိမ်းရေးသဘောတူညီချက် စာချုပ်ဖြင့် နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များသည် အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါန်နယ်လ် ထရမ့်]] ရှေ့မှောက်၌ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး အဆုံးသတ်ခဲ့ကြသည်။ === နိုဝင်ဘာ === === ဒီဇင်ဘာ === * ၈ ဒီဇင်ဘာ - [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]အဖွဲ့ကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၁၇) ဦး၊ ဒုတိယဝန်ကြီး (၁၂) ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၉ ဒီဇင်ဘာ]] - [[၂၀၂၅ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ|(၃၃) ကြိမ်မြောက် အရှေ့တောင် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ]] (ဆီးဂိမ်း ၂၀၂၅) ကို [[ဘန်ကောက်မြို့]]၊ [[ရာဇမင်္ဂလာ အမျိုးသားအားကစားကွင်း]]တွင် ဖွင့်လှစ်ကျင်းပခဲ့သည်။ * [[၁၀ ဒီဇင်ဘာ]] - [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊[[မြောက်ဦးမြို့]] ပြည်သူဆေးရုံတွင် [[မြောက်ဦးဆေးရုံ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးမှု]]ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ * [[၂၈ ဒီဇင်ဘာ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၁) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၂ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2025-12-28 |title=တိုက်ခိုက်မှု၊ ဖိအားပေးမှုများကြားမှ ရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) ကျင်းပ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/70780/ |access-date=2026-02-28 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေး​ကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)ကျင်းပခဲ့သည် ၁၀၂ မြို့နယ်တွင် မြို့နယ် ၅၆ မြို့နယ်၏ အနိုင်ရ ပြည်သူ့လွှတ်​​တော်ကိုယ်စားလှယ်အမည်စာရင်းများကို UEC ​ထပ်မံကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/308877 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * [[၂၃ ဇန်နဝါရီ]] - [[မာရဇ္ဇ|မာရဇ္ဇ၊]] အဆိုတော်နှင့် တေးရေးဆရာ ([[၁၉၆၇]] မွေးဖွား) * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]၊​ စာရေးဆရာ၊ မြန်မာစာပေပညာရှိ နှင့် အငြိမ်းစားတက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ပါမောက္ခ ([[၁၉၄၂]] မွေးဖွား) * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[နိုင်မြန်မာ]]၊ ဂီတပညာရှင်၊ [[ကမ္ဘာမကြေဘူး]] အမည်ရှိ ရေးသားသူ ([[၁၉၅၈]] မွေးဖွား) * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ခင်ညွန့်ရည်|ခင်ညွန့်ရည်]]၊ မြန်မာသံ အမျိုးသမီးတေးသံရှင် ([[၁၉၅၁]] မွေးဖွား) * [[၃၁ မတ်]] - [[ဂျေညီညီ]]၊ တေးရေးဆရာ နှင့် အဆိုတော် ([[၁၉၅၃]] မွေးဖွား) * [[၂၁ ဧပြီ]] - [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဖရန်စစ်|ဖရန်စစ်]]၊ [[ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး]] ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၅ မေ]] - [[ဦးဦးလှစော|ဦးလှစော၊]] [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း ([[၁၉၅၃]] မွေးဖွား) * [[၂၂ မေ]] - [[ချိုထွန်းအောင်]]၊ အငြိမ်းစား မြန်မာ့တပ်မတော် ဗိုလ်မှူးချုပ်နှင့် သံအမတ်ကြီးဟောင်း ([[၁၉၅၈]] မွေးဖွား) * [[၂၃ ဇွန်]] - [[ငြိမ်းအေးအိမ်]]၊ မြန်မာပို့စ်မော်ဒန် စာရေးဆရာနှင့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း ([[၁၉၅၅]] မွေးဖွား) * [[၂၇ ဇွန်]] - [[အောင်ကျော်ဦး]]၊ ဒုတိယကြိမ် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] ဥက္ကဋ္ဌ ([[၁၉၅၆]] မွေးဖွား) * [[၁၀ ဇူလိုင်]] - [[မောင်သာချို]] ၊ စာရေးဆရာ ([[၁၉၅၈]] မွေးဖွား) ၊ [[ရွှေညဝါ ဆရာတော်]] ([[၁၉၆၅]] မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇူလိုင်]] - [[စိုင်းငေါင်းဆိုင်ဟိန်း]] ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း ([[၁၉၇၀]] မွေးဖွား) * [[၇ ဩဂုတ်]] - [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] ၊ ယာယီသမ္မတ​ (၂၀၂၁-၂၀၂၄) ([[၁၉၅၁]] မွေးဖွား) * [[၂၆ ဩဂုတ်]] ** [[ချစ်စံဝင်း]]၊ စာရေးဆရာနှင့် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာစာပေဆုရှင် ([[၁၉၄၀]] မွေးဖွား) ** [[သိန်းရီ]]၊မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ၃ ဦးမြောက် [[ဖလောရင့် နိုက်တင်ဂေးဆု|ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ်ဆုရှင်]] ([[၁၉၅၁]] မွေးဖွား) * [[၂၅ စက်တင်ဘာ]] - [[ဗစ်တာခင်ညို|ဗစ်တာခင်ညို၊]] စတီရီယိုခေတ်ဦး အဆိုတော် ([[၁၉၄၅]] မွေးဖွား) * [[၂ အောက်တိုဘာ]] - [[လွန်းကြွယ်|လွန်းကြယ်]]၊ ပန်းချီဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ရ ပန်းချီဆရာကြီး ([[၁၉၃၀]] မွေးဖွား) * [[၂၄ အောက်တိုဘာ]] - [[သီရိခေတ်]]၊​ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မိဖုရား ([[၁၉၃၂]] မွေးဖွား) * [[၂၂ နိုဝင်ဘာ]] - [[ကိုလေး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]]၊ကဗျာဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၅ နိုဝင်ဘာ]] - [[သိန်းနိုင် (ဂုဏ်ထူး)]]၊မြန်မာစာဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) == အများပြည်သူ အလုပ်ပိတ်ရက်များ == {{Main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ အားလပ်ရက်များ}} * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးနေ့ * [[၄ ဇန်နဝါရီ]] - [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေးနေ့]] * [[၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုနေ့]] * [[၇ ဇွန်]] - အီဒုလ်အသွဟာ ( ကုရ်ဘာနီအီးဒ်)နေ့ * [[၉ ဇူလိုင်]] - [[ဝါဆိုလပြည့်နေ့]] ([[ဓမ္မစကြာ အခါတော်နေ့|ဓမ္မစကြာအခါတော်နေ့]]) * [[၁၉ ဇူလိုင်]] - [[အာဇာနည်နေ့]] === အခြား နေ့ထူးနေ့မြတ်များ === * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ချင်းအမျိုးသားနေ့ * == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:၂၀၂၅| ]] ixswns4b93zr2eonovvzw6avqvhosy8 0 274437 1060021 945237 2026-10-25T03:29:28Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060021 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = အမဂိတောင် | other_name = 天城山 | photo = Mount Amagi 20110919.jpg | photo_size = | photo_alt = | photo_caption = View from the north | elevation_m = 1406 | elevation_ref = <ref name="gsj"/><ref name=otm>{{cite opentopomap|Mount Amagi|34.8628|139.0017|2023-05-28}}</ref> | prominence_m = 1046 | prominence_ref = <ref>https://worldribus.org/japanese-archipelago/</ref> | range = | parent_peak = | listing = [[List of mountains and hills of Japan by height|Mountains of Japan]], Ribu | country = [[Japan]] | subdivision1_type = Prefecture | subdivision1 = [[Shizuoka Prefecture|Shizuoka]] | part_type = Peninsula| part = [[Izu Peninsula|Izu]] | map = Japan | map_alt = | map_caption = | map_size = | label = Mount Amagi | label_position = bottom | coordinates = {{coord|34.8628|N|139.0017|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = <ref name=otm/><ref name="gsj"/> | topo = | type = [[Stratovolcano]] | volcanic_arc = [[Izu–Bonin–Mariana Arc]] | age = | last_eruption = 0.2 [[Year#Abbreviations yr and ya|Ma]]<ref name="gsj">{{cite web|url=https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/F10.html|title=Amagi San|publisher=Geological Survey of Japan|access-date=2023-04-01}}</ref> | geology = [[Andesite]]<ref name="gsj"/> | first_ascent = | easiest_route = [[Hiking|Hike]] }} '''အမဂိတောင်''' (天城山, Amagi-san) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခစီရင်စု၊ အိဇုကျွန်းဆွယ်အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မီးတောင်တန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤတောင်သည် အိဇုမြို့နှင့် ဟိဂရှိ-အိဇုမြို့တို့၏ နယ်နိမိတ်အကြားတွင် တည်ရှိနေသည်။ ဤတောင်ကို အမဂိတောင်တန်းဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်။ အမဂိတောင်တန်းတွင် တောင်ထိပ်များစွာ ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်များမှာ ဘန်းဆဘုရိုးဒခဲ (万三郎岳) ၁၃၀၀ မီတာ (၄၃၀၀ ပေ)၊ တိုးဂဆယာမ (遠笠山) ၁၁၉၇ မီတာ (၃၉၂၇ မီတာ) ဖြစ်သည်။ တောင်ထိပ်သို့တက်ရန် လမ်းကြောင်းများစွာ ရှိသည်။ ဂျပန်တော်ဝင်ရေတပ်၏ သင်္ဘောများစွာတို့သည် ဤတောင်၏ အမည်ကို အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားသည်လည်း ရှိသည်။ အမဂိတောင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသည့် တောင် ၁၀၀ စာရင်းတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="hyakumeizan">[http://www.japangazetteer.com/ Hyakumeizan, Hiking Japan!] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109090538/http://www.japangazetteer.com/ |date=2007-01-09 }}. Japan Gazetteer.</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery widths="155px" heights="135px"> File:Mount_Amagi_20120610.jpg|မြောက်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Mount Amagi 20120218.jpg|တောင်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Izu city, Ikadaba, Wasabi fields 20111002 C.jpg|အမဂိတောင်သည် မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင် သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်နေသည့် ဝဆဘိ (wasabi) များ ထုတ်လုပ်ရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Mount Amagi}} * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/F10.html Amagi San] - Geological Survey of Japan * [http://kanko.city.izu.shizuoka.jp.e.jj.hp.transer.com/form1.html?c1=8&c2=1&pid=2791 Tourist brochure] {{Dead link|date=October 2026 }} - Izu city official * [https://web.archive.org/web/20160113092612/http://www.city.izu.shizuoka.jp/form1.php?pid=2794 Hiking Map] - Izu city official {{in lang|ja}} (web.archive.org) {{100 Famous Japanese Mountains|state=collapsed}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]] mm5tcvxpdhe796eczvhmxv6l9bt8yox 0 289018 1060009 1047175 2026-10-24T23:20:05Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060009 wikitext text/x-wiki ဝပ် ပုရာဏာဝသ် ( {{Langx|th|วัดปุรณาวาส}}) သည် [[ဘန်ကောက်မြို့|ဘန်ကောက်]] ဆင်ခြေဖုံးရှိ [[ဝတ်ကျောင်း|ပုဂ္ဂလိက ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတိုက်]] တစ်ခုဖြစ်ပြီး သာဝီ ဝပ် သာနာခရိုင်၊ ဆာလာ သမဆော့ပ် ဒေသရှိ ဂလုံမဟာဆဝပ်ကမ်းနားတွင် တည်ရှိပြီး ဘန်ကောက်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးရှိ ဘုရားကျောင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်။ ဂလုံမဟာဆဝပ်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် [[နန္ဒပုရီပြည်နယ်]]၊ ဘန်ကရူအိုင်ခရိုင်၊ တန်ဘွန် ဆာလာကလန်ဒေသရှိပြီး နခွန်ပထုံပြည်နယ်၊ ဗုဒ္ဓမွန်ထုံခရိုင်၊ တန်ဘွန် ဆာလာယာသည် ဤနေရာမှ မဝေးပါ။ [[ရာမ ၄]]လက်ထက် ၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ဘုန်းကြီးကျောင်းကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယခင်က ဝပ်နောက် (วัดนก)ဟုခေါ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ဝပ်ကလန်ဂလုံ(วัดกลางคลอง) ဟုခေါ်တွင်သည့် အဆိုပါဘုရားကျောင်းကို ဘုရင်မင်းမြတ်က ဂလုံ(တူးမြောင်း)မဟာစဝေါ် တူးဖော်ပြီး ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းခွင်သို့ သွားရောက်လေ့လာကာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဆောက်လုပ်ရန်အတွက် Mr. Bun ဟုခေါ်သော လူနှင့်ပူးပေါင်းကာ ဘုရားကျောင်းကို ဝပ်ရာဇပုဉ်ဓမ္မ (วัดราชบุญธรรม) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဝပ်ပုညာဝါသ်ရာဇသရဒ္ဓါဓမ္မ(วัดบุญญาวาสราชศรัทธาธรรม)ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရားကျောင်းကို ယနေ့ခေတ်တွင် ဝပ်ပုရဏာဝါသ်ဟု အမည်ပြောင်းပြန်သည်။ စေတီတော်တွင် လူအန်ဖော့အိန္ဒြာ (หลวงพ่ออินทร์)နှင့် လူအန်ဖော့စန္ဒြ (หลวงพ่อจันทร์) ဟုခေါ်သော အဖိုးတန် ရှေးဟောင်း ဆင်းတုတော် ၃ ဆူရှိပြီး ဗိမာန်တော်တွင် ခဲယဉ်းလှသော ကုသိုလ်တရားများ ကိန်းဝပ်ရာ ဘုရားရုပ်ပွားတော်များ ရှိသည်။ ဘုရားကျောင်းကို ယုံချိုင်ယုဓ်မိသားစုမှ ကြီးကြီးမားမား ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ပြီး မိသားစုဝင်များထဲတွင် [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ထိုင်းနိုင်ငံ၏ 22 ယောက်မြောက် ဝန်ကြီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ချာဝါလိတ် ယုံခိုင်ယုဓ်ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=22 April 2018 |title=วัดปุรณาวาส (วัดราชบุญธรรม) แขวงศาลาธรรมสพน์ เขตทวีวัฒนา กรุงเทพมหานคร |trans-title=Wat Puranawat (Wat Ratchabuntham) Sala Thammasop Subdistrict, Thawi Watthana District, Bangkok |url=https://tourwatthai.com/region/central/bangkok/watpuranawas/ |website=TOUR....WAT...THAI |language=thai |access-date=7 July 2026 |archive-date=5 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605124036/https://tourwatthai.com/region/central/bangkok/watpuranawas/ |url-status=dead }}</ref> ထို့အပြင် ဘုရားကျောင်းမြေပေါ်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သော ဝပ်ပုရဏာဝါသ်ကျောင်းသည် ဘန်ကောက်ဒေသခံပြတိုက် ထဝီ ဝဍ္ဎနခရိုင်၏ နေအိမ်လည်းဖြစ်သည်။ ကျောင်းနှင့် ပြတိုက်နှစ်ခုစလုံးသည် ဘုရားကျောင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်တွင်ရှိပြီး တောင်ဘက်ရထားလမ်းဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ <ref>{{Cite web |title=Bangkok Local Museum Thawi Watthana District |url=https://www.museumthailand.com/en/museum/Bangkok-Local-Museum-Thawi-Watthana-District |website=MUSEUM THAILAND |access-date=7 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260412131711/https://www.museumthailand.com/en/museum/Bangkok-Local-Museum-Thawi-Watthana-District |archive-date=12 April 2026 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lim |first=Eric |title=Thawi Watthana Museum the road to Phutthamonthon |url=https://www.tour-bangkok-legacies.com/thawi-watthana-museum.html |website=Tour Bangkok Legacies |access-date=7 July 2026 |archive-date=13 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513225005/https://www.tour-bangkok-legacies.com/thawi-watthana-museum.html |url-status=dead }}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဝပ် ပုရာဏာဝသ်]] [[ကဏ္ဍ:နန္ဒပုရီပြည်နယ်]] 1a7j76l2355l7p74s5cn06lqv85ftr5 0 292600 1059994 1057233 2026-10-24T17:21:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059994 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = | caption = | label1 = အခြေအနေ | data1 = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသအလိုက် ကွဲပြား (ဇူလိုင်လမှ ဇန်နဝါရီလအတွင်း) | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label6 = ဆင်နွှဲသူများ | data6 = [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ | label7 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data7 = ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲတော်'''သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းရှိ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ထင်ရှားသော စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤပွဲ‌‌တော်သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကောက်သစ်စားပွဲကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကွဲပြားစွာ ကျင်းပကြပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း မိမိတို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ အထူးသဖြင့် [[စပါး]]နှင့် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ၊ [[သစ်သီးဝလံ]]ခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်များ၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကာ စုပေါင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine">{{cite web |title=ကျွန်တော်နှင့် ရခိုင်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |access-date=2026-10-09}}</ref> ဤပွဲတော်ကို [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လူမျိုးများအပြင် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]]တို့ကလည်း မိမိတို့ဒေသအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကျင်းပကြသည်။ ကျင်းပသည့် အချိန်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးနှံပေါ်ဦးဖျားကို ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားမိဘများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် နောင်နှစ်များအတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Chin">{{cite web |title=ချင်းရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်( ကောက်သစ်စားပွဲ )ဖလမ်းမြို့၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |date=2019-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Karen">{{cite web |title=ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့အခမ်းအနားနှင့် ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော်ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=News and Periodical Enterprise |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kami">{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားရိုးရာ ကောက်ဦးချပွဲတော် |url=https://myanmardigitalnewspaper.com |publisher=Myanmar Digital Newspaper |access-date=2026-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261007061519/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/ |archive-date=7 October 2026 |url-status=dead}}</ref><ref name="Kachin">{{cite web |title=ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၌ ကချင်ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kayah">{{cite web |title=ดီးမော့ဆိုမြို့နယ်၌ ကယားရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Shan-PaOh">{{cite web |title=ဟိုပုန်းမြို့၌ ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Naga">{{cite web |title=လဟယ်မြို့၌ နာဂရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Wa">{{cite web |title=ဟိုပန်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဝတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="DVB">{{cite web |title= DVB Burmese - ကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://dvb.no |publisher=DVB Burmese |access-date=2026-10-09}}</ref> ကောက်သစ်စားပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် ဆက်စပ်သော ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများနှင့် သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ပွဲများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့သော ပွဲတော်များကို ကျင်းပသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် သဘာဝတရား၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဘိုးဘွားမိဘများအား ကျေးဇူးဆပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Festivals List |url=https://ghanaculture.gov.gh |website=National Commission on Culture, Ghana |access-date=2026-10-09}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ထုံးစံသမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဘိုးဘွားဘီဘင်များ လက်ထက်ကတည်းက သစ်ပင်သီးနှံပင်များ၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေနှင့် နေအိမ်တို့တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဝိညာဉ်များ သို့မဟုတ် ရုက္ခစိုးနတ်ကောင်းနတ်မြတ်များနှင့် စပါးစောင့်နတ်သမီးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလ ရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်တွင် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများ၊ ကောက်သစ်ဆွမ်း ကပ်လှူပွဲများနှင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်ဖြင့် စုပေါင်းကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rakhine"/><ref name="Kachin"/> ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ပွားများခြင်း၊ နှစ်သစ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်း၊ သက်ကြီးဘိုးဘွားနှင့် ဆရာသမားများအား ကန်တော့ခြင်း၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် စကားအလင်္ကာများ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ လူမျိုးမပျောက်ရန်နှင့် ပြည်ပရောက် မျိုးဆက်သစ်များထံ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရပ်ရွာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တာအတွင်း ကြုံတွေ့ရသည့် ရောဂါဘယများနှင့် အခက်အခဲများကြားမှ အသက်ရှင်ကျန်းမာခွင့်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို အချိန်တန်အောင်မြင်စွာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခွင့်၊ မိသားစုဝင်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားရှင်သန်ခွင့် ရရှိစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သော ဘုရားသခင်၊ သဘာဝတရားနှင့် စောင့်ရှောက်သူနတ်အပေါင်းတို့အား ကျေးဇူးဆပ် ပူဇော်ပသရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆအရ ကောက်ဦးစားဦးကို ဦးစွာလှူဒါန်းခြင်းသည် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်၏ အတိတ်ဘဝ မဟာကာလသူကြွယ်ဘဝက ကောက်ဦးဒါန ကိုးမျိုး လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သာသနာတော်တွင် တရားဦးရရှိခဲ့သကဲ့သို့ ကုသိုလ်ကျိုးကြီးမားလှသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်ပြင်၊ ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရားများဖြစ်သော အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာရခြင်း၊ ခွန်အားဗလရှိခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းဟူသည့် အကျိုးတရားများကိုလည်း ရရှိစေရန် ရည်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကောက်ဦးဒါန ၉ မျိုး |url=https://shanyomaelibrary.wordpress.com/2025/11/16/%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94-%E1%81%89-%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8/ |website=Shan Yoma Knowledge Bank |date=2025-11-16 |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref>{{cite web |title=အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်အကြောင်း |url=https://wikipedia.orgေ%E1%80%af%E1%80%bcount |website=ဝီကီပီးဒီးယား |language=my |access-date=2026-10-10}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref><ref name="Britannica Harvest">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://www.britannica.com/topic/harvest-festival |website=Encyclopedia Britannica |date=2026-06-25 |language=en |access-date=2026-10-10}}</ref> ထို့ပြင် လာမည့်စိုက်ပျိုးရေးရာသီသစ်တွင် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပေါများစေရန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးရန်တို့မှ ကင်းဝေးစေရန် ဆုတောင်းကြရင်း မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် ရပ်ရွာအတွင်းရှိ သက်ကြီးဘိုးဘွားများအား ကောက်သစ်ပေါ်ဦးဖျားများဖြင့် ဂါရဝပြု ကန်တော့ကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/><ref name="Kayah"/> ကောက်ရိတ်ချိန်နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပချိန်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြန့်ကျဲနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရာ ကာလဖြစ်သဖြင့် ဘိုးဘွားတို့ သွန်သင်ခဲ့သော ရိုးရာစကားရပ်များ၊ "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ ထုံးတီးနည်းနာများနှင့် စကားထာ/စကားဝှက်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံ Lမ်းညွှန်သွန်သင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။<ref name="Chin"/> ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိုင်းရင်းသား မျိုးဆက်သစ်များအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ကျေးဇွာအလိုက် စုပေါင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ခြင်း၊ အလှူပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ခြင်း၊ ရိုးရာအကအလှများဖြင့် စုပေါင်းဆင်နွှဲခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူမှုအသိုက်အဝန်းကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="DVB"/><ref name="Karen"/> == ကရင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး [[ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ဦးကောက်ဖျား ကျွေးမွေးခြင်းကို [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အော်ဘူးသောခို" သို့မဟုတ် "အောင်ဘူးခို" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အောင်းဘူးသောင့်ခူး" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Karen"/> ကရင်လူမျိုးများသည် "ဆီးမူ" (သီတင်းကျွတ်) နှင့် "ဆီးဆာ" (တန်ဆောင်မုန်း) လများတွင် တောင်ယာများမှ ကောက်ညှင်းစပါးများကို စတင်ရိတ်သိမ်းကာ ထမင်းဟင်းများချက်ပြုတ်၍ ရပ်ရွာလူထုကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးကြသည်။ သီးဦးသီးဖျားများကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုက်ရခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်လက်ရိတ်သိမ်းမည့် စပါးများ အထွက်ပိုမိုတိုးတက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ယင်းပွဲကို "မုန့်ဆန်းပွဲ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းနှင့် နတ်တော်လများတွင် စပါးများရိတ်သိမ်းပြီးပါက ကောက်လှိုင်းများကို တလင်းထဲသို့ အစည်းလိုက်ပုံ၍ စပါးနယ်၊ စပါးလှေ့ကြသည်။ စပါးများကို ကျီမသွင်းမီ စပါးလိပ်ပြာ ပြန်လာစေရန်၊ ကောင်းချီးပေးရန်နှင့် စပါးကြာရှည်ခံ စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် စပါးစောင့်နတ်သမီးဖြစ်သူ "ဖီ့ဘူးယော်" (သို့မဟုတ်) "ဖီးဗူးယော်" အား ပသပူဇော်ကြသည်။ စပါးများကို ကျီသွင်းပြီးနောက် ကျီထဲရှိစပါးများကို စတင်စားသုံးရန် ကျီစပါးသစ်စားပွဲ "အောင်လော်ဘူးဖော" ကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲမတိုင်မီနေ့၌ သားသမီးများက တောထဲသို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရှာထွက်ကြပြီး မိဘများက ဝက်၊ ကြက် သို့မဟုတ် ဘဲများဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူက စပါးကျီ၏ ထောင့်လေးထောင့်မှ စပါးများကို လက်ဖြင့် တစ်ကျုံးစီ ယူဆောင်ကာ ကျီအလယ်မှ စပါးများနှင့် ပြန်လည်ညီအောင် ဖြည့်ပေးရသည်။ ထိုယူလိုက်သော စပါးများသည် ကျီထဲကျန်ရှိသော စပါးအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆ၍ နေလှမ်းထားကြသည်။ နံနက်စောစောတွင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို မီးဖိုခန်း၌ ပြင်ဆင်၍ သက်ကြီးဝါကြီး အဖိုးအိုကို ပင့်ဖိတ်လာရသည်။ အစားအသောက်များ မစားမီ သက်ကြီးဝါကြီးသူက ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ စကားထာ/စကားဝှက်များနှင့် ထုံးတီးနည်းနာ သွန်သင်ဆုံးမစကားများကို ပြောကြားပြီးမှသာ ကျီစပါးသစ်စားပွဲကို တပျော်တပါး စားသောက်ကြသည်။ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]နှင့် ဝင်းရော်ဒေသတို့တွင် ၁၂ လရာသီ ဒုံးအကများ၊ သက်ကြီးဘိုးဘွား ကန်တော့ပွဲများနှင့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နှင့် ပူးတွဲကျင်းပမှုများလည်း ရှိကြသည်။<ref name="Karen"/><ref>{{cite web |title=နှစ်ကူးနှင့် ကောက်သစ်စား ရိုးရာဓလေ့ အနှစ်သာရ (အယ်ဒီတာ့ အာဘော်) |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2021-01-03 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=နဘူးနယ်တွင် ကရင့်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ် |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2022-12-28 |language=my}}</ref> == ကချင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို "အင်လုံအင်နန်ရှား" (Inlong In-nan Sha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောက်သစ်ဦး ကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားကို "အင်စင်ခလွမ်" (Insen Khlawng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကောက်ဦးစပါးပေါ်ချိန်ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]အနှံ့အပြား၌ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့အတိုင်း အစဉ်အလာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုဝင်ဘာလများတွင် ကျေးလက်ဒေသများ၌ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများကို စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> [[ဆဒုံးမြို့]]အနီး ဆဂါပါရွာကဲ့သို့သော ဒေသများတွင်လည်း [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]တို့၏ နှစ်စဉ် ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာနွားယစ်၊ ကြက်ယစ်ပူဇော်ခြင်း၊ ရိုးရာမောင်းတီးခြင်းနှင့် ထောင်ကာအကပြိုင်ပွဲများဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကချင်ပြည် ဆဒုံးမြို့အနီး ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.nmg-news.net/2021/11/13/16271 |website=Network Media Group |date=2021-11-13 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ကချင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်းပြုလုပ်သည့် ကျိန်ထောင်ပါ ‘ကောက်သစ်စားကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းပွဲတော်’ |url=https://burmese.kachinnews.com/2019/11/12/%E1%80%80%E1%81%81%E1%81%B0%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=Kachin News Group (KNG) |date=2019-11-12 |language=my}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအိုဒေသ]]တွင် ယခင်က ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ဒေသခံများ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်လာကြပြီးနောက် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ" အဖြစ် အလွန်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။ စိုက်ပျိုးရာသီအပြီး အသီးအနှံနှင့် စပါးများ မှည့်ချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် အကောင်းဆုံး၊ အလှဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး သီးနှံများကို ဘုရားကျောင်းသို့ ယူဆောင်ကာ လှူဒါန်းကြသည်။ ယင်းအသီးအနှံ အစုံအလင်ဖြင့် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝင်းအတွင်းကို မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အား စုပေါင်းချီးမွမ်းဆုတောင်းကြသည့် ထူးခြားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးများက ဘုရားကျောင်းများ၌ ဓမ္မဆရာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ကြသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကောက်ဦးဆွမ်း ကပ်လှူကြသည်။ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] နမ္မနကျေးရွာကဲ့သို့ ဒေသများတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ အတူတကွ လက်ရည်တပြင်တည်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> == ကယားကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို နှစ်စဉ် စပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kayah"/> စပါး ရိတ်သိမ်းပြီး၍ ရရှိလာသော ကောက်သစ်များကို ရှေးဦးစွာ မိရိုးဖလာရိုးရာနတ်များထံ ပူဇော်ပသကြပြီးမှသာ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် အိမ်နီးနားချင်းများ စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် ရွာသူရွာသားများနှင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းက စုပေါင်းလုပ်အားပေးကြသော လူမှုဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ ဤကောက်သစ်စားပွဲကို ကယားဘာသာစကားဖြင့် "ဒီဆ" (Dee Sha) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာလူထုအကြားတွင် "ကယားထမင်းထောင်းပွဲ" ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ပထမဦးစွာ ဆန်သစ်ကို ထမင်းချက်ပြုတ်ကာ အမျိုးသမီးများက လိုအပ်သည့် ဟင်းလျာနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ပေးကြပြီး ကာလသားများက စုပေါင်းထောင်းကြသည်။ ထမင်းအသစ်ကို အသားကင် (ဝက်သား သို့မဟုတ် ကြက်သား)၊ ဂျင်း၊ ဂျူးအမြစ်၊ ဆား၊ ငရုတ်တို့ဖြင့် စပ်ထောင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထမင်းထောင်းပြီးပါက အပေါ်မှ ဆီချက်နှင့် ကြက်သွန်မြိတ် ဖြူး၍ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ငါးမုန့်ကြော်၊ ဂျူးအမြစ်တို့ဖြင့် တွဲဖက်သုံးဆောင်ကြသည်။ စားသောက်ရာတွင် အသက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများအား ရှေ့ဦးစွာ ဂါရဝပြု ကျွေးမွေးပြီးမှသာ ကျန်သူများ စားသုံးကြသည့် မွန်မြတ်သော ဂါရဝတရားဓလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် အနီးအနားကျေးရွာများရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများထံသို့လည်း ကောက်သစ်ထမင်းထောင်းများကို လိုက်လံဝေငှ ပို့ဆောင်ပေးကြသည်။<ref name="Kayah"/> == ချင်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ချင်းပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပပုံများမှာ ပိုမိုစုံလင်ထူးခြားလှသည်။ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ [[မတူလူမျိုး|မတူ]]၊ [[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]၊ [[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]]၊ [[မရာလူမျိုး|မီရမ်]]၊ လောက်တူ စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကောက်သစ်စားပွဲဖြစ်သော "ခိုတူးပွဲ" ကို ဇူလိုင်လအတွင်း လပြည့်ကျော်ရက်များ၌ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာတဲများတွင် နတ်စင်ဆောက်၍ တိရိစ္ဆာန်အမွေးများ မီးရှို့ကာ သွေးများကို စပါးနှင့် သီးနှံခင်းများပေါ် ပက်ဖျန်း ပူဇော်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ထားသော အသားဟင်းများ နတ်တင်ပြီး ရွာသို့ယူဆောင်ကာ အိမ်နီးချင်းများအား ဝေငှကြသည်။ ရွာလယ်တွင် ခေါင်ရည်သောက်ခြင်း၊ ဗုံမောင်းတီး၍ ကောက်သစ်သီချင်းများ သီဆိုကခုန်ခြင်းနှင့် နွားနောက်သားရေဒိုင်းများဖြင့် အားပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ယာစပါး ရိတ်သိမ်းအပြီး "ကောက်သစ်စား နှစ်ကူးပွဲ" ကို ကျင်းပရာ ကြက်ခြေခတ် ထောင်ထားသော ပျဉ်ပြားနှစ်ချပ်ကို သေနတ် သို့မဟုတ် မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မီးတုတ်များ ကိုင်ဆောင်၍ မျက်နှာတွင် အိုးမည်းနှင့် ပြာများလူးကာ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ခြင်း၊ ချောင်းတွင် ရေချိုး၍ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://wordpress.com |website=THE K'CHO PRIEST - K'CHO TAI GÜ |date=2020-06-15 |language=my}}</ref> [[မရာလူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက်ခြမ်း၌ပါ နေထိုင်ကြသည်။ မရာလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆိုအကများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် စုပေါင်းကျွေးမွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံနယ်နိမိတ် ခွဲခြားထားသော်လည်း မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းမှ မရာလူမျိုးများ၊ ရိုးရာအနုပညာရှင်များနှင့် အဆိုတော်များ အတူတကွ ပူးတွဲကျင်းပကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်။<ref name="DVB"/> [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ဇိုမီးလူမျိုး]]များသည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ခွာဒိုပွဲ" (Khuado) ဟု ခေါ်ဆို၍ ရိုးရာမပျက် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းတို့ရိုးရာ ခွာဒိုပွဲ |url=https://bbc.com |website=BBC News|date=2018-10-22 |language=my}}</ref> [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် အောက်တိုဘာလ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အခြေခံ၍ သီးနှံရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ချင်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ကောက်သစ်စားပွဲ) အဖြစ် ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။<ref name="Chin"/> [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]တိုင်းရင်းသားများသည် စပါးပင်များ ရင့်သန်လာသည့် နတ်တော်လတွင် အရှိုဘာသာစကားဖြင့် "စောင်ထာအေဘွေ" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ရိုးရာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ရိုးရာခေါင်ရည်နှင့် အစားအစာများဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ == ခမီကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ "ကောက်ဦးချပွဲ"၊ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" နှင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" စသည့် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်း ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာများမှ ပထမဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ခမီတိုင်းရင်းသားများသည် [[နတ်တော်လ|နတ်တော်လဆန်း]] (၁) ရက်နေ့ကို "တောင်ယာရိတ်သိမ်းပွဲနေ့" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခမီတို့၏ "ဆနီပွဲ" အကြိုအဖြစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို [[နိုဝင်ဘာလ]] (၁၉) ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကာ ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာအကအလှများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်အညီ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="Kami"/><ref>{{cite web |title=ခမီရိုးရာ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" အာရက္ခဒေသမှာ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a6804d03d7287da43ff369e |website=Narinjara News |date=2026-07-28 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://burmese.dvb.no/post/301501 |website=DVB |date=2018-11-25 |language=my}}</ref> == နာဂကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]လူမျိုးများတွင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကောက်သစ်စားပွဲ (ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ) နှင့် ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဟူ၍ သီးခြားစီ ရှိကြသည်။ တောင်ယာများ၌ စပါးနှင့် သီးနှံများ စတင်ရင့်မှည့်လာချိန်တွင် အဦးသီးနှံများကို ရိတ်သိမ်း၍ သီးနှံများ အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ရိုးရာနတ်၊ တောင်ယာနတ်များကို ပူဇော်ပသ ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် မတိုင်မီ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင်းပကြသည်။ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို တောင်ယာခုတ်သည့် နှစ်တစ်နှစ် ပြီးဆုံး၍ နောက်ထပ် တောင်ယာအသစ် မခုတ်မီ စပ်ကြားတွင် နောင်လာမည့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ထွန်းကားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပသော နာဂလူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ရှေးက မျိုးနွယ်စုအလိုက် သီးခြားကျင်းပခဲ့ကြရာမှ ၁၉၉၃-၁၉၉၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် နာဂရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီနှင့် ခေါင်းဆောင်များက တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် [[ဇန်နဝါရီလ]] (၁၅) ရက်နေ့ကို နာဂရိုးရာ ဘုံနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နေ့အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂတောင်တန်း]]ရှိ [[ခန္တီးမြို့|ခန္တီး]]၊ [[လဟယ်မြို့|လဟယ်]]၊ [[နန်းယွန်းမြို့|နန်းယွန်း]] စသည့် မြို့များတွင် အလှည့်ကျ စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပြီး တန်ရှန်းနာဂ မျိုးနွယ်စုက "ဝီဟူးပွဲတော်"၊ လိုင်းနောင် မျိုးနွယ်စုက "ကိုင်ဗွီးပွဲတော်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Naga"/> ပွဲတော်များတွင် ခေါင်ရည်၊ ကျွဲသား၊ [[နွားနောက်]]သား ဟင်းလျာများအပြင် ပိန်းဥကို ကန်ဇင်းသီး/ရွက်ဖြင့် ချက်ထားသော အရသာရှိလှသည့် ဟင်းရည်နှင့် ဆတ်သားခြောက်ကို ကန်ဇင်းသီးခြောက်နှင့် ရောထောင်းထားသော ငရုတ်သီးထောင်း စသည့် ရိုးရာဟင်းလျာများဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Naga"/><ref>{{cite web |title=နာဂရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ |url=https://www.moea.gov.mm/index.php?page=KA0oPAlEQURYTkUjEFIE |website=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |language=my}}</ref> == ရှမ်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ" အဖြစ် ရှမ်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် ပူးတွဲ၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော်တွင် ကျေးရွာများက အလှူပစ္စည်းများ ထည့်ဝင်ထားသည့် "ပဒေသာပင်" များကို ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများဖြင့် လှည့်လည်ပူဇော်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားရိုးရာ အကအလှများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] ကွန်ကျိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ကွန်ကျိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မြို့နယ်သံဃာ့နာယကဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ကြီးမှူး၍ အဆိုပါ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျေးရွာအသီးသီးမှ ပဒေသာပင်များ性能၊ ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများ၊ လူငယ်များ၏ ရိုးရာအလှအက ဖျော်ဖြေပွဲများဖြင့် ညပိုင်းတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် သံဃာတော်များအား အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်ခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ရေစက်သွန်းချကာ ကြွရောက်လာသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအား စုပေါင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည့် ရိုးရာဓလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မောက်မယ်မြို့နယ်၌ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/228710 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |date=2024-12-31 |language=my}}</ref> == ရခိုင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲသည် တစ်မိုးလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခဲ့ရသော တောင်သူတို့၏ သီးနှံပေါ်ချိန် အလှူပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးပါက ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား ကောက်ဦးကောက်ဖျားကို မိမိတို့ ဦးစွာမစားမီ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အာရုံပြု၍ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ မိဘဆရာသမားများနှင့် ဆွေမျိုးညာတကာများကို ပင့်ဖိတ်ကျွေးမွေး အလှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Rakhine"/> အချို့ကျေးရွာများတွင် နေနတ်၊ လနတ်နှင့် နတ်အပေါင်းတို့အား လလှူဒါန်းကျွေးမွေးရာ၌ ငှက်ပျောလက်ဖြင့် ထည့်စရာပြုလုပ်ကာ ထမင်းဟင်းများအစုံ ထည့်၍ အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်တင်ကာ ပူဇော်သည့် ဓလေ့လည်း ရှိသည်။ ထမင်းစားသုံးရာတွင် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်၊ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းခူးပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမြတ်သူများနှင့် မိဘဆရာသမားများကို ဦးချကန်တော့ပြီးမှ စားသုံးကြသည့် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းအပ်သော ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine"/> == ဝ နှင့် ပအိုဝ်း ကောက်သစ်ပွဲတော် == [[ဝလူမျိုး|ဝ]] တိုင်းရင်းသားများသည် တောင်ယာမှ ရရှိသော ကောက်ညှင်းစပါးအသစ်များကို ထောင်းကာ ရိုးရာဟင်းလျာများနှင့်အတူ ရွာလုံးကျွတ် စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဝ၊ ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/wa-harvest-festival-10062016221244.html/ |website=Radio Free Asia |date=2016-10-06 |language=my |access-date=2026-10-09}}</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း စပါးပေါ်ချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကောက်သစ်ဆွမ်းတော်ကြီး လောင်းလှူခြင်း၊ စုပေါင်းကောက်သစ်စားပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] bda65mxip1w7n1h6139tmokskvp2y8o 0 292618 1059998 1057117 2026-10-24T19:22:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059998 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ယူးမဲနော့ရှိမ | native_name = 夢の島 | native_name_lang = ja | type = District | image = Yumenoshima park koto tokyo summer 2014.jpg | image_size = 250px | caption = [[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] | pushpin_map = Tokyo city | pushpin_caption = Location in Tokyo | coordinates = {{coord|35|39|00|N|139|49|55|E|display=inline}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = Japan | subdivision_type1 = Prefecture | subdivision_name1 = [[Tokyo]] | area_total_km2 = 1.53 | area_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.toukei.metro.tokyo.jp/kokusei/2010/kd10za01108001.xls |title=平成22年 東京都区市町村町丁別報告 |access-date=29 August 2015}}</ref> | postal_code = 136-0081 | postal_code_type = [[Postal code#Japan|Postal Code]] }} '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115">{{cite news|title=東京・夢の島、名前の由来は海水浴場　空港計画も|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASFK13038_U3A111C1000000|access-date=15 November 2013|newspaper=Nikkei Shimbun |date=15 November 2013}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115" /> ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== [[File:Shin-Koto Incineration Plant (新江東清掃工) in Yumenoshima, Koto Ward, Tokyo.JPG|thumb|ရှင်းခိုတိုအမှိုက်မီးရှို့စက်ရုံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း<ref>{{cite web |url=http://www.yumenoshima.jp/about2.html |title=夢の島公園について |trans-title=Yumenoshima Park|access-date=19 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |title=Shin-Koto Incineration Plant |publisher=Clean Authority of Tokyo 23 cities General Affairs Department General Affairs Division |date=18 September 2015 |access-date=30 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231073733/https://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |archive-date=31 December 2025 |url-status=dead }}</ref> ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] c28d7hb4fjmq7zmkazrw1c1fq2rbe39 0 292972 1060045 1058311 2026-10-25T06:01:05Z Zawzawaungthwin 100038 link 1060045 wikitext text/x-wiki ခင်မောင်အေး အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အောက်ပါတို့အနက်မှ တစ်ခုခုဖြစ်နိုင်သည်။ * [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]] - စာရေးဆရာ၊ အမျိုးသားစာပေဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တပ်မတော် အရာရှိဟောင်း * [[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)]] * [[ခင်မောင်အေး (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} gb9g5s5ea2t3op6mbhzt26qvd5u3elm 0 293182 1059967 1059030 2026-10-24T12:30:56Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059967 wikitext text/x-wiki [[image:180131 Umi-Jigoku.jpg|thumb| ''အုမိဂျိခိုခု'' သို့မဟုတ် "ပင်လယ်ငရဲတွင်း" ကို အပေါ်မှ မြင်ရပုံ]] '''ဘက်ပုငရဲတွင်းများ''' သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုးအိတခရိုင်]]၊ [[ဘက်ပုမြို့၊ အိုးအိတ|ဘက်ပုမြို့]]ရှိ ရေပူစမ်းများကို ခေါ်ဝေါသည့် အမည် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် (別府の地獄, ဘက်ပုနော့ဂျိခိုခု) ဟု ခေါ်သည်။ ဂျိခိုခု (地獄) သည် ဂျပန်ဘာသာဖြင့် "ငရဲပြည်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤရေပူစမ်းများကို ရေချိုးခြင်းအတွက် မဟုတ်ဘဲ ကြည့်ရှုန်အတွက် ထားရှိသည်။ ဘက်ပုငရဲတွင်းများသည် "လှပသည့်ရှုခင်းနေရာများ" အဖြစ် နိုင်ငံတော်၏ သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ ==ဘက်ပုငရဲတွင်းများ ''ဂျိခုခုမဲဂုရိ''== "ဂျိခိုခုမဲဂုရိ" (別府地獄めぐり) ဟူသည့် ခရီးသွားလမ်ကြောင်းတွင် ဘက်ပုငရဲတွင်းတွင်ပါဝင်သည့် ရေပူစမ်းများအားလုံး တည်ရှိသည်။<ref name="kyushu">{{cite web |title=Hells of Beppu |url=https://www.visit-kyushu.com/en/see-and-do/spots/hells-beppu/ |website=Visit Kyushu |access-date=11 June 2024}}</ref><ref name="japan">{{cite web |title=Hells of Beppu |url=https://www.japan.travel/en/spot/713/ |website=Japan Travel |access-date=11 June 2024}}</ref> ဤလမ်းကြောင်း၏ အစနေရာဖြစ်သည့် ပင်လယ်ငရဲတွင်း (海地獄, အုမိဂျိခိုခု) မှနေ၍ အခြားနေရာငါးခုသို့ လမ်းလျှောက်၍ သွားနိုင်သည်။ အခြားနှစ်ခုသို့မူ ဘတ်စကား သို့မဟုတ် ကားဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ခရီးလမ်းကြောင်း အစအဆုံးသည် နှစ်နာရီမှ နှစ်နာရီခွဲခန့် ကြာမြင့်သည်။<ref name="hell list" /> ==ပင်လယ်ငရဲတွင်း== ပင်လယ်ငရဲတွင်း (海地獄, အုမိဂျိခိုခု သည် ) သည် အသက်ဝင်သည့် အပြာရောင်ရေများကြောင့် ထင်ရှားသည်။ အပူချိန် ၉၈ ဒီဂရီရှိသည့် ရေကို ကြက်ဥပြုတ် (အွန်းဆန်းတမဂေါ့) ပြုလုပ်ရန် သုံးသည်။<ref name="kyushu" /> ဤငရဲတွင်းသည် ဂျိခိုခုမဲဂုရိခရီးလမ်းကြောင်း၏ အစနေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="hell list">{{cite web |title=Beppu Hell Tour Course |url=https://beppu-tourism.com/en/course01/#spot2 |website=Beppu Tourism |access-date=12 June 2024}}</ref> [[Image: Umi Jigoku (Sea Hell) in Beppu.jpg|thumb|ပင်လယ်ငရဲတွင်း]] ==အိုနိအိရှိဘိုးဇုငရဲတွင်း== ဤရေပူစမ်းသည် မီးခိုးရောင်ရွှံ့နှစ်များ ပါဝင်သည့် ကန်များ ဖြစ်သည်။ ဤရေပူစမ်းကို "အိုနိအိရှိဘိုးဇုငရဲတွင်း" (鬼石坊主地獄, Oniishibozu Jigoku) ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်။ အကြောင်းရင်းမှာ ကန်အတွင်းရှိ ရွှံ့နှစ်ပူဖောင်းများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း၏ ကတုံးနှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ဘိုးဇု (坊主) သည် "ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[image:Bozu-jigoku 2010-01-02 (4267213063).jpg|thumb|အိုနိအိရှိဘိုးဇုငရဲတွင်းတွင် ရွှံ့နွံများ ဆူပွက်နေပုံ]] ==ခမဒိုငရဲတွင်း== ခမဒိုငရဲတွင်း (かまど地獄, ခမဒိုငရဲတွင်း) တွင် များစွာသော ရေပူစမ်းများ ပါဝင်သည်။ ဤရေပူစမ်းများထဲမှတစ်ခုသည် ရာသီဥတုနှင့် အပူချိန်ပေါ်မူတည်ကာ အရောင်ပြောင်းလဲသည်။<ref name="hell list" /> ==မိကျောင်းငရဲတွင်း== အိုနိယမဂျိခိုခု (鬼山地獄) သည် မိကျောင်း အကောင်ရှစ်ဆယ်ခန့် ရှိသည့် ရေပူစမ်း ဖြစ်သည်။ ဤရေပူစမ်းကို တစ်ခါတရံ "မိကျောင်းငရဲတွင်း" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤနေရာသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော မိကျောင်းများသားဖောက်သည့် နေရာဖြစ်သည်။ ရေပူစမ်း၏ အပူချိန်သည် မိကျောင်းများအတွက် သင့်လျော်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ဖန်တီးပေးသည်။<ref name="hell list" /><ref name="Fukuoka Oita">{{cite web |title=【べっぷ地獄めぐり】地獄を体感！7つの地獄を巡ろう！ |url=https://fukuoka-oita-dc.jp/articles/detail/477009ae-c25b-4935-a2de-2d0f954c7048 |website=Fukuoka - Oita |access-date=12 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240612071543/https://fukuoka-oita-dc.jp/articles/detail/477009ae-c25b-4935-a2de-2d0f954c7048 |archive-date=12 June 2024 |url-status=dead}}</ref> ==ရှိရအိခဲငရဲတွင်း== ရှိရအိခဲဂျိခိုခု (白池地獄) သည် စာဖြင့် "အဖြူရောင်ကန်ငရဲတွင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ရေပူစမ်း၏ ရေအရောင်သည် အဖြူဖျော့ရောင် ရှိသည်။ ကပ်လျက်တွင် အပူပိုင်းငါးပြတိုက်တစ်ခု ရှိသည်။ ရေပူစမ်းရှိ ရေနွေးများသည် ငါးပြတိုက်ရှိ pirarucus နှင့် piranha တို့ကဲ့သို့သော အပူပိုင်းငါးများကို အထောက်အပံ့ ပေးထားသည်။<ref name="hell list" /> ==ချိနိုအိခဲငရဲတွင်း== ချိနိုအိခဲဂျိခိုခု (血の池地獄) သည် စာဖြင့် "သွေးကန်ငရဲတွင်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် အနီရောင်ရှိသည့် ရွှံ့နွံများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤရေပူစမ်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးသဘာဝရေပူစမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤငရဲတွင်းသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည့် ငရဲတွင်းများမှ ကားဖြင့် ၁၀ မိနစ်ခန့် ကြာမြင့်သည်။<ref name="hell list" /> ==တဆွတ်မခိငရဲတွင်း== တဆွတ်မခိဂျိခိုခု (龍巻地獄) သည် သဘာဝအလျောက်ရေများပန်းထွက်နေသည့် တစ်ခုတည်းသော ငရဲတွင်း ဖြစ်သည်။ မိနစ် ၃၀ - ၄၀ ကြားတစ်ခါ ရေများပန်းထုတ်သည်။ ရေပန်း၏ အပေါ်ဘက်တွင် အမိုးတစ်ခု တပ်ဆင်ထားသည်။ လူအများအနေဖြင့် အပေါ်ဘက် အနီးကပ်အကွာအဝေးမှ ကြည့်ရှုခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်သည်။ အမိုးတပ်ဆင်မထားပါက ထိုရေပန်းသည် လေထဲသို့ ၃၀ မိတာအထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤငရဲတွင်းသည် "ချိနိုအိခဲငရဲတွင်း" ၏ ကပ်လျက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="hell list" /> [[File:Beppu Tatsumaki-jigoku03s5s4272.jpg|thumb|''တဆွတ်မခိငရဲတွင်း'' မှ ရေများပန်းထွက်နေပုံ]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Beppu Jigokumeguri}} * [http://www.beppu-jigoku.com/ Beppu Jigoku Trail] {{in lang|ja}} * [http://www.city.beppu.oita.jp/01onsen/english/05maps/main-map.html Map of Hells and Hot Springs of Beppu] * [http://www.atourworld.com/at-our-world/the-8-hells-of-beppu Photographs of the Hells of Beppu]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://travelbandwagon.com/beppu-jigoku/ Travel Itinerary for best experiencing Beppu Jigoku] {{Coord|33|18|58|N|131|28|8|E|display=title|type:landmark_region:JP-44_scale:10000}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိုးအိတခရိုင်ရှိ ခရီးသွားနေရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုးအိတခရိုင်ရှိ ရေပူစမ်းများ]] mk01nfa5t5j9t3bp0gja18opfbmzomo 0 293213 1060005 1059283 2026-10-24T21:34:29Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060005 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ရှိခိနဲဂျိမ | image = File:Shikine-jima 2023 Jan 29 01-11PM.jpeg | image_caption = ရှိခိနဲဂျိမကို ကောင်းကင်မှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ် | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 式根島 | native_name_link = | nickname = | location = အိဇုကျွန်းစု | coordinates = {{Coord|34|19|34|N|139|12|36|E|region:JP_type:isle|display=inline, title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_m2 = 3900000 | length_m = | width_m = | coastline_m = | highest_mount = | elevation_m = 109 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Niijima, Tokyo|Niijima]] | population = 600 | population_as_of = September 2009 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = }} [[File:ShikinePortTyoJpDec04-01.jpg|thumb|ရှိခိနဲဂျိမရှိ ဆိပ်ကမ်း]] '''ရှိခိနဲဂျိမ''' (式根島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ (၉၉ မိုင်)၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ရှိမိုဒမြို့၏ တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တိုကျိုမြို့လက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ရှိသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၆၀၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ရှိခိနဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်မြေ" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ရှိခိနဲဂျိမသည် အရှည် ခန့်မှန်းခြေ ၃ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၂.၅ မီတာ ရှိသည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို နိအိဂျိမနှင့်အတူ ငှက်များသည့် အရေးပါသည့် ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese murrelets, Japanese wood pigeons, Pleske's grasshopper warblers, Ijima's leaf-warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များနေထိုင်ကျက်စားကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/niijima-and-shikinejima-islands-iba-japan|title= Niijima and Shikinejima Islands|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 31 January 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Shikinejima }} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20101223043232/http://www.oceandots.com/pacific/izu/shikine-jima.php |date=December 23, 2010 |title=Entry at Oceandots.com }} *{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20121208135548/http://www.niijima.com/sh/|title=Shikinejima homepage, in Japanese|sec=el}} *[http://www.secret-japan.com/forum/viewtopic.php?t=100 Secret Japan's description of Shikinejima] *[https://web.archive.org/web/20260123043431/http://mikesblender.com/indexblog168.htm ShikineJima experience] *[http://www.tokaikisen.co.jp/ Tokai Kisen Ferry, in Japanese] *[https://shikinejima.blogspot.com/ Trip to ShikineJima] *[https://web.archive.org/web/20110920164932/http://www.shikinejimarecreation.com/ Recreation in Shikinejima] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] 7350zh2anhmg909r8qb2daff5ltng05 0 293294 1059997 1059707 2026-10-24T18:52:38Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1059997 wikitext text/x-wiki '''မြောက်အိအိုးဂျိမ''' (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ, "မြောက်ဆာလဖာကျွန်း") သည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မီးတောင်ကျွန်းစု၏ မြောက်ဘက်အစွန်ကျဆုံး ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးတောင်ကျွန်းစုနှင့် ဘိုးနင်းကျွန်းစုတို့ ပေါင်းစုကာ အိုဂဆဝရခရိုင်ခွဲနှင့် အိဂဆဝရကျွန်းစုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဘိုးနင်းကျွန်းစုနှင့် အိဇုကျွန်းစုတို့ ပေါင်းစုကာ "နန်းပိုးကျွန်းစု" ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤကျွန်းစုများသည် တိုကျိုမြို့အစိုးရ၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ မြောက်အိအိုးဂျိမသည် အိအိုးဂျိမ၏ မြောက်ဘက် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) အကွာ၊ ဘိုးနင်းကျွန်းစုရှိ ချိချိဂျိမ၏ တောင်နှင့် အနောက်တောင်ဘက် ၂၀၇ ကီလိုမီတာ (၁၂၉ မိုင်) အကွာ၊ တိုကျိုမြို့၏ တောင်ဘက် ၁၁၇၀ ကီလိုမီတာ (၇၃၀ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ၁၈၉၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အထိ ဂျပန်လူမျိုးများနေထိုင်သည့် ရွာနှစ်ခု ယခင်က ရှိခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Kitaiojima.png|thumb|မြောက်အိအိုးဂျိမ၏ မြေပုံ]] ကျွန်းတွင် ကြီးမားစွာ တိုက်စားခံခဲ့ရသည့် အသက်ဝင်နေသည့် အလွှာထပ်မီးတောင်တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ဤမီးတောင်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) မြင့်သည်။<ref>{{cite web|title=北硫黄島|trans-title=North Iwo Jima|url=http://arukazan.jp/chs/volcano/kobetsu/id-395.htm|accessdate=23 June 2020}}</ref> ထုထည်အားဖြင့် ၃,၃၃၈ ကုဗကီလိုမီတာ (၈၀၁ ကုဗမိုင်) ရှိပြီး ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မီးတောင်များထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title=富士山はなぜ日本一高いのか：巨大火山が並ぶ富士火山帯|trans-title=Why Mount Fuji is so large. The Fuji Volcanic Zone's giant volcanoes|url=https://news.yahoo.co.jp/byline/tatsumiyoshiyuki/20200130-00160802/|language=ja|publisher=Yahoo! Japan|date=30 January 2020|accessdate=23 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20220810232251/https://news.yahoo.co.jp/byline/tatsumiyoshiyuki/20200130-00160802|archive-date=10 August 2022|url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်ကို ဆခဂိဂမိနဲ (榊ヶ峰) ဟု ခေါ်သည်။ အခြားသော ၆၆၅ မီတာ (၂၁၈၂ ပေ) မြင့်သည့် တောင်ထိပ်ကို ရှိမိဇုဂမိနဲ (清水峰) ဟု ခေါ်သည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကမ်းခြေအလျားသည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အိုဂဆဝရမြို့ပြဒေသ၏ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် အပိုင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျွန်း၏ ဂျပန်အမည်ကို "ခိတအိအိုးတိုး" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ BirdLife International အဖွဲ့သည် ကျွန်းကို ခဇန်းရက်တိုးကျွန်းစု ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့်ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kazan-retto-islands-iba-japan|title= Kazan-retto islands|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 28 January 2021}}</ref> ==ရုပ်ပုံများ== <gallery class="center"> File:FA-18E Super Hornet of VFA-115 in flight off Kita Iwo Jima in May 2016.JPG File:Kita-Ioto NW 20120309.jpg|အနောက်မြောက်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Kita-Ioto South 20120309.jpg|မြောက်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Kita-Ioto SSE 20120309.jpg|တောင်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Kita-Ioto SW 20120309.jpg|အနောက်တောင်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Kita-ioto.jpg|အနောက်မြောက်ဘက်မှ မြင်ရပုံ File:Kita Iwo Jima Island Aerial photograph.jpg|အပေါ်စီးမှ မြင်ရပုံ </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== * {{in lang|ja}} [http://imagic.qee.jp/sima2/tokyo/kitaioujima.html N. Iwo Jima page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190426110159/http://imagic.qee.jp/sima2/tokyo/kitaioujima.html |date=2019-04-26 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] tstq9rrcrdxv14psiuq3ega7ar571cv 0 293311 1059985 1059828 2026-10-24T16:49:56Z ~2026-56902-31 149920 /* ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး */ 1059985 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စမ်းရေမိုး | native_name = သန်းဇော်ထွေး | birth_date = {{Birth date and age|1995|7|18}} | birth_place = [[ကသာမြို့]] | alma_mater = [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)|အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ တက္ကသိုလ် (မန္တလေး)]] | occupation = ဇာတ်မင်းသား၊ သဘင်အနုပညာရှင် | years_active = ၂၀၂၅-လက်ရှိ | organization = စမ်းရေမိုး ဇာတ်သဘင် | known_for = မယ်အောင်ဗလ အက၊ မာယာဒေဝီ တေးအော်ပရာ }} '''စမ်းရေမိုး''' (၁၈ ဇူလိုင် ၁၉၉၅ မွေးဖွား) သည် လင်္ကာဒီပ အနုပညာအင်အားစုမှ ပျိုးထောင်ပေးထားသော "စမ်းရေမိုး ဇာတ်သဘင်" အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်မင်းသား ဖြစ်သည်။<ref name="MTNewsIntro">{{cite web |title=လင်္ကာဒီပ ပျိုးထောင်ပေးထားသော စမ်းရေမိုး ဇာတ်သဘင် |url=https://t.me/s/MT_News_Media/79002?q=%23SanYayMoe |website=Myanmar Transparency News |date=2026-06-24 |language=my }}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == စမ်းရေမိုး (အမည်ရင်း သန်းဇော်ထွေး)ကို ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက် နေ့တွင် ဖခင် ဦးမောင်ညို နှင့် မိခင် ဒေါ်သေးတို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်။ စမ်းရေမိုး သည် မန္တလေး ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာတက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name="MDYSchool">{{cite web |title=မန္တလေး ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာကျောင်း ငွေရတုသဘင်ပွဲတော်သို့ ဖိတ်ကြားခံရသည့် စမ်းရေမိုး |url=https://www.facebook.com/reel/37553563177624805 |website=Facebook Reels |date=2026 |language=my }}</ref> == ဇာတ်သဘင် ခရီးလမ်း == စမ်းရေမိုးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် အနုပညာကို ဝါသနာပါသူတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပြုံးရွှင်စွာနေတတ်သည့်အတွက် သူငယ်ချင်းများက Ever Smile ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်သဘင်လောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ချိန်တွင် တင်မောင်ဆန်းမင်းဝင်း ဇာတ်အဖွဲ့၌ ယိမ်းမင်းသားဘဝဖြင့် (၂) နှစ်၊ လက်ထောက်မင်းသားဘဝဖြင့် (၃) နှစ်တိုင်တိုင် ပါဝင်ကပြခဲ့သည်။စမ်းရေမိုး အမည်ကို ဇာတ်ဆရာ တင်မောင်ဆန်းမင်းဝင်း က ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ထို့နောက် တင်မောင်ဆန်းမင်းဝင်း ၏ ဇာတ်အဖွဲ့၌ တစ်ညလျှင် ညကြေး ကျပ် ၁၅,၀၀၀ ဖြင့် ဆက်လက်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရသည်။<ref name="MQ15000">{{cite web |title=တစ်ည(၁၅၀၀၀)နဲ့ကရင်း ဘဝစခဲ့တဲ့ “စမ်းရေမိုး” |url=https://mediaqueenmm.com/video/%E1%80%90%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%8A%E1%81%81%E1%81%85%E1%81%80%E1%81%80%E1%81%80%E1%80%94%E1%80%B2%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%98%E1%80%9D%E1%80%85%E1%80%81/ |website=Media Queen |date=2026-01-21 |language=my }}</ref> အနုပညာခရီးလမ်းအစတွင် မိုးရွာထဲတွင်ပင် မဆုတ်မနစ် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရပြီး အခက်အခဲများစွာကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရသည်။ === နှစ်အလိုက် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ === ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်တွင် လင်္ကာဒီပ အနုပညာအင်အားစုက တည်ထောင်သည့် စမ်းရေမိုးဇာတ်သဘင်၏ Live Show အခမ်းအနားကို ရန်ကုန်မြို့၊ တောင်ဒဂုံမြို့နယ်ရှိ လင်္ကာဒီပ Studio တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့သည်။<ref name="MCShow">{{cite web |title=လင်္ကာဒီပ ပျိုးထောင်တဲ့ စမ်းရေမိုး ရဲ့ ဇာတ်သဘင် Live Show |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2025/09/live-show.html |website=Myanmar Celebrity |date=2025-09-09 |language=my }}</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်ရှိ ကျိုက်ဒေးရုံ အာနန္ဒာဘုရားတွင် ကျင်းပသော ဇာတ်ပွဲ၌ ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှတဆင့် လူအများ၏ အားပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။<ref name="MCKyaik">{{cite web |title=ကျိုက်ဒေးရုံမှာ ကပြ ဖျော်ဖြေခဲ့တဲ့ စမ်းရေမိုး |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2026/01/blog-post_16.html |website=Myanmar Celebrity |date=2026-01-16 |language=my }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက် တွင် မန္တလေးမြို့၌ ပရိသတ်နှင့် တွေ့ဆုံသည့် Fan Meeting တစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref name="MCFan">{{cite web |title=ရွှေမန်းမြေက ပရိသတ်တွေ နဲ့ ဆုံဆည်းခဲ့တဲ့ စမ်းရေမိုး |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2026/04/blog-post_648.html |website=Myanmar Celebrity |date=2026-04-29 |language=my}}</ref> === မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ် ဇာတ်သဘင်ကပွဲ === စမ်းရေမိုးသည် ၎င်း၏ မွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် “စီလနှင့်အတူ စမ်းရေမိုးမွေးနေ့ကပွဲ” ဇာတ်သဘင်ဖျော်ဖြေပွဲကြီးကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမျိုးသားဇာတ်ရုံ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်မှ ၁၈ ရက်အထိ ၄ ရက်တိုင်တိုင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပရန် စီစဉ်တင်ဆက်ခဲ့သည်။အဆိုပါ မွေးနေ့ကပွဲတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ သဘင်အနုပညာ အကအလှများ၊ ဇာတ်ထုပ်ကြီးများနှင့် တေးသီချင်းများကို ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့ပြီး ချစ်ခင်ရသော ပရိသတ်များနှင့်အတူ မွေးနေ့ပွဲကို ပျော်ရွှင်စွာ ဆင်နွှဲကျင်းပခဲ့သည်။<ref name="PJBirthday">{{cite web |title=ချစ်ရတဲ့ ပရိသတ်တွေနဲ့အတူ မွေးနေ့ပွဲကို ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်ကျင်းပခဲ့တဲ့ စမ်းရေမိုး |url=https://www.youtube.com/watch?v=R63driFzEFg |website=Popular Journal |date=2026-07-18 |language=my }}</ref>ဇာတ်ခုံပေါ်ရှိ သူ၏ ကပြတင်ဆက်မှုများနှင့် စွဲမက်ဖွယ်အသံပါရမီတို့ကြောင့် ပရိသတ်တစ်ဦးထံမှ ရွှေ (၁၀) သား လက်ဆောင်ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရဖူးသည်။<ref name="MQGold10">{{cite web |title=ရွှေ(၁၀)သား လက်ဆောင်ရခဲ့ဖူးတဲ့ ခေါင်းဆောင်မင်းသားလေး "စမ်းရေမိုး" |url=https://www.youtube.com/watch?v=xL98xWNuimE |website=Media Queen |date=2025-08-27 |language=my }}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၉၅| }} [[Category:၁၉၉၅ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ဇာတ်မင်းသားများ]] f7x9cq4uznrqn0ly3cjy40ebdonnxpu 100 293334 1060032 1059824 2026-10-25T04:09:13Z Salai Rungtoi 22844 1060032 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=23|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *ထောင်ဒဏ် ရှစ်နှစ်ကျခံနေရသည့် [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|NLD အစိုးရလက်ထက်]] [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်း]] လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဦးဇာနည်အောင် ပြန်လည်လွတ်​မြောက်လာသည်။ [https://news-eleven.com/article/316291 (Eleven)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သည် [[မြန်မာပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] (MPD) ၏ တင်ပြချက်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းမှ ပယ်ဖျက်ပြီး ပါတီကို ဖျက်သိမ်းရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။ [https://www.npnewsmm.com/news/6adc2b4f057fba1821061f75 (NP News)] <!-- All news items above this line -->}} 42d5qja1lzx907l1lsn0sxz5c8xjlne 0 293364 1059962 1059943 2026-10-24T12:08:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1059962 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|"Enoshima in the Sagami Province" by [[Hokusai]] (part of the series'' [[Thirty-six Views of Mount Fuji]]''), circa 1830 File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|Pilgrimage to the Cave Shrine of Benzaiten by Hiroshige Ando (c. 1850) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|Enoshima by Yuichi Takahashi. Between 1876 and 77. File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|Photograph by Kimbei Kusakabe. 1890s. File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|Lucky Gods' visit to Enoshima (1869) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|The Seven Ri Beach </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] q2dfs144du2aybki3znpm7qdvubtgk0 1059963 1059962 2026-10-24T12:20:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1059963 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် ([[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]])သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|"Enoshima in the Sagami Province" by [[Hokusai]] (part of the series'' [[Thirty-six Views of Mount Fuji]]''), circa 1830 File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|Pilgrimage to the Cave Shrine of Benzaiten by Hiroshige Ando (c. 1850) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|Enoshima by Yuichi Takahashi. Between 1876 and 77. File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|Photograph by Kimbei Kusakabe. 1890s. File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|Lucky Gods' visit to Enoshima (1869) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|The Seven Ri Beach </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] tbh3b5nn9p65w1t8m7yfmozkhod2hw1 1059964 1059963 2026-10-24T12:20:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1059964 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|"Enoshima in the Sagami Province" by [[Hokusai]] (part of the series'' [[Thirty-six Views of Mount Fuji]]''), circa 1830 File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|Pilgrimage to the Cave Shrine of Benzaiten by Hiroshige Ando (c. 1850) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|Enoshima by Yuichi Takahashi. Between 1876 and 77. File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|Photograph by Kimbei Kusakabe. 1890s. File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|Lucky Gods' visit to Enoshima (1869) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|The Seven Ri Beach </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] 5q2akqq7mfprharnl10nnlmad43bulk 1059965 1059964 2026-10-24T12:22:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1059965 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|"Enoshima in the Sagami Province" by [[Hokusai]] (part of the series'' [[Thirty-six Views of Mount Fuji]]''), circa 1830 File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|Pilgrimage to the Cave Shrine of Benzaiten by Hiroshige Ando (c. 1850) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|Enoshima by Yuichi Takahashi. Between 1876 and 77. File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|Lucky Gods' visit to Enoshima (1869) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|The Seven Ri Beach </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] 6za4uevhouwlwrk8pvhmy4x3kddh9qm 1059966 1059965 2026-10-24T12:30:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1059966 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] jy75h8ng33zp2ws9tdirmbgzme2v1k5 1059968 1059966 2026-10-24T12:31:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စားစရာ */ 1059968 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] j3v3v19b8dk3qncui0hggenj3p5wl5w 1059969 1059968 2026-10-24T12:34:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1059969 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ အဲနိုရှိမဘူတာနှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] cfqjncipl7bz4yyd5lbtreyjbl6yb5t 1059971 1059969 2026-10-24T12:36:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1059971 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ အဲနိုရှိမဘူတာနှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆန်မြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။ * ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] ra9vyf8rytsgg1ck45t9k7kq9pnpu51 1059973 1059971 2026-10-24T12:37:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1059973 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ အဲနိုရှိမဘူတာနှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။ * ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] f1ou06e8leboul44bjx5rabi3qm1p4h 1059990 1059973 2026-10-24T17:11:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1059990 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ အဲနိုရှိမဘူတာနှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်|စာလုံးအထူ]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|A red arched bridge over a ravine at Enoshima. File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|Enoshima File:Enoshima.JPG|Enoshima yacht harbor File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|Various scenes of the island, 2022 File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|Looking towards [[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]] from [[Enoshima Sea Candle]] File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|Viewed from Miura Peninsula. File:Enoshima - Enoshima221.jpg|Rocky coastline at Enoshima. File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[Enoshima Shrine]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|Iwaya Caves File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|Luminous Way - The first of a set of 3 escalators </gallery> ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] 1sxa9msdj2xdx53hgf4fktd0zlp03xc 1059991 1059990 2026-10-24T17:12:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1059991 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ အဲနိုရှိမဘူတာနှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|A red arched bridge over a ravine at Enoshima. File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|Enoshima File:Enoshima.JPG|Enoshima yacht harbor File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|Various scenes of the island, 2022 File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|Looking towards [[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]] from [[Enoshima Sea Candle]] File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|Viewed from Miura Peninsula. File:Enoshima - Enoshima221.jpg|Rocky coastline at Enoshima. File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[Enoshima Shrine]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|Iwaya Caves File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|Luminous Way - The first of a set of 3 escalators </gallery> ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] ojbwxnocnepe37d0kvsesuelhfv4ooq 1059993 1059991 2026-10-24T17:15:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1059993 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ [[အဲနိုရှိမဘူတာ]]နှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|A red arched bridge over a ravine at Enoshima. File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|Enoshima File:Enoshima.JPG|Enoshima yacht harbor File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|Various scenes of the island, 2022 File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|Looking towards [[Fujisawa, Kanagawa|Fujisawa]] from [[Enoshima Sea Candle]] File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|Viewed from Miura Peninsula. File:Enoshima - Enoshima221.jpg|Rocky coastline at Enoshima. File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[Enoshima Shrine]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|Iwaya Caves File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|Luminous Way - The first of a set of 3 escalators </gallery> ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] lpp0o9ut2jo45q9a4ybyw4m0mldtc27 1060036 1059993 2026-10-25T04:48:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1060036 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ [[အဲနိုရှိမဘူတာ]]နှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|A red arched bridge over a ravine at Enoshima. File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|အဲနိုရှိမ File:Enoshima.JPG|အဲနိုရှိမ ရွက်လှေဆိပ်ကမ်း File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်မှ မြင်ရသည့် ဖုဂျိဆဝမြို့ File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|မိအုရကျွန်းဆွယ်မှ မြင်ရပုံ File:Enoshima - Enoshima221.jpg|အဲနိုရှိမရှိ ကျောက်ဆောင်များရှိရာ ကမ်းရိုးတန်း File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|အိဝယဂူများ File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|ရောင်စဉ်လမ်း - ဓာတ်လှေကားသုံးခုတွင် ပထမဆုံးဓာတ်လှေကား </gallery> ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] m2m8qsnb19qd640zafortrfnje3rvvq 1060037 1060036 2026-10-25T04:50:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1060037 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ [[အဲနိုရှိမဘူတာ]]နှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|ကျွန်းပေါ်ရှိ လျှိုမြောင်တစ်ခုပေါ် ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် အနီရောင်တံတားခုံး File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|အဲနိုရှိမ File:Enoshima.JPG|အဲနိုရှိမ ရွက်လှေဆိပ်ကမ်း File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်မှ မြင်ရသည့် ဖုဂျိဆဝမြို့ File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|မိအုရကျွန်းဆွယ်မှ မြင်ရပုံ File:Enoshima - Enoshima221.jpg|အဲနိုရှိမရှိ ကျောက်ဆောင်များရှိရာ ကမ်းရိုးတန်း File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|အိဝယဂူများ File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|ရောင်စဉ်လမ်း - ဓာတ်လှေကားသုံးခုတွင် ပထမဆုံးဓာတ်လှေကား </gallery> ==အားကစား== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] mjc7pfmooc9wf7r9iv02mzzg9kmbl53 1060038 1060037 2026-10-25T04:54:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အားကစား */ 1060038 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ [[အဲနိုရှိမဘူတာ]]နှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|ကျွန်းပေါ်ရှိ လျှိုမြောင်တစ်ခုပေါ် ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် အနီရောင်တံတားခုံး File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|အဲနိုရှိမ File:Enoshima.JPG|အဲနိုရှိမ ရွက်လှေဆိပ်ကမ်း File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်မှ မြင်ရသည့် ဖုဂျိဆဝမြို့ File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|မိအုရကျွန်းဆွယ်မှ မြင်ရပုံ File:Enoshima - Enoshima221.jpg|အဲနိုရှိမရှိ ကျောက်ဆောင်များရှိရာ ကမ်းရိုးတန်း File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|အိဝယဂူများ File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|ရောင်စဉ်လမ်း - ဓာတ်လှေကားသုံးခုတွင် ပထမဆုံးဓာတ်လှေကား </gallery> ==အားကစား== အဲနိုရှိမကျွန်းသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအတွက် အိုလံပစ်ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1964/or1964v1pt1.pdf 1964 Summer Olympics official report.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100707162648/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1964/or1964v1pt1.pdf |date=July 7, 2010 }} Volume 1. Part 1. p. 115.</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအတွက်လည်း ရွက်လွှင့်ပြိုင်ပွဲနေရာအဖြစ်လည်း ကျွန်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=東京五輪、26競技の会場決定 自転車・サッカー除き|url=http://www.nikkei.com/article/DGXLSSXK10834_Y5A600C1000000/|access-date=9 June 2015|work=Nihon Keizai Shimbun|date=9 June 2015}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] 5rkq8en51m8iqe0zzdpt04gqjbdv0ar 1060039 1060038 2026-10-25T04:56:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အားကစား */ 1060039 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အဲနိုရှိမ | native_name = {{nobold|江の島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | image = EnoshimaAeralPhoto1988JP14.jpg | image_caption = အဲနိုရှိမကျွန်း၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် | image_map = | location = | coordinates = {{Coord|35|17|59|N|139|28|49|E|display=inline,title|region:JP-14_type:isle_source:dewiki}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = | length_km = | width_min_km = | width_max_km = | coastline_km = | rank = | highest_mount = | elevation_m = | country = Japan | population = |timezone1 = [[Japan Standard Time]] ([[UTC+9]]) | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | module = {{Maplink|frame=yes|type=shape|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255}} }} '''အဲနိုရှိမ''' (江の島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ သေးငယ်သည့် ကမ်းလွန်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အဝန်းသည် ၄ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် [[ခတဆဲမြစ်]]၏ မြစ်ဝတွင် ရှိကာ ဤမြစ်သည် [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]အတွင်း စီးဝင်သည်။ အဲနိုရှိမကို ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ|ဖုဂျိဆဝမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ အဲနိုရှိမနှင့် မြို့၏ ခတဆဲအရပ်ကို ၃၈၉ မီတာ (၁၂၇၆ ပေ) ရှိသည့် တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသည် [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]တို့နှင့် အနီးဆုံးတွင်ရှိသည့် သဲသောင်ပြင်ကမ်းခြေလည်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းနှင့် အနီးဝန်းကျင်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းသည် ဒေသ၏ အပန်းဖြေအနားယူရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တေးဂီတနှင့် ဖျော်ဖြေရေးနတ်ဘုရားမဖြစ်သည့် [[:en:Benzaiten|ဘန်းဇိုင်းတန်း]]သည် ကျွန်းတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် နတ်ဘုရားမအတွက် ရည်စူးဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ခြောက်ရာစုခေတ်တွင် နတ်ဘုရားမသည် ပင်လယ်ကြမ်းပြင်မှ ဤကျွန်းကို တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၁၀၄၇ အေဒီတွင် ဂျပန်လူမျိုးဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း ခိုးခဲအိ ရေးသားခဲ့သည့် အဲနိုရှိမကျွန်းပေါ်ရှိ နတ်ကျောင်းများ၏သမိုင်းကြောင်းဖြစ်သည့် "အဲနိုရှိမ အန်းဂိ" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>Papinot (1972:82)</ref> ၁၈၈၀ ခုနှစ်တွင် ခေတ်သစ်မဲဂျိအစိုးရ၏ ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့်အမိန့်ပေါ်ထွက်လာပြီးနောက်တွင် ကျွန်းရှိမြေများသည် ဝယ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။ ကျွန်းရှိ ကုန်းမြင့်မြေအများစုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးကုန်သည်ဖြစ်သည့် ဆာမြူရယ်ကော့ကင်း (Samuel Cocking) က ဝယ်ယူခဲ့သည်။ သူသည် စွမ်းအင်စက်ရုံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုမျှသာမက အလွန်ကြီးမားသည့် ဖန်လုံအိမ်ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၃ ခုနှစ် ခန်တိုးငလျင်ကြီးကြောင့် မူလဖန်လုံအိမ်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ် (လက်ရှိ - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်) သို့ နှစ်စဉ် လည်ပတ်သူသန်းတစ်ဝက်ကျော် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်။ <gallery mode="packed" style="text-align: center;" caption="ရုပ်ပုံများ" heights="130px" perrow="3"> File:Enoshima in the Sagami province.jpg|ဟိုခုဆိုင် (Hokusai) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဆဂမိပြည်နယ်ရှိ အဲနိုရှိမ (၁၈၃၀ ခုနှစ်) File:Hiroshige_Pilgrimage_to_the_Cave_Shrine_of_Benzaiten.jpg|ဟိရိုရှိဂဲ အန်းဒိုး (Hiroshige Ando ) ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဘန်းဇိုင်းတန်းနတ်ဘုရားမ၏ ဂူကျောင်းတော်သို့ ဘုရားဖူးခရီး (၁၈၅၀ ခုနှစ်) File:Enoshima_by_Takahashi_Yuichi_(MOMA_Kamakura_and_Hayama).jpg|၁၈၇၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၇၇ ခုနှစ်အကြားတွင် ယုအိချိ တခဟရှိ ရိုက်ယူခဲ့သည့် အဲနိုရှိမ File:Kusakabe_Kimbei_1016_Enoshima.JPG|ခင်ဘဲအိ ခုဆခဘဲ (Kimbei Kusakabe) ရိုက်ယူခဲ့သည့်ပုံ၊ ၁၈၉၀ ခုနှစ်များ File:Lucky Gods' visit to Enoshima.jpg|အဲနိုရှိမသို့ ကံကောင်းခြင်းနတ်ဘုရားလာရောက်လည်ပတ်ပုံ (၁၈၆၉ ခုနှစ်) File:19 - The Seven Ri Beach.jpg|"ရိ" ကမ်းခြေ </gallery> လက်ရှိအချိန်တွင် အဲနိုရှိမသည် ရှောနန်း၏ အဓိကျသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှောနန်းသည် ဆဂမိပင်လယ်အော်ကမ်းရိုးတန်းတလျောက်ရှိ အပန်းဖြေဧရိယာ ဖြစ်သည်။ ==စားစရာ== ဆန်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် "ဆန်းဘဲ" မုန့်ကြွပ်ပုံစံအမျိုးမျိုးကို အဲနိုရှိမတွင် တွေ့နိုင်သည်။ ရေဘဝဲပါဝင်သည့် မုန့်ကြွပ်ကို "မရုယခိ တခို ဆန်းဘဲ" ဟု ခေါ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အဲနိုရှိမသို့ အနီးဆုံးဘူတာသုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုဒခယူးအဲနိုရှိမရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ခတဆဲ-အဲနိုရှိမဘူတာ၊ အဲနိုရှိမလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း (အဲနိုဒန်း) ပေါ်ရှိ [[အဲနိုရှိမဘူတာ]]နှင့် ရှောနန်းဓာတ်ရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ရှောနန်း - အဲနိုရှိမဘူတာတို့ ဖြစ်သည်။ ==အဆောက်အဦများ== *အဲနိုရှိမ မီးအလှပြပွဲ - ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအကုန်အထိ ဆင်ယင်ပြသသည့် မီးအလှပြပွဲ ဖြစ်သည်။ ပြပွဲသည် အခမဲ့ဖြစ်သော်လည်း ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်သို့ ဝင်ရောက်သည့် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=February 10, 2023 |title=An award-winning winter illumination of Enoshima |url=http://travelenoshima.jp/festival/illumi.html |access-date=February 10, 2023 |website=Travel Enoshima}}</ref> *'''[[အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်]]''' - ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ *[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] *'''အိဝယဂူများ''' - ဤဂူများသည် ရှေးခေတ်ကာလ ရေလှိုင်းများတိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ တရားကျင့်ရာနေရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ပထမဂူသည် အလျား ၁၅၃ မီတာ (၅၀၂ ပေ) နှင့် ဒုတိယဂူသည် အလျား ၅၆ မီတာ (၁၈၄ ပေ) ရှိသည်။ လက်မှတ်ဝယ်ယူကာ ဂူများအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://planetyze.com/en/japan/kamakura/enoshima/information|title=About Enoshima - Kamakura Travel Guide {{!}} Planetyze|website=Planetyze|language=en|access-date=2018-02-19}}</ref> *'''ချစ်သူတောင်ကုန်း/ ရူးရန်းခေါင်းလောင်း''' - ဤနေရာသည် ချစ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။ ချစ်သူများသည် သော့ခလောက်များ ခတ်ကာ ချိတ်ဆွဲထားကြသည်။<ref>{{Cite web |date=June 16, 2014 |title=Love Bell: Locked in Love in Japan |url=https://www.japan-talk.com/jt/new/love-bell |access-date=February 10, 2013 |website=Japan Talk}}</ref> *'''ရောင်စဉ်လမ်း''' - ဤနေရာတွင် အလှမီးများဆင်ထားသည့် စက်လှေကားသုံးခု ရှိသည်။ စက်လှေကားသည် အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်မှ ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်အထိ ဆက်သွယ်ထားသည်။ ရှည်လျား၍ မတ်စောက်သည့် စက်လှေကားများ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာသည် ဝင်ကြေးလိုအပ်သည်။<ref>{{Cite web |date=January 15, 2023 |title=Daytrip to Enoshima from Tokyo |url=https://gourmetflyer.com/daytrip-to-enoshima-from-tokyo/ |access-date=February 10, 2023 |website=Gourmet Flyer}}</ref> *'''[[ဆာမြူရယ်ကော့ကင်းဥယျာဉ်|စာလုံးအထူ]]''' - ကျွန်းရှိရာ တောင်ထိပ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။ <gallery> File:Enoshima - Enoshima217.jpg|ကျွန်းပေါ်ရှိ လျှိုမြောင်တစ်ခုပေါ် ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် အနီရောင်တံတားခုံး File:Enoshima_eastside_beach_02.jpg|အဲနိုရှိမ File:Enoshima.JPG|အဲနိုရှိမ ရွက်လှေဆိပ်ကမ်း File:Enoshima - various scenes - 2022 Oct 31.webm|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ် File:Shonan View from the Enoshima Sea Candle 2024 Dec 24 various 18 16 54 096000.jpeg|အဲနိုရှိမပင်လယ်ဖယောင်းတိုင်မှ မြင်ရသည့် ဖုဂျိဆဝမြို့ File:Mt. Fuji from Hiroyama Ｐａｒｋ (Zushi).jpg|မိအုရကျွန်းဆွယ်မှ မြင်ရပုံ File:Enoshima - Enoshima221.jpg|အဲနိုရှိမရှိ ကျောက်ဆောင်များရှိရာ ကမ်းရိုးတန်း File:1 Chome Enoshima, Fujisawa-shi, Kanagawa-ken 251-0036, Japan - panoramio.jpg|[[အဲနိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်]] File:Iwaya_Caves_-_Enoshima,_Japan_-_DSC07964.jpg|အိဝယဂူများ File:Enoshima - Luminous Way.jpg|alt=An escalator illuminated with space-themed lighting in the background.|ရောင်စဉ်လမ်း - ဓာတ်လှေကားသုံးခုတွင် ပထမဆုံးဓာတ်လှေကား </gallery> ==အားကစား== အဲနိုရှိမကျွန်းသည် ၁၉၆၄ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအတွက် အိုလံပစ်ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1964/or1964v1pt1.pdf 1964 Summer Olympics official report.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100707162648/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1964/or1964v1pt1.pdf |date=July 7, 2010 }} Volume 1. Part 1. p. 115.</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအတွက်လည်း ရွက်လွှင့်ပြိုင်ပွဲနေရာအဖြစ်လည်း ကျွန်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=東京五輪、26競技の会場決定 自転車・サッカー除き|url=http://www.nikkei.com/article/DGXLSSXK10834_Y5A600C1000000/|access-date=9 June 2015|work=Nihon Keizai Shimbun|date=9 June 2015}}</ref> ==သွားလာရေး== တံတားနှင့် ကျွန်းပေါ် ဧရိယာသည် ဝှီးချဲ (ဘီးတပ်ကုလားထိုင်) အသုံးပြုသူများ အသုံးပြုနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း နတ်ကျောင်းတော်၏ ပင်မဂိတ်ပေါက်၊ စောင့်ကြည့်စင် (တာဝါ) နှင့် ဂူများ စသည့်နေရာတို့သည် ဘီးတပ်ကုလားထိုင်အသုံးပြုသူများ မသွားလာနိုင်ပေ။<ref>{{Cite news|url=https://www.accessible-japan.com/places/japan/kanagawa-1/fujisawa/attractions/enoshima/|title=Enoshima - Accessible Japan {{!}} アクセシブルジャパン|work=Accessible Japan {{!}} アクセシブルジャパン|access-date=2018-04-12|language=en-US}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Enoshima}} {{Wikivoyage}} * [https://www.discover-fujisawa.jp/ Fujisawa City Tourism] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖုဂျိဆဝမြို့၊ ခနဂဝ]] eqhfba04qzxwntl189yop1b4jyeaqdc 0 293366 1059960 2026-10-24T11:59:41Z Mkant00 135890 "'''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု''' (simplicial set) ဆိုသည်မှာ အရိုးရှင်းဆုံးပုံကတ်တဂိုရီ (simplex category) မှ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) သို့ ပို့ဆောင်ပေးသ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059960 wikitext text/x-wiki '''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု''' (simplicial set) ဆိုသည်မှာ အရိုးရှင်းဆုံးပုံကတ်တဂိုရီ (simplex category) မှ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Eilenberg and Zilber (1950), p. 499.</ref> အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများသည် [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီသီအိုရီ]] (homotopy theory) တွင် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) အတွက် စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ မော်ဒယ်များ (combinatorial models) ကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ၎င်းအရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of simplicial sets) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ၏ ဆဲရ်-ကွီလန် မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ (Serre–Quillen model category) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု|ကွီလန် ထပ်တူညီမှု]] (Quillen equivalence) ရှိသော အပိတ်မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (closed model category structure) ကို ပိုင်ဆိုင်ကာ ၎င်းတို့၏ ဟိုမိုတိုပီကတ်တဂိုရီများ (homotopy categories) အကြား ထပ်တူညီမှုတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>Quillen (1973), p. 85.</ref> မည်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တွင်မဆို အလားတူ တည်ဆောက်ချက်ကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအရာဝတ္ထု (simplicial object) ဟူသော ယေဘုယျ သဘောတရားကို ရရှိသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် နှင့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံထပ်တူညီမှုများ (Formal Definition and Simplicial Identities) == အရိုးရှင်းဆုံးပုံကတ်တဂိုရီ (simplex category) <math>\Delta</math> တွင် အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) <math>n \ge 0</math> အတွက် ဗလာမဟုတ်သော၊ အဆုံးရှိသော၊ မျဉ်းဖြောင့်အစဉ်ကျသော [[အစု|အစုများ]] (linearly ordered sets) ဖြစ်သည့် အောက်ပါ အစုများ ပါဝင်သည်။ :<math>[n] = \{0, 1, \dots, n\}</math> ထို့ပြင် [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်များ]] (morphisms) အဖြစ် <math>i \le j \implies f(i) \le f(j)</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် [[ဖန်ရှင်|အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ဖန်ရှင်များ]] (order-preserving functions) <math>f\colon [m] \to [n]</math> ပါဝင်ကြသည်။ '''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု''' (simplicial set) <math>X</math> ဆိုသည်မှာ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) <math>\mathbf{Set}</math> သို့ ပို့ဆောင်သည့် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>X\colon \Delta \to \mathbf{Set}</math> ၎င်းသည် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) <math>X\colon \Delta^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Set}</math> နှင့် တူညီမှုရှိသည်။ <math>n \ge 0</math> တစ်ခုစီအတွက် အစု <math>X([n])</math> ကို <math>X_n</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး ၎င်း၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] <math>X</math> ၏ <math>n</math>-[[အရိုးရှင်းဆုံးပုံ|အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ]] (<math>n</math>-simplices) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>\mathbf{sSet}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of simplicial sets) သည် အကြိုစည်းကတ်တဂိုရီ (presheaf category) <math>[\Delta^{\mathrm{op}}, \mathbf{Set}]</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ် (Grothendieck topos) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြေခံ ထုတ်လုပ်ကိန်း မော်ဖစ်ဇင်များ (Elementary Generating Morphisms) === <math>\Delta</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင်များကို အောက်ပါ အခြေခံပုံဖော်မှုများ၏ စုစည်းမှု နှစ်ခုဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ * <math>0 \le i \le n</math> အတွက် ပုံရိပ်၌ <math>i</math> ချန်လှပ်ထားသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ပုံဖော်မှုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် ဒွန်တွဲမျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ (coface maps) <math>\delta^{n,i}\colon [n-1] \to [n]</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\delta^{n,i}(j) = \begin{cases} j & \text{if } j < i \\ j+1 & \text{if } j \ge i \end{cases}</math> * <math>0 \le i \le n</math> အတွက် <math>\sigma^{n,i}(i) = \sigma^{n,i}(i+1) = i</math> ကို ပြည့်စုံစေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆူဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ပုံဖော်မှုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် ဒွန်တွဲယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ (codegeneracy maps) <math>\sigma^{n,i}\colon [n+1] \to [n]</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\sigma^{n,i}(j) = \begin{cases} j & \text{if } j \le i \\ j-1 & \text{if } j > i \end{cases}</math> အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု ဖန်တာ <math>X</math> အောက်ရှိ အဆိုပါ မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ပုံရိပ်များသည် မျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ (face maps) <math>d_{n,i} = X(\delta^{n,i})\colon X_n \to X_{n-1}</math> နှင့် ယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ (degeneracy maps) <math>s_{n,i} = X(\sigma^{n,i})\colon X_n \to X_{n+1}</math> တို့ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>n</math> မှာ ရှင်းလင်းတိကျသည့် အခါများတွင် ၎င်းတို့ကို <math>d_i</math> နှင့် <math>s_i</math> ဟု ရေးသားဖော်ပြသည်။ === အရိုးရှင်းဆုံးပုံထပ်တူညီမှုများ (Simplicial Identities) === မျက်နှာပြင် နှင့် ယိုယွင်းမှု အော်ပရေတာများသည် ပုံမှန် အရိုးရှင်းဆုံးပုံထပ်တူညီမှုများ (canonical simplicial identities) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ * <math>i < j</math> အတွက် <math>d_i d_j = d_{j-1} d_i</math> * <math>i < j</math> အတွက် <math>d_i s_j = s_{j-1} d_i</math> * <math>i = j</math> သို့မဟုတ် <math>i = j+1</math> အတွက် <math>d_i s_j = \mathrm{id}</math> * <math>i > j+1</math> အတွက် <math>d_i s_j = s_j d_{i-1}</math> * <math>i \le j</math> အတွက် <math>s_i s_j = s_{j+1} s_i</math> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အဆိုပါ ထပ်တူညီမှုများကို ပြည့်စုံစေသည့် ပုံဖော်မှုများ <math>d_i\colon X_n \to X_{n-1}</math> နှင့် <math>s_i\colon X_n \to X_{n+1}</math> တပ်ဆင်ထားသော မည်သည့် အစုများ၏ ကိန်းစဉ် <math>\{X_n\}_{n \ge 0}</math> မဆိုသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>X</math> တစ်ခုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ပေးသည်။ == စံအရိုးရှင်းဆုံးပုံ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် (The Standard Simplex and Colimit Representation) == <math>n \ge 0</math> တစ်ခုစီအတွက် '''စံ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံ''' (standard <math>n</math>-simplex) <math>\Delta^n</math> သည် ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အကြိုစည်း (representable presheaf) ဖြစ်သည်။ :<math>\Delta^n = \operatorname{hom}_\Delta(-, [n])</math> [[ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (Yoneda lemma) အရ မည်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု (simplicial set) <math>X</math> အတွက်မဆို [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|သဘာဝဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (natural bijection) တစ်ခု ရှိသည်။<ref>Gelfand and Manin (2013), p. 8.</ref> :<math>X_n \cong \operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(\Delta^n, X)</math> <math>\Delta \downarrow X</math> ဟု ရေးသားဖော်ပြသည့် <math>X</math> ၏ အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ ကတ်တဂိုရီ (category of simplices) သည် အရာဝတ္ထုများအဖြစ် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>\Delta^n \to X</math> ပါဝင်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် <math>\Delta</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော <math>X</math> အပေါ်ရှိ [[ပုံကြမ်း|ဖလှယ်ရတြိဂံပုံကြမ်းများ]] ပါဝင်သည့် [[ကော်မာကတ်တဂိုရီ|အလွှာလိုက်ကတ်တဂိုရီ]] (slice category) ဖြစ်သည်။ အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုတိုင်းသည် ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit) ဖြစ်သည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 7.</ref> :<math>X \cong \varinjlim_{(\Delta^n \to X) \in \Delta \downarrow X} \Delta^n</math> == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု နှင့် ဆင်ဂူလာ တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Geometric Realization and Singular Adjunction) == စံ တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံသည် ရပ်ဝန်းပိုင်းတိုပေါ်လော်ဂျီ (subspace topology) တပ်ဆင်ထားသည့် ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) ဖြစ်သည်။ :<math> |\Delta^n| = \left\{ (t_0, \dots, t_n) \in \mathbb{R}^{n+1} \Big| t_i \ge 0, \sum_{i=0}^n t_i = 1 \right\} </math> ကျစ်လျစ်မှုအရထုတ်လုပ်ထားသော ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ (compactly generated Hausdorff spaces) ၏ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{CGHaus}</math> ထဲသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် '''ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု''' (geometric realization) [[ဖန်တာ]] <math>|\cdot|\colon \mathbf{sSet} \to \mathbf{CGHaus}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>|X| = \varinjlim_{(\Delta^n \to X) \in \Delta \downarrow X} |\Delta^n|</math> [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>|X|</math> သည် CW ကွန်ပလက်စ် (CW complex) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ <math>n</math>-ဆဲလ်များသည် <math>X</math> ၏ မယိုယွင်းသော <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများနှင့် တစ်ခုချင်း ဘိုင်ဂျက်တစ် ကိုက်ညီကြသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း <math>Y</math> တိုင်းအတွက် '''ဆင်ဂူလာ ဖန်တာ''' (singular functor) <math>S\colon \mathbf{CGHaus} \to \mathbf{sSet}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>(SY)_n = \operatorname{hom}_{\mathbf{Top}}(|\Delta^n|, Y)</math> ဆင်ဂူလာ ဖန်တာသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{hom}_{\mathbf{CGHaus}}(|X|, Y) \cong \operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(X, SY)</math> <math>\mathbf{CGHaus}</math> သည် ကာတီးရှန်းအပိတ် (Cartesian closed) ဖြစ်သောကြောင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှုသည် အဆုံးရှိ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်များ]] (finite categorical products) ကို ထိန်းသိမ်းသည်။ :<math>|X \times Y| \cong |X| \times |Y|</math> == ကွီလန် မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (Quillen Model Category Structure) == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{sSet}</math> သည် ထင်ရှားသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အတန်းအစား သုံးခုဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော အပိတ်မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (closed model category structure) ကို လက်ခံရရှိသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 58.</ref> * '''ဒွန်တွဲဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ''' (Cofibrations) - အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ၏ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (monomorphisms) ဖြစ်ကြသည့် အဆင့်အလိုက် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''အားနည်းသော ထပ်တူညီမှုများ''' (Weak Equivalences) - ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု <math>|f|\colon |X| \to |Y|</math> သည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]]၏ အားနည်းသော [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီထပ်တူညီမှု]] (weak homotopy equivalence) ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f\colon X \to Y</math> ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ''' (Fibrations) - ဦးချိုပုံ ပါဝင်ခြင်းများ (horn inclusions) <math>\Lambda^n_k \hookrightarrow \Delta^n</math> အားလုံးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ညာ-ပင့်တင်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိ (right lifting property) ရှိသော မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်သည့် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ (Kan fibrations) ဖြစ်ကြသည်။ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်အတွဲ]] (adjoint pair) <math>(|\cdot|, S)</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု|ကွီလန် ထပ်တူညီမှု]] (Quillen equivalence) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဟိုမိုတိုပီကတ်တဂိုရီများ (homotopy categories) ၏ ထပ်တူညီမှုတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>\mathrm{Ho}(\mathbf{sSet}) \simeq \mathrm{Ho}(\mathbf{Top})</math> == အရိုးရှင်းဆုံးပုံအရာဝတ္ထုများ နှင့် ဒေါ့လ်ဒ်-ကန် ကိုက်ညီမှု (Simplicial Objects and the Dold–Kan Correspondence) == မည်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] <math>\mathbf{C}</math> အတွက်မဆို <math>\mathbf{C}</math> ရှိ '''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအရာဝတ္ထု''' (simplicial object) ဆိုသည်မှာ [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) <math>X\colon \Delta \to \mathbf{C}</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) <math>X\colon \Delta^{\mathrm{op}} \to \mathbf{C}</math> နှင့် တူညီသည်။ <math>\mathbf{C} = \mathbf{Ab}</math> ဖြစ်ပြီး [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) ဖြစ်သည့်အခါ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (simplicial abelian groups) ၏ ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{sAb}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ '''ဒေါ့လ်ဒ်-ကန် ကိုက်ညီမှု''' (Dold–Kan correspondence) သည် <math>\mathbf{sAb}</math> နှင့် အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏ အနှုတ်မဟုတ်သော အဆင့်ခွဲထားသည့် [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်များ]] (chain complexes) ၏ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathrm{Ch}_+</math> အကြား [[ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု]] (equivalence of categories) ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ :<math>N\colon \mathbf{sAb} \rightleftarrows \mathrm{Ch}_+\colon \Gamma</math> ပုံမှန်ပြု [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်]] (normalized chain complex) ဖန်တာ <math>N</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>(NX)_n = \bigcap_{i=0}^{n-1} \ker(d_i\colon X_n \to X_{n-1})</math> ဤတွင် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (differential) မှာ <math>\partial_n = (-1)^n d_n</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပုံမှန်မပြုထားသော မိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\partial_n = \sum_{i=0}^n (-1)^i d_i</math> ၏ ကန့်သတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ အဘီလီယန်အုပ်စု <math>X</math> တိုင်းအတွက် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (natural isomorphisms) ရှိသည်။ :<math>\pi_n(|X|) \cong H_n(NX)</math> == ဥပမာများ နှင့် တည်ဆောက်ပုံများ (Examples and Constructions) == === တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု၏ နဗ် (Nerve of a Partially Ordered Set) === [[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု]] (partially ordered set) <math>(S, \le)</math> အတွက် '''နဗ်''' (nerve) <math>NS</math> ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု (simplicial set) ဖြစ်သည်။ :<math>NS([n]) = \operatorname{hom}_{\mathbf{Poset}}([n], S)</math> <math>NS</math> ၏ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် အလျား <math>n</math> ရှိသော ချိတ်တန်းများနှင့် တစ်ခုချင်း [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] ကိုက်ညီကြသည်။ :<math>a_0 \le a_1 \le \dots \le a_n</math> မျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ <math>d_i</math> သည် <math>i</math>-မြောက် [[အစုဝင်|အစုဝင်ကို]] ချန်လှပ်ထားပြီး ယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ <math>s_i</math> သည် <math>i</math>-မြောက် အစုဝင်ကို နှစ်ထပ်ပွားစေသည်။ === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ၏ နဗ် (Nerve of a Small Category) === သေးငယ်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (small category) <math>\mathbf{C}</math> အတွက် '''နဗ်''' (nerve) <math>N\mathbf{C}</math> ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု ဖြစ်သည်။ :<math>N\mathbf{C}([n]) = \operatorname{Fun}([n], \mathbf{C})</math> ဤတွင် <math>[n]</math> ကို <math>0 \to 1 \to \dots \to n</math> ဟူသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျအစု ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ <math>0</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် <math>\mathbf{C}</math> ၏ အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြပြီး <math>1</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြကာ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အစဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ :<math>a_0 \xrightarrow{f_1} a_1 \xrightarrow{f_2} \dots \xrightarrow{f_n} a_n</math> မျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ <math>d_0</math> နှင့် <math>d_n</math> တို့သည် ရှေ့ဆုံး နှင့် နောက်ဆုံး မြားများကို အသီးသီး ချန်လှပ်ထားကြပြီး အတွင်းမျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ <math>d_i</math> သည် ကပ်လျက်ရှိသော မြားများ <math>f_{i+1} \circ f_i</math> ကို ပေါင်းစပ်ပေးကာ ဤတွင် <math>0 < i < n</math> ဖြစ်သည်။ ယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ <math>s_i</math> သည် [[မော်ဖစ်ဇင်|ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို]] ထည့်သွင်းပေးသည်။ === ကွာစီကတ်တဂိုရီများ (Quasi-Categories) === '''ကွာစီကတ်တဂိုရီ''' (quasi-category) သို့မဟုတ် အားနည်းသော ကန်ကွန်ပလက်စ် (weak Kan complex) ဆိုသည်မှာ အားနည်းသော ကန်အခြေအနေ (weak Kan condition) ကို ပြည့်စုံစေသည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>X</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအခြေအနေအရ <math>0 < k < n</math> ဖြစ်သော အတွင်းဦးချိုပုံ (inner horn) <math>\Lambda^n_k \to X</math> တိုင်းသည် ဖြည့်ဆည်းကိန်း (filler) <math>\Delta^n \to X</math> တစ်ခုကို လက်ခံရရှိသည်။ ကွာစီကတ်တဂိုရီများသည် <math>(\infty, 1)</math>-ကတ်တဂိုရီများဖြစ်ကြသည့် ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများသီအိုရီ (higher category theory) အတွက် စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Eilenberg |first1=Samuel |last2=Zilber |first2=Joseph A. |title=Semi-Simplicial Complexes and Singular Homology |journal=Annals of Mathematics |volume=51 |issue=3 |date=1950 |pages=499–513 |doi=10.2307/1969364 |jstor=1969364}} * {{Citation |last1=Gelfand |first1=Sergei I. |last2=Manin |first2=Yuri I. |title=Methods of Homological Algebra |edition=2nd |series=Springer Monographs in Mathematics |publisher=Springer-Verlag |date=2013 |isbn=978-3-662-12492-5}} * {{Citation |last1=Goerss |first1=Paul G. |last2=Jardine |first2=John F. |title=Simplicial Homotopy Theory |series=Progress in Mathematics |volume=174 |publisher=Birkhäuser |date=1999 |isbn=978-3-7643-6064-1 |doi=10.1007/978-3-0348-8707-6 |mr=1711612}} * {{Citation |last1=Quillen |first1=Daniel |title=Higher algebraic K-theory: I |series=Lecture Notes in Mathematics |volume=341 |publisher=Springer-Verlag |date=1973 |pages=85–147 |isbn=978-3-540-06434-3 |doi=10.1007/BFb0067053}} * {{Citation |last1=Segal |first1=Graeme B. |title=Categories and cohomology theories |journal=Topology |volume=13 |issue=3 |date=1974 |pages=293–312 |doi=10.1016/0040-9383(74)90022-6}} [[ကဏ္ဍ:တိုပေါ်လော်ဂျီ]] i7256rqnuw6657wj9t7tqo0nio82bo4 0 293367 1059961 2026-10-24T12:03:44Z Mkant00 135890 "အရိုးရှင်းဆုံးပုံ [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီသီအိုရီ]] (simplicial homotopy theory) တွင် '''ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း''' (Kan fibration) ဆိုသည်မှာ ဦးချိုပုံ ပါ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059961 wikitext text/x-wiki အရိုးရှင်းဆုံးပုံ [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီသီအိုရီ]] (simplicial homotopy theory) တွင် '''ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း''' (Kan fibration) ဆိုသည်မှာ ဦးချိုပုံ ပါဝင်ခြင်းများ (horn inclusions) အားလုံးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ညာ-ပင့်တင်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိ (right lifting property) ကို ပြည့်စုံစေသည့် [[အရိုးရှင်းဆုံးပုံ|အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ]] (simplicial sets) ၏ [[မော်ဖစ်ဇင်]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>May (1992), p. 25.</ref> [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု]] (terminal simplicial set) ဆီသို့ သွားသော ပုံမှန် မော်ဖစ်ဇင်သည် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်ပါက ၎င်းအရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုကို '''ကန် ကွန်ပလက်စ်''' (Kan complex) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ကန် ကွန်ပလက်စ်များသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများအပေါ်ရှိ ကွီလန် မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (Quillen model category structure) တွင် ဖိုက်ဘရန့်အရာဝတ္ထုများ (fibrant objects) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 21.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == === စံအရိုးရှင်းဆုံးပုံများ နှင့် ဦးချိုပုံ ကွန်ပလက်စ်ပိုင်းများ (Standard Simplices and Horn Subcomplexes) === [[ကိန်းပြည့်]] <math>n \ge 0</math> တစ်ခုစီအတွက် စံ <math>n</math>-[[အရိုးရှင်းဆုံးပုံ|အရိုးရှင်းဆုံးပုံ]]သည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>\Delta^n = \operatorname{hom}_\Delta(-, [n])</math> ဖြစ်သည်။ <math>n \ge 1</math> ဖြစ်ပြီး <math>0 \le k \le n</math> အတွက် <math>\Lambda^n_k</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် <math>\Delta^n</math> ၏ '''<math>k</math>-မြောက် ဦးချိုပုံ''' (<math>k</math>-th horn) ဆိုသည်မှာ <math>k</math>-မြောက် မျက်နှာပြင်မှအပ ကျန်ရှိသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>n-1</math> ရှိသည့် မျက်နှာပြင်များ (faces) အားလုံးဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားသော <math>\Delta^n</math> ၏ ကွန်ပလက်စ်ပိုင်း (subcomplex) ဖြစ်သည်။ :<math>\Lambda^n_k = \bigcup_{i \ne k} d_i(\Delta^n) \subset \Delta^n</math> မော်ဖစ်ဇင် <math>s\colon \Lambda^n_k \to X</math> သည် အောက်ပါ ကိုက်ညီမှုအခြေအနေ (compatibility condition) ကို ပြည့်စုံစေပြီး <math>X_{n-1}</math> ရှိ <math>(x_0, \dots, x_{k-1}, x_{k+1}, \dots, x_n)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် အတိုင်းအတာ <math>n-1</math> ရှိသော အရိုးရှင်းဆုံးပုံ <math>n</math> ခု၏ စုစည်းမှုနှင့် ကိုက်ညီသည်။ :<math>d_i x_j = d_{j-1} x_i</math> ဤတွင် <math>i, j \ne k</math> ဖြစ်သည့် <math>i < j</math> အားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။<ref>May (1992), p. 2.</ref> === ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ (Kan Fibrations) === [[File:Kan fibration.png|thumb|right|ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းအတွက် ပင့်တင်ခြင်းပုံကြမ်း]] [[File:2dKanFibration.svg|thumb|right|အတိုင်းအတာ ၂ ရှိသော ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းအတွက် ဦးချိုပုံဖြည့်ဆည်းခြင်း အခြေအနေ]] <math>\iota\colon \Lambda^n_k \hookrightarrow \Delta^n</math> သည် ပုံမှန် ဦးချိုပုံ ပါဝင်ခြင်း (horn inclusion) ကို ကိုယ်စားပြုပါစေ။ <math>n \ge 1</math> နှင့် <math>0 \le k \le n</math> ရှိသော မည်သည့် ကိန်းပြည့်အတွဲ <math>(n, k)</math> အတွက်မဆို၊ ထို့ပြင် စတုရန်းပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရစေသည့် မည်သည့် [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်အတွဲ]] <math>s\colon \Lambda^n_k \to X</math> နှင့် <math>y\colon \Delta^n \to Y</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>f \circ s = y \circ \iota</math> အောက်ပါ အခြေအနေကို ပြည့်စုံစေသည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>x\colon \Delta^n \to X</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ၏ မော်ဖစ်ဇင် <math>f\colon X \to Y</math> ကို '''ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း''' (Kan fibration) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ :<math>x \circ \iota = s \quad \text{and} \quad f \circ x = y</math> === ကန် ကွန်ပလက်စ်များ (Kan Complexes) === [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထု]] (terminal object) <math>\Delta^0 = \{*\}</math> ဆီသို့ သွားသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် မော်ဖစ်ဇင်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>p\colon X \to \Delta^0</math> အဆိုပါ မော်ဖစ်ဇင်သည် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်ပါက အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>X</math> ကို '''ကန် ကွန်ပလက်စ်''' (Kan complex) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းနှင့် တူညီစွာ မော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha\colon \Lambda^n_k \to X</math> တိုင်းသည် <math>\tilde{\alpha} \circ \iota = \alpha</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>\tilde{\alpha}\colon \Delta^n \to X</math> သို့ တိုးချဲ့နိုင်သည်။ <math>\mathbf{sSet}</math> အပေါ်ရှိ ကွီလန် မော်ဒယ် တည်ဆောက်ပုံတွင် ကန် ကွန်ပလက်စ်များသည် ဖိုက်ဘရန့်အရာဝတ္ထုများ (fibrant objects) အတိအကျ ဖြစ်ကြသည်။ == ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) == === အရိုးရှင်းဆုံးပုံဆိုင်ရာ ဖြည့်စွက်မှု နှင့် ဖန်ရှင်ကွန်ပလက်စ်များ (Simplicial Enrichment and Function Complexes) === အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ (simplicial sets) <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> အတွက် '''ဖန်ရှင်ကွန်ပလက်စ်''' (function complex) <math>\mathbf{Hom}(X, Y)</math> ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ <math>n</math>-[[အရိုးရှင်းဆုံးပုံ|အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ]] (<math>n</math>-simplices) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးထားသည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု ဖြစ်သည်။ :<math>\mathbf{Hom}(X, Y)_n = \operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(X \times \Delta^n, Y)</math> <math>\Delta</math> ရှိ မည်သည့် [[မော်ဖစ်ဇင်]] <math>\theta\colon [m] \to [n]</math> အတွက်မဆို ဖြစ်ပေါ်လာသော ပုံဖော်မှု <math>\theta^*\colon \mathbf{Hom}(X, Y)_n \to \mathbf{Hom}(X, Y)_m</math> ကို <math>\mathrm{id}_X \times \theta_*\colon X \times \Delta^m \to X \times \Delta^n</math> နှင့် ရှေ့မှပေါင်းစပ်ခြင်း (precomposition) ဖြင့် ရရှိသည်။ ဖန်ရှင်ကွန်ပလက်စ်သည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ၏ ထပ်ကိန်းနိယာမ (exponential law) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ :<math>\operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(K, \mathbf{Hom}(X, Y)) \cong \operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(X \times K, Y)</math> ဤသည်မှာ အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ <math>K, X, Y</math> အားလုံးအတွက် သဘာဝကျစွာ မှန်ကန်သည်။ === တွန်းထုတ်-မြှောက်လဒ် နှင့် ဆွဲသွင်း-ဟွမ်း တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Pushout-Product and Pullback-Hom Adjunction) === <math>p\colon X \to Y</math> သည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ၏ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>i\colon K \hookrightarrow L</math> သည် ဒွန်တွဲဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း (cofibration) ဖြစ်သည့် ပါဝင်ခြင်း (inclusion) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ဆွဲသွင်း-ဟွမ်း မော်ဖစ်ဇင် (pullback-hom morphism) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>(i^*, p_*)\colon \mathbf{Hom}(L, X) \to \mathbf{Hom}(K, X) \times_{\mathbf{Hom}(K, Y)} \mathbf{Hom}(L, Y)</math> ၎င်းကို အောက်ပါ [[ပုံကြမ်း|ဖလှယ်ရပုံကြမ်း]] (commutative diagram) ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>\begin{matrix} \mathbf{Hom}(L, X) & \xrightarrow{p_*} & \mathbf{Hom}(L, Y) \\ i^* \downarrow & & \downarrow i^* \\ \mathbf{Hom}(K, X) & \xrightarrow{p_*} & \mathbf{Hom}(K, Y) \end{matrix}</math> ဂါဘရီရယ်-ဇစ်စမန်း သီအိုရမ် (Gabriel–Zisman theorem) အရ အကယ်၍ <math>p\colon X \to Y</math> သည် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း (Kan fibration) ဖြစ်ပြီး <math>i\colon K \hookrightarrow L</math> သည် ဒွန်တွဲဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်ပါက <math>(i^*, p_*)</math> သည် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Gabriel and Zisman (1967), p. 21.</ref> အထူးသဖြင့် <math>X</math> သည် ကန် ကွန်ပလက်စ် (Kan complex) ဖြစ်ပါက အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>L</math> တိုင်းအတွက် <math>\mathbf{Hom}(L, X)</math> သည် ကန် ကွန်ပလက်စ် ဖြစ်သည်။ == စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ ဟိုမိုတိုပီအုပ်စုများ (Combinatorial Homotopy Groups) == <math>X</math> သည် ကန် ကွန်ပလက်စ် (Kan complex) ဖြစ်ပြီး <math>x\colon \Delta^0 \to X</math> သည် ရွေးချယ်ထားသော ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) ဖြစ်သည့် [[အမှတ်|အခြေခံအမှတ်]] (base point) ဖြစ်ပါစေ။ <math>n</math>-မြောက် အရိုးရှင်းဆုံးပုံ [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီအုပ်စု]] (simplicial homotopy group) ကို စီစဉ်တွဲစပ်မှုအရ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>\pi_n(X, x) = \left\{ \alpha\colon \Delta^n \to X \Big| \alpha|_{\partial \Delta^n} = x \circ p \right\} / \sim</math> ဤတွင် <math>\partial \Delta^n = \bigcup_{i=0}^n d_i(\Delta^n)</math> သည် စံ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံ၏ နယ်နိမိတ် (boundary) ဖြစ်ပြီး <math>p\colon \partial \Delta^n \to \Delta^0</math> သည် ကိန်းသေပုံဖော်မှု (constant map) ဖြစ်ကာ <math>\sim</math> သည် <math>\partial \Delta^n</math> အပေါ် အခြေပြုသည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ဟိုမိုတိုပီ (simplicial homotopy) ကို ရည်ညွှန်းသည်။ အုပ်စုတွက်ချက်မှုကို ဦးချိုပုံ ဖြည့်ဆည်းခြင်း (horn filling) မှတစ်ဆင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ကွင်းပိတ်များ (cycles) <math>\alpha, \beta</math> နှစ်ခု ပေးထားပါက <math>d_i \omega</math> သည် နယ်နိမိတ်များနှင့် ကိုက်ညီပြီး <math>d_n \omega</math> သည် ပေါင်းစပ်အတန်းအစား <math>[\alpha] \cdot [\beta]</math> ကို ကိုယ်စားပြုစေသည့် <math>(n+1)</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံ <math>\omega\colon \Delta^{n+1} \to X</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ <math>n \ge 2</math> အားလုံးအတွက် <math>\pi_n(X, x)</math> သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်]] (abelian) ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု (geometric realization) ၏ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဟိုမိုတိုပီအုပ်စုများ (topological homotopy groups) နှင့် အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ရှိသည်။ :<math>\pi_n(X, x) \cong \pi_n(|X|, |x|)</math> မည်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>Y</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ ဟိုမိုတိုပီအုပ်စုများကို ကွီလန် မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ (Quillen model category) တွင် ဖိုက်ဘရန့် အစားထိုးခြင်း (fibrant replacement) <math>Y \xrightarrow{\sim} \widehat{Y}</math> မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>\pi_n(Y, y) := \pi_n(\widehat{Y}, \hat{y})</math> == ဥပမာများ၊ တည်ဆောက်ပုံများ နှင့် ဥပမာမဟုတ်သောအရာများ (Examples, Constructions, and Non-Examples) == === ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဆင်ဂူလာ ကွန်ပလက်စ် (Singular Complex of a Space) === မည်သည့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> အတွက်မဆို ဆင်ဂူလာ ကွန်ပလက်စ် (singular complex) <math>S(X)</math> သည် ကန် ကွန်ပလက်စ် (Kan complex) ဖြစ်သည်။<ref>May (1992), p. 3.</ref> ဦးချိုပုံမှ ပုံဖော်မှု <math>\Lambda^n_k \to S(X)</math> တိုင်းသည် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (adjunction) အရ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ပုံဖော်မှု]] (continuous map) <math>|\Lambda^n_k| \to X</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဦးချိုပုံ <math>|\Lambda^n_k|</math> သည် တိုပေါ်လော်ဂျီ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ <math>|\Delta^n|</math> ၏ အားကောင်းသည့် [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ပုံပျက်သွားခြင်းရုပ်သိမ်းခံအရာဝတ္ထု]] (strong deformation retract) ဖြစ်သောကြောင့် <math>|\Lambda^n_k|</math> ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ်ပုံဖော်မှုတိုင်းသည် <math>|\Delta^n|</math> တစ်လျှောက်သို့ တိုးချဲ့နိုင်ပြီး <math>S(X)</math> တွင် လိုအပ်သော ဦးချိုပုံ ဖြည့်ဆည်းကိန်း (horn filler) ကို ရရှိစေသည်။ === အရိုးရှင်းဆုံးပုံ အုပ်စုများ နှင့် အတန်းအစားခွဲ ရပ်ဝန်းများ (Simplicial Groups and Classifying Spaces) === မည်သည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အရိုးရှင်းဆုံးပုံ အုပ်စု]] (simplicial group) ၏ အောက်ခံ အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုမဆိုသည် ကန် ကွန်ပလက်စ် ဖြစ်သည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 12.</ref> အရိုးရှင်းဆုံးပုံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စု]] (simplicial abelian group) အတွက် ၎င်း၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှုသည် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်-မက်လိန်း ရပ်ဝန်းများ (Eilenberg–MacLane spaces) ၏ ယေဘုယျပြုထားသော မြှောက်လဒ်နှင့် ဟိုမိုတိုပီအရ ထပ်တူညီသော (homotopy equivalent) အခြေအနေ ဖြစ်သည်။ :<math>|A| \simeq \prod_{n \ge 0} K(\pi_n(A), n)</math> အထူးသဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|ပိုင်းစသီးခြားအုပ်စုများ]] (discrete groups) ၏ အတန်းအစားခွဲ ရပ်ဝန်းများ (classifying spaces) <math>BG</math> နှင့် [[ဂရုပွိုက်|သေးငယ်သော ဂရုပွိုက်များ]] (small groupoids) ၏ အတန်းအစားခွဲ ရပ်ဝန်းများ <math>B\mathcal{G}</math> တို့သည် ကန် ကွန်ပလက်စ်များအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ === အနန္တ-ကတ်တဂိုရီများရှိ ပုံဖော်မှုရပ်ဝန်းများ (Mapping Spaces in Infinity-Categories) === <math>X</math> သည် <math>\infty</math>-ကတ်တဂိုရီ (<math>\infty</math>-category) ဖြစ်သည့် ကွာစီကတ်တဂိုရီ (quasi-category) ဖြစ်ပါစေ။ မည်သည့် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု <math>x, y \in X_0</math> အတွက်မဆို အမှတ် <math>(x, y)</math> အပေါ်ရှိ တန်ဖိုးရှာပုံဖော်မှု (evaluation map) :<math>(s, t)\colon \mathbf{Hom}(\Delta^1, X) \to X \times X</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ဖိုက်ဘာ_(Fiber)|ဖိုက်ဘာ]] (fiber) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သော ပုံဖော်မှုရပ်ဝန်း (mapping space) <math>\operatorname{Map}_X(x, y)</math> သည် ကန် ကွန်ပလက်စ် ဖြစ်သည်။<ref>Cisinski (2023), at=§3.7.1.</ref> === ပို့စ်နီကော့ဗ် အပိုင်းများ (Postnikov Sections) === ကန် ကွန်ပလက်စ် <math>X</math> တစ်ခုအတွက် <math>n</math>-မြောက် ပို့စ်နီကော့ဗ် [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|အပိုင်း]] (Postnikov section) <math>P_n X</math> သည် ကန် ကွန်ပလက်စ် တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>i \le n</math> အတွက် အောက်ပါ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ပုံမှန် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း (Kan fibration) <math>X \to P_n X</math> နှင့်အတူ တည်ရှိသည်။ :<math>\pi_i(X) \cong \pi_i(P_n X)</math> ဤတွင် <math>i > n</math> အားလုံးအတွက် <math>\pi_i(P_n X) = 0</math> ဖြစ်သည်။<ref>Jardine (2015), at=§5.6.</ref> === ဥပမာမဟုတ်သောအရာ - စံအရိုးရှင်းဆုံးပုံများ (Non-Example: Standard Simplices) === စံ <math>n</math>-[[အရိုးရှင်းဆုံးပုံ|အရိုးရှင်းဆုံးပုံ]] (standard simplex) <math>\Delta^n</math> သည် <math>n \ge 1</math> မည်သည့် တန်ဖိုးအတွက်မျှ ကန် ကွန်ပလက်စ် မဟုတ်ပေ။<ref>Friedman (2012), p. 38.</ref> အတိုင်းအတာ ၁ တွင် မျက်နှာပြင်များ <math>d_1(\Delta^2) = [0, 2]</math> နှင့် <math>d_2(\Delta^2) = [0, 1]</math> ပါဝင်သည့် ဦးချိုပုံ <math>\Lambda^2_0 \subset \Delta^2</math> ကို သုံးသပ်နိုင်သည်။ <math>[0, 2] \mapsto [0, 0]</math> နှင့် <math>[0, 1] \mapsto [0, 1]</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>\Lambda^2_0 \to \Delta^1</math> သည် <math>\Delta^2 \to \Delta^1</math> သို့ မတိုးချဲ့နိုင်ပေ။ အကြောင်းမှာ ထိုသို့သော တိုးချဲ့ချက်တိုင်းသည် <math>0 \mapsto 0</math>၊ <math>1 \mapsto 1</math> နှင့် <math>2 \mapsto 0</math> သို့ ပို့ဆောင်သည့် ထိပ်စွန်းမှတ် ပုံဖော်မှုတစ်ခု လိုအပ်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ပုံဖော်မှု မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ === အနန္တ-ကတ်တဂိုရီ Kan (The Infinity-Category Kan) === အရိုးရှင်းဆုံးပုံဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုကွန်ပလက်စ်များပါဝင်သည့် ကန် ကွန်ပလက်စ်များ၏ ကတ်တဂိုရီသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံဆိုင်ရာ ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီ (simplicially enriched category) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ၎င်း၏ ဟိုမိုတိုပီ ရှေ့နောက်ညီညွတ်သော နဗ် (homotopy coherent nerve) :<math>\mathbf{Kan} := N^{\mathrm{hc}}(K)</math> သည် ရပ်ဝန်းများ နှင့် အနန္တ-ဂရုပွိုက်များ (<math>\infty</math>-groupoids) ၏ <math>\infty</math>-ကတ်တဂိုရီကို ကိုယ်စားပြုသည့် အားနည်းသော ကန်ကွန်ပလက်စ် (weak Kan complex) ဖြစ်သည်။<ref>Nikolaus (2011), p. 55.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Cisinski |first1=Denis-Charles |title=Higher Categories and Homotopical Algebra |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=180 |publisher=Cambridge University Press |date=2023 |isbn=978-1-108-47320-0}} * {{Citation |last1=Friedman |first1=Greg |title=An elementary illustrated introduction to simplicial sets |journal=Rocky Mountain Journal of Mathematics |volume=42 |issue=2 |date=2012 |pages=353–423 |doi=10.1216/RMJ-2012-42-2-353}} * {{Citation |last1=Gabriel |first1=Pierre |last2=Zisman |first2=Michel |title=Calculus of Fractions and Homotopy Theory |series=Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgebiete |volume=35 |publisher=Springer-Verlag |date=1967}} * {{Citation |last1=Goerss |first1=Paul G. |last2=Jardine |first2=John F. |title=Simplicial Homotopy Theory |series=Progress in Mathematics |volume=174 |publisher=Birkhäuser |date=1999 |isbn=978-3-7643-6064-1 |doi=10.1007/978-3-0348-8707-6 |mr=1711612}} * {{Citation |last1=Jardine |first1=John F. |title=Local Homotopy Theory |series=Springer Monographs in Mathematics |publisher=Springer-Verlag |date=2015 |isbn=978-1-4939-2299-4 |doi=10.1007/978-1-4939-2300-7 |mr=3309296}} * {{Citation |last1=May |first1=J. Peter |title=Simplicial Objects in Algebraic Topology |series=Chicago Lectures in Mathematics |publisher=University of Chicago Press |date=1992 |isbn=978-0-226-51181-8 |mr=1206474}} * {{Citation |last1=Nikolaus |first1=Thomas |title=Algebraic models for higher categories |journal=Indagationes Mathematicae |volume=21 |issue=1–2 |date=2011 |pages=52–75 |doi=10.1016/j.indag.2010.12.004}} [[ကဏ္ဍ:ဟိုမိုတိုပီသီအိုရီ]] 13wn5xryr8lriaftrxd23ugahj5ye0f 0 293368 1059974 2026-10-24T13:10:33Z Mkant00 135890 "ကန် တိုးချဲ့ချက်များ (Kan extensions) ဆိုသည်မှာ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း ပါဝင်ခြင်းများ]] (subset inclusions) တစ်လျှောက် ဖန်ရှင်များကို တိုးချဲ့ခြင်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059974 wikitext text/x-wiki ကန် တိုးချဲ့ချက်များ (Kan extensions) ဆိုသည်မှာ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း ပါဝင်ခြင်းများ]] (subset inclusions) တစ်လျှောက် ဖန်ရှင်များကို တိုးချဲ့ခြင်းအား မည်သည့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) သို့မဆို ယေဘုယျပြုထားသည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ရှိ [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံများ]] (universal constructions) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 232.</ref> [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits)၊ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (colimits) နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်ဖန်တာများ]] (adjoint functors) အပါအဝင် အခြေခံကျသော ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံတိုင်းကို ကန် တိုးချဲ့ချက်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 238.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ (Formal Definitions and Universal Properties) == [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီများ]] (categories) <math>\mathbf{A}, \mathbf{B}, \mathbf{C}</math> နှင့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။ :<math>X\colon \mathbf{A} \to \mathbf{C}, \quad F\colon \mathbf{A} \to \mathbf{B}</math> ဤတွင် <math>F</math> နှင့် ရှေ့မှပေါင်းစပ်ခြင်း (precomposition) သည် [[ဖန်တာကတ်တဂိုရီ|ဖန်တာကတ်တဂိုရီများ]] (functor categories) အပေါ် [[ပူးလ်ဘက်|ပူးလ်ဘက် ဖန်တာ]] (pullback functor) ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ :<math>F^*\colon [\mathbf{B}, \mathbf{C}] \to [\mathbf{A}, \mathbf{C}], \quad G \mapsto G \circ F</math> <math>F</math> တစ်လျှောက် <math>X</math> ၏ ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက် (left Kan extension) နှင့် ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် (right Kan extension) များသည် <math>F^*</math> ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွဲဖက်များ (partial adjoints) ကို <math>X</math> ၌ တန်ဖိုးရှာထားသော တန်ဖိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ === ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် (Right Kan Extension) === [[File:RightKanExtension.svg|thumb|ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် ဖလှယ်ရတြိဂံပုံကြမ်း]] [[File:RightKanExtension universal property.svg|thumb|ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက်အတွက် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိဆိုင်ရာ ပုံကြမ်း]] '''<math>F</math> တစ်လျှောက် <math>X</math> ၏ ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက်''' တွင် ဖန်တာ <math>\operatorname{Ran}_F X\colon \mathbf{B} \to \mathbf{C}</math> တစ်ခု နှင့် အောက်ပါ [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|အဆုံးသတ် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ]] (terminal universal property) ကို ပြည့်စုံစေသည့် [[ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ|ဒွန်တွဲယူနစ်]] (counit) ဖြစ်သော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) တစ်ခု ပါဝင်သည်။ :<math>\epsilon\colon (\operatorname{Ran}_F X) \circ F \to X</math> အဆိုပါ ဂုဏ်သတ္တိအရ မည်သည့် ဖန်တာ <math>M\colon \mathbf{B} \to \mathbf{C}</math> နှင့် မည်သည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\mu\colon MF \to X</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\epsilon \circ (\delta F) = \mu</math> အဆိုပါ အခြေအနေကို ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\delta\colon M \to \operatorname{Ran}_F X</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\mathbf{A}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>a</math> အားလုံးအတွက် <math>\epsilon_a \circ \delta_{Fa} = \mu_a</math> ဖြစ်သည်။ === ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက် (Left Kan Extension) === [[File:LeftKanExtension.svg|thumb|ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက် ဖလှယ်ရတြိဂံပုံကြမ်း]] [[File:LeftKanExtension universal property.svg|thumb|ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက်အတွက် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိဆိုင်ရာ ပုံကြမ်း]] '''<math>F</math> တစ်လျှောက် <math>X</math> ၏ ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက်''' တွင် ဖန်တာ <math>\operatorname{Lan}_F X\colon \mathbf{B} \to \mathbf{C}</math> တစ်ခု နှင့် အောက်ပါ [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|အစ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ]] (initial universal property) ကို ပြည့်စုံစေသည့် ယူနစ် (unit) ဖြစ်သော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း တစ်ခု ပါဝင်သည်။ :<math>\eta\colon X \to (\operatorname{Lan}_F X) \circ F</math> အဆိုပါ ဂုဏ်သတ္တိအရ မည်သည့် ဖန်တာ <math>M\colon \mathbf{B} \to \mathbf{C}</math> နှင့် မည်သည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha\colon X \to MF</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>(\sigma F) \circ \eta = \alpha</math> အဆိုပါ အခြေအနေကို ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\sigma\colon \operatorname{Lan}_F X \to M</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\mathbf{A}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>a</math> အားလုံးအတွက် <math>\sigma_{Fa} \circ \eta_a = \alpha_a</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဘယ် သို့မဟုတ် ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် တည်ရှိပါက ၎င်းသည် တစ်ခုတည်းသော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။ == အမှတ်အလိုက် ပုံသေနည်းများ - စုဆုံမှတ်များ၊ ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ၊ အစွန်းပိုင်းများ နှင့် ဒွန်တွဲအစွန်းပိုင်းများ (Pointwise Formulas: Limits, Colimits, and (Co)ends) == === ကော်မာကတ်တဂိုရီများမှတစ်ဆင့် အမှတ်အလိုက် ကန်တိုးချဲ့ချက်များ (Pointwise Kan Extensions via Comma Categories) === <math>b</math> သည် <math>\mathbf{B}</math> ၏ အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ [[ကော်မာကတ်တဂိုရီ]] (comma category) <math>(F \downarrow b)</math> တွင် <math>a \in \mathbf{A}</math> နှင့် <math>f\colon Fa \to b</math> ပါဝင်သော အရာဝတ္ထုများ <math>(a, f)</math> ရှိသည်။ ကော်မာကတ်တဂိုရီ <math>(b \downarrow F)</math> တွင် <math>a \in \mathbf{A}</math> နှင့် <math>g\colon b \to Fa</math> ပါဝင်သော အရာဝတ္ထုများ <math>(a, g)</math> ရှိသည်။ အကယ်၍ <math>\mathbf{A}</math> သည် သေးငယ်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (small category) ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{C}</math> သည် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (cocomplete) ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပါက ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက် (left Kan extension) သည် အမှတ်အလိုက် (pointwise) တည်ရှိပြီး <math>\mathbf{B}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>b</math> တိုင်း၌ အောက်ပါ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit) ဖြင့် တွက်ချက်ရရှိသည်။ :<math>(\operatorname{Lan}_F X)(b) \cong \varinjlim_{(Fa \to b) \in (F \downarrow b)} X(a)</math> ဒွန်တွဲသဘောတရားအရ အကယ်၍ <math>\mathbf{A}</math> သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{C}</math> သည် ပြည့်စုံသော (complete) ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပါက ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် (right Kan extension) သည် အမှတ်အလိုက် တည်ရှိပြီး <math>\mathbf{B}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>b</math> တိုင်း၌ အောက်ပါ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) ဖြင့် တွက်ချက်ရရှိသည်။ :<math>(\operatorname{Ran}_F X)(b) \cong \varprojlim_{(b \to Fa) \in (b \downarrow F)} X(a)</math> === အစွန်းပိုင်း နှင့် ဒွန်တွဲအစွန်းပိုင်း ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက်များ ((Co)end Representations) === ပစ်မှတ်ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{C}</math> သည် အစုများဖြင့် တန်ဆာမြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲထပ်ကိန်းများ (copowers) နှင့် အစုများဖြင့် ဒွန်တွဲတန်ဆာမြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်ကိန်းများ (powers) ကို လက်ခံရရှိသည့်အခါ ကန် တိုးချဲ့ချက်များ (Kan extensions) ကို အစွန်းပိုင်းများ နှင့် ဒွန်တွဲအစွန်းပိုင်းများ ((co)ends) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်ရရှိသည်။<ref>Kelly (1982), p. 43.</ref> :<math>(\operatorname{Lan}_F X)(b) \cong \int^{a \in \mathbf{A}} \mathbf{B}(Fa, b) \cdot X(a)</math> :<math>(\operatorname{Ran}_F X)(b) \cong \int_{a \in \mathbf{A}} X(a)^{\mathbf{B}(b, Fa)}</math> == လျှော့ချချက်များ၊ တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ နှင့် မိုနက်များ (Reductions, Adjunctions, and Monads) == === ကန် တိုးချဲ့ချက်များအဖြစ် စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits as Kan Extensions) === <math>\mathbf{1}</math> သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းနှင့် ၎င်း၏ [[မော်ဖစ်ဇင်|ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်]] (identity morphism) ပါဝင်သော [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ်ကတ်တဂိုရီ]] (terminal category) ကို ကိုယ်စားပြုပါစေ။ <math>E\colon \mathbf{C} \to \mathbf{1}</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖန်တာ ဖြစ်ပါစေ။ မည်သည့် [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F\colon \mathbf{C} \to \mathbf{D}</math> အတွက်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\lim F \cong \operatorname{Ran}_E F</math> :<math>\operatorname{colim} F \cong \operatorname{Lan}_E F</math> === တွဲဖက်ဖန်တာများ နှင့် ပကတိ ကန်တိုးချဲ့ချက်များ (Adjoint Functors and Absolute Kan Extensions) === ဖန်တာ <math>F\colon \mathbf{C} \to \mathbf{D}</math> တွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) တစ်ခု တည်ရှိရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် (right Kan extension) <math>\operatorname{Ran}_F \mathrm{Id}_{\mathbf{C}}</math> တည်ရှိပြီး ၎င်းကို <math>F</math> က ထိန်းသိမ်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 242.</ref> ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{Ran}_F \mathrm{Id}_{\mathbf{C}} \dashv F</math> ထို့ပြင် <math>\operatorname{Ran}_F \mathrm{Id}_{\mathbf{C}}</math> သည် မည်သည့် ဖန်တာ <math>H\colon \mathbf{C} \to \mathbf{E}</math> ကမဆို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ပကတိ ကန်တိုးချဲ့ချက် (absolute Kan extension) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲသဘောတရားအရ <math>F</math> တွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) တစ်ခု တည်ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\operatorname{Lan}_F \mathrm{Id}_{\mathbf{C}}</math> တည်ရှိပြီး ၎င်းကို <math>F</math> က ထိန်းသိမ်းခြင်းပင် ဖြစ်ကာ အောက်ပါရလဒ်ကို ရရှိသည်။ :<math>F \dashv \operatorname{Lan}_F \mathrm{Id}_{\mathbf{C}}</math> === ဒွန်တွဲသိပ်သည်းဆ မိုနက်များ (Codensity Monads) === မည်သည့် ဖန်တာ <math>G\colon \mathbf{D} \to \mathbf{C}</math> အတွက်မဆို ၎င်းကိုယ်တိုင်တစ်လျှောက် <math>G</math> ၏ ညာ-ကန် တိုးချဲ့ချက် တည်ရှိပါက အောက်ပါ ဖန်တာကို ရရှိသည်။ :<math>T = \operatorname{Ran}_G G\colon \mathbf{C} \to \mathbf{C}</math> အဆိုပါ ဖန်တာသည် <math>G</math> ၏ '''ဒွန်တွဲသိပ်သည်းဆ မိုနက်''' သို့မဟုတ် ကိုဒန်စီတီ မိုနက် (codensity monad) ဟု ခေါ်ဆိုသော ပုံမှန် [[မိုနက်]] (monad) တည်ဆောက်ပုံကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Cartan |first1=Henri |last2=Eilenberg |first2=Samuel |title=Homological algebra |series=Princeton Mathematical Series |volume=19 |publisher=Princeton University Press |date=1956 |zbl=0075.24305}} * {{Citation |last1=Kelly |first1=Gregory Maxwell |title=Basic Concepts of Enriched Category Theory |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=64 |publisher=Cambridge University Press |date=1982 |isbn=978-0-521-28702-9 |mr=651714}} * {{Citation |last1=Mac Lane |first1=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2 |zbl=0906.18001}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] nyt48svcphkoudxngm339cx5p2nbkpl 0 293369 1059975 2026-10-24T13:32:34Z ~2026-56869-18 149913 "နိုင်ဇော် သည် နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်း" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059975 wikitext text/x-wiki နိုင်ဇော် သည် နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်း eu5cwh0ab918y0vbo4vnwotm1eqpl34 1059976 1059975 2026-10-24T13:33:03Z ~2026-56869-18 149913 1059976 wikitext text/x-wiki နိုင်ဇော် သည် နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစုအစောပိုင်း npuvq8pnoyka5br3qxqragjgy5p4tyr 1059977 1059976 2026-10-24T13:33:19Z ~2026-56869-18 149913 1059977 wikitext text/x-wiki နိုင်ဇော် သည် နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစုအစောပိုင်း မြန်မာဂီတလောက၏ ထင်ရှား‌သော h6pd6wd5gfji4bv8vz5qswl2nhv3n1f 1059978 1059977 2026-10-24T13:33:38Z ~2026-56869-18 149913 1059978 wikitext text/x-wiki နိုင်ဇော် သည် နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်း နှင့် နှစ်ဆယ့်တစ်ရာစုအစောပိုင်း မြန်မာဂီတလောက၏ ထင်ရှား‌သော လိဒ်ဂစ်တာသမားဖြစ်သည်။ nkrc8ivq0dl1cvkk08x7tc38yegqssm 0 293370 1059986 2026-10-24T16:52:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဂွမြောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂွမြောင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဂွမြောင်ရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059986 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဂွမြောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂွမြောင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ဂွမြောင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.099125366303053| 95.62127893844458|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 0txuad2uxz7lnmll3nnixolxwxrv9ht 0 293371 1059987 2026-10-24T16:54:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) တာကောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[တာကောက်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|တာကောက်ရွာ]]ရှိ အခြေခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059987 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) တာကောက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[တာကောက်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|တာကောက်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.89050317930003| 95.47526756552467|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} aljvwznvlv9ddj8bvx7snj6kqks357p 0 293372 1059988 2026-10-24T16:56:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ညောင်ကုန်းရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059988 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ညောင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ညောင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.849694438856023| 95.59930243814554|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 4c02zjen7h36nlavxg553huqtc4iyju 0 293373 1059989 2026-10-24T16:58:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ပေါင်းစပါး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေါင်းစပါးရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ပေါင်းစပါးရွာ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1059989 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ပေါင်းစပါး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေါင်းစပါးရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ပေါင်းစပါးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.86754830043182| 95.55599098740852|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 56agp2q9h8kh5rlfzgx7ikb8d1qfm8f 0 293374 1060040 2026-10-25T05:01:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''အိုခိနိုတိုရိကျွန်း''' (沖ノ鳥島, အိုခိနိုတိုရိရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောင်ခုံဧရိယာ ၈၄၈၂ စတုရန်းမီတာ (..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060040 wikitext text/x-wiki '''အိုခိနိုတိုရိကျွန်း''' (沖ノ鳥島, အိုခိနိုတိုရိရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောင်ခုံဧရိယာ ၈၄၈၂ စတုရန်းမီတာ (၂.၁၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၉.၄၄ စတုရန်းမီတာ (၁၀၁.၆ စတုရန်းပေ) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 13pqvpvsvy47nh1zl0aslbqy12kncih 1060041 1060040 2026-10-25T05:02:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1060041 wikitext text/x-wiki '''အိုခိနိုတိုရိကျွန်း''' (沖ノ鳥島, အိုခိနိုတိုရိရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောင်ခုံဧရိယာ ၈၄၈၂ စတုရန်းမီတာ (၂.၁၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၉.၄၄ စတုရန်းမီတာ (၁၀၁.၆ စတုရန်းပေ) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Okinotorishima}} *[http://www.kaiho.mlit.go.jp/info/books/report2005/tokushu/p027.html Page with overhead photograph of the entire atoll] *[https://web.archive.org/web/20091027114244/http://www.geocities.com/k2cddx/wcd051176.html report about appearance in 1947 (under the name Parece Vela/Douglas Reef)] *[https://web.archive.org/web/20061019062228/http://blog.ohwada.jp/images/200504/okinotorishima_1.jpg close-up photo of Higashikojima (東小島, "Eastern Islet")] *[https://web.archive.org/web/20050313205851/http://www.cifr.it/forum46.html page with photograph of platform] *[https://web.archive.org/web/20050427134425/http://www.cifr.it/forum64.html Italian page with history in English and oblique aerial photograph of Okinotori from southwest] *[http://www.satelliteviews.net/cgi-bin/w.cgi?c=ja&UF=-240320&UN=-363122&DG=ISL detailed satellite images] *[http://maps.gsi.go.jp/?ll=20.425555555555558,136.08083333333332&z=15#15/20.425585/136.080823/&base=std&ls=std&disp=1&vs=c1j0h0k0l0u0t0z0r0s0f1&reliefdata=0G000000 Japanese map] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4561403.stm Tokyo governor stirs reef dispute] *Related treaties **[https://en.wikisource.org/wiki/Treaty_of_San_Francisco Treaty of San Francisco] **[http://worldjpn.grips.ac.jp/documents/texts/docs/19680405.T1E.html Agreement between Japan and the United States of America Concerning Nanpo Shoto and Other Islands (1968)] ***[https://books.google.com/books?id=braPAAAAMAAJ&pg=PA4895 "United States Treaties and Other International Agreements VOLUME 19 IN SIX PARTS Part 4 1968" P.4895-] ==ကိုးကား== {{reflist}} evteqdb28eiqo51cjkykp3rraqxhaqs 1060042 1060041 2026-10-25T05:02:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060042 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Okinotori | image = Okinotorishima20070602.jpg | image_caption = Aerial photograph | image_map = Okinotorishima-en.svg | map_caption = | native_name = {{nobold|{{Nihongo2|沖ノ鳥島}}}}, {{transliteration|ja|Okinotori-shima}}<br />Okino-Tori Islands, Parece Vela | native_name_link = Japanese language | location = [[Philippine Sea]], [[Pacific Ocean]] | coordinates = {{Coord|20|25|21|N|136|05|24|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = 1 atoll with 2 islets | major_islands = | area_footnotes = Land area: {{cvt|9.44|m2|sqft|1}} <br />Shoal area: 0.0085km² | length_km = | width_km = | coastline_km = | highest_mount = unnamed point | elevation_m = 1.5 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = }}{{Use American English|date=October 2021}} [[File:Okinotorishima2.png|thumb|220px|အိုခိနိုတိုရိရှိမ မြေပုံ]] '''အိုခိနိုတိုရိကျွန်း''' (沖ノ鳥島, အိုခိနိုတိုရိရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောင်ခုံဧရိယာ ၈၄၈၂ စတုရန်းမီတာ (၂.၁၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၉.၄၄ စတုရန်းမီတာ (၁၀၁.၆ စတုရန်းပေ) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Okinotorishima}} *[http://www.kaiho.mlit.go.jp/info/books/report2005/tokushu/p027.html Page with overhead photograph of the entire atoll] *[https://web.archive.org/web/20091027114244/http://www.geocities.com/k2cddx/wcd051176.html report about appearance in 1947 (under the name Parece Vela/Douglas Reef)] *[https://web.archive.org/web/20061019062228/http://blog.ohwada.jp/images/200504/okinotorishima_1.jpg close-up photo of Higashikojima (東小島, "Eastern Islet")] *[https://web.archive.org/web/20050313205851/http://www.cifr.it/forum46.html page with photograph of platform] *[https://web.archive.org/web/20050427134425/http://www.cifr.it/forum64.html Italian page with history in English and oblique aerial photograph of Okinotori from southwest] *[http://www.satelliteviews.net/cgi-bin/w.cgi?c=ja&UF=-240320&UN=-363122&DG=ISL detailed satellite images] *[http://maps.gsi.go.jp/?ll=20.425555555555558,136.08083333333332&z=15#15/20.425585/136.080823/&base=std&ls=std&disp=1&vs=c1j0h0k0l0u0t0z0r0s0f1&reliefdata=0G000000 Japanese map] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4561403.stm Tokyo governor stirs reef dispute] *Related treaties **[https://en.wikisource.org/wiki/Treaty_of_San_Francisco Treaty of San Francisco] **[http://worldjpn.grips.ac.jp/documents/texts/docs/19680405.T1E.html Agreement between Japan and the United States of America Concerning Nanpo Shoto and Other Islands (1968)] ***[https://books.google.com/books?id=braPAAAAMAAJ&pg=PA4895 "United States Treaties and Other International Agreements VOLUME 19 IN SIX PARTS Part 4 1968" P.4895-] ==ကိုးကား== {{reflist}} 1dahkwwzl1d8g0xjjvhcbm9ojzsp6gw 1060043 1060042 2026-10-25T05:03:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060043 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိုခိနိုတိုရိရှိမ | image = Okinotorishima20070602.jpg | image_caption = Aerial photograph | image_map = Okinotorishima-en.svg | map_caption = | native_name = {{nobold|{{Nihongo2|沖ノ鳥島}}}}, {{transliteration|ja|Okinotori-shima}}<br />Okino-Tori Islands, Parece Vela | native_name_link = Japanese language | location = [[Philippine Sea]], [[Pacific Ocean]] | coordinates = {{Coord|20|25|21|N|136|05|24|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = 1 atoll with 2 islets | major_islands = | area_footnotes = Land area: {{cvt|9.44|m2|sqft|1}} <br />Shoal area: 0.0085km² | length_km = | width_km = | coastline_km = | highest_mount = unnamed point | elevation_m = 1.5 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = }} [[File:Okinotorishima2.png|thumb|220px|အိုခိနိုတိုရိရှိမ မြေပုံ]] '''အိုခိနိုတိုရိကျွန်း''' (沖ノ鳥島, အိုခိနိုတိုရိရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သောင်ခုံဧရိယာ ၈၄၈၂ စတုရန်းမီတာ (၂.၁၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကုန်းမြေဧရိယာသည် ၉.၄၄ စတုရန်းမီတာ (၁၀၁.၆ စတုရန်းပေ) ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Okinotorishima}} *[http://www.kaiho.mlit.go.jp/info/books/report2005/tokushu/p027.html Page with overhead photograph of the entire atoll] *[https://web.archive.org/web/20091027114244/http://www.geocities.com/k2cddx/wcd051176.html report about appearance in 1947 (under the name Parece Vela/Douglas Reef)] *[https://web.archive.org/web/20061019062228/http://blog.ohwada.jp/images/200504/okinotorishima_1.jpg close-up photo of Higashikojima (東小島, "Eastern Islet")] *[https://web.archive.org/web/20050313205851/http://www.cifr.it/forum46.html page with photograph of platform] *[https://web.archive.org/web/20050427134425/http://www.cifr.it/forum64.html Italian page with history in English and oblique aerial photograph of Okinotori from southwest] *[http://www.satelliteviews.net/cgi-bin/w.cgi?c=ja&UF=-240320&UN=-363122&DG=ISL detailed satellite images] *[http://maps.gsi.go.jp/?ll=20.425555555555558,136.08083333333332&z=15#15/20.425585/136.080823/&base=std&ls=std&disp=1&vs=c1j0h0k0l0u0t0z0r0s0f1&reliefdata=0G000000 Japanese map] *[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4561403.stm Tokyo governor stirs reef dispute] *Related treaties **[https://en.wikisource.org/wiki/Treaty_of_San_Francisco Treaty of San Francisco] **[http://worldjpn.grips.ac.jp/documents/texts/docs/19680405.T1E.html Agreement between Japan and the United States of America Concerning Nanpo Shoto and Other Islands (1968)] ***[https://books.google.com/books?id=braPAAAAMAAJ&pg=PA4895 "United States Treaties and Other International Agreements VOLUME 19 IN SIX PARTS Part 4 1968" P.4895-] ==ကိုးကား== {{reflist}} o7r5wrsv9akvr92uxy8e3pibq94gq8t 0 293375 1060044 2026-10-25T05:07:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "အအိုရှိမ (青島, Aoshima) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဇခိခရိုင်၊ မိယဇခိမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄.၄ ဟက်တာ (၁၀...." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060044 wikitext text/x-wiki အအိုရှိမ (青島, Aoshima) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဇခိခရိုင်၊ မိယဇခိမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄.၄ ဟက်တာ (၁၀.၉ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ အမြင့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အအိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ dv42ss9swgq5jtms9hfmdfmzldizvqq 1060066 1060044 2026-10-25T08:50:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060066 wikitext text/x-wiki အအိုရှိမ (青島, Aoshima) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဇခိခရိုင်၊ မိယဇခိမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄.၄ ဟက်တာ (၁၀.၉ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ အမြင့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အအိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} r188aa1q49wcifs36rgy6fl1hxtkfaq 1060068 1060066 2026-10-25T08:56:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1060068 wikitext text/x-wiki အအိုရှိမ (青島, Aoshima) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဇခိခရိုင်၊ မိယဇခိမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄.၄ ဟက်တာ (၁၀.၉ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ အမြင့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အအိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် တမူထူးခြားသည့် ကျောက်ဆောက်များဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ၎င်းကျောက်ဆောင်များကို "အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတဂ (鬼の洗濯板, Oni no Sentakuita) ဟု ခေါ်သည်။ "အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတ" ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဘီလူး၏ အဝတ်လျှော်ခုံ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မ္ငးတွင် ရွံ့နှင့် သဲကျောက်များ အလွှာလိုက် ပါရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last=Ishihara |first=Yoshiro |last2=Kimata |first2=Keisuke |last3=Onishi |first3=Yuri |date=2024-05-11 |title=Random and time-persistent depositional processes in turbidite successions: an example from the marine deep-water Aoshima Formation (Neogene, Kyushu Island, southwest Japan) |url=https://doi.org/10.2110/jsr.2022.067 |journal=Journal of Sedimentary Research |volume=94 |issue=3 |pages=251–265 |doi=10.2110/jsr.2022.067 |issn=1527-1404|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=青島 - 青島の隆起海床と奇形波蝕痕(鬼の洗濯板）｜検索詳細｜地域観光資源の多言語解説文データベース |url=https://www.mlit.go.jp/tagengo-db/R2-02079.html |access-date=2026-08-18 |website=地域観光資源の多言語解説文データベース |language=ja}}</ref> {{wide image|Aoshima, Miyazaki Prefecture.jpg|800px|"အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတ" ၏ မြင်ကွင်းကျယ်|none|dir=rtl}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} ambeehfjo8k5llc283flajkz4xo0e1a 1060069 1060068 2026-10-25T08:57:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1060069 wikitext text/x-wiki အအိုရှိမ (青島, Aoshima) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဇခိခရိုင်၊ မိယဇခိမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄.၄ ဟက်တာ (၁၀.၉ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ အမြင့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အအိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် တမူထူးခြားသည့် ကျောက်ဆောက်များဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ၎င်းကျောက်ဆောင်များကို "အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတဂ (鬼の洗濯板, Oni no Sentakuita) ဟု ခေါ်သည်။ "အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတ" ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဘီလူး၏ အဝတ်လျှော်ခုံ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မ္ငးတွင် ရွံ့နှင့် သဲကျောက်များ အလွှာလိုက် ပါရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last=Ishihara |first=Yoshiro |last2=Kimata |first2=Keisuke |last3=Onishi |first3=Yuri |date=2024-05-11 |title=Random and time-persistent depositional processes in turbidite successions: an example from the marine deep-water Aoshima Formation (Neogene, Kyushu Island, southwest Japan) |url=https://doi.org/10.2110/jsr.2022.067 |journal=Journal of Sedimentary Research |volume=94 |issue=3 |pages=251–265 |doi=10.2110/jsr.2022.067 |issn=1527-1404|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=青島 - 青島の隆起海床と奇形波蝕痕(鬼の洗濯板）｜検索詳細｜地域観光資源の多言語解説文データベース |url=https://www.mlit.go.jp/tagengo-db/R2-02079.html |access-date=2026-08-18 |website=地域観光資源の多言語解説文データベース |language=ja}}</ref> {{wide image|Aoshima, Miyazaki Prefecture.jpg|800px|"အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတ" ၏ မြင်ကွင်းကျယ်|none|dir=rtl}} ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} i2vnk7am2bijl657eqmnwu53s73eq5v 1060074 1060069 2026-10-25T09:01:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1060074 wikitext text/x-wiki အအိုရှိမ (青島, Aoshima) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဇခိခရိုင်၊ မိယဇခိမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ ၄.၄ ဟက်တာ (၁၀.၉ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ အမြင့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အအိုရှိမနတ်ကျောင်းတော်၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် တမူထူးခြားသည့် ကျောက်ဆောက်များဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ၎င်းကျောက်ဆောင်များကို "အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတဂ (鬼の洗濯板, Oni no Sentakuita) ဟု ခေါ်သည်။ "အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတ" ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ဘီလူး၏ အဝတ်လျှော်ခုံ" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မ္ငးတွင် ရွံ့နှင့် သဲကျောက်များ အလွှာလိုက် ပါရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last=Ishihara |first=Yoshiro |last2=Kimata |first2=Keisuke |last3=Onishi |first3=Yuri |date=2024-05-11 |title=Random and time-persistent depositional processes in turbidite successions: an example from the marine deep-water Aoshima Formation (Neogene, Kyushu Island, southwest Japan) |url=https://doi.org/10.2110/jsr.2022.067 |journal=Journal of Sedimentary Research |volume=94 |issue=3 |pages=251–265 |doi=10.2110/jsr.2022.067 |issn=1527-1404|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite web |title=青島 - 青島の隆起海床と奇形波蝕痕(鬼の洗濯板）｜検索詳細｜地域観光資源の多言語解説文データベース |url=https://www.mlit.go.jp/tagengo-db/R2-02079.html |access-date=2026-08-18 |website=地域観光資源の多言語解説文データベース |language=ja}}</ref> {{wide image|Aoshima, Miyazaki Prefecture.jpg|800px|"အိုနိနော့ဆန်းတခုအိတ" ၏ မြင်ကွင်းကျယ်|none|dir=rtl}} ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အနီးဆုံးဘူတာမှာ အအိုရှိမဘူတာ ဖြစ်သည်။ JR ကျူးရှူးကုမ္ပဏီမှ ပြေးဆွဲပေးနေသည့် နိချိနန်းမီးရထားလိုင်းပေါ်ရှိ ဘူတာ ဖြစ်သည်။ "အိုနိနော့ ဆန်းတခုအိတ" သည် နိချိဇန်းရထားလိုင်းပေါ်မှ မြင်နိုင်သည်။ "အုမိဆချိ ယမဆချိ ခရီးသွားအထူးရထား" သည် ခရီးသည်များအား ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးနိုင်စေရန် အရှိန်လျှော့ပေးခြင်း၊ အသိပေးကြေညာခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} fmn34uixzz95fmzjd3442veyf1sb5n5 0 293376 1060047 2026-10-25T07:19:04Z Zawzawaungthwin 100038 ဦးခင်မောင်အေး (၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် စစ်အင်ဂျင်နီယာ စစ်မှုထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး 1060047 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = ဗိုလ်မှူးချုပ် (ငြိမ်း) | name = ခင်မောင်အေး | image = H.E Khin Maung Aye, Mayor of Mandalay and Regional Minister of Mandalay Region.jpg | caption = မန္တလေးမြို့တော်ဝန် ခင်မောင်အေး အား မြင်တွေ့ရစဉ် (၂၀၂၆) | office1 = [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end1 = | appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | predecessor1 = [[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ကျော်ဆန်း]] | successor1 = | office2 = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] <br/> စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး | term_start2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end2 = |1blankname2= [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်]] |1namedata2= [[မျိုးအောင်]] | predecessor2 = [[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ကျော်ဆန်း]] | successor2 = | office3 = ဒုတိယညွန်ကြားရေးမှူး<br/> [[စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့|စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] | term_start3 = - | term_end3 = ၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ |1blankname3= |1namedata3= | predecessor3 = | successor3 = | birth_date = {{Birth date and age|1964|12|7}} | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | occupation = စစ်အင်ဂျင်နီယာ၊ နိုင်ငံရေးသမား | alma_mater = [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်]] | rank = ဗိုလ်မှူးချုပ် }} '''ဦးခင်မောင်အေး''' (၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် စစ်အင်ဂျင်နီယာ စစ်မှုထမ်းဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] တွင် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်း ပူးတွဲတာဝန်ယူထားသည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81625 |access-date=2026-04-13 |website=www.moi.gov.mm}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြို့တော်ဝန်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://moi.gov.mm/announcements/81645 |access-date=2026-04-13 |website=moi.gov.mm}}</ref> == နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ဘက်ဖြတ်သန်းမှု == ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) ဦးခင်မောင်အေး သည် [[မုံရွာမြို့|မုံရွာ]]ဇာတိသား ဖြစ်သည်။မုံရွာမြို့ အထက (၂) မှ နေ၍ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် မုံရွာဒေသကောလိပ် တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ထို့နောက် ၁၉၈၇ ခုနှစ် တွင် [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်]] သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်။ဘွဲ့ရပြီးနောက် [[တပ်မတော်]] သို့ ဝင်ရောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။သူသည် တပ်မတော် စစ်အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့ တွင် နှစ် ၃၀ ကျော်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။စစ်မှုထမ်းနောက်ဆုံးကာလတွင် သူသည် ပြင်ဦးလွင် တွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အင်ဂျင်နီယာတာဝန်ဖြင့် ၉ နှစ် နှင့် ၅လ ကျော်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် နေပြည်တော် တွင် ၁ နှစ်နှင့် ၉လ ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သည့် အလွန့်အလွန်အားကောင်းသော ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း [[ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း မိုခါ|မိုခါ]] (MOCHA) ကြောင့် ထိခိုက် ပျက်စီးခဲ့သည့် ဒေသများကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ဆိုင်ရာစီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၁ အရ [[ချင်းပြည်နယ်]] နှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ရှိ မြို့နယ် (၁၄)ခုအား သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်သော ဒေသများအဖြစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၅ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၃ နှင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၆ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ ကြေညာချက်အမှတ် ၂/၂၀၂၃ တို့ဖြင့် အသီးသီး ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ယင်း ကြေညာချက်များပါ ဒေသများတွင် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် တပ်မတော်အရာရှိကြီး (၁၄)ဦး အား မြို့နယ်အသီးသီး တွင် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်အေး သည် မတူပီမြို့နယ် အား တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-niungngntteaaciimnaupkhuprekeaangcii-aminamtt-34-2023|title=ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၊အမိန့်အမှတ်၊၃၄/၂၀၂၃|access-date=၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|date=၁၈ မေ ၂၀၂၃}}</ref> == မြို့တော်ဝန်ဘဝ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[မန္တလေးမြို့တော်ဝန်]] နှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၏ တာဝန်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ဝန်ကြီးချုပ်ကအဆိုပြုထားသော မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အဆင့်အဖွဲ့အစည်းဝင် ဝန်ကြီးများ၏ အမည်စာရင်းများ၊ တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်၊ ဥပဒေချုပ်၊ စာရင်းစစ်ချုပ်၊ တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများကို အတည်​ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311103 |access-date=2026-10-25 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအင်ဂျင်နီယာအသင်းချုပ် မြန်မာနိုင်ငံ အင်ဂျင်နီယာအသင်းခွဲ (မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး) တို့ ပူးပေါင်းကျင်းပသည့် နည်းပညာ ဟောပြောပွဲ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm/my/mnttlemiutteaacnnypngsaayaarekeaamttiinng-mnmaaniungngnanggngniiyaaasngkhup-mnmaaniungngn |access-date=2026-10-25 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၆၄| }} [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးမြို့တော်ဝန်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] 36cv68xp1tp8bvg1xu49vled9eyukao 3 293377 1060070 2026-10-25T08:58:57Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060070 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-56800-56 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၈၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) itbdykf4zhw63mkpd5wug1f7ju34d0w 3 293378 1060071 2026-10-25T08:59:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060071 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-56902-31 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) i8lcadfkh9ig944nd71cscm57j1nvz2 3 293379 1060072 2026-10-25T08:59:17Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060072 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-56864-15 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) sxwjk97jzhkf8m5q6t9ywklqeabd4xz 3 293380 1060073 2026-10-25T08:59:27Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060073 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-56869-18 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၉၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ewmjkq0vjsyf3f9r8utgapfp7zcxyh4 0 293381 1060081 2026-10-25T09:31:45Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1060081 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]] 8cyif0vsvpm0yw3x8lw2lypx164fxz5