ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2975 1060650 1052030 2026-10-29T16:14:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060650 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| official_name = နေပြည်တော် <br><span style="display:inline-block; margin-top:0.4em; font-size:80%;">Nay Pyi Taw</span> | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = သမ္မတ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သောမြို့တော် | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = {{multiple image | total_width = 270px | perrow = 1/2/1 | border = infobox | image1 = NPT Water Fountain.jpg | caption1 = <div align="center">[[နေပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ်]] | image2 = | caption2 = [[ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိ အားကစားကွင်း]] | image3 = | caption3 = [[နေပြည်တော် ဘူတာကြီး|နေပြည်တော်ဘူတာကြီး]] | image4 = | caption4 = <div align="center">[[ကျောက်မျက်ရတနာပြတိုက် (နေပြည်တော်)]] }} | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = နေပြည်တော် တည်နေရာပြ မြေပုံ <!-- Location ------------------>| coordinates_display = | coordinates_region = ဒေသ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = [[File:Flag of Myanmar.svg|25px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | subdivision_type1 = နယ်မြေ | subdivision_name1 = [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] | subdivision_type2 = မြို့နယ်များ | subdivision_name2 = ၈ မြို့နယ် | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_type = | leader_title = မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ၊ [[နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | leader_name = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | leader_title1 = မြို့တော်ဝန် | leader_name1 = [[ကံမြင့်သန်း|ကံမြင့်သန်း]] | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | area_magnitude = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = 7054.37 | population_as_of = | population_density_km2 = 131.1 | population_density_sq_mi = 339.5 | population_footnotes = | population_note = | population_total = 924,608<ref name=Urbanization>Department of Population, Myanmar.</ref> | established_date = ၂၀၀၅ | established_date2 = ၂၀၀၈ | established_title = တည်ထောင် | established_title2 = Incorporated | government_footnotes = <ref name=Mayor>{{cite web |title=News Briefs |work=The Myanmar Times |publisher=Myanmar Consolidated Media |url=http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060627090843/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm |dead-url=yes |archive-date=27 June 2006 |date=20 March 2006 |accessdate=1 April 2006 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226114052/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes16-309/news_brief.htm }}</ref> | population_blank1_title = လူမျိုးများ | population_blank1 = [[ဗမာ]] | population_blank2_title = ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု | population_blank2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] | population_density_blank1_km2 = ၁၃၁.၁ | population_density_blank1_sq_mi = ၃၃၉.၆ <!-- General information --------------->| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset = +၆:၃၀ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|19|45|N|96|6|E|type:city_region:MM-18|display=it}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 115 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ၀၆၇ | website = [http://travelnaypyitaw.org/ travelnaypyitaw.org] | footnotes = +1 }} '''နေပြည်တော်''' ({{lang-en|Nay Pyi Taw}})<ref>{{Cite web |date=29 December 2009 |title=The Nay Pyi Taw Development Law 2009 |url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=F98A72959E51CDDDEF043F125DF84272?lawordSn=7827 }}{{Dead link|date=September 2026 }}</ref> သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာမြို့တော်ဖြစ်ပြီး [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] ၌ တည်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်ကို ရန်ကုန်မြို့မှ [[ပျဉ်းမနားမြို့]]၏ အနောက်ဘက် ၂ မိုင် (၃.၂ကီလိုမီတာ) ဝေးသော အစိမ်းရောင်ကွင်းပြင်နေရာသို့ တရားဝင်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)]]၊ ပုဒ်မ ၄၄၀ အရ နေပြည်တော်သည် နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ယခင်[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်များ စာရင်း|မြို့တော်ဟောင်း]] [[ရန်ကုန်မြို့]]၏မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် မိုင် ၂၀၀ မျှကွာဝေးသည်။ <ref name=geomap>{{cite web|url=http://www.geographic.org/geographic_names/name.php?uni=9355719&fid=713&c=burma#MAP |title=Naypyidaw: Burma |work=Geographical Names |accessdate=2011-12-06}}</ref> [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်၊]] [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၊]] [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]တို့သည် နေပြည်တော်၌ တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်သည် ၂၄ နှင့် ၂၅ ကြိမ်မြောက် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]]ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ တတိယကြိမ်မြောက် ဘင်းမ်စတက်ထိပ်သီးအစည်းအဝေး၊ နဝမကြိမ်မြောက် အရှေ့အာရှထိပ်သီးအစည်းအဝေးနှင့် ၂၀၁၃ [[အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]]များ ကျင်းပခဲ့သည်။ == ဝေါဟာရ ရင်းမြစ် == နေပြည်တော်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် “တော်ဝင်မြို့တော်”၊ “ဘုရင်နန်းစိုက်ရာ” သို့မဟုတ် “ဘုရင်နန်းစံရာ” ဖြစ်သည်။<ref name=pcgn>[http://www.pcgn.org.uk/Burma%200907.pdf "An Introduction to the Toponymy of Burma (October 2007) – Annex A"]p. 8, The Permanent Committee on Geographic Names (PCGN), United Kingdom {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081031143028/http://www.pcgn.org.uk/Burma%200907.pdf |date=31 October 2008 }}</ref> ဓလေ့ထုံးတမ်းအရ မင်းနေပြည်များ၏ နောက်ဆက်စကားလုံးအဖြစ် သုံးစွဲသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မန္တလေးကို ရတနာပုံနေပြည်တော် (Yadanabon Naypyidaw) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ == သမိုင်း == === မြို့တော်ကို နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွေ့ခြင်း === နေပြည်တော်ဟူ၍ ဖြစ်လာပြီးနောက်ပိုင်း နေပြည်တော်၏သမိုင်းသည် တိုတောင်းလှသော်လည်း နေပြည်တော်မြို့တော်တည်ထားသော ယခု လက်ရှိမြေနေရာများသည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]ခေါင်းဆောင်သည့် [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]](BIA)၏ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိခဲ့သောနေရာများဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းမြေနေရာများ၏ သမိုင်းမှာ အလွန်ရှည်လျားလှသည်။ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် ယိုးဒယားမှ ချီတက်လာပြီး ပျဉ်းမနား-လယ်ဝေးတွင် စစ်ဌာနချုပ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ယခု နေပြည်တော်မြို့တော်သည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အစပြုခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ "အောင်မြေ" တွင် တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်ကို ပျဉ်းမနားမြို့၏အနောက်ဘက် ၂ မိုင် (၃.၂ ကီလိုမီတာ ) အကွာတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့ ၏မြောက်ဘက် ခန့်မှန်ခြေအားဖြင့် မိုင် ၂၀၀ (၃၂၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင်တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အေးရှားဝေါလ် နှင့် ထူးလီမိတက် အပါအဝင် အနည်းဆုံး ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီ ၂၅ ခုကို စစ်အစိုးရမှ ငှားရမ်းခဲ့ပြီး တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်စေခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများအားလုံး ပြီးစီးမှုမရှိသေးသော်လည်း ၂၀၀၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့များ နေပြည်တော်သို့ အဖွဲ့များခွဲ၍ စတင်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ငါးရက် ကြာပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် နံနက် ၁၁ နာရီ တွင် စစ်တပ်ကုန်တင်ယာဉ် ၁၁၀၀ ပါသည့် ဒုတိယယာဉ်တန်းသည် အစိုးရဝန်ကြီးဌာန ၁၁ ခု ကိုတင်ဆောင်ပြီး ရန်ကုန်မြို့မှထွက်ခွါခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးဌာနများအားလုံးကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကုန်တွင် နေရာချထားပြီးဖြစ်ရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကတိုက်ကရိုက် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းသည် ကျောင်းများနှင့် အခြားနေရာများ မပြည့်စုံခြင်းကိုဖြစ်စေပြီး၊ အစိုးရဝန်ထမ်းများကို ၎င်းတို့၏မိသားစုများနှင့် အချိန်အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ ခွဲခွာခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ အစိုးရသည် အစပိုင်းတွင် အစိုးရအလုပ်သမားများ၏ မိသားစုများအား နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းကို တားဆီးခဲ့သည်။<ref name=hla>Ntay, Hla Hla (23 February 2007). [http://www.burmanet.org/news/2007/02/23/agence-france-presse-myanmars-new-capital-offers-small-luxuries-in-total-isolation-hla-hla-htay/ Myanmar's new capital offers little in the way of luxuries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629221704/http://www.burmanet.org/news/2007/02/23/agence-france-presse-myanmars-new-capital-offers-small-luxuries-in-total-isolation-hla-hla-htay/ |date=29 June 2017 }}. Agence France-Presse.</ref> စစ်တပ်ဌာနချုပ်များသည် အစိုးရ ဝန်ကြီးဌာနများမှ ခွဲခြားသည့်နေရာတွင် ထားရှိသည်။ အရပ်သားများကို စစ်တပ်နှင့် အစိုးရ နေရာများသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းကို ပိတ်ပင်ထားသည်။ အစိုးရရုံးများ အနီးရှိ စီးပွားရေးဇုန်အတွင်းသို့ ဈေးသည်များ ဝင်ရောက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားသည်။ အစိုးရအလုပ်များအတွက် အရာရှိများသည် အတိုကောက်အဖြစ် “နပတ” ဟုသုံးစွဲသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင်၊ စစ်သည် ၁၂,၀၀၀ ကျော်သည် မြို့တော်အသစ်တွင် ပထမဆုံး လူထုဆောင်ရွက်လှုပ်ရှားမှုအဖြစ် ချီတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန်သိမ်းပိုက်မှုကို တော်လှန်ခဲ့သော နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်သည့် တပ်မတော်နေ့ကိုဂုဏ်ပြုရန် ကြီးမားသည့် စစ်ရေးပြ ချီတက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ကွန်ကရစ် စစ်ရေးပြကွင်း အတွင်းသို့ ရုပ်ရှင်၊ ဗွီဒီယို၊ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းကို တားမြစ်ထားပြီး၊ ကွင်းထဲတွင် မြန်မာမင်းများဖြစ်ကြသည့် အနော်ရထာ၊ ဘုရင့်နောင်နှင့် အလောင်းဘုရား တို့၏ကြီးမားသည့် ရုပ်တုကြီးသုံးခု ရှိသည်။ ထိုမင်းသုံးပါးကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အရေးအကြီးဆုံးသောဘုရင်များအဖြစ် မှတ်ယူထားသည်။ မြို့၏အမည်ကို ထိုစစ်ရေးပြပွဲကျင်းပနေစဉ်အတွင်း တရားဝင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name=bbc4848408>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4848408.stm|title=Burma's new capital stages parade|work=BBC News|publisher=BBC|date=27 March 2006|accessdate=6 April 2006}}</ref> မြို့တော်၏တရားဝင်အမည် ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက် မြန်မာ့တပ်မတော်နေ့တွင်ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉၂၅,၀၀၀ရှိသည်။ မြို့၏နေရာအများအပြားသည် အစိုးရလူနေအဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်။ === ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံ ငလျင်ဒဏ် === ၂၀၂၅ ခုနှစ် [[၂၀၂၅ မြန်မာ ငလျင်|စစ်ကိုင်းငလျင်]]ကြောင့် သမ္မတအိမ်တော်၊ လွှတ်တော်၊ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ စစ်ရုံးနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများအထိ နေပြည်တော်၏ အစိတ်အပိုင်းများစွာပျက်စီးခဲ့ပါသည်။ ငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော်ရှိ အစိုးရရုံးများသာမက တပ်မတော်ခေါင်းဆောင်များ၏ မဟာဗျူဟာဆိုင်ရာ စစ်ရေးအဆောက်အအုံများပါ ထိခိုက်ဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင်၊ နေပြည်တော်အနီးတွင် ဆောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည့် နျူကလီးယားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ၊ စစ်ရုံးအတွင်းရှိ လျှို့ဝှက်ကွပ်ကဲရေးဌာနချုပ်နှင့် နေပြည်တော်ရှိ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ၏ လုံခြုံရေးစီမံကိန်းများကိုပါ ပြန်လည်စဉ်းစားရန် လိုအပ်သည့်အခြေအနေကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ငလျင်ကြီး လှုပ်ချိန် နေပြည်တော်မှာ ဘာတွေဖြစ်ခဲ့လဲ |url=https://bbc.com/burmese/extra/k0y9vpr9eg/myanmar_earthquake |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ}}</ref> နေပြည်တော်ရှိ တပ်မတော်အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရား၏ ၇၀% ခန့် ဖြစ်သော ဌာနဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများ၊ ရုံးဌာနများ ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးခဲ့သည်။ ယင်းတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်နှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်ကဲ့သို့သော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်အဆောက်အအုံများလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2025-04-18 |title=ငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော် အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား ၇၀% ထိခိုက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c7059k7qk2xo |access-date=2026-02-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> မြို့တော်၏ မြို့ပြဖွဲ့စည်းပုံကို လက်ရှိတွင် ပြန်လည်သုံးသပ်ဆောင်ရွက်နေသည်။ လှုပ်ရှားသည့်ငလျင်ဖြစ်ပြီးနောက် မကြာမီကျင်းပခဲ့သည့် စစ်ကောင်စီအစည်းအဝေးအတွင်း၊ စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှ နေပြည်တော်၏ မြို့ပြဖွဲ့စည်းပုံကို ပြန်လည်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အဆောက်အအုံများ များစွာပျက်စီးခြင်းသည် မြေညွန့်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ အနာဂတ်အတွက် ဆောက်လုပ်မည့် အဆောက်အအုံများတွင် ငလျင်ဒဏ်ခံနိုင်စွမ်းရှိစေရန် အထူးအလေးပေးသင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများအပြင် သမ္မတအိမ်တော်၊ လွှတ်တော်၊ စစ်ဌာနချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာနအများအပြား ပါဝင်သည့် အရေးပသည့် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများလည်း လူမှုမီဒီယာများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဖြန့်ဝေသည့် ဓာတ်ပုံများအရ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။အစိုးရမှ ဧပြီ ၃ ရက်နေ့အထိ နေပြည်တော်တွင် အသေဆုံးသူ ၅၁၁ ဦးရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း ထို့နောက် နေပြည်တော်၏ အသေဆုံးမှုအချိုးအစားကို ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်း မရှိသေးပေ။ သို့သော် ဒေသခံများက နေပြည်တော်ရှိ အစိုးရအဆောက်အအုံနှင့် ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ကြောင်း ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite news |last=ဧရာဝတီ |date=2025-04-23 |title=ငလျင်ကြောင့် နေပြည်တော် အထိနာပြီး နေရာရွှေ့ရန် အကြောင်းဖန်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/04/23/400175.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430211436/https://burma.irrawaddy.com/article/2025/04/23/400175.html |archive-date=2025-04-30 |access-date=2026-02-08 |work=ဧရာဝတီ }}</ref> နေပြည်တော်မြို့သစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး၊ မြို့ကွက်ပြန်လည်ချမှတ်ရေးနှင့် အဟောင်းများ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်အေး]]အား တာဝန်ပေးအပ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးသည် နေပြည်တော်ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2025-04-23 |title=နေပြည်တော်မြို့ အသစ်ပြန်တည်ဆောက်ရေးနှင့် အဟောင်းများ ပြန်လည် ပြုပြင်ရေး မင်းအောင်လှိုင်က မောင်မောင်အေးကို တာဝန်ပေး၊ |url=https://yktnews.com/2025/04/212192/ |access-date=2026-02-08 |website=Khit Thit Media |archive-date=23 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423075144/https://yktnews.com/2025/04/212192/ |url-status=dead }}</ref> နေပြည်တော်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် ကုမ္ပဏီများအား နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီသို့ ဆက်သွယ်ရန် အကြောင်းကြားထားသည်။ အထူးဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းအရ တည်ဆောက်သည့် ရုံးဌာနများ၊ အထူးအဆောက်အဦများ၊ ဝန်ထမ်းအိမ်ရာများနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာအဆောက်အဦများအပါအဝင် အခြားအဆောက်အဦများတွင် တာဝန်ယူဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်နိုင်ကြောင်း အဆောက်အဦများပြုပြင်အသုံးပြုရေးနှင့် အသစ်တည်ဆောက်ရေးကြီးကြပ်မှုကော်မတီမှ ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော် တည်ဆောက်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည့် ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီသို့ ဆက်သွယ်ရန် ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/302277 |access-date=2026-02-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၏ အခြေခံအကြောင်းအရင်း == နေပြည်တော်သည် မြန်မာပြည်၏ အလယ်ဗဟိုနားတွင်တည်ရှိပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် နေရာကောင်းဖြစ်သည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် ဗဟိုချက်မဖြစ်ပြီး၊ ရှမ်း၊ ကယားနှင့် ကရင်ပြည်နယ်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ အစိုးရအဖွဲ့ အနီးအနားတွင်တည်ရှိနေခြင်းဖြင့် ကာလရှည်ကြာစွာ မငြိမ်သက်ခဲ့သည့်ဒေသများကို တည်ငြိမ်မှုရှိလာစေရန် ထောက်ကူပေးနိုင်သည်။<ref name=McGeown2005>McGeown, Kate (8 November 2005). [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4416960.stm Burma's confusing capital move]. BBC News.</ref> နေပြည်တော် မြို့တော်ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းမှာ ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာပြည်၏ အဓိကစီးပွားရေးမြို့တော်ဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေထူထပ်များပြားသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အစိုးရရုံးများနှင့် လူနေရပ်ကွက်များ ရောထွေးနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့အတွင်း စစ်တပ်ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ စသည်တို့အပြင် ဒီမိုကရေစီအသွင် ကူးပြောင်းရာတွင် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ရန်ကုန်မြို့တွင် စနစ်တကျမရှိခြင်းတို့ကြောင့် မြို့တော်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ နေပြည်တော် တည်ရှိနေသော နေရာသည် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး ဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (BIA) ၏ စစ်ဌာနချုပ်တည်ရှိခဲ့ရာနေရာဖြစ်သည်။ နောင်အနာဂတ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဆွေးနွေးပွဲများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများ စသည်တို့ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည့်အတွက် နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နေပြည်တော်တွင် နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီသည့် အစိုးရဧည့်ဂေဟာများ၊ နိုင်ငံတကာ အဆင့်မီသည့် ဟိုတယ်များ စသည့် နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ပြီးစီးနေပြီဖြစ်သည်။ ဒီမိုကရေစီစနစ်အတွက် အလွန်ရေးပါသည့် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံများလည်း ဆောက်လုပ်ပြီးစီးပြီဖြစ်ပြီး လက်ရှိအချိန်တွင် ယင်းလွှတ်တော် အဆောက်အအုံများအတွင်း လွှတ်တော်အစည်းအဝေးများ ကျင်းပပြုလုပ်နေပြီဖြစ်သည်။ == ပထဝီအနေအထား == နေပြည်တော်သည် ပဲခူးရိုးမတောင်တန်းနှင့် ရှမ်းရိုးမတောင်တန်း နှစ်ခုတို့၏အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ တရားဝင်စာရင်းများအရ မြို့တော်သည် ၇၀၅၄.၃၇ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး၊ လူဦးရေ ၉၂၄,၆၀၈ ရှိသည်။ ချောင်းမကြီးဆည်သည် နေပြည်တော်၏မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာအဝေးတွင်ရှိပြီး၊ ငလိုက်ဆည်သည် မြို့၏တောင်ဘက် ကီလိုမီတာအနည်းငယ် အကွာတွင်ရှိသည်။ ရေဆင်းဆည်သည် မြို့၏ အရှေ့မြောက် ခပ်လှမ်းလှမ်းတွင်ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉° ၁၈' နှင့် ၂၀° ၂၅' အကြား ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅° ၄၅' နှင့် ၉၆° ၄၅' အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နေပြည်တော်သည် ရန်ကုန်နှင့် ၃၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) ၊ မန္တလေးမြို့နှင့် ၁၃၈ မိုင် ကွာဝေးသည်။ [[File:Naypyitaw Apartment.jpg|right|thumb|နေပြည်တော်ရှိလူနေအဆောက်အဦး]] == မြို့တော်မြင်ကွင်း == === လူနေအိမ်ရာဇုန်များ === လူနေအိမ်ရာအကွက်များသည် သေချာစွာဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အခန်းများကို ရာထူးအလိုက်နှင့် အိမ်ထောင်ရှိ/မရှိ အပေါ်မူတည်ပြီး ချထားပေးသည်။ မြို့တွင် လက်ရှိအခန်းတွဲ လေးထပ်တိုက် ၁၂၀၀ ရှိသည်။<ref name=nytimes2007>{{Cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/10/05/world/asia/05Naypyitaw.html?fta=y|work=The New York Times|title=Myanmar's Remote Capital Is Still a Work in Progress|first=Grant|last=Peck|date=5 October 2007|accessdate=20 May 2010}}</ref> ကြီးမားသည့် အခန်းတွဲတိုက်များစွာသည် ခေါင်မိုးအနီရောင်၊ အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်များဖြင့် ရှိနေကြသည်။ အချို့သောလူနေအခန်းတွဲတိုက်များ၏ ဆေးရောင်အမှတ်အသားကို ဝန်ကြီးဌာနအလိုက် ခွဲခြားထားသည်မှာ ဥပမာကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနဝန်ထမ်းများသည် အပြာရောင်ခေါင်မိုးနှင့် တိုက်များတွင်နေကြပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာနဝန်ထမ်းများမှာမူ အစိမ်းရောင်ခေါင်မိုးများ နှင့်နေကြသည်။ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများသည် လုံးချင်းအိမ်ကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ === ဝန်ကြီးဌာနဇုန် === [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] နှင့် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|သမ္မတအိမ်တော်]] တို့သည် ဝန်ကြီးဌာနဇုန်၌ တည်ရှိသည်။ မြို့တော်ခန်းမအဆောက်အဦးသည် ဆိုဗီယက်အစိုးရအဆောက်အဦးနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ခေါင်မိုးပုံစံမှာမူ မြန်မာ့ဟန်ဖြစ်သည်။ မြို့တော်ခန်းမ၏ အနောက်ဘက်တွင် ကလေးကစားကွင်းနှင့် ရေတံခွန်အတုရှိပြီး၊ ထိုနေရာတွင် တေးဂီတလျှပ်စစ်မီးရောင်စဉ်ပွဲကို နေ့တိုင်းပြသသည်။ ဝန်ကြီးဌာန အဆောက်အအုံ အများစုသည် ပုံစံအားဖြင့် ဆင်တူကြသည်။<ref>''The Australian''. "[http://www.theaustralian.com.au/news/a-monument-to-juntas-fear/story-e6frg6t6-1111114648426 A monument to junta's fear] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130508183052/http://www.theaustralian.com.au/news/a-monument-to-juntas-fear/story-e6frg6t6-1111114648426 |date=8 May 2013 }}". 16 October 2007</ref> === တပ်မတော်ဇုန်များ === အဆင့်မြင့် တပ်မတော်အရာရှိကြီးများနှင့် အခြားသောအရေးပါသည့် စစ်အရာရှိကြီးများသည် သာမန်ဝန်ထမ်း များနေထိုင်ရာမှ ၁၁ ကီလိုမီတာကွာဝေးသည့် စုပေါင်းဝင်းကြီးအတွင်းတွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ ထိုဝင်းကြီးတွင် ဗုံးခိုကျင်းများ၊ မြေအောက်ဥမင်လှိုဏ်ခေါင်းများ ပါရှိသည်ဟုဆိုပြီး အများပြည်သူအတွက် ကန့်သတ်နယ်မြေဖြစ်သည်။ မြို့တွင် တပ်မတော်ဇုန်ဟုလည်း သီးသန့်ရှိပြီး၊ ခွင့်ပြုမိန့်မရှိပဲ နိုင်ငံသားများ သို့မဟုတ် အခြားသောလူပုဂ္ဂိုလ်များ ဝင်ရောက်ခွင့်မရှိပါ။ === ဟိုတယ်ဇုန် === [[File:Hotel Zone, Myanmar (Burma) - panoramio (1).jpg|right|thumb|နေပြည်တော်ဟိုတယ်ဇုန်]] ဟိုတယ်ဇုန်တွင် နားနေစံအိမ်ပုံစံ ဟော်တယ်များသည် လက်တစ်ဆုပ်စာလောက်သာရှိပြီး၊ မြို့၏ဆင်ခြေဖုံးရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် ဟိုတစ်ခု ဒီတစ်ခု ရှိနေသည်။ ဤဇုန်သည် မြို့၏မြို့လယ်ခေါင် ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်အတွင်းနှင့် အနီးအနားတစ်ဝိုက်တွင် ယခုလက်ရှိ ဟိုတယ် ၁၂ ခုရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရှစ် ခုသည် နေပြည်တော်ဟိုတယ်ဇုန် အတွင်းတွင်ရှိနေပြီး၊ နှစ်ခုသည် ရန်ကုန်-မန္တလေးကားလမ်းမပေါ် လယ်ဝေးတွင် ရှိသည်။<ref name=YP>{{Cite web |title=Myanmar Yellow Pages: Nay Pyi Taw Listings |url=http://www.myanmaryellowpages.biz/useful-hotlines.htm |accessdate=29 March 2016 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120302042137/http://www.myanmaryellowpages.biz/useful-hotlines.htm }}</ref>[[File:Diplomatic Housing Estate, Myanmar (Burma) - panoramio.jpg|left|thumb|နိုင်ငံတကာဇုန် (သံတမန်ဇုန်)]] === နိုင်ငံတကာဇုန် === အစိုးရသည် နိုင်ငံခြားသံရုံးများနှင့် ကုလသမဂ္ဂကိုယ်စားလှယ်ရုံးများအတွက် မြေ နှစ်ဟက်တာ ပေးထားသည်။ === ဈေးဝယ်ထွက်ခြင်း === ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက် နေပြည်တော် မြို့မဈေးသည် လတ်တစ်လောတွင် နေပြည်တော်၏ စီးပွားရေးအချက်အချာကျနေသည်။ အခြားသော ဈေးဝယ်ထွက်ရန်နေရာများမှာ သပြေကုန်းဈေးနှင့် ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗဟိုလမ်းဆုံကုန်တိုက်ကို ရွှေတောင်ဖွံ့ဖြိုးရေး ကုမ္ပဏီမှ ဆောက်လုပ်ပေးခဲ့ကာ နေပြည်တော်ရှိ ဈေးစီမံကိန်းအတွက် ပထမဆုံးပုဂ္ဂလိက ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဈေးကုန်တိုက်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မြို့မဈေးတွင် စားသောက်ဆိုင်အနည်းငယ်နှင့် လမ်းဘေးအစားအစာဆိုင်တန်းများရှိပြီး၊ သပြေကုန်း ဈေးအနီးတွင်လည်း စားသောက်ဆိုင်များရှိသည်။ မိုင်အနည်းငယ်သွားလိုက်ရုံဖြင့် စိတ်ကြိုက်ညနေစာစားသုံးနိုင်သည့်ဆိုင်များ လယ်ဝေး နှင့် ပျဉ်းမနားတွင်ရှိသည်။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == [[File:National Herbal Park.jpg|right|thumb|အမျိုးသားဆေးဖက်ဝင်အပင်များပန်းခြံ အဝင်ပေါက်]] *ငလိုက်ကန်ပန်းခြံများသည် အသေးစားရေကစားပန်းခြံဖြစ်ပြီး၊ ငလိုက်ဆည်၏ဘေး ကျွဲရှင်းရွာအနီး တွင်ရှိသည်။ (ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် နေပြည်တော်မှ ခုနှစ်မိုင်ခန့်ကွာဝေးသည်)။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ငလိုက်ကန်ပန်းခြံတွင် ရေလွှာလျှောစီး၊ သဘာဝအတိုင်းအပန်းဖြေစရာများ၊ နားနေဆောင်များနှင့် ကမ်းခြေတို့ပါဝင်သည်။ ပန်းခြံကို သင်္ကြန် ရုံးပိတ်ရက်များတွင် အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးသည်။ [[File:Naypyitaw Gems Museum-01.JPG|right|thumb|နေပြည်တော်ကျောက်မျက်ပြတိုက်]] *[[တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)|နေပြည်တော်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်]]ကို တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ ၄၂၀ နှင့် ရာသီဥတု ထိန်းပေးထားသည့် ပင်ဂွင်း ငှက်အိမ်တို့ဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name=nyt>{{Cite news| url=http://www.nytimes.com/2008/06/24/world/asia/24myanmar-sub.html?_r=1&pagewanted=all&oref=slogin|title=Built to Order: Myanmar’s New Capital Isolates and Insulates Junta|date=24 June 2008|publisher=The New York Times}}</ref> ဤဥယျာဉ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးတိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် ဖြစ်သည်။ နေပြည်တော်တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်သည် ပျဉ်းမနားမြို့မှ (၁၈) မိုင်အကွာ ၊ ပျဉ်းမနားနှင့် တပ်ကုန်းမြို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ (၆၁၂) ဧက ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၁၈) တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကာ ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လ (၂၆) ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ယနေ့အထိ နေပြည်တော် တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ်တွင် ** နို့တိုက်သတ္တဝါပေါင်း - (၃၂) မျိုး - (၂၈၀) ကောင် ** တွားသွားသတ္တဝါပေါင်း - (၁၂) မျိုး - (၆၂) ကောင် ** ငှက်မျိုးနွယ်ပေါင်း - (၄၃) မျိုး - (၂၇၄) ကောင် ** ရှားပါးစာရင်းဝင် ကျားဖြူနှင့် ** မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေထိုင် ကျက်စားခြင်း မရှိသော [[ပင်ဂွင်း]] များလည်း မွေးမြူပြသထားသည်။ တနင်္လာနေ့မှအပ ကျန်နေ့တိုင်း ဖွင့်လှစ်သည်။ [[File:NPT_Water_Fountain.jpg|right|thumb|နေပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ်]] *အမျိုးသားဆေးဖက်ဝင်အပင်များပန်းခြံကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ဧက ၂၀၀ (ဝ.၈၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များကို ပြသထားသည်။ ပရဆေးဥယျာဉ်တွင် ဆေးဖက်ဝင် ပရဆေးပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း (၅၀၀) ကျော် စိုက်ပျိုးထားရှိသည်။ * နေပြည်တော်မြို့တော်ဂေါက်ကွင်းနှင့် ရေပြာဂေါက်ကွင်း * ကျောက်မျက်ပြတိုက် * [[နက္ခတ်တာရာပြခန်း (နေပြည်တော်)]] * [[ဆာဖာရီဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)]] * [[ဥပါတသန္တိ စေတီ]] *[[ မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် ]] *[[သတ္တသတ္တာဟ မဟာဗောဓိစေတီတော်]] *[[နေပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ်]] *[[နေပြည်တော်ရင်ပြင်]] *[[အမျိုးသားပြတိုက် (နေပြည်တော်)]] * [[သူရဲကောင်းဗိမာန် (နေပြည်တော်)]] * နေပြည်တော် ပြန့်ကပြေးအဝိုင်းအနီးရှိ ရွာလေးတစ်ရွာတွင် ပုဂံခေတ်ကဲ့သို့ ရှေးဟောင်းစေတီပုထိုးများစွာ တည်ရှိနေပြီး ပုဂံဘုရားများကဲ့သို့ ရှေးခေတ် လက်ရာ များကို ဖူးမြော်နိုင်သည်။ မည့်သည့် မင်းလက်ထက်က တည်ထားကိုးကွယ်သည်ကို အတိအကျ မသိရှိ ရပေ။ ထိုနေရာတွင်ဘုန်းကြီး ကျောင်းလည်းတည်ရှိပြီး ဘုန်းကြီးများနေထိုင်စောင့်ရှောက်ကြရသည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတဟောင်း ဦးသိန်စိန်လက်ထက် ကပြန်လည် ပြုပြင်မွန်းမံခဲ့ဖူးသည်။ စေတီတော် စိန်ဖူးတော်များကိုပြန်လည်ပြုပြင်မွန်းမံ ၍ စနစ်တကျ ရှေးမှုမပျက် ထိန်းသိမ်းးထားသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းထဲ တွင်ရှေးခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ရတနာရွှေချ သလင်တော် များကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်။ ရှေးခေတ် ဘုရားဆင်းတုတော် မတ်တပ်ရပ် ရုပ်တုတော် ရှေးခေတ် သိမ်ကျောင်းများကိုလဲ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ [[ဖိုင်:နေပြည်တော်ပုဂံ.jpg|alt=Nay Pyi Taw Bagan|thumb]] == ယဉ်ကျေးမှု == '''ဖျော်ဖြေရေး''' မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အကောင်းဆုံးစွမ်းဆောင်နိုင်သူများအတွက် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]ပေးပွဲကို နေပြည်တော်တွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကျင်းပသည်။ နေပြည်တော်ရှိ လမ်းဆုံဗဟိုကုန်တိုက်တွင် ရုပ်ရှင်ရုံ တစ်ရုံ၊‌ေနပြည်တော်ရေပန်းဥယျာဉ် အနီးရှိအောင်သ‌ေပြ ရုပ်ရှင်ရုံ နှင့် ပျဉ်းမနား နှင့် တပ်ကုန်း တို့တွင် တစ်ရုံစီ ရှိသည်။ == မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေး == မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈) ၏ ပုဒ်မ ၅၀ (က) အရ၊ နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် နေပြည်တော်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်၌ တည်ရှိသော [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး နယ်မြေဒေသများ|ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ကို ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦး၊ အတွင်းရေးမှူးတစ်ဦးနှင့် ကောင်စီဝင် ကိုးဦးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နေပြည်တော်မြို့တော် စီမံခန့်ခွဲခြင်းကိစ္စရပ်များကို နေပြည်တော်ကောင်စီမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်သည်။ နေပြည်တော်မြို့တော်ဒေသတွင် မြို့စစ်စစ် (မြို့လယ်ခေါင်)နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မြို့နယ် ရှစ်ခု ပါဝင်သည်။ မြို့လယ်ခေါင်ကို ဆက်၍ ရပ်ကွက်လေးခု ခွဲထားသည်။ [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်|ပျဉ်းမနား]]၊ [[လယ်ဝေးမြို့နယ်|လယ်ဝေး]] နှင့် [[တပ်ကုန်းမြို့နယ်|တပ်ကုန်း]] မြို့နယ်များသည် ယခင်က [[ရမည်းသင်းခရိုင်]]၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်|ဥတ္တရသီရိ]]၊ [[ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်|ဒက္ခိဏသီရိ]]၊ [[ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်|ပုဗ္ဗသီရိ]]၊ [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်|ဇမ္ဗူသီရိ]]၊ နှင့် [[ဇေယျာသီရိမြို့နယ်|ဇေယျာသီရိ]] တို့သည် မြို့နယ်အသစ်များ ဖြစ်သည်။ ဒီဇင်ဘာ၂၀၀၉ တွင် အားလုံးသော ဝန်ကြီးဌာနရုံးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေရာချထားပြီးဖြစ်သည်။ {| |- ! မြို့စစ်စစ်(ရပ်ကွက်များ) !! ယခင်ရှိပြီသားမြို့နယ်များ !! ဆင်ခြေဖုံးအသစ်များ |- | ဇေယျသိဒ္ဓိ(ဇေယျသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ) || || ဥတ္တရသီရိ ([[ပါဠိ]]စကားလုံး - ဥတ္တရသိရီ, 'မြောက်အရပ် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |- | ပညာသိဒ္ဓိ(ပညာသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ ) || ပျဉ်းမနား || ဒက္ခိဏသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ဒက္ခိဏသိရီ, 'တောင်အရပ် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |- | ဘောဂသိဒ္ဓိ(ဘောဂသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ) || လယ်ဝေး || ပုဗ္ဗသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ပုဗ္ဗသိရီ, 'အရှေ့အရပ် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |- | မင်္ဂလာသိဒ္ဓိ( မင်္ဂလာသိဒ္ဓိ ပါဌိမှ) || တပ်ကုန်း || ဇမ္ဗူသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ဇမ္ဗူသိရီ, 'သပြေပင် ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) ဇေယျာသီရိ (ပါဠိစကားလုံး - ဇေယသိရီ, 'အောင်မြင်ခြင်း ကျက်သရေမင်္ဂလာ' ဟု အဓိပ္ပါယ်ရ။) |} == ပညာရေး == === အခြေခံပညာ === * အမှတ် ၁ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ *အမှတ် ၂ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၃ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၄ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၅ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၆ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၇ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၈ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၉ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၀ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၁ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၂ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၃ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ *အမှတ် ၁၄ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၅ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၆ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၇ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း *အမှတ် ၁၈ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း === အဆင့်မြင့်ပညာ === * [[မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရေဆင်း)]] * [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်]] * [[ရေဆင်းသစ်တောတက္ကသိုလ်]] == သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး == ပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့်လုပ်ငန်းများသည် အနီးအနားတစ်ဝိုက်အတွက် အကန့်အသတ်ရှိသည်။ အရှည်ကီလိုမီတာ ၃၂၃.၂ ရှိသော တစ်ဖက်နှစ်လမ်းသွား ရန်ကုန်နေပြည်တော်အမြန်လမ်းမကြီးသည် နေပြည်တော်ကို ရန်ကုန်နင့် တိုက်ရိုက်ချိတ်ဆက်ပေးထားပြီး၊ ၅၆၃ ကီလိုမီတာရှည်လျားသည့် ရန်ကုန် -နေပြည်တော် - မန္တလေး လမ်းမကြီး၏အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ ရိပ်သာလမ်းမကြီး ၂၀ ရှိပြီး၊ မြို့ထဲမှလမ်းများကဲ့သို့ ကြီးမားပြီးရှင်းလင်းနေသည်။ === ရထားလမ်း === နေပြည်တော်အတွက် ပျဉ်းမနားဘူတာ လယ်ဝေးဘူတာနှင့် နေပြည်တော်ဘူတာကြီးတို့ ရှိသည်။ ပျဉ်းမနားဘူတာသည် ရန်ကုန် - မန္တလေးရထားလမ်းပေါ်တွင် ရှိပြီး လယ်ဝေးဘူတာသည် ပျဉ်းမနားနှင့် ကျောက်ပန်းတောင်း လမ်းပေါ်တွင်ရှိသည်။ ရန်ကုန်မှ ပျဉ်းမနားသို့ ရထားဖြင့် ၆ နာရီကြာသွားရသည်။ မြို့တော်အသစ်တည်ဆောက်စဉ်က ရထားပို့ဆောင်ရေး ပြည့်စုံလာစေရန် ပျဉ်းမနား၏နောက် တစ်ဘူတာရွာတော်ဘူတာတွင် နေပြည်တော်ဘူတာစီမံကိန်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့၍ ယခုအခါ နေပြည်တော်ဘူတာကြီးအဖြစ် တည်ရှိနေသည်။ === လေကြောင်း === [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (ယခင်အမည် အေလာလေဆိပ်) သည် နေပြည်တော်မြို့မှ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ အေလာနှင့်လယ်ဝေးမြို့ တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ပြည်တွင်းလေကြောင်း လိုင်းများဖြစ်ကြသည့် မြန်မာ့လေကြောင်း နှင့် ရန်ကုန်လေကြောင်း တို့သည် ရန်ကုန် နှင့် နိုင်ငံအနှံ့ရှိ အခြားသောမြို့များသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲရန်အတွက် ဤလေဆိပ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ မှစတင်၍ အဓိကဆောက်လုပ်ရေးများကို တည်ဆောက်ဆဲဖြစ်ပြီး၊ တစ်နှစ်လျှင် ခရီးသည် ၃.၅ သန်း ဝင်ထွက်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ === ဘတ်စ်ကား နှင့် ကားများ === အစိုးရဝန်ကြီးဌာနများသည် နံနက်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းတို့တွင် ၎င်းတို့၏သက်ဆိုင်ရာရုံးများသို့ လွန်းပျံဘတ်စ်ကားများ ပြေးဆွဲပေးသည်။ မြို့တွင် ဗဟိုဘတ်စ်ကားရပ်နားကွင်း နှင့် MEC ပိုင်သည့် အငှားယာဉ်ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်။ == ကျန်းမာရေး == === အစိုးရဆေးရုံများ === * နေပြည်တော် ခုတင်(၁၀၀၀)ဆံ့ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီး *နေပြည်တော် မျက်စိ နား နှာခေါင်း လည်ချောင်း အထူးကု ဆေးရုံကြီး * နေပြည်တော် အမျိုးသမီး ဆေးရုံ * နေပြည်တော် အရိုး ဆေးရုံ * နေပြည်တော် တိုင်းရင်းဆေး ဆေးရုံ * ပျဉ်းမနား အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ * တပ်ကုန်း အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ *လယ်ဝေး အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံ == အားကစား == [[File:Naypyitaw Hospital.jpg|right|thumb|နေပြည်တော်အထွေထွေဆေးရုံ]] ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိအားကစားကွင်း၊ ဝဏ္ဏသိဒ္ဓိမိုးလုံလေလုံအားကစားကွင်း နှင့် ဇေယျာသီရိအားကစားကွင်း တို့သည် မြန်မာအသင်း၏ နိုင်ငံတကာ ပွဲများအတွက် နေပြည်တော်၌ တည်ရှိသည်။ [[နေပြည်တော် ဘောလုံးအသင်း|နေပြည်တော် ဘောလုံး အသင်း]] သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ကိုယ်စားပြု အသင်း ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်]] (Myanmar National League) ခေါ် ပရိုစနစ်ဖြင့် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတို့တွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ == ဆက်သွယ်ရေးများ == ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစတင်ပြီး စီဒီအမ်အေ ကြိုးမဲ့ဖုန်း တစ်မြို့လုံးတွင် သုံးစွဲနိုင်သည်။ အစိုးရတိုက်ခန်းများတွင် နေထိုင်သည့် ဝန်ထမ်းများအား ကိုယ်ပိုင်ဖုန်းလိုင်း တပ်ဆင်ခွင့် မရှိပါ။ အများသုံးဖုန်းကိုသာ သုံးစွဲရမည်။ နေပြည်တော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်ရက် ၂၄ နာရီပတ်လုံး လျှပ်စစ်မီးရရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော နေရာဖြစ်သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery caption="[https://drive.google.com/file/d/1pvOieigDe5B43rrnzeQQa0t4TPbYg6xw/view?usp=drivesdk သုခတော်ဝင်]"> ဖိုင်:Ministry Zone, Naypyitaw, Myanmar (Burma) - panoramio (1).jpg|[[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဖိုင်:Myanmar-Lower-House-Parliament.jpg|ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော် (အတွင်း) ဖိုင်:The Prime Minister, Shri Narendra Modi meeting the President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw, at Presidential Palace, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017 (2).jpg|[[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] ဖိုင်:The Prime Minister, Shri Narendra Modi inspecting the guard of honour, at the Ceremonial Reception, in Nay Pyi Taw, Myanmar on September 05, 2017. The President of Myanmar, Mr. U. Htin Kyaw is also seen (2).jpg|နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားတစ်ခု ကျင်းပစဉ် ဖိုင်:Buddha Gaya Naypyitaw 001.jpg|သတ္တသတ္တာဟ မဟာဗောဓိစေတီတော် ဖိုင်:Naypyidaw Zoo Planetarium.JPG|[[နက္ခတ်တာရာပြခန်း (နေပြည်တော်)]] ဖိုင်:Seagame.jpg|[[၂၀၁၃ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ]] ကျင်းပစဉ် ဖိုင်:Zayyarthiri Stadium.JPG|[[ဇေယျာသီရိ အားကစားကွင်း|ဇေယျာသီရိအားကစားကွင်း]] ဖိုင်:Safari Park Naypyitaw 001.jpg|[[ဆာဖာရီဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)]] ဖိုင်:Naypyidaw -- Zoo.JPG|[[တိရစ္ဆာန်ဥယျာဉ် (နေပြည်တော်)]] ဖိုင်:Naypyidaw -- Myoma Market.JPG|မြို့မဈေး ဖိုင်:Secretary Clinton with Burmese Parliament Members (6464635559).jpg|ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ [[ဟီလာရီ ကလင်တန်]] လာရောက်လည်ပတ်စဉ် </gallery> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category|Napyidaw}} * [http://svaradarajan.blogspot.com/2007/01/naypyitaw-photo-album.html Nay Pyi Daw - A photo album] * [http://willthedutch.blogspot.com/2007/06/inside-naypyidaw.html Inside Napyidaw] {{နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} {{ဒေသအလိုက် အာရှတိုက်ရှိ မြို့တော်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:နေပြည်တော်]] 45wm8liis2z7kfkftcipx3b3kccqo09 0 3242 1060653 1059958 2026-10-29T18:15:56Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060653 wikitext text/x-wiki {{Coord|13|N|122|E|type:country_region:PH|display=title}} {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတနိုင်ငံ | common_name = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = {{native name|fil|Republika ng Pilipinas}} | ပုံ_အလံ = Flag of the Philippines.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coat of Arms of the Philippines.svg | other_symbol = <div style="padding:0.3em;">[[File:Seal of the Philippines.svg|100px|Great Seal of the Philippines]]</div> | other_symbol_type = [[:en:Great Seal of the Philippines|Great Seal:]] | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = <br/>"{{lang|fil|[[Maka-Diyos, Maka-tao, Makakalikasan at Makabansa]]}}"<ref name=ra8491>{{cite web |title=Republic Act No. 8491 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ |publisher=Republic of the Philippines |access-date=March 8, 2014 |archive-date=17 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217200617/http://www.officialgazette.gov.ph/1998/02/12/republic-act-no-8491/ }}</ref><br/>"For God, People, Nature and Country" | နိုင်ငံတော်သီချင်း = ''{{lang|fil|[[Lupang Hinirang]]}}''<br />({{Lang-my|"ရွေးချယ်ထားသောမြေ"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">{{center|[[File:Lupang Hinirang instrumental.ogg]]}}</div> | ပုံ_နေရာ = {{Switcher|[[File:PHL orthographic.svg|frameless]]|ကမ္ဘာလုံးတွင် ပြန်ရန်|[[File:Location Philippines ASEAN.svg|upright=1.15|frameless]]|အာဆီယံတွင် ပြရန်|default=1}} | မြို့တော် =[[ မနီလာမြို့]] (''de jure'')<br />{{Coord|14|35|N|120|58|E|type:city}}<br />[[မက်ထရို မနီလာ]]{{efn|name=a|While Manila is designated as the nation's capital, the seat of government is the ''National Capital Region'', commonly known as "Metro Manila", of which the city of Manila is a part.<ref>{{cite web |title=Presidential Decree No. 940, s. 1976 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |publisher=Malacanang |access-date=April 4, 2015 |location=Manila |archive-date=5 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405101954/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ }}</ref><ref>{{cite web |url=https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |title=Quezon City Local Government – Background |publisher=Quezon City Local Government |access-date=August 25, 2020 |archive-date=August 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background |url-status=dead |accessdate=26 October 2021 |archivedate=20 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200820074250/https://quezoncity.gov.ph/index.php/about-the-city-government/background }}</ref> Many national government institutions aside from Malacañang Palace and some agencies/institutions are located elsewhere in the NCR.}} (''de facto'') | အကြီးဆုံးမြို့ = ကေဇွန်းစီးတီး ( ကွီဇုံ မြို့ပြ ) <br />{{coord|14|38|N|121|02|E|display=inline}} <!--Although Davao City has the largest land area, the article on largest city says we should refer to the most populous city, which, {{As of|2006|lc=y}}, is Quezon City. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--> |official_languages = {{ublist | item_style = white-space:nowrap; | [[:en:Filipino language|ဖိလစ်ပိုင်]] | [[:en:Philippine English|အင်္ဂလိပ်]] }} |regional_languages = {{collapsible list | title = [[:en:Languages of the Philippines|၁၉ ခု]] | [[:en:Aklanon language|Aklanon]] | [[:en:Bikol languages|Bikol]] | [[:en:Cebuano language|Cebuano]] | [[:en:Chavacano|Chavacano]] | [[:en:Hiligaynon language|Hiligaynon]] | [[:en:Ibanag language|Ibanag]] | [[:en:Ilocano language|Ilocano]] | [[:en:Ivatan language|Ivatan]] | [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]] | [[:en:Karay-a language|Karay-a]] | [[:en:Maguindanao language|Maguindanaon]] | [[:en:Maranao language|Maranao]] | [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]] | [[:en:Sambal language|Sambal]] | [[:en:Surigaonon language|Surigaonon]] | [[:en:Tagalog language|Tagalog]] | [[:en:Tausug language|Tausug]] | [[:en:Waray language|Waray]] | [[:en:Yakan language|Yakan]]<ref name="7 mother languages" /> }} |languages_type = National sign language |languages = Filipino Sign Language |languages_sub =yes |languages2_type = Other recognized languages{{efn|name=b|As per the 1987 Constitution: "Spanish and Arabic shall be promoted on a voluntary and optional basis."}} |languages2 = {{ublist | item_style = white-space:nowrap; | [[စပိန်ဘာသာစကား|စပိန်]] | [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] <!--Do not remove Spanish and Arabic from the languages list as it is recognized as an optional language in the 1987 Constitution of the Philippines--> }} |languages2_sub =yes | ethnic_groups = {{unbulleted list | 33.7% [[:en:Visayans|ဗီဆာယန်း]] | 24.4% [[:en:Tagalog people|တာဂါလော့]] | 8.4% [[:en:Ilocano people|အီလိုကာနို]] | 6.8% [[:en:Bicolano people|ဘီကိုလာနို]] | 26.2% [[:en:Ethnic groups in the Philippines|အခြား]] }} | ethnic_groups_year = ၂၀၁၅ | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |၈၈.၇% [[:en:Christianity in the Philippines|ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] |—၇၉.၆% [[:en:Catholic Church in the Philippines|ရိုမန်ကက်သလစ်]] |—၉.၁% အခြား[[:en:List of Christian denominations|ခရစ်ယာန်]] |၆.၀% [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] |၅.၃% [[:en:Religion in Philippines|အခြား]] / [[:en:Irreligion in the Philippines|ဘာသာမဲ့]] }} | religion_year = ၂၀၁၅ | religion_ref = <ref name=PSA2019>[https://psa.gov.ph/content/philippines-figures-0 "2019 Philippines In Figures" (as of June 2019)], Philippine Statistics Authority.<!-- from the 2015 column of De4mographics table on page 23 --></ref> | demonym = [[:en:Filipinos|Filipino]]<br />(''masculine and neutral'')<br />Filipina<br />(''feminine'')<br /> [[Pinoy]]<br />(''colloquial masculine and neutral'')<br />Pinay<br />(''colloquial feminine'')<br /> Philippine<br />(''used for certain common nouns'') <!-- "Philippine" is a demonym as it is used to identify natives or residents of a certain or specific place that are derived from the place name Philippines, i.e. Philippine-American War -- refer to Oxford definition of demonym(s). --> | government_type = [[ပြည်ထောင်စုစနစ်|ပြည်ထောင်စု]] [[သမ္မတစနစ်|သမ္မတ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ|ဖွဲ့စည်းပုံ သမ္မတနိုင်ငံ]] | leader_title1 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | leader_name1 = [[ဘွန်ဘွန်မားကို့စ်]] | leader_title2 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒုတိယသမ္မတ|ဒုသမ္မတ]] | leader_name2 = [[ဆာရာ ဒူတာတေး]] | leader_title3 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name3 = Tito Sotto | leader_title4 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] | leader_name4 = Lord Allan Velasco | leader_title5 = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ တရားသူကြီးချုပ်|တရားသူကြီးချုပ်]] | leader_name5 = Alexander Gesmundo | legislature = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်|ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်]] | upper_house = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဆီးနိတ်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်လွှတ်တော်]] | lower_house = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်|ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော်]] | sovereignty_type = [[:en:Sovereignty of the Philippines|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]] | sovereignty_note = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]မှ | established_event1 = [[:en:Philippine Declaration of Independence|စပိန်နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးအား ကြေညာခဲ့]] | established_date1 = ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက် | established_event2 = [[:en:Treaty of Paris (1898)|စပိန်မှ အမေရိကန်သို့ ခွဲဝေပေးခဲ့ရခြင်း]] | established_date2 = ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် | established_event3 = [[:en:Treaty of Manila (1946)|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့]] | established_date3 = ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက် | area_km2 = ၃၀၀,၀၀၀ | area_link = ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင် | area_label = စုစုပေါင်း | ဧရိယာအဆင့် = ၇၂ | area_sq_mi = {{convert|{{data Philippines|pst2|total area}}|km2|sqmi|0|disp=output number only}} <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = ၀.၆၁<ref name="CIAfactbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |publisher=Central Intelligence Agency |title=East & Southeast Asia :: Philippines |website=The World Factbook |location=Washington, DC |date=October 28, 2009 |access-date=November 7, 2009 |archive-date=20 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820022910/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/philippines/ |url-status=dead }}</ref>&nbsp;(inland waters) | area_label2 = [[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာ]] | area_data2 = {{convert|298,170|km2|sqmi|abbr=on}} | population_estimate_year = | population_estimate = | population_census = {{increase}} ၁၀၉,၀၃၅,၃၄၃<ref name=pop2020>{{cite web|url= https://psa.gov.ph/content/2020-census-population-and-housing-2020-cph-population-counts-declared-official-president|title=2020 Census of Population and Housing (2020 CPH) Population Counts Declared Official by the President|publisher=Philippine Statistics Authority}}</ref> | population_census_year = ၂၀၂၀ | population_estimate_rank = ၁၂ | population_density_km2 = ၃၃၆ | population_density_sq_mi = {{Data/popdens|Philippines|comma|areaunit=sqmi}}<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ၄၇ | GDP_PPP = {{increase}} $၁ ထရီလီယံ<ref name="auto">{{cite news | url = https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=566,&s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2019&ey=2026&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 | title = World Economic Outlook database: April 2021 |newspaper = [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] |date=April 2021 |access-date=April 6, 2021}}</ref> | GDP_PPP_year = ၂၀၂၁ | GDP_PPP_rank = ၂၉ | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၉,၀၆၁<ref name="auto"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = ၁၁၅ | GDP_nominal = {{increase}} $၄၀၂.၆၃၈ ဘီလီယံ<ref name="auto"/> | GDP_nominal_year = ၂၀၂၁ | GDP_nominal_rank = ၃၂ | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၃,၆၄၆<ref name="auto"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၁၈ | Gini = ၄၂.၃ <!--number only--> | Gini_year = ၂၀၁၈ | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=March 2, 2011}}</ref> | Gini_rank = ၄၄ | HDI = ၀.၇၁၈ <!--number only--> | HDI_year = ၂၀၁၉ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|date=December 15, 2020|access-date=December 15, 2020}}</ref> | HDI_rank = ၁၀၇ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = [[ဖိလစ်ပိုင် ပီဆို]] ([[:en:Philippine peso sign|₱]]) | currency_code = PHP | electricity = [[Mains electricity by country|220 V–60 Hz]] | time_zone = [[ဖိလစ်ပိုင် စံတော်ချိန်|PST]] | utc_offset = +08:00 | date_format = {{abbr|mm|month}}/{{abbr|dd|day}}/{{abbr|yyyy|year}} | drives_on = ညာ{{efn|name=c|Since March 10, 1945<ref>{{cite web |title=Executive Order No. 34, s. 1945 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1945/03/10/executive-order-no-34-s-1945/ |publisher=Malacanang |access-date=February 9, 2021 |location=Manila |archive-date=12 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021049/https://www.officialgazette.gov.ph/1945/03/10/executive-order-no-34-s-1945/ }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.brianlucas.ca/roadside/ |title=Which side of the road do they drive on? |author=Lucas, Brian |date=August 2005 |access-date=February 22, 2009 }}</ref>}} | calling_code = [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+၆၃]] | cctld = [[.ph]] | အထိမ်းအမှတ်များ = }} '''ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Philippines.ogg|ˈ|f|ɪ|l|ə|p|iː|n|z}})၊ တရားဝင်အမည် '''ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတနိုင်ငံ'''သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ရှိ ကျွန်းစုနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ကျွန်းပေါင်း ၇,၆၄၁ ခု ပါဝင်ကာ<ref>{{cite news|url=http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html|title=More islands, more fun in PH|publisher=''CNN Philippines''|date=February 20, 2016|accessdate=February 20, 2016|archivedate=7 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181007074415/http://cnnphilippines.com/videos/2016/02/20/More-islands-more-fun-in-PH.html}}</ref> မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ လူဇွန်း၊ ဗီဆားယပ် နှင့် မင်းဒါးနောင်း ဟူ၍ အဓိက ပထဝီဒေသကြီး သုံးခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ မနီလာမြို့ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေအများဆုံးမြို့မှာ ကွီဇွန်းစီးတီး ဖြစ်ကာ နှစ်မြို့စလုံးသည် မက်ထရိုမနီလာတွင် ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.mmda.gov.ph/|title=Metro Manila Official Website|website=Metro Manila Development Authority|accessdate=December 17, 2015}}</ref>အနောက်ဘက်တွင် [[တောင်တရုတ်ပင်လယ်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]]နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဆဲလဘီး ပင်လယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် [[ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံ]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ပလောင်းနိုင်ငံ]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]တို့ တည်ရှိသည်။ ပစိဖိတ် ချော်ရည်ပူရပ်ဝန်းပေါ်တွင် တည်ရှိခြင်း နှင့် အီကွေတာနှင့် နီးကပ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ငလျင် နှင့် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း စသော သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသကဲ့သို့ ပေါများလှသော သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ နှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများပြားဆုံး ဇီဝမျိုးကွဲများ ရှိရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဧရိယာမှာ ၁၂၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၃၀၀,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ)<ref name="psa.gov.ph"/><ref name="worldbank.org"/> ရှိပြီး ဖိလစ်ပိုင် စာရင်းအင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တို့၏ စာရင်းဇယားများအရ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ အနည်းဆုံး သန်း၁၀၀ မျှ ရှိသည်။<ref name="2015 census" />၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အာရှတွင် အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး တကမ္ဘာလုံးတွင် လူဦးရေအများဆုံး အဆင့် ၁၂ ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ၁၀ သန်းခန့် သည် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် <ref name="CFO2013">{{cite web|url=http://www.cfo.gov.ph/images/stories/pdf/StockEstimate2013.pdf|title=Stock Estimate of Filipinos Overseas As of December 2013|publisher=Philippine Overseas Employment Administration|accessdate=September 19, 2015|archivedate=7 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170207092932/http://www.cfo.gov.ph/images/stories/pdf/StockEstimate2013.pdf}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံပြင်ပ နေထိုင်သူ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ကျွန်းများတလျှောက်တွင် လူမျိုးအစု အများအပြားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အများအပြားကို တွေ့နိုင်သည်။ သမိုင်းမတင်မီခေတ်က နီဂရီတိုများသည် ကျွန်းများတွင် အစောဆုံး နေထိုင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နောက်တွင် အော်စထရိုနီးရှန်းလူမျိုးများ တစ်သုတ်ပြီး တစ်သုတ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ <ref name="Dyen1965">{{cite journal |last=Dyen|first=Isidore|authorlink=Isidore Dyen|title=A Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages|journal=Internationald Journal of American Linguistics, Memoir|year=1965|volume=19|pages=38–46}}</ref>မလေး၊ အိန္ဒိယ၊ အာရပ် နှင့် တရုတ် တိုင်းပြည်များနှင့် ကုန်ဖလှယ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်သော ပင်လယ်ဒေသ တိုင်းပြည်များကို ဒါတုများ၊ ရာဂျာများ၊ စူလတန်များ နှင့် လာကန်း များမှ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ စူးစမ်းရှာဖွေသူ [[ဖာဒီနန် မဂျဲလန်]]မှ စပိန်သင်္ဘောများကို ဦးဆောင်၍ အရှေ့ဆာမားရှိ ဟိုမွန်ဟွန်ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီးနောက် စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုမှု စတင်ခဲ့သည်။ ၁၅၄၃ ခုနှစ်တွင် စပိန် စူးစမ်း ရှာဖွေသူ ရိုင်လိုပက်ဇ် ဒီ ဗီလာလိုဘို မှ ကျွန်းစုများအား စပိန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဖိလစ်ကို ဂုဏ်ပြုသည့် အနေနှင့် လာ့ အစ်စလာ ဖီလီပီနာ ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုစီးတီးမှ မစ်ဂူယယ် လိုပက်ဇ် ဒီ လယ်ဂပ်ဇီ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ကျွန်းစုများပေါ်တွင် ပထမဆုံး စပိန်တို့၏ အခြေချနေထိုင်မှုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.cebucitytour.com/about-cebu/history/ |title= History of Cebu |publisher= Cebu City Tour |accessdate=February 22, 2013}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် စပိန်အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော်မျှ တည်ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အဓိက ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာမှာ ကက်သလစ် ဘာသာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မနီလာမှာ ပစိဖိတ်ဖြတ်သန်း ကုန်သွယ်မှု အတွက် အနောက်ဘက် အချက်အချာ ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အာရှအား မက္ကဆီကိုနိုင်ငံရှိ အာကာပူလ်ကိုမြို့ နှင့် မနီလာ ဂယ်လီယွန်ဟု ခေါ်သည့် ကမ္ဘာပတ် စပိန် ကုန်သွယ် သင်္ဘောများဖြင့် ဆက်သွယ်ပေးခဲ့သည်။<ref name=Kane>{{cite book|last = Kane|first = Herb Kawainui|authorlink = Herb Kawainui Kane|editor = Bob Dye|chapter = The Manila Galleons|title = Hawaiʻ Chronicles: Island History from the Pages of Honolulu Magazine|volume = I|publisher =University of Hawaii Press|year = 1996|location = Honolulu|pages = 25–32|isbn = 978-0-8248-1829-6}}</ref> ၁၉ ရာစုမှ ၂၀ ရာစုသို့ ပြောင်းလဲလာသော အခါတွင် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ခေတ္တမျှသာ သက်တမ်းရှိသော ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို မွေးဖွားပေးခဲ့ကာ ထို့နောက်တွင် သွေးစွန်းသော ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name=Constantino1975 /> ထိုစစ်ပွဲကြောင့် အပါအဝင် နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပွားသော ကာလဝမ်းရောဂါကပ်ဘေးကြောင့် စစ်ပွဲတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်သူ ထောင်ဂဏန်း နှင့် အရပ်သား သောင်းဂဏန်း သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name=Gates /><ref name=reCasualties>{{citation |url=https://news.google.com/newspapers?nid=1683&dat=20040208&id=gbIaAAAAIBAJ&sjid=GEUEAAAAIBAJ&pg=5222,6070988 |archive-url=https://archive.today/20121208131624/http://news.google.com/newspapers?nid=1683&dat=20040208&id=gbIaAAAAIBAJ&sjid=GEUEAAAAIBAJ&pg=5222,6070988 |dead-url=yes |archive-date=December 8, 2012 |author=Guillermo, Emil |title=A first taste of empire |journal=Milwaukee Journal Sentinel |date=February 8, 2004 |pages=03J}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cliff|first1=Andrew|last2=Haggett|first2=Peter|last3=Smallman-Raynor|first3=Matthew|title=Deciphering Global Epidemics: Analytical Approaches to the Disease Records of World Cities, 1888–1912|url=https://books.google.com/books?id=nR4it-IuLpEC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-47266-1|page=[https://books.google.com/books?id=nR4it-IuLpEC&pg=PA21&dq=philippine 21]}}</ref><ref>{{cite book|last=Burdeos|first=Ray L.|title=Filipinos in the U.S. Navy & Coast Guard During the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=tN__4jLTnd8C|year=2008|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4343-6141-7|page=[https://books.google.com/books?id=tN__4jLTnd8C&pg=PA14&dq=250,000+1,000,000 14]}}</ref> ဂျပန်တို့ ဝင်ရောက်သိမ်းယူသည့် အချိန်မှလွဲ၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်အထိ ကျွန်းများ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ထိန်းချုပ်ထားခဲသည်။ ထို့နောက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်အား လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှ စ၍ တပေါင်းတစည်းတည်းဖြစ်သော အချုပ်အခြာအာဏာနိုင်ငံသည် ဆူညံပွက်လောရိုက်နေသော ဒီမိုကရေစီစနစ်၏ အတွေ့အကြုံကို မကြာခဏ တွေ့ကြုံခံစားခဲ့ရပြီး အကြမ်းမဖက်သော တော်လှန်ရေးဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့ခြင်းလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url = http://www.stuartxchange.org/DayFour.html|title = The Original People Power Revolution|accessdate = February 28, 2008|publisher = Quartet| page= 77}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၊ [[ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့]]၊ အာဆီယံ၊ [[အေးပက်|အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့]] နှင့် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီးနိုင်ငံများ အဖွဲ့တို့ကို စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သောနိုင်ငံဖြစ်သည်။ ထို့ပြင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၏ ဌာနချုပ် တည်ရှိရာ နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title = Departments and Offices|url = http://www.adb.org/about/departments-offices#tabs-0-1|website = Asian Development Bank|publisher = Asian Development Bank|accessdate = November 26, 2015|last = admin}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်အား ထွန်းသစ်စ ဈေးကွက်နိုင်ငံ နှင့် စက်မှုပြောင်းလဲရေး နိုင်ငံအသစ် အဖြစ် မှတ်ယူကြပြီး <ref name=goldmann11>{{cite web|url=http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20'07-goldmansachs.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810095039/http://www.chicagobooth.edu/alumni/clubs/pakistan/docs/next11dream-march%20%2707-goldmansachs.pdf|title=The N-11: More Than an Acronym |publisher=[[The Goldman Sachs Group, Inc.]]|archivedate=August 10, 2011|date=March 28, 2007}}</ref> စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော စီးပွားရေးမှ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှုတို့သို့ ပိုမို အခြေခံသော စီးပွားရေး အဖြစ် ပြောင်းလဲလျက် ရှိသည်။ <ref name=CIAfactbookPhilEcon>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html#Econ CIA World Factbook, Philippines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |date=July 19, 2015 }}, Retrieved May 15, 2009.</ref> အရှေတောင်အာရှတွင် အရှေ့တီမောနိုင်ငံ နှင့် အတူ ခရစ်ယာန်ဘာသာ အဓိက ကိုးကွယ်ရာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ရှိသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == [[File:Philip II portrait by Titian.jpg|thumb|upright|left|စပိန် ဒုတိယမြောက် ဖိလစ် ဘုရင်]] ဖိလစ်ပိုင်ဟူသော အမည်သည် စပိန် ဒုတိယမြောက် ဖိလစ်ဘုရင်ကို ဂုဏ်ပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စပိန် စွန့်စားရှာဖွေသူ ရိုင်လိုပက်ဇ် ဒီ ဗီလာလိုဘို က ၎င်း၏ ၁၅၄၂ ခုနှစ် ရှာဖွေရေး ခရီးစဉ်အတွင်း လေးယတ် နှင့် ဆာမားကျွန်းများအား ထိုအချိန်က ဩစတြီးယားမင်းသား ဖြစ်နေသူ ဖိလစ်အား အစွဲပြု၍ ဖဲလီပီးနားဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် လာ့ အစ်စလာ့ ဖီလီပီနာ ဟူသော အမည်သည် ကျွန်းစုအတွင်းရှိ ကျွန်းများအားလုံးကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသော အမည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအမည်အား ကျယ်ပြန့်စွာ မသုံးနှုန်းမီက အခြားအမည်များ ဖြစ်သော အစ်စလာ့ ဒယ် ပိုနီယန်တေး (အနောက်ဘက်မှ ကျွန်းများ) နှင့် မဂျဲလင်ပေးခဲ့သည့် အမည်ဖြစ်သော ဆန် လာဇာရို စသော အမည်များကို အသုံးပြု၍လည်း စပိန်တို့မှ ထိုကျွန်းများကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့သည်။{{sfn|Scott|1994 |page=[https://books.google.com/books?id=15KZU-yMuisC&pg=PA6 6]}}<ref name="Spate">{{Cite book |url=http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ |chapterurl=http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ch04s05.html |title=The Spanish Lake – The Pacific since Magellan, Volume I |chapter=Chapter 4. Magellan's Successors: Loaysa to Urdaneta. Two failures: Grijalva and Villalobos |last=Spate |first=Oskar H.K. |publisher=Taylor & Francis |year=1979 |page=97 |isbn=978-0-7099-0049-8 |accessdate=January 7, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916101633/http://epress.anu.edu.au/spanish_lake/mobile_devices/ |archive-date=September 16, 2008 |dead-url=yes }}</ref><ref name="Friis">{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=veuwAAAAIAAJ&cd=5&dq=islas+del+poniente+san+lazaro&q=islas+del+poniente#search_anchor |title=The Pacific Basin: A History of Its Geographical Exploration |editor-last=Friis |editor-first=Herman Ralph |publisher=American Geographical Society |year=1967 |page=369 }}</ref><ref name="Galang">{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=lt5uAAAAMAAJ&cd=2&dq=islas+del+poniente+san+lazaro&q=islas+del+poniente+#search_anchor |title=Encyclopedia of the Philippines, Volume 15 |editor-link=Zoilo Galang |editor-last=Galang |editor-first=Zoilo M. |publisher=E. Floro |edition=3rd|year=1957|page=46}}</ref><ref name="Cambridge1">{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=jtsMLNmMzbkC&printsec=frontcover#v=onepage&q |title=The Cambridge History of Southeast Asia – Volume One, Part Two – From c. 1500 to c. 1800 |last=Tarling |first=Nicholas |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |page=[https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC&pg=PA12&dq=#v=onepage&q&f=false 12] |isbn=978-0-521-66370-0 }}</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်သည် သမိုင်းတလျှောက်တွင် အကြိမ်ကြိမ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်းတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရဖြစ်သော မာလိုလော့စ် ကွန်ဂရက်မှ ရီပတ်ဘလစ်ကာ ဖိလစ်ပီနာ သို့ မဟုတ် ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ကို ထူထောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ဖူးသည်။ စပိန်-အမေရိကန်စစ် (၁၈၉၈) မှ ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်စစ် (၁၈၉၉-၁၉၀၂) ကို ဖြတ်သန်း၍ ဓနသဟာယနိုင်ငံ ဖြစ်သည့်အချိန် (၁၉၃၅-၁၉၄၆) အထိပင် အမေရိကန် ကိုလိုနီ အာဏာပိုင်များက နိုင်ငံအား ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့ကြပြီး စပိန်အမည်မှ ဘာသာပြန်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Constantino1975">{{cite book |last1=Constantino |first1=R |title=The Philippines: a Past Revisited |date=1975 |publisher=Tala Pub. Services |location=Quezon City }}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်တွင် နိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်သည် ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ {{Clear}} == သမိုင်း == ===သမိုင်းမတင်မီခေတ်=== [[File:Tabon Cave 2014 04.JPG|thumb|တာဘွန်းဂူများသည် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ ရှေးအကျဆုံး လူတို့၏ ရုပ်ကြွင်းများ (တာဘွန်းလူ)ကို တွေ့ရှိရာ နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။]] ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကာလင်ဂါပြည်နယ် ရိုင်ဇယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ကျောက်ခေတ်ကိရိယာများ နှင့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကြောင့် ကျွန်းစုများတွင် နေထိုင်ခဲ့သော အစောဆုံး ဟိုမီနင်းလူသားများရှိကြောင်း သက်သေအထောက်အထားကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၀၉,၀၀၀ အထိ တွန်းပို့ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite journal |title=Earliest known hominin activity in the Philippines by 709 thousand years ago |url=https://archive.org/details/nature-uk_2018-05-10_557_7704/page/183 |first1=T.|last1=Ingicco |first2=G.D.|last2=van den Bergh |first3=C.|last3=Jago-on |first4=J.-J.|last4=Bahain |first5=M.G.|last5=Chacón |first6=N.|last6=Amano |first7=H.|last7=Forestier |first8=C.|last8=King |first9=K.|last9=Manalo |first10=S.|last10=Nomade |first11=A.|last11=Pereira |first12=M.C.|last12=Reyes |first13=A.-M.|last13=Sémah |first14=Q.|last14=Shao |first15=P.|last15=Voinchet |first16=C.|last16=Falguères |first17=P.C.H.|last17=Albers |first18=M.|last18=Lising |first19=G.|last19=Lyras |first20=D.|last20=Yurnaldi |first21=P.|last21=Rochette |first22=A.|last22=Bautista |first23=J.|last23=de Vos |date=May 1, 2018 |journal=Nature |volume=557 |issue=7704 |pages=233–237 |doi=10.1038/s41586-018-0072-8 |pmid=29720661 |bibcode=2018Natur.557..233I}}</ref> သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများတွင် ယနေ့အထိ တွေ့ရှိရသည့် လူတို့၏ ရုပ်ကြွင်းများကို ယူရေနီယမ် အသုံးပြု တွက်ချက်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် စိတ်အချရဆုံး စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၆၇,၀၀၀မှ ကာလျောင်းလူ၏ ခြေထောက်အရိုးများပင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/philippines/7924538/Archaeologists-unearth-67000-year-old-human-bone-in-Philippines.html |title=Archaeologists unearth 67000-year-old human bone in Philippines |date=August 4, 2010 |accessdate=August 4, 2010 |location=London |work=The Daily Telegraph |first=Barney |last=Henderson}}</ref> ယခင်က ထိုထက်စောစီးစွာ တွေ့ရှိရသည်မှာ ကာဘွန်အသုံးပြု တွက်ချက်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် စမ်းသပ်ထားသည့် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၆,၅၀၀ မှ ပလာဝမ်ရှိ တာဘွန်းလူများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=pd6AAAAAMAAJ&q=tabon+man |title=The Tabon Caves: Archaeological Explorations and Excavations on Palawan |author=Fox, Robert B. |year=1970 |page=44 |accessdate=December 16, 2009 |publisher=National Museum |asin=B001O7GGNI}}</ref>{{sfn|Scott|1984|p=15}} နီဂရီတိုများသည် ကျွန်းစုများတွင် အစောဆုံးနေထိုင်သော လူများဖြစ်သောလည်း ၎င်းတို့၏ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်မှုကို စိတ်ချရသည့် နည်းလမ်းဖြင့် စမ်းသပ်ထားခြင်း မရှိပေ။{{sfn|Scott|1984|ps=, "Not one roof beam, not one grain of rice, not one pygmy Negrito bone has been recovered. Any theory which describes such details is therefore pure hypothesis and should be honestly presented as such."|p=138}} ရှေးခေတ် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ၏ ဇာစ်မြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသာ သီအိုရီအချို့ရှိသည်။ အက်ဖ် လန်ဒါ ဂျိုကာနို၏ သီအိုရီ အရ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် ဒေသတွင်း၌ပင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ဝီလ်ဟမ် ဆိုလ်ဟိမ်း၏ ကျွန်းဇာစ်မြစ်သီအိုရီ အရ <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=SiOgq0OPT_MC&pg=PA57&lpg= |title=Archaeology and Culture in Southeast Asia: Unraveling the Nusantao |last=Solheim |first=Wilhelm G. |last2=Bulbeck |first2=David |last3=Flavel |first3=Ambika |date=2006 |publisher=UP Press |isbn=978-971-542-508-7 |pages=57–139 |language=en}}</ref> ဘီစီ ၄၈,၀၀၀ မှ ၅,၀၀၀ ခုနှစ် အတွင်း ယခု ပင်လယ်ရေအောက်သို့ မြုပ်နေသာ ဆွန်ဒါလန်း ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းမှ တဆင့် ကျွန်းစုများသို့ လူများ တဖြည်းဖြည်း ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်ပြီး အများကြီး တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြောင်းရွှေ့လာခြင်းမဟုတ်ဟု ဆွေးနွေးထားသည်။ အော်စထရိုနီးရှန်း ချဲ့ထွင်မှု သီအိုရီ အရ ထိုင်ဝမ်မှ မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း လူမျိုးများသည် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဘီစီ ၄,၀၀၀ ခန့်တွင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ပြီး နဂိုမူလလူများနေရာတွင် ဝင်ရောက် အစားထိုး နေထိုင်ကြသည်ဟု ရှင်းပြထားသည်။<ref name=mijares2006>{{cite journal|last=Mijares|first=Armand Salvador B.|year=2006|url=http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140707050814/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9|archivedate=July 7, 2014|title=The Early Austronesian Migration To Luzon: Perspectives From The Peñablanca Cave Sites|journal=Bulletin of the Indo-Pacific Prehistory Association|issue=26|pages=72–78|archive-date=7 July 2014|access-date=10 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707050814/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 |access-date=10 March 2019 |archive-date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823055847/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 |accessdate=10 March 2019 |archivedate=23 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130823055847/http://ejournal.anu.edu.au/index.php/bippa/article/viewFile/10/9 }}</ref> ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ သက်သေများအရ အများစု လက်ခံထားသည့် သီအိုရီမှ ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာသည်ဆိုသော သီအိုရီဖြစ်ပြီး ထိုသီအိုရီအရ ယန်စီမြစ်ဝှမ်းရှိ လျံဇူးယဉ်ကျေးမှု အစရှိသော ယဉ်ကျေးမှုလောကများမှ ဆင်းသက်လာသော<ref>{{cite book|last1=Bellwood|first1=Peter|title=The Global Prehistory of Human Migration|date=2014|page=213}}</ref> ထိုင်ဝမ်မှ အော်စထရိုနီးရှန်းများသည် ဘီစီ ၄,၀၀၀ ခန့်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သို့ စတင်ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ပြီး အစောပိုင်းရောက်ရှိနေသူများနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်ခဲ့သည် ဟု ယူဆထားကြသည်။<ref name=mijares2006 /><ref name="solheim">{{cite book |url=http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080803020434/http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf |archivedate=August 3, 2008 |title=Origins of the Filipinos and Their Languages |last=Solheim |first=Wilhelm G., II. |date=January 2006 |accessdate=August 27, 2009}}</ref> ကျောက်ခေတ်သစ်ကာလအတွင်း ကျောက်စိမ်းယဉ်ကျေးမှု တည်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဘီစီ ၂,၀၀၀ ခုနှစ်ခန့်က အထိ ရှေးကျသည့် ကျောက်စိမ်းဖြင့် အနုစိတ်ထွင်းထုထားသော လက်မှုပစ္စည်းများကို သောင်းဂဏန်းမျှ တွေ့ရှိရသည်။{{sfn|Scott|1984|p=17}}<ref>{{cite book|last1=Bellwood|first1=Peter|title=Pathos of Origin|date=2011|pages=31–41}}</ref> ကျောက်စိမ်းသည် အနီးအနားရှိ ထိုင်ဝမ်မှ ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ ကုန်းမကြီးနှင့် ကျွန်းများတွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုလက်မှုပစ္စည်းများကြောင့် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က အရှေ့တောင်အာရှ လူ့အဖွဲ့အစည်းများကြားတွင် အကွာအဝေး ရှည်လျားစွာ ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဆိုသော အချက်အတွက် သက်သေဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|last1=Hsiao-Chun|first1=Hung|title=Ancient jades map 3,000 years of prehistoric exchange in Southeast Asia|date=2007}}</ref> ဘီစီ ၁၀၀၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါတွင် ကျွန်းစုများတွင် နေထိုင်သူများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်း ၄ ခု အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာ မုဆိုး-ရှာဖွေစုဆောင်းသူ လူမျိုးစုများ၊ စစ်သူရဲလူမျိုးစုများ၊ တောင်ကုန်းနေ ဓနရှင်အုပ်စိုးသော လူမျိုးစုများ နှင့် ဆိပ်ကမ်းနေ လူမျိုးစုများတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>{{cite journal|author = Legarda, Benito, Jr. |journal = Kinaadman (Wisdom) A Journal of the Southern Philippines |title = Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines |volume = 23 |year = 2001 |page = 40}}</ref> ===ကိုလိုနီ မတိုင်မီခေတ်=== [[File:Naturales 4.png|thumb|upright|left|ဘောက်ဆာကုတ်ဒက်စ် ဟု ခေါ်သော မှတ်တမ်းမှ ကာဒါတွမ် သို့မဟုတ် တူမော ဟုခေါ်သော သူကောင်းမျိုးကို ဖော်ပြထားသောပုံ]] ယခုအချိန်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းမတင်မီခေတ်နှင့် အစောပိုင်းသမိုင်းကို ခွဲခြားထားသော အပိုင်းအခြားမှာ အေဒီ ၉၀၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက် ဖြစ်ပြီး ထိုနေ့မှာ လာဂူးနား ကြေးနီပြားပေါ်တွင် ရေးထိုးထားသော ဂရီဂိုးရီးယန်း ပြက္ခဒိန်နှင့် ညီမျှသော နေ့စွဲ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ အစောဆုံး မပျက်မစီးကျန်ရစ်သော မှတ်တမ်းစာ လည်း ဖြစ်သည်။ <ref name=Postma1992>{{cite journal|url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|title=The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary|last=Postma|first=Antoon|journal=Philippine Studies|volume=40|issue=2|pages=182–203|date=1992|archive-date=8 December 2015|access-date=18 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053836/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018|url-status=dead}}</ref> ထိုနေ့မှာ မနုဿဗေဒပညာရှင်တို့မှ ဖိလစ်ပိုင်၏ တိုးတက်လာသော အချိန်အပိုင်းအခြားဟု သတ်မှတ်ထားသည် ၁ရာစု မှ ၁၄ ရာစု ၏ အလယ်ဖြစ်သည်။ တိုးတက်လာသော အချိန်အပိုင်းအခြားမှာ လူအဖွဲ့အစည်း နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံစံများ အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ အဆင့်အတန်းများ ကွဲပြား၍ အထူးပြုအလုပ်များ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း နှင့် ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာသို့ ကုန်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်လာခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ <ref name="Jocano2001">{{cite book | last = Jocano | first = F. Landa | title = Filipino Prehistory: Rediscovering Precolonial Heritage | publisher = Punlad Research House, Inc. | date = 2001 | location = Quezon City | pages = | volume = | edition = | url = | doi = | id = | isbn = 978-971-622-006-3 }}</ref> ၁၃၀၀ ခုနှစ်များသို့ ရောက်သောအခါတွင် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော မြို့ရွာဒေသများမှာ တိုးတက်နေသော ကုန်သွယ်ရေးဌာနများ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး လူ့အဖွဲ့အစည်း အပြောင်းအလဲအတွက် ဗဟိုချက်မ ဖြစ်လာခဲ့ကာ ရှုပ်ထွေးသော ဘဝပုံစံများဆီသို့ လမ်းပြခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။ ထို သွင်ပြင်လက္ခဏာကို ဖိလစ်ပိုင် မနုဿဗေဒပညာရှင် အက်ဖ် လန်ဒါ ဂျိုကာနိုက ဖိလစ်ပိုင် အစောပိုင်းသမိုင်း၏ ဘာရန်ဂစ်အစိတ်အပိုင်းဟု အမည်ပေးခဲ့ပြီး ထိုအချိန်ကာလမှာ ၁၄ ရာစု အစမှ စပိန်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဖိလစ်ပိုင်၏ ကိုလိုနီခေတ်စသည့် အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Jocano2001" /> အေဒီ ၁ ရာစုတွင် သံကို တွေ့ရှိခဲ့သည်မှ စ၍ ထင်ရှားသော လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေး အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ရွာဒေသများ ကြီးမားကျယ်ပြန့်လာခဲ့ကာ အလွှာခွဲခြားခြင်းနှင့် အထူးပြုလုပ်ကိုင်ခြင်း စသော လူမှုဘဝ ပုံစံအသစ်များ ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Jocano2001" /> ဤလူ့အဖွဲ့အစည်းများထဲမှ အချို့ အထူးသဖြင့် မြစ်ကြီးများ၏ မြစ်ဝ သို့မဟုတ် မြစ်ဝအနီးတွင်ရှိသော ကမ်းရိုးတန်းမြို့ရွာဒေသများ<ref name="Junker1999">{{cite book|last1=Junker|first1=L|title=Raiding, Trading, and Feasting the Political Economy of Philippine Chiefdoms|url=https://archive.org/details/raidingtradingfe0000junk|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|location=Honolulu}}</ref>မှာ နောက်ဆုံးတွင် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောပိုင်း ကုန်သွယ်ရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် သိသာသော ပမာဏတစ်ခုမျှ ကုန်သွယ်မှုပြုသည် အထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးသော မလေးရှားပြည် နှင့် ဂျားဗားပြည် တို့အပြင် တရုတ်ရှိ မင်းဆက်အမျိုးမျိုး<ref name="Junker1999"/> ထိုင်း,<ref name="Miksic2009">{{Cite book |title=Southeast Asian Ceramics: New Light on Old Pottery |last=Miksic |first=John N. |publisher=Editions Didier Millet |year=2009 |isbn=978-981-4260-13-8}}</ref> နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် မွတ်စလင် စူလတန်နယ် ဘရူနိုင်း{{sfn|Scott |1994}}တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဗီယက်နမ် <ref name="Miksic2009" /> ဂျပန် <ref name="Sals2005">{{cite book | last = Sals | first = Florent Joseph | author-link = | title = The history of Agoo : 1578–2005 | publisher = Limbagan Printhouse | date = 2005 | location = La Union | pages = 80 | language = English}}</ref> နှင့် အခြားသော အော်စထရိုနီးရှန်း တိုင်းပြည်များ<ref name="autogenerated3">{{cite web|title=Timeline of history|url=http://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|accessdate=October 9, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091123061819/http://valoable1.webs.com/timelineofhistory.htm|archivedate=November 23, 2009}}</ref> နှင့်လည်း ကုန်သွယ်မှုပြုခဲ့ကြသည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များ အရ တရုတ်တို့နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းသည် တန်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဆောင်မင်းဆက် လက်ထက်တွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။{{sfn|Scott |1994}} အေဒီ ၂ ရာစုသို့ ရောက်သော အခါတွင် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ အချို့သော (အကုန်မဟုတ်ပေ) လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် တရုတ်သို့ ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ပြီး တရုတ်တော်ဝင်နန်းတော်မှ သတ်မှတ်ထားသော အစွယ်အပွား စနစ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ {{sfn|Scott |1994}} ထိုသို့သော အစွယ်အပွားနိုင်ငံများသည် တရုတ်ဗဟိုပြု စနစ်ကို လက်ခံကြရပြီး ထိုစနစ်မှ တရုတ်နှင့် တော်ဝင်နန်းတော်တို့အား ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ အစောပိုင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် ထိုစနစ်ကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် တရုတ်နှင့် ကုန်သွယ်ရန် လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုအခြေအနေသည် စစ်ရေး နိုင်ငံရေး အရ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ် အမှန်တကယ် မသက်ရောက်ခဲ့ပေ။ {{sfn|Scott |1994}}<ref name="Junker1999" /> [[File:Rice terraces.png|thumb|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်ကပင် အီဖုဂေါင်း/အီဂိုရော့ လူမျိုးများသည် မတ်စောက်သော တောင်ကုန်းဒေသများတွင် လှေကားထစ် စိုက်ပျိုးရေး စနစ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။]] အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင်လူ့အဖွဲ့အစည်းများ အင်ဒိုနီးရှား နှင့် မလေးရှားရှိ နိုင်ငံအဆင့် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်၍မူ ဒဏ္ဍာရီများတွင် အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် သီရိဝိဇယ အင်ပိုင်ယာနှင့် ဆက်ဆံရေး ရှိကြောင်း ပြောလေ့ရှိသော်လည်း ထိုသို့ ဆက်ဆံရေး ရှိကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်မည့် မည်သို့သော ရှေးဟောင်း သုတေသန အထောက်အထားကိုမှ မတွေ့ရှိခဲ့ရပေ။ <ref name="Jocano2001" />သို့သော်လည်း အခြားတစ်ဖက်တွင် မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာ နှင့် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကောင်းကိုမူ လုံလောက်သော အထောက်အထား များ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="JocanoJr2012">{{Cite book |title=A Question of Origins |last=Jocano |first=Felipe Jr. |date=August 7, 2012 |work=Arnis: Reflections on the History and Development of Filipino Martial Arts |publisher=Tuttle Publishing |isbn=978-1-4629-0742-7 |editor-last=Wiley |editor-first=Mark |language=en}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်၏ အစောပိုင်း လူ့အဖွဲ့အစည်းများအပေါ်တွင် အိန္ဒိယတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု မည်မျှ အတိုင်းအတာ အထိ ရှိသည် နှင့် မည်သို့ ရှိသည် ဆိုသော အချက်မှာ အရှေ့တောင်အာရှ သမိုင်းပညာရှင်များကြားတွင် အငြင်းပွားစရာ အချို့ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref name="Jocano2001" /><ref name="Osborne2004">{{cite book | last = Osborne | first = Milton | title = Southeast Asia: An Introductory History | publisher = Allen & Unwin | date = 2004 | location = Australia | pages = | volume = | edition = Ninth | url =https://archive.org/details/southeastasiaint0000osbo_v1c2| doi = | id = | isbn = 978-1-74114-448-2 }}</ref> သို့သော်လည်း လက်ရှိတွင် ပညာရှင် အများ သဘောတူညီမှု ရထားသည်မှာ ထိုစဉ်က အိန္ဒိယနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ကြားတွင် တိုက်ရိုက် ကုန်သွယ်မှု အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည် သို့မဟုတ် လုံးဝ မရှိသလောက် ဖြစ်သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name="Jocano2001" /><ref name="Osborne2004" /> အိန္ဒိယ၏ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများ ဖြစ်သော စကားလုံး အသုံးအနှုန်း များနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကိုးကွယ်မှုများ<ref name="JocanoJr2012" />မှာ ၁၀ ရာစုမှ ၁၄ ရာစု အစောပိုင်းအတွင်း စိမ့်ဝင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဟိန္ဒူမာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာတို့ ကြားရှိ ဆက်ဆံရေးမှ တဆင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref name="Jocano2001" /> ထို့ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများသည် မဟာအိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှုဇုံ၏ အပြင်ဘက် အစွန်းတွင် ရှိသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ (အခြားသောနိုင်ငံများမှာ အာဖဂန်နစ္စတန် နှင့် တောင်ဗီယက်နမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Osborne2004" /> ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများ၏ အစောပိုင်းလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အဆင့်အတန်း ၃ ခု ခွဲခြားထားသည်။ <ref name="Jocano2001" /><ref name="Junker1999" /> ကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ထိုအဆင့်အတန်း ၃ခုကို ကွဲပြားသော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် ဖော်ပြလေ့ ရှိသော်လည်း မပြောင်းမလဲ ရှိသည်မှာ အထက်တန်းစာ သူကောင်းမျိုး အဆင့်၊ လွတ်လပ်သော လူ အဆင့် နှင့် အလီပင် သို့ မဟုတ် အိုရီပန်ဟု ခေါ်သော ကြွေးမြီရှိသူ မှီခိုအဆင့်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Jocano2001" /><ref name="Junker1999" /> သူကောင်းမျိုး အဆင့်တွင် ပါဝင်သူများထဲတွင် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး တာဝန်ကိုယူထားသော ဒါတု များ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်သည့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ အစုအဖွဲ့များ ဖြစ်သော ဘာရန်းဂေး သို့မဟုတ် ဒူလိုဟန်တို့အား ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုကြသည်။ ထိုဘာရန်ဂေးများ ပေါင်းစပ်ကြသည့် အခါတွင် ပိုမိုကြီးပြသော မြို့ရွာဒေသများကို တည်ထောင်ကြသည် သို့မဟုတ် ပထဝီ အနေအထားရ ပိုမို၍ လျော့ရဲသော မဟာမိတ် အဖွဲ့များ,<ref name="Junker1999" /> အဖြစ် နေထိုင်လေ့ ရှိကြလေသည်။<ref name="Junker1999" /> ထိုအစုအဖွဲ့များတွင် အသက်အကြီးဆုံး သို့မဟုတ် လူအလေးစား ခံရဆုံး သူအား ထိပ်ဆုံး ဒါတု အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး လာကန်၊ ဆူလတန်၊ ရာဂျာ သို့မဟုတ် ပိုမို၍ လုပ်သက်ရင့်သော ဒါတု ဟု အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။{{sfn|Scott |1994}}<ref name="Jocano2001" /><ref name="Legarda, Benito, Jr. 2001 40">{{Cite journal|author = Legarda, Benito, Jr. |journal = Kinaadman (Wisdom) A Journal of the Southern Philippines |title = Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines |volume = 23 |year = 2001 |page = 40 |ref = harv}}</ref> ====အစောပိုင်း သမိုင်းဝင် ကမ်းရိုးတန်း မြို့ပြနိုင်ငံများနှင့် အစိုးရများ==== [[File:Laguna Copperplate Inscription.gif|thumb|အေဒီ ၉၀၀ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသောလာဂူးနား ကြေးပြားစာသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် အစောဆုံးတွေ့ရသော သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်ပြီး လာဂူးနား၊ လမ်ဘန်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။]] ထိုမြို့ပြနိုင်ငံနှင့် ပြည်ထောင်များ၏ အစောဆုံးသမိုင်းမှတ်တမ်းမှာ လာဂူးနား ကြေးပြားစာပေါ်တွင် တွေ့ရပြီး ထိုမှတ်တမ်းမှ တာဂါးလော့ နိုင်ငံဖြစ်သော တွန်ဒို (အေဒီ ၉၀၀ မတိုင်မီ မှ အေဒီ ၁၅၈၉) နှင့် တွန်ဒိုအနီးတဝိုက်တွင် တည်ရှိမည်ဟု ယူဆရသော အခြားဒေသ နှစ်ခု သုံးခု တို့ အပြင် မင်ဒါနောင်းရှိ ဒီဝါတာတောင် အနီးမှ ဒေသတစ်ခု နှင့် ဂျားဗားကျွန်းပေါ်မှ မီဒန်ဘုရားကျောင်း အစုအဝေးတို့ ကို သွယ်ဝိုက်ရည်ညွှန်းထားသည်။<ref name="Postma1992" /> ထိုနိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံရေး ဆက်သွယ်မှု အတိအကျကို ကြေးပြားစာပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ မရှင်းသော်လည်း ထိုကြေးပြားစာသည် ဒေသတွင်းနှင့် ဒေသပြင်ပ နိုင်ငံရေးဆက်သွယ်မှုများ အေဒီ ၉၀၀ မတိုင်မီကပင် ရှိခဲ့ကြောင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် လက်ခံထားသည့် သက်သေ အထောက်အထားပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Postma1992" />{{sfn|Scott |1994}}<ref name="Junker1999" /> ၁၅၀၀ ခုနှစ်များတွင် အစောဆုံး ဥရောပသား လူမျိုးခွဲဗေဒပညာရှင်များ ရောက်ရှိလာသည့် အခါတွင် တွန်ဒိုအား "လာကန်း" ဟု ခေါ်သည့် အာဏာစက်ပြင်းသည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးမှ အုပ်ချုပ်လျက် ရှိသည်။{{sfn|Scott|1994}}<ref name="Junker1999" /> ၎င်းသည် အဓိက ကုန်သွယ်ရေးဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာပြီး တရုတ်ပြည် မင်မင်းဆက်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးအား မနီလာ ရာဂျာပြည်နှင့် အတူ ကျွန်းစု တစ်ခုလုံးရှိ ကုန်ပစ္စည်းများအား {{sfn|Scott |1994}} လက်ဝါးကြီးအုပ် ချုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်။<ref name=Ring>{{cite book|url = https://books.google.com/?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA565 |title = International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania |author = Ring, Trudy |author2 = Robert M. Salkin |author3 = Sharon La Boda |last-author-amp = yes |publisher = Taylor & Francis |year = 1996 |pages = 565–569 |isbn = 978-1-884964-04-6 |accessdate = January 7, 2010}}</ref> ထိုကုန်သွယ်ရေးမှာ အလွန်အရေးပါသဖြင့် ယောင်ဂယ်လ်ဘုရင်သည် ကိုချာလောင်း အမည်ရှိသော တရုတ်ဘုရင်ခံအား ကုန်သွယ်ရေးများကို စောင့်ကြည့်နိုင်ရန် ခန့်အပ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Ho Khai Leong|title=Connecting and Distancing: Southeast Asia and China|url=https://books.google.com/books?id=EwnzBiM0LmAC&pg=PA33|year=2009|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=978-981-230-856-6|page=33}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=VbwogbQ3l8UC&pg=PT84&lpg=PT84&dq=Yung+lo+governor+luzon#v=onepage&q=Yung%20lo%20governor%20luzon&f=false|title=In Our Image|accessdate=August 24, 2015|isbn=978-0-307-77543-6|last1=Karnow|first1=Stanley|year=2010}}</ref> နောက်ထပ် ဖိလစ်ပိုင်အတွင်းရှိ ဒေသတစ်ခုအား သမိုင်းမှတ်တမ်းတွင် ရည်ညွှန်းထားခဲ့ခြင်းမှာ ဆောင်မင်းဆက်၏ တရားဝင် သမိုင်းစာအုပ် အတွဲ ၁၈၆ တွင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းစာအုပ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ တိုင်းပြည်ဟု ယူဆသော မာအီပြည်ဟု (အေဒီ ၉၇၁ မတိုင်မီ မှ ၁၃၃၉ အကျော်အထိ) ဖော်ပြထားခဲ့သည်။ ဆောင်မင်းဆက်မှ ကုန်သည်များသည် မာအီသို့ နှစ်စဉ် လာရောက်လေ့ ရှိကြပြီး ၎င်းတို့၏ မှတ်တမ်းများတွင် မာအီ၏ ပထဝီဝင်၊ ကုန်သွယ်သည့် ပစ္စည်းများနှင့် အုပ်စိုးသူ၏ ကုန်သွယ်ရေး အပြုအမူများကို ဖော်ပြထားခဲ့ကြသည်။<ref name="KansaiICIS">{{cite journal |last=Zhenping |first=Wang |title=Reading Song-Ming Records on the Pre-colonial History of the Philippines |journal=Journal of East Asian Cultural Interaction Studies |year=2008 |volume=1 |pages=249–260 |issn=1882-7756 |url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |archive-date=13 March 2013 |access-date=3 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf |access-date=3 July 2019 |archive-date=13 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130313164616/http://www.icis.kansai-u.ac.jp/data/journal01-v1/journal01-19-wang.pdf }}</ref> တရုတ်ကုန်သည်များမှ မာအီနိုင်ငံသားများသည် ရိုးသားပြီး ယုံကြည်ရသူများ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည်။{{sfn|Scott|1984|p=67}} သို့သော်လည်း ထိုမှတ်တမ်းများတွင် မာအီ၏ တည်နေရာကို ရှင်းလင်းစွာ မဖောပြထားသဖြင့် မာအီ၏ တည်နေရာမှာ အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်နေပြီး အချို့သော ပညာရှင်များက လာဂွန်းနား ပြည်နယ် ဘေးမြို့ နေရာတွင် တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး<ref name="Go2005">{{cite journal | last = Go | first = Bon Juan | title = Ma'I in Chinese Records – Mindoro or Bai? An Examination of a Historical Puzzle | journal = Philippine Studies | volume = 53 | issue = 1 | pages = 119–138 | date = 2005 | url = http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | archivedate = October 21, 2013 | deadurl = no | archive-date = 21 October 2013 | access-date = 3 July 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131021221348/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/216/223 | url-status = dead }}</ref> အခြားသူများက မင်ဒိုရိုကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။{{sfn|Scott|1984|p={{page needed|date=August 2018}}}} [[File:Butuan Ivory Seal.jpg|thumb|၁၉၇၀ ဘွမ်တမ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ၁၀၀၂ ခုနှစ်မှ ဘွမ်တွမ် ဆင်စွယ်တံဆိပ်]] [[File:Joangan, or the Spanish-built Joanga.jpg|thumb|left| ၁၇ ရာစုတွင် ဖရန်စစ္စကို အစ်ဂနာရှိ အယ်လ်စီနာ ရေးသားသော ''Historia de las islas e indios de Bisayas'' (1668) မှ ဗီဆာရန်း အမည်ရှိသော ကာရာကောင်းခေါ် ဖော့တပ်စစ်လှေ ကို ပုံဖော်ရေးဆွဲထားပုံ<ref name="alcina">{{cite book|author=Francisco Ignacio Alcina|title =Historia de las islas e indios de Bisayas|year =1668|url =https://trove.nla.gov.au/work/21366897?selectedversion=NBD197673}}</ref>]] ဆောင်မင်းဆက်၏ တရားဝင် သမိုင်းမှ ထပ်မံရည်ညွှန်းသည်မှာ မင်ဒါနောင်း အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ဘူတွမ် ရာဂျားနယ်မြေ ({{circa|before ၁၀၀၁–၁၇၅၆}}) ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများမှ တရုတ်အင်ပိုင်ယာသို့ ၁၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ပထမဆုံး သံတမန်အဖွဲ့စေလွှတ်သော တိုင်းနိုင်ငံ အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဘူတွမ်သည် ဆရီ ဘာတာ ရှားဂျာ ရာဂျာ ၏ လက်အောက်တွင် ထင်ရှားခဲ့ပြီး <ref name="autogenerated3" /> ထိုသူမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ အုပ်စိုးသူလူတန်းစားမှ ဟိန္ဒူနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထိုနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတွင်း ရွှေပန်းတိမ် လုပ်ငန်းကြောင့် အင်အားကြီးလာခဲ့ပြီး ချမ်ပါး ယဉ်ကျေးမှုလောက နှင့် သံတမန် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘူတွမ်သည် အလွန်ပင် ကြွယ်ဝချမ်းသာခဲ့ပြီး လတ်တလော ဘူတွမ်မှ တူးဖော် ရရှိခဲ့သော ရွှေ ပမာဏသည် ပိုမိုထင်ရှားသော သီရိဝိဇယ နိုင်ငံထက်ပင် ပို၍ များပြားသည်။<ref>{{cite web |url=https://asiasociety.org/new-york/exhibitions/philippine-gold-treasures-forgotten-kingdoms |title=The Kingdom of Butuan |website=Philippine Gold: Treasures of Lost Kingdoms |publisher=Asia Society New York |access-date=2019-03-08 |df=mdy-all}}</ref> သမိုင်းပညာရှင် အီဖရန် အီဆိုရယ်နာ၏ အယူအဆအရ ဗီဆာယန်း ဓားပြအဖွဲ့များသည် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို အေဒီ ၁၁၇၄ မှ ၁၁၉၀ အတွင်း လုယက်ခဲ့ကြပြီး အခြား သမိုင်းပညာရှင်များကမူ ထိုဓားပြအဖွဲ့များသည် ဖော်မိုဆာ (ယနေ့ခေတ် ထိုင်ဝမ်) မှ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name=inquirer2013-06-13>[http://newsinfo.inquirer.net/421631/raiding-china.htm Jobers Bersales: ''Raiding China'' at Inquirer.net] Retrieved June 13, 2013</ref> ဗီဆာယန်း ဓားပြအဖွဲ့များတွင် ဒါပီတန် ကယ်ဒါတွမ်ပြည်မှ လူများ ပါဝင်ပြီး ၎င်းနိုင်ငံမှာ လေတီ မှ ဒါတု ဆူမန်ဂါ မှ ဘတ်ဘန်း ဟာမူဆာနွမ်း မင်းသမီးအား တရုတ်အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်နိုင်သော ၎င်း၏ စစ်အင်အားကို ပြ၍ နှစ်သက်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက် တည်ထောင်ထားသော တိုင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် သူတို့၏ နယ်မြေအား ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး အင်အားကြီးသော ပင်လယ်ကမ်းစပ် နိုင်ငံတော် အဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းအား "ဗီဆာယား ၏ ဗင်းနစ်မြို့" ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ <ref name="auto">[http://www.discoverbohol.com/Features/Dauis-History-Part-1.htm History of the Kingdom of Dapitan]. Retrieved February 3, 2017.</ref> ဒဏ္ဍာရီများ အရ မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် ကယ်ဒါတွမ်ပြည် ({{circa|၁၂၀၀–၁၅၆၉}}) အား သီရိဝိဇယနိုင်ငံ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည့် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲပြီးနောက်တွင် သီရိဝိဇယရှိ မလေးဒါတု များကို သစ္စာခံသူများက ကျူးကျော်သူ ခိုလာမင်းဆက် နှင့် ၎င်း၏ ရုပ်သေး ရာဂျာ မာကာတူနောင်း ကို ဆန့်ကျင်ပြီး ဗီဆာယားကျွန်းများတွင် လက်ကျန်နိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား တည်ထောင်ခဲ့သော ဒါတု ဖြစ်သူ ပူတီသည် ၎င်း၏ တိုင်းပြည်အသစ် နယ်နိမိတ်အား မူလရင်းနေ လူမျိုးစုဖြစ်သော အာတီတို့၏ လူစွမ်းကောင်း မာရီကူဒို ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="G. Nye Steiger 1929, p. 121">G. Nye Steiger, H. Otley Beyer, Conrado Benitez, ''A History of the Orient'', Oxford: 1929, Ginn and Company, p. 121.</ref> မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် အား ပါနေးကျွန်းပေါ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပါနေးကျွန်းဆိုသော အမည်မှာ ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့သော ပန်နိုင်းနိုင်ငံ အား အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သလို ပန်နိုင်းနိုင်ငံမှ ဆင်းသက်လာသူတို့ နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ ပန်နိုင်းသည် [[ဆူမတြာကျွန်း]]ပေါ်တွင် တည်ရှိသော သီရိဝိဇယနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ အလုပ်အရှုပ်ဆုံး ပင်လယ်ရေကြောင်းသွား လမ်းကြပ်ဖြစ်သည့်<ref>{{cite report |date= November 10, 2014 |url=http://www.eia.gov/countries/analysisbriefs/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |section=Strait of Malacca |title=World Oil Transit Chokepoints |dead-url=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122053242/http://www.eia.gov/countries/analysisbriefs/World_Oil_Transit_Chokepoints/wotc.pdf |archive-date=2014-11-22 |publisher=U.S. Energy Information Administration}}</ref> [[မလက္ကာရေလက်ကြား]]အား အောင်မြင်စွာ ကာကွယ်နိုင်ခဲ့သော ဟိန္ဒူ-ဗုဒ္ဓဘာသာ တပ် နေထိုင်ရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး <ref name="Wonderful">{{cite web |title=The Temples Of Bahal (Portibi): Traces of Vajranaya Buddhism in Sumatra |work=Wonderful Indonesia |url=http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi |accessdate=22 July 2015 |archive-date=22 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722094350/http://indonesia.travel/en/destination/613/the-temples-of-bahal-portibi }}</ref> မလက္ကာရေလက်ကြားကို ကာကွယ်ရန်သည် ထိုအချိန်က သိသာသော စိန်ခေါ်မှု ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံ သုံးခုဖြစ်သည့် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့က ဝိုင်းရံထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပန်နိုင်းလူမျိုးတို့သည် ထိုရေလက်ကြားအား ၇၂၇ နှစ်တိုင် အန္တရာယ် ရန်စွယ်အားလုံးမှ ကာကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသူ ခိုလာ အင်ပိုင်ယာအား ပုန်ကန်ရာတွင် သစ္စာရှိ စစ်သူရဲများဖြစ်ကြသော မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် လူမျိုးတို့သည် အနောက်ဘက်မှ ရောက်ရှိလာသော ဟိန္ဒူနှင့် အစ္စလာမ် ကျူးကျော်သူများအား ၎င်းတို့ အခြေစိုက်ရာ ဗီဆားယားကျွန်းများမှ ဆန့်ကျင်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ <ref name="saleeby 152-153">{{cite book |url=https://archive.org/stream/historysulu00islagoog#page/n58/mode/2up |title=The History of Sulu|author=Najeeb Mitry Saleeby |year=1908 |series=Ethnological Survey for Philippine Islands |publisher=Bureau of Printing, Harvard University |pages=152–153|oclc=3550427|accessdate=20 June 2019|edition=Illustrated |via=Internet Archive}}</ref> စီဘူး ရာဂျာပြည် <ref>Zhang Xie. (1618) (in Chinese). ''Dong Xi Yang Kao'' [''A Study of the Eastern and Western Oceans''] ''[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html Volume 5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010145223/http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/volume05.html |date=10 October 2017 }}'' ({{zh|[http://www.lib.kobe-u.ac.jp/directory/sumita/5A-161/ 東西洋考]}}). {{ISBN|7-5325-1593-1}}. MID 00024687. Retrieved December 18, 2009.</ref>({{circa|၁၂၀၀–၁၅၆၅}}) မှာ ဗီဆာယားရှိ မတ်ဒ်ဂျာအက်စ်ပြည်၏ အိမ်နီးချင်း ဖြစ်ပြီး တမီးလ်သွေးပါဝင်သော ရာဂျာတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင် ချိုလာမင်းဆက် မျိုးနွယ်စုဝင် ဖြစ်သည့် ရာဂျာမူဒါ ဆရီ လူမေး မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ဆရီလူမေးအား ချိုလာ မဟာရာဂျာမှ မတ်ဒ်ဂျာ-အက်စ် အား ကျူးကျော်ရန် စေလွှတ်လိုက်သော်လည်း ပုန်ကန်ခြားနားပြီး ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် တမီးလ်-မလေး ရာဂျာပြည်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ မဟာရာဂျာမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သော်လည်း ၎င်းဘာသာ စီဘူး ရာဂျာပြည်ကို ထူထောင်သူအဖြစ် နှိမ့်ချစွာ နေထိုင်ပြီး သူကိုယ်တိုင် ဗီဆာယန်းများနှင့် ပေါင်းသင်းနေခဲ့သည်။ ထိုပြည်သည် ကျွန်းများအတွင်း ရေကြောင်းပို့ဆောင် ဆက်သွယ်ခြင်းဖြင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝလာခဲ့သည်။<ref>[http://cebu-online.com/swum/html/exhibits.html Cebu, a Port City in Prehistoric and in Present Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205118/http://cebu-online.com/swum/html/exhibits.html |date=3 March 2016 }}. Accessed September 5, 2008.</ref> ဘူတွမ် နှင့် စီဘူး ရာဂျာပြည် နှစ်ခုစလုံးသည် မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ နှစ်ပြည်စလုံးသည် အိန္ဒိယကုန်သည်များမှ ဘော်နီယိုကျွန်း တောင်ပိုင်းတွင် တည်ထောင်ထားသော<ref>[http://www.joshuaproject.net/peopctry.php?rop3=106159&rog3=ID The Tenggarong Kutai] in the Joshua Project</ref> ဟိန္ဒူပြည်ဖြစ်သည့်<ref name=Coedes>{{cite book|last= Coedès|first= George|authorlink= George Coedès|editor= Walter F. Vella|translator= Susan Brown Cowing |title= The Indianized States of Southeast Asia|year= 1968|publisher= University of Hawaii Press|isbn= 978-0-8248-0368-1}}</ref> ကူတိုင်းပြည်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်။ ဂန္ထဝင်ကဗျာရှည်ကြီး တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် နာဂရာခရက်တီဂါမာ ကဗျာ အရ ဂျာဗားတွင် အခြေစိုက်သော မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာသည် လူဇုန်ကျွန်းပေါ်ရှိ ဆလူဒေါင် (မနီလာ) နှင့် ဆူလူးကျွန်းစု ရှိ ဆိုလော့ (ဆူလူး) တို့အား ကိုလိုနီနယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူတို့သည် ဗီဆာယားကျွန်းများပေါ်တွင် အခြေတည်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိဘဲ သီရိဝိဇယမင်း သစ္စာခံများက အဆက်မပြတ် ပြောက်ကျားစစ်ပွဲများ ဖြင့် ၎င်းတို့အား တိုက်ခိုက်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မနီလာတိုက်ပွဲ (၁၃၆၅) အပြီးတွင် လူဇုန်ကျွန်းသည် လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည် ရရှိခဲ့ပြီး ဆူလူးတို့မှလည်း လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကာ ကလဲ့စားချေသည့် အနေနှင့် မာဂျာပါဟစ်၏ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သော ပိုနီ (ဘရူနိုင်း) အား တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ မြို့တော်မှ တပ်များက ၎င်းတို့အား ပြန်လည်မောင်းထုတ်ခဲ့သည့် အချိန် အထိ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book |title=History for Brunei Darussalam: Sharing our Past |year=2009 |publisher=Curriculum Development Department, Ministry of Education |isbn=978-99917-2-372-3 |ref={{harvid|History for Brunei Darussalam|2009}}|p=44}}</ref> တွန်ဒိုမှ ပါဆစ်မြစ်၏ တစ်ဖက်ကမ်း လူဇုန်ကျွန်းပေါ်တွင် မနီလာရာဂျာပြည် (c.၁၂၅၈–၁၅၇၁) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယခင်က ထိုဒေသရှိ မွတ်ဆလင်တို့ကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဘရူနိုင်း ရာဂျာ အာမက် မှ မာဂျာပါဟစ် ရာဂျာ အဗီဂျီကာရ အား ရေကြောင်းတိုက်ပွဲတွင် အောင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ဆက်လက်ပျံ့နှံ့လာပြီး မွတ်စလင် ဖြစ်သွားသော ပြည်နယ်များမှ ခွဲထွက်ကာ လွတ်လပ်သော စူလတန်ပြည်များကို သီးခြားတည်ထောင်ကြသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာ ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲရန် ရင်ဆိုင်နေရသော ဟိန္ဒူ မာဂျာပါဟစ် အကြွင်းအကျန်တို့သည် ဘာလီကျွန်း သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်။{{sfn|Barski|p=46}} တရုတ်တို့သည် လူဇုန် ဟု အမည်ရသော ပြည်ကိုလည်း ၎င်းတို့မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၎င်းမှာ မနီလာကို ရည်ညွှန်းသည်ဟု ယူဆရပြီး ၁၅၂၀ ခုနှစ်များမှ ပေါ်တူဂီနှင့် စပိန်တို့၏ မှတ်တမ်းများတွင် လူဆွန် နှင့် မနီလာသည် တစ်ခုတည်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားခဲ့ ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ {{sfn|Scott |1994}} သို့သော် အချို့သော သမိုင်းပညာရှင်များက ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်မှာ ထိုသူများ အားလုံးသည် မနီလာသို့ ရောက်ရှိခြင်း မရှိကြဘဲ လူဆွန် ဆိုသည်မှာ မနီလာပင်လယ်အော်ပေါ်ရှိ တာဂါးလော့ နှင့် ကာပမ်ပန်ဂမ်ပြည်များ အားလုံးကို အလွယ်တကူ ညွှန်းဆိုခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref name="Alfonso2016">{{cite book | title=The Nameless Hero: Revisiting the Sources on the First Filipino Leader to Die for Freedom | publisher=Holy Angel University Press | author=Alfonso, Ian Christopher B. | year=2016 | location=Angeles | isbn=978-971-0546-52-7}}</ref> မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ၁၅၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း နှင့် ၁၅၆၀ ခုနှစ်များ အထိ ထို ပင်လယ် ခရီးသွားလူမျိုးများကို ပေါ်တူဂီတို့၏ မလက္ကာမြို့တွင် လူဆိုးရက်စ် ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့သည် အရှေ့တောင်အာရှ တခွင်တွင် ပြည်ပ အသိုင်းအဝန်းများ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် တောင်ငူမင်းဆက်ခေတ် မြန်မာပြည်၊ မလက္ကာ စူလတန်ပြည် နှင့် အရှေ့တီမောတို့သို့ စွန့်စား ကုန်သွယ်ရန် သွားရောက်ပြီး စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြကာ <ref>Lucoes warriors aided the Burmese king in his invasion of Siam in 1547&nbsp;AD. At the same time, Lusung warriors fought alongside the Siamese king and faced the same elephant army of the Burmese king in the defence of the Siamese capital at Ayuthaya, p. 195.</ref>{{efn|1=The former sultan of Malacca decided to retake his city from the Portuguese with a fleet of ships from Lusung in 1525 AD.{{refn|1=Barros, Joao de, Decada terciera de Asia de Ioano de Barros dos feitos que os Portugueses fezarao no descubrimiento dos mares e terras de Oriente [1628], Lisbon, 1777, courtesy of Scott 1994 p.94}} }}<ref name="Pigafetta">{{Cite journal |last = Pigafetta |first = Antonio |author-link = Antonio Pigafetta |title = First voyage round the world |language = English |translator = J.A. Robertson |year = 1969 |place = Manila |publisher = Filipiniana Book Guild |orig-year = 1524}}</ref> ကုန်သည်များ နှင့် ကြေးစားစစ်သား များအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Pires">{{Cite book |last = Pires |first = Tomé |author-link = Tomé Pires |title = A suma oriental de Tomé Pires e o livro de Francisco Rodriguez: Leitura e notas de Armando Cortesão [1512–1515] |translator = Armando Cortesao |language = Portuguese |place = Cambridge |publisher = Hakluyt Society |year = 1944 }}</ref><ref name="Lach">{{cite book |last = Lach |first = Donald Frederick |title = Asia in the Making of Europe |year = 1994 |publisher = University of Chicago Press |location = Chicago |chapter = Chapter 8: The Philippine Islands |isbn = 978-0-226-46732-0}}</ref><ref name="Reid">{{cite book |last = Reid |first = Anthony |editor = Peter Bellwood |editor2 = James J. Fox |editor3 = Darrell Tryon |editor3-link = Darrell Tryon |title = The Austronesians: Historical and comparative perspectives |year = 1995 |publisher = Department of Anthropology, The Australian National University |location = Canberra |chapter = Continuity and Change in the Austronesian Transition to Islam and Christianity |chapterurl = http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html |access-date = 5 July 2019 |archive-date = 2 September 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070902152346/http://epress.anu.edu.au/austronesians/austronesians/mobile_devices/ch16.html |url-status = dead }}</ref> ထင်ရှားသော လူဆိုးရက်စ် တစ်ဦးမှာ ပေါ်တူဂီ မလက်ကာပြည်ရှိ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သူဌေး နှင့် တီမန်ဂေါင်း (ဘုရင်ခံ နှင့် ဗိုလ်ချုပ်)<ref name="turnbull">{{cite book|last=Turnbull|first=C.M.|title=A History of Singapore: 1819–1975|year=1977|publisher=Oxford University Press|location=Kuala Lumpur|isbn=978-0-19-580354-9}}</ref> ဖြစ်သူ ရယ်ဂျီမို ဒီ ရာဂျာ ဖြစ်သည်။ သူသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊ မလက်ကာ ရေလက်ကြား၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်<ref>Antony, Robert J. Elusive Pirates, Pervasive Smugglers: Violence and Clandestine Trade in the Greater China Seas. Hong Kong: Hong Kong University Press, 2010. Print, 76.</ref> နှင့် အလယ်ခေတ် ဖိလစ်ပိုင် ပင်လယ်နိုင်ငံများ<ref>Junker, Laura L. Raiding, Trading, and Feasting: The Political Economy of Philippine Chiefdoms. Honolulu: University of Hawaiì Press, 1999.</ref><ref>Wilkinson, R J. An Abridged Malay-English Dictionary (romanised). London: Macmillan and Co, 1948. Print, 291.</ref> တို့အတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပြုလုပ် ထိန်းချုပ်ထားသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သင်္ဘောအစုအဝေး၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ ပေါလ် ကီကိုင်း မာနန်ဆာလာ၏ အဆိုအရ နာမည်ကြီး မင်မင်းဆက် ဗိုလ်ချုပ် ကျန်းဟီ သည် လူဇုန်အား တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မနီလာအား ဖျက်စီးခဲ့သော်လည်း ဒေသတွင်း မဟာမိတ်တိုင်းပြည်များက ၎င်း၏ စစ်တပ်ကို ပြန်လည် တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် ၎င်း၏ အောင်မြင်မှုသည် ပန်ဂါဆီနန် အထိသာ ရှိနေခဲ့သည်။<ref>[http://sambali.blogspot.com/2005/11/glossary-lues.html Glossary: Luções By Paul Kekai Manansala in the "Quest of the Dragon and Bird Clan."]</ref> လူဇုန်မြောက်ပိုင်းတွင် ကာဘိုလိုအန် (ပန်ဂါဆီနန်) ({{circa|၁၄၀၆–၁၅၇၆}}) သည် ၁၄၀၆ မှ ၁၄၀၁၁ အတွင်း တရုတ်ပြည်သို့ လက်အောက်ခံ တိုင်းပြည်တစ်ခု အဖြစ် အထူးသံတမန်များ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|title=Filipinos in China in 1500|last=Scott|first=William Henry|website=China Studies Program|page=8|publisher=De la Salle University|year=1989|access-date=April 17, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724123829/http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-21-1983/scott.pdf|archive-date=July 24, 2015|dead-url=yes}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံနှင့်လည်း ကုန်သွယ်မှုများ ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{cite book | last = Sals | first = Florent Joseph | author-link = | title = The history of Agoo : 1578–2005 | publisher = Limbagan Printhouse | date = 2005 | location = La Union | page = 80 | language = English}}</ref> မော်ရိုကို စူးစမ်းရှာဖွေသူ အီဘင် ဘာတူတာ၏ အဆိုအရ မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာ ဖွံ့ဖြိုးလာသည့် အချိန်တွင် ပန်ဂါဆီနန်သည် အလွန် အင်အားတောင့်တင်းသော်လည်း ပန်ဂါဆီနန်ရှိ ပြည်သူတို့သည် ထောင်လွှားခြင်း မရှိကြဟု ဆိုသည်။<ref>Ibn Battuta, ''The Travels of Ibn Baṭṭūṭa, A.D. 1325–1354'', vol. 4, trans. H. A. R. Gibb and C. F. Beckingham (London: Hakluyt Society, 1994), pp. 884–5.</ref> ပန်ဂါဆီနန် (ကာဘိုလိုအန်း) မှ စစ်သူရဲ မင်းသမီး အာဒူဂျာသည် နိုင်ငံ နှင့် မဟာမိတ်တို့ကို ခေါင်းဆောင်ပြီး မွန်ဂိုအင်ပိုင်ယာ တစ်ခုလုံး၏ ပြိုင်ဘက်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ကာဘိုလိုအန်း တို့သည် မင်မင်းဆက်၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာသော အခါ မွန်ဂိုတို့ကို ဆန့်ကျင်သော မင်မင်းဆက်နှင့် တစ်သွေးတည်း တစ်သားတည်း ရှိကြောင်း ပြခဲ့သည်။{{sfn|Scott |1994 |p=187}} [[File:Kris and scabbard.jpg|thumb|upright|right|ခရစ် (သို့ ကာလစ်) ဟု ခေါ်သော ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီ ဖိလစ်ပိုင် လူမျိုးတို့ အသုံးပြုခဲ့သော မြင့်မြတ်သော ဓား။ ထိုဓားအား ပုံမှန် လက်နက် အဖြစ် ကိုင်ဆောင်လေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite book |last=Frey |first=Edward |title=The Kris: Mystic Weapon of the Malay World |year=1989 |publisher=Oxford University Press |location=Selangor Darul Ehsan |isbn=978-0-19-588906-2}}</ref>]] ၁၃၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ရောက်ရှိလာပြီး နောက်ဆုံးတွင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ၁၃၈၀ တွင် ကာရင်မ် အူလ် မက်ကဒမ် နှင့် ဂျိုဟိုးတွင် မွေးဖွားသော အာရပ်ကုန်သည် ရှာရီဖူးလ်း ဟာရှမ် ဆိုင်ယတ်ဒ် အဘူ ဘာကာ တို့သည် မလက္ကာ မှ ဆူလူးကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဆူလူး ရာဂျာဖြစ်သူ ရာဂျာ ဘာဂွင်ဒါ အလီ အား အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းပြီး သူ၏ သမီးတော်ကို လက်ဆက်ကာ ဆူလူး စူလတန်ပြည်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>100 Events That Shaped The Philippines (Adarna Book Services Inc. 1999 Published by National Centennial Commission) Page 72 "The Founding of the Sulu Sultanate"</ref><ref>{{citation |author=Bascar, C.M. |url=http://www.royalsulu.com/history.html |title=Sultanate of Sulu, "The Unconquered Kingdom" |dead-url=yes |archive-url=https://web.archive.org/web/20081201232156/http://www.royalsulu.com/history.html |archive-date=December 1, 2008 |access-date=December 19, 2009 |via=[http://www.royalsulu.com/ The Royal Hashemite Sultanate of Sulu & Sabah Website]}}</ref> ၁၅ ရာစု အကုန်တွင် ဂျိုဟိုးမှ ရှရစ်ဖ် မိုဟာမက် ကာဘန်ဆူဝမ် သည် မင်ဒါနောင်းကျွန်းသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး မာဂွင်ဒါနောင်း စူလတန်ပြည်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စူလတန် ပုံစံ ရှိသော အုပ်ချုပ်ရေး သည် လာနောင်း အထိ ချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။ <ref>[http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm "The Maguindanao Sultanate"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030126203422/http://www.mnlf.net/History/The%20Maguindanao%20Sultanate.htm |date=26 January 2003 }}, Moro National Liberation Front web site. "The Political and Religious History of the Bangsamoro People, condensed from the book ''Muslims in the Philippines'' by Dr. C.A. Majul." Retrieved January 9, 2008.</ref> [[File:Iranun lanong warship by Rafael Monleón (1890).jpg|thumb|left|၁၈၉၀ခုနှစ်တွင် ရာဖဲလ် မွန်လီယွန်မှ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်း အီရန်နန် လူမျိုးတို့၏ ပင်လယ်ဓားပြတိုက်ရာ နှင့် ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရာတွင် အသုံးပြုသော လာနောင်း စစ်သင်္ဘောများကို သရုပ်ဖော်ထားပုံ]] အစ္စလာမ်ဘာသာသည်သည် တောင်ဘက်တွင် မင်ဒါနောင်း အထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး မြောက်ဘက်တွင် လူဇုန်အထိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။<ref>Majul, Muslims, 81–83.</ref> ထိုသို့ အောင်မြင်ရခြင်း အကြောင်းမှာ ပိုနီဟု ယခင်က ခေါ်ဝေါ်သော ဘရူနိုင်း စူလတန်ပြည်သည် မာဂျာပါဟစ် အင်ပိုင်ယာမှ ခွဲထွက်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကာ မက္ကာမှ အာရပ်စော်ဘွား တစ်ဦးဖြစ်သူ ရှာရစ်ဖ် အလီအား စူလတန် အဖြစ် လာရောက် အုပ်ချုပ်ရန် ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး ထိုစူလတန်မှ ဆင်းသက်သူ စူလတန် ဘိုလ်ကရား သည် ၎င်း အုပ်ချုပ်စဉ် ၁၄၈၅ မှ ၁၅၂၁ အတွင်း လူဇုန်ကျွန်းတွင် မနီလာအား အစ္စလာမ် ကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သော ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite encyclopedia|author=Sidhu, Jatswan S. |year=2009 |title=Bolkiah, Sultan (r. 1485–1524) |encyclopedia=Historical Dictionary of Brunei Darussalam |edition=second |location=Lanham, MD |publisher=Scarecrow Press |page=37 |isbn=978-0-8108-7078-9}}</ref> ထို့နောက်တွင် ရာဂျာ ဂန်ဘမ်အား တိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ပုန်ကန်ထကြွသော တွန်ဒိုတို့အား အောင်မြင်ခဲ့ပြီး မွတ်ဆလင် ရာဂျာ ဆာလာလီလာအား နန်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မွတ်ဆလင် ရာဂျာနိုင်ငံဖြစ်သော မေနီလာ အား ပြန်လည်တည်ထောင်ကာ ဘရူနိုင်း၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် လူဇုံမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.history-centre.gov.bn/sultanbrunei.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041503/http://www.history-centre.gov.bn/sultanbrunei.htm|archivedate=January 9, 2017|title=Info Sejarah|publisher=The Government of Burnei Darussalam}}</ref><ref name=McAmis>{{harvnb|McAmis|2002|pp=18–24, 53–61}}</ref><ref name="end">{{cite book |last=Munoz |first=Paul Michel |title=Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula |url=https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno |publisher=Editions Didier Millet |year=2006 |location=Singapore|page=[https://archive.org/details/earlykingdomsofi0000muno/page/171 171] |isbn= 978-981-4155-67-0}}</ref><ref>U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs. (June 2009). [https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2700.htm Background Note: Brunei]. Retrieved December 18, 2009.</ref>စူလတန် ဘိုလ်ကရားသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ အသစ်ကူးပြောင်းထားသော စူလူးကျွန်းမှ စူလူး စူလတန် အာမာ အူလ်-အွမ်ဘရာ၏ သမီးတော် လိုင်လာ မက်ကာနာအား လက်ဆက်ခဲ့ပြီး ဘရူနိုင်း၏ ဩဇာကို လူဇုံကျွန်းနှင့် စူလူးကျွန်းစုတို့အထိ ဖြန့်ကျက်ခဲ့သည်။<ref name="Sidhu">{{Cite encyclopedia|author=Sidhu, Jatswan S. |year=2009 |title=Bolkiah, Sultan (r. 1485–1524) |encyclopedia=Historical Dictionary of Brunei Darussalam |edition=second |location=Lanham, Maryland |publisher=Scarecrow Press |page=37 |isbn=978-0-8108-7078-9}}</ref> ဘရူနိုင်းသည် အလွန်ပင် အင်အားကြီးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ဘော်နီယို အိမ်နီးချင်းဖြစ်သော တောင်ဘက်ရှိ ကူတိုင်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကူတိုင်းမှာ ဟိန္ဒူနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ကျူးကျော်လာသော အစ္စလာမ် အင်အားကြီးနိုင်ငံများ ဖြစ်သည့် မာဂွင်ဒါနောင်းကဲ့သို့သော တိုင်းပြည်များနှင့် တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်နေရသည့် ဘူတွမ် နှင့် စီဘူးတို့နှင့် နောက်ဆုံးအနေနှင့် မဟာမိတ်ပြုခဲ့ခြင်းဖြင့် အသက်ဆက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဘရူနိုင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် သုံးပုံတစ်ပုံနှင့် တောင်ပိုင်း သုံးပုံတစ်ပုံကို အောင်မြင်စွာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း{{sfn|Saunders|2013|pp=60}}{{sfn|Herbert|Milner|1989|pp=99}}{{sfn|Lea|Milward|2001|pp=16}}{{sfn|Hicks|2007|pp=34}}{{sfn|Church|2012|pp=16}}{{sfn|Eur|2002|pp=203}}{{sfn|Abdul Majid|2007|pp=2}}{{sfn|Welman|2013|pp=8}} စူလတန် ဘိုလ်ကရားမှာ ၎င်းကိုယ်တိုင် မိခင်ဘက်မှ ဗီဆာယန်း သွေးတစ်ဝက်ပါသော်လည်း ဗီဆာယန်းကျွန်းများကို မအောင်မြင်နိုင်ခဲ့ပေ။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီများထဲတွင် ရုပ်ချောပြီး ယောက်ျားပီသကာ သန်မာသော ဂီတအားဖြင့် ဘုရားပေးသည့် ပါရမီရှိပြီး နတ်သားကဲ့သို့ အသံရှိသည့် အပြင် ကိုယ်ခံပညာတော်သဖြင့် ကျော်ကြားသော သီချင်းဆိုသည့် သင်္ဘောကပ္ပတိန် နာခိုဒါ ရာဂမ် ဆိုသူ ရှိပြီး ၎င်းမှာ စူလတန် ဘိုလ်ကရားနှင့် တွဲဖက်မြင်ကြသည်။ စူလတန် ဘိုလ်ကရားမှာ နာခိုဒါ ရာဂမ် ဖြစ်နိုင်သည့် အထောက်အထားများ ရှိပြီး ၎င်းမှာ ဗီဆာယန်းနှင့် ဖိလစ်ပိုင် သွေးတစ်ဝက်ပါသည့် အမျိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်း စပိန်တို့၏ မှတ်တမ်းများအရ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ အထူးသဖြင့် ဗီဆာယန်းများသည် သီချင်းဆိုရာတွင် ဝါသနာကြီးကြပြီး အထူးသဖြင့် စစ်သူရဲလူတန်းစားများမှာ ၎င်းတို့၏ သီချင်းဆိုကောင်းမှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>Cf. William Henry Scott (1903). "Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society". (1 January 1994) pp. 109–110.</ref> ထို့နောက်တွင် မွတ်ဆလင်တို့သည် ဗီဆာယန်းတို့အား စစ်ပွဲများ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ကြပြီး ကျွန်အဖြစ် ဆက်လက်ဖမ်းဆီးခြင်းများ လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref name="macachor">{{cite journal |author=Celestino C. Macachor |year=2011 |title=Searching for Kali in the Indigenous Chronicles of Jovito Abellana |journal=Rapid Journal |volume=10 |issue=2 |url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |archivedate=July 3, 2012 |df= |archive-date=3 July 2012 |access-date=13 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |access-date=13 July 2019 |archive-date=3 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://cebueskrima.s5.com/custom3.html |accessdate=13 July 2019 |archivedate=3 July 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120703210211/http://cebueskrima.s5.com/custom3.html }}</ref>မွတ်ဆလင်တို့၏ စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်သည့် ပါပူအာ-အင်ဒိုနီးရှား၏ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ဗဟိုချက်မအဖြစ် အခြေစိုက်သော မွတ်ဆလင် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်၍ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ကာ အင်အားကြီးလာသော တာနိတ် စူလတန်ပြည်သည် အန်နီမစ်ဆင် ကိုးကွယ်သည့် မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း ဒါပီတန် ကယ်ဒါတွမ်ပြည်အား ဘိုဟိုးတွင် ဆက်လက်ဖျက်စီးခဲ့သည်။<ref name="auto"/> ထို့အတွက်ကြောင့် ဒါပီတန် ပြည်သူတို့ အနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ တိုင်းပြည်ကို မင်ဒါနောင်းမြောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ ထိုနေရာကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည့် အတွက် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်သူ လာနောင်း စူလတန်ပြည်မှ ပြည်သူများ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရသည်။ ဟိန္ဒူရာဂျာပြည်များဖြစ်ကြသော ဘူတွမ် နှင့် စီဘူးတို့မှာလည်း မာဂွင်ဒါနောင်း စူလတန်ပြည်မှ ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန် သိမ်းပိုက်ခြင်းနှင့် စစ်ပြုခြင်းများကို ကြံ့ကြံ့ခံနေရပြီး <ref name="marivir">Marivir Montebon, Retracing Our Roots – A Journey into Cebu's Pre-Colonial Past, p.15</ref> ၎င်းတို့၏ တောင်ပိုင်းရှိ ဟိန္ဒူမဟာမိတ်ဖြစ်သော ကူတိုင်း ရာဂျာပြည်မှာလည်း ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်တွင် စိုးမိုးနိုင်ရေးအတွက် ဘရူနိုင်း စူလတန်ပြည်နှင့် အပြင်းအထန် ရုန်းကန် တိုက်ခိုက်နေရသည်။ ထိုသို့ ဗီဆာယန်းများအား ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန် တိုက်ခိုက်ခြင်းများနှင့် အပြိုင်အဖြစ် စီဘူးရာဂျာ ဟူမာဘွမ် အား မက်ကန် မှ ဒါတု လာပူး-လာပူးမှ ပုန်ကန်ခြားနားခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=de Guzman|first=Maria O.|title=The Filipino Heroes|publisher=National Bookstore, Inc.|year=1967|pages=58|isbn=978-971-08-2987-3}}</ref> ထို့အပြင် တွန်ဒို နိုင်ငံ နှင့် ဘရူနိုင်း၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံဖြစ်သော မေနီလာ အစ္စလာမ်ရာဂျာပြည်တို့ကြားတွင် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုများဖြင့် ကျွက်ကျွက်ဆူနေခဲ့ပြီး မေနီလာကို အုပ်ချုပ်သူ ရာဂျာ မာတန်ဒါမှ တွန်ဒိုအား တိုက်ခိုက်ရာတွင် ဘရူနိုင်းစူလတန်ပြည်ရှိ ၎င်းနှင့် အမျိုးတော်သူများမှ စစ်ကူတောင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title=Relazione del primo viaggio intorno al mondo|last=Pigafetta|first=Antonio|year=1524|isbn=|location=|pages=}}</ref> ဒါတုများ၊ ရာဂျာများ၊ စူလတန်များနှင့် လာကန်းများအကြား အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်နေမှုကြောင့် စပိန်တို့အတွက် ကိုလိုနီပြုရန် လွယ်ကူခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းများသည် အမြဲတမ်း ဖြစ်နေတတ်သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ<ref>{{cite news|last1=Locsin|first1=Joel|title=For improved response? PAGASA to adopt 'super typhoon' category in 2015|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/386166/weather/for-improved-response-pagasa-to-adopt-super-typhoon-category-in-2015|accessdate=November 2, 2014|publisher=GMA News Online|date=November 1, 2014}}</ref> နှင့် နိုင်ငံအချင်းချင်း ပဋိပက္ခများကြောင့် လူဦးရေ ကျဲပါးသည်။<ref>{{cite journal|url = http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139 |title = A History of the Philippines |last = Barrows |first = David |journal = Guttenburg Free Online E-books |year = 2014 |volume = 1 |page = 139 |quote = Fourth.—In considering this Spanish conquest, we must understand that the islands were far more sparsely inhabited than they are to-day. The Bisayan islands, the rich Camarines, the island of Luzon, had, in Legaspi's time, only a small fraction of their present great populations. This population was not only small, but it was also extremely disunited. Not only were the great tribes separated by the differences of language, but, as we have already seen, each tiny community was practically independent, and the power of a dato very limited. There were no great princes, with large forces of fighting retainers whom they could call to arms, such as the Portuguese had encountered among the Malays south in the Moluccas.}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် လူနည်းသော နယ်မြေများကို အလွယ်တကူပင် အောင်မြင်နိုင်ပြီး ကျွန်းစုအတွင်း နိုင်ငံငယ်များကို စပိန်အင်ပိုင်ယာအတွင်းသို့ အလျင်အမြန် သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့ကာ စပိန်ယဉ်ကျေးမှု သွတ်သွင်းခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းစေနိုင်ခဲ့သည်။<ref name=Agoncillo>{{cite book|author=Agoncillo, Teodoro A.|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|edition=8th|publisher=Garotech Publishing|year=1990|isbn=978-971-8711-06-4|page=[https://archive.org/details/historyoffilipin00teod/page/22 22]}}</ref> ===ကိုလိုနီခေတ်=== သတင်းစာဆရာ အလန်ရော်ဘယ်က " ကိုလိုနီစနစ်မှ ဖိလစ်ပိုင်ကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှုကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည့်အပြင် လူတို့၏ အတွေးအမြင်များကိုလည်း လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ စပိန်တို့လက်အောက် ၃၃၃ နှစ်နှင့် အမေရိကန်တို့လက်အောက် ဆယ်စုနှစ် ၅ ခုမှ နိုင်ငံကို ခိုင်မာစွာ ပုံသွင်းခဲ့သည်။" ဟူ၍ သူ၏ အယူအဆကို ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="D+C">{{cite news |title=No trust in institutions|url=https://www.dandc.eu/en/article/anti-democratic-legacy-spanish-and-us-colonialism-philippines|author=Alan C. Robles|work=D+C, development and cooperation |date=October 15, 2017 |accessdate=November 23, 2017}}</ref> မနုဿဗေဒပညာရှင် ပရော်စပယ်ရို ကိုဗာမှ သူ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ဖော်ပြရာတွင် "ကျွန်ုပ်တို့၏ တွေးခေါ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်တိုင် အာရှသားများ ဖြစ်သော်လည်း အနောက်တိုင်းပုံစံ ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ဆိုသည်။<ref>quoted in {{cite book|last=Mendoza|first=Susanah Lily L.|title=Between the Homeland and the Diaspora: The Politics of Theorizing Filipino and Filipino American Identities : a Second Look at the Poststructuralism-indigenization Debates|url=https://books.google.com/books?id=cKlw1AlY9OYC|year=2002|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-93157-1|pages=[https://books.google.com.ph/books?id=cKlw1AlY9OYC&pg=PA50 50–51]}}</ref> ====စပိန် အုပ်စိုးစဉ် ကာလ==== ၁၅၂၁တွင် ပေါ်တူဂီ စွန့်စားရှာဖွေသူ [[မဂျဲလင်|ဖာဒီနန် မဂျဲလင်]] ၏ အဖွဲ့သည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး စပိန်အတွက် ကျွန်းများကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သော်လည်း မဂျဲလင်မှာ မက်တန်ကျွန်းတိုက်ပွဲတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name="etymology">{{cite book|author1=Zaide, Gregorio F. |author2=Sonia M. Zaide |lastauthoramp=yes |title=Philippine History and Government|url=https://archive.org/details/philippinehistor0000zaid |edition=6th|publisher=All-Nations Publishing Company |year=2004}}</ref> စပိန်စွန့်စားရှာဖွေသူ မစ်ဂူရယ် လိုပက်ဇ် ဒီ လီဂက်ဇ်ပီ သည် ၁၅၆၅ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုမှ ရောက်ရှိလာပြီး စီဘူးတွင် စပိန်တို့၏ ပထမဆုံးအခြေချနေထိုင်မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ပနေးကျွန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချပြီး ဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင် ဗီဆာယန်းများနှင့် မဟာမိတ်ပြုပြီးနောက် စပိန်စစ်သားများနှင့် လက်တင်-အမေရိက တပ်သားသစ်များသည် မက္ကဆီကိုတွင် မွေးဖွားသော စစ်သူရဲကောင်း ယွမ် ဒီ ဆယ်စီဒို <ref>{{cite book|author=Marciano R. De Borja|title=Basques in the Philippines|url=https://books.google.com/books?id=xXpiujH2uOwC|year=2005|publisher=University of Nevada Press|isbn=978-0-87417-590-5|page={{page needed|date=January 2019}}}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref>၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် မွတ်ဆလင်တို့၏ မနီလာကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ယွမ် ဒီ ဆယ်စီဒိုသည် ဘရူနိုင်းတို့ သိမ်းပိုက်ထားသော တွန်ဒိုရှိ မင်းသမီး ကန်ဒါရာပါ အား ချစ်သော သူ၏ အချစ်ကြောင့် စစ်တပ်အား အားအင်တက်ကြွအောင် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ သူတို့တွင် ဝမ်းနည်းစရာကောင်းသော လျှို့ဝှက် အချစ်ဇာတ်လမ်း ရှိခဲ့သည်။ မင်းသမီး ကန်ဒါရာပါသည် မက္ကဆီကို သူရဲကောင်းသည် မာကာဘီဘီ ရာဂျာ၏ သမီးတော်အား လက်ထပ်သွားပြီဆိုသော မုသားစကားကို ကြားသော အခါတွင် အသည်းကွဲ၍ သေဆုံးသွားခဲ့ခြင်းဖြင့် သူမ၏ အချစ်စွမ်းအား ကြီးမားခြင်းကို ပြသခဲ့သည်။ <ref name="Ordoñez20120819">{{Cite news |url=http://lifestyle.inquirer.net/6t2474/love-and-power-among-the-conquistadors |title=Love and power among the 'conquistadors' |last=Ordoñez |first=Minyong |date=August 19, 2012 |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=September 28, 2017 |language=en}}</ref> ထိုအချစ်ဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် စပိန်-မက္ကဆီကို-ဖိလစ်ပိုင် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုများက အစ္စလာမ် လွှမ်းမိုးသော မနီလာကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ လွတ်လပ်ရေး ယူပေးခဲ့ပြီး တွန်ဒိုနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မဟာလီကက်စ်ပုန်ကန်ရန် ကြံစည်မှုကို နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး စီစဉ်ခဲ့သူများကို ဂူအမ်ကျွန်းနှင့် ဂွါရယ်ရိုတို့သို့ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Citation|url=http://geocities.com/sinupan/magatsalamat.htm |title=Magat Salamat |author=Tomas L. |accessdate=July 14, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091027123420/http://geocities.com/sinupan/magatsalamat.htm |archivedate=October 27, 2009 |deadurl=unfit}}</ref>စပိန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ၎င်းတို့သည် မနီလာအား စပိန်အရှေ့အိန္ဒိယ၏ မြို့တော် အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|url = http://ejournals.ph/index.php?journal=malay&page=article&op=view&path%5B%5D=1006&path%5B%5D=1062 |title = Isang Maikling Kasaysayan ng Pandacan, Maynila 1589–1898 |author = Fernando A. Santiago Jr. |accessdate = July 18, 2008 |journal = Malay |volume = 19 |issue = [http://www.philjol.info/philjol/index.php/MALAY/article/view/80 2] |pages = 70–87 |year = 2006}}</ref> ယခင်က မနီလာအား အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘရူနိုင်း မွတ်ဆလင် သူကောင်းမျိုးတို့အား အတင်းအကြပ် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းသဖြင့် ၎င်းတို့က ကလဲ့စားချေသည့် အနေနှင့် ဂျပန်ရှိုးဂန်းများနှင့် ဘရူနိုင်း စူလတန်ပြည်တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ မနီလာကို ပြန်လည်ကျူးကျော်၍ အစ္စလာမ်ဘာသာကို ပြန်လည်တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ မနီလာကို ပြန်သိမ်းရန်အတွက် ဘရူနိုင်းတွင် စစ်သင်္ဘောများကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ယခင်က ဗုဒ္ဓဘာသာပြည်ဖြစ်ခဲ့ပြီး မွတ်ဆလင် ကိုလိုနီ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကာ ကိုယ်ပိုင် ကျောက်တုံးခံတပ်နှင့် အမြောက်မြားရှိသော အနီးအနားရှိ မင်ဒိုရိုမှာမူ ခရစ်ယာန်နှင့် မွတ်ဆလင် အင်အားကြီးတပ်တို့၏ ပြိုင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်တလင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့ရသည်။ ထိုဒေသတွင် မင်ဒါနောင်းမှ မိုးရို့စ်တို့မှ လတ်တလော ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသူများကို ကျွန်ပြုခြင်း နှင့် ၎င်းတို့အား အစ္စလာမ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် အစ္စလာမ်ပြည်ဖြစ်အောင် ပြန်လည် လုပ်ဆောင်ကြသော်လည်း မနီလာမှ ခရစ်ယာန်တို့က ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖျက်ဆီးမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း နှင့် မွတ်ဆလင်တို့၏ ခံတပ်တည်ဆောက်မှုကို ဖျက်ဆီးခြင်း နှင့် ၎င်းတို့ တွေ့ကြုံရသော မွတ်ဆလင်များကို ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခြင်းတို့ဖြင့် ဆန့်ကျင်ခဲ့ပြီး အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွား သွားစေခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် တစ်ချိန်က ချမ်းသာကြွယ်ဝပြီး လူဦးရေ ထူထပ်သော မင်ဒိုရိုရှိမြို့များကို ဖျက်စီးခဲ့ပြီး ထိုဒေသအား ဆင်းရဲမွဲတေသွားစေခဲ့ကာ စစ်မျက်နှာပြင်အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/Vol12No.1,Apr1974.pdf|title=Culture Contact and Ethnogenesis in Mindoro up to the End of the Spanish Rule|last=Lopez|first=Violeta B.|date=April 1974|website=|publisher=Asian Studies, Volume XII, Number 1|access-date=3 February 2017}}</ref><ref>Majul, op. cit., p. 108.</ref> စပိန်တို့သည် တရုတ်ဓားပြဗိုလ် လီမာဟောင်း ကိုလည်း အနိုင်ရခဲ့သည်။.<ref>Kurlansky, Mark. (1999). ''The Basque History of the World''. New York: Walker & Company. p. 64. {{ISBN|0-8027-1349-1}}.</ref><ref name="JoaquinPhilBecoming">Joaquin, Nick. (1988). ''Culture and History: Occasional Notes on the Process of Philippine Becoming''. Manila: Solar Publishing.</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအား အစ္စလာမ်အဖြစ် သွတ်သွင်းခြင်းမှ တန်ပြန်ရန်အတွက် စပိန်တို့သည် ဘရူနိုင်းကို ရည်ရွယ်သော<ref name="McAmis 2002 33">{{Harvnb|McAmis|2002|p=33}}</ref><ref>{{cite web|last1=de Sande|first1=Francisco|title=Letter from Francisco de Sande to Felipe II|url=http://www.filipiniana.net/publication/letter-from-francisco-de-sande-to-felipe-ii/12791881675822|website=Filipiniana.net|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730162315/http://www.filipiniana.net/publication/letter-from-francisco-de-sande-to-felipe-ii/12791881675822|archivedate=July 30, 2012}}</ref> ကက်စတီလန်စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်။ တားနိတ်တို့မှ စပိန်တို့၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများဖြစ်သော ဒါပီတန်ပြည် နှင့် ဘူတွမ်ပြည်တို့ကို ကျွန်ပြုရန် တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် ဓားပြတိုက်ခြင်းတို့အား တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် တားနိတ် နှင့် တီဒိုး စူလတန်ပြည်တို့အား လည်း စစ်မက် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="RICKLEFSp25">{{cite book|last =Ricklefs |first =M.C. |title =A History of Modern Indonesia Since c |edition =1300, 2nd |publisher =MacMillan |year =1993 |location =London |url = |doi = |isbn = 978-0-333-57689-2 |page =25}}</ref> ဘရူနိုင်းတိုင်းပြည်တွင် တရားဝင်အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သော ပန်ဂီရန် ဆယ်ရီ လီလာ အား ၎င်း၏ ညီအစ်ကိုတော်စပ်သူ စူလတန် ဆိုင်ဖူး ရီဂျယ်မှာ မနာလိုသဖြင့် နေရာမှ ဖယ်ရှားခဲ့သဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပန်ဂီရန် ဆယ်ရီလီလာမှ ၎င်းနန်းပြန်ရလျှင် စပိန်လက်အောက်ခံပြည်အဖြစ် နေမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သဖြင့်လည်း ကက်စတီလန်စစ်ပွဲ သည် တရားဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Melo Alip|1964|p=201,317}}</ref> စပိန်တို့သည် မြို့တော်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပြီး ပန်ဂီရမ် ဆယ်ရီ လီလာအား နန်းပြန်တင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ကံမကောင်း အကြောင်းမလှသဖြင့် ၎င်းမှာ အဆိပ်ခပ်ခံရသည်ဟု ယူဆရသော အကြောင်းဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရသည်။ စပိန်တပ်များမှာလည်း ဝမ်းရောဂါ ရုတ်တရက်ဖြစ်ပွားသဖြင့် စွန့်ခွာခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ဘရူနိုင်းတော်ဝင် မင်းသမီးမှာ စပိန်တို့နှင့်လိုက်သွားခဲ့ပြီး တွန်ဒိုမှ ခရစ်ယာန် တာဂါးလော့ စစ်သူရဲ အာဂတ်စတင်း ဒီ လီဂတ်ဇပီ နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ သူမသည် ကိုရမ်ကျမ်းမှ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သော ယောက်ျားနှင့် လက်ထပ်သော မွတ်ဆလင်အမျိုးသမီးများအား ကျောက်တုံးဖြင့် ထုသတ်ရန် ဆိုသော အပြစ်ပေးခြင်းကို ရဲဝံ့စွာ ဆန့်ကျင်ပြခဲ့ပြီး<ref>Kecia Ali, Marriage and Slavery in Early Islam. Cambridge, MA: Harvard University Press</ref> သူတို့ လင်မယားသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် မိသားစုဘဝတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဘရူနိုင်း-ဖိလစ်ပိုင် ဆက်ဆံရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာရခြင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် ဗိသုကာပညာရှင် လီဒရို ဗွီ လော့ဆင်မှ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး နန်းတော်စံအိမ်ဖြစ်လာမည့် အစ်စတန်းနား နူရူ အီမန် အား ဒီဇိုင်းထုတ်ရာတွင် အကူအညီ ပေးခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Largest residential palace|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-residential-palace|publisher=Guinness World Records|accessdate=30 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150530064553/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-residential-palace|archivedate=30 May 2015}}</ref> ဘရူနိုင်းသည်လည်း ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်တွင်လည်း ရှိပြီး ၎င်းနေရာမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် ရှေးအကျဆုံး မိုးသစ်တောရှိရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ အဏ္ဏဝါ ဇီဝမျိုးကွဲပေါင်းစုံရှိရာ၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်သော သန္တာတြိဂံဒေသ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=delineating1>Hoeksema BW. 2007.Delineation of the Indo-Malayan Centre of Maximum Marine Biodiversity: The Coral Triangle. In: W. Renema (ed.) Biogeography, Time and Place: Distributions, Barriers and Islands, pp 117–178. Springer, Dordrecht.</ref> စပိန်တို့သည် ၎င်းတို့၏ အရှေ့တောင်အာရှရှိ မွတ်ဆလင်များနှင့် စစ်ပွဲကို ရီကွန်ကွစ်စတာ <ref>Reviving the Reconquista in Southeast Asia: Moros and the Making of the Philippines, 1565–1662 By: Ethan P. Hawkley</ref> ဟု ခေါ်သည့် စပိန်တို့၏ အမိမြေကို အူမာယတ် ကယ်လီဖိတ်ရှိ မွတ်စလင်များမှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းအား ပြန်လည် ရယူပြီး ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြန်လည်ပြောင်းလဲသည့် ရာစုနှစ် တစ်ခုကြာ တိုက်ပွဲ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ စပိန်တို့ ဖိလစ်ပိုင်သို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းသည်လည်း ကမ္ဘာ့ စပိန်-အစ္စလာမ် ပဋိပက္ခ၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်ပြီး<ref>Charles A. Truxillo (2012), Jain Publishing Company, "Crusaders in the Far East: The Moro Wars in the Philippines in the Context of the Ibero-Islamic World War".</ref> ထိုပဋိပက္ခတွင် အနီးအနားရှိ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေဖြစ်သော အာချေးစူလတန်ပြည်အား ဗဟိုပြု၍ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ ယခင် ခရစ်ယာန်မြေများအား လတ်တလော ကျူးကျော်သိမ်းပိုင်ထားသည့် အော်တမန် ကယ်လီဖိတ်အား တိုက်ခိုက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ အာချေးသည် တောင်အာရှတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာ ပျံ့နှံ့ရာတွင် သာသနာပြု ဗဟိုဌာနဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်ဘာသာ ဝါးမျိုလာမှုတွင် ၎င်းတို့၏ ဘာသာကို ဆက်လက်စောင့်ထိန်းကြသော အန်နီမစ်များ၊ ဟိန္ဒူများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတိုင်းပြည်တို့ကြောင့် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သော ဒေသဖြစ်သည်။ ထိုတိုင်းပြည်များအား အသစ်ရောက်လာသော ခရစ်ယာန်တို့က မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် လိုလားကြသည်။<ref name = "herwig">{{cite book | last =Zahorka | first =Herwig | publisher= Cipta Loka Caraka | title = The Sunda Kingdoms of West Java, From Tarumanagara to Pakuan Pajajaran with Royal Center of Bogor, Over 1000 Years of Propsperity and Glory | year =2007| url =| accessdate = }}</ref> သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်ရှိ မွတ်ဆလင် စူလတန်များကမူ တစ်မျိုးတွေးကြပြီး ၎င်းတို့အတွက်မူ အစ္စလာမ်ဘာသာအား ထိန်းသိမ်းခြင်း နှင့် ဖြန့်ကျက်ခြင်းသည် ခရစ်ယာန်ကျူးကျော်သူများအား ကာကွယ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု တွေးကြသည်။<ref>[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1226/the-stupidity-of-submitting-to-spanish-sovereignty-sultan-kudarat War Speech by Sultan Muhammad Kudarat: "You men of the Lake! Forgetting your ancient liberty, have submitted to the Castilians. Such submission is sheer stupidity. You cannot realise to what your surrender binds you. You are selling yourselves into slavery to toil for the benefit of these foreigners. Look at the regions that have already submitted to them. Note how abject is the misery to which their peoples are now reduced. Behold the condition of the Tagalogs and of the Visayans whose chief men are trampled upon by the meanest Castilian. If you are of no better spirit than these, then you must expect similar treatment. You, like them, will be obliged to row in the galleys. Just as they do, you will have to toil at the shipbuilding and labor without ceasing on other public works. You can see for yourselves that you will experience the harshest treatment while thus employed. Be men. Let me aid you to resist. All the strength of my Sultanate, I promise you, shall be used in your defence! What matters it if the Castilians at first are successful? That means only the loss of a year's harvest. Do you think that too dear a price to pay for liberty?"]</ref> နှစ်ဖက်စလုံးတွင် တစ်ဖက်နှင့် တစ်ဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက် ကောင်းမွန်မြင့်မြတ်သော အကြောင်းများ ရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>Steven Shirley, Guided By God: The Legacy of the Catholic Church in Philippine Politics (Singapore: Marshall Cavendish Academic, 2004).</ref> ခရစ်ယာန်ဘက်တွင် လူမျိုးများ အမျိုးစုံပါဝင်ပြီး မက်စတီဇိုလူမျိုးများ နှင့် မူလက်တိုလူမျိုးများ နှင့် ဒေသရင်း အမေရိကန်လူမျိုးများဖြစ်သော အက်ဇ်တက်၊ မာယာ နှင့် အင်ကာတို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အမေရိကားတွင် စုဆောင်း၍ ပို့လွှတ်လိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး စပိန်အရာရှိများက ဦးဆောင်ကာ ဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်တွင် စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ မွတ်ဆလင်ဘက်ခြမ်းတွင်လည်း လူမျိုးပေါင်းစုံ ရှိသည်သာဖြစ်သည်။ ဒေသခံ မလေး စစ်သူရဲများသာမက အော့တမန် တို့ကလည်း စစ်တပ်များကို အနီးအနားရှိ အာချေးသို့ စေလွှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစစ်တပ်များတွင် တူရကီ၊ အီဂျစ်၊ ဆွာဟီလီ၊ ဆိုမာလီ၊ ဆင်ဒီ၊ ဂူဂျာရတ်တီ နှင့် မလဘာ လူမျိုးတို့ ပါဝင်သည်။<ref>[https://books.google.com/books?id=jtsMLNmMzbkC&pg=PA39 ''The Cambridge History of Southeast Asia'' by Nicholas Tarling p.39]</ref> ထိုစစ်တပ်များသည် အနီးအနားရှိ ဘရူနိုင်းကဲ့သို့သော စူလတန်ပြည်များသို့လည်း ဖြန့်ကျက်သွားလာကြပြီး ဒေသခံ မူဂျာဟစ်ဒင်များကို ခေတ်ပေါ်အမြောက်မြား မည်သို့မည်ပုံ ပြုလုပ်သည် အစရှိသော တိုက်ခိုက်နည်းနှင့် ဗျူဟာ အသစ်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ အော့တမန်တို့၏ ထုတ်လုပ်ရေးနည်းလမ်းများနှင့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများမှာ အလွန်ခိုင်မာသည် အစရှိသည့် အော့တမန်တို့၏ မလေးစစ်တပ်အပေါ် လွှမ်းမိုးမှုကို မလေး စူလတန်ပြည်များနှင့် တိုက်ခိုက်သော ခရစ်ယာန်စစ်သားများမှ လေ့လာ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>''[https://books.google.com/books?id=neUKEvaYPZYC Cambridge illustrated atlas, warfare: Renaissance to revolution, 1492–1792]'' by Jeremy Black p.[&pg=PA16 16]</ref><ref>''[https://www.earthobservatory.sg/resources/publications/mapping-acehnese-past MAPPING THE ACEHNESE PAST]'' Edited by R. MICHAEL FEENER, PATRICK DALY and ANTHONY REID (Page 65: CHAPTER IV, Ottoman-Aceh relations as documented in Turkish sources by İsmail Hakkı Göksoy)</ref> ထိုအချိန်တွင်ပင် ထိုင်ဝမ်ကျွန်းနှင့် မာလူကူးကျွန်းများတို့တွင် စပိန်တို့၏ ခံတပ်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း စပိန်စစ်သားများနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ အသစ်ပြောင်းလဲထားသော တားနိတ်စူလတန်ပြည်၊ မိုလက်ကာ မှ ဒေသခံများသည် ၎င်းတို့ကို ပစ်ထားခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော တုန်နည်းပြည်ကို အုပ်စိုးသူ မင်မင်းဆက်၏ သစ္စာခံ ဂျပန်တွင် မွေးဖွားသော ကိုစင်ဂါမှ ကျူးကျော်ရန် ခြိမ်းခြောက်နေသဖြင့် ၎င်းတို့၏ တပ်များကို ပြန်လည်စုစည်းရန်အတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |title=The Spanish experience in Taiwan, 1626–1642: the Baroque ending of a Renaissance endeavor |publisher=Hong Kong University Press |author=Borao, José Eugenio |year=2010 |page=199 |isbn=978-962-209-083-5 |jstor=j.ctt1xcrpk}}</ref> သို့သော်လည်း စီစဉ်ထားသည့် ကျူးကျော်မှုမှာ ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းသွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်းတွင် အခြေချနေထိုင်သူများကို ပစိဖိတ်ကျွန်းများဖြစ်သော ပလောကျွန်းနှင့် မာရီယာနာကျွန်းတို့သို့ ပို့လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm|title=Catholic Missions in the Carolines and Marshall Islands|accessdate=19 July 2019|archivedate=28 November 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171128085201/http://www.micsem.org/pubs/articles/religion/frames/cathmissionsfr.htm}}</ref> ရှာရီယာ ဥပဒေ အရ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သောသူများကိုသာ ကျွန်အဖြစ် စေခိုင်းနိုင်သည့်အတွက် အရှေ့တောင်အာရှအား အစ္စလာမ် ဘာသာအဖြစ် ပြောင်းလဲသည့်အချိန်တွင် မွတ်ဆလင်မဟုတ်သော စပိန်ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် အနောက်ဘက်ရှိ မွတ်ဆလင်တိုင်းပြည်များအတွက် ကျွန်လုပ်သားအဖြစ် တင်ပို့ရန်အတွက် အရင်းအမြစ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ကျွန်လုပ်သားများသည် အရှေ့မှ အနောက်တိုင်းသို့ ပို့ဆောင်ခြင်း ခံရသည်။<ref>Junker, “Trade Competition,” 248–255, and Raiding, 339–343.</ref> မြေထဲပင်လယ်ဒေသတွင်လည်း စပိန်တို့သည် ပင်လယ်၏ ခရစ်ယာန်တို့ နေထိုင်သည့် အပိုင်းတွင် မွတ်ဆလင်တို့၏ ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန် တိုက်ခိုက်ခြင်းအား ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနေရသည်။<ref>{{Cite book|title= Christian Slaves, Muslim Masters: White Slavery in the Mediterranean, the Barbary Coast and Italy, 1500-1800|url= https://archive.org/details/trent_0116405722392|last= Davis|first= Robert C.|publisher= Palgrave Macmillan|year= 2003|isbn= 978-0-333-71966-4|location= |pages= |quote= |via= }}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် တကမ္ဘာလုံးတွင် အစ္စလာမ်တို့၏ ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းဆီးရန်တိုက်ခိုက်ခြင်း တိုးပွားလာသည်နှင့်အမျှ စပိန်တို့အနေနှင့် နေရာအနှံ့ပူးပေါင်းရင်ဆိုင် တွန်းလှန်နေရသည်။<ref name="McAmis 2002 33"/> သို့သော်လည်း တရုတ် သို့မဟုတ် ဂျပန်တို့နှင့် ကုန်သွယ်သည်လောက် အမြတ်မရသည့်အတွက် စပိန်တို့အနေနှင့် မနီလာ၊ မင်ဒိုရို၊ ပလာဝမ် နှင့် ဇမ်ဘူရန်းဂါး တို့မှ အပ မွတ်စလင်တို့၏ ဒေသကို ခရစ်ယာန်အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် စိတ်ဝင်စားမှု နည်းပါးလာခဲ့သည်။<ref>AGI AF 18B Antonio de Morga 6 July 1596. These expeditions also aimed to gain control of the trade with China and within the archipelago (Wiliam Henry Scott, Cracks In the Parchment Curtain, Page 47, Year 1978.)</ref> [[File:Spanish Galleon.jpg|thumb|upright|မနီလာနှင့် အကာပူကိုကို ကုန်သွယ်ရာတွင် သုံးသည့် မနီလာ ဂယ်လီယွန်ဟု ခေါ်သော ကုန်သွယ်သင်္ဘောများ]] စပိန်တို့၏ အုပ်စိုးမှုကြောင့် ကျွန်းစုများအတွင်း အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာဖြစ်နေသော နိုင်ငံများကို နိုင်ငံရေးအရ ညီညွတ်အောင် သိသာစွာ ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၆၅ ခုမှ ၁၈၂၁ ခုနှစ်အထိ ဖိလစ်ပိုင်အား မက္ကဆီကိုတွင် အခြေစိုက်သော စပိန်ပြည်သစ်နယ်မြေ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း မက္ကဆီကို လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲအပြီးတွင် မက်ဒရစ်မှ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ ယနေ့ အထိ တည်ဆောက်ခဲ့သမျှထဲတွင် အကြီးဆုံး သစ်သားသင်္ဘောများဖြစ်ကြသော မနီလာ ဂယ်လီယွန်ဟု ခေါ်သော သင်္ဘောများကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ဘိုင်ကောလ်ဒေသ နှင့် ကာဗိုက်ဒေသတို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.themua.org/collections/files/original/34a74c76efdb951655b9bde1213812dc.pdf|title=Astilleros: the Spanish shipyards of Sorsogon|website=Mary Jane Louise A. Bolunia|publisher=Archaeology Division, National Museum of the Philippines|accessdate=October 26, 2015}}</ref> မနီလာ ဂယ်လီရွန်သင်္ဘောများသည် မနီလာ နှင့် မက္ကဆီကိုရှိ အကာပူကို တို့ကြား သွားလာရာတွင် များပြားလှစွာသော ရေတပ်သင်္ဘောများ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် သွားလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite book |author=Williams, Glyn |year=1999 |title=The Prize of All the Oceans |url=https://archive.org/details/prizeofalloceans0000will_n9v8 |publisher=Viking |location=New York |isbn=978-0-670-89197-9 |page=[https://archive.org/details/prizeofalloceans0000will_n9v8/page/4 4]}}</ref> ဂယ်လီလွန် သင်္ဘောများသည် ၁၆ ရာစုမှ ၁၉ ရာစုအတွင်း တစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သို့မဟုတ် နှစ်ကြိမ်မျှ ရွက်လွှင့်သွားလာလေ့ ရှိသည်။<ref>Schurz, William Lytle. The Manila Galleon, 1939. p. 193.</ref> မနီလာ ဂယ်လီယွန် သင်္ဘောများသည် ၎င်းတို့နှင့် အတူ လက်တင် အမေရိကမှ ဖိလစ်ပိုင်အတွက် ကုန်စည်များ<ref>1996. "Silk for Silver: Manila-Macao Trade in the 17th Century." ''Philippine Studies'' 44, 1:52–68.</ref> settlers<ref>"Forced Migration in the Spanish Pacific World" By Eva Maria Mehl, page 235.</ref> နှင့် စစ်လက်နက် ဖြည့်တင်းခြင်းများ သယ်ယူသွားလေ့ ရှိသည်။ <ref>[http://www.gutenberg.org/files/16086/16086-h/16086-h.htm Letter from Fajardo to Felipe III From Manila, August 15 1620.(From the Spanish Archives of the Indies)]("The infantry does not amount to two hundred men, in three companies. If these men were that number, and Spaniards, it would not be so bad; but, although I have not seen them, because they have not yet arrived here, I am told that they are, as at other times, for the most part boys, mestizos, and mulattoes, with some Indians (Native Americans). There is no little cause for regret in the great sums that reënforcements of such men waste for, and cost, your Majesty. I cannot see what betterment there will be until your Majesty shall provide it, since I do not think, that more can be done in Nueva Spaña, although the viceroy must be endeavoring to do so, as he is ordered.")</ref> မနီလာမှ အကာပူကို သို့ အပြန်တွင် အာရှမှ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရန် ကုန်စည်များ<ref>Fish, Shirley. The Manila-Acapulco Galleons: The Treasure Ships of the Pacific, with an Annotated List of the Transpacific Galleons 1565–1815. Central Milton Keynes, England: Authorhouse 2011.</ref> နှင့် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မည့်သူများကို <ref>{{cite book|last=Seijas|first=Tatiana|title=Asian Slaves in Colonial Mexico: From Chinos to Indians|url=https://books.google.com/books?id=d-DGAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-95285-9}}<br />{{cite web |url=https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/ |title=Episode 76: The Trans-Pacific Slave Trade |last1=Rose |first1=Christopher |date=January 13, 2016 |website=15 Minute History |publisher=University of Texas at Austin |access-date=January 13, 2016 |accessdate=19 July 2019 |archivedate=19 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190719171701/https://15minutehistory.org/2016/01/13/episode-76-the-trans-pacific-slave-trade/ }}</ref> အမေရိကားတိုက်၏ အနောက်ပိုင်းဒေသများသို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf |title=Chronology of Filipinos in America Pre-1989 |author=Eloisa Gomez Borah |year=1997 |website=Anderson School of Management |publisher=University of California, Los Angeles |accessdate=February 25, 2012 |archivedate=8 February 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208123432/http://personal.anderson.ucla.edu/eloisa.borah/chronology.pdf }}</ref> ကုန်သွယ်မှုမှတဆင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ နှင့် ပီရူးနိုင်ငံတို့မှ ပြောင်းများ၊ ခရမ်းချဉ်သီးများ၊ အာလူးများ၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့်များ၊ ချော့ကလက်များ နှင့် နာနတ်သီးများ အစရှိသည့် စားစရာများကို ဖိလစ်ပိုင်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နီဂရိုးကျွန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ပထမဆုံး ကမ္ဘာပတ် ရွက်လွှင့်ရာမှ ကျန်ရစ်သူ ဆီဘက်စတိန်း အယ်လ်ကာနို နှင့် ၎င်း၏ သင်္ဘောသားများ၊ သူတို့၏ မျိုးဆက်များကို အခွင့်အာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ မြို့သစ်များကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="JoaquinPhilBecoming" /> ကက်သလစ် သာသနာပြုများမှ အနိမ့်ပိုင်းတွင် နေထိုင်သူများကို ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>Russell, S.D. (1999) {{cite news |url = http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm |title = Christianity in the Philippines |accessdate = April 2, 2013 |archivedate = 11 May 2019 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20190511151342/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm }}</ref> သူတို့သည် ဘာရော့ငလျင် ဗိသုကာ စတိုင်လ် တည်ဆောက်ထားသော စာသင်ကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ် တစ်ခု၊ ဆေးရုံများနှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>[http://www.aenet.org/manila-expo/page16.htm "The City of God: Churches, Convents and Monasteries"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512205811/http://www.aenet.org/manila-expo/page16.htm |date=12 May 2016 }}. Discovering Philippines. Retrieved on July 6, 2011.</ref> သူတို့၏ မြို့ရွာများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် စပိန်တို့သည် ပရယ်ဆီဒီယိုဟု ခေါ်သော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ခံတပ်များကို ကျွန်းစုများ အနှံ့ တည်ဆောက်၍ တပ်စွဲခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://filipinokastila.tripod.com/fort.html/|title=Fortress of Empire|author=Rene Javellana, S.J.|date=1997|access-date=23 July 2019|archive-date=15 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170715191408/http://filipinokastila.tripod.com/fort.html|url-status=dead}}</ref> စပိန်တို့သည် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကျောင်းများတွင် အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခွင့် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{harvnb|Dolan|1991}}, [http://countrystudies.us/philippines/53.htm Education].</ref> ကျွန်စနစ်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုပေါ်လစီများကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ အဆမတန် တိုးပွားလာခဲ့သည်။<ref name="Gonzalez93">{{cite web |url=http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm |title=The Philippines: historical demographic data of the whole country |accessdate=July 19, 2003 |first=Jan |last=Lahmeyer |year=1996 |archivedate=3 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303214300/http://www.populstat.info/Asia/philippc.htm }}</ref><ref>{{cite web |url=http://1898.mforos.com/1026829/7262657-censos-de-cuba-puerto-rico-filipinas-y-espana-estudio-de-su-relacion/ |title=Censos de Cúba, Puerto Rico, Filipinas y España. Estudio de su relación |accessdate=December 12, 2010 |publisher=Voz de Galicia |year=1898 }}</ref> [[File:Landing Balanguingui.jpg|thumb|left|စပိန်ပန်းချီဆရာ အန်တိုနီယို ဘရူဂါဒါ ရေးဆွဲထားသော စပိန်တို့ စူလူးသို့ စူးစမ်းရှာဖွေ ရောက်ရှိခြင်း ပန်းချီကား]] စပိန်တို့ အုပ်ချုပ်နေစဉ် ကာလအတွင်း ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင်းမှ ဒေသခံတို့၏ ပုန်ကန်မှုများစွာကို ရင်ဆိုင်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်။ ထို့အပြင် ပြင်ပရှိ တရုတ်နှင့် ဂျပန် ပင်လယ်ဓားပြများ၊ ဒတ်ချ်၊ အင်္ဂလိပ်၊ ပေါ်တူဂီ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှမှ မွတ်ဆလင်တို့၏ စစ်ရေး အရ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံကို ဂျပန်မှ အင်ဒိုနီးရှား အထိ လခြမ်းပုံစံ ဝိုင်းရံတိုက်ခိုက်သည်နှင့် ကြုံရသော်လည်း ထိုသို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သူများကို တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့ အုပ်ချုပ်စဉ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အရင်းအနှီးကြီးမားစွာ ပေးဆပ်ခဲ့ရသည်။ ၁၇ ရာစုအတွင်း အနောက်ဘက်မှ ဒတ်ချ်တို့နှင့် ကာလ ကြာရှည်စွာ စစ်ဖြစ်ပွားခြင်း နှင့် အတူ တောင်ဘက်မှ မွတ်ဆလင်တို့နှင့် ကြိုကြားကြိုကြား ဆိုသကဲ့သို့ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားခြင်း နှင့် မြောက်ဘက်မှ ဂျပန်-တရုတ်တို့၏ ဝိုကိုး ပင်လယ်ဓားပြများကို တိုက်ခိုက်နေရခြင်းတို့ကြောင့် ကိုလိုနီဘဏ္ဍာများမှာ ဒေဝါလီခံရလု နီးနီး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။ <ref>{{Harvnb|Dolan|1991}}, [http://countrystudies.us/philippines/4.htm The Early Spanish Period].</ref> ထို့အပြင် အမြဲလိုလို စစ်ဖြစ်နေရခြင်းကြောင့် မက္ကဆီကို နှင့်<ref>"In Governor Anda y Salazar’s opinion, an important part of the problem of vagrancy was the fact that Mexicans and Spanish disbanded after finishing their military or prison terms "all over the islands, even the most distant, looking for subsistence."" ~CSIC riel 208 leg.14</ref>ပီရူး မှ စေလွှတ်လိုက်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် အခြေစိုက်သော စပိန်စစ်သားများ အများအပြား တပ်ပြေးခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ ရသည်။ <ref>Garcıa de los Arcos, "Grupos etnicos," ´ 65–66</ref><ref>CSIC ser. Consultas riel 301 leg.8 (1794)</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် စစ်သားအဖြစ်နှင့် အသင့်လျှော်ဆုံးနှင့် အသန်မာဆုံး သူများသာ စစ်မှုထမ်းရန် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးခြင်းမှာ ကျွန်းစုများ အနှံ့ စစ်ပွဲများ တိုက်ခိုက်ရန်နှင့် အခြားနေရာများတွင် ခံတပ်များနှင့် အများပြည်သူသုံး အခြေခံအဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန် စပိန်တို့မှ ငှားရမ်းထားသော ဒေသခံ ဖိလစ်ပိုင် စစ်သူရဲများနှင့် အလုပ်သမားများ ကြားတွင်လည်း ကြုံတွေ့ရသည်။ စစ်ပွဲများ ဆက်တိုက် တိုက်နေရခြင်း၊ လခမရခြင်း၊ နေရာပြောင်းနေရခြင်းနှင့် ငတ်မွတ်ခြင်း စသော အခြေအနေများကို ပြင်းထန်စွာ ရင်ဆိုင်နေရသဖြင့် လက်တင်အမေရိကမှ ပို့လွှတ်လိုက်သော စစ်သားများနှင့် ဒေသအတွင်း ရှာဖွေခန့်အပ်ထားသော စစ်သူရဲများနှင့် အလုပ်သမားများမှာ သေဆုံးခြင်း သို့မဟုတ် ကစဉ့်ကလျား တပ်ပျက်၍ ဥပဒေမရှိသော ကျေးလက်ဒေသရှိ ပုန်ကန်သူ ဒေသခံများ အကြား ခြေသလုံးအိမ်တိုင် အဖြစ်နေထိုင်ကြခြင်း တို့ ဖြစ်ခဲ့ကြပြီး အိန္ဒိယမှ ကျွန်ပြုခံထားရသော ကျွန်များနှင့်<ref>The Diversity and Reach of the Manila Slave Market Page 36</ref> နီဂရီတို့ ခြေသလုံးအိမ်တိုင် လှည့်လည်သွားလာနေကြသူများမှာ ဗလက္ကာယပြုခြင်း သို့မဟုတ် ပြည်တန်ဆာလုပ်ငန်းမှ တဆင့် ,<ref>"The descendants of Mexican mestizos and native Filipinos were numerous but unaccounted for because they were mostly the result of informal liasons." ~Garcia de los Arcos, Forzados, 238</ref> သွေးနှောသွားကြပြီး မြို့များနှင့် မြို့ကြီးများတွင် စပိန်တို့ အပြင်းအထန် ကြိုးစားထိန်းသိမ်း ထားခဲ့ရသော လူမျိုးရေး ခွဲခြားမှုမှာ နောက်တစ်ဆင့် ထပ်မံ ဝေဝါးသွားခဲ့ရသည်။.<ref name="ReferenceC">Tomás de Comyn, general manager of the Compañia Real de Filipinas, in 1810 estimated that out of a total population of 2,515,406, "the European Spaniards, and Spanish creoles and mestizos do not exceed 4,000 persons of both sexes and all ages, and the distinct castes or modifications known in America under the name of mulatto, quarteroons, etc., although found in the Philippine Islands, are generally confounded in the three classes of pure Indians, Chinese mestizos and Chinese." In other words, the Mexicans who had arrived in the previous century had so intermingled with the local population that distinctions of origin had been forgotten by the 19th century. The Mexicans who came with Legázpi and aboard succeeding vessels had blended with the local residents so well that their country of origin had been erased from memory.</ref>ထိုအခြေအနေများကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်ကို အုပ်ချုပ်ရန် အခက်အခဲများ ပိုမို တိုးပွားလာခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မနီလာကို အပိုင်စားရသော တော်ဝင်မြို့စားမှ စပိန် ဒုတိယမြောက် ချားလ်ဘုရင်ထံ စာရေးပြီး ထိုကိုလိုနီကို စွန့်လွှတ်ရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်ကို အခြေစိုက်၍ အရှေ့ဖျားဒေသကို ခရစ်ယာန်အဖြစ်ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားမည်ဆိုသော ဘာသာရေး နှင့် သာသာနာပြုရေးဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များက ထိုအကြံပေးချက်ကို အောင်မြင်စွာ ဆန့်ကျင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Blair, E., Robertson, J., & Bourne, E. (1903). The Philippine islands, 1493–1803 : explorations by early navigators, descriptions of the islands and their peoples, their history and records of the Catholic missions, as related in contemporaneous books and manuscripts, showing the political, economic, commercial and religious conditions of those islands from their earliest relations with European nations to the beginning of the nineteenth century. Cleveland, Ohio.</ref>အကျိုးအမြတ်မရသော စစ်ကြောင့် ပျက်စီးနေသော ဖိလစ်ပိုင်ကိုလိုနီမှာ စပိန်ဘုရင်မှ ထောက်ပံ့ပြီး တစ်ခါတစ်ရံ နယူးစပိန် (မက္ကဆီကို) ဘုရင်ခံထံမှ ရရှိသော အခွန်အခများနှင့် အမြတ်အစွန်းများမှ ရရှိသော ထောက်ပံ့ငွေများကြောင့် ဆက်လက်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ ပိုတိုဆီရှိ မီတား ခေါ် အဓ္ဓမ ခိုင်းစေမှု စနစ်ဖြင့် ရာပေါင်းထောင်ပေါင်းများစွာသော အင်ကာလူမျိုးတို့၏ အသက်များကို ရင်း၍ သတ္တုတွင်းများမှ စုဆောင်းတူးဖော် ရရှိခဲ့သော ငွေသားတန်ချိန် ၇၅ တန်ကို နှစ်စဉ် ပို့ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last=Cole|first=Jeffrey A.|title=The Potosí mita, 1573–1700 : compulsory Indian labor in the Andes|url=https://archive.org/details/potosmita15731700000cole|year=1985|publisher=Stanford University Press|location=Stanford, Calif.|isbn=978-0804712569|pages=[https://archive.org/details/potosmita15731700000cole/page/20 20]}}</ref> သို့သော်လည်း ပြန်မရနိုင်သော လူ့အသက်များကို ရင်း၍ တူးဖော်ခဲ့ရပြီး အဖိုးတန် သတ္တုများ ဖြစ်သဖြင့် တူးဖော်ရရှိရန် အကန့်အသတ်ရှိသော ငွေသတ္တုများမှာ ကျွန်းစုနေရာ အနှံ့အပြားရှိ ခံတပ်များတွင် တပ်စွဲထားပြီး အစဉ်တစိုက် ကျူးကျော်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည့် ငတ်မွတ်နေသော သို့မဟုတ် သေလုမျောပါး ဖြစ်နေသော စပိန်၊ မက္ကဆီကို၊ ပီရူး နှင့် ဖိလစ်ပိုင် စစ်သားများထံသို့ အနည်းငယ်မျှသာ ရောက်ရှိပြီး မနီလာရှိ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အာရပ်နှင့် မလေးကုန်သည်များမှ စပိန်လူမျိုးများအား ၎င်းတို့၏ အဖိုးတန်သတ္တုများကို ပိုးထည်များ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ၊ ပုလဲများ နှင့် အမွှေးနံ့သာများ အစရှိသည်တို့နှင့် လဲလှယ် ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်ဆုံး သွားခဲ့သည်။ ထိုကုန်ပစ္စည်းများမှာ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သော်လည်း အမေရိကန်တို့၏ ငွေသတ္တုများမှာမူ တူးဖော်ရာတွင် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ ရနိုင်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မနီလာရှိ နှစ် ၂၀၀ သက်တမ်းရှိသော ခံတပ်များမှာ အစောပိုင်း စပိန်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ တည်ဆောက်ခဲ့သည်အတိုင်းသာ ရှိနေပြီး များစွာ တိုးတက်ပြောင်းလဲမှု မရှိခဲ့ပေ။<ref name=tracy1995p12p55>{{Harvnb|Tracy|1995|pp=12, 55}}</ref> ထို့အတွက်ကြောင့် မနီလာသို့ ဗြိတိသျှတို့ ခဏမျှ သိမ်းယူနိုင်ရန် အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် [[ခုနစ်နှစ်စစ်]] ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ၁၇၆၂ မှ ၁၇၆၄ အထိ မနီလာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့သည် ၎င်းတို့၏ အောင်မြင်မှုကို မနီလာ အပြင်ဘက်သို့ ဆက်လက်ချဲ့ထွင်နိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် စိတ်ပျက်လက်ပျက် ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ၁၇၆၃ ပါရီစာချုပ်အရ စပိန်တို့ ပြန်လည် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ <ref name=Agoncillo /><ref name=Halili>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=gUt5v8ET4QYC&pg=PA119 |title=Philippine History |last=Halili |first=Maria Christine N. |publisher=Rex Bookstore |year=2004 |pages=119–120 |isbn=978-971-23-3934-9 }}</ref><ref name=DeBorja>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=xXpiujH2uOwC&pg=PA81 |title=Basques in the Philippines |last=de Borja |first=Marciano R. |publisher=University of Nevada Press |year=2005 |pages=81–83 |isbn=978-0-87417-590-5 }}</ref> စပိန်-မိုရို စစ်ပွဲမှာ နှစ်ရာပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု၏ နောက်ဆုံး တစ်စိတ်တွင် စပိန်တို့သည် မင်ဒါနောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အောင်မြင်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဆူလူး စူလတန်ပြည်မှ မိုရို မွတ်စလင်တို့မှာ စပိန်တို့၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ [[File:Katipuneros.jpg|thumb|ကာတီပူနီရိုဟု သိကြသော ဖိလစ်ပိုင် တော်လှန်ရေးသမားများ၏ ဓာတ်ပုံ]] ၁၉ ရာစုတွင် ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဆိပ်ကမ်းများမှာ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အတွက် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းတွင် အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ယခင်က အိုင်ဘေးရီးယန်းကျွန်းဆွယ်တွင် မွေးဖွားသော စပိန်များသာ ကြီးစိုးထားသည့် အစိုးရ ရာထူးများကို ချမ်းသာကြွယ်ဝလာကြသော ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားသော စပိန်လူမျိုးများ (ခရီရိုလော့စ်) <ref>{{cite journal |url=http://www.gutenberg.org/files/38269/38269-h/38269-h.htm#pb139 |title=A History of the Philippines |last=Barrows |first=David |year=2014 |volume=1 |page=179 |quote=Within the walls, there were some six hundred houses of a private nature, most of them built of stone and tile, and an equal number outside in the suburbs, or ''{{lang|es|arrabales}}'', all occupied by Spaniards (''{{lang|es|todos son vivienda y poblacion de los Españoles}}''). This gives some twelve hundred Spanish families or establishments, exclusive of the religious, who in Manila numbered at least one hundred and fifty, the garrison, at certain times, about four hundred trained Spanish soldiers who had seen service in Holland and the Low Countries, and the official classes.}}</ref> နှင့် ကပြားများ (မက်စတီဇော့စ်) တို့ အပြင် စပိန်အမေရိကန် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ လျှောက်ထားရယူနိုင်လာကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားသော မာဆယ်လို အက်ဇ်ကာရာဂါ ပါလ်မယ်ရိုသည် ကြယ်သုံးပွင့်အဆင့် ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးဖြင့် တော်လှန်ရေးသမားများမှ ဖြုတ်ချခဲ့သော ဘော်ဘွန်း မင်းဆက်အား နန်းပြန်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် သူရဲကောင်း တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး စပိန်-ဖိလစ်ပိုင်တို့ အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သူသည် နောက်ဆုံးတွင် စပိန်အင်ပိုင်ယာ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သူကောင်းမျိုးနွယ်ရာထူးများအတွင် အထူးဂုဏ်ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်းခံရသော<ref name="Manila, My Manila">{{cite book|author=Joaquin, Nick|title=Manila, My Manila|publisher=Vera-Reyes, Inc.|year=1990|isbn=|pages=|url=}}</ref> အော်ဒါအော့ဖ် ဂိုးလ်ဒင်းဖလိ ၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်းများအတွင်း သူပုန်ထရန် နှင့် လွတ်လပ်ရေး အတွက် အကြံအစည်များ စတင်ပျံ့နှံ့လာခဲ့သည်။ လက်တင်အမေရိကသားများ <ref>"Officers in the army of the Philippines were almost totally composed of Americans," observed the Spanish historian José Montero y Vidal. "They received in great disgust the arrival of peninsular officers as reinforcements, partly because they supposed they would be shoved aside in the promotions and partly because of racial antagonisms."</ref> နှင့် ခရီရိုလော့စ်များမှာ စပိန်ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်အတွင်း အရာရှိများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်တင်အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲများကြောင့် သူတို့၏ သစ္စာရှိမှုကို သံသယဝင်လာခဲ့ပြီး သူတို့၏ နေရာတွင် စပိန်တွင် မွေးဖွားသော အရာရှိများဖြင့် အစားထိုး လာခဲ့သည်။ ထိုစပိန်ဖွား အရာရှိများမှာ သူတို့ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည့် ပြည်သူများအပေါ်တွင် အာရုံ စူးစိုက်မှု နည်းပါးပြီး စပိန်သို့ မပြန်မီ ၎င်းတို့ဘာသာ ချမ်းသာကြွယ်ဝစေရန် အတွက်သာ ဆန္ဒရှိကြသည့် ဒေသခံများ၏ အကျိုးထက် စပိန်နိုင်ငံ၏ အကျိုးကိုသာ လိုလားသော ခေါင်းပုံဖြတ်သူများသာ အများစု ဖြစ်ကြသည်။ ခရီရိုလို နှင့် လာတီနိုတို့မှာ သူတို့၏ မြေကို ချစ်သောစိတ်နှင့် သူတို့၏ ပြည်သူများ ဒုက္ခရောက်နေသည်ကို မြင်ရခြင်းကြောင့် အုံကြွလာကြပြီး သူတို့၏ လူမျိုးကြောင့်နှင့် အမိမြေကို မမှိတ်မသုံ သစ္စာရှိမှုကြောင့်တို့သာ ခန့်အပ်ထားခြင်းခံထားရသော ခေါင်းပုံဖြတ်သူ ကျွန်းဆွယ်သားတို့အပေါ် အမုန်းမီးများ ကြီးထွားလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားပြီး ပိုမိုချမ်းသာသော စပိန်တွင် အလွန်အောင်မြင်ကျော်ကြားမှု ရခဲ့သော်လည်း ဆင်းရဲသော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင်သာ ပြန်လည် အမှုထမ်းခဲ့သော စစ်သား အန်ဒရေ နိုဗာလက် ၏ ပုန်ကန်ထကြွမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၎င်းအား ဒေသခံ စစ်သားများက ထောက်ခံကြသလို ယခင်က ဖိလစ်ပိုင် စပိန်တပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သော အရာရှိများဖြစ်ပြီး ယခုအခါ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများဖြစ်သည့် မက္ကဆီကို၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဗင်နီဇွဲလား၊ ပီရူး၊ ချီလီ၊ အာဂျင်တီးနား နှင့် ကော့စတာရီကာ နိုင်ငံတို့တွင် နေထိုင်ကြသောသူများကလည်း ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>Garcia de los Arcos has noted that the Regiment of the King, which had absorbed a large percentage of Mexican recruits and deportees between the 1770s and 1811, became the bastion of discontent supporting the Novales mutiny. ~Garcia de los Arcos, “Criollismo y conflictividad en Filipinas a principios del siglo XIX,” in El lejano Oriente espanol: Filipinas ( ˜ Siglo XIX). Actas, ed. Paulino Castaneda ˜ Delgado and Antonio Garcia-Abasolo Gonzalez (Seville: Catedra General Casta ´ nos, ˜ 1997), 586.</ref> ထိုပုန်ကန်မှုသည် ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းခံခဲ့ရသော်လည်း ၎င်းသည် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစဖြစ်သော ကာဗိုက်သူပုန်ထမှုအတွက် အကြို နိမိတ်ပြခဲ့သည်။ <ref name=Agoncillo /><ref name="Cavite Mutiny">Nuguid, Nati. (1972). [http://stuartxchange.com/CaviteMutiny.html "The Cavite Mutiny"]. in Mary R. Tagle. ''12 Events that Have Influenced Philippine History''. [Manila]: National Media Production Center. Retrieved December 20, 2009 from [http://stuartxchange.com/ StuartXchange Website].</ref><ref name="ReferenceB">[[Nick Joaquin|Joaquin, Nick]]. ''A Question of Heroes''.</ref><ref name=RichardsonBonifacio>{{cite web |url=http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115200707/http://kasaysayan-kkk.info/docs.ab.240497.jn.htm|archivedate=January 15, 2013|title=Andrés Bonifacio Letter to Julio Nakpil, April 24, 1897 |website=Documents of the Katipunan |author=Richardson, Jim |date=January 2006 |accessdate=December 19, 2009}}</ref> [[File:Theodora alonzo quintos.jpg|thumb|209x209px|တီယိုဒိုရာ အလွန်ဆို ရီယာလွန်ဒါ]] အာဇာနည် ကက်သလစ်ရဟန်း ၃ ပါး ဖြစ်သော မာရီယာနို ဂိုမက်ဇ်၊ ယိုဆေး ဘားဂို့စ် နှင့် ဂျာဆင်တို ဇာမိုရာ (ဂွန်ဘာဇာ ဟု စုပေါင်း၍ သိကြသည်။) တို့အား ပုန်ကန်ရန်လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် ကိုလိုနီ အာဏာပိုင်များက စွပ်စွဲ ကွပ်မျက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၇၂ တွင် တော်လှန်ရေး စိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="Cavite Mutiny" /><ref name="ReferenceB" /> ထို့အတွက်ကြောင့် စပိန်တွင် မာဆယ်လို အိတ်ချ် ဒယ် ပီလာ၊ ယိုဆေး ရိုင်ဇယ် နှင့် မာရီယာနိုပေါင့်စ် တို့ ဦးဆောင်လှုပ်ရှားသော ဝါဒဖြန့် လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ရန် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ရိုင်ဇယ်သည် အကြမ်းဖက် တော်လှန်ရေးကို ဆန့်ကျန်ပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြောင်းလဲရေးအတွက် နှိုးဆော်ခဲ့သော်လည်း သူ့အား ၁၈၉၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀ တွင် ပုန်ကန်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ သူသည် ကျူးဘားတော်လှန်ရေး အတွင်း စပိန်တို့ဘက်မှ ဆရာဝန် အဖြစ် ပါဝင်ကူညီပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ စပိန်တို့သည် အကြမ်းဖက်တော်လှန်ရေးအား ဆန့်ကျင်သော သူရဲကောင်းအား သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စိတ်အားထက်သန်သော သစ္စာခံများကို အစွန်းရောက်သူပုန်များ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သလိုပင် ဖြစ်သည်။<ref name="ReferenceA1">{{cite book |last=Ocampo |first=Ambeth |author-link=Ambeth Ocampo |title=Rizal Without the Overcoat |place=Pasig City |publisher=Anvil Publishing, Inc. |year=1999 |edition=Expanded |isbn=978-971-27-0920-3|title-link=Rizal Without the Overcoat }}</ref> ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် အတိုက်အခံများနှင့် ကြုံရသဖြင့် စပိန်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးကို လက်နက်ကိုင် တိုက်ယူရန် အတွက် အန်ဒရေ ဘိုနီဖာရှိုသည် ၁၈၉၂တွင် စစ်သွေးကြွ မြေအောက်အဖွဲ့ဖြစ်သော ကာတီပူနန်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ <ref name=RichardsonBonifacio /> ဘိုနီဖာရှိုနှင့် ကာတီပူနန်တို့သည် ၁၈၉၆တွင် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်။ ကာတီပူနန်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ကာဗိုက်နယ်မှ မက်ဂ်ဒါလို အဖွဲ့သည် ဘိုနီဖာရှို၏ တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် ရာထူးနေရာကို စိန်ခေါ်ခဲ့ပြီး အယ်မလီယို အာဂွီနယ်လ်ဒိုက ထိုနေရာကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ၁၈၉၈ တွင် ကျူးဘား၌ စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အာဂွီနယ်လ်ဒိုသည်ကာဗိုက်နယ် ကာဝစ်မှ ၁၈၉၈ ဇွန်လ ၁၂ ရက်တွင် စပိန်တို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘာရာဆိုအင် ဘုရားကျောင်း၌ တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=Agoncillo /> ====အမေရိကန် အုပ်စိုးစဉ် ကာလ==== [[File:Battle of Paceo.jpg|thumb|ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်စစ်ပွဲအတွင်း ပါစီယို တိုက်ပွဲကို ပုံဖော်ထားသော ပန်းချီကား]] စပိန်-အမေရိကန် စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန်တို့ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် စပိန်တို့သည် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများကို ပျူရီတိုရီကို နှင့် ဂူအမ်ကျွန်းတို့နှင့် အတူ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Halstead|first1=M|title=The Story of the Philippines|journal=Nature|volume=70|issue=1811|pages=248–249|date=1898|bibcode=1904Natur..70..248T|doi=10.1038/070248a0}}</ref>၁၈၉၈ ပါရီ စာချုပ်အရ စပိန်တိုအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀ ကို လျော်ကြေး အဖြစ် ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>Price, Michael G. (2002). Foreword. In A.B. Feuer, [https://books.google.com/books?id=f-2Qef1JSjsC&printsec=frontcover ''America at War: the Philippines, 1898–1913''] (pp. xiii–xvi). Westport, Connecticut: Greenwood. {{ISBN|0-275-96821-9}}.</ref> အမေရိကန်တို့သည် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခါစ တိုင်းပြည်သစ် ဖြစ်သည့် ပထမ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို အသိအမှတ်မပြုကြောင်း ပိုမိုထင်ရှားလာသည့် အခါတွင် ဖိလစ်ပိုင်-အမေရိကန်စစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ခွဲထွက်သွားသော ကန်တိုနယ် နီဂရိုး သမ္မတနိုင်ငံမှ သမ္မတ အန်နီစီတို လက်ဆန်၏ ဖိတ်ကြားမှုကို ရရှိပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဂျိမ်း အက်ဖ် စမစ်သည် ဘာကိုလော့ သို့ ၁၈၉၉ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်တွင် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Linn |first=Brian McAllister |title=The Philippine War, 1899–1902 |url=https://books.google.com/books?id=PSJGPgAACAAJ |year=2000 |publisher=University Press of Kansas |isbn=978-0-7006-1225-3|pages=75–76}}</ref> စစ်ပွဲကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်ပြည်သူ ၂၀၀,၀၀၀ အနည်းဆုံး သေဆုံးခဲ့ရပြီး အများအားဖြင့် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့် ရောဂါဘယတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite book|last=Burdeos|first=Ray L.|title=Filipinos in the U.S. Navy & Coast Guard During the Vietnam War|url=https://books.google.com/books?id=tN__4jLTnd8C|year=2008|publisher=AuthorHouse|isbn=978-1-4343-6141-7|ref=harv|page=14}}</ref> ပထမ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံတော် စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက် ကျွန်းစုများကို အမေရိကန် ကျွန်းစုအစိုးရမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ <ref name=Gates>{{cite book |author=Gates, John M. |chapterurl=http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805061319/http://www3.wooster.edu/history/jgates/book-ch3.html|archivedate=August 5, 2010|title=The U.S. Army and Irregular Warfare |chapter=The Pacification of the Philippines |date=November 2002 |accessdate=February 20, 2010}}</ref> အမေရိကန်တို့သည် အခြားသော ပုန်ကန်ထကြွသော ပြည်နယ်များကို ဆက်လက်နှိမ်နင်းခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ဆုတ်ယုတ်လာသော ဆူလူးစူလတန်ပြည် အပါအဝင် ပုန်ကန်ထကြွသော တာဂါးလော့ သမ္မတနိုင်ငံနှင့် မင်ဒါနောင်းရှိ ဇမ်ဘိုယမ်ဂါ သမ္မတနိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်။ <ref name=Bates>{{cite web|url=http://www.philippineupdate.com/Bates.htm|title=The Bates Treaty|first=Madge|last=Kho|publisher=PhilippineUpdate.com|accessdate=December 2, 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html |title=History of The Republic of Zamboanga (May 1899 – March 1903) |date=July 18, 2009|publisher=Zamboanga.com|location=Zamboanga City, Philippines|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101201023553/http://zamboanga.com/history/republic_of_zamboanga.html |archivedate=December 1, 2010 |dead-url=no |accessdate=August 13, 2010}}</ref> ထိုအချိန်ကာလ အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်၏ ယဉ်ကျေးမှု ပြန်လည်ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး ရုပ်ရှင်နယ်ပယ် နှင့် စာပေနယ်ပယ်တို့မှာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://boxofficemojo.com/intl/philippines/yearly/|title=2014 Philippines Yearly Box Office Results|website=boxofficemojo.com}}</ref><ref name="books.google.com">Armes, Roy. [https://books.google.com/books?id=qFDnqIwdr8EC&printsec=frontcover&dq=intitle:Third+intitle:World+intitle:film+intitle:making+intitle:and+intitle:the+intitle:west&hl=en&ei=tXsrTdbEB4H88AbOltD3AQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CDIQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false "Third World Film Making and the West"], p.152. University of California Press, 1987. Retrieved on January 9, 2011.</ref><ref>[http://su.diva-portal.org/smash/get/diva2:200615/FULLTEXT01.pdf "The Role of José Nepomuceno in the Philippine Society: What language did his silent film speaks?"]. Stockholm University Publications. Retrieved on January 28, 2014.</ref> ဒန်နီယယ် ဘန်းဟန်မှ မနီလာအား ခေတ်သစ်မြို့တော် တစ်ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးမည့် ဗိသုကာ အစီအမံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။<ref>Moore, Charles (1921). [https://books.google.com/books?id=aR7iAAAAMAAJ&pg=PA162 "Daniel H. Burnham: Planner of Cities"]. Houghton Mifflin and Co., Boston and New York.</ref> ၁၉၃၅ တွင် ဖိလစ်ပိုင် အား ဓနသဟာယနိုင်ငံ အဆင့် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး မန်နျူရယ်ကွီဇုန်မှာ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် အမျိုးသား ဘာသာစကားကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများ မဲပေးခွင့်နှင့် မြေယာပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတို့ကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA2">Molina, Antonio.'' The Philippines: Through the centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.</ref><ref name="Manapat, Carlos 2010">Manapat, Carlos, et al.'' Economics, Taxation, and Agrarian Reform''. Quezon City: C&E Pub., 2010.Print.</ref> ====ဂျပန် အုပ်စိုးစဉ် ကာလ==== [[File:Douglas MacArthur lands Leyte1.jpg|thumb|၁၉၄၄ အောက်တိုဘာ ၂၀ လေးတဲ တိုက်ပွဲအတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဒေါက်ဂလပ် မက်အာသာ ကမ်းတက်လာစဉ်]] နောက်ဆယ်စုနှစ်အတွင်း ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ လွတ်လပ်ရေး အရယူမည့် အကြံမှာ ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ၏ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ဂျပန်တို့က ယိုဆေး ပီ လော်ရယ် ဦးဆောင်သော ရုပ်သေးအစိုးရဖြင့် ဒုတိယ ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတနိုင်ငံအား ဂျပန်၏ လက်အောက်ခံနိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်း ဂျပန်တို့မှ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဘာတာအန်း သေမင်းတမန် ချီတက်ခြင်း နှင့် မနီလာစစ်ပွဲ အထွဋ်အထိပ် ရောက်ချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော မနီလာ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုတို့ကဲ့သို့သော စစ်ရာဇဝတ်မှုများကိုလည်း ကျူးလွန်ခဲ့သည်။ <ref>White, Matthew. [http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm#Manila "Death Tolls for the Man-made Megadeaths of the 20th Century"]. Retrieved August 1, 2007.</ref> ၁၉၄၄တွင် ကွီဇုန်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်ပြေးအဖြစ် တိမ်းရှောင်ရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဆာဂျီယို အိုစမီနာက ၎င်း၏ နေရာအား ဆက်ခံခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုအတွင်း ကျွန်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းခြင်း နည်းဗျူဟာကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ဂျပန်နေမဝင် အင်ပါယာမှ အောင်နိုင်ထားခဲ့သော နယ်မြေများကို ပြန်လည် ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းမှ ၁၉၄၄ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်း အထိ ဖိလစ်ပိုင် ပြောက်ကျားတော်လှန်မှု<ref name="McAAE">{{cite web |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170128153210/https://www.pbs.org/wgbh/amex/macarthur/sfeature/bataan_guerrilla.html|archivedate=January 28, 2017 |title=The Guerrilla War |website=[[American Experience]] |publisher=[[Public Broadcasting Service|PBS]] |accessdate=February 24, 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm |title=The Japanese Invasion |first=Salah |last=Jubair |publisher=Maranao.Com |accessdate=February 23, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100727232925/http://www.maranao.com/bangsamoro/0506-japan_invasion.htm |archivedate=July 27, 2010 |df= }}</ref> များအား အမေရိကန် ရေတပ် ရေငုပ်သင်္ဘောများနှင့် လေထီးဖြင့် ချပေးခြင်းတို့က ပံ့ပိုးမှု ပေးပြီး အားပေးအားမြှောက်ပြုခဲ့သည်။ ပြောက်ကျားများ အနေနှင့် ဂျပန်စစ်တပ်အား ဖိအားပေးနိုင်ရန် ဖြစ်ပြီး ကျေးလက်ဒေသများ၊ တောအုပ်များနှင့် တောင်ကုန်းများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ ပြောက်ကျားစစ်သည် အလွန်ထိရောက်သဖြင့် ဂျပန်အင်ပိုင်ယာ အနေနှင့် ပြည်နယ် ၄၈ ခု အနက် ၁၂ ခုကိုသာ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book |first=Dominic J. |last=Caraccilo |title=Surviving Bataan And Beyond: Colonel Irvin Alexander's Odyssey As A Japanese Prisoner Of War |url= https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC |year=2005 |publisher=Stackpole Books |isbn=978-0-8117-3248-2 |page= [https://books.google.com/books?id=aWfqFW_OFmQC&pg=PA287 287]}}</ref> အမေရိကန်တို့ အပေါ် သစ္စာခံထားသော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး အများစု အနေနှင့် ယုံကြည်ထားသည်မှာ ဂျပန်တို့လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်လျှင် သူတို့အတွက် လွတ်လပ်ရေး ရမည် ဖြစ်ပြီး ယခင်ကတည်းက ကတိရရှိထားသည့်အတိုင်း လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ ထူထောင်နိုင်မည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ မဟာမိတ်များက ဖိလစ်ပိုင်တို့အား ဂျပန်အင်ပိုင်ယာမှ လွတ်မြောက်အောင် တိုက်ခိုက်ရာတွင် သမိုင်းကြောင်းတလျှောက် စုစုပေါင်း နစ်မြုပ်မှု တန်ချိန် အများဆုံး စစ်ပွဲဖြစ်သော လေးတဲပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref name="Woodward1947">{{cite book |title=The Battle for Leyte Gulf |last=Woodward |first=C. Vann |year=1947 |publisher=Macmillan |location=New York |isbn= |pages= |url=https://archive.org/details/battleforleytegu0000cvan}}</ref><ref>"Lieutenant Ramsey's War" by Edwin Price Ramsey and Stephen J. Rivele.Published by Knightsbride publishing Co, Los Angeles, California</ref> မဟာမိတ်တပ်တို့မှ ဂျပန်တို့အား ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး တစ်သန်းကျော် သေဆုံးမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref name=Rottman>Rottman, Gordon L. (2002). [https://books.google.com/books?id=ChyilRml0hcC ''World War 2 Pacific Island Guide – A Geo-Military Study'']. Westport, Connecticut: Greenwood Press. p. [https://books.google.com/books?id=ChyilRml0hcC&pg=PA318&dq=#v=onepage&q&f=false 318]. {{ISBN|0-313-31395-4}}.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-Cebu.html|title=Cebu|publisher=encyclopedia.com, citing The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition.|accessdate=July 4, 2010}}</ref><ref>{{cite book|last=Zaide|first=Sonia M.|title=The Philippines: A Unique Nation|publisher=All-Nations Publishing Co.|year=1994|isbn=978-971-642-071-5|page=354}}</ref> ===ကိုလိုနီ ခေတ်လွန် ကာလ=== [[File:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|left|thumb|upright| ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့လက်အောက်မှ ဖိလစ်ပိုင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာစဉ်]] ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်သည့်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/depts/dhl/unms/founders.shtml|title=Founding Member States|publisher=United Nations}}</ref> နောက်တစ်နှစ်ဖြစ်သော ၁၉၄၆ ဇူလိုင် ၄ ရက်တွင် သမ္မတ မန်နျူရယ် ရော့ဆက် လက်ထက်၌ မနီလာစာချုပ်ဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်သည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန်တို့မှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.un.org/depts/dhl/unms/founders.shtml|title=Founding Member States|publisher=United Nations}}</ref> မကျေမနပ်သော ကွန်မြူနစ် အကြွင်းအကျန်များဖြစ်သည့် ဟူကဘာလာဟပ် <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/?id=VdIFfPqP29IC&pg=PA118&lpg=PA118&dq=huk+rebellion#PPA119,M |title=No Other Way Out: States and Revolutionary Movements, 1945–1991 |last=Goodwin |first=Jeff |date=June 4, 2001 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-62948-5 |page=119 |language=en}}</ref> တို့သည် ကျေးလက်ဒေသများတွင် လှည့်လည် ကျက်စားနေကြသောလည်း သမ္မတ အယ်လ်ပီဒီယို ကွီရီနိုကို ဆက်ခံသူ ရာမွန် မက်ဆေးဆေးမှ နှိမ်နင်းခဲ့သည်။<ref name="Molina, Antonio 1961">Molina, Antonio. ''The Philippines: Through the Centuries''. Manila: University of Sto. Tomas Cooperative, 1961. Print.</ref><ref>Carlos P. Romulo and Marvin M. Gray, The Magsaysay Story (1956), is a full-length biography</ref>မာဆေးဆေးအား ဆက်ခံသူ ကားလို့စ် ပီ ဂါစီယာမှ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ပထမဦးစားပေး ပေါ်လစီကို အစပျိုးခဲ့ပြီး<ref>{{cite web |url=http://www.prescarlosgarcia.org/%20prescarlosgarcia.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426075252/http://www.prescarlosgarcia.org/%20prescarlosgarcia.org|archivedate=April 26, 2012|title=Our Vision and Mission|publisher=prescarlosgarcia.org}}</ref> ထိုပေါ်လစီအား ဒီယော့စ်ဒါဒို မာကာပါဂယ်မှ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ လွတ်လပ်ရေးနေ့ ကျင်းပခြင်းအား ဇူလိုင် ၄ ရက်နေ့မှ အယ်မလီယို အာဂွီနာဒို ကြေညာသည့် နေ့ဖြစ်သော ဇူလိုင် ၁၂ ရက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကာ<ref name=bibingka-jun12>{{cite web|url=http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/19970713004232/http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm |dead-url=yes |archive-date=July 13, 1997 |title=Proclamation No. 28 Declaring June 12 as Philippine Independence Day |last=Macapagal |first=Diosdado |publisher=Philippine History Group of Los Angeles |accessdate=November 11, 2009 |df= }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.positivenewsmedia.net/am2/publish/Article_Features_22/President_Diosdado_Macapagal_set_RP_Independence_D_5939.shtml|title=President Diosdado Macapagal set RP Independence Day on June 12|author=Manuel S. Satorre Jr.|publisher=positivenewsmedia.net|accessdate=December 10, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724020320/http://www.positivenewsmedia.net/am2/publish/Article_Features_22/President_Diosdado_Macapagal_set_RP_Independence_D_5939.shtml|archive-date=July 24, 2011|dead-url=yes|df=mdy-all|archivedate=20 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180820074839/http://www.positivenewsmedia.net/am2/publish/Article_Features_22/President_Diosdado_Macapagal_set_RP_Independence_D_5939.shtml}}</ref> မြောက်ဘော်နီယို အရှေ့ပိုင်းအား ဖိလစ်ပိုင်၏ နယ်မြေအဖြစ် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|title=Developing Regional Minorities in Asia|url=http://www.sabrizain.org/malaya/library/connections.pdf|website=Sabri Zain|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415034823/http://www.sabrizain.org/malaya/library/connections.pdf |archivedate=April 15, 2012}}</ref><ref>{{cite book|last=Weatherbee|first=Donald E.|author2=Ralf Emmers |author3=Mari Pangestu |author4=Leonard C. Sebastian |title=International relations in Southeast Asia|publisher=Rowman & Littlefield|year=2005|pages=68–69|isbn=978-0-7425-2842-0|url=https://books.google.com/books?id=4wqEC4jHl9wC&pg=PA68}}</ref> ၁၉၆၅တွင် မာကာပါဂယ်သည် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဖာဒီနန် မားကို့စ် အား ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ မားကို့စ်၏ သမ္မတ သက်တမ်း အစောပိုင်းတွင်ပင် သူသည် အခြေခံ အဆောက်အအုံ စီမံကိန်း အများအပြားကို စတင်ခဲ့သော်လည်း အကြီးအကျယ် ခြစားခြင်းနှင့် ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာများကို ဒေါ်လာဘီလီယံနှင့် ချီ၍ အလွဲသုံးစားပြုခြင်း တို့အတွက် အစွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ <ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21022457 What happened to the Marcos fortune?]. BBC News. January 24, 2013.</ref> သူ၏ သမ္မတ သက်တမ်း ကုန်ဆုံးခါနီး ၁၉၇၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၁ တွင် မားကို့စ်သည် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History and Culture, Language, and Literature : Selected Essays of Teodoro A. Agoncillo|date=2003|publisher=University of Santo Tomas Pub. House|location=España Manila}}</ref> သူ၏ ထိုအုပ်ချုပ်ရေး ကာလအတွင်း ဖိနှိပ်ခြင်း၊ ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်း ၊ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်ခြင်းတို့နှင့် ပြည့်နှက်နေသော်လည်း အမေရိကန် တို့က ၎င်းတို့၏ ထောက်ပံ့မှုကို မယိမ်းမယိုင် ဆက်လက်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|title=To Islands Far Away: the Story of the Thomasites and Their Journey to the Philippines|date=2001|publisher=US Embassy|location=Manila}}</ref> ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် မားကို့စ်၏ အဓိက ပြိုင်ဘက်နှင့် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဘန်နစ်နို အာကွီနို ဂျူနီယာမှာ မနီလာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် လေယာဉ်ပြေးလမ်းပေါ်တွင် လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်။ မားကို့စ်သည် နောက်ဆုံးတွင် ၁၉၈၆ သမ္မတ ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref name=Chandler /> မားကို့စ်သည် အောင်နိုင်သူ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သော်လည်း အများစုမှ ထိုရလဒ်သည် လိမ်လည်မှု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ကာဒီနယ် ဂျိုင်းမီဆင်း မှ ပြည်သူတို့အား ပုန်ကန်ထကြွရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့ပြီး <ref>[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/cardinal-jaime-sin-294095.html Stowe, Judy. "Cardinal Jaime Sin: Archbishop of Manila who saw his duty as being 'to put Christ in politics'", (obit), ''The Independent'', June 22, 2005]</ref> တကမ္ဘာလုံးအား အံ့အားသင့်သွားစေသော ပြည်သူ့အာဏာတော်လှန်ရေး အား ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="Gandhi">{{Citation |last=Kumar |first=Ravindra |publication-date=|title=Mahatma Gandhi at the Close of Twentieth Century|location= |publisher=Anmol Publications PVT. LTD. |isbn=978-81-261-1736-9 |page=168 |url=https://books.google.com/?id=lTNpstqGlAMC&pg=PA168&dq=EDSA+Revolution |accessdate= December 2, 2007 |year=2004}}</ref> မားကို့စ်နှင့် သူ၏ အပေါင်းအပါများသည် ဟာဝိုင်ယီ သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြပြီး ဆန္ဒပြမှုများ၏ လက်နက်ကိုင်များအား စိတ်ဓာတ်ခွန်အားဖြစ်စေခဲ့သော အာကွီနို၏ ကျန်ရစ်သူဇနီး ကိုရာဇမ် အာကွီနို အား သမ္မတ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည်။ <ref name=Chandler>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=jzUz9lKn6PEC&pg=PA431|title=In Search of Southeast Asia: A Modern History|author1=Chandler, David P. |author2=David Joel Steinberg |lastauthoramp=yes |edition=Revised 2nd|publisher=University of Hawaii Press|year=1987|pages=431–442|isbn=978-0-8248-1110-5}}</ref> ===ယနေ့ခေတ် သမိုင်းကြောင်း=== [[File:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb|လုပ်ကြံခံရသော အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဘန်နစ်နို အာကွီနို ဂျူနီယာ၏ ကျန်ရစ်သူ ဇနီး ကိုရာဇမ် အာကွီနိုမှ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ တွင် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုနေစဉ်]] ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံ ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ၁၉၈၆ တွင်စတင်သော အစိုးရ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများမှာ နိုင်ငံတော်၏ ကြွေးမြီများ၊ အစိုးရ၏ ခြစားမှုများ၊ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုများ၊ ကပ်ဆိုက်မှုများ နှင့် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေသော ကွန်မြူနစ် သူပုန်များ <ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/05/06/939112/govt-drafts-new-framework-guide-peace-talks-leftist-rebels|title=Gov't drafts new framework to guide peace talks with leftist rebels|newspaper=The Philippine Star|date=May 6, 2013|accessdate= September 20, 2014}}</ref> နှင့် မိုရိုခွဲထွက်ရေး သမားများနှင့် စစ်တပ်တို့၏ ပဋိပက္ခများကြောင့် <ref>{{cite news |url=http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20101002-295567/RP-terror-campaign-cost-lives-of-11-US-572-RP-soldiersmilitary |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222074324/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20101002-295567/RP-terror-campaign-cost-lives-of-11-US-572-RP-soldiersmilitary|archivedate=February 22, 2015 |title=RP terror campaign cost lives of 11 US, 572 RP soldiers—military |last=Alipala |first=Julie |date=October 2, 2010 |newspaper=Philippine Daily Inquirer |accessdate=May 1, 2012}}</ref> နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ ကိုရာဇမ် အာကွီနို အုပ်ချုပ်နေစဉ်ကာလ အတွင်း အမေရိကန် စစ်အခြေစိုက်စခန်း ဆက်လက်ထားရှိရေး စာချုပ်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန်တပ်များ ဖိလစ်ပိုင်မှ ရုပ်သိမ်းခဲ့ပြီး <ref>{{cite news|last=Shenon|first=Phillip|title=Philippine Senate votes to Reject U.S. Base Renewal|url=https://www.nytimes.com/1991/09/16/world/philippine-senate-votes-to-reject-us-base-renewal.html|accessdate=October 25, 2014|newspaper=The New York Times|date=September 16, 1991}}</ref><ref>{{cite news|last=De Santos|first=Jonathan|title=Philippine Senators remember day when they rejected US bases treaty|url=http://www.sunstar.com.ph/manila/local-news/2011/09/16/senators-remember-day-when-they-rejected-us-bases-treaty-179846|accessdate=October 25, 2014|newspaper=Sun Star Manila|date=September 16, 2011|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106083655/http://www.sunstar.com.ph/manila/local-news/2011/09/16/senators-remember-day-when-they-rejected-us-bases-treaty-179846|archivedate=November 6, 2014}}</ref> ကလာ့ခ်လေတပ်အခြေစိုက် စခန်းကို ၁၉၉၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် လည်းကောင်း၊ ဆူဘစ်ပင်လယ်အော် အခြေစိုက်စခန်းကို ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်းကောင်း အစိုးရသို့ တရားဝင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|last=Whaley|first=Floyd|title=Shadows of an Old Military Base|url=https://www.nytimes.com/2013/04/27/world/asia/27iht-subic27.html?pagewanted=all|accessdate=February 17, 2014|newspaper=The New York Times|date=April 26, 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Drogin|first=Bob|title=After 89 Years, U.S. Lowers Flag at Clark Air Base|url=http://articles.latimes.com/1991-11-27/news/mn-209_1_clark-air-base|accessdate=March 12, 2011|newspaper=Los Angeles Times|date=November 27, 1991}}</ref>အစိုးရအနေနှင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ပင်နာတူဘို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှု အပါအဝင် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကိုလည်း ဆက်တိုက် ရင်ဆိုင် ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်။ <ref name="Topo">[http://www.lib.utexas.edu/maps/ams/philippines/txu-oclc-6539351-nd51-1-450.jpg "Tarlac map"]. University of Texas in Austin Library. Retrieved on August 2, 2011.</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Hv9GAQAAIAAJ "Report of the Philippine Commission to the President, 1901 Vol. III"], p. 141. Government Printing Office, Washington, 1901.</ref> ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတစ်ဦးအား သက်တမ်းတစ်ခုသာ ဆောင်ရွက်ခွင့်အား စတင်ထည့်သွင်းလိုက်သဖြင့် အာကွီနိုသည် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ အရွေးမခံတော့ပေ။ ၁၉၉၂ ခုနှစ် မေလတွင် ကျင်းပသော ဖိလစ်ပိုင် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရသော ဖီဒယ် ဘီ ရားမို့စ်မှ အာကွီနို အား ဆက်ခံခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုမှာ အသင့်အတင့်သာ ရှိပြီး ဂျီဒီပီတိုးတက်မှုနှုန်း ၃.၆%<ref name="theglobaleconomy.com">{{cite web|url=http://www.theglobaleconomy.com/Philippines/Economic_growth/|title=Philippines Economic growth – data, chart|website=TheGlobalEconomy.com}}</ref> မျှသာ ရှိသည်။<ref>{{cite book|last=Pempel|first=T.J.|title=The Politics of the Asian Economic Crisis|url=https://books.google.com/books?id=sTAuUXE_ANsC|year=1999|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-8634-0|page=163}}</ref> မိုရိုအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦးနှင့် ၁၉၉၆ တွင် <ref name="lastlaugh">{{cite news |first=Edward A.|last=Gargan|title= Last Laugh for the Philippines; Onetime Joke Economy Avoids Much of Asia's Turmoil |url=https://www.nytimes.com/1997/12/11/business/last-laugh-for-philippines-onetime-joke-economy-avoids-much-asia-s-turmoil.html |newspaper=The New York Times |date=December 11, 1997 |accessdate=January 25, 2008}}</ref> ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့ပြီး <ref name="lastlaugh"/> နိုင်ငံရေးအရ တည်ငြိမ်မှုနှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်သော်လည်း ၁၉၉၇ အာရှ ငွေကြေးဂယက် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းက ၎င်းတို့ကို လွှမ်းမိုး သွားခဲ့သည်။ <ref name=AFC-NA-13>{{cite web |title = Financial Crisis and Global Governance: A Network Analysis |url=http://documents.worldbank.org/curated/en/143071468174883223/pdf/577660NWP0Box353767B01PUBLIC10gcwp067web.pdf|last=Sheng |first=Andrew |date= July 2009|accessdate=June 11, 2012}}</ref><ref name=AFC-NA-14>{{cite web |title = Analyzing Systemic Risk with Financial Networks During a Financial Crash|website = fma.org|author1=Yenilmez, Taylan |author2=Saltoglu, Burak |lastauthoramp=yes |url=http://www.fma.org/JAF2011/Papers/bsty-2010.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140308105228/http://www.fma.org/JAF2011/Papers/bsty-2010.pdf |archivedate=March 8, 2014|dead-url = yes|accessdate=March 8, 2014}}</ref> ရားမို့စ်၏ သမ္မတသက်တမ်းအတွင်း သေဒဏ်ပေးမှုကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ် အီလင်း ဆာမီယန်တာ နှင့် အလန်ဂိုမက်ဇ်တို့အား သတ်ဖြတ် မုဒိမ်းကျင့်မှု ဖြစ်ပွားအပြီးတွင် ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး သေဒဏ်ပေးခံရသောသူမှာ လီယို အက်ချီဂါရေးဖြစ်ပြီး သူ့အား ၁၉၉၉ တွင် သေဒဏ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines |title=A timeline of death penalty in the Philippines |publisher=Philippine Center for Investigated Journalist |date=April 18, 2006 |accessdate=April 18, 2006 |archivedate=17 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180217004917/http://pcij.org/blog/2006/04/18/a-timeline-of-death-penalty-in-the-philippines }}</ref> [[File:Pinatubo91eruption plume.jpg|thumb|left|၁၉၉၁ ပင်နာတူဘို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုသည် ၂၁ ရာစု ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်သည်။]] ရားမို့စ်အား ဆက်ခံသူမှာ ဂျိုးဆက် အက်စထရာဒါဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ ဇွန်လတွင် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် အာရှ ငွေကြေးဂယက်အတွင်းတွင်ပင် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို -၀.၆% တိုးတက်မှုမှ ၃.၄% တိုးတက်မှု အထိ ပြန်လည်ဆွဲတင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=Maniago|first1=E|title=Communication Variables Favoring Celebrity Candidates in Becoming Politicians: A Case Study of the 1998 and 2004 Elections in the Philippines|journal=Southeast Asian Studies|date=2007|volume=44|issue=4|pages=494–518|hdl=2433/53866}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&yr=2000|title=The Philippines: Consolidating Economic Growth|publisher=Bangko Sentral ng Pilipinas|date=March 13, 2000|accessdate=September 20, 2014|archivedate=18 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150118082622/http://www.bsp.gov.ph/publications/speeches.asp?id=195&yr=2000}}</ref><ref>{{cite news|url=http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/letterstotheeditor/view/20081007-164968/Records-prove-Estradas-achievements|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721191850/http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/letterstotheeditor/view/20081007-164968/Records-prove-Estradas-achievements|archivedate=July 21, 2015|title=Records prove Estrada's achievements |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=October 7, 2008|accessdate=October 25, 2014}}</ref>အစိုးရသည် မိုရိုအစ္စလာမ်လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး အား ၂၀၀၀ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ကြေညာခဲ့ပြီး သူပုန်တို့၏ ဌာနချုပ် အပါအဝင် စခန်းများကို ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက် ချေမှုန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://hdn.org.ph/speech-of-former-president-estrada-on-the-grp-moro-conflict/|title=Speech of Former President Estrada on the GRP-MORO Conflict|publisher=Philippine Human Development Network|date=September 18, 2008|accessdate=September 20, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://english.peopledaily.com.cn/english/200007/10/eng20000710_45067.html|title=Philippine Military Takes Moro Headquarters|newspaper=People's Daily|date=July 10, 2000|accessdate=September 20, 2014}}</ref> အဘူဆာယက်ဖ် သူပုန်တို့နှင့် ပဋိပက္ခအတွင်းတွင်ပင်<ref name="GMA&others">{{cite news |title=2 US Navy men, 1 Marine killed in Sulu land mine blast |newspaper=GMA News |date=September 29, 2009 |url=http://www.gmanews.tv/story/173383/2-us-navy-men-1-marine-killed-in-sulu-land-mine-blast |accessdate=September 29, 2009 |quote=Two US Navy personnel and one Philippine Marine soldier were killed when a land mine exploded along a road in Indanan, Sulu Tuesday morning, an official said. The American fatalities were members of the US Navy construction brigade, Armed Forces of the Philippines (AFP) spokesman Lt. Col. Romeo Brawner Jr. told GMANews.TV in a telephone interview. He did not disclose the identities of all three casualties.|archiveurl= https://web.archive.org/web/20091002030114/http://www.gmanews.tv/story/173383/2-us-navy-men-1-marine-killed-in-sulu-land-mine-blast|archivedate= October 2, 2009 |deadurl= no}} and<br />{{cite news |title=Pentagon Says Troops Killed in Philippines Hit by Roadside Bomb |last=Pessin |first=Al |newspaper=Voice of America |date=September 29, 2009 |url=http://www.voanews.com/english/news/a-13-2009-09-29-voa12.html |accessdate=January 12, 2011}} and<br />{{cite news |title=Troops killed in Philippines blast |publisher=Al Jazeera |date=September 29, 2009 |url=http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/09/20099298614751808.html |accessdate=September 29, 2009|archiveurl= https://web.archive.org/web/20091003002858/http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2009/09/20099298614751808.html|archivedate= October 3, 2009 |deadurl= no}} and<br />{{cite news |title=2 US troops killed in Philippines blast |last=Gomez |first=Jim |publisher=CBS News|date=September 29, 2009 |url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/09/29/world/main5348332.shtml |accessdate=January 12, 2011|archiveurl= https://web.archive.org/web/20110202201004/http://www.cbsnews.com/stories/2009/09/29/world/main5348332.shtml|archivedate= February 2, 2011 |deadurl= no}}</ref> လာဘ်စားသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး နှောင့်နှေးနေသော အစိုးရအား တရားစွဲဆိုမှု အတွင်းတွင်ပင် ၂၀၀၁ အီးအက်စ်ဒီအေ တော်လှန်ရေးဖြင့် ဂျိုးဆက် အက်စထရာဒါ၏ အစိုးရမှာ ဖြုတ်ချခံရပြီး ၎င်း၏ ဒု-သမ္မတဖြစ်သူ ဂလော်ရီယာ မာကာပါဂယ်-အာရိုယို မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် ၎င်း၏ နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|author=Dirk J. Barreveld|title=Philippine President Estada Impeached!: How the President of the World's 13th Most Populous Country Stumbles Over His Mistresses, a Chinese Conspiracy and the Garbage of His Capital|url=https://books.google.com/books?id=NfJ48GxXRokC|year=2001|publisher=iUniverse|isbn=978-0-595-18437-8|page=[https://books.google.com/books?id=NfJ48GxXRokC&pg=PA476 476]}}</ref> အာရိုယို၏ ၉နှစ်တာ အစိုးရ ကာလအတွင်း စီးပွားရေးသည် အလွန်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၄%မှ ၇% အထိရှိကာ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၅.၃၃% တိုးတက်ခဲ့ကာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မနီလာ အပေါ့စား မြို့ပတ်ရထား လိုင်း ၂ ကဲ့သို့သော စီးပွားရေး အဆောက်အအုံ ဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကာ<ref>{{cite news |url=http://www.philstar.com/headlines/2013/07/19/987621/timeline-lrt-mrt-construction |title=Timeline: LRT, MRT construction |newspaper=The Philippine Star |date=July 19, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref> မဟာ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးအား ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GpL6jTy1U3AC|title=Diagnosing the Philippine Economy: Toward Inclusive Growth|author1=Dante B. Canlas |author2=Muhammad Ehsan Khan |author3=Juzhong Zhuang |publisher=Anthem Press|year=2011|page=107|isbn=978-0-85728-939-1}}</ref> အခြားအချိန်ကာလများနှင့် နှိုင်းယှဉ်မည်ဆိုပါက ဖိလစ်ပိုင်၏ စီးပွားရေးသည် ၁၉၆၅ မှ ၂၀၀၁ အတွင်း ၃.၆% နှင့် စင်ကာပူတွင် ဒီမိုကရေစီရရှိပြီးသော အချိန်ကာလကိုသာ ထည့်သွင်းရေတွက်မည် ဆိုပါက ၁၉၈၆ မှ ၂၀၀၁ အတွင်း ၃.၅% မျှ တိုးတက်ခဲ့သည်။ သူမ၏ အရှေ့မှ တာဝန်ထမ်းဆောင်များနှင့် နှစ်စဉ်တိုးတက်မှုနှုန်းကို နှိုင်းယှဉ်မည် ဆိုပါက (မားကို့စ်အစိုးရ မှ အက်စထရာဒါ အစိုးရအထိ) ၁.၇% မှ ၁.၈၇% အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်များမှ စ၍ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဆယ်စုနှစ် ၅ စုစာမျှ နောက်ကျကျန်နေသော ဖိလစ်ပိုင်၏ ရွှံ့နွံထဲမှ စီးပွားရေးသည် ရုတ်တရက် တိုးတက်လာခြင်းကြောင့် သူမ၏ အစိုးရ ပြီး နောက်ဆယ်စုနှစ်အတွင်းတွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် အာရှ၏ လူမမာနိုင်ငံ အဖြစ်မှ ကျားပေါက်တစ်ကောင်အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။<ref name="theglobaleconomy.com"/> သို့သော်လည်း ထိုအောင်မြင်မှုများမှ ခြစားမှုများနှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲခိုးခြင်း နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဟဲလိုဂါစီအရှုပ်တော်ပုံ ကဲ့သို့သော အရှုပ်တော်ပုံများနှင့် အတူ ရှိနေခဲ့သည်။ <ref name="ANC">{{cite web|url=http://www.pacificnewscenter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4500:anc&catid=66:philippines&Itemid=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090302161753/http://www.pacificnewscenter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=4500%3Aanc&catid=66%3Aphilippines&Itemid=18 |dead-url=yes |archive-date=March 2, 2009 |title=Bolante Faces Off with Senators Over Fertilizer Fund Scam |website=ANC |date=November 13, 2008 |accessdate=December 4, 2008 |df= }}</ref><ref name="davis">[http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GI07Ae02.html "Arroyo claims hollow victory"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105010942/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/GI07Ae02.html |date=5 January 2019 }} by Leslie Davis, Asia Times Online, September 27, 2005.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/08/04/10/corruption-was-glorias-biggest-mistake-survey |title=Corruption was Gloria's biggest mistake: survey |last1=Dizon |first1=David |publisher=ABS-CBN News and Current Affairs |accessdate=April 15, 2012 |archive-date=6 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100806185404/http://www.abs-cbnnews.com/nation/08/04/10/corruption-was-glorias-biggest-mistake-survey }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2011/nov/18/philippines-asia-pacific |title=Philippines charges Gloria Arroyo with corruption |last1=Press |first1=Associated |date=November 18, 2011 |website=The Guardian |accessdate=April 15, 2012 |quote=Former president is formally accused of electoral fraud after government rushed to court as she tried to leave country}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်တွင် သတင်းစာဆရာများနှင့် သာမန်ပြည်သူ ၃၄ ယောက်တို့မှာ မာဂွင်ဒါနောင်းတွင် အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20101123-304817/Philippines-mourns-massacre-victims|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627122428/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20101123-304817/Philippines-mourns-massacre-victims|archivedate=June 27, 2015|title=Philippines mourns massacre victims |last=Jimenez-Gutierrez|first=Jason|date=November 23, 2010|newspaper=Philippine Daily Inquirer|accessdate=November 23, 2010}}</ref><ref name=maptimeline>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/specialreports/177821/the-ampatuan-massacre-a-map-and-timeline/story|title=The Ampatuan Massacre: a map and timeline|last=Perez|first=Analyn|work=GMA News|publisher=GMANews.TV|date=November 25, 2009}}</ref> ဘန်နစ်နို အာကွီနို ၃ သည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ၁၅ ယောက်မြောက် သမ္မတ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ သူ့အနေနှင့် ပထမဆုံး ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းရသည့် အကြီးဆုံး ပြဿနာမှာ မနီလာဓားစာခံအမှု ဖြစ်ပြီး ထိုအမှုကြောင့် မနီလာနှင့် ဟောင်ကောင်ကြား ဆက်ဆံရေးတွင် ကြီးမားသော အဖုအထစ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဘန်ဆာမိုရို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ကို ပြဋ္ဌာန်းရန် ပထမအဆင့် အနေနှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၅ တွင် ဘန်ဆာမိုရို အခြေခံမူ သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.gov.ph/2012/10/15/speech-of-president-aquino-during-the-signing-of-the-gph-milf-framework-agreement-october-15-2012/%20 |title=Speech of President Benigno Aquino III during the signing of the Framework Agreement on the Bangsamoro, October 15, 2012 |work=Official Gazette |accessdate=March 3, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131228173309/http://www.gov.ph/2012/10/15/speech-of-president-aquino-during-the-signing-of-the-gph-milf-framework-agreement-october-15-2012/ |archivedate=December 28, 2013 |df= }}</ref>သို့သော်လည်း မာဂွင်ဒါနောင်းရှိ မာမာဆာပါနိုတွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားရာ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတော် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အထူးစစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့မှ ၄၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သဖြင့် ဘန်ဆာမိုရို ပဏာမ ဥပဒေကို တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းရန် ကြိုးစားမှုမှာ တစ်ဝက်တစ်ပျက်တွင် ရပ်တန့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/01/25/15/govt-milf-report-casualties-rare-clash |title=At least 30 elite cops killed in clash with MILF |publisher=ABS-CBN News |accessdate=January 25, 2015 |archive-date=26 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150126191002/http://www.abs-cbnnews.com/nation/01/25/15/govt-milf-report-casualties-rare-clash }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/article/103759/pnp-saf-casualties-in-encounter-now-50---armm-police-chief|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207064237/http://www.interaksyon.com/article/103759/pnp-saf-casualties-in-encounter-now-50---armm-police-chief|archivedate=February 7, 2015 |title=PNP-SAF casualties in encounter now 50 – ARMM police chief |publisher=Interaksyon |date=January 26, 2015 |accessdate=January 26, 2015 |author=Arcon, Dennis}}</ref> ဆာဘားကျွန်း နှင့် တောင်တရုတ်ပင်လယ်တို့တွင် ဖိလစ်ပိုင်တို့ ပိုင်နက်အငြင်းပွားမှုတို့မှာလည်း အရှိန်အဟုန်မြင့်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1529 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627074930/http://www.pca-cpa.org/showpage.asp?pag_id=1529|archivedate=June 27, 2015|title=The Republic of the Philippines v. The People's Republic of China |publisher=Pca-cpa.org |accessdate=October 24, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/305570/news/nation/itlos-completes-five-man-tribunal-that-will-hear-phl-case-vs-china |title=ITLOS completes five-man tribunal that will hear PHL case vs. China |first=Michaela |last=Del Cappar |website=GMA News One|date=April 25, 2013 |accessdate=October 24, 2013}}</ref><ref name="SultanObjective">{{cite news |last=Frialde |first=Mike |url=http://www.philstar.com/headlines/2013/02/23/912045/sultanate-sulu-wants-sabah-returned-phl |title=Sultanate of Sulu wants Sabah returned to Phl |date=February 23, 2013 |work=The Philippine Star |accessdate=February 24, 2013}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်သည် ကေ-၁၂ ပရိုဂရမ်ဟု လူသိများကြသော ၂၀၁၃ ခုနှစ် မွမ်းမံထားသည့် အခြေခံပညာရေး ဥပဒေ ကို စတင် အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်။ ထိုစနစ်အရ ဖိလစ်ပိုင်၏ ၁၀နှစ်တာ ပညာသင်ကြားသော အခြေခံပညာ မူလတန်း နှင့် အထက်တန်း စနစ်တွင် ၂ နှစ် ထပ်မံပေါင်းထည့်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/nation/29249-aquino-signs-k-12-bill-into-law|title=Aquino signs K–12 bill into law|work=Rappler|date=May 15, 2013|accessdate=September 20, 2014}}</ref> ထို့နောက်တွင် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ ယိုလန်ဒါ တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း (ဟိုင်ယန်တိုင်ဖွန်း မုန်တိုင်း) ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ဗီဆာယားဒေသတွင် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ <ref>{{cite report|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25051606|title=Typhoon Haiyan death toll rises over 5,000|publisher=''BBC''|date=November 22, 2013|accessdate=November 22, 2013}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24891456|title=Tacloban: City at the centre of the storm|date=November 12, 2013|accessdate=September 20, 2014|newspaper=BBC}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၈ ရက်တွင် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဘားရက် အိုဘာမား]] ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် လာရောက်ပြီးနောက် မွမ်းမံထားသော ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သဖြင့် အမေရိကန် စစ်တပ်များ နိုင်ငံအတွင်း ပြန်လည် အခြေစိုက်နိုင်ရန် အတွက် လမ်းဖွင့်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |url=http://www.rappler.com/nation/54387-malacanang-obama-philippines-visit |title=Obama to stay overnight in PH |work=Rappler |date=April 1, 2014 |accessdate=April 1, 2014 |archivedate=8 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200608180900/https://www.rappler.com/nation/54387-malacanang-obama-philippines-visit }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal |title=US, PH reach new defense deal |publisher=ABS-CBN News |date=April 27, 2014 |accessdate=April 27, 2014 |archive-date=28 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228001641/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/27/14/us-ph-reach-new-defense-deal }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0 |title=Philippines, US sign defense pact |publisher=ABS-CBN News |website=Agence France-Presse'' |date=April 28, 2014 |accessdate=April 29, 2014 |archive-date=28 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228004658/http://www.abs-cbnnews.com/nation/04/28/14/philippines-us-sign-defence-pact-0 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Postrado|first1=Leonard|title=EDCA prevails|url=http://www.mb.com.ph/edca-prevails/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305211340/http://www.mb.com.ph/edca-prevails/|dead-url=yes|archive-date=March 5, 2016|accessdate=January 14, 2016|work=Manila Bulletin|date=January 13, 2016|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305211340/http://www.mb.com.ph/edca-prevails/}}</ref> [[File:Rodrigo Duterte oath taking 6.30.16.jpg|thumb|left|ရော်ဒရစ်ဂို ဒူတာတေး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ၁၆ ယောက်မြောက် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုနေစဉ်]] ယခင်က ဒါဗောင်းမြို့တော်၏ မြို့တော်ဝန်ဖြစ်သော ရော်ဒရစ်ဂို ဒူတာတေးသည် ပီဒီပီ-လာဘန်း ပါတီမှ တဆင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး မင်ဒါနောင်းဒေသမှ ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင်၏ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="2016 election">{{cite news|url=http://news.abs-cbn.com/halalan2016/nation/05/27/16/duterte-robredo-win-2016-polls/|title=Duterte, Robredo win 2016 polls|date=May 27, 2016|work=ABS-CBN|accessdate=May 27, 2016}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၂ ရက်တွင် အမြဲတမ်းအငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးဆိုင်ရာ ခုံရုံးမှ တောင်တရုတ်ပင်လယ်တွင် တရုတ်နှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားသော နယ်မြေအငြင်းပွားမှုတွင် ဖိလစ်ပိုင်အား အသာစီးပေး၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချ ခဲ့သည်။ <ref name="2016 election"/> သမ္မတ အဖြစ် အရွေးချယ် ခံရပြီးနောက်တွင် ဒူတာတေးသည် မဲဆွယ်စဉ်က ပေးခဲ့သည့် ကတိအတိုင်း ၆ လအတွင်း ရာဇဝတ်မှုများ ပပျောက်စေရန် မူးယစ်ဆေးဝါး တိုက်ဖျက်ရေး ကန်ပိန်းကို အရှိန်အဟုန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/video/2016/06/30/duterte-sworn-in-as-philippines-presiden?videoId=369120035 |title=Duterte sworn in as Philippines president |work=Reuters |date=June 30, 2016 |accessdate=August 24, 2016}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖိလစ်ပိုင် မူးယစ်ဆေးတိုက်ဖျက်မှုတွင် လူသေဆုံးမှုမှာ ၅,၁၇၆ ဦး အထိ ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|title=Between Duterte and a death squad, a Philippine mayor fights drug-war violence |url=https://www.reuters.com/article/us-philippines-drugs-mayor-idUSKBN16N33I |work=Reuters|date=March 16, 2017}}</ref><ref name=CayetanoWarOnDrugsUPR>{{cite web|url=http://news.abs-cbn.com/news/05/05/17/cayetano-ph-war-on-drugs-exaggerated-by-fake-news|title=Cayetano: PH war on drugs exaggerated by fake news|publisher=ABS-CBN |date=May 5, 2017 |accessdate=May 22, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/news/02/28/19/5000-killed-and-170000-arrested-in-war-on-drugs-police|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190329213700/https://news.abs-cbn.com/news/02/28/19/5000-killed-and-170000-arrested-in-war-on-drugs-police|archivedate=2019-03-29|title=5,000 killed and 170,000 arrested in war on drugs: police {{!}} ABS-CBN News|date=2019-03-29|access-date=2019-04-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.manilatimes.net/death-toll-in-duterte-drug-war-up-to-5176-real-numbers-ph/518667/|title=Death toll in Duterte drug war up to 5,176 – Real Numbers PH|date=2019-02-28|website=The Manila Times Online|language=en|access-date=2019-04-16|archive-date=19 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519060031/https://www.manilatimes.net/death-toll-in-duterte-drug-war-up-to-5176-real-numbers-ph/518667/}}</ref> ဒူတာတေးသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် "တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! " ဟု အမည်ပေးထားသော အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ကို အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် ပတ်သက်သော ရွှေရောင်နှစ်သစ်များဆီသို့ လမ်းပြခေါ်ဆောင်သွားရန် ရည်ရွယ်ပြီး ၎င်းမှတဆင့် အလုပ်အကိုင် နှင့် စီးပွားရေး အခွင့်အလမ်းများ ပိုမို ဖန်တီးပေးပြီး ထိုမှတဖန် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပြီး ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေးကို အရှိန်အဟုန်မြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/ |title=Infra spending to sustain high growth, generate economic multipliers |publisher=Department of Finance |date=August 28, 2017 |accessdate=December 27, 2017 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804173449/https://www.dof.gov.ph/index.php/infra-spending-to-sustain-high-growth-generate-economic-multipliers/ }}</ref>ထိုအစီအစဉ်ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမားပေါင်း ၂ သန်းမျှ ပိုမို လိုအပ်မည် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite news |url=http://bworldonline.com/construction-worker-shortage-2-5m-dti/ |title=Construction worker shortage 'about 2.5M' – DTI |newspaper=BusinessWorld Online |author=Mogato, Anna Gabriela A. |date=October 26, 2017 |accessdate=December 27, 2017 |archivedate=4 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190804173421/http://www.bworldonline.com/construction-worker-shortage-2-5m-dti/ }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.manilatimes.net/2m-workers-needed-build-build-build/364913/ |title=2M more workers needed for 'Build Build Build' |newspaper=The Manila Times |author=Gonzales, Anna Leah E. |date=August 28, 2017 |accessdate=December 27, 2017 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226234456/http://www.manilatimes.net/2m-workers-needed-build-build-build/364913/ }}</ref> တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! တည်ဆောက်စို့ ! အစီအစဉ်တွင် စီမံကိန်း ၇၅ ခု ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ စီမံကိန်း ၆ ခု၊ ရထားပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်း ၁၂ ခု၊ ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်း ၄ ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ရေကြီးမှု ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် အဓိက စီမံကိန်းကြီး ၄ ခု၊ ရေပေးဝေရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဆိုင်ရာ စီမံကိန်း ၁၁ ခု၊ ဓာတ်အားပေးရေး စီမံကိန်း ၄ခုနှင့် အခြားသော အများပြည်သူဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံ စီမံကိန်း ၃ခုတို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite news|url=https://www.rappler.com/business/191841-infrastructure-spending-2018-subway-dbm |title=Metro Manila Subway leads expected infra buildup in 2018 |work=Rappler |author=Schnabel, Chris |date=December 20, 2017 |accessdate=December 26, 2017}}</ref> နိုင်ငံအနေနှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိအများပြည်သူတို့၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံတို့တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၆၀ ဘီလီယံ မှ ၂၂၀ ဘီလီယံ အထိ သုံးစွဲရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.adb.org/news/features/making-build-build-build-work-philippines |title=Making "Build, Build, Build" Work in the Philippines |publisher=Asian Development Bank |date=October 30, 2017 |accessdate=December 26, 2017}}</ref> ၂၀၁၇ တွင် ဒူတာတေးသည် အရည်အသွေးမြင့် အဆင့်မြင့်ပညာရေးကို လူတိုင်းသင်ကြားနိုင်မည့် ဥပဒေ ကို လက်မှတ်ရေးထိုးပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုဥပဒေမှ ဖိလစ်ပိုင်ကျောင်းသားတို့အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်တို့တွင် ကျောင်းလခနှင့် အခြားလခများကို ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့သည့်အပြင် ပုဂ္ဂလိက အဆင့်မြင့်ပညာကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားနေသော ကျောင်းသားများအတွက် ထောက်ပံ့ပေးမှုများလည်း ပါဝင်သည်။ သူသည် ဥပဒေ အသစ် အခု ၂၀ ကို လက်မှတ်ရေးထိုး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် လူတိုင်းအတွက် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု ဥပဒေ၊ လူတို့နေထိုင်မှုနှင့် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ဌာနကို တည်ထောင်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ကင်ဆာ ထိန်းချုပ်မှု အစီအစဉ်ကို တည်ထောင်ခြင်း နှင့် လက်ကိုင်ဖုန်းသုံးစွဲသူများအတွက် ၎င်းတို့၏ နံပါတ်ကို တသက်လုံး သုံးစွဲနိုင်ရန် ခွင့်ပြုခြင်း တို့ ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite news |url=https://news.mb.com.ph/2019/02/19/we-can-keep-our-mobile-numbers-for-life-duterte-signs-19-other-laws/ |title=We can keep our mobile numbers for life; Duterte signs 19 other laws |newspaper=Manila Bulletin |first=Genalyn |last=Kabiling |date=February 19, 2019 |accessdate=February 20, 2019 |archivedate=19 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190219164448/https://news.mb.com.ph/2019/02/19/we-can-keep-our-mobile-numbers-for-life-duterte-signs-19-other-laws/ }}</ref> == နိုင်ငံရေး== ဖိလစ်ပိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဒီမိုကရေစီ အစိုးရ အုပ်ချုပ်ကာ သမ္မတစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်။ <ref name="US State Department">{{cite web|url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_999.html#country |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120103095151/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_999.html |archivedate=January 3, 2012 |title=Country description |accessdate=January 24, 2012 |date=January 2012 |website=US State Department Website |publisher=US State Department Website |quote=The Philippines is an emerging economy with a democratic system of government. |deadurl=yes |df= }}</ref> နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ များစွာ လွတ်လပ်မှုရှိသော မင်ဒါနောင်းရှိ ဘန်ဆာမိုရို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသမှ လွဲ၍ တစ်နိုင်ငံလုံးကို တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်း ဖြစ်သောနိုင်ငံ အဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ သမ္မတ ရားမို့စ် လက်ထက်မှစ၍ နိုင်ငံအား ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ၊ လွှတ်တော်တရပ်တည်း ရှိသော သို့မဟုတ် ပါလီမန်အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေး အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့မှုများ ရှိသည်။ <ref>{{cite journal|url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml|archivedate=December 2, 2008|title=Civil service reform: Whose service?|author=Robles, Alan C.|journal=D+C|date=July–August 2008|volume=49|pages=285–289|accessdate=November 30, 2008}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml |access-date=4 August 2019 |archive-date=2 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml |accessdate=4 August 2019 |archivedate=2 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202113453/http://www.inwent.org/ez/articles/077943/index.en.shtml }}</ref><ref>{{cite news|author=Bigornia, Amante |title= The 'consultations' on Charter change|url=https://news.google.com/newspapers?id=no8VAAAAIBAJ&sjid=bQsEAAAAIBAJ&pg=4208,1807319&dq= |newspaper=The Manila Standard|date=September 17, 1997|accessdate=December 13, 2009}}</ref> [[File:Bongbong Marcos at his inauguration with Sara Duterte.jpg|thumb|သမ္မတ [[ဘွန်ဘွန်မားကို့စ်|ဂျူနီယာမားကို့စ်]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ [[ဆာရာ ဒူတာတေး]] တို့အား သမ္မတ၏ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲ၌ တွေ့ရစဉ်]] သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ ခေါင်းဆောင် အဖြစ်နှင့် အစိုးရ၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် နှစ်ခုစလုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဆောင်ရွက်သည့် အပြင် စစ်တပ်၏ စစ်သေနာပတိချုပ်လည်း ဖြစ်သည်။ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲအများဆုံးသူအား သမ္မတအဖြစ် ၆ နှစ်သက်တမ်း ရွေးချယ်ပြီး သမ္မတ သက်တမ်း ကာလအတွင်း သမ္မတမှ အစိုးရ အဖွဲ့ကို ခန့်အပ်ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်သည်။ <ref name="About" /> ဥပဒေပြု လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ရှိသော ကွန်ဂရက်တွင် ဆီးနိတ်လွှတ်တော်မှာ အထက်လွှတ်တော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး လွှတ်တော်အမှတ်များကို ၆ နှစ်သက်တမ်း ဖြင့် ရွေးချယ် တင်မြှောက်သည်။ ကိုယ်စားပြုလွှတ်တော်မှာ အောက်လွှတ်တော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး အမတ်များကို ၃ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ရွှေးချယ်တင်မြှောက်ကြသည်။ <ref name="About" /> ဆီးနိတ်လွှတ်တော် အမတ်များကို ကန့်သတ်ချက်မရှိ ရွေးချယ်ကြသော်လည်း ကိုယ်စားပြုအမှတ်များကို ဥပဒေပြု ဒေသအလိုက် ကဏ္ဍအလိုက် ကိုယ်စားပြုသူများကို ရွေးချယ်ကြသည်။ တရားစီရင်ရေး အာဏာသည် တရားလွှတ်တော်ချုပ်တွင် ရှိပြီး တရားသူကြီးချုပ်မှာ အကြီးအကဲဖြစ်ကာ လက်ထောက် တရားသူကြီးများ ၁၄ ဦး ရှိသည်။ ၎င်းတို့ အားလုံးအား တရားစီရင်ရေးနှင့် ဘားကောင်စီမှ ရွေးချယ်ပေးပြီး သမ္မတမှ အတည်ပြု ခန့်အပ်သည်။ <ref name="About" /> === နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး=== [[File:Donald Trump and Rodrigo Duterte in Manila (6).jpg|thumb|၂၀၁၇ ခုနှစ် ပါဆေးတွင် ပြုလုပ်သော နှစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးတွင် သမ္မတ ရော်ဒရစ်ဂို ဒူတာတေး နှင့် အမေရိကန် သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]] တို့ ဆွေးနွေးနေကြစဉ်။]] [[File:CALABARZONjf0200 20.JPG|thumb|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ပါဆေးရှိ နိုင်ငံခြားရေးဌာန ၏ ပင်မရုံး]] ဖိလစ်ပိုင်၏ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးမှာ အခြားနိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်မှု အပြင် နိုင်ငံပြင်ပတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင် လူမျိုး ၁၀သန်းတို့၏ ကောင်းမွန်စွာ နေထိုင်နိုင်ရေး တို့အပေါ်တွင် အခြေခံသည်။ <ref name="PhilState">{{cite web |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2794.htm |publisher=U.S. Department of State. Bureau of East Asian and Pacific Affairs|title=Background Note: Philippines|date=October 2009|accessdate=December 18, 2009}}</ref> ကုလသမဂ္ဂကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး တက်ကြွလှုပ်ရှားသော အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ရှိနေသော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် လုံခြုံရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ကာလို့စ် ပီ ရိုမြူလိုသည် ယခင်က ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ ညီလာခံ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် လူ့အခွင့်အရေးကောင်စီတွင် တက်ကြွသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အဖြစ် ပါဝင်နေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး မစ်ရှင်များတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကာ အထူးသဖြင့် အရှေ့တီမော တွင်ဖြစ်သည်။<ref>Permanent Mission of the Republic of the Philippines to the United Nations. [c. 2008]. [http://www.un.int/philippines/about/ About Us]. Retrieved August 13, 2010.</ref><ref>Permanent Mission of the Republic of the Philippines to the United Nations. [c. 2008]. [https://web.archive.org/web/20080123105426/http://www.un.int/philippines/security_council/ The Philippines and the UN Security Council]. Retrieved January 12, 2008. (archived from [https://web.archive.org/web/20141212074015/http://www.un.int/philippines/security_council/ the original] on January 23, 2008)</ref><ref name="UN_SRES12721999">United Nations Security Council. (October 25, 1999). [http://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S/RES/1272%20(1999)&Lang=E&Area=UNDOC ''Resolution 1272''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921041128/https://daccess-ods.un.org/access.nsf/Get?Open&DS=S%2FRES%2F1272%20%281999%29&Lang=E&Area=UNDOC |date=21 September 2018 }} ['''S-RES-1272(1999)''']. Retrieved March 21, 2010.</ref> ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်သာ မက ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသအတွင်းရှိ နိုင်ငံများကြား စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်စေရန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာစေရန် ရှေးရှု ဖွဲ့စည်းထားသော [[အာဆီယံ]] အဖွဲ့၏ စတင်တည်ထောင်သူနိုင်ငံနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>[[s:Bangkok Declaration|Bangkok Declaration]]. (August 8, 1967). Retrieved December 20, 2009 from Wikisource.</ref> အာဆီယံ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးပွဲများကို အကြိမ်ကြိမ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး အဖွဲ့၏ ပေါ်လစီနှင့် ဦးတည်ရာတို့အတွက် အမြဲတမ်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်လေ့ ရှိသည်။ <ref name=summit>{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071217132852/http://www.summit99.ops.gov.ph/asean_structure.htm |date=December 17, 2007 |title="ASEAN Primer" }}. (1999). ''3{{Smallsup|rd}} ASEAN Informal Summit''. Archived from [http://www.summit99.ops.gov.ph/asean_structure.htm the original] on December 17, 2007. Retrieved December 13, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အလွန်ဦးစားပေး အလေးထားပြီး တရုတ်နိုင်ငံနှင့် သိသာသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Senior Chinese legislator visits Philippines to boost ties |publisher=Xinhua {{!}} English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/11/c_137460450.htm |work=www.xinhuanet.com |accessdate=5 August 2019 |archivedate=14 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210614120802/http://www.xinhuanet.com/english/2018-09/11/c_137460450.htm }}</ref><ref>{{cite news |title=Warship incident shows Sino-Philippine relations have come a long way: China Daily |url=https://www.straitstimes.com/asia/east-asia/warship-incident-shows-sino-philippine-relations-have-come-a-long-way-china-daily |work=The Straits Times |date=September 5, 2018 |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=China, ASEAN agree on framework for South China Sea code of conduct|url=https://www.reuters.com/article/us-southchinasea-china-philippines-idUSKCN18E1FS|work=Reuters|date=2017}}</ref><ref>{{cite news|title=China, Philippines confirm twice-yearly bilateral consultation mechanism on South China Sea|publisher=Xinhua {{!}} English.news.cn|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-05/19/c_136299206.htm|work=news.xinhuanet.com|archive-date=23 October 2017|access-date=5 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023230305/http://news.xinhuanet.com/english/2017-05/19/c_136299206.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Progress made on draft of South China Sea code of conduct|url=http://www.philstar.com/headlines/2017/05/19/1701550/progress-made-draft-south-china-sea-code-conduct|work=philstar.com}}</ref><ref>{{cite news|title=Subscribe {{!}} theaustralian|url=http://www.theaustralian.com.au/news/world/xi-duterte-vow-closer-philippineschina-relations-faster-spending/news-story/a1c32f162010e5b2f8bed5acc85fbde2|work=www.theaustralian.com.au}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား [[စစ်အေးတိုက်ပွဲ]] ကာလအတွင်းနှင့် အကြမ်းဖက်သမားတို့အား တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲ ကာလအတွင်း ထောက်ခံခဲ့ပြီး တရုတ်နှင့်ရုရှားကို ပစားပေးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး မယုတ်လျော့မီ ကာလအထိ နေတိုးမဟုတ်သော အဓိက မဟာမိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Philippine President Duterte announces separation from U.S. |url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2016/10/20/official-philippines-and-china-resume-south-china-sea-talks/92450824/ |work=USA TODAY |language=en}}</ref> ထို့ပြင် ဆူဘစ်ပင်လယ်အော် နှင့် ကလာ့ခ် တို့ရှိ အမေရိကန် စစ်တပ် အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း နှင့် လက်ရှိ အမေရိကန်တပ်များ အလည်လာရောက်ခြင်း သဘောတူညီချက်နှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း အငြင်းပွားမှုများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်လာလေ့ ရှိသည်။ <ref name="PhilState" /> နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး အထောက်အပံ့များအတွက် အကြီးမားဆုံး အလှူရှင်ဖြစ်သော ဂျပန်နိုင်ငံသည်<ref>{{cite web|url = http://www.mofa.go.jp/policy/oda/data/pdfs/philippines.pdf <!--http://www.mofa.go.jp/POLICY/oda/data/01ap_ea02.html-->|title = Japan's ODA Data by Country – Philippines|author = Ministry of Foreign Affairs of Japan|date = c. 2009|accessdate = June 2, 2010|archivedate = 5 February 2011|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110205012151/http://www.mofa.go.jp/policy/oda/data/pdfs/philippines.pdf}}</ref> မိတ်ဆွေနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဇိမ်မယ်များ၏ ဒုက္ခရောက်ခဲ့မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာမှုများ ရှိသေးသော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် ပတ်သက်သော အမှတ်ရစရာများမှဖြစ်သည့် မုန်းတီးမှု အများစုမှာ ယုတ်လျော့လာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ <ref name=neighbors>Dolan, Ronald E. (Ed.). (1991). [http://countrystudies.us/philippines/93.htm "Relations with Asian Neighbors"]. [http://countrystudies.us/philippines/ ''Philippines: A Country Study'']. Washington: GPO for the Library of Congress. Retrieved January 5, 2010 from [http://countrystudies.us/ Country Studies US Website].</ref> အခြားသောနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အပေါင်းလက္ခဏာဆန်သည်။ အနောက် နှင့် ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ အတူတကွ ယုံကြည်ထားကြသော ဒီမိုကရေစီတန်ဖိုးများကြောင့် လွယ်ကူချောမွေ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ စီးပွားရေးနှင့် ပတ်သက်၍ တူညီသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ရှိကြသဖြင့် လွယ်ကူသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဆက်စပ်မှုနှင့် တူညီသော ယဉ်ကျေးမှုများသည် စပိန်နှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် တံတားတစ်စင်းပမာ ဖြစ်စေသည်။ <ref>{{cite news |url=http://globalnation.inquirer.net/111122/ph-spain-bilateral-relations-in-a-nutshell-2 |title=PH-Spain bilateral relations in a nutshell |newspaper=Philippine Daily Inquirer |last=Santos |first=Matikas |date=September 15, 2014 |accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref name="poea">{{cite web |url=http://www.poea.gov.ph/stats/Stock%20Estmate%202009.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110626192943/http://www.poea.gov.ph/stats/Stock%20Estmate%202009.pdf |dead-url=yes |archive-date=June 26, 2011 |title=Stock Estimate of Overseas Filipinos As of December 2009 |publisher=Philippine Overseas Employment Administration |accessdate=May 28, 2011 |df= |archivedate=1 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150501083845/http://www.poea.gov.ph/stats/Stock%20Estmate%202009.pdf }}</ref><ref>{{cite web |url=http://news.abs-cbn.com/pinoy-migration/07/02/09/filipino-among-elite-force-securing-spains-royal-couple |title=Filipino Among Royal Guards of King of Spain |publisher=ABS CBN News |accessdate=July 2, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110808083455/http://www.abs-cbnnews.com/pinoy-migration/07/02/09/filipino-among-elite-force-securing-spains-royal-couple|archivedate=August 8, 2011}}</ref> အိမ်အကူများအား နှိပ်စက်ခြင်း နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြားနေ ဖိလစ်ပိုင် အလုပ်သမားတို့အပေါ် သက်ရောက်သော စစ်ပွဲများ အစရှိသော ပြဿနာများ ရှိသော်လည်း <ref>{{cite news|url=http://qa.filipinoexpats.com/node/940|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090107061353/http://qa.filipinoexpats.com/node/940|archivedate=January 7, 2009|title=OFW rights violation worsens under the Arroyo administration |last=Leonard|first=John|date=July 3, 2008|publisher=Filipino OFWs Qatar|accessdate=January 25, 2009}}</ref><ref name="bulatlat">{{cite news|url=http://bulatlat.com/main/2008/10/25/middle-east-is-%E2%80%98most-distressing-ofw-destination%E2%80%99-migrant-group/|title=Middle East is 'Most Distressing OFW Destination' – Migrant Group|last=Olea|first=Ronalyn|date=October 25, 2008|publisher=Bulatlat News|accessdate=January 25, 2009}}</ref> အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ကောင်းမွန်ပြီး ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား ၂ သန်းကျော်ကို ဆက်လက် အလုပ်ပေးထားခြင်း မှတဆင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ <ref name="BM">{{cite news|url=http://businessmirror.com.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=5017:saudi-arabia-will-still-need-rp-medical-professionals-&catid=33:economy&Itemid=60|title=Saudi Arabia will still need RP medical professionals |last=Torres|first=Estrella|date=January 22, 2009|publisher=Business Mirror|accessdate=January 24, 2009}}</ref> တစ်ချိန်က ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ်ဝါဒသည် ခြိမ်းခြောက်မှု တစ်ခု မဟုတ်တော့သဖြင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှ တင်းမာခဲ့သော ဖိလစ်ပိုင် နှင့် တရုတ်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ အလွန် တိုးတက်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုင်ဝမ်နှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများ၊ စပရက်ထလီ ကျွန်းများနှင့် ပတ်သက်သော ပြဿနာများ၊ တရုတ်တို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ချဲ့ထွင်ရန် ကြိုးစားလာခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် သတိထားဆက်ဆံမှု အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိ ရှိနေသေးသည်။ <ref name=neighbors /> လက်ရှိ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီမှာ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများနှင့် အာရှ-ပစိဖိတ် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေး ဆက်ဆံရေးကို အဓိက ထားသည်။ <ref name="PhilState" /> ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့အာရှ ထိပ်သီး အဖွဲ့၊ အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့၊ လက်တင်ယူနီယံ၊ ၂၄နိုင်ငံအဖွဲ့ နှင့် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှုတို့တွင် တက်ကြွလှုပ်ရှားသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref name="PhilState" />အစ္စလာမ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့တွင် လေ့လာသူအဆင့် ရရှိရန် ကြိုးပမ်းခြင်းဖြင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်ရန်လည်း ကြိုးစားလျက် ရှိသည်။ <ref>[http://www.gmanews.tv/story/162925/DFA-Technicalities-blocking-RP-bid-for-OIC-observer-status "DFA: 'Technicalities' blocking RP bid for OIC observer status"]. (May 26, 2009). ''GMA News''. Retrieved July 10, 2009.</ref><ref>{{Cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/news/news/view/20090526-207265/RP-nears-observer-status-in-OIC----DFA|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150404022243/http://globalnation.inquirer.net/news/news/view/20090526-207265/RP-nears-observer-status-in-OIC----DFA|archivedate=April 4, 2015|title=RP nears observer status in OIC – DFA|author=Balana, Cynthia|newspaper=[[The Philippine Daily Inquirer]]|date=May 26, 2009|accessdate=July 10, 2009}}</ref> ===စစ်ရေး=== {{multiple image|perrow = 2|total_width=320 | image1 =NAVSOG at the SEACAT 2018 Exercise 004.jpg | image2 =BRP Jose Rizal (FF-150).jpg | image3 =PAF FA-50 011.jpg | image4 =Soltam M-71 Howitzer - Oblique View @ 2018 Kalayaan Parade.jpg | footer = ထိပ်ဆုံးမှစ၍ လက်ယာရစ်။ ဖိလစ်ပိုင် အထူးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ကျည်ဆန်အစစ်များဖြင့် လေ့ကျင့်နေစဉ်၊ ဖိလစ်ပိုင် ရေတပ်၏ ယိုဆေးရိုင်ဇယ် အဆင့် ဖရိုင်းဂိတ်သင်္ဘော။ , ဖိလစ်ပိုင် ကြည်းတပ်၏ ဆိုလ်တမ် အမ်-၇၁ တင့်ကား နှင့် ဖိလစ်ပိုင် လေတပ်၏ [[KAI T-50 Golden Eagle|FA-50PH]] }} ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်သည် နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေး အတွက် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင် လေတပ်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကြည်းတပ် နှင့် ဖိလစ်ပိုင် ရေတပ် ( ဖိလစ်ပိုင် မရိန်းတပ် အပါအဝင်) ဟူ၍ တပ် ၃ ခု ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701065232/http://www.army.mil.ph/About_the_army/army/history/Ranks_and_Insignias.html|archivedate=July 1, 2012|title=Shoulder Ranks (Officers)|publisher=The Philippine Army|accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/philippines/rank.htm |title=Philippine Military Rank Insignia |publisher=Globalsecurity.org |accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref name="afporg">{{cite web |url=http://www.afp.mil.ph/org3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080419074817/http://www.afp.mil.ph/org3.html |archivedate=April 19, 2008 |title=AFP Organization |accessdate=February 3, 2008 }}</ref>ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်သည် အတင်းအကြပ် မဟုတ်ဘဲ စိတ်ဝင်စားသူသာ ပါဝင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref name=1987constitution>{{cite web|url=http://1987-philippine-constitution.blogspot.com/|title=The Philippine Constitution}}</ref> ပြည်သူတို့၏ လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထဲရေးနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ ဌာန လက်အောက်မှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတော် ရဲတပ်ဖွဲ့မှ တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်သည်။<ref>[http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1990/ra_6975_1990.html "Department of the Interior and Local Government Act of 1990"]. Lawphil.net. Retrieved January 30, 2014.</ref><ref name="RA6975">{{cite web|title=Republic Act No. 6975|url=http://www.lawphil.net/statutes/repacts/ra1990/ra_6975_1990.html|website=The LAWPHiL Project|accessdate=December 31, 2012}}</ref> ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဖြစ်သော မွတ်ဆလင်တို့၏ မင်ဒါနောင်းတွင် အကြီးဆုံးသော ခွဲထွက်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည့် မိုရိုအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦးသည် ယခုအခါ အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ အခြား ပိုမို၍ စစ်သွေးကြွသော အဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့် မိုရိုအစ္စလာမ်လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး၊ ကွန်မြူနစ် ပြည်သူ့တပ်တော်သစ် နှင့် အဘူဆေယပ်ဖ်တို့သည် ယခင်က နိုင်ငံခြားသားများကို ပြန်ပေးဆွဲ၍ ငွေကြေးတောင်းခံမှုများ ပြုလုပ်ကြပြီး အထူးသဖြင့် မင်ဒါနောင်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်း ကျွန်းများတွင် ဖြစ်သည်။ {{refn|Hayden Cooper, 2012, Australian Broadcasting Corporation, [http://www.abc.net.au/7.30/content/2012/s3402880.htm Government urged to help kidnapped Australian], Retrieved September 3, 2014, "...Warren Richard Rodwell from Australia being held captive by this group since December 5, 2011...please do whatever to raise the 2 million US dollars they are asking for my release ..."<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/7.30/content/2012/s3402880.htm|title=Government urged to help kidnapped Australian|date= January 5, 2012|newspaper=[[Australian Broadcasting Corporation]]}}</ref>}}<ref>Florante S. Solmerin, December 7, 2013, Manila Standard, [http://manilastandardtoday.com/2013/12/07/abu-sayyaf-keeping-17-foreigners-hostage/ Abu Sayyaf keeping 17 foreigners hostage] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006085118/http://manilastandardtoday.com/2013/12/07/abu-sayyaf-keeping-17-foreigners-hostage/ |date=October 6, 2014 }}, Retrieved September 3, 2014, "...17 foreigners, mostly birdwatchers, were being held hostage by the Abu Sayyaf Group..."</ref><ref>Roel Pareño, The Philippine Star, March 24, 2013, [http://www.philstar.com/headlines/2013/03/24/923345/sayyaf-releases-aussie-hostage Sayyaf releases Aussie hostage], Retrieved September 3, 2014, "...Australian Warren Rodwell emerged early yesterday withered after being held for 15 months by Abu Sayyaf bandits in southern Mindanao..."</ref><ref>Sun Star, April 25, 2014, [https://archive.today/20140903121828/http://www.sunstar.com.ph/breaking-news/2014/04/25/abducted-tourist-hotel-staff-now-sulu-339790 Abducted tourist, hotel staff now in Sulu], Retrieved September 3, 2014, "...Abu Sayyaf bandits have brought a Chinese tourist and a Filipino hotel receptionist to their jungle stronghold in southern Philippines after kidnapping the women from a dive resort in eastern Malaysia ..."</ref> ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရ၏ လုံခြုံရေး ဆောင်ရွက်မှု အောင်မြင်သောကြောင့် ၎င်းတို့၏ နေရာ လျော့ပါးသွားခဲ့သည်။ <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1695576.stm "Guide to the Philippines conflict"]. (August 10, 2007). ''BBC News''. Retrieved December 16, 2009.</ref><ref>World Bank. Conflict Prevention & Reconstruction Unit. (February 2005). ''[http://siteresources.worldbank.org/INTCPR/214578-1111996036679/20482477/WP24_Web.pdf The Mindanao Conflict in the Philippines: Roots, Costs, and Potential Peace Dividend]'' by Salvatore Schiavo-Campo and Mary Judd. Washington, DC: World Bank. (Social Development Paper No. 24). Retrieved December 16, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် စစ်အသုံးစရိတ်အတွက် ဂျီဒီပီ၏ ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းသာ အသုံးပြုသဖြင့် ဒေသတွင်း ပျမ်းမျှ သုံးစွဲမှုအောက် လျော့နည်းသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့မှ ၁.၅% ၊ တရုတ်မှ ၂.၁%၊ ဗီယက်နမ်မှ ၂.၂% နှင့် တောင်ကိုရီးယားမှ ၂.၆% အသီးသီး သုံးစွဲကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sipri.org/research/armaments/milex/milex_database|title=SIPRI Military Expenditure Database|accessdate=March 27, 2016|publisher=Stockholm International Peace Research Institute 2016, Signalistgatan 9, SE-16972 Solna, Sweden}}</ref><ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/MS.MIL.XPND.GD.ZS|title=Military expenditure (% of GDP)|accessdate=March 27, 2016|publisher=The World Bank}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှစ၍ အမေရိကန်၏ နေတိုးမဟုတ်သော အဓိက မဟာမိတ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်နိုင်ငံကြား အပြန်အလှန် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း အမေရိကန်၏ ပေါ်လစီများကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ]]တို့တွင်လည်း ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်မှ တရုတ် နှင့် ရုရှားတို့နှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုများပြားလာခဲ့ပြီး ထိုနိုင်ငံနှစ်ခုအား ပိုမိုအလေးပေးသဖြင့် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ယိုယွင်းလာခဲ့ပြီး အမေရိကန်နှင့် စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းခြင်းကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကာ အမေရိကန် ဦးဆောင်သော မည်သည့် စစ်ပွဲတွင်မျှ ပါဝင်မည် မဟုတ်တော့သည်မှာ ပို၍ သေချာလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=PH defends purchase of arms from China, Russia |publisher=The Manila Times Online |url=https://www.manilatimes.net/ph-defends-purchase-arms-china-russia/365306/ |work=www.manilatimes.net |accessdate=5 August 2019 |archivedate=5 August 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190805105137/https://www.manilatimes.net/ph-defends-purchase-arms-china-russia/365306/ }}</ref><ref>{{cite news |title=Philippines free to enter into arms purchase with Russia, Roque says {{!}} Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2018/07/19/1834974/philippines-free-enter-arms-purchase-russia-roque-says |work=philstar.com}}</ref><ref>{{cite news |last1=Gita |first1=Ruth Abbey |title=Duterte eyeing to buy helicopters from China, Russia |url=https://www.sunstar.com.ph/article/418753/ |work=Sunstar |date=February 13, 2018 |accessdate=5 August 2019 |archivedate=11 September 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180911191426/https://www.sunstar.com.ph/article/418753/ }}</ref><ref>{{cite news |title=Duterte says Philippines no longer to participate in any U.S.-led wars |publisher=Xinhua {{!}} English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/22/c_137056998.htm |work=www.xinhuanet.com |accessdate=5 August 2019 |archivedate=6 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806043602/http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/22/c_137056998.htm }}</ref> == ပြည်နယ်များ == ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအား လူဇွန်း၊ ဗီဆာယားနှင့် မင်ဒါနောင်း ဟူသော ကျွန်းအုပ်စု ၃ ခုဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့ကို ထပ်မံ၍ ဒေသ ၁၇ ခု၊ ခရိုင် ၈၁ခု၊ မြို့တော် ၁၄၅ခု၊ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ် ၁,၄၈၉ ခု၊ ဘာရန်ဂေး ခေါ် ကျေးရွာသို့ ရပ်ကွက် ၄၂,၀၃၆ ခု ထပ်မံပိုင်းခြားထားသည်။ <ref>{{cite web |url=http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/SUMWEBPROV-SEPT2016-CODED-HUC-FINAL.pdf |title=Provincial Summary: Number of Provinces, Cities, Municipalities and Barangays, by Region as of September 30, 2016 |publisher=Philippine Statistics Authority |access-date=January 5, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110151057/http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/SUMWEBPROV-SEPT2016-CODED-HUC-FINAL.pdf |archive-date=January 10, 2017 |dead-url=yes |accessdate=5 August 2019 |archivedate=10 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170110151057/http://nap.psa.gov.ph/activestats/psgc/SUMWEBPROV-SEPT2016-CODED-HUC-FINAL.pdf }}</ref> ထို့အပြင် သမ္မတနိုင်ငံတော် ဥပဒေ အမှတ် ၅၄၄၆ ၏ ပုဒ်မ ၂မှ ထပ်မံ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်မှာ ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုများ၏ ပတ်လည်ရှိ နယ်နိမိတ်ပင်လယ် သတ်မှတ်ချက်မှာ ဘော်နီယိုကျွန်းပေါ်ရှိ ဆာဘား အရှေ့ပိုင်းကို ပိုင်ဆိုင်ကြောင်း တောင်းဆိုရာတွင် သက်ရောက်မှု မရှိ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ <ref name=baselines>{{cite web |author=Ronald Echalas Diaz |url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno5446.html |title=Republic Act No. 5446 – An Act to Amend Section One of Republic Act Numbered Thirty Hundred and Forty-Six, Entitled "An Act to Define the Baselines of the Territorial Sea of the Philippines". Republic of the Philippines|publisher=Chan Robles Virtual Law Library |date=September 18, 1968 |accessdate=May 4, 2013}}</ref><ref>{{cite journal |last=Mohamad|first=Kadir|year=2009|title=Malaysia's territorial disputes – two cases at the ICJ : Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge (Malaysia/Singapore), Ligitan and Sipadan [and the Sabah claim] (Malaysia/Indonesia/Philippines)|url=http://www.idfr.gov.my/images/stories/publication/2009/inside_pbp.pdf|publisher=Institute of Diplomacy and Foreign Relations (IDFR) Ministry of Foreign Affairs, Malaysia|quote=Map of British North Borneo, highlighting in yellow color the area covered by the Philippine claim, presented to the Court by the Philippines during the Oral Hearings at the ICJ on 25 June 2001|page=46|accessdate=May 16, 2014}}</ref> [[File:Labelled map of the Philippines - Provinces and Regions.png|center|825px]] ===အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ဒေသများ=== ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် ''ဒေသ'' ဆိုသည်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသကို ရည်ညွန်းခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း ခရိုင်များကို စုစည်း၍ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် လွယ်ကူစေရန် ပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှာ အဓိက ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်အား ဒေသ ၁၇ ခု ( အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ ၁၆ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၁ခု) ပိုင်းခြားထားသည်။ အစိုးရ ရုံးအများစုမှာ ခရိုင်တစ်ခုချင်း အလိုက်မရှိဘဲ ဒေသအလိုက် တည်ရှိပြီး များသောအားဖြင့် (အားလုံးမဟုတ်) ဒေသဗဟိုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော မြို့တော်တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေအများဆုံး ဒေသမှာ ကာလာဘာဇွန်ဒေသ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်မြို့တော်ဒေသ သည် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး ဒေသဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" style="text-align:right;" |+ ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေအများဆုံး ဒေသ ၁၀ ခု <small>(၂၀၁၅)</small><ref name="PSA-2015-Highlights">{{cite web|title=2015 Population Counts Summary|url=http://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/2015%20population%20counts%20Summary_0.xlsx|website=Philippine Statistics Authority|accessdate=June 10, 2017|date=May 19, 2016}}</ref> |- ! scope="col" | အဆင့် ! scope="col" | သတ်မှတ်ချက် ! scope="col" | အမည် ! scope="col" | ဧရိယာ ! scope="col" | လူဦးရေ (၂၀၁၅) ! scope="col" | လူဦးရေ % ! scope="col" | လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၄ | style="text-align:left;" | ကာလာဘာဇွန် | {{convert|၁၆,၈၇၃.၃၁|km2|abbr=on}} | {{number and percent|14,414,774|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|14,414,774/16,873.31|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၂ | style="text-align:left;" | NCR | style="text-align:left;" | အမျိုးသားမြို့တော်ဒေသ | {{convert|619.57|km2|abbr=on}} | {{number and percent|12,877,253|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၃ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၃ | style="text-align:left;" | လူဇွန်းအလယ်ပိုင်း | {{convert|22,014.63|km2|abbr=on}} | {{number and percent|11,218,177|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|11,218,177/22,014.63|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၄ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၇ | style="text-align:left;" | ဗီဆာယား အလယ်ပိုင်း | {{convert|10,102.16|km2|abbr=on}} | {{number and percent|6,041,903|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|6,041,903/10,102.16|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၅ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၅ | style="text-align:left;" | ဘိုင်ကော ဒေသ | {{convert|18,155.82|km2|abbr=on}} | {{number and percent|5,796,989|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|5,796,989/18,155.82|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၆ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁ | style="text-align:left;" | အီလိုကော့စ် ဒေသ | {{convert|16,873.31|km2|abbr=on}} | {{number and percent|5,026,128|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|5,026,128/16,873.31|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၇ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁၁ | style="text-align:left;" | ဒါဗောင်းဒေသ | {{convert|20,357.42|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,893,318|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,893,318/20,357.42|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၈ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁၀ | style="text-align:left;" | မင်ဒါနောင်းမြောက်ပိုင်း | {{convert|20,496.02|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,689,302|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,689,302/20,496.02|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၉ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၁၂ | style="text-align:left;" | SOCCSKSARGEN | {{convert|22,513.30|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,545,276|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,545,276/22,513.30|2}}|PD/km2|abbr=on}} |- | style="text-align:center;" | ၁၀ | style="text-align:left;" | ဒေသ ၆ | style="text-align:left;" | ဗီဆာယား အနောက်ပိုင်း | {{convert|12,828.97|km2|abbr=on}} | {{number and percent|4,477,247|100,981,437|2|disp=table|pad=yes}} | {{convert|{{sigfig|4,477,247/12,828.97|2}}|PD/km2|abbr=on}} |} == ပထဝီဝင်== [[File:Relief Map Of The Philippines.png|thumb|left|upright|ဖိလစ်ပိုင်၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြပုံ]] ဖိလစ်ပိုင်သည် ကျွန်းပေါင်း ၇,၆၄၁ ကျွန်းပါဝင်သော ကျွန်းစုနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး <ref>{{cite news |last1=Mayuga|first1=Jonathan |title=Namria 'discovers' 400 previously 'unknown' PHL islands using IfSAR |url=http://www.businessmirror.com.ph/namria-discovers-400-previously-unknown-phl-islands-using-ifsar/|accessdate=February 12, 2016 |publisher=BusinessMirror |date=February 10, 2016}}</ref> ကုန်းတွင်းပိုင်း ရေထုအပါအဝင် စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧရိယာမှာ {{convert|၃၀၀,၀၀၀|km2|sqmi|sp=us|0}} ရှိသည်။<ref name="psa.gov.ph"/><ref name="worldbank.org"/>{{convert|၃၆၂၈၉|km|mi|sp=us}} မျှရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်းရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် ကမ်းရိုးတန်း အရှည်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ <ref name=About /><!--says the coastline is 17,500 km--><ref name="CIAfields"><!--says the coastline is 36,289&nbsp;km and that only Canada, Russia, Indonesia, and Greenland have longer coastlines-->Central Intelligence Agency. (2009). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html "Field Listing : Coastline"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |date=16 July 2017 }}. Washington, DC.</ref> နိုင်ငံ၏ အထူး စီးပွားရေးဇုန်မှာ {{convert|၂၂၆၃၈၁၆|km²|sqmi|abbr=on}} မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။<ref>[http://www.seaaroundus.org/eez/summaryInfo.aspx?eez=608# Exclusive Economic Zones] – Sea Around Us Project – Fisheries, Ecosystems & Biodiversity – Data and Visualization.</ref> အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၁၁၆° ၄၀' မှ ၁၂၆° ၃၄' အတွင်း၊ မြောက်လတ္တီကျု ၄° ၄၀ မှ ၂၁° ၁၀ အတွင်း တည်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တရုတ်ပင်လယ်<ref>[https://web.archive.org/web/20130213111846/http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?ID=201302090013&Type=aIPL "U.S. report details rich resources in South China Sea."] (archived from [http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?Type=aIPL&ID=201302090013 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211203082913/http://focustaiwan.tw/ShowNews/WebNews_Detail.aspx?Type=aIPL&ID=201302090013 |date=3 December 2021 }} on 2013-02-133)</ref> တောင်ဘက်တွင် ဆယ်လယ်ဘက်စ်ပင်လယ် <ref>C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Celebes_Sea?topic=49523 "Celebes Sea"]. ''Encyclopedia of Earth''. Eds. P. Saundry & C.J. Cleveland. National Council for Science and the Environment. Washington, DC</ref> တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ ဘော်နီယိုကျွန်းသည် <ref>{{cite web|url=https://www.pbs.org/edens/borneo/awesome.html|title=An Awesome Island|website=Borneo: Island in the Clouds|publisher=PBS|accessdate=November 11, 2012}}</ref> အနောက်တောင်ဘက် ကီလိုမီတာ ရာဂဏန်းမျှတွင် တည်ရှိပြီး ထိုင်ဝမ်နိုင်ငံမှာ မြောက်ဘက်တည့်တည့်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် မာလူကူးကျွန်းများနှင့် ဆူလာဝေစီကျွန်းများ ရှိကြပြီး [[ပလောင်းနိုင်ငံ]]မှာ ကျွန်းများ၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="About">{{cite web|date=March 9, 2009|url=http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090309081519/http://www.gov.ph/aboutphil/general.asp|archivedate=March 9, 2009|title=General Information|accessdate=September 21, 2014}}. (older version – as it existed in 2009 – during the presidency of [[Gloria Macapagal Arroyo]]), ''[http://www.gov.ph/ The Official Government Portal of the Republic of the Philippines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930195314/http://www.gov.ph/|date=September 30, 2007}}''.</ref> တောင်ထူထပ်သော ကျွန်းများမှာ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး နဂိုမူလက မီးတောင်များ ဖြစ်ကြသည်။ အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ အာပိုတောင် ဖြစ်ပြီး အမြင့်အားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် {{convert|2954|m|ft|sp=us}} မျှ ရှိကာ မင်ဒါနောင်းရှိ ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/philippines.html|title=Philippines Mountain Ultra-Prominence|publisher=peaklist.org|accessdate=June 19, 2009}}</ref><ref>(2011-04-06). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html "The World Factbook – Philippines"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |date=July 19, 2015 }}. Central Intelligence Agency. Retrieved on March 14, 2011.</ref> ဖိလစ်ပိုင်ချောက် အတွင်းရှိ ဂါလာသီယာ ချောက်နက်မှာ နိုင်ငံ၏ အနက်ရှိုင်းဆုံး အပိုင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အနက်ရှိုင်းဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထိုချောက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်အတွင်း တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite book |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/31710 |title=The Galathea Deep Sea Expedition, 1950–1952, described by members of the expedition |last=Bruun |first=Anton Frederick |publisher=Macmillan, New York |year=1956}}</ref> အရှည်လျားဆုံးမြစ်မှာ လူဇွန်းမြောက်ပိုင်းရှိ ကာဂါယန်မြစ် ဖြစ်သည်။<ref name="eearth">{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Water_profile_of_Philippines#River_Basins_and_Water_Resources|title=Water profile of Philippines|last=Kundel|first=Jim|date=June 7, 2007|publisher=Encyclopedia of Earth|accessdate=September 30, 2008}}</ref>ကမ်းပေါ်တွင် မနီလာမြို့တော်တည်ရှိသော မနီလာပင်လယ်အော်သည် လာဂူးနားဒီဘေး ခေါ် ဖိလစ်ပိုင်၏ အကြီးဆုံးရေကန်နှင့် ပါဆစ်မြစ်မှ တဆင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ဆူဘစ်ပင်လယ်အော်၊ ဒါဗောင်းပင်လယ်ကွေ့ နှင့် မိုရိုပင်လယ်ကွေ့တို့မှာလည်း အရေးပါသော ပင်လယ်အော်များ ဖြစ်သည်။ ဆာမားကျွန်းနှင့် လေတီကျွန်းတို့အား ဆန်ဂျွာနီကိုရေလက်ကြားမှ ပိုင်းခြားထားသော်လည်း ဆန်ဂျွာနီကို တံတားဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။<ref>Republic of the Philippines. Department of Tourism. [c. 2008]. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120427094345/http://www.travelmart.net/philippines/leyte-hotels-resorts.html |date=April 27, 2012 |title=Leyte is Famous for... }} (archived from [http://www.travelmart.net/philippines/leyte-hotels-resorts.html the original] on April 27, 2012). Retrieved March 21, 2010 from www.travelmart.net.</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ပစိဖိတ်မီးကွင်း၏ အနောက်ဘက် အဝန်းအဝိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ငလျင်နှင့် မီးတောင် လှုပ်ရှားမှုများ မကြာခဏ ကြုံတွေ့ရသည်။ အရှေ့ဘက် ဖိလစ်ပိုင် ပင်လယ်အတွင်းရှိ ဘန်ဟမ်ရေအောက်ကုန်းမြင့်သည် ပင်လယ်အောက် တက်တိုးနစ်ကျောက်လွှာများ တစ်ခုအောက်တစ်ခု ထိုးဝင်လေ့ ရှိသည့် နေရာဖြစ်သည်။ <ref name="CLCS submissions">{{cite web |url=https://www.un.org/Depts/los/clcs_new/commission_submissions.htm |title=Submissions, through the Secretary-General of the United Nations, to the Commission on the Limits of the Continental Shelf, pursuant to article 76, paragraph 8, of the United Nations Convention on the Law of the Sea of 10 December 1982 |publisher=United Nations Commission on the Limits of the Continental Shelf |date=May 28, 2009 |accessdate=May 29, 2009}}</ref> နေ့စဉ် ငလျပ်လှုပ်မှု ၂၀ ခန့် ဖြစ်ပွားသော်လည်း အများစုမှာ ခံစားသိရှိနိုင်လောက်အောင် မပြင်းထန်ပေ။ နောက်ဆုံး ငလျင်အကြီးအကျယ် လှုပ်ခတ်မှုမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ် လူဇွန်း ငလျင်ဖြစ်သည်။<ref>La Putt, Juny P. [c. 2003]. [http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html ''The 1990 Baguio City Earthquake''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212175238/http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html |date=12 February 2015 }}. Retrieved December 20, 2009 from [http://www.cityofpines.com/ The City of Baguio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918084421/http://www.cityofpines.com/baguioquake/quake.html |date=18 September 2017 }} Website.</ref> [[File:Mt.Mayon tam3rd.jpg|right|thumb|မာယွန်သည် ဖိလစ်ပိုင်၏ အလှုပ်ရှားဆုံး မီးတောင်ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တွင် မီးတောင်ရှင် အများအပြားရှိပြီး မာယွန်မီးတောင်၊ ပင်နာတူဘိုတောင်၊ တာအားမီးတောင်တို့ ပါဝင်သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ပင်နာတူဘို မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှုမှာ ၂၀ ရာစု၏ ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ကုန်းမြေပေါ်မှ မီးတောင် ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်သည်။ <ref name = Pinatubo1991>{{cite web|author = Newhall, Chris |author2 = James W. Hendley II |author3 = Peter H. Stauffer |last-author-amp = yes |title = The Cataclysmic 1991 Eruption of Mount Pinatubo, Philippines (U.S. Geological Survey Fact Sheet 113-97) |url = http://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130825233934/http://pubs.usgs.gov/fs/1997/fs113-97/ |archivedate = August 25, 2013 |publisher = U.S. Department of the Interior. U.S. Geological Survey |date = February 28, 2005 |accessdate = April 9, 2007}}</ref> ထူးခြားသော ပထဝီဆိုင်ရာ ဝိသေသအားလုံးမှာ ကြမ်းတမ်းပြီး ပျက်စီးရာပျက်စီးကြောင်းများသာ ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်ပါ။ ငြိမ်းချမ်းသော ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အနှောင့်အယှက်တစ်ခုမှာ ပြူရီတို ပရင်စီယာ မြေအောက်မြစ်ဖြစ်ကာ ထိန်းသိမ်းထားသော ဇီဝမျိုးကွဲများ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားရာနေရာဖြစ်ပြီး တောင်ကုန်းမှပင်လယ် ဂေဟစနစ် အပြည့်အဝရှိ၍ အာရှ၏ အရေးအကြီးဆုံး သစ်တောတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။ <ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/652 |title=Puerto-Princesa Subterranean River National Park |publisher=UNESCO World Heritage Centre|accessdate=May 4, 2013}}</ref> ကျွန်းများတွင် သဘာဝအားဖြင့် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိသဖြင့် သတ္တုများ ပေါကြွယ်ဝသည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် တောင်အာဖရိကပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ရွှေထွက်ရှိရာ နေရာဖြစ်ပြီး သမ္မာကျမ်းစာထဲတွင် ဖော်ပြထားသော အိုဖီယာဒေသဟုပင် ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြကာ<ref name=CGTF>{{cite book|url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000175741&page=921|last=Compañía General de Tabacos de Filipinas|title=Colección general de documentos relativos a las Islas Filipinas existentes en el Archivo de Indias de Sevilla|volume=Tomo III—Documento 98, 1520–1528|pages=112–138|access-date=5 August 2019|archive-date=1 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201000744/http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000175741&page=921|url-status=dead}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြေးနီအများဆုံး ထွက်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="NYTimesMiners">{{cite news|author = Greenlees, Donald |title = Miners shun mineral wealth of the Philippines |url = https://www.nytimes.com/2008/05/14/business/worldbusiness/14iht-mine.1.12876764.html |newspaper =The New York Times|date = May 14, 2008 |accessdate = December 11, 2009}}</ref>တောင်အမေရိကတွင် မူလ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ပလာဒီယမ် သတ္တုများမှာလည်း ဖိလစ်ပိုင်တွင် ကမ္ဘာ့အများဆုံး အနေနှင့် ရှိသည်။ <ref>NASA, together with USGS, (United States Geological Survey), released a 3-year study report detailing the 8,450 square kilometer palladium deposits lying below the seas of Visayan, Sibuyan, and Tablas Strait. Source: https://breakingphnews.blogspot.com/2016/05/biggest-palladium-deposits-found-in.html</ref>ရွန်ဘလွန်ကျွန်းတွင်လည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရည်အသွေးအကောင်းဆုံး၊ မျိုးကွဲအများဆုံး၊ အမာကျောဆုံးသော စကျင်ကျောက်များရှိပြီး အနည်းဆုံး ၇ ရောင်အထိ ရရှိနိုင်ကာ ၎င်းတို့မှာ အညို၊မီးခိုး၊ သံချေး၊အဖြူ၊အစိမ်း၊ အနက်နှင့် လိမ္မော်ရောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>Marvelous Marble by Manila Standard http://www.manilastandard.net/news/-provinces/138248/marvelous-marble.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190518233451/http://www.manilastandard.net/news/-provinces/138248/marvelous-marble.html |date=18 May 2019 }}</ref> နီကယ်၊ ခရိုမိုက်နှင့် သွပ်များလည်း အများအပြားရှိသည်။ သို့သော်လည်း စီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ လူဦးရေ သိပ်သည်းခြင်း၊ ရှေရင်းစွဲနေ လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့အား ခေါင်းပုံဖြတ် အမြတ်ထုတ်ခြင်းမှ ကာကွယ်လိုခြင်းနှင့် အလွန်ပြင်းထန်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အသိစိတ်ဓာတ်တို့ကြောင့် ထိုသတ္တုအရင်းအမြစ် အများစုမှာ မထုတ်ယူဖြစ်ပဲ ရှိနေသည်။ <ref name="NYTimesMiners" /> ဖိလစ်ပိုင်သည် ထိုသို့ အဖိုးတန်သော သတ္တုများနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ အများအပြားရှိခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း နိုင်ငံအနေနှင့် ထိုသတ္တုများကို တူးဖော်ရန် ငြင်းဆိုသဖြင့် အလွန်အမင်းဆင်းရဲမွဲတေမှု နှင့် ဒုက္ခရောက်မှုများနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://news.mongabay.com/2017/06/the-philippines-a-nation-rich-in-precious-metals-encounters-powerful-opposition-to-mining/|title=The Philippines, a nation rich in precious metals, encounters powerful opposition to mining|publisher=Mongabay|author=Keith Schneider |accessdate=April 25, 2019}}</ref>ထို့အပြင် ထိုအဖိုးတန်သတ္တုများ၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် မြေသားဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး မကြာခဏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ငလျင်လှုပ်ခြင်းနှင့် မြေပြိုကျခြင်းများ ကြောင့် ဘေးဒုက္ခရောက်ရသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.gfdrr.org/en/philippines|title=Global Facility for Disaster Reduction and Recovery}}</ref>ဘူမိအပူစွမ်းအင်မှာလည်း မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ဖိလစ်ပိုင်အနေနှင့် ထိုစွမ်းအင်ကိုမူ ပိုမို၍ ထိန်းချုပ် အသုံးချနိုင်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး ဘူမိအပူစွမ်းအင် ထုတ်လုပ်သူဖြစ်ကာ နိုင်ငံလျှပ်စစ်ဓာတ်အား လိုအပ်ချက်၏ ၁၈% အား ဘူမိအပူစွမ်းအင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်သည်။ <ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/06/29/business/worldbusiness/29iht-energy.1.14068397.html |author=Davies, Ed |author2=Karen Lema |last-author-amp=yes |title=Pricey oil makes geothermal projects more attractive for Indonesia and the Philippines |newspaper=The New York Times|date = June 29, 2008 |accessdate=December 18, 2009}}</ref> ===ဇီဝမျိုးကွဲများ=== [[File:Tarsius syrichta.jpg|thumb|အသေးဆုံး ပရိုင်းမိတ်ထဲတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင် တာဆီယာ]] ဖိလစ်ပိုင်၏ မိုးသစ်တောများနှင့် ရှည်လျားသော ကမ်းရိုးတန်းများသည် အမျိုးမျိုး အစားစားသော ငှက်များ၊ အပင်များ၊ သတ္တဝါများ နှင့် ပင်လယ်သတ္တဝါများတို့ အတွက် နေထိုင်ကျက်စားစရာ နေရာဖြစ်စေသည်။ <ref name="etravel">[http://www.etravelpilipinas.com/about_philippines/philippine_natural_resources.htm "Natural Resources and Environment in the Philippines"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122193623/http://etravelpilipinas.com/about_philippines/philippine_natural_resources.htm |date=22 January 2009 }}. (n.d.). ''eTravel Pilipinas''. Retrieved January 22, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဇီဝမျိုးကွဲအားဖြင့် အဆမတန်များပြားသော နိုင်ငံ ၁၀ ခုတွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ <ref name=Chanco>{{cite news|url=http://gbgm-umc.org/asia-pacific/philippines/ecophil.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010711225954/http://gbgm-umc.org/asia-pacific/philippines/ecophil.html|archivedate=July 11, 2001 |author=Chanco, Boo |title=The Philippines Environment: A Warning |newspaper=The Philippine Star |date=December 7, 1998}} Retrieved February 15, 2010 from gbgm-umc.org.</ref><ref name="AUSGOP">{{Cite book |url=http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/theme-reports/biodiversity/biodiversity01-3.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070514125559/http://www.environment.gov.au/soe/2001/publications/theme-reports/biodiversity/biodiversity01-3.html |archivedate=May 14, 2007|title=Biodiversity Theme Report: The Meaning, Significance and Implications of Biodiversity (continued)|author = Williams, Jann|author2 = Cassia Read|author3 = Tony Norton|author4 = Steve Dovers|author5 = Mark Burgman|author6 = Wendy Proctor|author7 = Heather Anderson|last-author-amp = yes|publisher=CSIRO on behalf of the Australian Government Department of the Environment and Heritage|year=2001|isbn=978-0-643-06749-3|accessdate=November 6, 2009}}</ref><ref name="Carpenter">{{cite journal|author1=Carpenter, Kent E. |author2=Victor G. Springer |lastauthoramp=yes |title=The center of the center of marine shore fish biodiversity: the Philippine Islands |journal=Environmental Biology of Fishes|date=April 2005|volume=74|issue=2|pages=467–480|doi=10.1007/s10641-004-3154-4}}</ref> ၁,၁၀၀ ခန့်မျှသော ကုန်းနေ ကျောရိုးရှိသတ္တဝါမျိုးစိတ်များကို ဖိလစ်ပိုင်တွင် တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အခြားမည်သည့်နေရာတွင်မျှ မရှိသော နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ် ၁၀၀ နှင့် ငှက်မျိုးစိတ် ၁၇၀ တို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="lonelyplanet">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC|title=Philippines|author1=Rowthorn, Chris |author2=Greg Bloom |lastauthoramp=yes |edition=9th|publisher=Lonely Planet|year=2006|page=[https://books.google.com/books?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA52 52]|isbn=978-1-74104-289-4}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အသစ်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အများဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်ပြီး လွန်ခဲ့သော ဆယ်နှစ်အတွင်းက နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ်သစ် ၁၆ ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်၏ ဒေသရင်း မျိုးစိတ်မှာ များပြားလာပြီး ပိုမို၍ များပြားလာနိုင်သည့် အခြေအနေရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.eoearth.org/article/Biological_diversity_in_the_Philippines |title=Biological diversity in the Philippines |publisher=Eoearth.org |accessdate=May 4, 2013}}</ref> ဒေသရင်း နို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် အာရှအုန်းစီဗက်ကြောင်၊ ဒူဂေါင်းရေသတ္တဝါ၊ မိုးတိမ်ကြွက် နှင့် ဘိုဟောဒေသနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဖိလစ်ပိုင်တာဆီယာ တို့ ပါဝင်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် အမဲလိုက်နို့တိုက်သတ္တဝါ အကောင်ကြီးများ မရှိသော်လည်း အလွန်ကြီးသော တွားသွားသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည့် စပါးကြီးမြွေများ၊ မြွေဟောက်များ နှင့် အလွန်ကြီးသော ရေငန်မိကျောင်းများ ရှိသည်။ ဖမ်းဆီးထားသော မိကျောင်းများတွင် အကြီးဆုံးအကောင်မှာ ဒေသခံတို့မှ လိုလောင်း ဟု သိကြပြီး တောင်ဘက်ပိုင်းကျွန်းဖြစ်သော မင်ဒါနောင်းတွင် ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title="Lolong" holds world record as largest croc in the world |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480:lolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22:news&Itemid=131 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126140938/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22%3Anews&Itemid=131 |dead-url=yes |archive-date=January 26, 2012 |website=Protected Areas and Wildlife Bureau |accessdate=June 23, 2012 |date=November 17, 2011 |df= |archivedate=26 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120126140938/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22%3Anews&Itemid=131 }}</ref><ref>{{cite web|last=Britton|first=Adam|title=Accurate length measurement for Lolong|url=http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|website=Croc Blog|accessdate=June 23, 2012|date=November 12, 2011|archive-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126054039/http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html}}</ref> နိုင်ငံတော်ငှက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ဖိလစ်ပိုင်လင်းယုန်မှာ လင်းယုန်များထဲတွင် အရှည်လျားဆုံး ခန္ဓာကိုယ်ရှိပြီး ယေဘုယျအားဖြင့် တိုင်းတာမည်ဆိုပါက ၈၆စင်တီမီတာမှ ၁၀၂ စင်တီမီတာအထိ (၂.၈၂ပေမှ ၃,၃၅ ပေ အထိ) ရှည်လျားပြီး ၄.၇ ကီလိုဂရမ် မှ ၈.၀ ကီလိုဂရမ် (၁၀.၄ပေါင် မှ ၁၇.၆ပေါင်) အထိ လေးသည်။ <ref name=RaptorsWorld>{{cite book|year=2001|title=Raptors of the World| publisher= Christopher Helm |location=London|pages=717–19|isbn=978-0-7136-8026-3|author1=Ferguson-Lees, J. |author2=Christie, D. }}</ref><ref>{{IUCN2006|assessor=BirdLife International.|year=2004|id=144490|title=Pithecophaga jefferyi|downloaded=January 7, 2009}}</ref>ဖိလစ်ပိုင် လင်းယုန်သည် အက်ဆီပီထရီဒေး မိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး လူဇွန်း၊ဆာမား၊ လေတီ နှင့် မင်ဒါနောင်းရှိ မိုးသစ်တောများ၏ ဒေသရင်း သတ္တဝါဖြစ်သည်။ [[File:Rafflesia (R. speciosa) in Miagao.jpg|thumb|left|ရပ်ဖဲလ်ရှား စပီဆီအိုဆာ သည် ပနေးကျွန်း၏ ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်၏ ပင်လယ်ရေပိုင်နက်မှာ {{convert|2200000|km2|sp=us|0}} အထိ ကျယ်ဝန်းသဖြင့် သီးသန့်ဖြစ်ပြီး များစွာကွဲပြားသော အဏ္ဏဝါသတ္တဝါများ ရှိသည့်အပြင် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ဝေမျှပိုင်ဆိုင်သော သန္တာတြိဂံ ဒေသ၏ အဓိကအပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name=baselines /> သန္တာကျွန်းနှင့် ပင်လယ်ငါးမျိုးစိတ် စုစုပေါင်းမှာ ၅၀၀ နှင့် ၂,၄၀၀ အသီးသီးဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref name="etravel" /><ref name="lonelyplanet" /> မှတ်တမ်းသစ်များ နှင့် <ref>{{cite journal |url= https://www.researchgate.net/publication/236001316|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016063342/https://www.researchgate.net/publication/236001316_First_Record_of_the_dottyback_Manonichthys_alleni_(Teleostei_Perciformes_Pseudochromidae)_from_the_Philippines?ev=prf_pub|archivedate=October 16, 2013 |author1=Bos, A.R. |author2=Smits, H.M. |lastauthoramp=yes |title= First Record of the dottyback Manonichthys alleni (Teleostei: Perciformes: Pseudochromidae) from the Philippines |journal= Marine Biodiversity Records |year=2013 |volume=6 |issue=e61 |pages= |doi=10.1017/s1755267213000365}}</ref><ref>{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/237335102 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919140031/http://www.researchgate.net/publication/237335102_Seven_new_records_of_fishes_%28Teleostei_Perciformes%29_from_coral_reefs_and_pelagic_habitats_in_Southern_Mindanao_the_Philippines?ev=prf_pub|archivedate=September 19, 2014 |author1=Bos, Arthur R. |author2=Gumanao, Girley S. |lastauthoramp=yes |title= Seven new records of fishes (Teleostei: Perciformes) from coral reefs and pelagic habitats in Southern Mindanao, the Philippines|journal= Marine Biodiversity Records |year=2013 |volume=6 |issue=e95 |pages=1–6 |doi=10.1017/s1755267213000614}}</ref> မျိုးစိတ်သစ်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတို့က <ref>{{cite journal |author=Bos, A.R.|author2=Gumanao, G.S. |author3=Salac, F.N. |year=2008 |title=A newly discovered predator of the crown-of-thorns starfish |journal=Coral Reefs |volume=27 |issue= 3|page=581 |doi= 10.1007/s00338-008-0364-9 |url=https://www.researchgate.net/publication/225650880|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703190342/http://www.researchgate.net/publication/225650880_A_newly_discovered_predator_of_the_crown-of-thorns_starfish |archivedate=July 3, 2015|bibcode=2008CorRe..27..581B}}</ref><ref>{{cite journal |author=Ocaña |author2=J.C. den Hartog |author3=A. Brito |author4=A.R. Bos |year=2010 |title=On Pseudocorynactis species and another related genus from the Indo-Pacific (Anthozoa: Corallimorphidae) |journal=Revista de la Academia Canaria de Ciencias |volume=XXI |issue=3–4 |pages=9–34 |url=https://www.researchgate.net/publication/230851883 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140919140037/http://www.researchgate.net/publication/230851883_On_Pseudocorynactis_species_and_another_related_genus_from_the_Indo-Pacific_%28Anthozoa_Corallimorphidae%29?ev=prf_pub|archivedate=September 19, 2014}}</ref><ref>{{cite journal |author=Bos, A.R. |year=2014 |title=Upeneus nigromarginatus, a new species of goatfish (Perciformes: Mullidae) from the Philippines |journal=Raffles Bulletin of Zoology |volume=62 |issue= |pages=745–753 |url=https://www.researchgate.net/publication/266563180|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150703125644/http://www.researchgate.net/publication/266563180_Upeneus_nigromarginatus_a_new_species_of_goatfish_%28Perciformes_Mullidae%29_from_the_Philippines|archivedate=July 3, 2015}}</ref> ထိုနံပါတ်များကို ဆက်လက် ပေါင်းထည့်နေပြီး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင်း အဏ္ဏဝါအရင်းအမြစ်များ၏ သီးသန့်ဖြစ်မှုကို မီးမောင်းထိုးပြနေသကဲ့သို့ ရှိသည်။ ဆူလူးပင်လယ်ရှိ တူဘာတာဟာ သန္တာကျောက်တန်းအား ယူနက်စကိုမှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရေပိုင်နက်အတွင်း ပုလဲ၊ ဂဏန်းနှင့် ရေမှော်မွေးမြူခြင်းများကိုလည်း ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ <ref name="etravel" /><ref name="resources">[http://www.philippine-history.org/about-philippines.htm "About the Philippines"] (October 17, 2009). Retrieved December 20, 2009 from the Philippine History Website.</ref> ရှားပါးသော ကမာမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ပင့်တာဒါ မက်ဆီမာသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ ဒေသရင်းနေ သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပုလဲမှာ ရွှေရောင်ရှိသဖြင့် သီးသန့် ဖြစ်နေသည်။ <ref name="gem">{{cite web |url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/phil-fast-facts/culture-profile-pearl.php |title=Philippine Fast Facts, National Gem: Philippine Pearl |accessdate=2013-02-20 |website= |publisher=National Commission for Culture and the Arts |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820011316/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/phil-fast-facts/culture-profile-pearl.php |archivedate=2010-08-20 |df= }}</ref>ပင့်တာဒါ မက်ဆီမာမှထွက်သော ရွှေရောင်ပုလဲကို နိုင်ငံတော်ကျောက်မျက်ရတနာအဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ <ref>{{cite web | last = Pangilinan, Jr. | first = Leon | title = In Focus: 9 Facts You May Not Know About Philippine National Symbols | url = http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ | date = 3 October 2014 | accessdate = 8 January 2019 | publisher = National Commission for Culture and the Arts | archivedate = 26 November 2016 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161126154959/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ }}</ref> နိုင်ငံအတွင်း အပင်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၃,၅၀၀ ခန့် ရှိပြီး ၃,၂၀၀ ခန့်မှာ ကျွန်းများတွင်သာ သီးသန့်ရှိသော အပင်များ ဖြစ်သည်။ <ref name="lonelyplanet" /> ဖိလစ်ပိုင်၏ မိုးသစ်တောများတွင် ဒေသရင်းပင် မြောက်မြားစွာရှိပြီး အလွန်ရှားပါးသော သစ်ခွ နှင့် ရပ်ဖဲရှားပင်များ ပါဝင်သည်။ <ref name="biodiverse">{{cite web|url=http://fpe.ph/biodiversity.html/view/hub-of-life-species-diversity-in-the-philippines|title=Hub of Life: Species Diversity in the Philippines|publisher=Foundation for the Philippine Environment|date=February 18, 2014|accessdate=September 21, 2014|archivedate=16 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150916011731/http://fpe.ph/biodiversity.html/view/hub-of-life-species-diversity-in-the-philippines}}</ref><ref>Taguinod, Fioro. (November 20, 2008). [http://www.gmanews.tv/story/134682/Rare-flower-species-found-only-in-northern-Philippines "Rare flower species found only in northern Philippines"]. ''GMA News''. Retrieved December 14, 2009.</ref> တရားမဝင် သစ်ခုတ်မှုကြောင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဆိုးရွားသည့် ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သစ်တောများမှာ ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ကုန်းမြေ ဧရိယာ၏ ၇၀ % မျှ ဖုံးလွှမ်းထားရာမှ ၁၉၉၉ တွင် ၁၈.၃% သာ ကျန်ရှိတော့သည်။ <ref>Peralta, Eleno O. (2005). "[http://www.fao.org/docrep/008/af349e/af349e0n.htm#bm23 21. Forests for poverty alleviation: the response of academic institutions in the Philippines]". In Sim, Appanah, and Hooda (Eds.). ''Proceedings of the workshop on forests for poverty reduction: changing role for research, development and training institutions'' (RAP Publication). Food and Agriculture Organization (FAO). Retrieved December 20, 2009.</ref> မျိုးစိတ်အများစုမှာ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသော အခြေအနေရှိပြီး သိပ္ပံပညာရှင်များက ဖိလစ်ပိုင်ပါဝင်သော အရှေ့တောင်အာရှသည် ၂၁ ရာစုအကုန်တွင် အလွန်ဆိုးရွားသော ၂၀% မျှရှိသည့် မျိုးသုဉ်းနှုန်းနှင့် ရင်ဆိုင်ရမည်ဟု ဆိုကြသည်။ <ref>Kirby, Alex. (July 23, 2003). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3090071.stm "SE Asia faces 'catastrophic' extinction rate"]. ''BBC News''. Retrieved December 20, 2009.</ref>အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဖွဲ့မှ "ဖိလစ်ပိုင်သည် တကမ္ဘာလုံးနှင့် ဆိုင်သော ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးတွင် ထိပ်တန်းဦးစားပေးစာရင်းတွင် ပါဝင်သည့် မျိုးကွဲများအလွန်းအမင်းများပြားသော စိုးရိမ်ရသော နိုင်ငံအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်။ " ဟု ဆိုသည်။<ref name="biodiverse" /> ===ရာသီဥတု=== [[File:Haiyan Nov 7 2013 1345Z.png|thumb|upright|ဒေသတွင်း စူပါတိုင်ဖွန်း ယိုလန်ဒါဟု သိကြသော တိုင်ဖွန်း ဟိုင်ယန်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်ခဲ့သော တိုင်ဖွန်းများတွင် အပြင်းထန်ဆုံး တစ်ခုဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တွင် အပူပိုင်းပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ရာသီဥတုရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် ပူနွေးပြီး စိုစွန်သည်။ တက်ဂ်-အင်းနစ် သို့ တက်ဂ်-အာရော ဟု ခေါ်သော ပူပြင်းပြီး ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမှ မတ်လမှ မေလ အထိ ဖြစ်ပြီး၊ တက်ဂ်-အူလန် ဟုခေါ်သော မိုးရာသီမျာ ဇွန်လမှ နိုဝင်ဘာလ အထိဖြစ်ကာ၊ တက်ဂ်-လာမစ်ဟု ခေါ်သော အေးမြခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမှာ ဒီဇင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလ အထိဖြစ်သည်။ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ (မေလ မှအောက်တိုဘာလ အထိ) အား ဟာဘာဂတ်ဟု ခေါ်ပြီး အရှေ့မြောက်အရပ်မှ ခြောက်သွေ့သောလေများ (နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလအထိ) အား အမီဟန် ဟု ခေါ်သည်။<ref name=climate /> အပူချိန်မျာ ပုံမှန်အားဖြင့် {{convert|21|C|F}} မှ {{convert|32|C|F}} အထိ ရှိသော်လည်း ရာသီဥတုအပေါ်မူတည်၍ ပိုမိုအေးမြခြင်း သို့မဟုတ် ပိုမိုပူပြင်းခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ အအေးဆုံးလမှာ ဇန်နဝါရီလ ဖြစ်ပြီး အပူပြင်းဆုံးလမှာ မေလ ဖြစ်သည်။ <ref name="About" /><ref>Lonely Planet. (n.d.). [http://www.lonelyplanet.com/philippines/weather Philippines: When to go & weather] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170910081053/http://www.lonelyplanet.com/philippines/weather |date=10 September 2017 }}. Retrieved January 23, 2009.</ref> နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှအပူချိန်မှာ {{convert|26.6|C|F}} ခန့် ဖြစ်သည်။ <ref name=climate>{{cite web|author = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration |url = http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/cab/cab.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20100531021557/http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/cab/cab.htm |archivedate = May 31, 2010 |title = Climate of the Philippines |date = n.d. |accessdate = April 24, 2010}}</ref> အပူချိန်အား ကြည့်မည်ဆိုပါက လတ္တီကျုနှင့် လောင်ဂျီကျုမှာ ထင်ရှားသိသာသော ကွဲပြားမှုကို မဖြစ်ပေါ်စေပေ။ နိုင်ငံ၏ အစွန်ဆုံးပိုင်း အရှေ့အနောက်တောင်မြောက်တွင် ဖြစ်စေကာမူ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် နှင့် ညီမျှသော အမြင့်၏ အပူချိန်မှာ အတူတူပင် ရှိတတ်သည်။ အမြင့်ပေမှာ အပူချိန်ခြားနားမှုအပေါ်တွင် ပို၍ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ{{convert|1500|m|sp=us}} ရှိသော ဘာဂွီယို ဒေသ၏ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်မှာ {{convert|18.3|C|F}} ဖြစ်ပြီး ပူပြင်းသော နွေရာသီအတွက် လူကြိုက်များ အပန်းဖြေရာနေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=climate /> တိုင်ဖွန်းခါးပတ်လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းအများစုသည် နှစ်စဉ် မိုးအများအပြား ရွာသွန်းခြင်းနှင့် မိုးကြိုးမုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ခြင်းတို့ကို ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိပြီး <ref name=cp>Library of Congress – Federal Research Division. (March 2006). [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Philippines.pdf ''Country Profile: Philippines'']. Retrieved December 17, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင် ဒေသအတွင်း နှစ်စဉ် တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း ၁၉ ခုခန့် ပုံမှန် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး ၈ ခု သို့မဟုတ် ၉ ခုမှာ ကုန်းတွင်းပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခတ်လေ့ ရှိသည်။ <ref>{{Cite book|url = http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80346e/80346E00.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110719181709/http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/80346e/80346E00.htm |archivedate = July 19, 2011 |title = Economics of the Philippine Milkfish Resource System |chapter-url = https://web.archive.org/web/*/http://www.unu.edu/unupress/unupbooks/80346e/80346E06.htmhtm |chapter = III. The transformation sub-system: cultivation to market size in fishponds |author1 = Chong, Kee-Chai |author2 = Ian R. Smith |author3 = Maura S. Lizarondo |last-author-amp = yes |publisher = The United Nations University |year = 1982 |isbn = 978-92-808-0346-4 |accessdate = May 14, 2009}}</ref><ref name=PagasaWMO>{{cite journal |url = http://www.typhooncommittee.org/41st/docs/TC2_MemberReport2008_PHILIPPINES1.pdf |author = Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) |title = Member Report to the ESCAP/WMO Typhoon Committee, 41st Session |date = January 2009 |archive-date = 20 March 2009 |access-date = 6 August 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090320001056/http://www.typhooncommittee.org/41st/docs/TC2_MemberReport2008_PHILIPPINES1.pdf |url-status = dead }}</ref><ref name=digitaltyphoon>[http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/reference/monthly/ ''Monthly Typhoon Tracking Charts''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824055222/http://agora.ex.nii.ac.jp/digital-typhoon/reference/monthly/ |date=24 August 2011 }}. (2010). Retrieved April 24, 2010 from the National Institute of Informatics, Kitamoto Laboratory, Digital Typhoon Website.</ref>နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မှာ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုန်းထူထပ်သော ဒေသများတွင် {{convert|5000|mm|sp=us}} အထိ ရှိတတ်ပြီး ချောင်ကျသော ချိုင့်ဝှမ်းဒေသ အချို့တွင်မူ {{convert|1000|mm|sp=us}} အောက်သာ ရှိသည်။ <ref name=cp /> မိုးရေချိန်အများဆုံး ဖြစ်ပေါ်စေသော အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းမှာ ၁၉၁၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တိုက်ခတ်ခဲ့ပြီး ထိုဆိုင်ကလုန်းကြောင့် ၂၄ နာရီအတွင်း ဘာဂွီယိုဒေသတွင် မိုးရေချိန် {{convert|1168|mm|sp=us}} အထိ ရွာကျခဲ့သည်။ <ref name="bag" /> ဖိလစ်ပိုင် ဒေသအခေါ်အဝေါ်အားဖြင့် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုးအား ဘက်ဂ်ယို ဟု ခေါ်သည်။ <ref name="bag">Glossary of Meteorology. [https://web.archive.org/web/20140830090533/https://www.bloomberg.com/news/2014-08-28/philippine-second-quarter-gdp-growth-quickens-beating-estimates.html Baguio.] (archived from [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=b&p=4 the original] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806033738/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=b&p=4 |date=August 6, 2011 }} on August 30, 2014).</ref> သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ်များကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်တွင် လူသေဆုံးမှု အများအပြား ရှိတတ်သည်။ သို့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အစိုးရမှ ကပ်ဘေးဒုက္ခများ နှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်ဖွယ်ရာများကို ဆန်းသစ်သော ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်း၍ လျှော့ချရန်နှင့် စီမံခန့်ခွဲရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Changing attitude|url=https://www.dandc.eu/en/article/philippines-paradigm-shift-regard-disaster-preparedness|last=Robles|first=Raissa|work=D+C, development and cooperation |date=June 19, 2018 |accessdate=August 13, 2018}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲနှင့် ပတ်သက်၍ အလွန်အမင်း ထိခိုက်နိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲနှင့် ပတ်သက်၍ အထိရှလွယ်ဆုံး နိုင်ငံ ၁၀ ခုတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ <ref>Overland, Indra et al. (2017) ''[https://www.researchgate.net/publication/320622312 Impact of Climate Change on ASEAN International Affairs: Risk and Opportunity Multiplier]'', Norwegian Institute of International Affairs (NUPI) and Myanmar Institute of International and Strategic Studies (MISIS).</ref> == စီးပွားရေး == [[File:Philippines Export Treemap.png|thumb|upright=1.25|alt=Philippine Export Treemap in 2012.|ဖိလစ်ပိုင်၏ ပို့ကုန်များကို အချိုးကျ ပြထားသောပုံ]] ဖိလစ်ပိုင်၏ စီးပွားရေးမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၃၄ခုမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (nominal) မှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၇၁.၈ ဘီလီယံ ခန့် မျှ ရှိသည်။ <ref name=imf03 /> အဓိက ပို့ကုန်များမှာ ဆီမီးကွန်ဒတ်တာများ နှင့် အီလက်ထရွန်းနစ် ပစ္စည်းများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာ စက်ယန္တရားများ၊ အဝတ်အထည်များ၊ ကြေးနီထုတ်ကုန်များ၊ ရေနံထုတ်ကုန်များ၊ အုန်းဆီ နှင့် သစ်သီးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=CIAfactbook /> အဓိက ကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံများမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ စင်ကာပူ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ နယ်သာလန်၊ ဟောင်ကောင်၊ ဂျာမနီ၊ ထိုင်ဝမ် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=CIAfactbook /> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် သုံးစွဲသော ငွေကြေးမှာ ဖိလစ်ပိုင် ပီဆို (₱ or PHP) ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=Compare currencies in South East Asia|url=http://aroundtheworldinaday.com/philippines_thailand_comparison/thailand_currency_philippines_currency/|website=aroundtheworldinaday.com|accessdate=July 15, 2014|archivedate=19 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719162751/http://aroundtheworldinaday.com/philippines_thailand_comparison/thailand_currency_philippines_currency/}}</ref> [[File:0123jfCalipahan Sicsican Rice Fields San Pascual Talavera Ecijafvf 04.JPG|thumb|ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ စပါးစိုက်ပျိုးနေစဉ်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းမှ ဖိလစ်ပိုင် အလုပ်သမား၏ ၃၀% ကို အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးပေးထားသည်။။<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS|title=Employment in agriculture (% of total employment)|accessdate=March 3, 2015}}</ref>]] စက်မှုနိုင်ငံအဖြစ် အသစ်ပြောင်းလဲလာသော နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ တစ်ချိန်က စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအပေါ်တွင် အခြေခံသောလုပ်ငန်းမှ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အပေါ်တွင် အခြေခံသော လုပ်ငန်းအဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ နိုင်ငံ၏ အလုပ်သမားဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀.၈၁၄ သန်းမှ <ref name=CIAfactbook />စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အလုပ်သမား စုစုပေါင်း၏ ၃၀% ကို အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း ဖန်တီးပေးထားပြီး ဂျီဒီပီ၏ ၁၄% မျှ ရှိသည်။ စက်မှုကဏ္ဍမှ အလုပ်သမား စုစုပေါင်း ၏ ၁၄% ကို အလုပ်ပေးထားပြီး ဂျီဒီပီ၏ ၃၀% ရှိသည်။ ထို့အတူ ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်နေသော အလုပ်သမား အင်အားစု ၄၇% မှ ဂျီဒီပီ၏ ၅၆% အား ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ <ref name="nscb2009">{{cite web|url=http://www.nscb.gov.ph/sna/2009/3rdQ2009/2009gnpi3.asp|publisher=Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board|title=Third Quarter 2009 Gross National Product and Gross Domestic Product by Industrial Origin|accessdate=December 11, 2009|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629150040/http://www.nscb.gov.ph/sna/2009/3rdQ2009/2009gnpi3.asp|archivedate=June 29, 2011}}</ref><ref name="quickstat">{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/data/quickstat/qs0909tb.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711125757/http://www.census.gov.ph/data/quickstat/qs0909tb.pdf|archivedate=July 11, 2012|author=Philippine Statistics Authority|title=Quickstat|date=October 2009|accessdate=December 11, 2009}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ စာရင်းအရ အလုပ်လက်မဲ့ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၆.၀% မျှ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.marketwatch.com/story/philippines-jobless-rate-eases-to-6-in-october-2014-12-10|title=Philippines jobless rate eases to 6% in October|publisher=MarketWatch|date=December 10, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rttnews.com/2428724/philippine-unemployment-rate-falls-in-october.aspx|title=Philippine Unemployment Rate Falls In October|publisher=RTTNews|date=December 10, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref> သို့သော်လည်း အခြေခံစားသောက်ကုန်များအတွက် ကုန်ကျစရိတ်နည်းပါးသဖြင့် ၂၀၁၄ နိုဝင်ဘာတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းမှာ ၃.၇% သာ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|last=Magtulis |first=Prinz P. |url=https://www.bloomberg.com/news/2014-08-28/philippine-second-quarter-gdp-growth-quickens-beating-estimates.html |title=Philippine GDP Growth Beats Estimate in Boost to Aquino Goal |publisher=Bloomberg News |date=August 28, 2014 |accessdate=September 21, 2014}}</ref>၂၀၁၃ အောက်တိုဘာတွင် နိုင်ငံတကာ အရန်ငွေကြေး စုစုပေါင်းမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈၃.၂၀၁ ဘီလီယံ ရှိသည်။ <ref>Denis Somoso. (September 30, 2013). [http://ph.austronesia.net/?q=Philippine-Gross-International-reserves-GIR-totaled-83.201-Billion-US-Dollars-at-end-of-August-2013 "$83.201 Billion – Philippines GIR now Rank 26th World's highest International Reserves"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131013031726/http://ph.austronesia.net/?q=Philippine-Gross-International-reserves-GIR-totaled-83.201-Billion-US-Dollars-at-end-of-August-2013 |date=October 13, 2013 }}. ''Philippines, ASIA and the Global Economy Site''. Retrieved September 30, 2013.</ref> ချေးငွေ နှင့် ဂျီဒီပီကြား အချိုးမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ၇၈% အထိ စံချိန်တင် ရှိခဲ့ရာမှ<ref>{{cite news|last=Mendoza|first=Ronald U.|url=http://www.rappler.com/thought-leaders/7559-debt-free|title=Debt free?|work=Rappler|date=June 25, 2012|accessdate=December 14, 2014}}</ref> ၂၀၁၄ မတ်လတွင် ၃၈.၁% အထိ ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/business/economy-watch/69949-debt-govt-ratio|title=Debt-to-gov't ratio hits 38.1% in end-March|work=Rappler|date=September 23, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Dela Peña|first=Zinnia B.|url=http://www.philstar.com/business/2014/09/24/1372404/debt-gdp-ratio-continues-improve|title=Debt-to-GDP ratio continues to improve|newspaper=The Philippine Star|date=September 24, 2014|accessdate=December 14, 2014}}</ref>ဖိလစ်ပိုင်သည် ထုတ်ကုန်ထက် သွင်းကုန် ပိုများသော်လည်း <ref name="quickstat" /> နိုင်ငံတကာသို့ ကြွေးမြီပြန်ချပေးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/152897/from-butt-of-jokes-in-1986-philippines-has-risen-to-creditor-nation-says-ex-finance-chief#ixzz2szxJl2Et |title=From butt of jokes in 1986, Philippines has risen to creditor nation, says ex-finance chief |publisher=Newsinfo.inquirer.net |date=February 28, 2012 |accessdate=March 3, 2014}}</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးစ အချိန်က ဖိလစ်ပိုင်သည် အရှေ့အာရှတွင် ဂျပန်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref name="PhilState" /><ref>[http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=E1_RRPJDJ The Filipina sisterhood]. (December 20, 2001). ''The Economist''. Retrieved November 9, 2009.</ref><ref name=ure>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=rujyOiFMl0MC&printsec=frontcover|author=Ure, John|title=Telecommunications Development in Asia|publisher=Hong Kong University Press|year=2008|pages=301–302|isbn=978-962-209-903-6}}</ref> ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်မှုကို အခြားသူများမှ ကျော်တက်သွားခဲ့သည်။ အာဏာရှင် သမ္မတ ဖာဒီနန် မားကို့စ် ၏ လက်အောက်တွင် စီးပွားရေးမှာ ရပ်တန့်နေခဲ့ပြီး အစိုးရ၏ စီးပွားရေးကို တလွဲစီမံခန့်ခွဲမှုများနှင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref name="PhilState" /><ref name=ure /> နိုင်ငံအနေနှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု နှေးကွေးခဲ့ပြီး စီးပွားရေးကျဆင်းသည့် အချိန်များ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင်မှ စီးပွားရေး တံခါးဖွင့်မှု အစီအစဉ်များကြောင့် စီးပွားရေး ပြန်လည် နာလန်ထူလာနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="PhilState" /><ref name=ure /> ၁၉၉၇ ခုနှစ် အာရှငွေကြေး အကြပ်အတည်းသည် စီးပွားရေးကို များစွာထိခိုက်ခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ပီဆိုငွေကြေး တန်ဖိုးကျဆင်းမှုကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး စတော့မားကက်အတွင်း တန်ဖိုးကျဆင်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုရိုက်ခတ်မှုမှာ အစပိုင်းတွင် အခြားသော အာရှအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများလောက် မပြင်းထန်ခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ အစိုးရ၏ ငွေကြေးပေါ်လစီများနှင့် ပတ်သက်၍ ချုပ်ထိန်းလွန်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာငွေကြေးအဖွဲ့၏ ဆယ်စုနှစ်များစွာ စောင့်ကြည့်မှုနှင့် ငွေကြေးပေါ်လစီကို စီမခံခန့်ခွဲခဲ့မှုများကြောင့် ဖြစ်ပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ စီးပွားရေး လျင်မြန်စွာ တိုးတက်ရန် ငွေကြေးအများအပြား သုံးစွဲကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref name="lastlaugh" /> ထိုအချိန်မှစ၍ တိုးတက်မှု များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ စီးပွားရေးမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီတိုးတက်မှု ၆.၄% ရှိပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၇.၁ % ရှိကာ ဆယ်စုနှစ် ၃ခုအတွင်း အလျှင်အမြန်ဆုံးနှုန်းဖြင့် တိုးတက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ <ref name=IMF2012>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=36&pr.y=14&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=566&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Philippines|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 20, 2012}}</ref><ref name=fastestGDP>Felix, Rocel. (January 25, 2008). [https://web.archive.org/web/20150222050937/http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20080125-114787/2007-GDP-seen-growing-at-fastest-rate-in-30-years 2007 GDP seen growing at fastest rate in 30 years]. ''The Philippine Daily Inquirer''. Retrieved May 29, 2010. (archived from [https://web.archive.org/web/20080127233313/http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20080125-114787/2007-GDP-seen-growing-at-fastest-rate-in-30-years the original] on February 22, 2015)</ref>နှစ်စဉ်ပျမ်းမျှ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီတိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၁၉၆၆ မှ ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ ၁.၄၅% မျှသာရှိပြီး အရှေ့အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသ တစ်ခုလုံး ၏ ပျမ်းမျှနှုန်း ၅.၉၆% နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန်နည်းပါးသည်။ လူဦးရေ၏ ၄၅% ၏ နေ့စဉ်ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ ဒေါ်လာ အောက်တွင်သာ ရှိသည်။ <ref name="UN">{{Cite book|publisher=United Nations Development Programme|title=Table G: Human development and index trends, Table I: Human and income poverty|url=https://archive.org/details/humandevelopment0000unse_y2f1|year=2009|isbn=978-0-230-23904-3}}</ref><ref name=Reddel>Reddel, Paul (May 27, 2009). [https://web.archive.org/web/20121114025256/http://www.ppiaf.org/feature-story/infrastructure-and-ppps-philippines ''Infrastructure & Public-Private Partnerships in East Asia and the Philippines''] [PowerPoint slides]. Presentation in Manila to the American Foreign Chambers of Commerce of the Philippines. Retrieved February 13, 2010 from the Public-Private Infrastructure Advisory Facility (PPIAF) Website.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=37&pr.y=3&sy=2005&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=subject&ds=.&br=1&c=566%2C536%2C578%2C548&s=NGDPD%2CNGDPDPC&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=Imf.org |date=September 14, 2006 |accessdate=October 23, 2011}}</ref> စီးပွားရေးသည် နိုင်ငံခြားတွင်နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသားများ ပြန်လည်ပေးပို့သော ငွေကြေးများအပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေပြီး နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရလမ်းအတွင် နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကို ပင် ကျော်လွန်သည်။ နိုင်ငံခြားမှ ငွေလွှဲမှုမှာ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံဂျီဒီပီ၏ ၁၀.၄% မျှ ရှိခဲ့သဖြင့် အများဆုံးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ နှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တို့တွင် ၈.၆% ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နိုင်ငံခြားငွေကြေး ငွေလွှဲပို့မှု၏ တန်ဖိုးစုစုပေါင်းမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၈ ဘီလီယံမျှ ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1176411|title=Pakistan's remittances|last=Sherani |first=Sakib |website=dawn.com |accessdate=December 17, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://business.inquirer.net/160057/ofw-remittances-to-increase-by-8-5-in-2014-standard-chartered|title=OFW remittances to increase by 8.5% in 2014—Standard Chartered |newspaper=Philippine Daily Inquirer|date=January 13, 2014|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှာ မညီမျှပဲ အစိုးရအနေနှင့် နိုင်ငံ၏ အခြားဒေသများတွင် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ဖြန့်ဝေပေးနိုင်ရန် မြှင့်တင်မှု ခြေလှမ်းများ လှမ်းခဲ့သော်လည်း လူဇွန်းဒေသ အထူးသဖြင့် မက်ထရိုမနီလာသည် စီးပွားရေးတိုးတက်မှု အများဆုံးရှိပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် အခြားဒေသများတွင် စီးပွားရေးတိုးတက်နိုင်မှု နည်းပါးသွားခဲ့သည်။ <ref name="econ-manila">{{cite news|url=http://www.rappler.com/thought-leaders/30229-the-state-of-philippine-economic-competitiveness-2013|title=Why PH improves in competitiveness ranking|work=Rappler|date=Aug 22, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://cebudailynews.inquirer.net/22630/poverty-and-regional-development-imbalance|title=Poverty and regional development imbalance|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=March 5, 2014|accessdate=September 21, 2014}}</ref> အဟန့်အတားများရှိသော်လည်း ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်သော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း တဆင့်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း တို့မှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုအတွက် အကောင်းဆုံး ကဏ္ဍများ ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="quickstat" /><ref name="atimesbpo">{{cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE10Ae02.html|author=Llorito, David|title=Help wanted for Philippines outsourcing|publisher=Asia Times|date=May 10, 2006|accessdate=December 11, 2009|archivedate=12 December 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091212150632/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HE10Ae02.html}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ အခြား အနီးအနားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အောင်မြင်မှုမရပဲ ကျွန်းစုများ၏ တစ်စစီဖြစ်နေသာ ပထဝီအနေအထားအတွင်း ခရီးသွားလာရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း တဆင့်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း လုပ်ငန်း (ဘီပီအို) တွင် ကဏ္ဍခွဲ ၈ ခုရှိပြီး အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း တဆင့်ယူလုပ်ကိုင်ခြင်း နှင့် ရုံးအနောက်ပိုင်း လုပ်ငန်းများ၊ အန်နီမေးရှင်း၊ ကောလ်စင်တာ လုပ်ငန်း၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ရေးသားခြင်း လုပ်ငန်း၊ ဂိမ်းရေးသားခြင်းလုပ်ငန်း၊ အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းလုပ်ငန်း နှင့် ဆေးပေးဆေးကုခြင်း လုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်။ အိုင်တီနှင့် ဆိုင်သော ဘီပီအိုမှာ နိုင်ငံ၏ ဖွံဖြိုးမှုနှင့် တိုးတက်မှုအတွက် အဓိကနေရာမှာ ပါဝင်နေသည်။ <ref>{{Cite book|title = IT-BPO INDUSTRY PROFILE, PROSPECTS, CHALLENGES AND ISSUES FOR GROWTH AND EMPLOYMENT|last = Tullao|year = 2012|isbn = |location = |pages = }}</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဓိက ဘီပီအို ဝန်ဆောင်မှုဌာန ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ၏ နေရာကို ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့သည်။ ဂိုးလ်မင်းဆက်ရှ် မှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအား နောင်လာမည့် ၁၁ နိုင်ငံ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားခဲ့သော်လည်း <ref>{{cite web|url=http://www.goldmansachs.com/our-thinking/archive/archive-pdfs/brics-book/brics-chap-13.pdf|title=Beyond the Brics: A Look at the 'Next 11'|date=April 2007|accessdate=September 21, 2014|archive-date=17 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417174720/http://www.goldmansachs.com/our-thinking/archive/archive-pdfs/brics-book/brics-chap-13.pdf}}</ref><ref>{{cite web |last=Armstrong |first=Aristidi |url=http://economicstudents.com/2013/04/move-over-brics-the-next-eleven-has-emerged/ |title=Move over BRICS, the "Next Eleven" has emerged |publisher=Economics Student Society of Australia |date=April 21, 2013 |accessdate=September 21, 2014 |archivedate=22 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522155127/http://economicstudents.com/2013/04/move-over-brics-the-next-eleven-has-emerged }}</ref> တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတို့မှာ အဓိက စီးပွားပြိုင်ဖက်များ အဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ <ref>Olchondra, Riza T. (October 2, 2006). [https://web.archive.org/web/20070212043928/http://business.inquirer.net/money/topstories/view_article.php?article_id=24405 As India gets too costly, BPOs turn to Philippines]. ''The Philippine Daily Inquirer''. Retrieved December 16, 2009. (archived from [https://web.archive.org/web/20070212043928/http://business.inquirer.net/money/topstories/view_article.php?article_id=24405 the original] on February 12, 2007)</ref>ဂိုးလ်မင်းဆက်ရှ် မှ ၂၀၅၀ တွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၂၀ ခုမြောက် အကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး ဖြစ်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/goldmans-world-gdp-projection-for-2050-2012-11|title=Goldman: Here's What Global GDP Will Look Like In 2050 |website=[[Business Insider]] |date=November 19, 2012 |accessdate=September 21, 2014}}</ref> ဟောင်ကောင်ရှန်ဟိုင်းဘဏ်ကော်ပိုရေးရှင်းမှလည်း ဖိလစ်ပိုင်အား ၂၀၅၀ တွင် ကမ္ဘာ့ ၁၆ ခုမြောက်အကြီးဆုံး၊ အာရှတွင် ၅ ခုမြောက်အကြီးဆုံးနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်လာမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ <ref>{{cite web|last=Platt|first=Eric|url=http://www.businessinsider.com/these-economies-will-dominate-the-world-in-2050-2012-1?op=1 |title=These Economies Will Dominate The World In 2050 |website=[[Business Insider]] |date=January 13, 2012 |accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref>{{cite news|last=Fajardo |first=Fernando |url=http://newsinfo.inquirer.net/153661/the-philippines-in-2050 |title=The Philippines in 2050 |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=February 29, 2012 |accessdate=September 21, 2014}}</ref><ref>Kevin Voigt (January 12, 2012). [https://web.archive.org/web/20120208143300/http://business.blogs.cnn.com/2012/01/12/worlds-top-economies-in-2050-will-be World's top economies in 2050 will be... ''CNN''.] (archived from [https://web.archive.org/web/20120115031430/http://business.blogs.cnn.com/2012/01/12/worlds-top-economies-in-2050-will-be the original] on August 14, 2012)</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် ကမ္ဘာ့ဘဏ်၊ နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ မန်ဒါလူယောင်တွင် ဌာနချုပ်တည်ရှိသော အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်၊ ကိုလံဘိုအစီအစဉ်၊ ဂျီ-၇၇၊ ဂျီ-၂၄ နှင့် အခြားအဖွဲ့အစည်းများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်သည်။ <ref name=CIAfactbook /> ===သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး=== [[File:SCTEX from Clark Interchange - panoramio.jpg|thumb|left|တားလက်-ပန်ဂါဆီနန်-လာ ပြည်ထောင်စု အဝေးပြေးလမ်းမကြီး]] ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆိုင်သော အခြေခံအဆောက်အအုံ ပိုင်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများထဲတွင် တောင်ထူထပ်သော မြေမျက်နှာပြင် ရှိခြင်း၊ ကျွန်းများ၏ ပြန့်ကျဲနေသော ပထဝီအနေအထား ရှိခြင်း တို့အပြင် အစိုးရ အစဉ်အဆက်တို့၏ အခြေခံအဆောက်အအုံပေါ်တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၃% မျှသာ အခြေခံအဆောက်အအုံ တည်ဆောက်ရေးအတွက် သုံးစွဲခဲ့ပြီး အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပါက များစွာနည်းပါးသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.investphilippines.info/arangkada/wp-content/uploads/2011/06/08.-Part-3-Seven-Big-Winner-Sectors-Reforming-the-Infrastructure-Policy-Environment2.pdf |title=Arangkada Philippines 2010: A Business Perspective – Infrastructure |accessdate=September 21, 2014 |archive-date=10 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010144548/http://www.investphilippines.info/arangkada/wp-content/uploads/2011/06/08.-Part-3-Seven-Big-Winner-Sectors-Reforming-the-Infrastructure-Policy-Environment2.pdf }}</ref><ref>{{cite news|last=Larano |first=Cris |url=https://blogs.wsj.com/economics/2014/06/03/philippines-bets-on-better-infrastructure/ |title=Philippines Bets on Better Infrastructure |newspaper=The Wall Street Journal |date=June 3, 2014 |accessdate=September 21, 2014}}</ref>ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် လမ်းအရှည် စုစုပေါင်း {{convert|216,387|km|mi|sp=us}} ရှိပြီး {{convert|61,093|km|mi|sp=us}} သာလျှင် လမ်းခင်းထားသည်။ <ref name=WBtransport>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |title=The CIA World Factbook – Philippines |accessdate=September 20, 2017 |archivedate=11 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100111070218/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html }}</ref> အဓိကမြို့တော်များနှင့် မြို့များတွင် ဘတ်စ်ကားများ၊ ဂျစ်ပနေးများ၊ တက္ကစီများနှင့် စက်တပ်ထားသော သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များ ရှိသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မှတ်ပုံတင်ထားသော ယာဉ်စီးရေ ၅.၅၃ သန်းမျှ ရှိပြီး မှတ်ပုံတင်ခြင်းမှာ နှစ်စဉ် ၄.၅၅% မျှ ပျမ်းမျှ တိုးတက်လာသည်။<ref>Republic of the Philippines. Land Transportation Office. [https://web.archive.org/web/20081011115519/http://www.lto.gov.ph/Stats2007/no_of_mv_registered_byMVType_2.htm Number of Motor Vehicles Registered]. (January 29, 2008). Retrieved January 22, 2009.</ref> ဖိလစ်ပိုင် အရပ်ဖက် လေကြောင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ မှ လေဆိပ်များကို စီမံခန့်ခွဲပြီး လုံခြုံသော လေကြောင်းခရီးသွားနိုင်ရန် အတွက် ပေါ်လစီများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/214-repiblic-act-9497 |title=Republic Act No, 9447 |accessdate=September 21, 2014 |publisher=Civil Aviation Authority of the Philippines|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140716143711/http://caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/214-repiblic-act-9497 |archivedate=July 16, 2014 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/235-manual-of-standards-for-aerodromes |title=Manual of Standards for Aerodromes |accessdate=September 21, 2014 |publisher=Civil Aviation Authority of the Philippines|deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140809172842/http://caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/235-manual-of-standards-for-aerodromes |archivedate=August 9, 2014 }}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူဆိုင်ရာ လေဆိပ် ၈၅ ခု ရှိသည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222030945/http://www.caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory |dead-url=yes |archive-date=December 22, 2013 |title=Airport Directory |publisher=Civil Aviation Authority of the Philippines |date=July 2014 |accessdate=August 23, 2014 |df= |archivedate=2 July 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140702220413/http://caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory }}</ref> ဂရိတ်တား မနီလာ ဒေသအတွက် [[နနွိုင်း အာကွီနို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] နှင့် ကလာ့ခ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တို့မှ ဝင်ရောက်သွားလာနိုင်စေရန် ဆောင်ရွက်ပေးသည်။ အာရှ၏ ရှေးအကျဆုံး စီးပွားဖြစ် လေကြောင်းလိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ယခုတိုင် နဂိုရ်မူလအမည်ဖြင့် ပြေးဆွဲနေသော ဖိလစ်ပိုင်လေကြောင်းလိုင်း နှင့် ဦးဆောင်ဦးရွက် ဈေးနှုန်းသင့် လေကြောင်းလိုင်းဖြစ်သော စီဘူး ပစိဖိတ် တို့မှာ ပြည်တွင်းနှင့် ပြည်ပနေရာများသို့ အဓိက ပို့ဆောင်ပေးနေသော အဓိက လေကြောင်းလိုင်းနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name=PAL>{{cite web|url=http://www.philippineairlines.com/about_pal/about_pal.jsp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303185823/http://www.philippineairlines.com/about_pal/about_pal.jsp |archivedate=March 3, 2016 |title=About PAL |publisher=Philippineairlines.com |accessdate=May 4, 2013}}</ref><ref name=HAviation>State of Hawaii. Department of Transportation. Airports Division. [c. 2005]. "[https://web.archive.org/web/20110517040251/http://hawaii.gov/hawaiiaviation/hawaii-commercial-aviation/philippine-air-lines/ Philippine Air Lines]". ''Hawaii Aviation''. Retrieved January 9, 2010.</ref><ref name=OxfordBG>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=eY-Oq1IGzdMC&pg=PT98|title=The Report: Philippines 2009|publisher=Oxford Business Group|year=2009|page=97|isbn=978-1-902339-12-2}}</ref> အမြန်လမ်းနှင့် ဟိုင်းဝေးလမ်းမများမှာ အများအားဖြင့် လူဇွန်းကျွန်းပေါ်တွင်သာ တည်ရှိပြီး လူဇွန်း၊ ဆာမား၊ လေတီနှင့် မင်ဒါနောင်းတို့အား ဆက်သွယ်ပေးထားသော ပန်-ဖိလစ်ပိုင် ဟိုင်းဝေး၊<ref>{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/philippines/geography/philippines_geography_transportation.html|title=Philippines Transportation |accessdate=August 23, 2014}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf|title=Linking the Philippine Islands, Through the highway of the Sea|page=51|accessdate=August 23, 2014}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf |access-date=6 August 2019 |archive-date=22 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922231146/http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf }}</ref> မြောက်လူဇွန်း အမြန်လမ်း၊ တောင်လူဇွန်းအမြန်လမ်း နှင့် ဆူဘစ်-ကလာ့ခ်-တားလက် အမြန်လမ်း တို့ပါဝင်သည်။<ref>[http://www.mntc.com/nlex/ The North Luzon Expressway Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809043810/http://www.mntc.com/nlex/ |date=9 August 2018 }} (NLEX) is for the rehabilitation, expansion, operation and maintenance of the existing {{convert|83.7|km|0|abbr=on}} NLEX that connects Metro Manila to the northern provinces of Bulacan and Pampanga.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.trb.gov.ph/index.php/toll-road-projects/south-luzon-expressway|title=South Luzon Expressway (SLEX)|author=Super User|website=Toll Regulatory Board|accessdate=December 17, 2015|archive-date=25 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225085852/http://www.trb.gov.ph/index.php/toll-road-projects/south-luzon-expressway}}</ref><ref>[http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=101211 Arroyo order: Open SCTEx, interchanges on time – INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080222100621/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=101211 |date=February 22, 2008 }}</ref>စီဘူးရှိ စီဘူး-ကော်ဒိုဗာ ဆက်သွယ်သော အမြန်လမ်းသည် လူဇွန်း၏ ပြင်ပရှိ ပထမဆုံးသော အမြန်လမ်းဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ တွင် ပြီးစီးမည် ဖြစ်သည်။ <ref name="dw">{{cite web|url=http://www.dw.dk/cebucordova-link/|title=Cebu-Cordova Link|publisher=Dissing+Weitling Architecture|accessdate=11 March 2017|archivedate=21 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421224051/http://www.dw.dk/cebucordova-link}}</ref> [[File:MRT-2 Train Santolan 1.jpg|thumb|left|ဆန်တိုလန် ဘူတာရုံတွင် တွေ့ရသော မနီလာ အပေါ့စားရထားစနစ် လိုင်းအမှတ် ၂ မှ ရထားတစ်စင်း]] ရထားပို့ဆောင်ရေးသည် မက်ထရိုမနီလာ၊ လာဂူးနားခရိုင် နှင့် ဘိုင်ကောဒေသ အချို့အပိုင်းတို့တွင်သာ ခရီးသည်များကို ပို့ဆောင်ပေးရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ရထားဖြင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်မှု မရှိပေ။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရထားလမ်းမှာ ၇၉ ကီလိုမီတာမျှသာ ရှိပြီး ၂၄၄ ကီလိုမီတာအထိ တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ထားသည်။ <ref>{{cite news |url=https://www.bworldonline.com/jica-still-has-900b-yen-to-fund-rail-expansion-in-philippines/ |title=JICA still has 900B yen to fund rail expansion in Philippines |author=Galang, Vincent Mariel P. |newspaper=BusinessWorld |date=June 20, 2019 |access-date=June 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190621011358/https://www.bworldonline.com/jica-still-has-900b-yen-to-fund-rail-expansion-in-philippines/ |archive-date=21 June 2019 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=https://business.inquirer.net/272961/japan-commits-1-3-trillion-yen-to-help-build-railways-in-ph |title=Japan commits 1.3 trillion yen to help build railways in PH |author=De Vera, Ben O. |newspaper=Philippine Daily Inquirer |date=June 21, 2019 |access-date=June 21, 2019 }}</ref> မက်ထရို မနီလာတွင် အမြန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း လိုင်း၁၊ လိုင်း၂ နှင့် လိုင်း၃ ဟူသော လိုင်း ၃ လိုင်း ရှိသည်။<ref name="yellow">{{cite web|title=The Line 1 System – The Green Line|url=http://www.lrta.gov.ph/line_1_system.php|website=Light Rail Transit Authority|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714152448/http://www.lrta.gov.ph/line_1_system.php|archivedate=July 14, 2014}}</ref><ref name=provision>United Nations Centre for Human Settlements. (1993). [https://books.google.com/books?id=lkH5Twa-OakC&printsec=frontcover ''Provision of Travelway Space for Urban Public Transport in Developing Countries'']. UN–HABITAT. pp. 15, 26–70, 160–179. {{ISBN|92-1-131220-5}}.</ref><ref name="times">{{cite web|title=About Us; Line 3 Stations|url=http://dotcmrt3.gov.ph/about.php?route=7|website=Metro Rail Transit|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122003116/http://dotcmrt3.gov.ph/about.php?route=7|archivedate=January 22, 2013}}</ref> ပီအင်န်အာ တောင်ပိုင်း ခရီးသည်လိုင်းမှာ ခရီးသည်များအား မက်ထရိုမနီလာမှ လာဂူးနား ခရိုင်သို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသည်။ လက်ရှိဆောက်လုပ်နေဆဲ ရထားလမ်းများမှာ ၄ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော လိုင်း၂ အရှေ့ဘက်တိုးချဲ့ စီမံကိန်း (၂၀၂၀)၊ ၂၂ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော လိုင်း ၇ (၂၀၂၀)၊ ၂၅ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော လိုင်း ၉ (၂၀၂၅) နှင့် ၁၀၉ ကီလိုမီတာ ရှည်လျားသော တောင်-မြောက် ခရီးသည်တင် ရထားလမ်း ဖြစ်ပြီး တောင်မြောက်ရထားလမ်းမှာ အပိုင်း အချို့ပိုင်းခြားထားပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် တစိတ်တပိုင်း ပြေးဆွဲမှု စတင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.pna.gov.ph/articles/1059627|title=PH, JICA sign loan deal for metro-grade train system|last=Share|last2=Twitter|website=www.pna.gov.ph|language=en|access-date=2019-02-08}}</ref> အခြား ရထားလမ်း အမြောက်အမြားကိုလည်း ဖောက်လုပ်ရန် စီစဉ်နေသည်။ ယခင်က လူဇွန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများတွင် ရထားဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ရှိခဲ့ပြီး စီဘူးကျွန်း နှင့် နီဂရိုးကျွန်းများတွင်လည်း ရထား ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ဆောင်မှု ရှိခဲ့သည်။ ရထားများကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက်လည်း အသုံးပြုကြပြီး အထူးသဖြင့် ဆေးရွက်ကြီးနှင့် သကြားထုတ်လုပ်ရေးများတွင် ဖြစ်သည်။ အချို့သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်များကို ဖော်ဆောင်လျက် ရှိပြီး သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာန နှင့် ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ်တို့ ပူးပေါင်း၍ အလိုအလျောက် သွားလာသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်အတွက် အကြို ဖြစ်နိုင်ခြေလေ့လာမှုများ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite web |last=Valmero |first=Anna |title=DoST to develop electric-powered monorail for mass transport |url=http://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722190340/http://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html |dead-url=yes |archive-date=July 22, 2011 |accessdate=September 23, 2014 |df= |archivedate=24 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924053740/https://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html }}</ref><ref>{{cite web|title=UPD monorail project begins |url=http://www.upd.edu.ph/~updinfo/jul11/articles/upd_monorail_projects.html |website=July 27, 2011 |author=Regidor, Anna Kristine |publisher=University of the Philippines Diliman |accessdate=September 23, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924045106/https://www.upd.edu.ph/~updinfo/jul11/articles/upd_monorail_projects.html |archivedate=September 24, 2014 |df= }}</ref><ref>{{cite news|title=Bigger Automated Guideway Train ready for testing|url=http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924041039/http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/|dead-url=yes|archive-date=September 24, 2014|date=February 27, 2014|author=Usman, Edd K.|newspaper=Manila Bulletin|accessdate=September 23, 2014|archivedate=24 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924041039/http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/}}</ref> [[File:Balatik, a paraw from the Tao Expedition, Philippines.jpg|thumb|ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ဗီဆာယန်းလူမျိုးတို့၏ ပါရော ဟု ခေါ်သော ဘန်ကာရွက်လှေတစ်မျိုး]] ကျွန်းစုများဖြစ်သဖြင့် ကျွန်းအချင်းချင်းသွားလာရန်အတွက် ရေယာဉ်များကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်လေ့ ရှိသည်။<ref>[http://business.inquirer.net/203660/ph-firm-takes-on-challenge-to-improve-sea-travel PH firm takes on challenge to improve sea travel.] Published by Philippine Daily Inquirer (Written By: Ira P. Pedrasa)</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် ထိုသို့သွားလာရန် အငယ်စားမှ အလတ်စားအထိ ရှိသော ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ဖောင်ဖွဲ့တပ်ဆင်ထားသည့် ထရီမာရန်းခေါ် လှေသင်္ဘောများကို သုံးကြပြီး သစ်လုံးထွင်လှေမှ သစ်တုံးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော လှေ အထိ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့အားလုံးကို ခြုံငုံ၍ ဘန်ကာ ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဘန်ကာ များကို နဂိုရ်မူလက ရွက်တပ်၍ မောင်းနှင်ကြသည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ ရွက်များကို မော်တာတပ် အင်ဂျင်များဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုလာကြသည်။ ထိုသို့ စက်တပ်ထားသော ဘန်ကာများကို ဖိလစ်ပိုင် အင်္ဂလိပ်စကားဖြင့် ပမ့်ဘုတ် ဟု ခေါ်ကြသည်။ အခြားသော ရိုးရာ ဖိလစ်ပိုင် လှေသင်္ဘော အမျိုးအစားများမှာ ပျောက်ကွယ်သွားကြခြင်း သို့မဟုတ် ပျောက်ကွယ်ရန် စိုးရိမ်ရခြင်း ဖြစ်နေကြပြီး တစ်ချိန်က အလွန်ပေါများခဲ့သော ကာစကို တုံကင်းများနှင့် ဂွီလာလို ခေါ် ကုန်တင်သင်္ဘောများ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဘန်ကာများမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နေရာတကာ တွေ့ရသော ရေယာဉ်များဖြစ်ပြီး ယနေ့ထက်တိုင် တွေ့နေရဆဲဖြစ်ကာ ၎င်းတို့၏ တည်ငြိမ်မှု၊ အရှိန်နှင့် အလွန်တိမ်သော သန္တာကျောက်တန်းများတွင်ပင် သွားလာနိုင်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |title=Building a Native Sailboat |url=https://www.taophilippines.com/building-a-native-sailboat/ |website=Tao Philippines |accessdate=19 June 2019 |archivedate=19 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190619185554/https://www.taophilippines.com/building-a-native-sailboat/ }}</ref><ref name="Funtecha">{{cite journal |last1=Funtecha |first1=Henry F. |title=The history and culture of boats and boat-building in the Western Visayas |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |date=2000 |volume=28 |issue=2 |pages=111–132 |jstor=29792457 }}</ref><ref name="Isorena">{{cite journal |last1=Isorena |first1=Efren B. |title=The Early Evolution of Boats in Austronesia: Profound Implication on Philippines Prehistory |journal=Malay |date=2013 |volume=25 |issue=2 |pages=36–53 |url=https://www.academia.edu/21363324}}</ref><ref name="aguilar">{{cite book|first1=Glenn D.|last1=Aguilar|editor1-first=Geronimo|editor1-last=Silvestre|editor2-first=Stuart J.|editor2-last=Green|editor3-first=Alan T.|editor3-last=White|editor4-first=Nygiel|editor4-last=Armada|editor5-first=Cesar|editor5-last=Luna|editor6-first=Annabelle|editor6-last=Cruz-Trinidad|editor7-first=Marciano F., III|editor7-last=Carreon |title =In Turbulent Seas: The Status of Philippine Marine Fisheries|chapter =Philippine Fishing Boats|publisher =Department of Agriculture-Bureau of Fisheries and Aquatic Resources, Republic of the Philippines|series =|year =2004|pages=118–121|isbn =9719275340|chapter-url =https://www.researchgate.net/publication/291075189}}</ref><ref>{{cite book |last1=Roxas-Lim |first1=Aurora |title=Tradiitonal Boatbuilding and Philippine Maritime Culture |publisher=Intangible Cultural Heritage in the Asia-Pacific Region, United Nations Organization |url=http://www.ichcap.org/eng/ek/sub3/pdf_file/domain5/091_Traditional_Boatbuilding_and_Philippine_Maritime_Culture.pdf |access-date=6 August 2019 |archive-date=12 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212173603/http://www.ichcap.org/eng/ek/sub3/pdf_file/domain5/091_Traditional_Boatbuilding_and_Philippine_Maritime_Culture.pdf |url-status=dead }}</ref> အလုပ်အများဆုံးသော ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့များမှာ မနီလာ၊ ဘာတန်ဂက်စ်၊ ဆူဘစ်၊ စီဘူး၊ အီလိုအီလို၊ ဒါဗောင်း၊ ကာဂါယန် ဒီ အိုရို နှင့် ဇမ်ဘိုရမ်ဂါ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="transpo">[http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm The Philippine Transportation System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160430032241/http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm |date=30 April 2016 }}. (August 30, 2008). ''Asian Info''. Retrieved January 22, 2009.</ref>2GO Travel နှင့် ဆူလ်ပီစီယိုလိုင်းတို့မှ မနီလာအား အခြားသော မြို့တော်များနှင့် မြို့များသို့ ခရီးသည်တင်ရေယာဉ်များဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးလျက် ရှိသည်။ {{convert|919|km|mi|adj=on|sp=us}} မျှရှည်လျားသော စထရောင်း ရီပတ်ဘလစ် နော့တီကယ်ဟိုင်းဝေး ခေါ် ဟိုင်းဝေးလမ်းများနှင့် လွန်းပျံယာဉ်များ ဆက်စပ်ထားပြီး မြို့ကြီး ၁၇ မြို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော ဆက်စပ်ဟိုင်းဝေးလမ်းမကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ <ref>[http://www.macapagal.com/gma/initiatives/roro.php Strong Republic Nautical Highway]. (n.d.). Official Website of President Gloria Macapagal Arroyo. Retrieved January 22, 2009.</ref> ပါဆစ်မြစ် လွန်းပျံ ဝန်ဆောင်မှုမှ မက်ထရိုမနီလာရှိ အဓိက မြစ်ကြီးများတွင် ခရီးသည်တင် ဝန်ဆောင်မှု ပေးလျက် ရှိပြီး ပါဆစ်မြစ်နှင့် မာရီကီနာမြစ်တို့တွင် ဖြစ်ကာ မနီလာ၊ မာကာတီ၊ မန်ဒါလူယောင်း၊ ပါဆစ် နှင့် မာရီကီနာတို့တွင် သင်္ဘောဆိပ်များ ရှိသည်။ <ref>[http://www.gmanetwork.com/news/story/30644/pinoyabroad/gov-t-revives-pasig-river-ferry-service Gov't revives Pasig River ferry service]. (February 14, 2007). ''GMA News''. Retrieved December 18, 2009.</ref><ref>{{cite web|url=http://news.pia.gov.ph/index.php?article=241398338587|title=MMDA to reopen Pasig River ferry system on April 28; offers free ride|publisher=Philippine Information Agency|date=April 25, 2014|accessdate=October 3, 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006072725/http://news.pia.gov.ph/index.php?article=241398338587|archivedate=October 6, 2014}}</ref> ===သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ=== [[File:Rice in the Lab.jpg|thumb|upright|alt=အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ သုတေသနပညာရှင်တစ်ဦး စပါး၏ ဒီအင်န်အေအား ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အောက်တွင် လေ့လာနေစဉ်။|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စပါးသုတေသန အင်စတီကျု (IRRI) မှ သုတေသနပညာရှင်တစ်ဦး စပါး၏ ဒီအင်န်အေအား ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်အောက်တွင် လေ့လာနေစဉ်။]] ဖိလစ်ပိုင်သည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာကဏ္ဍတွင် တိုးတက်ရန်အတွက် အားထုတ်မှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်။ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာနသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံအတွင်း သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ စီမံကိန်းများ ပြုလုပ်ရာတွင် ပေါင်းစည်းဆက်စပ်ပေးခြင်းအတွက် တာဝန်ရှိသော အုပ်ချုပ်ရေး အေဂျင်စီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|title=About DOST; The DOST in Brief|url=http://www.dost.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&catid=58%3Aabout-dost&id=1124&Itemid=82|website=Department of Science and Technology|accessdate=January 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130522101423/http://www.dost.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&catid=58%3Aabout-dost&id=1124&Itemid=82|archivedate=May 22, 2013}}</ref> နိုင်ငံအတွင်း အမျိုးမျိုးသော သိပ္ပံပညာရပ်ကဏ္ဍတို့တွက် ပါဝင်ပံ့ပိုးပေးသော လူတစ်ဦးချင်းစီအတွက် ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတော်သိပ္ပံပညာရှင်ဆု ကို ရွေးချယ်ပေးအပ်လေ့ ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ ထင်ရှားသော သိပ္ပံပညာရှင်များတွင် မာရီယာ အိုရိုဆာ အစရှိသော အစားအသောက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာရှင်များ ပါဝင်ပြီး သူမမှာ သူမ ဖော်မြူလာထုတ်ထားသည့် အစားအသောက်ကုန်များ ဖြစ်သည့် ကလာမန်စီ နစ်ပ်၊ ဆွိုင်ယာလက် နှင့် ငှက်ပျောသီးခရမ်းချဉ်သီးဆော့စ် တို့အတွက် ကျော်ကြားသည်။ <ref>{{cite news|last=Roces|first=Alejandro R.|title=Maria Ylagan Orosa|url=http://www.philstar.com/opinion/30265/maria-ylagan-orosa|newspaper=[[The Philippine Star]]|date=November 29, 2007|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ရာမွန်ဘာဘရာသည် အပင်စိုက်ပညာရှင်ဖြစ်ပြီး သူမှာ သရက်ပင်တွင် ပန်းများ ပိုမိုပွင့်နိုင်ရန် ပြုလုပ်သော နည်းလမ်းအတွက် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/science-nature/environment/65970-ramon-barba-national-scientist-profile|title=Dr Ramon Barba: Science 'against all odds'|last=Sabater|first=Madel|date=August 12, 2014|work=Rappler|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ကမ္ဘာ့ ဉာဏပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်အဖွဲ့မှ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသား တီထွင်သူတို့အား အနည်းဆုံး ဆု ၅၁ ခု ချီးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တီထွင်သူ မက်ဒါလီနာ ဗီလာရက်ဇ်သည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးဆိုင်ရာ တီထွင်မှု တစ်ခုဖြစ်သော လိပ်စွမ်းအားသုံး လက်တွန်းဝင်ရိုးစက်ဖြင့် ၁၉၈၆ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဉာဏပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့် အဖွဲ့၏ တစ်နှစ်လုံးအတွက် အကောင်းဆုံး တီထွင်သူ ဆုကို ရခဲ့ပြီး ထိုကိရိယာကို ဖိလစ်ပိုင်၊ အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် အာဖရိကတို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=ofmtHlayFXEC&pg=PA38#v=onepage&q&f=false|title=Inventions & Innovations: A Glimpse of the Filipino Legacy|last=Malang|first=Virgilio L.|date=1999|publisher=Goodwill Trading Co., Inc.|isbn=978-971-8822-01-2|location=|pages=38–39|language=en}}</ref> ဆေးပညာကဏ္ဍတွင်လည်း ထင်ရှားသူများမှာ ကလေးဆေးပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လမ်းဖောက်သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆေးပညာလောကတွင် ဆယ်စုနှစ် ၈ ခုစာ ဆေးကုသခဲ့သည့် ကလေးဆရာဝန် ဖီ ဒဲလ် မွန်ဒို မှာ ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite web|last=Engel|first=KeriLynn|title=Fe del Mundo, first female student at Harvard Medical School|url=http://www.amazingwomeninhistory.com/fe-del-mundo-first-female-student-at-harvard-medical-school/|publisher=Amazing Wome History|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ထို့ပြင် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ အဏုမြူသုံး ဆေးပညာကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးမှုများ ပေးခဲ့ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ရှိ နျူးကလီးယား ဆေးပညာ၏ ဖခင် ဟု အမည်ပေးထားကြသည့် ပေါ်လို ကမ်ပို့စ် တို့မှာ ထင်ရှားသည်။<ref name="mb">{{cite news|last = Sabater|first = Madel R.|title =National Scientist Dr. Paulo Campos passes away at 85 |newspaper = [[Manila Bulletin]]|date =June 5, 2007|url =http://www.mb.com.ph/issues/2007/06/05/MAIN2007060595261.html|accessdate = December 29, 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070914101126/http://www.mb.com.ph/issues/2007/06/05/MAIN2007060595261.html |archivedate = September 14, 2007}}</ref> သုတေသနအဖွဲ့အစည်းများတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စပါးသုတေသန အင်စတီကျု ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများရှိပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်သော သုတေသနနှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားရေး အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ကာ ၁၉၆၀တွင် တည်ထောင်ခဲ့၍ ဌာနချုပ်မှာ လာဂူးနားရှိ လော့စ်ဘာနော့စ်တွင် တည်ရှိသည်။ <ref>{{cite news |title = IRRI website: About IRRI |url = http://irri.org/about-us/our-organization |accessdate = 6 August 2019 |archivedate = 14 October 2022 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20221014011645/https://www.irri.org/about-us/our-organization }}</ref><ref name="IRRImap">{{cite news |title = International Rice Research Institute on Google maps |url = https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&hl=en&msa=0&msid=216500419896071727279.00047e4961aea61049e8c&ll=13.410994,82.792969&spn=74.853042,112.675781&source=embed}}</ref> ထိုအဖွဲ့အစည်းမှာ စပါးအမျိုးအစားသစ်များ ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ လယ်သမားများ၏ ဘဝကို တိုးတက်စေရန် စပါးစိုက်ပျိုးမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်းနည်းလမ်းများကို သုတေသနပြုလျက် ရှိသည်။ <ref>{{cite news|title=An adventure in applied science: A history of the International Rice Research Institute|url=https://books.google.com/books?id=3d-6iv9xQT0C&pg=PR13&lpg=PR13&dq=rockefeller+ford+irri+1960&source=bl&ots=JBOEJEE_A2&sig=ifmdZbpjtxKHm0GvdEIqWPjvBZY&hl=en&sa=X&ei=N8s8T87bAuuNiAeNju3nBA&redir_esc=y#v=onepage&q=rockefeller%20ford%20irri%201960&f=false|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ===ဆက်သွယ်ရေး=== ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံး ဂြိုဟ်တုကို ၁၉၉၆တွင် ဝယ်ယူခဲ့သည်။ <ref>{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1370&dat=19960725&id=9mUVAAAAIBAJ&sjid=0goEAAAAIBAJ&pg=6158,3894648|title=Mabuhay acquires Indon satellite;sets new orbit|date=July 25, 1996|work=Manila Standard|accessdate=October 5, 2014}}</ref>၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်၏ ပထမဆုံး အငယ်စား ဂြိုဟ်တုဖြစ်သည့် ဒီဝါတာ-၁ အား အမေရိကန်တို့၏ ဆိုက်ဂနပ် အာကာသယာဉ်ပေါ်တွင် တည်၍ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ <ref name="Diwata-1">{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2016/03/24/1566175/us-aircraft-philippiness-first-microsatellite-launched-space|title=US aircraft with Philippines's first microsatellite launched into space|last1=Ronda|first1=Rainier|date=March 24, 2016|publisher=Philstar|accessdate=March 24, 2016}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်တွင် အလွန်ခေတ်မီသော ဆယ်လူလာဖုန်း ဈေးကွက်ရှိပြီး အသုံးပြုသူ အလွန်များပြားသည်။ စာဖြင့်မက်ဆေ့ပေးပို့ ဆက်သွယ်ခြင်းမှာ လူကြိုက်များသော ဆက်သွယ်ရေး ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး၌ တစ်နေ့လျှင် ပျမ်းမျှ မက်ဆေ့ ၁ ဘီလီယံကျော် ပို့လွှတ်ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။ မိုဘိုင်းဖုန်း အသုံးပြုသူ ၅ သန်းကျော်မှာ ၎င်းတို့၏ ဖုန်းများကို ပိုက်ဆံအိတ်ယောင် အဖြစ်သုံးစွဲကြပြီး ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဆယ်လူလာကွန်ယက်ပေါ်၌ ငွေကြေးအပေးအယူပြုလုပ်ရာ၌ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တည်ရှိသည်။<ref name="pldt" /><ref>Francisco, Rosemarie. (March 4, 2008). [https://web.archive.org/web/20080308115828/http://technology.inquirer.net/infotech/infotech/view/20080304-122775/Filipinos-sent-1-billion-text-messages-daily-in-2007 Filipinos sent 1 billion text messages daily in 2007]. ''[[The Philippine Daily Inquirer]]''. Reuters. Retrieved December 18, 2009.</ref><ref name="txt">Teves, Oliver. (October 29, 2007). [https://www.usatoday.com/tech/wireless/phones/2007-09-29-philippines-cell-phones_N.htm Cell phones double as electronic wallets in Philippines]. ''USA Today''. Associated Press. Retrieved December 11, 2009.</ref> PLDT ဟု သိကြသော ဖိလစ်ပိုင် ခရီးဝေး တယ်လီဖုန်းကုမ္ပဏီသည် တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်အဖြစ် ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံအတွင်း အကြီးဆုံး ကုမ္ပဏီတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="pldt">[https://www.forbes.com/lists/2008/37/biz_asiafab08_PLDT-Philippine-Long-Distance-Telephone_YIW4.html "Asia's Fab 50 Companies: PLDT-Philippine Long Distance Telephone"]. ''Forbes''. September 3, 2008. Retrieved 2009-13-14.</ref><ref>[https://www.forbes.com/lists/2008/18/biz_2000global08_The-Global-2000_Counrty_10.html Special Report: The Global 2000]. (April 2, 2008). ''Forbes''. p.10. Retrieved December 14, 2009.</ref> နိုင်ငံတော် အဝေးဆက်သွယ်ရေး ကော်မရှင်သည် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးရှိ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများ အတွက် ကြီးကြပ်ရေး၊ ကြားဝင်ဖြေရှင်းပေးရေး နှင့် ထိန်းချုပ်ရေးတို့အတွက် တာဝန်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.ntc.gov.ph/info_lawsrulesregulations_ntcmanuals.php|title=Laws, Rules & Regulations|publisher=National Telecommunications Commission|accessdate=October 5, 2014|archivedate=25 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150425114723/http://www.ntc.gov.ph/info_lawsrulesregulations_ntcmanuals.php}}</ref>အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် လှိုင်းတို ရေဒီယို စတေရှင် ၃၈၃ ခု၊ အက်ဖ်အမ် ရေဒီယိုစတေရှင် ၆၅၉၊ ရုပ်မြင်သံကြား ဌာန ၂၉၇ ခုနှင့် ကေဘယ်လ်ရုပ်မြင်သံကြားဌာန ၈၇၃ ခုတို့ ရှိကြသည်။ <ref name="ntc">{{cite web|url=http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/!ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_C7R/_s.7_0_A/7_0_C7R |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100628041306/http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/%21ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_C7R/_s.7_0_A/7_0_C7R |archivedate=June 28, 2010 |publisher=Republic of the Philippines. National Telecommunications Commission. |date=c. 2010 |title=Broadcast (AM, FM, TV, CATV) – Number of Broadcast and CATV Stations by Region |accessdate=January 16, 2010 |deadurl=yes |df= }}</ref>၁၉၉၄ ခု မတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ခရီးဝေး တယ်လီဖုန်းကုမ္ပဏီ၏ ရောက်တာ ဝန်ဆောင်မှုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ စပရင့် ရောက်တာနှင့် ချိတ်ဆက်၍ တစက္ကန့်လျှင် ၆၄ ကီလိုဘစ် အမြန်နှုန်းဖြင့် အင်တာနက်သို့ ပထမဆုံး ဆက်သွယ်ရရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|last=Guerrero|first=Alora Uy|url =https://ph.news.yahoo.com/timeline-philippine-internet-20th-anniversary-225454753.html|title=#20PHnet: A timeline of Philippine Internet|publisher=Yahoo|date=March 20, 2014|accessdate=October 5, 2014}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်တွင် အင်တာနက်ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ခန့်မှန်းချက်မှာ အလွန်အမင်း ကွာဟပြီး အနိမ်ဆုံး သုံးစွဲသူ ၂.၅ သန်းမှ အများဆုံး သုံးစွဲသူ ၂၄ သန်း အထိ ခန့်မှန်းကြသည်။ <ref name="ntc2">{{cite web|url=http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/!ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_EBH/_s.7_0_A/7_0_EBH |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090125092934/http://portal.ntc.gov.ph/wps/portal/%21ut/p/.cmd/cs/.ce/7_0_A/.s/7_0_EBH/_s.7_0_A/7_0_EBH |archivedate=January 25, 2009 |publisher=Republic of the Philippines. National Telecommunications Commission. |date=c. 2010 |title=Internet Service Providers – Internet Service |accessdate=January 16, 2010 |deadurl=yes |df= }}</ref><ref>Internet World Stats. (2009). [http://www.internetworldstats.com/asia/ph.htm Philippines: Internet Usage Stats and Marketing Report] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727141229/http://www.internetworldstats.com/asia/ph.htm |date=July 27, 2011 }}. Miniwatts Marketing Group. Retrieved January 22, 2009.</ref>လူမှုကွန်ယက် အသုံးပြုခြင်းနှင့် ဗွီဒီယိုကြည့်ခြင်းတို့မှာ အသုံးအများဆုံး အင်တာနက်သုံးစွဲမှု ပုံစံများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=Capital>{{cite web|author=Liao, Jerry|title=The Philippines – Social Networking Capital of the World|url=http://asia.cnet.com/blogs/infochat/post.htm?id=63003580|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516034328/http://asia.cnet.com/blogs/infochat/post.htm?id=63003580|archivedate=May 16, 2008|publisher=Cnet Asia|date=May 9, 2008|accessdate=November 8, 2009}}</ref>ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိပ်ဆုံး အင်တာနက် အသုံးပြုသူများ ဖြစ်သည်။<ref>Kate Lamb,[https://www.theguardian.com/technology/2019/feb/01/world-internet-usage-index-philippines-10-hours-a-day "Philippines tops world internet usage index with an average 10 hours a day"],"The Guardian",1 February 2019</ref> ===ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း=== [[File:Big lagoon entrance, Miniloc island - panoramio.jpg|thumb|ပလာဝယ် အယ်လ်နီဒိုရှိ ထုံးကျောက် တောင်စွန်းများ]] ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ဖိလစ်ပိုင်စီးပွားရေး အတွက် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသော ကဏ္ဍဖြစ်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် ဂျီဒီပီ၏ ၇.၁% အား ထောက်ပံ့ပေးကာ<ref>{{cite web |url=http://knoema.com/atlas/Philippines/topics/Tourism/Travel-and-Tourism-Total-Contribution-to-GDP/Total-Contribution-to-GDP-percent-share|title=Philippines – Travel & Tourism Total Contribution to GDP – Travel & Tourism Total Contribution to GDP – % share|accessdate=September 19, 2014}}</ref> စုစုပေါင်း အလုပ်အကိုင် ၁,၂၂၆,၅၀၀ ခု ဖန်တီးပေးပြီး စုစုပေါင်း အလုပ်အကိုင်၏ ၃.၂ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/353267/economy/business/travel-and-tourism-to-contribute-p490b-or-3-8-to-2014-phl-output-says-council|title=Travel and tourism to contribute P490B or 3.8% to 2014 PHL output, says council|publisher=GMA News and Current Affairs|date=March 19, 2014|accessdate=September 19, 2014}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှ ဇွန်လအထိ နိုင်ငံတကာ ဧည့်သည် ၂,၄၃၃,၄၂၈ ဦး ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ယခင် ၂၀၁၃ ခုနှစ်နှင့် ယှဉ်ပါက ၂.၂၂% ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်။ တောင်ကိုရီးယား၊ တရုတ် နှင့် ဂျပန်တို့မျ လာရောက်သူ ၅၈.၇၈% ရှိပြီး အမေရိကန် များမှာ ၁၉.၂၈% ရှိကာ ဥရောပမှလာရောက်သူမှာ ၁၀.၆၄% ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.tourism.gov.ph/Pages/IndustryPerformance.aspx|title=International Tourist Arrivals and Receipts for January to June 2014|accessdate=September 19, 2014|archivedate=7 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007152054/http://www.tourism.gov.ph/Pages/IndustryPerformance.aspx}}</ref> ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းဌာနသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း စီမံခန့်ခွဲရေး နှင့် မြှင့်တင်ရေး အတွက် တာဝန်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ ကြွယ်ဝသော ဇီဝမျိုးကွဲများသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ကမ်းခြေများ၊ တောင်ကုန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ၊ ကျွန်းများ နှင့် ရေငုပ်ရာနေရာများမှာ လူကြိုက်များ ရေပန်းအစားဆုံး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လာရောက်ရာ နေရာများ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းစုများအတွင်း ကျွန်းပေါင်း ၇,၅၀၀ မျှ ရှိပြီး ဖိလစ်ပိုင်တွင် ကမ်းခြေများ၊ လှိုဏ်ဂူများ နှင့် အခြား ကျောက်ပုံသဏ္ဍန်များ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ ဘိုရာကေးတွင် မျက်စိကျိန်းလောက်အောင် ဖြူဖွေးသော သဲသောင်ကမ်းခြေများ ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Travel + Leisure မှ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးကျွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref name="mb.com.ph">{{cite news|url=http://www.mb.com.ph/articles/365540/boracay-2012-world-s-best-island||archiveurl=https://web.archive.org/web/20120715024241/http://www.mb.com.ph/articles/365540/boracay-2012-world-s-best-island|archivedate=July 15, 2012|title=Boracay 2012 World's Best Island|date=July 11, 2012}}</ref> အခြားထင်ရှားသော နေရာများမှာ အီဖူဂေါင်းရှိ ဘာနာဝီ ဆန်စပါးခင်းများ၊ အီလိုကော့စ် ဆာ ရှိ ဗီဂန်သမိုင်းဝင်မြို့၊ ဘိုဟိုးရှိ ချော့ကလက်တောင်ကုန်းများ၊ စီဘူးရှိ မဂျဲလင် ဖြတ်သန်းရာနေရာ နှင့် ဗီဆာယားရှိ တူဘာတာဟား သန္တာကျောက်တန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် နိုင်ငံခြားသားများအတွက် အငြိမ်းစားယူရာတွင် နေထိုင်ရန် အတွက် ကြိုက်နှစ်သက်ကြသော နေရာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်လုံး ပူနွေးသော ရာသီဥတုရှိခြင်း၊ ကမ်းခြေများနှင့် လူနေမှုစရိတ် ဈေးပေါခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>[https://www.wsj.com/articles/best-places-to-retire-abroad-the-philippines-1432827258 Best Place to Retire], Wall Street Journal</ref> ===ရေပေးဝေရေး နှင့် စည်ပင်သာယာရေး=== [[File:Ambuklao Dam captured by Mitchell Yumul.jpeg|thumb|ဘန်းဂွက်၊ ဘိုကော့တွင် ရှိသော အမ်ဘူကလောင်းဆည်]] ဖိလစ်ပိုင်အစိုးရ၏ အောင်မြင်မှုများထဲတွင် လူအများ ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ရေအရင်းအမြစ်ကို ရရှိလာနိုင်ခြင်းပါဝင်ပြီး ၂၀၁၀တွင် ၉၂% အထိ ရရှိခဲ့သည်။ မြို့ငယ်များနှင့် အလတ်စားမြို့များတွင် ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေအားဖြင့် ရေရှည်တည်တံ့နိုင်သော ရေပေးရေး ဝန်ဆောင်မှု အဖွဲ့များကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော် အေဂျင်စီ (ဒေသဆိုင်ရာ ရေသုံးစွဲရေး စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့) မှ ရေရှည်အနေနှင့် ဆက်တိုက် ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ မနီလာတွင် ရရှိနိုင်မှု တိုးတက်ခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု အရည်အသွေး နှင့် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်းတို့ကြောင့် ၁၉၉၇ တွင် ဂုဏ်ရည်မြင့်မားသော ရေနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဆုနှစ်ခု ရရှိခဲ့သည်။<ref name="Asian Development Bank 2007">{{cite journal|author = Asian Development Bank|author2 = Asia-Pacific Water Forum|title = Country Paper Philippines. Asian Water Development Outlook 2007|journal = |volume = |issue = |pages = |year = 2007|url = http://www.adb.org/publications/asian-water-development-outlook-2007|doi = |issn = |isbn = |id = }}, p. 12</ref> စိန်ခေါ်မှုများထဲတွင် ရေနှင့် မိလ္လာစနစ်အား ရရှိရန် ခက်ခဲခြင်း၊ ရေအရင်းအမြစ်များတွင် ညစ်ညမ်းမှု အလွန်များပြားခြင်း၊ သောက်ရေ၏ အရည်အသွေးမှာ ညံ့ဖျင်းခြင်း နှင့် ဝန်ဆောင်မှု အရည်အသွေး ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အဆင့်တွင် အေဂျင်စီအများအပြားကြား အုပ်ချုပ်ရေး အစိတ်အပိုင်းများ အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာကွဲပြားနေခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာအဆင့်တွင် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ အသေးစားလေးများ အများအပြားကြားတွင် ဝန်ဆောင်မှုများ အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာကွဲပြားနေခြင်း တို့ဖြစ်သည်။<ref name="Asian Development Bank 2007" /> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ နှင့် ယူနီဆက်ဖ် တို့၏ ရေပေးဝေရေးနှင့် မိလ္လာအတွက် ပူးပေါင်း စောင့်ကြည့်ရေး အစီအစဉ်မှ အစီရင်ခံသည်မှာ ၇၄% သော လူဦးရေတွင် ရေနှင့် မိလ္လာစနစ်အတွက် ရရှိနိုင်မှု တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ကောင်းမွန်သော တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ .<ref name=":0">Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP) (2015). [https://web.archive.org/web/20140418142528/http://www.wssinfo.org/documents/ 25 years Progress on Sanitation and Drinking Water – 2015 Update and MDG Assessment]. UNICEF and World Health Organization Joint Monitoring Programme for Water Supply and Sanitation (JMP), New York, Geneva, p. 68 ({{ISBN|978-92-4-150914-5}})</ref> ရေနှင့်မိလ္လာစနစ်အတွက် ရရှိသုံးစွဲနိုင်မှု တိုးတက်ခြင်းမှာ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ အတွက် အတူတူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name=":0" /> == လူဦးရေပျံ့နှံ့ နေထိုင်မှု == [[File:Philippines Population Density Map.svg|thumb|၂၀၀၉ ခုနှစ် ခရိုင်တစ်ခုချင်းစီတွင် စတုရန်းကီလိုမီတာအလိုက် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု]] {|class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;"|လူဦးရေ{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;"|ခုနှစ် ! style="background:#cfb;"|သန်းပေါင်း |- |style="text-align:left;"|၁၉၅၀||style="text-align:right;"|၁၈.၆ |- |style="text-align:left;"|၂၀၀၀||style="text-align:right;"|၇၈.၀ |- |style="text-align:left;"|{{UN_Population|Year}} ||style="text-align:right;"|{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Philippines}}|R}}/1e6 round 1}} |} ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အကြမ်းမျဉ်းအားဖြင့် ၂၈ သန်း တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ထိုအချိန်အတွင်း ၄၅% တိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name=IEApop2011>[https://web.archive.org/web/20091012151137/http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS CO2 Emissions from Fuel Combustion] Population 1971–2008 ([http://iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106205757/http://iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf |date=January 6, 2012 }} page 86); page 86 of the pdf, IEA (OECD/ World Bank) (original population ref OECD/ World Bank e.g. in IEA Key World Energy Statistics 2010 page 57) (archived from [http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021013446/http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS |date=21 October 2011 }} on October 12, 2009)</ref> ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း ကောက်ယူမှုကို ၁၈၇၇ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး စာရင်းရရှိထားသော လူဦးရေမှာ ၅,၅၆၇,၆၈၅ ဦး ဖြစ်သည်။<ref>Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board. [http://www.nscb.gov.ph/secstat/d_popn.asp Population of the Philippines Census Years 1799 to 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704171010/http://www.nscb.gov.ph/secstat/d_popn.asp |date=July 4, 2012 }}. Retrieved December 11, 2009.</ref> လူဦးရေ၏ တစ်ဝက်ခန့်သည် လူဇွန်းကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်အတွင်း လူဦးရေတိုးနှုန်းသည် ၃.၂၁% မျှ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၅-၂၀၁၀ ကာလ အတွင်းတွင် ၁.၉၅% သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီး အငြင်းပွားစရာ ကိစ္စတစ်ခု အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေသည်။ <ref name=Officialpop>{{cite web|url = https://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120910051344/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |archivedate = September 10, 2012 |title = Official population count reveals |author = Philippine Statistics Authority |year = 2008 |accessdate = April 17, 2008}}</ref><ref name=gma>{{cite web|url = http://www.gmanews.tv/100days/story/202186/bishops-threaten-civil-disobedience-over-rh-bill |date = September 29, 2010 |title = Bishops threaten civil disobedience over RH bill |publisher = GMA News |accessdate = October 16, 2010 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110221140718/http://www.gmanews.tv/100days/story/202186/bishops-threaten-civil-disobedience-over-rh-bill |archivedate = February 21, 2011}}</ref> လူဦးရေ၏ မီဒီယံ အသက်အပိုင်းအခြားမှာ ၂၂.၇ နှစ်ဖြစ်ပြီး ၆၀.၉% သော လူဦးရေမှာ ၁၅ နှစ်မှ ၆၄ နှစ်အတွင်းတွင် ရှိသည်။ <ref name=CIAfactbook /> နေထိုင်မှုသက်တမ်းမှာ ၆၉.၄ နှစ် ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ၇၃.၁နှစ် ဖြစ်ကာ အမျိုးသားမှာ ၆၅.၉ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref name="worldfactbook1">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html |title=Field Listing :: Life expectancy at birth |publisher=Central Intelligence Agency |location=Washington, DC |accessdate=April 19, 2018 |archivedate=28 May 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140528191952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html }}</ref> ဆင်းရဲမွဲတေမှုမှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၂၅.၂% မှ ၂၀၁၅ တွင် ၂၁.၆% သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။ <ref name= phpovertyincidence>Republic of the Philippines. National Statistics Office. [http://psa.gov.ph/poverty-press-releases ''Poverty Incidence'']</ref> အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေများ ဖြေလျှော့ချပြီးနောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးမှ မွေးဖွားသော နေထိုင်သူများမှာ သိသာစွာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းထားသည်မှာ <ref>Asis, Maruja M.B. (January 2006). "[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=364 The Philippines' Culture of Migration]". ''Migration Information Source''. Migration Policy Institute. Retrieved December 14, 2009.</ref><ref name="Census2007 offilipinos">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-context=ip&-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201PR:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201T:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR:038&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-geo_id=NBSP&-search_results=16000US3651000&-format=&-_lang=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107055111/http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&-context=ip&-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201%3A038%3BACS_2007_1YR_G00_S0201PR%3A038%3BACS_2007_1YR_G00_S0201T%3A038%3BACS_2007_1YR_G00_S0201TPR%3A038&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-tree_id=306&-redoLog=false&-geo_id=01000US&-geo_id=NBSP&-search_results=16000US3651000&-format=&-_lang=en |archivedate=January 7, 2012 |publisher=United States Census Bureau |title=Selected Population Profile in the United States: Filipino alone or in any combination |accessdate=February 1, 2009 |deadurl=yes |df= }} The U.S. Census Bureau 2007 American Community Survey counted 3,053,179 Filipinos; 2,445,126 native and naturalized citizens, 608,053 of whom were not U.S. citizens.</ref>နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် နေထိုင်သော ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ၁၂ သန်းမျှ ရှိသည်။<ref>[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=801091&publicationSubCategoryId=63 Global Pinoys to rally at Chinese consulates – The Philippine Star » News » Headlines] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603143604/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=801091&publicationSubCategoryId=63 |date=June 3, 2016 }}. The Philippine Star (April 27, 2012). Retrieved on July 4, 2012.</ref> တရားဝင်လူဦးရေ ရေတွက်မှုအရ ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၂၇ ရက် ညသန်းခေါင်တွင် သန်း ၁၀၀ ပြည့်ခဲ့ပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၀၀ ပြည့်သော ၁၂ နိုင်ငံမြောက် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.rappler.com/nation/64465-100-millionth-filipino-born|title=Philippine population officially hits 100 million|accessdate=7 August 2019|archivedate=7 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190807061007/https://www.rappler.com/nation/64465-100-millionth-filipino-born}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် တလျှောက်လုံးတွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် ၁၀၇,၁၉၀,၀၈၁ ဦးသို့ ရောက်ရှိလာနိုင်ပြီး လူဦးရေ ကော်မရှင်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ် နောက်ဆုံး လူဦးရေစာရင်း ပေါ်တွင် အခြေခံပြီး ခန့်မှန်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Philippines Estimated 2018 Population">{{cite news|last1=N/A|first1=N/A|title=107 MILLION FILIPINOS BY END-2018|url=http://www.popcom.gov.ph/10-press-releases/578-107-million-filipinos-by-end-2018|accessdate=January 4, 2018|agency=107 MILLION FILIPINOS BY END-2018|publisher=POPCOM|ref=http://www.popcom.gov.ph/10-press-releases/578-107-million-filipinos-by-end-2018|archivedate=9 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180809001754/http://www.popcom.gov.ph/10-press-releases/578-107-million-filipinos-by-end-2018}}</ref> ===မြို့ကြီးများ=== မက်ထရို မနီလာ သည် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော နေရာ ၃ခုတွင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဋ္ဌမမြောက် လူဦးရေအများဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၂,၈၇၇,၂၅၃ ဦး ရှိပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လူဦးရေ၏ ၁၃% မျှ ရှိသည်။ <ref name="phcensus">{{cite web |url=https://psa.gov.ph/content/urban-population-philippines-results-2015-census-population|title=Urban Population in the Philippines (Results of the 2015 Census of Population)|publisher=Philippine Statistics Authority |date=March 21, 2019|accessdate=March 31, 2019}}</ref> ဘူလာကန်း၊ကာဗိုက်၊ လာဂူးနား နှင့် ရိုင်ဇယ် အစရှိသော အနီးအနားခရိုင်များရှိ ဆင်ခြေဖုံးများကိုပါ ထည့်တွက်မည်ဆိုပါက ဂရိတ်တား မနီလာဒေသ၏ လူဦးရေမှာ ၂၄,၆၅၀,၀၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။ <ref name="phcensus" /><ref name="demographia">Demographia. (July 2010). [http://www.demographia.com/db-worldua.pdf ''Demographia World Urban Areas (World Agglomerations) Population & Projections''] (Edition 6.1). Retrieved March 29, 2011.</ref><ref name="demog14th">Urban agglomeration only: {{cite web|title=Demographia World Urban Areas, 14th Annual Edition|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|archivedate=3 May 2018|date=April 2018}}</ref> နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် မြို့ပြလူနေထိုင်မှုနှုန်းမှာ ၅၁.၂% ရှိသည်။<ref name="phcensus" /> မက်ထရိုမနီလာ၏ စုစုပေါင်းဒေသထုတ်ကုန်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဖိလစ်ပိုင်ပီဆို ၄၆၈,၄ ဘီလီယံ (၁၉၈၅ ခုနှစ် ဈေးနှုန်းဖြင့်) ရှိပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး ဂျီဒီပီ၏ ၃၃% မျှ ရှိသည်။ <ref name=NSCB>Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board. (July 2009). [http://www.nscb.gov.ph/grdp/2008/2008conlev.asp ''2008 Gross Regional Domestic Product – Levels of GRDP''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114091753/http://www.nscb.gov.ph/grdp/2008/2008conlev.asp |date=November 14, 2011 }}. Retrieved April 4, 2010.</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မနီလာသည် တကမ္ဘာလုံး၌ အချမ်းသာဆုံး မြို့ပြစုစည်းမှု အဆင့် ၂၈ ရှိပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ဒုတိယ ဖြစ်သည်။ <ref name="pwc">{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|author=Hawksworth, John|author2=Thomas Hoehn|author3=Anmol Tiwari|last-author-amp=yes |title=Global City GDP Rankings 2008–2025 |website=UK Economic Outlook November 2009 |page=20 |publisher=PricewaterhouseCoopers |accessdate=November 20, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531000745/http://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|archivedate=May 31, 2013}}</ref> {{ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===လူမျိုးများ=== [[File:Peoples of the Philippines en.svg|thumb|ခရိုင်အလိုက် များပြားသော လူမျိုးများ]] ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းအရ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများ၏ ၂၈.၁% မှာ တာဂါးလော့၊ ၁၃.၁% မှာ စီဘွာနို၊ ၉% မှာ အီလိုကာနို၊ ၇.၆ % မှာ ဗီဆာယန်း {{small|(စီဘွာနို၊ ဟီလီဂိုင်နွန် နှင့် ဝါရေးတို့မပါ)}} ၊ ၇.၅% မှာ ဟီလီဂိုင်နွန်၊ ၆% မှာ ဘိုင်ကော၊ ၃.၄% မှာ ဝါရေး နှင့် ၂၅.၃% မှာ အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး<ref name=CIAfactbook /><ref name=PIF2009>{{Cite book|url = https://www.census.gov.ph/data/publications/pif_2009.pdf |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120711135118/http://www.census.gov.ph/data/publications/pif_2009.pdf |archivedate = July 11, 2012 |title = The Philippines in Figures 2009 |author = Philippine Statistics Authority |year = 2009 |issn = 1655-2539 |accessdate = December 23, 2009}}</ref> ၎င်းတို့ကို ထပ်မံ၍ ပိုမိုကွဲပြားသော လူမျိုးမဟုတ်သည့် အစုများ အနေနှင့် မိုရို၊ ကာပမ်ပါဂန်၊ ပန်ဂါးဆီနန်း၊ အီဗာနက် နှင့် အိုင်ဗာတန် ဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်။<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/456399/Philippines Philippines]". (2009). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved December 18, 2009 from Encyclopædia Britannica Online.</ref> ထို့ပြင် ရှေးရိုးနေ လူမျိုးစုများဖြစ်သည့် အီဂိုရော့၊ လူမက်၊ မိန်းဂျန်း၊ ဘာဂျောင်း နှင့် ပလာဝမ်တို့လည်း ရှိသည်။<ref name="Ethnol" /> ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာသာဗေဒဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါက အော်စထရိုနီးရှန်း နှင့် မလာယိုပိုလီနီးရှန်း စကားပြောသော အာရှလူမျိုးအချို့တွင် ပါဝင်သည်။ <ref name="Ethnol" /> ယုံကြည်ထားကြသည်မှာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာက အော်စထရိုနီးရှန်း စကားပြောသော ထိုင်ဝမ်ရှေးဦးနေလူမျိုးများသည် ဖိလစ်ပိုင်သို့ ထိုင်ဝမ်မှ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး ၎င်းတို့နှင့်အတူ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ ရွက်လွှင့်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်သော ဗဟုသုတများ ပါလာခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းများ၌ ရှေးဦးနေထိုင်သော နယ်ဂရီတိုလူမျိုးများနေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာကြသည်။<ref name=AJHG>{{cite journal |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511201051/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |archivedate=May 11, 2011 |author=Capelli |title=A Predominantly Indigenous Paternal Heritage for the Austronesian-Speaking Peoples of Insular South Asia and Oceania |journal=American Journal of Human Genetics |volume=68 |issue=2 |pages=432–443 |year=2001 |accessdate=December 18, 2009 |doi=10.1086/318205 |pmid=11170891 |pmc=1235276 |author2=Christian |author3=James F. Wilson |author4=Martin Richards |author5=Michael P.H. Stumpf |author6=Fiona Gratrix |author7=Stephen Oppenheimer |author8=Peter Underhill |last9=Ko |first9=Tsang-Ming }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |access-date=7 August 2019 |archive-date=19 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080219001029/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf |accessdate=7 August 2019 |archivedate=19 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080219001029/http://hpgl.stanford.edu/publications/AJHG_2001_v68_p432.pdf }}</ref> နယ်ဂရီတိုလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသော အီတာ နှင့် အာတီတို့သည် ကျွန်းများတွင် အစောဆုံးနေထိုင်သူများ ဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်။ <ref name=Negritos>Dolan, Ronald E. (Ed.). (1991). [http://countrystudies.us/philippines/35.htm "Ethnicity, Regionalism, and Language"]. [http://countrystudies.us/philippines/ ''Philippines: A Country Study'']. Washington: GPO for the Library of Congress. Retrieved April 8, 2010 from [http://countrystudies.us/ Country Studies US Website].</ref>ထိုလူနည်းစု ရှေးဦးနေထိုင်သူ နယ်ဂရီတိုများမှာ အော်စထရာလွိုက် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြပြီး ပထမဆုံး လူတို့ အာဖရိကမှ ဩစတြေးလျသို့ ပြောင်းရွှေ့ရာတွင် ကျန်နေရစ်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရှေးဦးနေ လူမျိုးများသည် ပါပူအာလူမျိုးများ၊ မီလာနီးရှန်းလူမျိုးများ နှင့် ဩစတြေးလျ ရှေးဦးနေ လူမျိုးများနှင့် အတူ ၎င်းတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇထဲတွင် ဒယ်နီဆိုဗန်ခေါ် ရှေးဦးလူတို့၏ ဗီဇများ သိသိသာသာ ပါဝင်နေကြသည်။<ref>https://www.gmanetwork.com/news/scitech/science/272046/extinct-humanoid-species-may-have-lived-in-phl/story/ Extinct humanoid species may have lived in PHL, Published August 31, 2012 3:48pm</ref> အနောက်နှင့် အရှေ့တို့ လမ်းဖြတ်ရာတွင် ရှိသောကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်သည် တရုတ်၊စပိန်၊ မက္ကဆီကို၊ ပီရူး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အိန္ဒိယ၊ တောင်ကိုရီးယားနှင့် ဂျပန်အစရှိသည့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော နိုင်ငံများမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ၏ အခြေချရာလည်း ဖြစ်သည်။ တရုတ်များမှာ အများအားဖြင့် တရုတ်ပြည် [[ဖူကျန့်ပြည်နယ်]] မှ ၁၈၉၈ နောက်ပိုင်း ရွှေ့ပြောင်းလာကြသူများ ဖြစ်ကြပြီး ၂ သန်းခန့်ရှိကာ ၂၇% မျှသော ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့တွင် တစိတ်တပိုင်း တရုတ်သွေးပါမည်ဟု ယူဆရပြီး<ref>{{cite web|url=http://library.wur.nl/WebQuery/clc/587677 |title=Sangley, Intsik und Sino : die chinesische Haendlerminoritaet in den Philippine}}</ref><ref>{{cite web |url=http://summit.sfu.ca/system/files/iritems1/6689/b1744892x.pdf |title=The ethnic Chinese variable in domestic and foreign policies in Malaysia and Indonesia |accessdate=April 23, 2012 |archive-date=1 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181101131721/http://summit.sfu.ca/system/files/iritems1/6689/b1744892x.pdf }}</ref><ref>{{cite journal| pmc=4757630 | pmid=26781090 | doi=10.1007/s00439-015-1620-z | volume=135 | issue=3 | title=Resolving the ancestry of Austronesian-speaking populations | year=2016 | journal=Hum Genet | pages=309–26 | last1 = Soares | first1 = PA | last2 = Trejaut | first2 = JA | last3 = Rito | first3 = T | last4 = Cavadas | first4 = B | last5 = Hill | first5 = C | last6 = Eng | first6 = KK | last7 = Mormina | first7 = M | last8 = Brandão | first8 = A | last9 = Fraser | first9 = RM | last10 = Wang | first10 = TY | last11 = Loo | first11 = JH | last12 = Snell | first12 = C | last13 = Ko | first13 = TM | last14 = Amorim | first14 = A | last15 = Pala | first15 = M | last16 = Macaulay | first16 = V | last17 = Bulbeck | first17 = D | last18 = Wilson | first18 = JF | last19 = Gusmão | first19 = L | last20 = Pereira | first20 = L | last21 = Oppenheimer | first21 = S | last22 = Lin | first22 = M | last23 = Richards | first23 = MB}} The final component (dark blue in Fig. 3b) has a high frequency in South China (Fig. 2b) and is also seen in Taiwan at ~25–30 %, '''in the Philippines at ~20–30 %''' (except in one location which is almost zero) and across Indonesia/Malaysia at 1–10 %, declining overall from Taiwan within Austronesian-speaking populations.</ref> ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီနှင့် ကိုလိုနီခေတ် တရုတ်များထံမှ သွေးနှောခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>"[https://web.archive.org/web/20090826194926/http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/23/content_11930729.htm Chinese lunar new year might become national holiday in Philippines too]". ''Xinhua News'' (August 23, 2009). (archived from [http://news.xinhuanet.com/english/2009-08/23/content_11930729.htm the original] on August 26, 2009)</ref> အဓိကမြို့များနှင့် မြို့ပြဒေသများတွင် လူမျိုးစုမတူသော လူ အချင်းချင်း လက်ထပ်ကြသည်မှာ ထင်ရှားစွာ ရှိသည်။<ref>[http://www.food-links.com/countries/philippines/philippines.php Filipino Food and Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231180144/http://www.food-links.com/countries/philippines/philippines.php |date=31 December 2014 }}. Food-links.com. Retrieved on July 4, 2012. * [http://www.futurescopes.com/indian-dating/2084/indian-dating-and-matchmaking-philippines-indian-matrimonials Indian Dating and Matchmaking in Philippines – Indian Matrimonials] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017150050/http://futurescopes.com/indian-dating/2084/indian-dating-and-matchmaking-philippines-indian-matrimonials |date=October 17, 2012 }}. Futurescopes.com (January 3, 2011). Retrieved on July 4, 2012. * [http://www.philippinecountry.com/filipino_foods.html Filipino Foods]. Philippinecountry.com. Retrieved on July 4, 2012. * [http://newsinfo.inquirer.net/10434/ancient-japanese-pottery-in-boljoon-town Ancient Japanese pottery in Boljoon town |Inquirer News]. Newsinfo.inquirer.net (May 30, 2011). Retrieved on July 4, 2012. * [http://asiapacificuniverse.com/pkm/tech.htm Philippines History, Culture, Civilization and Technology, Filipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817073439/http://asiapacificuniverse.com/pkm/tech.htm |date=17 August 2011 }}. Asiapacificuniverse.com. Retrieved on July 4, 2012.</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်၌ မက္ကဆီကန် လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်သူ ၁.၇သန်း ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=Forum du Mexique. |url=http://forum.mexique-fr.com/index.php |access-date=7 August 2019 |archive-date=7 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807140049/http://forum.mexique-fr.com/index.php }}</ref> ထို့ပြင် စပိန်တို့ ဒေသခံတို့နှင့် ရောနှောခဲ့သည် လူဇွန်းရှိ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံ အပြင် ဗီဆာယားရှိ ရှေးခေတ်ဒေသများ (မက္ကဆီကန်လူမျိုးတို့ တည်ထောင်ခဲ့သည်။) <ref>{{cite web | url = http://www.philippine-history.org/spanish-expeditions.htm | title = Spanish Expeditions to the Philippines | publisher = PHILIPPINE-HISTORY.ORG | date = 2005 }}</ref> နှင့် ဇမ်ဘိုရမ်းဂါးစီးတီး (ပီရူးတို့ ကိုလိုနီပြုခဲ့သည်။) <ref>[http://www.zamboanga.com/html/history_1634_moro_attacks.htm "Second Book of the Second Part of the Conquests of the Filipinas Islands, and Chronicle of the Religious of Our Father, St. Augustine"] (Zamboanga City History) "He (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) brought a great reënforcements of soldiers, many of them from [[Peru]], as he made his voyage to [[Acapulco]] from that kingdom."</ref> သို့မဟုတ် ဖိလစ်ပိုင် လူဦးရေ၏ ၁၃.၃၃ % သည် စပိန်သွေး ပါကြပြီး အမေရိကတိုက် စပိန်တို့ထံမှ ဖြစ်သလို <ref>"In 1637 the military force maintained in the islands consisted of one thousand seven hundred and two Spaniards and one hundred and forty Indians." ~''Memorial de D. Juan Grau y Monfalcon, Procurador General de las Islas Filipinas, Docs. Inéditos del Archivo de Indias, vi, p. 425.'' "In 1787 ''the garrison at Manila consisted of one regiment of Mexicans comprising one thousand three hundred men, two artillery companies of eighty men each, three cavalry companies of fifty men each.''" ''La Pérouse, ii, p. 368.''</ref> စပိန်နိုင်ငံမှလည်း ပါဝင်သည်။<ref>Jagor, Fëdor, et al. (1870). [http://www.authorama.com/former-philippines-b-8.html ''The Former Philippines thru Foreign Eyes'']</ref>လတ်တလော မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာမှုများက ထိုသို့ ဥရောပသွေးပါခြင်း <ref>{{cite journal |url=http://www.genetics.org/content/early/2015/06/18/genetics.115.178616.full.pdf+html |publisher= Institute for Human Genetics, University of California San Francisco |title= Self-identified East Asian nationalities correlated with genetic clustering, consistent with extensive endogamy. Individuals of mixed East Asian-European genetic ancestry were easily identified; we also observed a modest amount of European genetic ancestry in individuals self-identified as Filipinos|journal= Genetics Online|year=2015|volume= |page=1}}</ref><ref>[http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ With a sample population of 105 Filipinos, the company of ''Applied Biosystems'', analysed the Y-DNA of average Filipinos and it is discovered that about 13.33% of the samples have the Y-DNA Haplotype "R1b", which is most common in Western Europe and had spread to the Philippines via Spanish colonists.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525082812/http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ |date=25 May 2017 }}</ref> နှင့် အမေရိကရှိ စပိန်တို့ သွေးပါခြင်း <ref>{{cite web|url=https://genographic.nationalgeographic.com/reference-populations-next-gen/|title=Reference Populations|publisher=Geno 2.0 Next Generation|access-date=8 August 2019|archive-date=7 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407092418/https://genographic.nationalgeographic.com/reference-populations-next-gen/|url-status=dead}}</ref> ကို ခိုင်မာကြောင်း ထောက်ခံထားသည်။ ပီရူးနှင့် မက္ကဆီကိုမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူတို့ကိုယ်တိုင် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်း သွေးစစ်စစ် မဟုတ်ဘဲ သူတို့ကိုယ်တိုင် မက်စတီဇိုများ နှင့် မူလတ်တိုများ နှင့် သွေးနှောပြီး ဖြစ်နေသည်။ <ref name="ReferenceC"/> ထို့ပြင် အမေရိက ရှေးဦးနေ လူမျိုးအချို့လည်း ပါဝင်သည်။ <ref>[https://www.researchgate.net/publication/316871600_Connecting_the_Indies_the_hispano-asian_Pacific_world_in_early_Modern_Global_History "The diversity here is immense such that I could go on forever trying to differentiate lands and peoples. There are Castilians from all provinces. There are Portuguese and Italians; Dutch, Greeks and Canary Islanders, and Mexican Indians. There are slaves from Africa brought by the Spaniards [Through America], and others brought by the Portuguese [Through India]. There is an African Moor with his turban here. There are Javanese from Java, Japanese and Bengalese from Bengal. Among all these people are the Chinese whose numbers here are untold and who outnumber everyone else. From China there are peoples so different from each other, and from provinces as distant, as Italy is from Spain. Finally, of the ''mestizos'', the mixed-race people here, I cannot even write because in Manila there is no limit to combinations of peoples with peoples. This is in the city where all the buzz is." (Remesal, 1629: 680–1) -Connecting the Indies, the Hispano-Asian Pacific World in early Modern Global History-]</ref> ''အသုံးချဇီဝစနစ်'' (Applied Biosystems) ဟု အမည်ရသော ဒီအင်န်အေ ကုမ္ပဏီမှ ဝိုင်-ဒီအင်န်အေများကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်ထားမှုအရ ဖိလစ်ပိုင်တွင် တောင်အာရှသားတို့၏ ဝိုင်ဒီအင်န်အေ ဖြစ်သော အိတ်ချ်ဝမ်းအေ (H1A) ပါဝင်မှုနှုန်းမှာ ၁% ဖြစ်သည်။ <ref name=appliedbiosystems /> ထို့အတွက်ကြောင့် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုး ၁% တွင် ထင်ရှားသော မိဘဘိုးဘွားမှ ပါဝင်သော အိန္ဒိယသွေးပါဝင်သည် ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို အိန္ဒိယ-ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးများမှာ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက အနီးအနားတွင် ဟိန္ဒူတိုင်းပြည်များ ဖြစ်ကြသော စီဘူး နှင့် ဘွမ်တမ် ရာဂျာပြည် နှင့် ဘော်နီယိုရှိ ကူတိုင်းပြည်တို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသော စွန့်စားသွားလာသူများ ၊<ref>{{cite web | title = The Period of Hindu Kingdoms | publisher = Embassy of Republic of Indonesia at Bangkok, Thailand | year = 2006 | url = http://www.kbri-bangkok.com/about_indonesia/history_02.html | accessdate = October 17, 2006 | deadurl = yes | archiveurl = https://web.archive.org/web/20061107080534/http://www.kbri-bangkok.com/about_indonesia/history_02.html | archivedate = November 7, 2006 | df = dmy-all }}</ref> ကိုလိုနီခေတ် စီပွိုင်းကုန်သည်များ သို့မဟုတ် ခေတ်သစ်ကုန်သည်များ မှဆင်းသက်သူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=appliedbiosystems>[http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ With a sample population of 105 Filipinos, the company of ''Applied Biosystems'', analysed the Y-DNA of average Filipinos and it is discovered that about 0.95% of the samples have the Y-DNA Haplotype "H1a", which is most common in South Asia and had spread to the Philippines via precolonial Indian missionaries who spread Hinduism and established Indic Rajahnates like Cebu and Butuan.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525082812/http://www6.appliedbiosystems.com/yfilerdatabase/ |date=25 May 2017 }}</ref><!-- The source is hard to interpret due to complicated programming. However there's a visual representation of the data used as a source in Wikipedia, at this page: https://en.m.wikipedia.org/wiki/Filipinos#/media/File%3A105_Filipino_Y-DNA.jpg--> ဖိလစ်ပိုင်သည် ယခင်က အမေရိကန် ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန် ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်းတွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွေးဖွားသော အမေရိကန်လူမျိုး ၈၀၀,၀၀၀ ဦး ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.thebagelboyclub.com/?page_id=37|publisher=The Bagelboy Club of the Philippines|title=History of the Bagelboy Club|website=www.thebagelboyclub.com|accessdate=8 August 2019|archivedate=25 August 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825002506/http://www.thebagelboyclub.com/?page_id=37}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် နေထိုင်သော အမေရိကန်နိုင်ငံသား ၂၂၀,၀၀၀ မှ ၆၀၀,၀၀၀ ဦး အထိ ရှိသည်။ <ref>{{cite news |last=Cooper |first=Matthew |date=November 15, 2013 |title=Why the Philippines Is America's Forgotten Colony |url=http://www.nationaljournal.com/magazine/why-the-philippines-is-america-s-forgotten-colony-20131115 |newspaper=National Journal |access-date=January 28, 2015 |quote=c. At the same time, person-to-person contacts are widespread: Some 600,000 Americans live in the Philippines and there are 3 million Filipino-Americans, many of whom are devoting themselves to typhoon relief.}}</ref> ထို့ပြင် အန်ဂျလိစ်မြို့၊ မနီလာမြို့၊ ကလာ့ခ်မြို့ နှင့် အိုလွန်ဂါပိုမြို့တို့တွင် ပြန့်ကျဲနေထိုင်ကြသော အေမာအာရှ လူမျိုး ၂၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။ <ref>{{cite press release|url=http://amerasianresearch.org/releases/amerasianresearch-2012-09.pdf|title=200,000–250,000 or More Military Filipino Amerasians Alive Today in Republic of the Philippines according to USA-RP Joint Research Paper Finding|work=Amerasian Research Network, Ltd.|date=November 5, 2012|accessdate=July 11, 2016}}<br />{{cite web|last1=Kutschera|first1=P.C.|last2=Caputi|first2=Marie A.|url=http://amerasianresearch.org/pdf/ICOPHIL-9FINALFilipinoDiaspora-Kutschera-Caputi.pdf|title=The Case for Categorization of Military Filipino Amerasians as Diaspora|publisher=9th International Conference On the Philippines, Michigan State University, E. Lansing, MI|date=October 2012|accessdate=July 11, 2016}}</ref> အခြားအရေးပါသော ဒေသရင်းနေမဟုတ်သော လူနည်းစုလူမျိုးများတွင် အာရပ်တို့လည်း ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက မွတ်ဆလင် စူလတန်ပြည်များ ဖြစ်ကြသော လာနောင်း၊ မာဂွင်ဒါနောင်း၊ ဆူလူး နှင့် ဘရူနိုင်း ပြည် တို့ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ဂျပန်လူမျိုးများလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ ရှိုးဂန်း တိုကုဂါဝါ အီအဲယာဆု၏ ဖိနှိပ်မှုမှာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်လာကြသော ခရစ်ယာန် (ကိရိရှိတန်) များ ဖြစ်ကြပြီး သူတို့အား ဖိလစ်ပိုင်ရှိ စပိန်အင်ပိုင်ယာမှ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ လူမျိုးမတူသော မိဘမှ ပေါက်ဖွားလာသူများကို တီဆွိုင်းဟု ခေါ်ကြသည်။ <ref>"[https://web.archive.org/web/20071001215334/http://www.seasite.niu.edu/tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm The Impact of Spanish Rule in the Philippines]". (2009). ''Tagalog at NIU''. Retrieved December 19, 2009 from the Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, SEAsite Project. (archived from [http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm the original] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001215334/http://www.seasite.niu.edu/tagalog/Tagalog_Homepage99/impacts_of_spanish_rule_in_the_p.htm |date=October 1, 2007 }} on October 1, 2007)</ref><ref>Nicholas Trajano Molnar (2017), University of Missouri Press, "American Mestizos, The Philippines, and the Malleability of Race: 1898–1961"</ref> ===ဘာသာစကား=== {| class="wikitable sortable floatright" style="text-align:right; font-size:90%; background:white;" |+ style="font-size:100%;" |မိခင်ဘာသာစကား အလိုက်လူဦးရေ (၂၀၁၀) |- ! scope="col" style="text-align:left;" |ဘာသာစကား ! scope="col" style="text-align:center;" colspan="3" |ပြောဆိုသူ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|တာဂါးလော့ |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:22,512,089|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#404070}} |၂၂,၅၁၂,၀၈၉ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|စီဘွာနို |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:19,665,453|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#707094}} |၁၉,၆၆၅,၄၅၃ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|အီလိုကာနို |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:8,074,536|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#AFAFC3}} |၈,၀၇၄,၃၅၆ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|ဟီလာဂေညွန် |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:7,773,655|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#C3C3D2}} |၇,၇၇၃,၆၅၅ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|ဝါရေး |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:3,660,645|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#D2D2DE}} |၃,၆၆၀,၆၄၅ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|{{nowrap|''အခြား ဒေသခံစကားများ/ဒေသသုံး''}} |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:24,027,005|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#000040}} |၂၄,၀၂၇,၀၀၅ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|{{nowrap|''အခြားနိုင်ငံခြားဘာသာစကားများ/ဒေသသုံး''}} |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:78,862|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#DEDEE6}} |၇၈,၈၆၂ |- ! scope="row" style="text-align:left; background:initial;"|{{nowrap|''အစီရင်ခံမထားသော ဘာသာစကား''}} |style="font-weight:bold;" |{{bartable|{{rnd|{{#expr:100 * {{formatnum:6,450|R}} / {{formatnum:92,097,978|R}}}}|2}}|{{thinsp}}%|||background-color:#E6E6EC}} |၆,၄၅၀ |- class="sortbottom" style="border-top:double gray;" ! scope="col" style="text-align:left;letter-spacing:0.02em;" colspan="3" |စုစုပေါင်း ! scope="col" style="text-align:right;" |၉၂,၀၉၇,၉၇၈ |- class="sortbottom" |style="font-style:italic;" colspan="4" |ရင်းမြစ်: ဖိလစ်ပိုင် စာရင်းအင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ ၊{{Sfn|Philippine Statistics Authority|2014|pp=29–34}} |} ''အက်သနိုလော့'' စာအုပ်အရ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဘာသာစကားပေါင်း ၁၈၆ ခုရှိပြီး ၁၈၂ ခုမှာ ယနေ့တိုင် သုံးစွဲနေဆဲ ဖြစ်ကာ ၄ ခုတွင် ပြောဆိုသူ မရှိတော့ပေ။ ဒေသခံ ဘာသာစကား အများစုမှာ အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကား မိသားစုမှ မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း ဘာသာစကား၏ ဖိလစ်ပိုင် ဘာသာခွဲမှ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ethnol">Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds.). (2015). There ''[http://www.ethnologue.com/country/PH Ethnologue: Languages of the World]'' (18th ed.). Dallas, Tex.: SIL International. Retrieved April 13, 2015.</ref>စပိန်စကားပေါ်တွင် အခြေခံသော ခရီရိုးခေါ် ဒေသတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသော ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးကို ကာဗာကာနိုး ဟု ခေါ်သည်။ <ref>Spanish creole: {{Citation |first = Antonio |last = Quilis |title = La lengua española en Filipinas |year = 1996 |page = 54 and 55 |url = http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01350553135573500088680/209438_0013.pdf |publisher = Cervantes virtual }}</ref> ထို့ပြင် အော်စရိုနီးရှန်း ဘာသာစကား၏ လွှမ်းမိုးမှုတွင် ပါမသွားသော ဖိလစ်ပိုင် နီဂရီတို ဘာသာစကားများလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့တွင် သီးသန့်ဝေါဟာရများ ရှိသည်။<ref>Reid, Lawrence A. 1994. "Possible Non-Austronesian Lexical Elements in Philippine Negrito Languages." In Oceanic Linguistics, Vol. 33, No. 1 (Jun. 1994), pp. 37–72.</ref> ဖိလစ်ပီနို ဘာသာစကားနှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားတို့သည် နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=OfficialLang /> ဖိလစ်ပီနိုသည် တာဂါးလော့ ဘာသာစကားအား စံနှုန်းပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး မက်ထရို မနီလာ နှင့် အခြားမြို့ပြဒေသများတွင် ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်။ ဖိလစ်ပီနို နှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှစ်ခုစလုံးကို အစိုးရ၊ ပညာရေး၊ ပုံနှိပ်ရေး၊ ရုပ်သံလွှင့် မီဒီယာ နှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် တကမ္ဘာလုံးရှိ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးမှ ယဉ်ကျေးမှု အမျိုးမျိုးနှင့် ရှုပ်ထွေးစွာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ပြုခဲ့သည့် အပြင် ဒေသတွင်း လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အမျိုးမျိုးသော ဒေသသုံးဘာသာစကားများထဲ၌ ဖိလစ်ပီနို ဘာသာစကားတွင် နေ့စဉ်သုံးစကားများတွင် အသုံးပြုသော နိုင်ငံရပ်ခြား ဝေါဟာရ အမြောက်အမြားပါဝင်နေကြသည်။ အကြောင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် ဘာသာစကားတွင် အင်္ဂလိပ်၊ လက်တင်၊ ဂရိ၊ စပိန် <ref>{{cite journal |last1=Lopez |first1=Cecilio |title=The Spanish overlay in Tagalog |journal=Lingua |date=January 1, 1965 |volume=14 |page=477 |doi=10.1016/0024-3841(65)90058-6 |language=en |issn=0024-3841}}</ref> Hebrew, Arabic, Persian, Sanskrit,<ref>{{cite book |last=Haspelmath |first=Martin |title=Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook |url= |publisher=De Gruyter Mouton |page=724 |isbn=978-3-11-021843-5 |author-link= |year=2009 }}</ref> တမီးလ်၊ မလေး <ref>{{cite news|last=Rainier Alain|first=Ronda|title=Bahasa in schools? DepEd eyes 2nd foreign language|url=http://www.philstar.com/headlines/2013/03/22/922576/bahasa-schools-deped-eyes-2nd-foreign-language|accessdate=June 11, 2013|newspaper=The Philippine Star|date=March 22, 2013}}</ref> တရုတ်၊ <ref>{{cite book |last1=Chan-Yap |first1=Gloria |title=Hokkien Chinese borrowings in Tagalog |date=1980 |publisher=Dept. of Linguistics, School of Pacific Studies, Australian National University |isbn=978-0-85883-225-1 |page=5 |url=https://books.google.com/?id=lU4HAQAAIAAJ |language=en |quote=The number of loanwords in the domain of cookery is rather large, and they are, by far, the most homogeneous of the loanwords.}}</ref><ref>{{cite book |last1=Joaquin |first1=Nick |title=Culture and history |date=2004 |publisher=Pasig City |isbn=978-971-27-1426-9 |page=42 |language=English}}</ref>ဂျပန်<ref>{{cite book |last=Potet |first=Jean-Paul G. |date=2016 |title=Tagalog Borrowings and Cognates |url=https://books.google.com/?id=jvOjDAAAQBAJ |location=Raleigh, NC |publisher=Lulu Press, Inc. |page=343 |isbn=978-1-326-61579-6 }}</ref>နှင့် နာဟွာတယ် <ref>{{Cite news|url=https://news.mb.com.ph/2017/06/28/mexico-our-older-sister/|title=Mexico, our older sister|work=Manila Bulletin News|access-date=April 13, 2018|language=en-US|accessdate=8 August 2019|archivedate=13 April 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180413185616/https://news.mb.com.ph/2017/06/28/mexico-our-older-sister/}}</ref> အစရှိသော ဘာသာစကားမျိုးစုံတို့ မှ စကားလုံးများ ကြွယ်ဝစွာ ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေကြသည်။ ထို့ပြင် မြို့အများစု၌ ဒေသခံ မူလ ဘာသာစကားများကိုလည်း ပြောလေ့ ရှိကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေမှ စပိန်ဘာသာစကား နှင့် အာရပ်ဘာသာစကားတို့ကို ဝေါဟာရတွင် တိုးမြှင့်သုံးစွဲရန် ဖော်ပြထားပြီး အသုံးပြုရန်မှာ ရွေးချယ်မှုတွင်သာ အခြေခံသည်။<ref name=OfficialLang>{{cite web |author1=Joselito Guianan Chan |author2=Managing Partner |url=http://www.chanrobles.com/article14language.htm |title=1987 Constitution of the Republic of the Philippines, Article XIV, Section 7 |publisher=Chan Robles & Associates Law Firm |accessdate=May 4, 2013 |archivedate=10 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071110234327/http://www.chanrobles.com/article14language.htm }}</ref> သို့သော်လည်း ယခင်က ထိုဘာသာစကား နှစ်ခုစလုံးကို ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်း အထိ နိုင်ငံခြား ဘာသာစကားအဖြစ် နေ့စဉ် သုံးစွဲနေကြသော်လည်း သုံးစွဲမှုမှာ သိသိသာသာ လျော့ကျလာခဲ့သော်လည်း စပိန်စကားမှ ငှားရမ်းသုံးစွဲထားသော စကားလုံး အများစုကိုမူ ဖိလစ်ပိုင် ဒေသခံ ဘာသာစကားများတွင် ထည့်သွင်း သုံးစွဲနေကြဆဲ ဖြစ်ကာ <ref>{{cite web |title=Spanish language in Philippines |url=http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080128195005/http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php |dead-url=yes |archive-date=January 28, 2008 |accessdate=March 1, 2015 |df= |archivedate=18 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318055051/http://www.spanish-in-the-world.net/Spanish/philippines.php }}</ref> အာရပ်ဘာသာစကားမှာမူ မင်ဒါနောင်းရှိ အစ္စလာမ်ကျောင်းများတွင် သုံးစွဲနေကြသည်။ <ref>{{cite web|last1=Rodríguez-Ponga|first1=Rafael|title=New Prospects for the Spanish Language in the Philippines|url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/web/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/elcano/elcano_in/zonas_in/spanish+language+culture/ari27-2009#.VPUs_lPF9l8|accessdate=March 1, 2015|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402171759/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/web/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_in%2Fzonas_in%2Fspanish+language+culture%2Fari27-2009#.VPUs_lPF9l8}}</ref> ဆူမတြာ၊ ဆူလာဝေစီ နှင့် ဖိလစ်ပိုင်တို့တွင် ဒေသခံ ဘာသာစကားများ၏ စာအရေးအသားများသည် အစောပိုင်း ဂူဂျာရာတီ စာအရေးအသားများမှ ဆင်းသက်လာသည် ဆိုသော သီအိုရီတစ်ခုကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဘာကလေ ဘာသာဗေဒ အဖွဲ့အစည်း၏ အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြသွားခဲ့သည်။<ref name="Miller2010">{{cite journal|last1=Miller|first1=Christopher|title=A Gujarati Origin for Scripts of Sumatra, Sulawesi and the Philippines|journal=Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society|volume=36|issue=1|year=2010|page=276|issn=2377-1666|doi=10.3765/bls.v36i1.3917}}</ref> ဒေသခံ ဘာသာစကား ၁၉မျိုးကို အရန်ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြင့် ညွှန်ကြားရေး သင်ကြားရေးတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အက်ကလန်နွန်၊ ဘိုင်ကော၊ စီဘွာနို၊ ကာဗာကာနိုး၊ ဟီလဂိုင်နွန်၊ အီဘာနာ့ခ်၊ အီလိုကာနို၊ အီဗာတန်၊ ကာပန်ပန်ဂန်၊ ကင်းနရေး-အေ၊ မာဂွင်ဒါနောင်း၊ မာရာနောင်း၊ ပန်ဂါစီနန်၊ ဆမ်ဘယ်၊ ဆူရီဂေါင်နွန်၊ တာဂါးလော့၊ တောဆပ်ဂ်၊ ဝါရေး နှင့် ယာကန် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name="7 mother languages">[http://www.gmanetwork.com/news/story/317280/news/nation/deped-adds-7-languages-to-mother-tongue-based-education-for-kinder-to-grade-3 DepEd adds 7 languages to mother tongue-based education for Kinder to Grade 3]. GMA News. July 13, 2013.</ref> အခြားသော ဒေသခံ ဘာသာစကားများ ဖြစ်သော ကျူရိုနွန်၊ အီဖူဂေါင်း၊ အစ်ဘာယတ်၊ ကာလင်ဂါ၊ ကမာယို၊ ကန်းကနေ၊ မတ်စဘတ်တန်းညို၊ ရွမ်ဘလွန်မနွန်၊ မလေး နှင့် အချို့သော ဗီဆာယန်း ဘာသာစကားများမှာ သက်ဆိုင်ရာ ခရိုင်များတွင် အသုံးများကြသည်။<ref name="ethn">{{cite web|url=http://www.ethnologue.com/country/PH|title=Philippines|publisher=Ethnologue.com |accessdate=May 4, 2013}}</ref> ကျွန်းများအတွင်း ဒေသခံမဟုတ်သော ဘာသာစကားများကိုလည်း အချို့ကျောင်းများတွင် သင်ကြားကြသည်။ မန်ဒရင်တရုတ်စကားကို ဖိလစ်ပိုင်တရုတ် အသိုင်းအဝိုင်းအတွက် ဖွင့်လှစ်သော တရုတ်ကျောင်းများတွင် အသုံးပြုကြသည်။ မင်ဒါနောင်းရှိ အစ္စလာမ်ကျောင်းများတွင် ယနေ့ခေတ် အာရပ် စံ ဘာသာစကားကို သင်ရိုးအတွင်း ထည့်သွင်း သင်ကြားသည်။ <ref>[http://business.inquirer.net/6899/muslim-education-program-gets-p252-m-funding Muslim education program gets P252-M funding]. ''Philippine Daily Inquirer''. July 13, 2011.</ref>ပြင်သစ်၊ ဂျာမန်၊ ဂျပန်၊ ဟင်ဒီ၊ ကိုရီးယား နှင့် စပိန်ဘာသာစကားတို့ကိုလည်း နိုင်ငံရပ်ခြား ဘာသာစကားကျောင်းများ၏ အကူအညီဖြင့် သင်ကြားကြသည်။<ref>[http://globalnation.inquirer.net/58931/deped-to-continue-teaching-french-in-select-public-schools-in-2013 DepEd to continue teaching French in select public schools in 2013]. ''Philippine Daily Inquirer''. December 6, 2012.</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပညာရေး ဌာနမှ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံနှင့် မလေးရှားနိုင်ငံသုံး မလေးဘာသာစကားကို စတင်သင်ကြားခဲ့သည်။ <ref>[http://gulfnews.com/news/world/philippines/philippines-students-to-take-foreign-language-1.1161513 Philippines: Students to take foreign language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106112826/http://gulfnews.com/news/world/philippines/philippines-students-to-take-foreign-language-1.1161513 |date=6 November 2014 }}. ''Gulf News''. March 22, 2013.</ref> ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== [[File:St. Agustine Paoay Church 02.jpg|thumb|အီလိုကော့စ် နော်တယ်ရှိ သမိုင်းဝင် ပါဝေးဘုရားကျောင်း။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရမှ နိုင်ငံတော် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမွေအနှစ် အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ ဘာရော့ဘုရားကျောင်းများ အစုအဝေးအနေနှင့် ၁၉၉၃ တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်သည် တရားဝင်အားဖြင့် ဘာသာတရားတစ်ခုကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားသော နိုင်ငံမဟုတ်သော်လည်း ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် အဓိက ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite journal|last = Kalaw |first = Maximo M. |url = http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;idno=AFJ2233.0001.001 |title = The development of Philippine politics |publisher = Oriental commercial |year = 1927 |page = [http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer;cc=philamer;idno=afj2233.0001.001;view=image;seq=451;size=100;page=root 431]}}</ref> အခွင့်အရေး ဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၅ (ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အခန်း ၃ တွင် "''ဘာသာတရားတစ်ခုကို ကို ကိုးကွယ်ရန် သို့မဟုတ် လွတ်လပ်စွာကျင့်သုံးခြင်းကို တားမြစ်ရန် အတွက် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းမှု မပြုရ။ ဘာသာတရားဆိုင်ရာ ပြမူခြင်းနှင့် ရှိခိုးခြင်းကို မိမိပျော်မွေ့သလို လွတ်လပ်စွာ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရှိပြီး ခွဲခြားဆက်ဆံမှု အရေးပေးမှု မပြုရမည့်အပြင် ထာဝရ ခွင့်ပြုရမည်။ နိုင်ငံသားဆိုင်ရာနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးအတွက် ပြုမူရန် မည်သည့်ဘာသာရေး စမ်းစစ်မှုမှ မပြုလုပ်ရ။''" ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref name=1987constitution /> ၂၀၁၀ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်း အရ ၈၀.၅၈% သော လူဦးရေသည် ကက်သလစ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ <ref name="PSA-2015PSY">{{cite journal|title=Table 1.10; Household Population by Religious Affiliation and by Sex; 2010|journal=2015 Philippine Statistical Yearbook|date=October 2015|pages=1–30|url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/2015%20PSY%20PDF.pdf|accessdate=August 15, 2016|issn=0118-1564}}</ref> ၃၇% သော သူတို့သည် လူစုလူဝေးဝတ်ပြုပွဲသို့ ပုံမှန်တက်ရောက်လေ့ ရှိကြပြီး ၂၉% မှာ အလွန်ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသည်ဟု သိရှိရသည်။<ref name="newsinfo.inquirer.net">{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/463377/filipino-catholic-population-expanding-say-church-officials|title=Filipino Catholic population expanding, say Church officials|website=inquirer.net}}</ref><ref>[http://www.pewforum.org/2012/07/19/asian-americans-a-mosaic-of-faiths-overview/ Asian Americans: A Mosaic of Faiths], Pew Research. July 19, 2012.</ref> ဖိလစ်ပိုင် အင်ဒီပန်းဒန့် ဘုရားကျောင်းသည် လူသိများသော လွတ်လပ်သော ကက်သလစ် ဂိုဏ်းခွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name=2006census>{{cite web|url=https://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0323tx.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120610051606/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0323tx.html|archivedate=June 10, 2012|title=2000 Census: Additional Three Persons Per Minute|publisher=Philippine Statistics Authority|date=February 18, 2003|accessdate=January 9, 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm|title=Christianity in the Philippines|website=niu.edu|access-date=23 July 2019|archive-date=11 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511151342/http://www.seasite.niu.edu/crossroads/russell/christianity.htm}}</ref><ref>[http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-in-numbers-by-country/ Table: Christian Population in Numbers by Country], Pew Research. December 19, 2011.</ref> ပရိုတက်စတင့်မှာ လူဦးရေ၏ ၁၀.၈% ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2011/12/19/table-christian-population-as-percentages-of-total-population-by-country/|title=Table: Christian Population as Percentages of Total Population by Country|date=December 19, 2011|publisher=Pew Research}}</ref>အများစုမှာ ဧဝံဂေလိ ပရိုတက်စတင့် ဂိုဏ်းခွဲကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ရာစုတို့တွင် အမေရိကန် သာသနာပြုများမှ မိတ်ဆက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့သည် မြောက်လူဇွန်းနှင့် မင်ဒါနောင်းတောင်ပိုင်း တို့တွင် အများအပြား စုဝေးနေကြသည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.geocurrents.info/cultural-geography/religion/intriguing-patterns-in-scolbert08s-map-of-religion-in-insular-southeast-asia|title=Intriguing Patterns in Scolbert 08's Map of Religion in Insular Southeast Asia|work=GeoCurrents|access-date=October 10, 2017|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web|url=http://philchal.org/dawn/nationalsum.asp|title=Philippine Church National Summary|website=philchal.org|accessdate=8 August 2019|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010144551/http://philchal.org/dawn/nationalsum.asp}}</ref> အစ်ဂလဲရှား နီ ခရစ်စတိုသည် ဖိလစ်ပိုင်ရှိ တစ်ဆူတည်းသောဘုရားဝါဒနှင့် ပြန်လည်ထားသိုရေးဝါဒ ဆိုင်ရာ ထင်ရှားသော ဂိုဏ်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး လူဇွန်းအလယ်ပိုင်းတွင် ကိုးကွယ်သူများ စုစည်းနေကြသည်။ <ref name='census'>{{Cite book |chapter-url = https://www.census.gov.ph/sites/default/files/2014%20PIF.pdf |archive-url = https://web.archive.org/web/20140728203542/http://www.census.gov.ph/sites/default/files/2014%20PIF.pdf |dead-url = yes |archive-date = July 28, 2014 |page = 27 |publisher = Philippine Statistics Authority |issn = 1655-2539 |title = Philippines in Figures |year = 2014 |accessdate = August 11, 2014 |chapter = Demography |location = Manila}}</ref><ref name=cia-rp>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |title=The World Factbook |website=cia.gov |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |archivedate=July 19, 2015 |df= }}</ref> အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဒုတိယ အများဆုံး ကိုးကွယ်သော ဘာသာဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် မွတ်စလင်လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၅.၅၇% ရှိသည်ဟု ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ <ref name="PSA-2015PSY" /> ထိုဖော်ပြချက်နှင့် ဆန့်ကျင်လျှင် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မွတ်ဆလင် ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ နိုင်ငံတော် ကော်မရှင်မှ ဖိလစ်ပိုင် လူဦးရေမှ ၁၀,၇၀၀,၀၀၀ ဦး သို့မဟုတ် ၁၁% မှာ မွတ်ဆလင် ဖြစ်သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။<ref name = 2013ReportonInternationalReligiousFreedom >{{cite web | url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2013/eap/222161.htm |title=2013 International Religious Freedom Report |publisher=United States Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor}}</ref> အချို့သော မွတ်ဆလင် ပညာရှင်များက ငြင်းချက်ထုတ်သည်မှာ ၂၀၀၀ ခုနှစ် လူဦးရေစာရင်းတွင် မွတ်ဆလင်ဦးရေသည် သိသာစွာ လျော့နည်းနေပြီး အကြောင်းမှာ မွတ်ဆလင်အများစု ရှိသော ဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့မှာ လုံခြုံရေးအရ စိုးရိမ်ရမှုနှင့် အစိုးရ ဝန်ထမ်းများပေါ်တွင် မကြည်လင်မှု တို့ကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း မွတ်ဆလင်လူဦးရေနှင့် ပတ်သက်၍ တိကျသော အချက်အလက်ကို ရရှိရန် ခက်ခဲသည် ဟု ဆိုသည်။<ref name=ReligiousFreedomon2004>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2014&dlid=238326|title=International Religious Freedom Report for 2014|publisher=United States Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor}}</ref><ref name="HOWMANYMUSLIMSHASTHEPHILIPPINES">{{Cite journal|jstor=42632278|title=How Many Muslims Has the Philippines?|journal=Philippine Studies|volume=23|issue=3|pages=375–382|last1=O'Shaughnessy|first1=Thomas J|year=1975}}</ref> မွတ်ဆလင် အများစုသည် မင်ဒါနောင်းနှင့် အနီးအနားရှိ ကျွန်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ <ref name=ReligiousFreedom2014>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2014&dlid=238326|title=International Religious Freedom Report for 2014|publisher=United States Department of State, Bureau of Democracy, Human Rights and Labor|quote=Most Muslims are members of various ethnic minority groups. The majority of Muslims reside in Mindanao in the South and nearby islands.}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/208472.pdf|publisher=US Department of State Bureau of Democracy, Human Rights and Labor|title=Philippines 2012 International Religious Freedom Report}}</ref><ref name="state.gov">{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm#wrapper|title=International Religious Freedom Report for 2013|website=state.gov}}</ref><ref>[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=472375&publicationSubCategoryId=205 RP closer to becoming observer-state in Organization of Islamic Conference] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603143753/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=472375&publicationSubCategoryId=205 |date=June 3, 2016 }}. (May 29, 2009).''The Philippine Star''. Retrieved 2009-07-10, "Eight million Muslim Filipinos, representing 10 percent of the total Philippine population, ...".</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ncmf.gov.ph|title=National Commission on Muslim Filipinos|accessdate=25 December 2021|archivedate=19 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161119145842/http://www.ncmf.gov.ph/}}</ref>အများစုမှာ ရှဖီးကျောင်းတော်၏ အောက်မှ ဆွန်နီအစ္စလာမ်ဝါဒကို ကျင့်သုံးကြသည်။ <ref name="irf2010">U.S. Department of State. (2010). ''[https://web.archive.org/web/20101123103513/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148891.htm Philippines: International Religious Freedom Report 2010]''. Retrieved 2011-05-20, "Islam is the largest minority religion, and Muslims constitute between 5 and 9 percent of the total population."</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=2MyHnPaox9MC&pg=PA144&dq#v=onepage&q&f=false |title=Islamic Connections: Muslim Societies in South and Southeast Asia |author1=R Michael Feener |author2=Terenjit Sevea |page=144 |isbn=978-981-230-923-5 |year=2009 }}</ref> တရားဝင် စာရင်းဇယား မရှိသဖြင့် ဘာသာမဲ့ ရာခိုင်နှုန်းကို မသိရပေ။ သို့သော်လည်း လူဦးရေ၏ ၂၁% အထိ ရှိနိုင်သည်။ <ref>{{cite web|title=End of Year Survey 2014: Regional & Country Results : Philippines|url=http://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Philippines_Tables_V3_a.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309123814/http://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Philippines_Tables_V3_a.pdf|archivedate=9 March 2017|dead-url=yes|at=Table 10|access-date=February 1, 2019|df=mdy-all|accessdate=8 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170309123814/http://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Philippines_Tables_V3_a.pdf}}</ref><ref>Dentsu Communication Institute [http://www2.ttcn.ne.jp/~honkawa/9460.html 電通総研・日本リサーチセンター編「世界60カ国価値観データブック] {{ja icon}}</ref> ဖိလစ်ပိုင် ဘုရားမဲ့ဝါဒီများနှင့် ဘုရားမယုံဝါဒီများ အဖွဲ့ (PATAS) သည် အကျိုးအမြတ်မထားသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အများပြည်သူတို့အား ဘုရားမဲ့ဝါဒနှင့် ဘုရားမယုံဝါဒတို့နှင့် ပတ်သတ်၍ သိရှိနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအား အသိပညာပေးပြီး ဘုရားမဲ့ဝါဒနှင့် ဘုရားမယုံဝါဒတို့နှင့် ပတ်သက်သော ဒဏ္ဍာရီများ နှင့် နားလည်မှုအလွဲများကို ဖယ်ရှားပေးသည်။<ref name="PATAS">{{cite web|url=http://freethinker.co.uk/2011/04/28/the-pope%E2%80%99s-gonna-have-a-cow-catholic-philippines-gains-its-first-atheist-society|title=Agnosticism and Atheism in the Philippines|publisher=The Free Thinker|accessdate=April 28, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110501002039/http://freethinker.co.uk/2011/04/28/the-pope%E2%80%99s-gonna-have-a-cow-catholic-philippines-gains-its-first-atheist-society/|archive-date=May 1, 2011|dead-url=yes|archivedate=1 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501002039/http://freethinker.co.uk/2011/04/28/the-pope%E2%80%99s-gonna-have-a-cow-catholic-philippines-gains-its-first-atheist-society/}}</ref> ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံကျင့်သုံးနေသော လူဦးရေမှာ ၂% ခန့်မျှ ရှိပြီး တရုတ်လူမျိုးမှ ဆင်းလက်လာသော ဖိလစ်ပိုင်များတွင် စုစည်းနေသည်။ <ref name=cia-rp /><ref name="irf2010" /><ref name=pew /> စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ခန့်မှန်းခြေ ၂% ခန့်မှာ ဖိလစ်ပိုင် ရိုးရာဘာသာတရားများကို ကိုးကွယ်နေကြပြီး ၎င်းတို့သည် ရိုးရာယုံကြည်မှုများကို ကိုးကွယ်နေကြကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့နှင့် ရောနှောနေသည်။ <ref name="cia-rp" /><ref name=pew>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/philippines/religious_demography Pew Research Center's Religion & Public Life Project: Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140708193611/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/philippines/religious_demography |date=8 July 2014 }}. Pew Research Center. 2010.</ref> ==ကျန်းမာရေး== ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပုဂ္ဂလိက ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုများ များပြားလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၆၇.၁% သော ကျန်းမာရေး အသုံးစရိတ်သည် ပုဂ္ဂလိက အသုံးစရိတ်မှ ရရှိပြီး ၃၂.၉% မှာ အစိုးရထံမှ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ တွင် ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် စုစုပေါင်း အသုံးစရိတ်မှာ ဂျီဒီပီ၏ ၃.၈% မျှ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သော ၅% အောက်တွင် ရှိသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/325012/economy/business/phl-spends-less-on-health-care-amid-economic-boom-pids|title=PHL spends less on health care amid economic boom – PIDS|publisher=GMA News and Public Affairs|date=September 4, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ကျန်းမာရေးနှင့် ပတ်သက်သော အသုံးစရိတ်မှာ အစိုးရ အသုံးစရိတ်၏ ၆.၁% ရှိသည်။ လူတစ်ဦးချင်းစီအလိုက် စုစုပေါင်း အသုံးစရိတ်မှာ ပျမ်းမျှငွေလဲနှုန်း ဖြင့် တွက်ချက်မည် ဆိုပါက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၂ ဒေါ်လာမျှ ဖြစ်သည်။ <ref name=WHOStats2009>{{Cite book|url=http://www.who.int/entity/whosis/whostat/EN_WHS09_Full.pdf |publisher=World Health Organization |year=2009 |title=World Health Statistics 2009 |location=Geneva |isbn=978-92-4-156381-9 |accessdate=December 23, 2009}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးအတွက် ဘတ်ဂျက်မှာ ပီဆို ၂၈ ဘီလီယံ (အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၅၉၇ မီလီယံဒေါ်လာ) သို့မဟုတ် လူတစ်ဦးလျှင် ၃၁၀ ပီဆို (၇ဒေါ်လာ) မျှ ဖြစ်သည်။ <ref>Philippine News Agency. (December 14, 2009). [https://web.archive.org/web/20100206190029/http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=2002495&Itemid=2 "Senate approves proposed 2010 national budget"]. (archived from [http://www.gov.ph/index.php?option=com_content&task=view&id=2002495&Itemid=2 the original] on February 6, 2010).</ref>သို့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဘတ်ဂျက်တိုးမြင့်လာခဲ့ပြီး ဒုစရိုက်အခွန်ဥပဒေ ဟု အများသိကြသော လွှတ်တော် ဥပဒေ ၅၇၂၇ ကြောင့် အခွန်ကောက်ခံမှု တိုးမြှင့်လာသောကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://aer.ph/doh-budget-increase-for-2014-biggest-ever-due-to-sin-tax-law/|title=DOH budget increase for 2014 'biggest ever' due to sin tax law|publisher=Action for Economic Reforms|date=January 15, 2014|accessdate=September 21, 2014|archive-date=13 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141013212142/http://aer.ph/doh-budget-increase-for-2014-biggest-ever-due-to-sin-tax-law/}}</ref> ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ဆရာဝန်ပေါင်း ၉၀,၃၇၀ ဦး သို့မဟုတ် လူ ၈၃၃ ဦးလျှင် ဆရာဝန် တစ်ဦးမျှ ရှိပြီး၊ သူနာပြု ၄၈၀,၉၁၀ ဦး၊ သွားဆရာဝန် ၄၃,၂၂၀ ဦး နှင့် လူ ၇၆၉ဦး အတွက် ဆေးရုံ ခုတင် တစ်ခု ရှိသည်။ <ref name=WHOStats2009 /> ကျွမ်းကျင်သော ဆေးကုသသူများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် ပြဿနာ ရှိသည်။ သူနာပြု ဘွဲ့ရတို့၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ နိုင်ငံခြားသို့ သွား၍ အလုပ်လုပ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် သူနာပြုများ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရန် အကြီးဆုံး ဆပ်ပလိုင်ယာ ဖြစ်သည်။ <ref>World Health Organization. (April 2006). [http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_phl_en.pdf Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161016053543/http://www.who.int/countryfocus/cooperation_strategy/ccsbrief_phl_en.pdf |date=16 October 2016 }}. ''Country Cooperation Strategy at a Glance''. Retrieved December 23, 2009.</ref> ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံပေါင်း ၁,၇၀၀ ရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၄၀% မှာ အစိုးရက အုပ်ချုပ်လည်ပတ်သော ဆေးရုံများဖြစ်ကာ ၆၀% မှာ ပုဂ္ဂလိက ဆေးရုံများ ဖြစ်သည်။ လူသေဆုံးမှုအတွက် ၂၅% မှာ နှလုံးနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါများ ကြောင့်ဖြစ်သည်။ တရားဝင် ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် [[အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ရောဂါပိုး]]ရှိသည်ဟု တင်ပြသူမှာ ၁,၉၆၅ ဦးရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၆၃၆ ဦးမှာ [[အေအိုင်ဒီအက်စ်]] ရောဂါ ဖြစ်ပွားကြသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ/အေအိုင်ဒီအက်စ် ရောဂါဖြစ်ပွားသူ ၁၂,၀၀၀ မှ<ref name=usaidhealth>United States Agency for International Development. (May 2008). [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM408.pdf ''USAID Country Health Statistical Report – Philippines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010144551/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM408.pdf |date=10 October 2017 }}. Retrieved April 8, 2010.</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၁၇,၄၅၀ဦးသို့ တိုးတက် များပြားလာပြီး ၅,၉၆၅ ဦးမှာ အန်တီရီထရိုဗိုင်ယယ် ကုသမှု ခံယူနေသော်လည်း<ref>{{cite web|last=Santos|first=Tina G.|url=http://newsinfo.inquirer.net/590915/hiv-cases-rose-43-to-486-in-february-16-aids-deaths-reported-doh|title=HIV cases rose 43% to 486 in February; 16 AIDS deaths reported – DOH|publisher=Philippines Daily Inquirer|date=April 1, 2013|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသည် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း နည်းပြီး လူကြီး လူဦးရေ၏ ၀.၁% အောက်သာလျှင် အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့ဇတစ် ဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ <ref>{{cite news|last=Mydans|first=Seth|url=https://www.nytimes.com/2003/04/20/world/low-rate-of-aids-virus-in-philippines-is-a-puzzle.html|title=Low Rate Of AIDS Virus In Philippines Is a Puzzle|newspaper=The New York Times|date=April 20, 2003|accessdate=September 21, 2014}}</ref> ==ပညာရေး== [[File:University of Santo Tomas Main Building - España Boulevard side.jpg|thumb|ဆန်တို တောမတ် တက္ကသိုလ်အား ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီးအာရှတွင် ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။]] [[File:UP Diliman Quezon Hall.jpg|right|thumb|ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ်စနစ်၏ အောက်မှာ ဖိလစ်ပိုင်တက္ကသိုလ် ဒီလီမန်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ယနေ့ခေတ် နာမည်ကြီးများ ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တွင် သာမန် စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၉၅.၆% မျှ ရှိပြီး အမျိုးသား ၉၅.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၉၆.၁% တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈တွင် ဖိလစ်ပိုင်၌ အလုပ်လုပ်နိုင်လောက်သော စာတတ်မြောက်မှုနှုန်း ၈၆.၄၅% ရှိပြီး ၈၄.၂% မှာ အမျိုးသားဖြစ်ပြီး ၈၈.၇% မှာ အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်။<ref name="NSO Literacy">{{cite web|url=http://web0.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/aodao/article/Gender%20Factsheet%20-%20Literacy%20of%20Men%20and%20Women%20in%20the%20Philippines%20-%20March%202011%20No.11-01.pdf|title=Literacy of Men and Women in the Philippines|publisher=Philippine Statistics Authority|accessdate=September 19, 2014|archivedate=24 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924041802/http://web0.psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/aodao/article/Gender%20Factsheet%20-%20Literacy%20of%20Men%20and%20Women%20in%20the%20Philippines%20-%20March%202011%20No.11-01.pdf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tesda.gov.ph/uploads/File/LMIR2011/ST-PO%2006-03-2011%20%20(FLEMMS).pdf|title=Highlights of the 2008 Functional Literacy, Education and Mass Media Survey (FLEMMS)|publisher=Technical Education and Skills Development Authority|accessdate=September 19, 2014}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ဘတ်ဂျက်၏ လျာထားချက်မှ ၁၆.၁၁% ကို ပညာရေးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/move-ph/issues/budget-watch/68721-recto-government-education-spending-2015|title='Last leg' before K to 12: DepEd gets highest budget|work=Rappler|date=September 19, 2014|accessdate=September 19, 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.mb.com.ph/deped-gets-largest-share-of-proposed-2015-budget/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140823115539/http://www.mb.com.ph/deped-gets-largest-share-of-proposed-2015-budget/ |dead-url=yes |archive-date=August 23, 2014 |title=DepEd gets largest share of proposed 2015 budget |newspaper=[[Manila Bulletin]] |date=July 31, 2014 |accessdate=September 19, 2014 |archivedate=23 August 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140823115539/http://www.mb.com.ph/deped-gets-largest-share-of-proposed-2015-budget/ }}</ref> ဖိလစ်ပိုင် အဆင့်မြင့် ပညာရေး ကော်မရှင်မှ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်ပေါင်း ၂,၁၈၀ ရှိသည်ဟု စာရင်းပြုစုထားပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ၆၀၇ ခုမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ ဖြစ်ကြပြီး ၁,၅၇၃ ခုနှစ်မှာ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ ဖြစ်သည်။ <ref name=CHED>Republic of the Philippines. Commission on Higher Education. (August 2010). {{cite web|url=http://202.57.63.198/chedwww/index.php/eng/Information |title=Information on Higher Education System |accessdate=October 3, 2011 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110704102629/http://202.57.63.198/chedwww/index.php/eng/Information |archivedate=July 4, 2011 |df= }}. ''Official Website of the Commission on Higher Education''. Retrieved April 17, 2011.</ref> အတန်းများမှာ ဇွန်လတွင် စ၍ မတ်လတွင် ပြီးဆုံးသည်။ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်အများစုမှာ ဆမ်မက်စတာပြက္ခဒိန် အတိုင်း သွားကြပြီး ပထမ ဆမ်မက်စတာမှာ ဇွန်လမှ အောက်တိုဘာလ အထိ ဖြစ်ကာ ဒုတိယ ဆမ်မက်စတာမှ နိုဝင်ဘာလ မှ မတ်လ အထိ ဖြစ်သည်။ ပညာသင်ကြားနိုင်သော နိုင်ငံခြား ကျောင်းများလည်း ရှိသည်။ <ref name="About" /> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ကေ-၁၂ ပညာရေး အစီအစဉ်အရ<ref>{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/61826/aquino-signs-k-12-enhanced-basic-education-law|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130614003442/http://www.interaksyon.com/article/61826/aquino-signs-k-12-enhanced-basic-education-law|archivedate=June 14, 2013 |title=Aquino signs K–12 enhanced basic education law|publisher=InterAksyon.com|author=Dexter San Pedro|date=May 15, 2013|accessdate=September 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20FAQs%20as%20of%20December%202011.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120611201934/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/Kto12%20FAQs%20as%20of%20December%202011.pdf |archivedate=June 11, 2012 |title=K to 12 Basic Education Program Frequently Asked Questions |date=November 25, 2011 |publisher=Department of Education |accessdate=April 28, 2012}}</ref> မူလတန်း ၆ နှစ်၊ ဂျူနီယာ အထက်တန်း ၄ နှစ်နှင့် စီနီယာ အထက်တန်း ၂ နှစ်မှာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်။ <ref>Republic of the Philippines. (Approved: August 11, 2001). [http://www.chanrobles.com/republicactno9155.html ''Republic Act No. 9155 – Governance of Basic Education Act of 2001'']. Retrieved December 11, 2009 from the [http://www.chanrobles.com/ Chan Robles Virtual Law Library].</ref> ပညာရေးတွင် အစိုးရ၏ အေဂျင်စီအချို့ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ပညာရေးဌာနသည် မူလတန်း၊ အထက်တန်း နှင့် သင်ရိုးပြင်ပ ပညာရေးတို့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ နည်းပညာဆိုင်ရာ ပညာရေးနှင့် ကျွမ်းကျင်မှု မြှင့်တင်ရေး အာဏာပိုင် အဖွဲ့ (TESDA) အထက်တန်းနောက်ပိုင်း အလယ်အလတ်အဆင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ လေ့ကျင်သင်ကြားမှုများနှင့် မြှင့်တင်မှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်။ အဆင့်မြင်ပညာရေး ကော်မရှင် (CHED) က ကောလိပ်များနှင့် ဘွဲ့လွန် ပညာရေး အစီအစဉ်များ နှင့် ဘွဲ့များ ကို ကြီးကြပ်ပြီး အဆင့်မြင်ပညာရေးအတွက် စံနှုန်းကို ကြီးကြပ်ထိန်းချုပ်သည်။ <ref>[http://www.preventionweb.net/organizations/13426 Commission on Higher Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190808134111/https://www.preventionweb.net/organizations/13426 |date=8 August 2019 }} The Commission on Higher Education is the governing body covering both public and private higher education institutions as well as degree-granting programs in all tertiary educational institutions in the Philippines. The CHED was established on May 18, 1994 through Republic Act 7722 or the Higher Education Act.</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးရှိ ဒေသ ၁၆ ခု အထူးသဖြင့် မင်ဒါနောင်းရှိ မွတ်ဆလင် ဒေသများတွင် ပညာရေးဌာန၏ အစီအစဉ်အောက်၌ မာဒရစ်ခေါ် မွတ်ဆလင်ကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref name="madrasa">{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/learning/view/20090720-216304/Mainstreaming-Madrasa |title=Mainstreaming Madrasa |newspaper=The Philippine Daily Inquirer |author=Jerry E. Esplanada |date=July 20, 2009 |accessdate=September 23, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724102132/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/learning/view/20090720-216304/Mainstreaming-Madrasa |archivedate=July 24, 2014}}</ref>အများပြည်သူဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်များမှာ ဂိုဏ်းဂဏကင်းစင်သော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပြီး ထပ်မံ၍ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။ <ref name=CHED /> ဖိလစ်ပိုင် တက္ကသိုလ် ဆိုသည်မှာ လက်အောက်ခံ တက္ကသိုလ် ၈ ခု ပါဝင်သော နိုင်ငံတော် ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်စနစ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Charter">Republic of the Philippines. (Approved: April 29, 2008). [http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno9500.html ''Republic Act 9500 – An Act to Strengthen the University of the Philippines as the National University'']. Chan Robles Law Library.</ref> {{clear}} == ယဉ်ကျေးမှု == [[File:Ati-Atihan Festival Participant.jpg|thumb|အာတီ-အာတီဟန်ပွဲတော်တွင် ပါဝင်နေသူတစ်ဦး]] ဖိလစ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနောက်တိုင်း ယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သည် အခြားအာရှနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသော အစိတ်အပိုင်းများကို မလေးတို့ ထံမှ ဆက်ခံသော အမွေဖြင့် ဖော်ပြလေ့ ရှိသလို<ref>Baringer, Sally E. [c. 2006]. [http://www.everyculture.com/No-Sa/The-Philippines.html "The Philippines"]. In ''Countries and Their Cultures''. Advameg Inc. Retrieved December 20, 2009 from www.everyculture.com.</ref> ယဉ်ကျေးမှဒအတွင်းတွင် စပိန်နှင့် အမေရိကန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကိုလည်း သိသာစွာ ဖော်ပြနေသည်။ ''ဘာရီယို ဖီစတာ'' (ဒိစတြိတ်ပွဲတော်) ဟု ခေါ်သော သူတော်စင်တို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲတော်ကို ကျင်းပခြင်းမှာ နေရာအနှံ့တွေ့ရသည်။ ထိုသို့ လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း ပွဲတော်ကျင်းပေနေသည့်အချိန်မှာ ကောက်သစ်စားခြင်း၊ ဂီတ နှင့် အကတို့ပြုလုပ်ရန် အချိန်ဖြစ်သည်။ အာတီ-အာတီဟန်ပွဲတော်၊ မိုရီယွန်းပွဲတော် နှင့် စီနူလော့ပွဲတော်တို့မှာ လူသိများသော ပွဲတော်များ ဖြစ်သည်။ အချို့သော ရိုးရာများမှာ ပြောင်းလဲလာခြင်းနှင့် ခေတ်ပြောင်းခြင်းကြောင့် တဖြည်းဖြည်း မေ့ပျောက်လာကြခြင်းများ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ဘာယာနီဟန် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသား ရိုးရာ အက ကုမ္ပဏီသည် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ အကအမျိုးမျိုးကို ထိန်းသိမ်းခြင်းကြောင့် ချီးကျူးကြသည်။ သူတို့သည် သူတို့၏ အထူး ဖျော်ဖြေမှုများဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင် အကများဖြစ်သည့် တီနီကလင်း နှင့် ဆင်ကေးလ် အစရှိသော ဝါးညှပ်အကများကြောင့် နာမည်ကြီးသည်။<ref name="lonelyplanet44">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA44 |title = Philippines |author1 = Rowthorn, Chris |author2 = Greg Bloom |lastauthoramp = yes |edition = 9th |publisher =Lonely Planet|year = 2006 |page = 44 |isbn = 978-1-74104-289-4}}</ref> စပိန်တို့၏ အမွေအနှစ်အကြွင်းအကျန် အဖြစ် အမြင်နိုင်ဆုံးမှာ ဖိလစ်ပိုင်တို့ကြားတွင် စပိန်အမည် နှင့် မျိုးရိုးအမည်များ ထည့်သွင်း မှည့်ခေါ်ကြခြင်း ဖြစ်ပြီး သို့သော်လည်း စပိန်အမည်နှင့် မျိုးရိုးအမည်ကို မှည့်ခေါ်သူတိုင်း စပိန်သွေးပါရှိကြသည် မဟုတ်ပေ။ ထိုထူးဆန်းသော အရာမှာ အာရှသားတို့ကြားတွင် တမူထူးခြားနေပြီး စပိန်ဘုရင်ခံချုပ် နာစီဆို ကလာဗယ်ရီရာ ဝိုင် ဇယ်လ်ဒွါ၏ ကိုလိုနီခေတ် အမိန့်ကြောင့် ဖြစ်ပြီး ထိုအမိန့်အရ မျိုးရိုးအမည်များကို စနစ်တကျသုံးစွဲရန်နှင့် စပိန်အမည်များကို အသုံးပြုရန် ပြည်သူများကို ညွှန်ကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name=Dumont>{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=zMFKs8--FDMC&pg=PA160 |title = Visayan Vignettes: Ethnographic Traces of a Philippine Island |author = Dumont, Jean-Paul |publisher = University of Chicago Press |location = Chicago |year = 1992 |pages = 160–162 |isbn = 978-0-226-16954-5}}</ref> လမ်းများ၊ မြို့များ နှင့် ခရိုင်များ၏ အမည် အများအပြား မှာလည်း စပိန်အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို နေရာတကာ သုံးစွဲကြခြင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းပေါ်တွင် အမေရိကန်တို့၏ ရိုက်ခတ်မှု ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမေရိကန် ပေါ့ပ်ယဉ်ကျေးမှု ရေစီး၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လက်ခံရန်အတွက် အသင့်ဖြစ်နေခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အမြန်ချက် အစားအသောက်များနှင့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်နှင့် ဂီတတို့အား သွေးသားထဲမှ နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမြန်ချက် စားသောက်ဆိုင်များကို လမ်းအများအပြားပေါ်တွင် တွေ့ရသည်။ အမေရိကန်တို့၏ တကမ္ဘာလုံးတွင် ရှိနေသော အမြန်ချက် စားသောက်ဆိုင်များမှာ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာကြသော်လည်း ပြည်တွင်း အမြန်ချက်စားသောက်ဆိုင်များ ဖြစ်ကြသော ဂိုးလ်ဒီလော့ခ် နှင့် အထူးသဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း ဦးဆောင်နေသော အမြန်စားသောက်ဆိုင် ဂျော်လီဘီး တို့ ထွက်ပေါ်လာပြီး နိုင်ငံခြားပြိုင်ဘက်များကို အောင်မြင်စွာ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name=Jollibee>{{cite web|url = http://www.jollibee.com.ph/corporate/phenomenon.htm |archivedate = June 23, 2007 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070623034806/http://www.jollibee.com.ph/corporate/phenomenon.htm |title = The Jollibee Phenomenon |publisher = Jollibee Inc. |accessdate = January 9, 2008}}</ref><ref name=Jollibee2>{{Cite news|url = https://www.nytimes.com/2005/05/30/business/worldbusiness/30iht-burger.html?pagewanted=all |title = Jollibee stings McDonald's in Philippines |author = Conde, Carlos H. |newspaper =The New York Times|date = May 31, 2005 |accessdate = January 5, 2010}}</ref> ===ဗိသုကာပညာ=== [[File:Calle Crisologo, Vigan Ilocos Sur.JPG|thumb|ဗီဂန်ရှိ ကိုလိုနီခေတ်အိမ်များ]] စပိန်တို့၏ ဗိသုကာပညာသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် စွဲထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး မြို့များစွာမှာ မြို့လယ် ရင်ပြင် တစ်ခု သို့မဟုတ် "ပလာဇာ မေယာ" ကို ဝိုင်းရံ၍ တည်ဆောက်ကြသည်။ သို့သော်လည်း စပိန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုခံရသော အဆောက်အဦးပေါင်းများစွာမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဖြိုဖျက်ခံခဲ့ရသည်။ <ref name=Ring /> အချို့သော ဥပမာများမှာ ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ ဘုရားကျောင်းများ၊ အစိုးရ အဆောက်အဦးများနှင့် တက္ကသိုလ်များတွင် ဖြစ်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်၏ ဘာရော့ခ် ဘုရားကျောင်း ၄ ခုမှာ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး မနီလာရှိ ဆန် အဂတ်စတင်း ဘုရားကျောင်း၊ အီလိုကော့စ် နော်တဲ ရှိ ပဝေးဘုရားကျောင်း ၊ အီလိုကော့စ်ဆား ရှိ ဆန်တာမာရီယာ ဘုရားကျောင်း၊ အီလိုအီလိုရှိ ဆန်တို တောမတ်စ် ဒီ ဗေလာနျူဗာ ဘုရားကျောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=Unesco>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/677/multiple=1&unique_number=801|title=Baroque Churches of the Philippines|website=UNESCO World Heritage Centre|author1=United Nations Educational |author2=Scientific and Cultural Organization |year=2010|accessdate=January 12, 2010}}</ref>အီလိုကော့စ် ဆား ရှိ ဗီဂန်မြို့မှာ ထိန်းသိမ်းထားသော စပိန်စတိုင်လ် အိမ်များ နှင့် အဆောက်အဦးများကြောင့် ထင်ရှားသည်။<ref name="lonelyplanet145">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA145 |title = Philippines |author1 = Rowthorn, Chris |author2 = Greg Bloom |lastauthoramp = yes |edition = 9th |publisher =Lonely Planet|year = 2006 |page = 145 |isbn = 978-1-74104-289-4}}</ref> ၁၈၉၈ အမေရိကန်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ဗိသုကာ ပုံစံအသစ် မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် အစိုးရ အဆောက်အဦးများနှင့် အာ့တ်ဒီကို စတိုင်လ် ပြဇာတ်ရုံများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်တို့ ရှိနေစဉ်အချိန်တွင် မနီလာမြို့၏ အစိတ်အပိုင်း အချို့အား ဒန်နီယယ် ဘာဟမ်၏ ဗိသုကာ ဒီဇိုင်းနှင့် မာစတာပလန်များကို အသုံးပြု၍ မြို့ပြ အစီအစဉ် ရေးဆွဲခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ဘာဟမ်၏ အစီအစဉ်များထဲတွင် အစိုးရ အဆောက်အဦးများကို ဂရိ နှင့် နီယိုကလပ်စစ်ကယ် ပုံစံ ဗိသုကာပုံစံများဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/architecture-and-allied-arts-2/history-of-philippine-architecture/|title=History of Philippine Architecture|publisher=National Commission for Culture and the Arts|access-date=September 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421020700/http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/architecture-and-allied-arts-2/history-of-philippine-architecture/|archive-date=April 21, 2017|dead-url=yes|accessdate=9 August 2019|archivedate=21 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421020700/http://ncca.gov.ph/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/architecture-and-allied-arts-2/history-of-philippine-architecture/}}</ref> အီလိုအီလိုမြို့တွင် အမေရိကန်တို့ သိမ်းပိုက်ထားစဉ်အချိန်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ကိုလိုနီခေတ် အဆောက်အအုံများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သေးသည်။ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများ၊ အိမ်များ နှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများလည်း အများအပြား ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အီလိုအီလိုရှိ ကယ်လီရီးယဲလ် အရပ်တွင် တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.oocities.org/dost6/iloilo/touristattraction.html|title=The Official Iloilo Province Webpage|website=oocities.org}}</ref> သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ အချို့ဒေသများဖြစ်သော ဘာတားနစ် ကဲ့သို့သော ဒေသများတွင် အနည်းငယ်ကွဲပြားပြီး စပိန်ပုံစံ ဗိသုကာ ပညာနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ပုံစံ ဗိသုကာများမှာ ကွဲပြားသောနည်းဖြင့် ရောနှောပေါင်းစပ်ကြပြီး ရာသီဥတုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထုံးကျောက်များနှင့် သန္တာကျောက်များကို အဆောက်အအုံသုံး ပစ္စည်းများ အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ <ref name=nccabatanes>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=4&i=226|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150419094805/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=4&i=226|archivedate=April 19, 2015|date=April 19, 2015|title=The Batanes Islands|publisher=National Commission for Culture and the Arts|last=Datar|first=Francisco A.}}</ref> အစ်ဒ်ဂျန်း နှင့် အိုင်ဗာတန် ရဲတိုက်များမှာ ဖိလစ်ပိုင်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စပိန်တို့ မသိမ်းပိုက်မီ အချိန်က လူတို့၏ အဓိက ခိုလှုံရာ နေရာများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://www.filipiknow.net/archaeological-discoveries-in-the-philippines/#more-4493|title=15 Most Intense Archaeological Discoveries in Philippine History|website=FilipiKnow}}</ref> ===ဂီတ=== [[File:Philippine culture harana 0.jpg|alt=|left|thumb|ဟာရာနာ လူပျိုလှည့်ရိုးရာ၊ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ သိင်္ဂါရရသမြောက်သော ရိုးရာဂီတကို ပေါင်းစပ်ခြင်း]] ဖိလစ်ပိုင်ဂီတသည် အခြားနိုင်ငံများ၏ ကိုလိုနီပြုမှုအောက်တွင် ကွဲပြားသော လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ စပိန်တို့ ကျွန်းများကို မအောင်နိုင်မီ အချိန်က ဂီတအများစုမှာ သဘာဝမှ အမှတ်ရစရာများ သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိသည်။ လူမျိုးစုဂီတ၏ ဥပမာ အချို့မှာ အီဖူဂေါင်းရှိ တီဘိုလီလူမျိုး နှင့် အမ်ဘိုဟာတိုလူမျိုးတို့၏ ''ကိုယု နို တီဘူလာ'' ဖြစ်သည်။ ထိုအမျိုးအစားသည် မောင်းတီးသော ဂီတနှင့် တွဲဖက်လေ့ ရှိပြီး ထင်ရှားသော တူရိယာတစ်ခုမှာ ကူလင်တန်း ခေါ် ကြေးနောင်ပတ္တလားဖြစ်သည်။ စပိန်ခေတ်အတွင်းတွင် ရွန်ဒဲလျာဂီတ ဟု ခေါ်သော မယ်ဒလင်ကဲ့သို့သော တူရိယာများသုံးသည့် ရိုးရာကြိုးတပ်တူရိယာဝိုင်းမှာ နေရာအနှံ့ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် ရွန်ဒဲလျာ ဆိုသည်မှာ မည်သည့် ကြိုးတပ်တူရိယာကို မဆို ပလက်ထရွမ် သို့မဟုတ် လက်ခတ်ဖြင့် တီးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဖိလစ်ပိုင် တူရိယာများမှာ ဒေသတွင်းရှိသော ဖိလစ်ပိုင်သစ်များကို သုံး၍ ပြုလုပ်ကြပြီး ပလက်ထရွမ် သို့မဟုတ် လက်ခတ်မှာ လိပ်ခွံကို သုံး၍ ပြုလုပ်ကြသည်။ အခြား ရွန်ဒဲလျာတွင် သုံးသော ကြိုးတပ်တူရိယာများမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင်သာ တွေ့ရသော ၁၄ ကြိုးတပ် ဘန်ဒါရီယာခေါ် ကိရိယာ၊ လောက်ဒ်၊ အော်တေဗီနာ၊ ဆယ်နှစ်ကြိုးတပ် ဂစ်တာ၊ အူကူလီလီ၊ ဘာဂျို ဒီ အူးနပ်စ် သို့မဟုတ် ဒယ်ဘယ်ဘေ့စ်၊ ဂစ်တာရွန် မက္ကဆီကာနို နှင့် အခြား ဂစ်တာပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ပုံစံထုတ် ပြုလုပ်ထားသော ဖိလစ်ပိုင်ထုတ် တူရိယာများ ဖြစ်သည်။ ဟာရာန လူပျိုလှည့် ဂီတ နှင့် ကွန်ဒီမန် ဂီတတို့မှာ လူပျိုလှည့်ရိုးရာများတွင် သီချင်းဆို တီးမှုတ်ရာ၌ အများအားဖြင့် တီးမှုတ်သီဆိုလေ့ ရှိကြသည်။<ref name=aboutpmusic>{{cite web|url=http://aboutphilippines.ph/filer/toledo-cebu/PHILIPPINE%20MUSIC.pdf|date=June 20, 2015 |title=PHILIPPINE MUSIC|publisher=Balikbayan family-union – AboutPhilippines|author1=Anupol|author2=Cayabyab|author3=Chua|author4=Luarca|author5=Shimamoto|author6=Torio|author7=Yumol}}{{dead link|date=February 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> မာဆယ်လို အာဒိုနေ (အော်ဂင်သမား)၊ ဆင်ပလစ်စီယို ဆိုလစ် (အော်ဂင်သမား) ၊ ဒီယဲဂို စီ ပီရက်ဇ် (စန္ဒယားဆရာ)၊ ယိုဆေး ကွန်ဆဲကို (စန္ဒရားဆရာ) နှင့် ဒွန်နာ ဒိုလိုရက်စ် ပါတာနို (တေးရေးဆရာ) တို့မှာ ယနေ့ခေတ်တွင် နာမည်ကျော်သော ဂီတပညာရှင်များ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အမေရိကန်တို့၏ ပေါ့ပ်ယဉ်ကျေးမှုမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင် အလွန်အမင်း နေရာယူထားပြီး စပိန်ခေတ်မှ အမေရိကန်တို့ သိမ်းပိုက်ရာတွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယား ပေါ့ပ်ဂီတနှင့် အတူ ထို ဂီတနှစ်ခုတို့မှာ လတ်တလော မီဒီယာရှိ ဂီတဇာတ်ခုံကို လွှမ်းမိုး နေရာယူထားကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/8989687|title=Reason Behind the Rising Popularity of K-Pop in the Philippines|author=Alyssa Kristin Cruz|website=academia.edu}}</ref><ref name=nccamusic>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=157|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724223121/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=157 |archivedate=July 24, 2014|date=July 25, 2014 |title=Popular Music in the Philippines|last=Baes|first=Jonas|publisher=National Commission for Culture and the Arts}}</ref> သို့သော်လည်း စပိန်လွှမ်းမိုးသော ရိုးရာဂီတမှာ ပြန်လည်ရှင်သန်လာနိုင်ပြီး ဖိလစ်ပိုင် မာဒရစ်ဂယ် ဆင်းဂါး ကဲ့သို့သော သံပြိုင်ဂီတအဖွဲ့များ နိုင်ငံအတွင်း အဝင်အထွက် ပြုနေမှု၏ ကျေးဇူးကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.rappler.com/move-ph/balikbayan/39564-choirs-filipino-classics|title=Choirs around the world take on Filipino classics|website=Rappler|accessdate=9 August 2019|archivedate=9 August 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190809134546/https://www.rappler.com/move-ph/balikbayan/39564-choirs-filipino-classics}}</ref> ===အက=== [[File:Zamboanga_Restaurant_(10_of_16).jpg|thumb|ဆင်ကေး ခေါ် စပိန်ခေတ်မတိုင်မီက မာရာနောင်း သူကောင်းမျိုးတို့ကို ဖော်ပြနေသော အက]] [[File:Folklore of the popular heritage of the State of the Philippines 05.jpg|thumb|ကာရီညိုဆာ ခေါ်သော စပိန်ခေတ်က ဖိလစ်ပိုင် ရိုးရာ လူပျိုလှည့်အက]] ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဂီတ ပြောင်းလဲလာသကဲ့သို့ပင် အကသည်လည်း အစဉ်တစိုက် ပြောင်းလဲနေသည်။ ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီက ဖိလစ်ပိုင်တွင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော လူမျိုးစုတို့မှာ များပြားလှစွာသော လူမျိုးစု အကများ ရှိခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဖိလစ်ပိုင်သည် ကျွန်းစုနိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော အကများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လူဇွန်းနှင့် ဗီဆာယားတို့တွင် စပိန်တို့ ရောက်မလာမီ အချိန်အထိ လူမျိုးစုအကများကို ပိုမိုရင်းနှီးကြသည်။ မင်ဒါနောင်းတွင်မူ မွတ်ဆလင်တို့ အတုကို ယူထားသော အကများ ပိုမိုများပြားပြီး စပိန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဇမ်ဘိုရန်းဂါးတွင် အနည်းငယ်မျှသာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တွင် နေရာတကာတွေ့ရသော အကများကို လူမှုရေးအခမ်းအနားများဖြစ်ကြသော ရိုးရာပွဲများ၊ ဟာသပွဲများ၊ နေ့စဉ်ဘဝများ နှင့် ပါတီများတွင် တွေ့ရသည်။ စပိန်ခေတ်တွင် အကအများစုမှာ ရွန်ဒဲလျားဂီတဖြင့် တွဲဖက်လေ့ရှိပြီး အများအားဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်လာသော ၁၄ကြိုးတပ် ဘန်ဒါရီယားခေါ် ဖိလစ်ပိုင်တို့ တီထွင်ထားသော တူရိယာ သို့မဟုတ် အခြားဒေသတွင်း တီထွင်ထားသော ကြိုးတပ်တူရိယာများကို အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်။ ထင်ရှားသော အကတစ်ခုမှာ တီနီကလင်း ဟု ခေါ်ပြီး ရွန်ဒဲလျား ဂီတသမားအဖွဲ့မှာ ဝါးလုံးနှစ်ချောင်း၏ ရိုက်ခတ်သံနှင့်အတူ တီးခေတ်ကြသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ထိုအက အစတွင် အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ "ကျေးလက်နှင့် မြို့ပြသားတို့ ရောစပ်ခြင်း" ဇာတ်ကွက်ကို သရုပ်ဆောင်ကြသည်။ အကသမားများသည် တစ်ဖက်တစ်ချက်မှ ကိုင်ထားပြီး ရိုက်ခတ်နေသော ဝါးလုံးများကြားမှ လှုပ်ရှားကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဝါးလုံတစ်စုံ အချင်းချင်း ကန့်လန့်ဖြတ်ခြင်းကို ပြသသည်။ ထိုသို့ ဝါးလုံး အသုံးပြုသော မွတ်ဆလင် ပုံစံအကကို စင်ကေး ဟု ခေါ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.stringsofunity.com/rondalla-history.html|title=Strings of Unity|last=Felix|first=Marcus|website=stringsofunity.com|accessdate=December 17, 2015|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010145309/http://stringsofunity.com/rondalla-history.html}}</ref> ကာရီညိုဆာခေါ် စပိန်ဖိလစ်ပိုင် အကမှာ "ဖိလစ်ပိုင်၏ အမျိုးသား အက" ဟု တရားဝင် မဟုတ်သော်လည်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ၎င်းမှာ နှစ်ပါးသွားအကဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးမှာ ယပ်တောင် သို့မဟုတ် လက်ကိုင်ပုဝါကို ကိုင်ထားပြီး ၎င်းမှာ စုံတွဲအနေနှင့် သိင်္ဂါရရသမြောက်သော ဇာတ်ကွက်ကို ကပြရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် မော်ဒန် နှင့် ပို့စ်မော်ဒန် ကာလတွင် ရှိသော အကများမှာ နူးညံ့သော ဘဲလေး အကမှ လမ်းပေါ်မှ အကစတိုင်လ် ဘရိတ်ဒန့်စ် အထိ အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ <ref name=nccadance>{{cite web|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=117|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140724234241/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?igm=1&i=117 |archivedate=July 24, 2014|date=July 24, 2014 |title=Philippine Dance in the American Period|publisher=National Commission for Culture and the Arts|first=Basilio Esteban S.|last=Villacruz}}</ref> ===မျက်မြင်အနုပညာ=== [[File:The Bulol.jpg|thumb|left|ဘာနာဝေး အီဖူဂေါင်း စပါးနတ်ကို သစ်သားဖြင့် ထွင်းထုထားပုံ]] [[File:Spolarium.jpg|thumb|left| ဂျွမ်လူနာ၏ ''စပိုလီရာရီယမ်'' (၁၈၈၄)]] အိုးလုပ်ငန်းနှင့် ယက်ကန်းလုပ်ငန်းတို့သည် ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ အနုပညာဆိုင်ရာ ဒီဇိုင်းကို ပထမဆုံး ဖော်ပြသော အနုပညာပုံစံများဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်ဂူနေထိုင်မှုများမှ သက်သေအဖြစ် ကျန်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် အများစုမှာ လူပုံစံ လုပ်ထားသော မြေထည်ခရားများဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၅ ခုနှစ်မှ အေဒီ ၂၂၅ ခုနှစ်အတွင်းဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ယက္ကန်းလုပ်ငန်းကို အမျိုးသမီးများက အများစု ပြုလုပ်ကြပြီး အဘာကာ၊ နာနတ်သီး၊ ဝါ နှင့် သစ်ခေါက်တို့မှ ရသော အမျှင်များကို သုံး၍ အဝတ်အထည်များ၊ ကော်ဇောများနှင့် ဦးထုပ်များ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဆန်ပြောင်းစသော အစေ့များ နှင့် အခြားအစားအသောက်များကို သယ်ယူရန် ခြင်းတောင်းများကို သုံးကြသည်။ <ref name="slideshare1">{{cite web|last=Sotto |first=Trish |url=http://www.slideshare.net/TrishSotto/fa-28-weaving-history |title=Fa 28 weaving history |publisher=Slideshare.net |date= |accessdate=August 1, 2013}}</ref><ref name="nationalmuseum1">{{cite web |url=http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Pots.html |title=Anthropomorphic Pots : Metal Age : Ayub Cave, Saranggani Province |publisher=National Museum of the Philippines |accessdate=February 22, 2015 |archivedate=18 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181018050322/http://www.nationalmuseum.gov.ph/nationalmuseumbeta/Collections/Archaeo/Pots.html }}</ref> အစောပိုင်း ဖိလစ်ပိုင် ပန်းပုရုပ်များတွင် ရှေ့ပိုင်း ဝစ်လစ်စလစ်ပုံ ရှိကြသည်။ အစောဆုံး ပုံစံများထဲမှ တစ်ခုမှာ ''ဘူလိုး'' ဟု ခေါ်ပြီး အီဖူဂေါင်းလူမျိုးတို့မှ လယ်ယာမြေသာယာဝပြောမှု အတွက် သေချာစေရန် သုံးကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုပန်းပုရုပ်များ၏ နဂိုမူလ အလုပ်မှာ ၎င်းတို့ကို ဖန်တီးသော လူမျိုးစုများ၏ ပွဲတော်များနှင့် ယုံကြည်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အာရပ်နှင့် ရုရှား သာသနာပြုများမှလည်း ဖန်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အရုပ်များဖြစ်သော အိုကေး ပုံစံ အရုပ်များကို ယူဆောင်လာကြသည်။ ထိုသို့သော ပန်းပုရုပ်များမှာ ဆူလူးအား အစ္စလာမ်ဘာသာ အဖြစ် ပြောင်းလဲရာမှ စတင်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီပြုခြင်းသည်လည်း ဖိလစ်ပိုင်တို့ အနေနှင့် ချစ်မြတ်နိုးသော အရာများကို ပန်းပုရုပ် ထုလုပ်ခြင်းအား မတားဆီးခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် နတ်များနှင့် သူတော်စင်များ၏ ပန်းပုရုပ်များကို သုံး၍ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့အား ခရစ်ယာန် တရားစာများကို သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန် ကိုလိုနီကာလ အတွင်းတွင်လည်း ကိုးကွယ်သူများအနေနှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်မှုကို ပန်းပုထု၍ ဘုရားကျောင်းများကို အလှဆင်ရန် အတွက် တားဆီးခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ပညာရေး တိုးတက်လာပြီး လူတို့ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာကြပြီးနောက် အနုပညာရှင် အများစုသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အရုပ်များ ထုလုပ်ရာမှ ဘာသာရေးနှင့်မဆိုင်သော ပုံများဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ <ref name="wiziq1">{{cite web |url=http://www.wiziq.com/tutorial/159187-HISTORY-OF-PHILIPPINE-PAINTING |title=History Of Philippine Painting |publisher=Wiziq.com |date= |accessdate=August 1, 2013 |archive-date=3 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703035433/http://www.wiziq.com/tutorial/159187-HISTORY-OF-PHILIPPINE-PAINTING }}</ref> ဒါမီယန် ဒိုမင်ဂိုတို့ကဲ့သို့ အစောပိုင်း ခေတ်သစ်ပန်းချီဆရာတို့၏ ပန်းချီကားများတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုများ အများအားဖြင့် ရှိနေသေးသော်လည်း ဂျွမ်လူနာနှင့် ဖဲလစ် ဟီဒယ်လ်ဂိုတို့၏ ပန်းချီကာများသည် နိုင်ငံရေးဘက်သို့ ပြသနေကြသည်။ ပထမဆုံး ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသား ပန်းချီဆရာ ဖာနန်ဒို အေမောဆိုလိုသည် ပို့စ်မော်ဒန် အနုပညာကို အသုံးပြု၍ ပန်းချီကားများကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ဖိလစ်ပိုင်၏ ယဉ်ကျေးမှုများကို ပြသနေကြကာ အခြားသော ပန်းချီဆရာများဖြစ်သော ဖာနန်ဒို ဇိုဘယ် အစရှိသူတို့သည် သရုပ်မှန်ဝါဒ နှင့် အက်စထရပ် နည်းစနစ်များကို သုံးခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် အာ့တ်ဒီကော် စတိုင်လ်တွင် ပန်းပုထုခြင်းအား ဗိသုကာ ပညာနှင့်ပေါင်းစပ်၍ ဖန်တီးကြသည်။ ထိုဥပမာများကို နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ပန်းပုရုပ်များတွင် တွေ့မြင်နိုင်ပြီး အထူးသဖြင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပန်းခြံများနှင့် ဟင်းလင်းပြင်များတွင် ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=3_ocHJ0_t44C|title=Humanities and the Digital Art|edition=2006|isbn=978-971-23-4628-6|year=2006|pages=[https://books.google.com/?id=3_ocHJ0_t44C&pg=PA31&lpg=PA31&dq=history+philippine+sculptures#v=onepage&q=history%20philippine%20sculptures&f=false 31-32]}}</ref> ===စံနှုန်းတန်ဖိုးများ=== ယေဘုယျအားဖြင့် ဖော်ပြရမည်ဆိုပါက ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ထင်ရှားသော စံနှုန်းတန်ဖိုးများမှာ လူအချင်းချင်း မှီခိုဆက်နွယ်နေခြင်းစနစ်ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အမျိုးတော်စပ်မှုများ၊ လုပ်ဆောင်ပေးရန်ရှိမှုများ၊ သူငယ်ချင်းဖြစ်မှုများ၊ ဘာသာရေး (အထူးသဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာ) နှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှုတို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=CAPH>[http://countrystudies.us/philippines/41.htm ''Social Values and Organization''], Philippines, Country Studies US. Online version of print book Ronald E. Dolan, ed. ''Philippines: A Country Study''. Washington: GPO for the Library of Congress, 1991.</ref> ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ တန်ဖိုးများမှာ အများစုသော အပိုင်းများတွင် လူမှုရေးဆိုင်ရာ သင့်မြတ်မှုများကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၌ ဗဟိုပြုလျက် ရှိပြီး အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အများကလက်ခံရန် ဆန္ဒက တွန်းအားပေးမှု အဖြစ်ရှိနေသည်။<ref name="Phil" /> ထိုတန်ဖိုးများမှ သွေဖည်မသွားစေရန် အဓိက အတားအဆီးမှာ "''ဟီရာ''" ဆိုသော အတားအဆီးဖြစ်ပြီး အကြမ်းအားဖြင့် ဘာသာပြန်မည် ဆိုပါက "ရှက်တတ်မှု" နှင့် "''အာမို ပရိုပီရို ''" ခေါ် "ဂုဏ်သိက္ခာ" တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Phil">{{cite book|author1=Chris Rowthorn|author2=Greg Bloom|title=Philippines|url=https://books.google.com/books?id=aaUR07G0yAcC|year=2006|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74104-289-4}}</ref> လူမှုရေးဆိုင်ရာ လက်ခံနိုင်မှု၊ အစုအဖွဲ့မှ လက်ခံမှု နှင့် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပါဝင်နိုင်မှုတို့သည် အဓိက ဂရုစိုက်ကြသော အချက်များ ဖြစ်သည်။ အခြားသူများက မည်သို့မည်ပုံ ထင်မြင်ယူရမည်၊ ပြောဆိုမည်၊ ပြုလုပ်မည် စသည်တို့ကို ဂရုစိုက်ခြင်းသည် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့ကြား လူမှုရေးဆိုင်ရာ အပြုအမူများကို အပြင်းအထန် လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။<ref name=Didache>Hallig, Jason V. [http://didache.nts.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=277&Itemid ''Communicating Holiness to the Filipinos: Challenges and Needs''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720015814/http://didache.nts.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_view&gid=277&Itemid |date=July 20, 2011 }}, The Path to a Filipino Theology of Holiness, pp. 2, 10.</ref> ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ တန်ဖိုးများ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်း တစ်ခုမှာ အနာဂတ်အတွက် အကောင်းမြင်မှု၊ လက်ရှိအခြေအနေ နှင့် အဖြစ်အပျက်များပေါ်တွင် အဆိုးမြင်မှု၊ အခြားသူများအပေါ်တွင် စိုးရိမ်ပူပန်မှု နှင့် ဂရုစိုက်မှု၊ သူငယ်ချင်းအပေါင်းအသင်းရှိမှုနှင့် ဖော်ရွေမှု၊ ဧည့်ဝတ်ပြူငှာသော အမူအကျင့်ရှိမှု၊ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းမှု၊ မိမိဘာသာနှင့် အခြားသူများအပေါ် လေးစားမှု၊ အမျိုးသမီးများအား လေးစားမှု၊ ဘုရားသခင်အား ကြောက်ရွံ့မှု၊ လိမ်လည်မှုနှင့် ခိုးယူမှုတို့အား ရွံမုန်းခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=CRVP2>{{cite web |last=Talisayon |first=Serafin |url=http://www.crvp.org/book/Series03/III-7/chapter_xiii.htm|title=Filipino Values, Chapter XIII, Teaching Values in the Natural and Physical Sciences in the Philippines |website=crvp.org |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417164213/http://www.crvp.org/book/Series03/III-7/chapter_xiii.htm|archivedate=April 17, 2016|publisher=The Council for Research in Values and Philosophy (RVP), The Catholic University of America|date=1994}} File dated April 8, 2000. In {{cite book|isbn=978-1-56518-040-6|title=Values in Philippine Culture and Education (Philippine Philosophical Studies, Series III, Volume 7)|editor=Manuel B. Dy Jr. |series=Cultural heritage and contemporary change|date=March 10, 1994|publisher=Council for Research in Values and Philosophy}}</ref> ===ဟင်းလျာများ=== {{multiple image|perrow = 2|total_width=320 | image1 = Lumpia from Lumpia Shack in New York, NY.jpg | image2 = Chicken adobo.jpg | image3 = Mushroom sisig.jpg | image4 = Halo halo1.jpg | footer = ထိပ်ဆုံးဘယ်ဘက်မှစ၍ လက်ယာရစ် လွန်ပီယာ၊ အာဒိုဘို၊ ဟလိုဟလို၊ စိစစ် }} ဖိလစ်ပိုင် ဟင်းလျာများသည် မလာယို-ပိုလီနီးရှန်း မူလအစမှ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့ကာ စပိန်၊ တရုတ်၊ အမေရိကန် နှင့် အခြား အာရှ အစားအသောက်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများဖြင့် ဒေသတွင်း ရနိုင်သော ဟင်းချက်စရာများ နှင့် ဖိလစ်ပိုင် ဟင်းလျာများဖြင့် ပေါင်းစပ်၍ သီးသန့်ထင်ရှားသော ဖိလစ်ပိုင် ဟင်းလျာများ ဖြစ်အောင် ဖန်တီးလာနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်းလျာများတွင် အလွန်ရိုးရှင်းသော ငါးခြောက်ကြော် နှင့် ထမင်းမှစ၍ စားပွဲများအတွက် ချက်ပြုတ်ကြသော ပါအဲလာ နှင့် ကိုစီဒိုတို့ အထိ ကြီးကျယ်သော ဟင်းလျာများ အမျိုးမျိုး ပါဝင်ကြသည်။ <ref name=Jollibee2 /><ref name=Zialcita /> ထင်ရှားသော ဟင်းလျာများမှာ လေချွန်း၊ အာဒိုဘို၊ ဆီးနီးဂန်း၊ ကာရီ-ကာရဲ၊ တာပါ၊ ပါတာအကြွပ်၊ ပန်ဆစ်၊ လွန်ပီယာ နှင့် ဟလိုဟလို တို့ဖြစ်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ရာတွင် သုံးကြသော ဒေသတွင်း ဟင်းချက်စရာများမှာ ကလာမန်စီ၊ အုန်းသီး၊ ဆာဘား ငှက်ပျောပု၊ သရက်သီး၊ အူဘေး၊ နို့ငါး နှင့် ငံပြာရည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ရသာခံမှုမှ အရသာအပြည့်အဝရှိသော အစာများကို နှစ်သက်ကြသော်လည်း ဟင်းလျာများမှာ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများကဲ့သို့ မစပ်ကြပေ။ <ref name=Jollibee2 /><ref name=Zialcita>{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=PEy9G-HLokwC&pg=PA281 |title = Authentic Though not Exotic: Essays on Filipino Identity |author = Zialcita, Fernando Nakpil |publisher = Ateneo de Manila University Press |location = Quezon City |year = 2005 |page = 281 |isbn = 978-971-550-479-9}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် အခြားသော အာရှသားများကဲ့သို့ တူကိုသုံး၍ စားသောက်လေ့ မရှိကြပဲ အနောက်တိုင်း စားသောက်ကိရိယာ တို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည့် အကြောင်းမှာ ထမင်းသည် အဓိက စားသောက်သည့် အစားအစာဖြစ်ပြီး ဖိလစ်ပိုင်ဟင်းလျာများတွင် လူကြိုက်များကြသည်မှာ စတူး နှင့် အရည်ပါသော ပင်မဟင်းလျာများဖြစ်ကြသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ထမင်းစား စားပွဲတွင် တွေ့ရသော စားသောက်ကိရိယာမှာ ဇွန်းနှင့် ခက်ရင်းဖြစ်ပြီး ခက်ရင်းနှင့် ဓား မဟုတ်ပေ။<ref name="lonelyplanet48">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=aaUR07G0yAcC&pg=PA48&dq=filipino+cuisine&q=filipino%20cuisine |title = Philippines |author1 = Rowthorn, Chris |author2 = Greg Bloom |lastauthoramp = yes |edition = 9th |publisher =Lonely Planet|year = 2006 |page = 48 |isbn = 978-1-74104-289-4}}</ref> ရိုးရာအရ လက်ဖြင့်စားသော နည်းကို ကမာရန်း ဟုခေါ်ပြီး ညာဘက်လက်ကိုဆေး၍ လက်ဖြင့်စားခြင်း ဖြစ်ကာ <ref>{{cite web|url=http://traveldeepandwide.com/filipino-kamayan-style-the-proper-way-to-eat-with-your-hand/|title=Filipino Eating Etiquette, Kamayan Style: the proper way to eat with your hands|publisher=traveldeepandwide.com|access-date=10 August 2019|archive-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810131800/http://traveldeepandwide.com/filipino-kamayan-style-the-proper-way-to-eat-with-your-hand/}}</ref> ယခင်က မြို့ပြမဖြစ်သေးသောနေရာများအတွင် အမြဲတစေ တွေ့ရလေ့ ရှိသည်။ <ref name="Zibart">{{Cite book|url = https://books.google.com/?id=y6vTun3i4NQC&pg=PA266 |title = The Ethnic Food Lover's Companion: Understanding the Cuisines of the World |author = Zibart, Eve |publisher = Menasha Ridge Press |year = 2001 |page = 277 |isbn = 978-0-89732-372-7}}</ref> သို့သော်လည်း ဖိလစ်ပိုင်အစားအစာများကို အခြားလူမျိုးများသို့ မိတ်ဆက်ပေးကြသော ဖိလစ်ပိုင်စားသောက်ဆိုင်များကြောင့်လည်းကောင်း မြို့ပြသား ဖိလစ်ပိုင်များကြောင့် လည်းကောင်း ကမာရန်း စာသောက်ခြင်းမှာ ရေပန်းစားသည်။ လတ်တလော ဖြစ်နေသော ပုံစံတွင် "ဘူဒယ်ဖိုက်" (ဖိလစ်ပိုင် စစ်တပ်မှ စ၍ နာမည်ပေးပြီး ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။) ဟု ခေါ်ပြီး ငှက်ပျောရွက်များကို ခင်း၍ ပန်းကန်ကြီးကဲ့သို့ ခင်းကျင်းပြီး ထိုအပေါ်တွင် ထမင်းနှင့် ဖိလစ်ပိုင်ဟင်းလျာများကို အတူတူခင်းကျင်း၍ ဆွေမျိုးများကြား၊ သူငယ်ချင်းများကြား နှင့် ရပ်ဆွေရပ်မျိုးများကြား ကမာရန်း အစားအသောက်အဖြစ် အတူစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20141019154051/http://captain-as.com/what-is-boodle-fight/ Captain A's Seafood Grill] In Philippine usage, the boodle fight is a military academy terminology for "eating combat" or "attack the food."</ref> ===စာပေ=== [[File:Jose Rizal full.jpg|thumb|upright|[[ဟိုဇေး ရီဇား]] သည် စာပေလှုပ်ရှားမှုဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်တော်လှန်ရေးကို အစပျိုးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။]] ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီများသည် ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ ပါးစပ်ပြောများမှ တဆင့် အဆင့်ဆက် လက်ဆင့်ကမ်းလာခဲ့ကြသည်။ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စု တစ်ခုချင်းစီတို့၌ သီးသန့်ဖြစ်သော ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် ပုံပြင်များနှင့် ဒဏ္ဍာရီများ ရှိကြသော်လည်း ဟိန္ဒူနှင့် စပိန်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို အများအပြား တွေ့ရသည်။ ဖိလစ်ပိုင်တို့၏ ဒဏ္ဍာရီ များတွင် သဘာဝလွန် အကောင်ကြီးများအကြောင်း သို့မဟုတ် ၎င်းတို့ပါဝင်သော အကြောင်းများဖြစ်ပြီး အက်ဆဝမ် ခေါ် ဖိလစ်ပိုင်စုန်း၊ မနာနန်ဂယ်ခေါ် လူသားစား သွေးသောက်စုန်း၊ ဒီဝါတာ/အန်ကန်တို့ ခေါ်နတ်များ နှင့် သဘာဝ အကြောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိလစ်ပိုင် ဒဏ္ဍာရီများတွင် ထင်ရှားသော သူများမှာ မာရီယာ မာကီလင်းနတ်သမီး၊ လမ်အမ်းဇာတ်လမ်း၊ ဆရီမာနွတ်ငှက် တို့ဖြစ်ကြသည်။ <ref name=Lopez>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=jGssp-oJrT8C&printsec=frontcover |title=A Handbook of Philippine Folklore |author=Lopez, Mellie Leandicho |publisher=University of the Philippines Press |year=2006 |isbn=978-971-542-514-8}}</ref> ဖိလစ်ပိုင်စာပေများသည် ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာ၊ စပိန်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့ဖြင့် ရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး စာပေများကို ၁၇ ရာစုနှင့် ၁၉ ရာစုအတွင်း ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ အဒါနာ သည် ဥပမာ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ ကျော်ကြားသော ဇာတ်လမ်းရှည်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်၍ ဟိုဆေး ဒီလာ ခရပ်ဇ် သို့ ဟူဆန် ဆီဆူးမှာ သူနှင့် နာမည်တူ ပဉ္စလက်ငှက် တစ်ကောင် အကြောင်းရေးဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.philstar.com/entertainment/2014/06/16/1335290/ibong-adarna-year-2014|title=Ibong Adarna in the year 2014|website=philstar.com}}</ref>''ဖလော်ရန်တေး အက် လောရာ'' ကို ရေးဖွဲ့သော ဖရန်စစ်စကို ဘာလာတပ်စ် အမည်ရသည့် ကဗျာဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာမှာ ဖိလစ်ပိုင်စာပေတွင် အများထက် သာလွန်ထူးကဲစွာ ကျော်ကြားသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[ဟိုဇေး ရီဇား]] မှ ''နိုလီမီ တန်ဂျီရီ'' (''ငါ့ကိုထိမှာလား'') နှင့် ''အယ်လ် ဖလစ်ဘတ်စတာရစ်စမို'' (''လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေကိုပိတ်ဆို့ခြင်း'' သို့မဟုတ် ''လောဘရပ်ဝန်း'') ဆိုသော ဝတ္ထုနှစ်ပုဒ်ကို ရေးခဲ့သည်။ သူ့အား နိုင်ငံတော် သူရဲကောင်းဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ <ref>{{cite book|last=Zaide|first=Gregorio and Sonia|title=Jose Rizal: Life, Works, and Writings of a Genius, Writer, Scientist and National Hero|year=1999|publisher=All Nations publishing Co. Inc.|location=Quezon City|isbn=978-971-642-070-8|url=http://www.allnationspublishing.com/articles/6/1/Jose-Rizal-Life-Works-and-Writings-of-a-Genius-Writer-Scientist-and-National-Hero/Page1.html|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923080018/http://www.allnationspublishing.com/articles/6/1/Jose-Rizal-Life-Works-and-Writings-of-a-Genius-Writer-Scientist-and-National-Hero/Page1.html|archivedate=September 23, 2013}}</ref> စပိန်တို့ အုပ်စိုးမှု၏ မတရားမှုများကို သူ၏ ဖော်ပြချက်နှင့် သေနတ်ဖြင့် ဝိုင်းပစ်သတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းကြောင့် သေဆုံးရခြင်းတို့သည် အခြား ဖိလစ်ပိုင် တော်လှန်ရေး သမားတို့အား လွတ်လပ်ရေး ရယူရန် အားဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref name=Artists>Republic of the Philippines. National Commission for Culture and the Arts. [https://web.archive.org/web/20080605085638/http://www.ncca.gov.ph/about-ncca/org-awards/org-awards-national-artist-list.php The National Artists of the Philippines]. Retrieved December 26, 2009 from the National Commission for Culture and the Arts Website.</ref>အချို့သော ဖိလစ်ပိုင် စာရေးဆရာများ ဖြစ်သည့် အန်န် ဗွီ အမ် ဂွမ်ဇာလတ်၊ အမာဒို ဗွီ ဟာနန်ဒက်ဇ်၊ ဖရန်စစ်စကို အာဆဲလာနာ၊ နစ် ဂျိုရာကွင် ၊ အက်ဖ် ဆီအိုနေးလ် ဟိုဆေး နှင့် အခြားသူ အမြောက်အမြား တို့မှာ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံတော် အနုပညာရှင် ဆု ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ===မီဒီယာ=== ဖိလစ်ပိုင်တို့သည် မီဒီယာများတွင် ဖိလစ်ပိုင်ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့ကို အသုံးပြုကြသည်။ အခြားသော ဖိလစ်ပိုင် ဘာသာစကားများဖြစ်ကြသော ဗီဆာယန်း ဘာသာစကားများကိုလည်း အသုံးပြုကြပြီး အထူးသဖြင့် ရေဒီယိုများတွင် ဖြစ်ကာ ၎င်းတို့အနေနှင့် အလွန်ဝေးလံခေါင်းပါးသော ကျေးလက်များအထိ ရောက်ရှိနိုင်ပြီး ထိုနေရာများသို့ အခြား မီဒီယာများ မရောက်ရှိနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်များဖြစ်သည့် အေဘီစီ-စီဘီအင်န်၊ ဂျီအမ်အေ နှင့် ကွန်ယက် ၅ တို့တွင်လည်း ကျယ်ပြန့်သော ရေဒီယို ကွန်ယက် ရှိကြသည်။ <ref name="BBC Pilipinas">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm Country profile: The Philippines]. (December 8, 2009). ''BBC News''. Retrieved December 20, 2009.</ref> ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းမှာ အမြဲတစေလှုပ်ရှားနေပြီး ဖိလစ်ပိုင် စာနယ်ဇင်းများအတွက် နာမည်ကြီးအနုပညာရှင်များနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားစရာ နေ့စဉ်အညှီအဟောက်များ မပြီးနိုင် မစီးနိုင် အသေးစိတ် ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်။ ဒရာမာ ဇာတ်လမ်း များနှင့် ဖန်တက်စီ ရှိုးများ ရှိသလို တယ်လီနိုဗယ်လာခေါ် အနောက်တိုင်း ရုပ်သံစီးရီးများ၊ ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲများနှင့် အန်နီးမဲခေါ် ရုပ်ပြကာတွန်းများကိုလည်း နှစ်သက်ကြသည်။ နေ့ခင်းဘက် ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ်များတွင် ဂိမ်းရှိုးများ၊ အမျိုးမျိုးသော ရှိုးများ နှင့် တော့ခ်ရှိုးများ ရှိသည်။ <ref name=Ratings>Santiago, Erwin (April 12, 2010). {{cite web|url=http://www.pep.ph/news/25288/AGB-Mega-Manila-TV-Ratings-%28April-7-11%29%3A-Agua-Bendita-pulls-away |title=AGB Mega Manila TV Ratings (April 7–11): ''Agua Bendita'' pulls away |accessdate=June 12, 2017 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623102641/http://www.pep.ph/news/25288/AGB-Mega-Manila-TV-Ratings-%28April-7-11%29%3A-Agua-Bendita-pulls-away |archivedate=June 23, 2011 |df= }}. Retrieved May 23, 2010 from the Philippine Entertainment Portal Website.</ref> ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်မှာ သက်တမ်းရှည်ကြာပြီး နိုင်ငံတွင်း ရေပန်းစားသော်လည်း အမေရိကန်၊ အာရှ နှင့် ဥရောပ ရုပ်ရှင်များ၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုများ ပို၍ များပြားလာသည်။ နာမည်ကျော် ဒါရိုက်တာနှင့် မင်းသားများတွင် လီနိုဘရော့ကာ နှင့် နိုရာ အော်နာ ကဲ့သို့သော သူများမှာ ''Maynila: Sa mga Kuko ng Liwanag'' (မနီလာ။ အလင်းတန်းရဲ့ လက်သည်းကြားမှာ) နှင့် ''Himala'' (အံဩဘနန်း) အစရှိသော ရုပ်ရှင်များကြောင့် ထင်ရှားသည်။<ref>{{cite news|url=http://entertainment.inquirer.net/52959/restoring-himala|title=Restoring Himala|date=August 5, 2012|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|accessdate=October 29, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ph.omg.yahoo.com/blogs/omgphnewsblog/may-himala-restored-film-proves-real-global-classic-013358351.html |title=May Himala! Restored film proves real global classic |date=August 16, 2012 |publisher=[[Yahoo!]] |accessdate=October 29, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120820024727/http://ph.omg.yahoo.com/blogs/omgphnewsblog/may-himala-restored-film-proves-real-global-classic-013358351.html |archivedate=August 20, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pep.ph/guide/indie/10686/restored-version-of-himala-will-premiere-at-the-69th-venice-film-festival|title=Restored version of Himala will premiere at the 69th Venice Film Festival|date=August 13, 2012|publisher=pep.ph|accessdate=September 21, 2014|archivedate=5 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205214346/http://www.pep.ph/guide/indie/10686/restored-version-of-himala-will-premiere-at-the-69th-venice-film-festival}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/news/cannes-classics-2013-line-up/5054402.article?blocktitle=Latest-News&contentID=1846|title=Cannes Classics 2013 line-up unveiled |website=Screen Daily|accessdate=April 30, 2013}}</ref> လတ်တလောနှစ်များတွင် နာမည်ကျော်များမှာ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရုပ်ရှင် သို့ လူးလာခေါက်ပြန် ကူးပြောင်းနေကြပြီး ထို့နောက် နိုင်ငံရေးအတွင်း ဝင်ရောက်ကြခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာသည်။<ref name=Celebrity>[http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=9084791 "The Philippines' celebrity-obsessed elections"]. (April 26, 2007). ''[[The Economist]]''. Retrieved January 15, 2010.</ref> ===ရုပ်ရှင်=== [[File:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|thumb|upright|ဘရေလန်တီ မန်ဒိုဇာမှာ ကျော်ကြားထင်ရှားသော ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်။]] ''Salón de Pertierra'' သည် ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်တွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က ရုပ်ရှင်များ အားလုံးမှာ စပိန်ဘာသာစကားဖြင့် ဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်များ စတင်မိတ်ဆက်စဉ် အချိန်က နိုင်ငံအတွင်း စပိန်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနှစ်များ ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်သူမှာ အန်တိုနီယို ရားမို့စ် ဖြစ်သည်။ သူသည် ''Panorama de Manila'' (မနီလာမြင်ကွင်းကျယ်) ၊ ''Fiesta de Quiapo'' (ကွီရာပို စားပွဲတော်) ၊ ''Puente de España'' (စပိန်တံတား) ၊ ''Escenas Callejeras'' (လမ်းမြင်ကွင်းများ) စသော ရုပ်ရှင်များကို ရိုက်ကူးစဉ်က လက်လှည့်ကင်မရာကို သုံး၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ဟိုဆေး နီပိုမူဆီနို ကိုမူ ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်၏ ဖခင် အဖြစ် တင်စားခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်။<ref>[http://su.diva-portal.org/smash/record.jsf?pid=diva2:200615 "The Role of José Nepomuceno in the Philippine Society: What language did his silent film speaks?"]. Stockholm University Publications. Retrieved on January 6, 2011.</ref> ထိုသို့ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံရသည်မှာ သူ၏ ရုပ်ရှင်များသည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ပထမဆုံး အနုပညာပုံစံဖြင့် ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များ ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။<ref name="books.google.com"/> သူ၏ ပထမဆုံး ဇာတ်ကားဖြစ်သော ''Dalagang Bukid'' (ကျေးလက်အပျိုမ) အမည်ရသော ဇာတ်ကားအား ၁၉၁၉တွင် ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင်ပြသခြင်း ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ စွန့်ဦးတီထွင် လုပ်ငန်းရှင် ဝေါဂရားမှ ဝေါဂရားရုပ်ရှင်ရုံကို မနီလာရှိ အင်ထရာမူရို့စ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ဈေးကွက်ကို အမှန်အကန် စတင်ဖန်တီးနေသော အချိန်ဖြစ်ပြီး အသံတိတ်ရုပ်ရှင်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာချိန် ဖြစ်သည်။ ထိုအသံတိတ် ရုပ်ရှင်များကို ဓာတ်စက်၊ စန္ဒယား၊ ကွားတက်ခေါ် အဆိုတော် ၄ ယောက်တွဲ ဝိုင်း နှင့် လူ ၂၀၀ သံပြိုင်ဆိုအဖွဲ့တို့ဖြင့် တွဲဖက်ပြသကြသည်။ ဂျပန်တို့ သိမ်းပိုက်စဉ် အချိန်က ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းကို ရပ်တန့်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၀ ခုနှစ်များမှ ၁၉၄၅ အထိ ဟောလိဝုဒ်ဈေးကွက်အား ဂျပန်ရုပ်ရှင်များဖြင့် အစားထိုးခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု နည်းပါးခဲ့သည်။ စစ်ပြီးခေတ် ၁၉၄၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များမှာ ဖိလစ်ပိုင်ရုပ်ရှင်၏ ပထမဆုံး ရွှေရောင်နေ့များဟု ဆိုနိုင်ပြီး လာပူး-လာပူး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရးမှ ဗီဆာယန်းရုပ်ရှင်များ ပြန်လည် ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျိမ်းစ်ဘွန်း ဇာတ်ကားများ နှင့်အတူ ဆမ်ပါဂွီတာ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ အများအားဖြင့် ထုတ်လုပ်သော ဘုမ်ဘာ ခေါ် အပြာကားအနုစား များနှင့် တေးဂီတရုပ်ရှင်များ၏ ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယ ရုပ်ရှင်ရွှေခေတ်မှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များမှ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်း အထိဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူတို့ အဖြူအမည်းရုပ်ရှင်များ ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အထိ ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်များက ရုပ်ရှင်ရုံများကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့ကြသည်။ <ref name="bleak">[https://web.archive.org/web/20070401080345/http://www.iht.com/articles/2007/02/11/yourmoney/movies12.php A bleak storyline for the Filipino film industry]. Conde, Carlos H. ''International Herald Tribune''. February 11, 2007. (archived from [http://www.iht.com/articles/2007/02/11/yourmoney/movies12.php the original] on April 1, 2007)</ref> ထိုခေတ်၏ အာရုဏ်ဦးအစတွင် ပုံမှန် ဖိလစ်ပိုင်ရုပ်ရှင်လောက၏ သိသာစွာ ကျဆင်းလာခြင်းကို မြင်လာရသည်။<ref name="dying">[http://www.newsflash.org/2004/02/hl/hl103539.htm RP Movie Industry Dying] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214000957/http://www.newsflash.org/2004/02/hl/hl103539.htm |date=February 14, 2009 }}. Vanzi, Sol Jose. ''Newsflash''. January 15, 2006.</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်မူ ဖိလစ်ပိုင် ရုပ်ရှင်ရုံများ၌ ဖိလစ်ပိုင်ရုပ်ရှင်များ ကြည့်ရှုသူများပြားလာခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် သီးသန့်ရုပ်ရှင် စတူဒီယိုများမှ ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သော ရုပ်ရှင်များ၏ ကျယ်ပြန့်သော အောင်မြင်မှုများကို တွေ့ရသည်။<ref name="TadhanaABSCBN20150303">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/15/15/tadhana-top-grossing-local-indie-film-all-time|title='Tadhana' is top grossing local indie film of all time|first=ABS-CBN|last=News|access-date=12 August 2019|archive-date=20 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320210505/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/03/15/15/tadhana-top-grossing-local-indie-film-all-time}}</ref><ref name="TadhanaABSCBN20150220">{{cite web|url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/20/15/angelica-calls-out-fans-tadhana-piracy|title=Angelica calls out fans on 'Tadhana' piracy|first=ABS-CBN|last=News|access-date=12 August 2019|archive-date=27 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151027185839/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/02/20/15/angelica-calls-out-fans-tadhana-piracy}}</ref> === အားကစား === [[File:Smart Araneta Coliseum Basketball setup.jpg|thumb|စမတ်အာရာနီတာ ကိုလီဆီယမ် တွင် ကျင်းပသော ဖိလစ်ပိုင်ဘတ်စကက်ဘောအသင်း (PBA) ၏ ကစားပွဲတစ်ခု]] ဘက်စကက်ဘော၊ လက်ဝှေ့၊ ဘော်လီဘော၊ ဘောလုံး၊ အမေရိကန် ဘောလုံး၊ ရပ်ဘီဘောလုံးကစားနည်း နှစ်မျိုးစလုံး၊ ကြက်တောင်၊ ကရာတေး၊ တိုက်ကွမ်ဒို၊ ဘိလိယက်၊ တန်းပင် ဘိုးလင်း၊ စစ်တုရင် နှင့် စီပါ အစရှိသော အမျိုးမျိုးသော အားကစားတို့သည် ဖိလစ်ပိုင်တွင် ရေပန်းစားသည်။ လမ်းကြမ်းဆိုင်ကယ်စီးခြင်း၊ စက်ဘီးစီးခြင်း နှင့် တောင်တက်ခြင်းတို့မှာလည်း ရေပန်းစားလာနေပြီ ဖြစ်သည်။ ဘက်စကက်ဘောအား အပျော်တမ်းနှင့် ကြေးစား အဆင့် နှစ်ခုစလုံးတွင် ကစားကြပြီး ဖိလစ်ပိုင်၏ ရေပန်းအစားဆုံး ကစားနည်းဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။<ref>[http://home.bca-pool.com/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=30 "Billiard Congress of America: Hall of Fame Inductees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140312180648/http://home.bca-pool.com/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=30 |date=12 March 2014 }}. (2009). Retrieved December 20, 2009 from the Billiard Congress of America Website.</ref><ref name=kilala>[http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino.htm Mga Kilalang Pilipino] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915150626/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/modules_in_Tagalog/mga_kilalang_pilipino.htm |date=15 September 2017 }} [Known Filipinos]. (n.d.) (in Filipino). ''Tagalog at NIU''. Retrieved April 25, 2010 from the Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, SEAsite Project.</ref> ၂၀၁၀ တွင် မန်နီ ပက်ကီယို အား ၂၀၀၀ ခုနှစ်များအတွက် "ဆယ်စုနှစ်အတွင်း အကောင်းဆုံး သတ်ပုတ်သူအဖြစ်" အမေရိကန်လက်ဝှေ့စာရေးဆရာများအသင်း၊ ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့ကောင်စီ နှင့် ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့အသင်းတို့မှ အမည်ပေး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Pacquiao named Fighter of the Decade">{{cite news |title = Pacquiao named fighter of the decade |agency = [[Reuters]] |date = June 5, 2010 |url = https://www.reuters.com/article/idUSTRE6541BX20100605 |first=Alastair |last=Himmer}}</ref> အမျိုးသား ကိုယ်ခံပညာနှင့် အားကစားနည်းများမှာ အားနစ် ဖြစ်ပြီး အချို့ဒေသများတွင် အက်စခရီးမား နှင့် ကာလီ ဟု ခေါ်သည်။<ref>Republic of the Philippines. (Approved: December 11, 2009). [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209850.pdf An Act Declaring Arnis as the National Martial Art and Sport of the Philippines]. Retrieved February 18, 2010 from the Senate of the Philippines Website.</ref> ဖိလစ်ပိုင်သည် နွေရာသီအိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ စတင်ပါဝင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှတွင် ပထမဆုံး ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင် ဆုတံဆိပ်ရရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ <ref>Republic of the Philippines. (Approved: December 11, 2009). [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209850.pdf An Act Declaring Arnis as the National Martial Art and Sport of the Philippines]. Retrieved February 18, 2010 from the Senate of the Philippines Website.</ref>ထိုအချိန်မှစ၍ နွေရာသီ အိုလံပစ်အားကစားပွဲတိုင်းတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ အမေရိကန် ဦးဆောင်၍ နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲကို သပိတ်မှောက်သော အကြိမ် မှလွဲ၍ ဖြစ်သည်။ <ref>Republic of the Philippines. (Approved: December 11, 2009). [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209850.pdf An Act Declaring Arnis as the National Martial Art and Sport of the Philippines]. Retrieved February 18, 2010 from the Senate of the Philippines Website.</ref>ဖိလစ်ပိုင်သည် အပူပိုင်းနိုင်ငံများထဲမှ ပထမဆုံး ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲကို ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပထမဆုံးအဖြစ် ၁၉၇၂ ခုနှစ် အားကစားပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |title=The Official Report of XIth Winter Olympic Games, Sapporo 1972 |publisher=The Organizing Committee for the Sapporo Olympic Winter Games |year=1973 |pages=32, 145, 447 |url=http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1972/orw1972.pdf |accessdate=January 31, 2008 |archive-date=26 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226202605/http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1972/orw1972.pdf |url-status=dead }}</ref> ===ကစားခြင်း=== [[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Speelbord voor mancala spel TMnr 45-318.jpg|thumb|left|ဆွန်ကာသည် ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာ ကစားနည်း ဖြစ်သည်။]] ''လွတ်ဆန် ဘာကာ''၊ ''ပါတင်တယ်ရို''၊ ''ပီကို'' နှင့် ''တွမ်ဘမ် ပရက်ဆို'' အစရှိသော ကလေးကစားနည်းများဖြစ်သည့် ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာ ကစားခြင်းများ ကို ဖိလစ်ပိုင် လူငယ်များအကြား ကစားနေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ <ref name=Hagonoy>{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071106053308/http://www.hagonoy.com/lbcorpus/halbc010.html |date=November 6, 2007 |title=Mga Larong Kinagisnan }} [Games One Grows Up With]. Hagonoy.com. (archived from [http://www.hagonoy.com/lbcorpus/halbc010.html the original] on November 6, 2007)</ref><ref name=Seasite>[https://web.archive.org/web/20140628125706/http://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Filipino_Games/mga_larong_pilipino.htm Mga Larong Pilipino] [Philippine Games]. (2009). ''Tagalog at NIU''. Retrieved December 19, 2009 from the Northern Illinois University, Center for Southeast Asian Studies, SEAsite Project. (archived from [http://www.seasite.niu.edu./Tagalog/Filipino_Games/mga_larong_pilipino.htm the original] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827113637/https://www.seasite.niu.edu/Tagalog/Filipino_Games/mga_larong_pilipino.htm |date=August 27, 2007 }} on June 28, 2014)</ref> ''ဆွန်ကာ'' သည် ဖိလစ်ပိုင်ရိုးရာ ကစားခုံဖြင့် ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ ဖဲကစားနည်းများမှာ ပွဲတော်များအတွင်း ရေပန်းစားပြီး ''ပူဆွိုင်'' နှင့် ''တောင်အစ်'' စသည်တို့ကို တရားမဝင် လောင်းကစားခြင်း အနေနှင့် ကစားလေ့ရှိသည်။ မာဂျောင်းကို အချို့သော ဖိလစ်ပိုင် လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း ကစားကြသည်။ ဆာဘောင်း သို့မဟုတ် ကြက်တိုက်ခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသားများကြားတွင် ရေပန်းစားသော အပန်းဖြေနည်းဖြစ်ပြီး စပိန်တို့ ရောက်မလာမီကပင် ရှိခဲ့သည်။ မဂျဲလင်၏ မှတ်တမ်းရေးသူဖြစ်သော အန်တိုနီယို ပီဂါဖက်တာက တေးတေးတိုင်းပြည်တွင် ထိုသို့ အပျော်အပါး အနေနှင့် ကစားကြခြင်းကို ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite book|last=Dundes|first=Alan|title=The Cockfight: A Casebook|url=https://books.google.com/books?id=Wy5VqKSYt8IC|year=1994|publisher=Univ of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-14054-0|pages=[https://books.google.com/books?id=Wy5VqKSYt8IC&pg=PA136 136–137]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.top-destination-choice-the-philippines.com/sabong.html|title=Sabong: An Enduring Hallmark of Philippines History|website=Top Destination Choice The Philippines.com}}</ref> ယိုယို ကစားစရာမှာ ဖိလစ်ပိုင်တွင် လူကြိုက်များသော ကစားစရာဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ်ပုံစံအား ပီဒယို ဖလော်ရက်စ် ကုမ္ပဏီမှ စတင် မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ထိုအမည်မှာ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ အီလိုကာနိုဘာသာစကားမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name=mw>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/yo-yo Yo-yo]. (2010). In Merriam-Webster Online Dictionary. Retrieved January 10, 2010.</ref> {{clear}} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == == ရည်ညွှန်းချက်များ == {{reflist}} == မှတ်စု == {{Notelist}} {{ASEAN}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]] [[Category:အာဆီယံအသင်းဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကျွန်းနိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] rbqeb92pq0010xtva1kfgpzs0kp3gto 0 7115 1060645 1025025 2026-10-29T15:30:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060645 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = Ministry of Foreign Affairs |nativename_a = {{my|နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန}} |nativename_r = |seal = MOFA.png |seal_width = |seal_caption = နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန အမှတ်တံဆိပ် |picture = |picture_width = |picture_caption = |formed = *{{start date and age|df=yes|1947|3|17}} |preceding1 = |preceding2 = <!-- (etc.) --> |dissolved = |superseding = |jurisdiction = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |headquarters =ရုံးအမှတ် (၉)၊ နေပြည်တော် |latd= 19.7534296|latm= |lats= |latNS= |longd= 96.1192157|longm= |longs= |longEW= |region_code = |coordinates = |employees = |budget = |minister1_name = [[တင်မောင်ဆွေ]] |minister1_pfo = [[နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] |First Inaugural Holder|deputyminister1_name = [[နိုင်မင်းကျော်]] |deputyminister2_name = [[ကိုကိုကျော်]] <!-- (etc.) --> |chief1_name = [[ဟောက်ခန့်ဆုမ်း|ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်း]] |chief1_position = အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် |chief2_name = |chief2_position = <!-- (etc.) --> |agency_type = |parent_department = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = <!-- (etc.) --> |keydocument1 = <!-- (etc.) --> |website = {{URL|www.mofa.gov.mm}} |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာနများ]]တွင် နိုင်ငံခြားရေးရာ ကိစ္စရပ်များနှင့်ပတ်သက်၍ အဓိကဆောင်ရွက်နိုင်ရန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထားသည်။ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးမှာ [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်း​ကြောင်း== မြန်မာနိုင်ငံ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီနယ်ချဲ့လက်အောက်ရှိစဉ်၊ ၁၉၃၅ ခုနှစ် ၊ မြန်မာပြည်အက်ဥပဒေ (Government of Burma Act, 1935)၊ ပုဒ်မ (၇) ပြဋ္ဌာန်းချက်အရ နိုင်ငံခြားရေးကိစ္စများနှင့် ကာကွယ်ရေး၊ သာသနာရေးကိစ္စများကို မြန်မာနိုင်ငံဘုရင်ခံက တစ်ချက်လွှတ်အာဏာဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်းနှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ အိန္ဒိယသို့ ဆုတ်ခွာသည့် ၁၉၄၂ ခုနှစ် အချိန်တို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စကို မြန်မာပြည်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန (Defence Department) တစ်ခုတည်းက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးဆုံးပြီးနောက် အိန္ဒိယမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဗြိတိသျှအစိုးရ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသည့်အချိန်တွင် ၁၉၃၅ ခုနှစ်က ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် မြန်မာပြည်အက်ဥပဒေသည် ပြန်လည်အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ယင်းအက်ဥပဒေ၊ ပုဒ်မ (၇)ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို  တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် နိုင်ငံခြားရေးရာဌာန(Defence and External Affairs Department) ကိုတည်ထောင်၍ ဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံအရာရှိတစ်ဦးက တိုက်ရိုက်တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ [[File:Seal of Ministry of Foreign Affairs of Myanmar.png|thumb|ယခင်အမှတ်တံဆိပ်]] ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလကုန်ပိုင်း၌ မြန်မာပြည်သူများ၏ တောင်းဆိုချက်အရ အဆိုပါဌာနကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး၊ ထိုစဉ်က ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီ ဒုတိယသဘာပတိဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ တို့ဆွေးနွေးသဘောတူညီချက်အရ နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သဘောအလျောက် ဆောင်ရွက်ခွင့် ရရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားရေးရာဌာန(Department of Foreign Affairs)  ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့ နေ့စွဲပါ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပရေးရာဌာန၏ အမှာစာ ၇၇ ဒီ(အမ် အမ်) ၄၇ အရ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် သီးခြားဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်နေ့ရက်ကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန  စတင်ဖွဲ့စည်းထူထောင်သည့်နေ့ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းချိန်၌ အတွင်းဝန် (၁) ဦး၊ ရုံးအုပ်ကြီး (၁) ဦး၊ အထက်တန်းစာရေး(၃)ဦး ၊ အောက်တန်းစာရေး(၁)ဦး၊ မင်းစေ(၂)ဦး ၊ စုစုပေါင်း အရာထမ်း(၁)ဦးနှင့် အမှုထမ်း (၈) ဦးသာ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းအချိန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန  ၏ အတွင်းဝန် မှာ အိုင်စီအက်(စ်)ဦးရွှေဘော် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားရေးရာဌာနကို နိုင်ငံခြားရေးရုံးတော်(Foreign Office) ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက်၊ အတွင်းဝန်ဆိုသည့် ရာထူးအသုံးအနှုန်း ကို အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားရေးရုံးတော်အမည်မှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Foreign Affairs) ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref name=mofa>{{cite news|url=https://myanmar.gov.mm/ministry-of-foreign-affairs|title=နိုင်ငံခြား​ရေးဝန်ကြီးဌာန|last=|first=|author2=|date=|publisher=Myanmar National Portal|accessdate=|archivedate=21 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421020015/https://myanmar.gov.mm/ministry-of-foreign-affairs}}</ref> == သံတမန်အဆက်အသွယ်များ == {{Main article|မြန်မာနိုင်ငံ၏ သံတမန်မစ်ရှင်များ စာရင်း}} မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၇ နိုင်ငံနှင့် သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ထားပြီးဖြစ်သည်။ ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ၁၉၃ နိုင်ငံအနက် ၎င်းတို့၏ သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်နိုင်မှုမှာ သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခဲ့သည့် နောက်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-01-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%81%8F-%E1%81%81%E1%81%82%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84/ |access-date=2026-03-18 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120125129/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%81%8F-%E1%81%81%E1%81%82%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84/ |archive-date=20 January 2026 |url-status=dead}}</ref> ==ဌာနများ== [[File:Office No (9) Naypyidaw, Myanmar.jpg|thumb|ရုံးအမှတ် (၉)]] နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားသည်။ # ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး #[[နိုင်ငံရေးရာ ဦးစီးဌာန]] #[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာန]] #[[မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန]] #[[သံတမန်ရေးရာ ဦးစီးဌာန]] #[[အာဆီယံရေးရာ ဦးစီးဌာန]] # [[ကောင်စစ်ရေးရာနှင့် ဥပဒေရေးရာဦးစီးဌာန]] # [[စီမံကိန်းနှင့် စီမံရေးရာ ဦးစီးဌာန]] တို့ဖြစ်သည်။ ==အကြီးအကဲများ== === ဝန်ကြီးများ === {{Main|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး}} ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ယနေ့အချိန်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး (၂၄) ဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၄) ဦး တာဝန်ထမ်း​ဆောင်​နေသည်။<ref name=mofa/><ref>{{cite news|url=http://www.mofa.gov.mm/?page_id=9738|title=ဝန်ကြီးများ|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|accessdate=|archivedate=21 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421034938/http://www.mofa.gov.mm/?page_id=9738}}</ref> {| class="wikitable" !စဉ် !အမည် !တာဝန် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး |- |၁။ |[[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] |ဝန်ကြီး |၁၇-၃-၁၉၄၇ |၁၉-၇-၁၉၄၇ |- |၂။ |[[နု၊ ဦး|ဦးနု]] |ဝန်ကြီး |၂၁-၇-၁၉၄၇ |၁-၈-၁၉၄၇ |- |၃။ |ဦးလွန်းဘော် |ဝန်ကြီး |၂-၈-၁၉၄၇ |၃၀-၁၀-၁၉၄၇ |- |၄။ |[[တင်ထွဋ်၊ ဦး (အိုင်စီအက်စ်)|ဦးတင်ထွဋ်]] |ဝန်ကြီး |၃၁-၁၀-၁၉၄၇ |၁၆-၈-၁၉၄၈ |- |၅။ |[[ကျော်ငြိမ်း၊ ဦး|ဦးကျော်ငြိမ်း]] |ဝန်ကြီး |၁၄-၉-၁၉၄၈ |၃၁-၃-၁၉၄၉ |- |၆။ |[[နု၊ ဦး|သခင်နု]] |ဝန်ကြီး |၁-၄-၁၉၄၉ |၄-၄-၁၉၄၉ |- |၇။ |ဦးအေးမောင် |ဝန်ကြီး |၅-၄-၁၉၄၉ |၂၀-၁၂-၁၉၄၉ |- |၈။ |ဦးစဝ်ခွန်ချို |ဝန်ကြီး |၂၀-၁၂-၁၉၄၉ |၂၈-၁၀-၁၉၅၈ |- |၉။ |ဦး[[သိမ်းမောင် (တရားဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း)|သိမ်းမောင်]] |ဝန်ကြီး |၂၉-၁၀-၁၉၅၈ |၁၃-၂-၁၉၅၉ |- |၁၀။ |[[ချန်ထွန်းအောင်|ဦးချန်ထွန်းအောင်]] |ဝန်ကြီး |၂၇-၂-၁၉၅၉ |၃-၄-၁၉၆၀ |- |၁၁။ |ဦးစဝ်ခွန်ချို |ဝန်ကြီး |၄-၄-၁၉၆၀ |၁-၃-၁၉၆၂ |- |၁၂။ |ဦးသီဟန် |ဝန်ကြီး |၂-၃-၁၉၆၂ |၁၈-၆-၁၉၆၉ |- |၁၃။ |ဒေါက်တာမောင်လွင် |ဝန်ကြီး |၁၉-၆-၁၉၆၉ |၄-၈-၁၉၇၀ |- |၁၄။ |ဒေါက်တာလှဟန် |ဝန်ကြီး |၄-၈-၁၉၇၀ |၂၀-၄-၁၉၇၂ |- |၁၅။ |ဦးကျော်စိုး |ဝန်ကြီး |၂၀-၄-၁၉၇၂ |၁-၃-၁၉၇၄ |- |၁၆။ |ဦးလှဘုန်း |ဝန်ကြီး |၂-၄-၁၉၇၄ |၃-၃-၁၉၇၈ |- |၁၇။ |ဦးမြင့်မောင် |ဝန်ကြီး |၃-၃-၁၉၇၈ |၁၈-၃-၁၉၈၀ |- |၁၈။ |ဦးလေးမောင် |ဝန်ကြီး |၁၉-၃-၁၉၈၀ |၉-၁၁-၁၉၈၁ |- |၁၉။ |ဦးချစ်လှိုင် |ဝန်ကြီး |၉-၁၁-၁၉၈၁ |၄-၁၁-၁၉၈၅ |- |၂၀။ |ဦးရဲခေါင် |ဝန်ကြီး |၄-၁၁-၁၉၈၅ |၁၈-၉-၁၉၈၈ |- |၂၁။ |[[စောမောင်၊ ဦး|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင်]] |ဝန်ကြီး |၂၀-၉-၁၉၈၈ |၁၇-၉-၁၉၉၁ |- |၂၂။ |[[အုန်းဂျော်၊ ဦး|ဦးအုန်းဂျော်]] |ဝန်ကြီး |၁၈-၉-၁၉၉၁ |၁၅-၁၁-၁၉၉၈ |- |၂၃။ |[[ဝင်းအောင်၊ ဦး|ဦးဝင်းအောင်]] |ဝန်ကြီး |၁၅-၁၁-၁၉၉၈ |၁၇-၉-၂၀၀၄ |- |၂၄။ |[[ဉာဏ်ဝင်း|ဦးဉာဏ်ဝင်း]] |ဝန်ကြီး |၁၈-၉-၂၀၀၄ |၃၀-၃-၂၀၁၁ |- |၂၅။ |[[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |၃၀-၃-၂၀၁၁ |၃၀-၃-၂၀၁၆ |- |၂၆။ |[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |၃၀-၃-၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |- |၂၇။ |[[ဝဏ္ဏမောင်လွင်|ဦးဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |- |၂၈။ |[[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်း​ဆွေ]] |ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |- |၂၉။ |[[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] |ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |} ===ဒုတိယဝန်ကြီးများ=== # ဦးလှဖုန်း (၁၉၆၉-၁၉၇၄) # ဦးဝင်း (၁၉၇၄-၁၉၇၈) # ဦးတင်အုန်း (၁၉၇၈-၁၉၈၃) # ဦးလှရွှေ (၁၉၈၃-၁၉၈၅) # ဦး​စောလှိုင် (၁၉၈၅-၁၉၈၈) # ဦးအုန်း​ဂျော် (၁၉၈၉-၁၉၉၁) # ဦးခင်​မောင်ဝင်း (၁၉၉၁-၂၀၀၄) # ဦး​ကျော်သူ (၂၀၀၃-၂၀၀၉) # [[မောင်မြင့်|ဦး​မောင်မြင့်]] (၂၀၀၄-၂၀၁၂) # ​​ဒေါက်တာမျိုးညွန့် (၂၀၁၁-၂၀၁၂) # ဦးသန့်​ကျော် (၂၀၁၂-၂၀၁၆) # ဦးဇင်​ယော် (၂၀၁၂-၂၀၁၄) # [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] (၂၀၁၄-၂၀၁၆) # [[ကျော်တင် (ဝန်ကြီး)|ဦး​ကျော်တင်]] (၂၀၁၆-၂၀၁၇) #[[ကျော်မျိုးထွဋ်|ဦးကျော်မျိုးထွဋ်]](၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄)<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/51501|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> #[[လွင်ဦး|ဦးလွင်ဦး]](၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃- ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ ) #[[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] (၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ - ယနေ့အထိ) #[[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] (၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - ယနေ့အထိ) === အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်များ === # ဦးအောင်လင်း (၂၀၁၅-၂၀၁၆) # ဦးကျော်ဇေယျ (၂၀၁၆-၂၀၁၇) # [[မြင့်သူ|ဦးမြင့်သူ]] (၂၀၁၇- ၂၀၁၉) # ဦးစိုးဟန် (၂၀၁၉-၂၀၂၀) # ဦးချမ်းအေး(၂၀၂၀-၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ )<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/46321|title=ဦးချမ်းအေးအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ }}</ref> # [[မာလာသန်းထိုက်|ဒေါ်မာလာသန်းထိုက်]] (ခေတ္တအမြဲတမ်းအတွင်းဝန်) # ဦးအောင်ကျော်မိုး (ယခင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး)(၁၆ မေ ၂၀၂၄-ဇူလိုင် ၂၀၂၅)<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/56151|title=အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်/ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၆ မေ ၂၀၂၄|date=၁၆ မေ ၂၀၂၄}}</ref> # [[ဟောက်ခန့်ဆုမ်း|ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်း]] (ယခင် နော်ဝေနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး) (၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - လက်ရှိ) === ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ === # အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး - [[ဟောက်ခန့်ဆုမ်း|ဦးဟောက်ခန့်ဆုမ်း]] # နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးသန်းထွေး (၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ မှစတင်) # အာဆီယံရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးဟန်ဝင်းအောင် (၂၈ မေ ၂၀၂၅ မှ စတင်) # မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန - ဦးဇော်ဖြိုးဝင်း # သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးဇော်ထွန်းဦး <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/58167|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း၊ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးများခန့်ထားခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၄}}</ref> # အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာန - ဦးကျော်ညွှန့်ဦး # ကောင်စစ်ရေးရာနှင့် ဥပဒေရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးအောင်ကျော်ဦး # စီမံကိန်းနှင့် စီမံရေးရာဦးစီးဌာန - ဦးမြင့်နိုင်ဦး ==ကိုးကား== [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ}} ptzu7ihg85ycqjdr31d584ypxya0ahx 0 7601 1060621 1051928 2026-10-29T13:15:41Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060621 wikitext text/x-wiki {{Calculus}} '''ကဲကုလပ် (calculus)''' သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပြောင်းလဲခြင်း (continuous change) ကို လေ့လာသည့် [[သင်္ချာ]] (mathematics) ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (mathematical analysis) ၏ အဓိက ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို မူလက အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများဆိုင်ရာ ကဲကုလပ် (infinitesimal calculus) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် အဓိက ဘာသာရပ်ခွဲ နှစ်ခုရှိသည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ် (differential calculus) ဖြစ်ကာ ခဏတာပြောင်းလဲနှုန်း (instantaneous rates of change) များနှင့် မျဉ်းကွေးများ (curves) ၏ စောင်းကိန်း (slopes) များကို လေ့လာသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] ကဲကုလပ် (integral calculus) ဖြစ်ပြီး ပမာဏများ စုဆောင်းခြင်းနှင့် မျဉ်းကွေးများအောက် သို့မဟုတ် မျဉ်းကွေးများကြားရှိ ဧရိယာ (areas) များကို လေ့လာသည်။ ဤဘာသာရပ်ခွဲများသည် [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (fundamental theorem of calculus) ဖြင့် ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့သည် သေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ [[စုဆုံမှတ်]] (mathematical limit) တစ်ခုဆီသို့ [[အနန္တ]] [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]] (infinite sequences) နှင့် အနန္တ [[ကိန်းစဉ်တန်း|ကိန်းစဉ်တန်းများ]] (infinite series) များ၏ စုဆုံခြင်း (convergence) ကို အသုံးပြုသည်။<ref>DeBaggis & Miller (1966)</ref> ကဲကုလပ်သည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲနေသော ကိန်းရှင် ပမာဏများ (variable quantities) ပါဝင်သည့် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ ကျောရိုးဖြစ်သည်။<ref>Fox & Bolton (2002), pp. 99–158</ref> ၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် အိုင်းဆက် နယူတန် နှင့် ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် တို့သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများဆိုင်ရာ ကဲကုလပ်ကို သီးခြားစီ ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>Boyer (1959), pp. 47, 187–188</ref> စုဆုံမှတ်များ (limits) ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်း (formalization) အပါအဝင် နောက်ပိုင်း လုပ်ဆောင်ချက်များသည် သိပ္ပံ၊ အင်ဂျင်နီယာနှင့် အခြား သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးချမှုများအတွက် တိကျသေချာသော အခြေခံအုတ်မြစ် (rigorous foundation) ကို တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။<ref>Hoffmann & Bradley (2004)</ref> == ဝေါဟာရရင်းမြစ် (Etymology) == လက်တင်ဘာသာစကားတွင် ''calculus'' သည် ရောမ ဂဏန်းတွက်ခုံများတွင် ရေတွက်သည့်အရာများအဖြစ် အသုံးပြုသော ကျောက်စရစ်ခဲကို အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref>Menninger (1969), p. 316</ref> ထိုဝေါဟာရကို တွက်ချက်ခြင်းဆိုင်ရာ နည်းစနစ်များကို ရည်ညွှန်းရန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ခံယူအသုံးပြုခဲ့သည်။ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] နှင့် အင်တီဂရယ် ကဲကုလပ်တို့အပြင် ဤဝေါဟာရကို အဆိုများဆိုင်ရာ ကဲကုလပ် (propositional calculus)၊ ပြောင်းလဲမှုများဆိုင်ရာ ကဲကုလပ် (calculus of variations) နှင့် လမ်ဒါ ကဲကုလပ် (lambda calculus) အပါအဝင် အခြားသော သီးခြား တွက်ချက်မှုစနစ်များကို အမည်ပေးရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။ == အဓိက သဘောတရားများနှင့် အခြေခံ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Primary concepts and basic notation) == ကဲကုလပ်သည် အခြေခံ [[ဂျီဩမေတြီ]] (elementary geometry) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တို့မှ သဘောတရားများကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ မျဉ်းဖြောင့်များ၏ စောင်းကိန်းများ သို့မဟုတ် စံ ဗဟုဂံများ (standard polygons) ၏ ဧရိယာများကို တွက်ချက်မည့်အစား ကဲကုလပ်သည် ရှုပ်ထွေးသော မျဉ်းကွေးများ၏ ပြောင်းလဲနေသော စောင်းကိန်းများနှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော ပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ဧရိယာများကို တွက်ချက်ပေးသည်။<ref>Salas & Hille (1971), pp. 1–2</ref><ref>Herman & Strang (2017a), pp. 124–131</ref> === စုဆုံမှတ်များနှင့် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (Limits and infinitesimals) === သမိုင်းကြောင်းအရ ကဲကုလပ်သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) မှတစ်ဆင့် တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဤပမာဏများကို [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers) အဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း [[အနန္တ]]တိုင်အောင် သေးငယ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့သည် သုညထက် ကြီးသော်လည်း မည်သည့် အပေါင်း[[ကိန်းစစ်]] (positive real number) ထက်မဆို ငယ်သည်။ <ref>Bell (2013)</ref> ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများကို အက်ပဆီလွန်-ဒယ်လ်တာ (epsilon-delta) ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် အများစု အစားထိုးခဲ့ကြသည်။ ကိန်းစစ် <math>c</math> တစ်ခုအနီးတွင် သတ်မှတ်ထားသော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (real-valued function) <math>f</math> တစ်ခုအတွက် ပုံစံတကျ စုဆုံမှတ် (formal limit) <math>\lim_{x \to c} f(x) = L</math> ကို သင်္ချာနည်းအရ တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်မျှပင် သေးငယ်သော <math>\varepsilon > 0</math> (အက်ပဆီလွန်) ကို ပေးထားစေကာမူ ၎င်းနှင့် သက်ဆိုင်သော <math>\delta > 0</math> (ဒယ်လ်တာ) တစ်ခု အမြဲတည်ရှိနေရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အကယ်၍ အဝင်ကိန်း <math>x</math> သည် <math>c</math> နှင့် လုံလောက်စွာ နီးကပ်နေပါက <math>0 < |x - c| < \delta</math> ဖြစ်ပြီး ရလဒ် <math>f(x)</math> နှင့် စုဆုံမှတ် <math>L</math> ကြားရှိ ကွာခြားချက်သည် အမြဲတမ်း <math>\varepsilon</math> ထက် ငယ်သွားမည် <math>|f(x) - L| < \varepsilon</math> ဖြစ်သည်။ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များသည်]] တဖြည်းဖြည်း သေးငယ်လာသော ကိန်းများ၏ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များကို]] အသုံးပြု၍ အနီးအနားရှိ အဝင်ကိန်းများအပေါ် အခြေခံကာ သီးခြားအဝင်ကိန်းတစ်ခုတွင်ရှိသော [[ဖန်ရှင်]] (function) ၏ သဘာဝကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏ သဘောတရားကို ၂၀ ရာစုတွင် စံမဟုတ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (non-standard analysis) နှင့် ချောမွေ့သော အလွန်သေးငယ်လွန်းသည့် ပမာဏဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (smooth infinitesimal analysis) တို့မှတစ်ဆင့် တိကျသေချာစွာ ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။<ref>Bell (2013)</ref> ဟိုက်ပါကိန်းစစ် စနစ် (hyperreal number system) တွင် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) ကို အနန္တတိုင်အောင် သေးငယ်သော်လည်း သုညမဟုတ်ကြောင်း တိကျသေချာသော ကိန်းများအဖြစ် တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အကယ်၍ <math>\omega</math> သည် အပေါင်း အနန္တ ဟိုက်ပါကိန်းစစ် ကိန်းပြည့်တစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်း၏ အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) <math>\varepsilon = 1/\omega</math> သည် အပေါင်းလက္ခဏာဆောင်သော အလွန်သေးငယ်လွန်းသည့် ပမာဏတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ မည်သည့် စံ အပေါင်း ကိန်းစစ် (standard positive real number) <math>n</math> အတွက်မဆို <math>0 < \varepsilon < n</math> ဖြစ်သည်။ ဤမူဘောင်အတွင်း၌ စုဆုံမှတ်များကို တန်ဖိုးရှာဖွေရန် စံအစိတ်အပိုင်း ဖန်ရှင် (standard part function) ကို အသုံးပြုပြီး ၎င်းကို <math>\text{st}</math> ဟု ရေးသားဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် အဆုံးရှိ ဟိုက်ပါကိန်းစစ်တစ်ခုမှ အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဖယ်ရှားပစ်ခြင်းဖြင့် စံ ကိန်းစစ်မျဉ်း (standard real number line) ပေါ်သို့ ပြန်လည် ပုံဖော်ပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\text{st}(2 + \varepsilon) = 2</math> နှင့် <math>\text{st}(5 + 3\varepsilon + \varepsilon^2) = 5</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ === ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ် (Differential calculus) === [[File:Tangent line to a curve.svg|thumb|upright=1.35 |အမှတ်တစ်မှတ်ရှိ မျဉ်းကွေးတစ်ခု၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) <math>f'(x)</math> သည် ထိုမျဉ်းကွေးကို ထိနေသော ထိမျဉ်း (tangent line) ၏ စောင်းကိန်းဖြစ်သည်။]] ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်သည် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်၏]] အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition), ဂုဏ်သတ္တိများ (properties) နှင့် အသုံးချမှုများကို လေ့လာသည်။ [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခု၏ ဆင်းသက်ချက်သည် ၎င်း၏ အသေးစား သဘာဝကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး မျဉ်းကွေး မတ်စောက်မှုကို ပမာဏအားဖြင့် ဖော်ပြရန် မျဉ်းတစ်ကြောင်း၏ စောင်းကိန်းကို ယေဘုယျပြုထားသည်။<ref>Salas & Hille (1971), pp. 78–79</ref> လာဂေါင့် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို အသုံးပြုပါက <math>f</math> ၏ ဆင်းသက်ချက်မှာ <math>f'</math> ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>f(x) = x^2</math> ဖြစ်လျှင် <math>f'(x) = 2x</math> ဖြစ်သည်။<ref>Salas & Hille (1971), p. 63</ref> ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင် (linear function) တစ်ခုအတွက် စောင်းကိန်းသည် တိကျစွာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>\Delta x \neq 0</math> ဖြစ်သည်။ :<math>m= \frac{\text{change in } y}{\text{change in } x} = \frac{\Delta y}{\Delta x}.</math> မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော ဂရပ်များအတွက် အမှတ် <math>(a, f(a))</math> နှင့် အနီးအနားရှိ အမှတ် <math>(a + h, f(a + h))</math> တို့ကြားရှိ ဖြတ်မျဉ်း (secant line) ၏ စောင်းကိန်းသည် ခြားနားခြင်းဆိုင်ရာ စားလဒ် (difference quotient) ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>h \neq 0</math> ဖြစ်သည်။ :<math>m = \frac{f(a+h) - f(a)}{h}</math> ဆင်းသက်ချက်ကို <math>h</math> သည် သုညသို့ ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် [[စုဆုံမှတ်]]ကို ယူခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ သေးငယ်သော <math>h</math> တန်ဖိုးများအားလုံးအတွက် <math>f</math> ၏ သဘာဝကို စဉ်းစားပြီး အကယ်၍ ဤစုဆုံမှတ်သာ တည်ရှိပါက <math>h</math> သုညနှင့် ညီမျှသည့် အခြေအနေအတွက် ရှေ့နောက်ညီညွတ်သော တန်ဖိုးတစ်ခုကို ထုတ်ယူခြင်းဖြစ်သည်။ :<math>\lim_{h \to 0}{f(a+h) - f(a)\over{h}}</math> သရုပ်ပြရလျှင် <math>f(x) = x^2</math> ဟု ထားပါ။ တိုးလာသောပမာဏ <math>h</math> ကို ချက်ချင်း သုညအဖြစ် မသတ်မှတ်ဘဲ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းရှင် (algebraic variable) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းအားဖြင့် ပိုင်းခြေ (denominator) ရှိ <math>h</math> သည် ကျေသွားမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ဖြင့် သုညဖြင့် စားခြင်း (division by zero) ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ အမှားကို ရှောင်လွှဲနိုင်သည်။ :<math>\begin{align} m &= \frac{f(x+h) - f(x)}{h} \\ &= \frac{(x+h)^2 - x^2}{h} \\ &= \frac{x^2 + 2xh + h^2 - x^2}{h} \\ &= \frac{2xh + h^2}{h} \\ &= 2x + h \end{align}</math> (ဤနေရာတွင် <math>h \neq 0</math> ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။) <math>h</math> သည် သုညသို့ ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် စုဆုံမှတ် ယူလိုက်ပါက တိကျသော ဆင်းသက်ချက်ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ <math>\lim_{h \to 0} (2x + h) = 2x</math> ဖြစ်သည်။ === လိုက်ဘ်နစ်ဇ် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Leibniz notation) === [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]အတွက် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်သည့် <math>dx</math> အပေါ် <math>dy</math> ၏ စားလဒ်ကို သဘောတရားအရ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။<ref>Salas & Hille (1971), p. 74</ref> :<math> \begin{align} y&=x^2 \\ \frac{dy}{dx}&=2x. \end{align} </math> <math>\frac{d}{dx}</math> သင်္ကေတသည် ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း အော်ပရေတာ (differentiation operator) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် :<math>\begin{align} g(t) &= t^2 + 3t + 1 \\ {d \over dt}g(t) &= 2t + 3 \end{align} </math> === အင်တီဂရယ် ကဲကုလပ် (Integral calculus) === [[File:Integral as region under curve.svg|thumb|မျဉ်းကွေးတစ်ခုအောက်ရှိ ဧရိယာကို တွက်ချက်ပေးသော [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (integration)။]] [[File:Riemann integral regular.gif|thumb|အင်တီဂရယ်ဆီသို့ စုဆုံနေသော ရီးမန်း ပေါင်းလဒ်များ (Riemann sums) ၏ ကိန်းစဉ်တစ်ခု။]] အင်တီဂရယ် ကဲကုလပ် သည် ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် (indefinite integral) နှင့် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် (definite integral) တို့ကို လေ့လာသည်။ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် (antiderivative) သည် ပေါင်းကိန်း ကိန်းသေ (additive constant) တစ်ခုအထိ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်၏]] ပြောင်းပြန်တွက်ချက်မှု (inverse operation) ဖြစ်သည်။<ref>Salas & Hille (1971), pp. 163–165</ref> [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ]]ကဲ့သို့သော ကောင်းစွာသဘာဝကျသည့် ဖန်ရှင်များ (well-behaved functions) အတွက် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်သည် [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုကို အဝင်ကိန်းအဖြစ် လက်ခံပြီး ၎င်း၏ ဂရပ်နှင့် <math>x</math>-ဝင်ရိုးကြားရှိ ဧရိယာများ၏ [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ]] ပေါင်းလဒ် (algebraic sum) ကို အထွက်ရလဒ်အဖြစ် ပေးသည်။ ၎င်းကို ရီးမန်း ပေါင်းလဒ်၏ [[စုဆုံမှတ်]]မှတစ်ဆင့် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>Hughes-Hallett et al. (2013), p. 282</ref> အပိတ် အပိုင်းအခြား (closed interval) <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အကန့်အသတ်ရှိသည့် ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဖန်ရှင် (Riemann-integrable function) တစ်ခုအတွက် အဆိုပါ အပိုင်းအခြားကို တူညီသော အကျယ် <math>\Delta x = (b - a)/n</math> ရှိသည့် အပိုင်းအခြားငယ် (subintervals) <math>n</math> ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားနိုင်သည်။ အင်တီဂရယ်သည် တစ်ပိုင်းတစ်စ ထောင့်မှန်စတုဂံ ဧရိယာများ၏ အဆုံးရှိ ပေါင်းလဒ် (finite summation) တစ်ခုမှ တိကျသော အဆက်မပြတ် ဧရိယာ (continuous area) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပေးသည်။ အမြင်အားဖြင့်နှင့် သင်္ချာသဘောတရားအရ အပိုင်းအခြားငယ်များ၏ အရေအတွက်သည် အနန္တ (infinity) သို့ ချဉ်းကပ်သွားပြီး (<math>n \to \infty</math>) ၎င်းတို့၏ အကျယ်သည် သုညအထိ သေးငယ်သွားချိန်တွင် (<math>\Delta x \to 0</math>) ဂရိ ပေါင်းခြင်းသင်္ကေတ (Σ) သည် အဆက်မပြတ် အင်တီဂရယ် သင်္ကေတ (∫) အဖြစ်သို့ ရှည်ထွက်သွားသည်။ ထို့နောက် အဆုံးရှိသော အကျယ် <math>\Delta x</math> သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏ <math>dx</math> အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ :<math>\lim_{n \to \infty} \sum_{i=1}^{n} f(x_i) \Delta x = \int_{a}^{b} f(x) \, dx</math> ဤနေရာတွင် <math>x_i</math> သည် အပိုင်းအခြားငယ် တစ်ခုစီအတွင်းရှိ နမူနာ အမှတ် (sample point) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပြောင်းလဲနေသော အလျင် <math>f(x)</math> ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အရွေ့ (displacement) ကို ရှာဖွေရာတွင် အချိန်ကို အပိုင်းအခြားများ (intervals) <math>\Delta x</math> အဖြစ် ပိုင်းခြားခြင်း၊ ခန့်မှန်း ဧရိယာများကို ရှာရန် အလျင်ဖြင့် မြှောက်ခြင်းနှင့် <math>\Delta x</math> သည် သုညသို့ ချဉ်းကပ်သွားချိန်တွင် စုဆုံမှတ်ကို ယူခြင်းတို့ဖြင့် တွက်ချက်သည်။<ref>Herman & Strang (2017a), pp. 512–522</ref> အပိုင်းခွဲတစ်ခုစီနှင့် ဆက်စပ်နေသည်မှာ ၎င်းအတွင်းရှိ ဖန်ရှင်၏ နမူနာယူထားသော တန်ဖိုး <math>f(x) = h</math> ဖြစ်သည်။ အင်တီဂရယ် သင်္ကေတ <math>\int </math> ကို အသုံးပြု၍ သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ ၎င်းသင်္ကေတမှာ ဆွဲဆန့်ထားသော ''S'' ပုံစံ ဖြစ်သည်။ :<math>\int_a^b f(x)\, dx</math> လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း <math>dx</math> သည် မျဉ်းကွေးအောက်ရှိ ထောင့်မှန်စတုဂံများ (rectangles) ၏ အလွန်သေးငယ်လွန်းသော အကျယ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>Frautschi et al. (2007), p. 44</ref> ယေဘုယျ အင်တီဂရယ်ကို အစနှင့် အဆုံးမှတ်များမပါဘဲ ရေးသားသည်။ :<math>\int f(x)\, dx.</math> ကိန်းသေတစ်ခုသာ ကွာခြားသော ဖန်ရှင်များသည် တူညီသော ဆင်းသက်ချက်ကို ပိုင်ဆိုင်သောကြောင့် ဆက်စပ်နေသော အပိုင်းအခြား (connected interval) တစ်ခုပေါ်ရှိ ပေးထားသော ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်သည် ကိန်းသေ <math>C</math> တစ်ခုသာ ကွာခြားသည့် ဖန်ရှင်များ မိသားစု (family of functions) ဖြစ်သည်။<ref>Hughes-Hallett et al. (2013), p. 326</ref> :<math>\int 2x\, dx = x^2 + C.</math> === အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental theorem) === [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]]သည် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation) နှင့် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းတို့မှာ]] ပြောင်းပြန်တွက်ချက်မှုများ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြသည်။<ref>Hughes-Hallett et al. (2013), p. 290</ref> ၎င်းသည် [[စုဆုံမှတ်]] လုပ်ငန်းစဉ်များကို အသုံးပြုမည့်အစား ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်များကို ရှာဖွေခြင်းဖြင့် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်များကို တွက်ချက်ရန် [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာနည်းလမ်းတစ်ခုကို]] ပံ့ပိုးပေးသည်။ အကယ်၍ [[ဖန်ရှင်]] <math>f</math> သည် အပိုင်းအခြား <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပါက]] ၎င်းအပြင် အပိုင်းအခြား <math>(a, b)</math> ပေါ်ရှိ <math>F</math> ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]သည် <math>f</math> ဖြစ်သည့် အပိုင်းအခြား <math>[a, b]</math> ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\int_{a}^{b} f(x)\,dx = F(b) - F(a).</math> ထို့အပြင် <math>(a, b)</math> အတွင်းရှိ <math>x</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math>\frac{d}{dx}\int_a^x f(t)\, dt = f(x).</math> နယူတန် နှင့် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် တို့၏ ဤသိရှိနားလည်မှုသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ရလဒ်များကို အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာစေခဲ့ပြီး [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]] (differential equations) ကို ဖော်ထုတ်နိုင်စေခဲ့သည်။<ref>Herman & Strang (2017b), pp. 351–352</ref> == အဆင့်မြင့် ခေါင်းစဉ်များ (Advanced topics) == === ကိန်းရှင်တစ်ခုထက်ပိုသော ကဲကုလပ်နှင့် ဗက်တာ ကဲကုလပ် (Multivariable and vector calculus) === ကိန်းရှင်တစ်ခုထက်ပိုသော ကဲကုလပ် (multivariable calculus) သည် ကဲကုလပ်ကို ကိန်းရှင်များစွာပါဝင်သော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များဆီသို့]] တိုးချဲ့ထားသည်။<ref>Courant & John (1999)</ref> ဗက်တာ ကဲကုလပ် (vector calculus) သည် အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ယူကလစ်ဒ် ရပ်ဝန်း (three-dimensional Euclidean space) <math>\mathbb{R}^3</math> အတွင်းရှိ [[ဗက်တာ]]စက်ကွင်းများ (vector fields) ကို [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းနှင့်]] [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းတို့အပေါ်]] အာရုံစိုက်သည်။ ၎င်းသည် ရူပဗေဒနှင့် အင်ဂျင်နီယာပညာတို့တွင် အဓိကကျပြီး အထူးသဖြင့် လျှပ်စစ်သံလိုက် စက်ကွင်းများနှင့် အရည်စီးဆင်းမှုတို့ကို ဖော်ပြရန်အတွက် ဖြစ်သည်။ ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါဝင်သော စကေလာတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (scalar-valued function) <math>f(x, y)</math> တစ်ခုအတွက် ဆင်းသက်ချက်၏ ကိန်းရှင်များစွာပါဝင်သော ပုံစံတူမှာ ဂရေးဒီးယင့် (gradient) ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို နာဘလာ (nabla) သင်္ကေတ ∇ ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဖန်ရှင်၏ ပထမအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များ (first-order partial derivatives) တည်ရှိပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါက ဂရေးဒီးယင့်သည် <math>x</math>-ဝင်ရိုးနှင့် <math>y</math>-ဝင်ရိုးများ တစ်လျှောက်ရှိ ကိန်းရှင်ခွဲ စောင်းကိန်းများကို တွက်ချက်ပေးသော [[ဗက်တာ]] (vector) တစ်ခုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဂရေးဒီးယင့်သည် သုညဗက်တာ မဟုတ်ပါက ၎င်းသည် သင်္ချာအရ အမတ်စောက်ဆုံး အထက်သို့တက်သည့် ဦးတည်ချက်ဆီသို့ ပင်ကိုအားဖြင့် ညွှန်ပြနေသည်။ :<math>\nabla f(x,y) = \left\langle \frac{\partial f}{\partial x}, \frac{\partial f}{\partial y} \right\rangle</math> ဥပမာအားဖြင့် အမှတ်တစ်မှတ်ရှိ ဂရေးဒီးယင့်ကို တန်ဖိုးရှာလိုက်သောအခါ ဗက်တာ <math>\langle 3, 4 \rangle</math> ရရှိသည်ဆိုပါစို့။ ၎င်းမှာ ထိုအမှတ်၌ <math>x</math>-ဦးတည်ချက် တစ်လျှောက် ခဏတာပြောင်းလဲနှုန်းသည် ၃-ယူနစ်နှုန်းဖြစ်ပြီး <math>y</math>-ဦးတည်ချက် တစ်လျှောက် ခဏတာပြောင်းလဲနှုန်းသည် ၄-ယူနစ်နှုန်းဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ === ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential equations) === [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]]တစ်ခုသည် မသိ[[ဖန်ရှင်]] (unknown function) တစ်ခုကို ၎င်း၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များနှင့်]] ဆက်စပ်ပေးပြီး ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပမာဏများနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းလဲနှုန်းများကို ပုံမှန်အားဖြင့် မော်ဒယ်ဖွဲ့ပေးသည်။<ref>Zill (2012)</ref> ဥပမာအားဖြင့် ထပ်ကိန်းတင် လျော့ကျခြင်း (exponential decay) အတွက် ညီမျှခြင်းမှာ <math display="block">\frac{df}{dt} = -a f(t)</math> ၎င်းကို ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက်နှင့် အချိုးကျသော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်သည်။ <math display="block">f(t) = C e^{-at}.</math> === ကိန်းစစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Real analysis) === ကိန်းစစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (real analysis) သည် ကဲကုလပ်အတွက် တိကျသေချာသော အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ပံ့ပိုးပေးပြီး [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]နှင့် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ၏]] [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]], စုဆုံခြင်း, အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းနှင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း (integrability) တို့ကို လေ့လာသည်။<ref>Tao (2003)</ref> === ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Complex analysis) === ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (complex analysis) သည် [[ကိန်းထွေး]] ကိန်းရှင် (complex variable) <math>z</math> တစ်ခု၏ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] စုံစမ်းလေ့လာသည်။<ref>Gbur (2011), p. 253</ref> ကိန်းထွေး ကိန်းရှင် <math>z</math> တစ်ခု၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်မှာ]] အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\frac{df}{dz} = \lim_{\Delta z \to 0} \frac{f(z + \Delta z) - f(z)}{\Delta z}.</math> [[စုဆုံမှတ်]]သည် [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) အတွင်းရှိ မည်သည့်ဦးတည်ချက်မှမဆို မှန်ကန်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ကိန်းထွေးများဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှုမှာ အလွန် ကန့်သတ်ချက်များသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်များ (holomorphic functions) သည် [[အနန္တ]]အကြိမ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်ပြီး ၎င်းတို့၏ တေလာ [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) များနှင့် ညီမျှသည်။ [[ကိန်းထွေး]]တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် (complex-valued function) <math>f(z) = u(x,y) + iv(x,y)</math> တစ်ခုသည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (ဟိုလိုမော်ဖစ် (holomorphic)) ဖြစ်ရန် ၎င်း၏ [[ကိန်းစစ်]] (real) <math>u</math> နှင့် [[ကိန်းယောင်]] (imaginary) <math>v</math> အစိတ်အပိုင်းများသည် ချောမွေ့နေရုံဖြင့် မလုံလောက်ပါ။ ၎င်းအစိတ်အပိုင်းများသည် ဆင်းသက်ချက် သုညမဟုတ်သော အမှတ်များတွင် ဖြတ်မှတ်ထောင့်များကို ပုံမပျက်စေဘဲ ရပ်ဝန်းကို အရွယ်ပြောင်းခြင်းနှင့် လှည့်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်သည့် ကွန်ဖော်မယ်ပုံဖော်မှု (conformal mapping) ဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီ အချိုးညီမှုတစ်ခုဖြင့် ဆက်စပ်နေသည်။ သင်္ချာနည်းအရ ဆိုရလျှင် ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ရန်အတွက် ပထမအဆင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဆင်းသက်ချက်များသည် ကော်ချီ-ရီးမန်း ညီမျှခြင်းများ (Cauchy-Riemann equations) ကို ပြေလည်စေရန် လိုအပ်သည်။ :<math>\frac{\partial u}{\partial x} = \frac{\partial v}{\partial y}</math> နှင့် <math>\frac{\partial u}{\partial y} = -\frac{\partial v}{\partial x}</math> ဖြစ်သည်။ === ပြောင်းလဲမှုများဆိုင်ရာ ကဲကုလပ် (Calculus of variations) === ပြောင်းလဲမှုများဆိုင်ရာ ကဲကုလပ်သည် ဖန်ရှင်နယ်များ (functionals) ကို လေ့လာသည်။ ဖန်ရှင်နယ်များဆိုသည်မှာ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များအစုတစ်ခုမှ]] [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များဆီသို့]] ပုံဖော်မှုများဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အဝင် ဖန်ရှင်များကို အလွန်အမင်း သေးငယ်စွာ နှောင့်ယှက်လိုက်သောအခါ ၎င်းတို့ မည်သို့ပြောင်းလဲသွားကြောင်းကိုလည်း လေ့လာသည်။ ၎င်းကို အွိုင်လာ-လာဂေါင့် ညီမျှခြင်း (Euler–Lagrange equation) အသုံးပြု၍ ဖန်ရှင်နယ်များကို အကြီးဆုံး သို့မဟုတ် အငယ်ဆုံးဖြစ်စေရန် အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမှတ်များကြား အတိုဆုံးလမ်းကြောင်း သို့မဟုတ် ဂျီအိုဒက်စစ်မျဉ်းများကို ရှာဖွေခြင်းကဲ့သို့သော ပြဿနာများအတွက် ဖြစ်သည်။<ref>Boas (2006), pp. 476–477</ref> == သမိုင်းကြောင်း (History) == ခေတ်သစ် ကဲကုလပ်ကို ၁၇ ရာစု ဥရောပတွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း အခြေခံအကျဆုံး အစိတ်အပိုင်းများသည် ရှေးခေတ် အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ တရုတ်၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယတို့တွင် စောစီးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ === ရှေးခေတ် အစပျိုးမှုများ (Ancient precursors) === ထုထည်နှင့် ဧရိယာ တွက်ချက်မှုများသည် အီဂျစ်တို့၏ မော်စကို ပါပိုင်းရပ်စ် (Moscow papyrus) တွင် ဘီစီ ၁၈၂၀ ခန့်က တည်ရှိခဲ့သည်။ ဂရိနိုင်ငံတွင် ယူဒေါက်စပ်စ် (ဘီစီ ၄၀၈-၃၅၅ ခန့်) သည် ကတော့ပုံနှင့် ပိရမစ် ထုထည်များကို ရှာဖွေရန် ကုန်စင်အောင်လုပ်ခြင်း နည်းလမ်း (method of exhaustion) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>Kline (1972), pp. 48–50</ref> အာခီမီးဒီးစ် (ဘီစီ ၂၈၇-၂၁၂ ခန့်) သည် ၎င်းကို ထပ်မံခွဲခြား၍မရသောအရာများဖြင့် ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး ယင်းမှာ အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများအတွက် ရှေးကျသော အစပျိုးမှုဖြစ်ကာ အင်တီဂရယ် ကဲကုလပ်နှင့် ဆင်တူသော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံတွင်လည်း သီးခြားစီအားဖြင့် လျှိုဟွေ (အေဒီ ၃ ရာစု) သည် စက်ဝိုင်း ဧရိယာများအတွက် ကုန်စင်အောင်လုပ်ခြင်း နည်းလမ်းကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဇူးဂန်ကျိ (အေဒီ ၅ ရာစု) သည် စက်လုံး ထုထည်များအတွက် ကာဗာလီယာရီ ၏ မူဝါဒနှင့် ပြိုင်တူဖြစ်သော နည်းလမ်းတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>Katz (2008), p. 203</ref> === အလယ်ခေတ် (Medieval) === [[File:Ibn al-Haytham crop.jpg|thumb|အစ်ဘင် အယ်လ်-ဟိုင်သမ်]] [[File:भास्कराचार्य.jpg|thumb|ဘာစကာရာ-၂]] အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် အစ်ဘင် အယ်လ်-ဟိုင်သမ် (အေဒီ ၉၆၅-၁၀၄၀ ခန့်) သည် လေးထပ်ကိန်းများ၏ ပေါင်းလဒ်ကို တွက်ထုတ်ခဲ့ပြီး ပါရာဘိုလွိုက် ထုထည်များကို ရှာဖွေရန် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းကို]] အဓိကအားဖြင့် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>Katz (1995), pp. 163–174</ref> အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဘာစကာရာ-၂ (၁၁၁၄-၁၁၈၅ ခန့်) သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများကို [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] (trigonometry) တွင် အသုံးချခဲ့သည်။ ကီရာလာ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် သင်္ချာကျောင်း (၁၄ ရာစု) သည် တြီဂိုနိုမေတြီ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များအတွက်]] [[အနန္တ]] [[ကိန်းစဉ်တန်း]] ဖြန့်ထုတ်ချက်များကို ဥရောပတိုက်တွင် မတွေ့ရှိမီကပင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း ခေတ်သစ် ကဲကုလပ်၏ ပေါင်းစည်းထားသော [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]/အင်တီဂရယ် မူဘောင်များမူ ကင်းမဲ့နေခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်တွင် အောက်စ်ဖို့ဒ် တွက်ချက်သူများ (Oxford Calculators) နှင့် နီကိုးလ် အိုရက်စ်မေး တို့သည် ၁၄ ရာစုတွင် ပျမ်းမျှအလျင် သီအိုရမ် (mean speed theorem) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ဆဲကီ တာကာကာဇု နှင့် တာကဲဘဲ ကာတာဟီရို တို့သည် အနန္တ ကိန်းစဉ်တန်းများနှင့် [[ဂျီဩမေတြီ]] ပြဿနာများအတွက် ''အန်ရီ (enri)'' ဟူသော သင်္ချာစနစ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ === ခေတ်သစ် (Modern) === ယိုဟန်း ကက်ပလာ နှင့် ဘိုနာဗန်တူရာ ကာဗာလီယာရီ တို့သည် အလွန်အမင်းပါးလွှာသော ကန့်လန့်ဖြတ်ပိုင်းများကို အသုံးပြု၍ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းကို]] တိုးတက်စေခဲ့သည်။<ref>Encyclopædia Britannica (1911), p. 537</ref> ပီယား ဒေ ဖဲမ သည် အဒစ်ကွာလတီ (adequality) ဟုခေါ်သော သဘောတရားကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ၎င်းနှင့် တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဂျွန် ဝေါလ်လစ်, အိုင်းဆက် ဘာရိုး နှင့် ဂျိမ်းစ် ဂရီဂေါ်ရီ တို့သည် ၁၆၇၀ ပြည့်နှစ်အရောက်တွင် [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] အစိတ်အပိုင်းများကို သက်သေပြခဲ့ကြသည်။ [[File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|အိုင်းဆက် နယူတန် သည် ကဲကုလပ်ကို ရူပဗေဒတွင် အသုံးချခဲ့သည်။]] [[File:Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg|thumb|ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် သည် ၎င်း၏ တိကျသေချာသော စည်းမျဉ်းများနှင့် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။]] ပြည့်စုံသော ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းမှုကို အိုင်းဆက် နယူတန် နှင့် ဂေါ့တ်ဖရီးဒ် ဗီလ်ဟမ် လိုက်ဘ်နစ်ဇ် တို့က သီးခြားစီ အောင်မြင်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ နယူတန် သည် ကဲကုလပ်ကို ဂြိုဟ်များ၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] ရူပဗေဒတို့တွင် အသုံးချခဲ့ပြီး မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း (product rule), ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (chain rule) နှင့် တေလာ [[ကိန်းစဉ်တန်း]] ကဲ့သို့သော သဘောတရားများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် သည် ဤစိတ်ကူးများကို အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများဆိုင်ရာ စစ်မှန်သော ကဲကုလပ်တစ်ခုအဖြစ် စီစဉ်ခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော တင်းကျပ်သည့် စည်းမျဉ်းများနှင့် တိကျသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။<ref>Frautschi et al. (2007), pp. 51–52</ref> ၎င်းတို့နှစ်ဦးကြားတွင် တီထွင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ပြင်းထန်သော အငြင်းပွားမှုတစ်ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ်နှင့် ဥရောပတိုက်သား သင်္ချာပညာရှင်များကို နှစ်ခြမ်းကွဲသွားစေခဲ့သည်။ နယူတန် က သူ၏စနစ်ကို "စီးဆင်းခြင်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာ (the science of fluxions)" ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ကမူ ဤဘာသာရပ်ကို ကဲကုလပ်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ များပြားလှသော သင်္ချာပညာရှင်များသည် ဤနယ်ပယ်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့အနက် ၁၇၄၈ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာရပ်နှင့် ပတ်သက်၍ အစောဆုံး ပြည့်စုံသော ကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့သူ မာရီယာ ဂါအေတာနာ အာညေးဇီ လည်း ပါဝင်သည်။ === အခြေခံအုတ်မြစ်များ (Foundations) === အစောပိုင်း ကဲကုလပ်သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ၏ တိကျခိုင်မာမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ဘစ်ရှော့ ဘာကလေ သည် ယင်းတို့ကို ပျောက်ကွယ်သွားသော ပမာဏများ၏ တစ္ဆေများဟု သရော်လှောင်ပြောင်ခဲ့သည်။<ref>Bell (2013)</ref> နောက်ဆုံးတွင် ၁၉ ရာစု၌ ကော်ချီ နှင့် ဗိုင်ယာရှထရပ်စ် တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှတစ်ဆင့် ခိုင်မာသော အခြေခံအုတ်မြစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများအစား [[စုဆုံမှတ်]]၏ <math>(\varepsilon, \delta)</math>-အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြု၍ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များနှင့်]] [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်းတို့ကို]] ပုံစံတကျ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဘန်းဟတ် ရီးမန်း သည် အင်တီဂရယ်၏ တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို ပေးခဲ့သည်။ ဤနယ်ပယ်သည် ခေတ်သစ် [[ကိန်းစစ်]] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာအဖြစ်သို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အွန်ရီ လီဘက်ဂ် သည် အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (measure theory) ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး လောရင့် ရှဗာ့ဇ် က ဖြန့်ဝေမှုများ (distributions) ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အေဗရာဟမ် ရော်ဘင်ဆန် သည် စံမဟုတ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ဟိုက်ပါကိန်းစစ်များ (hyperreal numbers) မှတစ်ဆင့် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများကို တိကျခိုင်မာစွာဖြင့် ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့သည်။<ref>Daubin (2008), pp. 822–823</ref> ဘက်စုံပညာရှင် ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း က ကဲကုလပ်ကို "[[သင်္ချာ|ခေတ်သစ်သင်္ချာ၏]] ပထမဆုံး အောင်မြင်မှု" ဟူ၍လည်းကောင်း, တိကျသော စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုတွင် မကြုံစဖူးသော နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုဟူ၍လည်းကောင်း ချီးကျူးခဲ့သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bell |first=John L. |title=Continuity and Infinitesimals |date=2013 |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=https://plato.stanford.edu/entries/continuity/ }} * {{Citation |last=Boas |first=Mary L. |title=Mathematical Methods in the Physical Sciences |edition=3rd |publication-place=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley and Sons |date=2006 |isbn=978-0-471-19826-0 }} * {{Citation |last=Boyer |first=Carl B. |title=The History of the Calculus and its Conceptual Development |publication-place=New York |publisher=Dover |date=1959 |isbn=978-0-486-60509-8 }} * {{Citation |last1=Courant |first1=Richard |last2=John |first2=Fritz |title=Introduction to Calculus and Analysis Volume II/2 |publication-place=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer-Verlag |date=1999 |isbn=978-3-540-66570-0 }} * {{Citation |last=Daubin |first=Joseph W. |chapter=Abraham Robinson |editor1-first=Timothy |editor1-last=Gowers |editor2-first=June |editor2-last=Barrow-Green |editor3-first=Imre |editor3-last=Leader |title=The Princeton Companion to Mathematics |publication-place=Princeton, NJ |publisher=Princeton University Press |date=2008 |isbn=978-0-691-11880-2 }} * {{Citation |last1=DeBaggis |first1=Henry F. |last2=Miller |first2=Kenneth S. |title=Foundations of the Calculus |publication-place=Philadelphia |publisher=W. B. Saunders |date=1966 |isbn=978-0-7216-3009-0 }} * {{Citation |title=Encyclopædia Britannica |volume=14 |chapter=Infinitesimal Calculus |date=1911 }} * {{Citation |last1=Fox |first1=Huw |last2=Bolton |first2=William |title=Mathematics for Engineers and Technologists |publication-place=Oxford |publisher=Butterworth-Heinemann |date=2002 |isbn=978-0-7506-5544-6 |doi=10.1016/b978-075065544-6/50005-9 }} * {{Citation |last1=Frautschi |first1=Steven C. |last2=Olenick |first2=Richard P. |last3=Apostol |first3=Tom M. |last4=Goodstein |first4=David L. |title=The Mechanical Universe: Mechanics and Heat |edition=Advanced |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-71590-4 }} * {{Citation |last=Gbur |first=Greg |title=Mathematical Methods for Optical Physics and Engineering |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2011 |isbn=978-0-511-91510-9 }} * {{Citation |last=Hall |first=Graham |title=Maxwell's Electromagnetic Theory and Special Relativity |journal=Philosophical Transactions: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=366 |issue=1871 |pages=1849–1860 |date=2008 |doi=10.1098/rsta.2007.2192 }} * {{Citation |last1=Herman |first1=Edwin |last2=Strang |first2=Gilbert |title=Calculus |volume=1 |publication-place=Houston, TX |publisher=OpenStax |date=2017 |isbn=978-1-938168-02-4 }} * {{Citation |last1=Herman |first1=Edwin |last2=Strang |first2=Gilbert |title=Calculus |volume=2 |publication-place=Houston, TX |publisher=OpenStax |date=2017 |isbn=978-1-5066-9807-6 }} * {{Citation |last1=Hoffmann |first1=Laurence D. |last2=Bradley |first2=Gerald L. |title=Calculus for Business, Economics, and the Social and Life Sciences |edition=8th |publication-place=Boston |publisher=McGraw Hill |date=2004 |isbn=978-0-07-242432-4 }} * {{Citation |last1=Hughes-Hallett |first1=Deborah |last2=McCallum |first2=William G. |last3=Gleason |first3=Andrew M. |title=Calculus: Single and Multivariable |edition=6th |publication-place=Hoboken, NJ |publisher=Wiley |date=2013 |isbn=978-0-470-88861-2 }} * {{Citation |last=Katz |first=Victor J. |title=Ideas of Calculus in Islam and India |journal=Mathematics Magazine |volume=68 |issue=3 |pages=163–174 |date=1995 |doi=10.1080/0025570X.1995.11996307 }} * {{Citation |last=Katz |first=Victor J. |title=A History of Mathematics |edition=3rd |publication-place=Boston |publisher=Addison-Wesley |date=2008 |isbn=978-0-321-38700-4 }} * {{Citation |last=Kline |first=Morris |title=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times |volume=1 |publication-place=New York |publisher=Oxford University Press |date=1972 |isbn=978-0-19-506135-2 }} * {{Citation |last=Menninger |first=Karl |title=Number Words and Number Symbols |publication-place=Cambridge, MA |publisher=M.I.T. Press |date=1969 |isbn=978-0-262-13040-0 }} * {{Citation |publisher=The Nobel Prize |title=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1997 |date=1997 }} * {{Citation |last1=Salas |first1=Saturnino L. |last2=Hille |first2=Einar |title=Calculus; one and several variables |publication-place=Lexington, MA |publisher=Xerox College Publishing |date=1971 |isbn=978-0-536-00701-8 }} * {{Citation |last=Tao |first=Terence |title=Lecture notes for MATH 131AH |publisher=Department of Mathematics, UCLA |date=2003 }} * {{Citation |last=Zill |first=Dennis G. |title=A First Course in Differential Equations with Modeling Applications |publication-place=Boston |publisher=Cengage Learning |date=2012 |isbn=978-1-285-40110-2 }} [[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ်]] 6xx5u24z4hf20hsur90q3r19j2s4k7h 0 46732 1060662 1059996 2026-10-30T00:29:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060662 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၆ နိုင်ငံနှင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ထားရှိသည်။လက်ရှိတွင် မြန်မာသံရုံး ၃၇ ရုံး၊ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ရုံး ၃ ရုံးနှင့် မြန်မာကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး ၁၁ ရုံး စုစုပေါင်း ၅၁ ရုံး ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ ၄၆ နိုင်ငံမှ သံရုံး၊ အဖွဲ့ရုံးနှင့် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး ၅၀ ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ခံဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/article/68394|title=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ (၇၈) နှစ် သမိုင်းမှတ်တိုင်မော်ကွန်း|work=MOI Myanmar|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၅ }}</ref> [[File:Diplomatic missions of Myanmar.PNG|thumbnail|right|500px|မြန်မာနိုင်ငံသံတမန်မစ်ရှင်ရှိ နိုင်ငံများ {{legend|#ed1c24|မြန်မာ}} {{legend|#3f48cc|သံရုံး နှင့် ကောင်စစ်ဝန်}} {{legend|#417e8d|သံရုံး}} {{legend|#9cc916|ကောင်စစ်ဝန်}} {{legend|#ab58ac|ကုန်သွယ်ရေးရုံး}} {{legend|#c8bfe7|ဂုဏ်ထူးဆောင်ကောင်စစ်ဝန်}}]] == သံတမန်ထူထောင်သည့်နိုင်ငံများ == {| class="wikitable sortable" sortable ! စဉ် !! နိုင်ငံ !! သံဆက်သွယ်မှု စတင်သောနေ့ !လက်ရှိ မြန်မာသံအမတ်ကြီး !တာဝန်စတင်ခြင်း |- | ၁|| {{flagicon|United Kingdom}} [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]||၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၇ | | |- | ၂||{{flagicon|Pakistan}} [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]||၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၇ |ဦး[[ဝဏ္ဏဟန်]] |{{Start date and age|2020|5|30}} |- | ၃||{{flagicon|United States}} [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]||၁၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၇ | | |- | ၄ ||{{flagicon|Netherlands}} [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]]||၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ | | |- | ၅ ||{{flagicon|India}} [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]||၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ |ဦး[[ဇော်ဦး (သံအမတ်ကြီး)|ဇော်ဦး]] |{{Start date and age|2024|9|14}} |- | ၆||{{flagicon|Russia}} [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]||၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၈ |ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]] |{{Start date and age|2023|12|17}} |- | ၇||{{flagicon|France}} [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]||၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၈ | | |- | ၈||{{flagicon|Thailand}} [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]]||၂၄ ဩဂုတ် ၁၉၄၈ |ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]] |{{Start date and age|2025|3|25}} |- | ၉||{{flagicon|Sri Lanka}} [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]||၇ ဇွန် ၁၉၄၉ |ဒေါ်[[မာလာသန်းထိုက်]] |{{Start date and age|2024|5|7}} |- | ၁၀||{{flagicon|Indonesia}} [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]||၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၉ | | |- | ၁၁||{{flagicon|China}} [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်(ပီအာစီ)]]||၈ ဇွန် ၁၉၅၀ |ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] |{{Start date and age|2022|11|11}} |- | ၁၂||{{flagicon|Italy}} [[အီတလီ]]||၂၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၀ | | |- | ၁၃||{{flagicon|Serbia}} [[ဆားဘီးယားနိုင်ငံ|ဆာဘီးယား]]||၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၀ | | |- | ၁၄||{{flagicon|Austria}} [[ဩစတြီးယား]]||၉ ဇူလိုင် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၅||{{flagicon|Israel}} [[အစ္စရေး]]||၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၆||{{flagicon|Australia}} [[ဩစတြေးလျ]]||၁ ဩဂုတ် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၇||{{flagicon|Egypt}} [[အီဂျစ်]]||၈ ဩဂုတ် ၁၉၅၃ | | |- | ၁၈||{{flagicon|Belgium}} [[ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ|ဘယ်လ်ဂျီယံ]]||၁၉၅၃ | | |- | ၁၉||{{flagicon|Germany}} [[ဂျာမနီ]]||၉ ဧပြီ ၁၉၅၄ | | |- | ၂၀||{{flagicon|Finland}} [[ဖင်လန်]]||၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၅၄ | | |- | ၂၁||{{flagicon|Japan}} [[ဂျပန်]]||၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၄ | | |- | ၂၂||{{flagicon|Denmark}} [[ဒိန်းမတ်]]||၂၂ ဧပြီ ၁၉၅၅ | | |- | ၂၃||{{flagicon|Cambodia}} [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|က​မ္ဘောဒီးယား]]||၁၂ ဇူလိုင် ၁၉၅၅ |ဦး[[ကျော်စိုးမင်း]] |{{Start date and age|2024|1|13}} |- | ၂၄||{{flagicon|Laos}} [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို ဒီပီအာ]]||၁၂ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ |ဦး[[အောင်ကို (သံအမတ်ကြီး)|အောင်ကို]] |{{Start date and age|2024|1|18}} |- | ၂၅||{{flagicon|Poland}} [[ပိုလန်]]||၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၅ | | |- | ၂၆||{{flagicon|Bulgaria}} [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|ဘူ​ဂေးရီးယား]]||၁၆ မေ ၁၉၅၆ | | |- | ၂၇||{{flagicon|Czech Republic}} [[ချက်သမ္မတနိုင်ငံ]]||၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၆ | | |- | ၂၈||{{flagicon|Slovakia}} [[ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ|စလိုဗက်သမ္မတနိုင်ငံ]]||၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၅၆ | | |- | ၂၉||{{flagicon|Hungary}} [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ|ဟန်ဂရီ]]||၅ မတ် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၀||{{flagicon|Romania}} [[ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ|ရိုမေနီးယား]]||၁၅ မတ် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၁||{{flagicon|Norway}} [[နော်ဝေနိုင်ငံ|နော်ဝေး]]||၁၈ မေ ၁၉၅၆ | | |- | ၃၂||{{flagicon|Iraq}} [[အီရတ်]]||၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၃||{{flagicon|Philippines}} [[ဖိလစ်ပိုင်]]||၃၀ ဇူလိုင် ၁၉၅၆ | | |- | ၃၄||{{flagicon|Mongolia}} [[မွန်ဂိုလီးယား]]||၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၆ | | |- | ၃၅||{{flagicon|Afghanistan}} [[အာဖဂန်နစ္စတန်]]||၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၆ | | |- | ၃၆||{{flagicon|Sweden}} [[ဆွီဒင်]]||၁၉၅၆ | | |- | ၃၇||{{flagicon|Switzerland}} [[ဆွစ်ဇာလန်]]||၁၉၅၇ | | |- | ၃၈||{{flagicon|Malaysia}} [[မလေးရှား]]||၁ မတ် ၁၉၅၈ | | |- | ၃၉||{{flagicon|Greece}} [[ဂရိ]]||၂၀ မတ် ၁၉၅၈ | | |- | ၄၀||{{flagicon|Canada}} [[ကနေဒါ]]||၉ ဩဂုတ် ၁၉၅၈ | | |- | ၄၁||{{flagicon|Turkey}} [[တူရကီ]]||၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၈ | | |- | ၄၂||{{flagicon|New Zealand}} [[နယူးဇီလန်]]||၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၈ | | |- | ၄၃||{{flagicon|Nepal}} [[နီပေါ]]||၃ မတ် ၁၉၆၀ |[[မျိုးမြင့်မောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] |{{Start date and age|2024|7|24}} |- | ၄၄||{{flagicon|Singapore}} [[စင်ကာပူ]]||၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၆၆ | | |- | ၄၅||{{flagicon|Spain}} [[စပိန်]]||၁၁ မတ် ၁၉၆၇ | | |- | ၄၆||{{flagicon|Iran}} [[အီရန်]]||၈ ဩဂုတ် ၁၉၆၈ |ဦး[[ဇော်ဦး (သံအမတ်ကြီး)|ဇော်ဦး]] |{{Start date and age|2025|2|19}} |- | ၄၇||{{flagicon|Algeria}} [[အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|အယ်ဂျီရီးယား]]||၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၈ |ဦးကျော်တင်ရှိန် | |- | ၄၈||{{flagicon|Maldives}} [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ|မော်ဒိုက်]]||၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၀ | | |- | ၄၉||{{flagicon|Nigeria}} [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]||၂၄ ဇန်ဝါရီ ၁၉၇၀ | | |- | ၅၀||{{flagicon|Bangladesh}} [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]||၂၁ မတ် ၁၉၇၂ |ဦး[[ကျော်စိုးမိုး]] |{{Start date and age|2024|5|7}} |- | ၅၁||{{flagicon|Syria}} [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ|ဆီရီးယား]]||၁၅ ဇွန် ၁၉၇၂ | | |- | ၅၂||{{flagicon|Argentina}} [[အာဂျင်တီးနား]]||၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၅ | | |- | ၅၃||{{flagicon|South Korea}} [[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ|ကိုရီးယား၊ အာအိုကေ]]||၁၉ မေ ၁၉၇၅ | | |- | ၅၄||{{flagicon|Vietnam}} [[ဗီယက်နမ်]]||၂၈ မေ ၁၉၇၅ | | |- | ၅၅||{{flagicon|Mexico}} [[မက္ကဆီကို]]||၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၆||{{flagicon|Mauritania}} [[မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံ|မော်ရီးတေးနီးယား]]||၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၇||{{flagicon|Cuba}} [[ကျူးဘား]]||၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၈||{{flagicon|Portugal}} [[ပေါ်တူဂီ]]||၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၅၉||{{flagicon|Albania}} [[အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ|အယ်ဘေးနီးယား]]||၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ | | |- | ၆၀||{{flagicon|Costa Rica}} [[ကော်စတာရီကာ]]||၈ မတ် ၁၉၇၇ | | |- | ၆၁||{{flagicon|Morocco}} [[မော်ရိုကိုနိုင်ငံ|မော်ရိုကို]]||၃၁ ဇူလိုင် ၁၉၇၈ |ဦးကျော်တင်ရှိန် | |- | ၆၂||{{flagicon|Mauritius}} [[မောရစ်ရှနိုင်ငံ|မော်ရီတီးယပ်]]||၃၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၈ | | |- | ၆၃||{{flagicon|Chile}} [[ချီလီ]]||၂၂ ဧပြီ ၁၉၈၂ | | |- | ၆၄||{{flagicon|Panama}} [[ပနားမား]]||၁၅ ဇူလိုင် ၁၉၈၂ | | |- | ၆၅||{{flagicon|Brazil}} [[ဘရာဇီး]]||၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၂ |ဦးအောင်ကျော်ဇံ |<ref>{{Cite web |title=ဦးအောင်ကျော်ဇံအား ဘရာဇီးလ်ဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/uuaeaangkeaajnaaa-bhraajiilphkdrysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> |- | ၆၆||{{flagicon|Cyprus}} [[ဆိုက်ပရပ်စ်နိုင်ငံ|ဆိုက်ပရပ်]]||၁၅ ဇူလိုင် ၁၉၈၅ | | |- | ၆၇||{{flagicon|Vanuatu}} [[ဗနွားတူနိုင်ငံ|ဗာနူအာတူ]]||၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၇ | | |- | ၆၈||{{flagicon|Colombia}} [[ကိုလံဘီယာ]]||၂၈ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၈ | | |- | ၆၉||{{flagicon|Peru}} [[ပီရူး]]||၂၈ ဩဂုတ် ၁၉၈၉ | | |- | ၇၀||{{flagicon|Venezuela}} [[ဗင်နီဇွဲလား]]||၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၀ | | |- | ၇၁||{{flagicon|Papua New Guinea}} [[ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ|ပါပူအာ နယူးဂီနိ]]||၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၉၁ | | |- | ၇၂||{{flagicon|Brunei}} [[ဘရူနိုင်း]]||၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၃ | | |- | ၇၃||{{flagicon|Ghana}} [[ဂါနာ]]||၁၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၅ | | |- | ၇၄||{{flagicon|South Africa}} [[တောင်အာဖရိက]]||၂၀ ဧပြီ ၁၉၉၅ | | |- | ၇၅||{{flagicon|Kenya}} [[ကင်ညာ]]||၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၇ | | |- | ၇၆||{{flagicon|Kuwait}} [[ကူဝိတ်]]||၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၈ |ဦး[[မင်းသိမ်း]] | |- | ၇၇||{{flagicon|Ukraine}} [[ယူကရိန်း]]||၁၉ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၉ | | |- | ၇၈||{{flagicon|Azerbaijan}} [[အဇာဘိုင်ဂျန်]]||၃ ဩဂုတ် ၁၉၉၉ | | |- | ၇၉||{{flagicon|Georgia}} ​[[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ|ဂျော်ဂျီယာ]]||၁၆ ဩဂုတ် ၁၉၉၉ | | |- | ၈၀||{{flagicon|Turkmenistan}} [[တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ|တာခ်မင့်နစ္စတန်]]||၂၆ ဩဂုတ် ၁၉၉၉ | | |- | ၈၁||{{flagicon|Croatia}} [[ခရိုအေးရှား]]||၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၂||{{flagicon|Belarus}} [[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ|ဘီလာရုစ်]]||၂၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၃||{{flagicon|Kazakhstan}} ​[[ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ|ကာဇတ်စတန်]]||၂၃ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ |ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]] |{{Start date and age|2025|2|22}} |- | ၈၄||{{flagicon|Tajikistan}} [[တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|တာဂျစ်ကစ္စတန်]]||၂၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၅||{{flagicon|Jamaica}} [[ဂျမေကာနိုင်ငံ|ဂျမေကား]]||၆ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၉ | | |- | ၈၆||{{flagicon|Kyrgyzstan}} [[ကာဂျစ္စတန်နိုင်ငံ|ကာဂျစ်စတန်]]||၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၀ | | |- | ၈၇||{{flagicon|Uzbekistan}} [[ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ|ဥဇဘက်ကစ္စတန်]]||၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၁ | | |- | ၈၈||{{flagicon|Uruguay}} [[ဥရုဂွေးနိုင်ငံ|ဥရုဂွေး]]||၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၁ | | |- | ၈၉||{{flagicon|North Macedonia}} [[မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ]]||၉ ဇူလိုင် ၂၀၀၃ | | |- | ၉၀||{{flagicon|Ireland}} [[အိုင်ယာလန်]]||၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၄ | | |- | ၉၁||{{flagicon|Sudan}} [[ဆူဒန်]]||၂၀ မေ ၂၀၀၄ | | |- | ၉၂||{{flagicon|Saudi Arabia}} [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ|ဆော်ဒီ အာရေးဗီးယား]]||၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၄ |ဦးတင်ယု | |- | ၉၃||{{flagicon|Qatar}} [[ကာတာနိုင်ငံ|ကာတာ]]||၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၅ | | |- | ၉၄||{{flagicon|East Timor}} [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ|အရှေ့ တီမော]]||၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၀၆ | | |- | ၉၅||{{flagicon|Montenegro}} [[မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ|မွန်တီနီဂရိုး]]||၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၆ | | |- | ၉၆||{{flagicon|Slovenia}} [[ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ|ဆလိုဗေးနီးယား]]||၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၆ | | |- | ၉၇||{{flagicon|North Korea}} [[ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|ကိုရီးယား၊ ဒီပီအာကေ]]||၂၆ ဧပြီ ၂၀၀၇ |ဦးတင်မောင်ဆွေ |{{Start date and age|2023|9|11}} |- | ၉၈||{{flagicon|Andorra}} [[အင်ဒိုရာ]]||၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၉ | | |- | ၉၉||{{flagicon|Zimbabwe}} [[ဇင်ဘာဘွေ]]||၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၀၉ | | |- | ၁၀၀||{{flagicon|Bahrain}} [[ဘာရိန်း]]||၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၉ |ဦးတင်ယု |{{Start date and age|2023|7|26}} |- | ၁၀၁||{{flagicon|Fiji}} [[ဖီဂျီနိုင်ငံ|ဖီဂျီ]]||၁၀ မေ ၂၀၁၀ | | |- | ၁၀၂||{{flagicon|Oman}} [[အိုမန်နိုင်ငံ]]||၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀ |ဦးတင်ယု |{{Start date and age|2023|12|19}} |- | ၁၀၃||{{flagicon|Gambia}} [[ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ]]||၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | | |- | ၁၀၄||{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ|ဘော့စ်နီးယား]]နှင့် ဟာဇီးဂိုးဗီးနားနိုင်ငံ||၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၁ | | |- | ၁၀၅||{{flagicon|Malawi}} [[မာလဝီနိုင်ငံ|မာလာဝီနိုင်ငံ]]||၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၆||{{flagicon|Bhutan}} [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]||၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၇||{{flagicon|Luxembourg}} [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]]||၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၈||{{flagicon|Latvia}} [[လတ်ဗီယာနိုင်ငံ|လတ်ဗီးယားသမ္မတနိုင်ငံ]]||၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၀၉||{{flagicon|Estonia}} [[အက်စ်တိုးနီးယားနိုင်ငံ|အက်စတိုးနီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၁၀||{{flagicon|Iceland}} [[အိုက်စလန်နိုင်ငံ|အိုက်စလန်သ]]မ္မတနိုင်ငံ||၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ | | |- | ၁၁၁||{{flagicon|Armenia}} [[အာမေးနီးယားနိုင်ငံ|အာမေးနီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၃ | | |- | ၁၁၂||{{flagicon|Angola}} [[အင်ဂိုလာနိုင်ငံ|အင်ဂိုလာ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၃ | | |- | ၁၁၃||{{flagicon|Lithuania}} [[လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ|လစ်သူယေးနီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၃ | | |- | ၁၁၄||{{flagicon|Ethiopia}} [[အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ|အီသီယိုပီးယား]] ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ||၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၅ | | |- | ၁၁၅||{{flagicon|Malta}} [[မော်လတာနိုင်ငံ|မော်လ်တာ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၅ ဧပြီ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၆||{{flagicon|Ecuador}} [[အီကွေဒေါနိုင်ငံ|အီကွေဒေါ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၆ ဧပြီ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၇||{{flagicon|Marshall Islands}} မာရှယ်ကျွန်းစုသမ္မတနိုင်ငံ||၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၈||{{flagicon|Vatican City}} [[ဟောလီစီ]]([[ဗာတီကန်စီးတီး|ဗာတီကန်န]]န်းတော်)||၄ မေ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၁၉||{{flagicon|Liberia}} [[လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ|လိုက်ဘေးရီးယား]]သမ္မတနိုင်ငံ||၅ မေ ၂၀၁၇ | | |- | ၁၂၀||{{flagicon|Guinea}} [[ဂီနီနိုင်ငံ|ဂီနီ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၆ ဇွန် ၂၀၁၇ | | |- | ၁၂၁||{{flagicon|Seychelles}} ဆေးရှဲလ်သမ္မတနိုင်ငံ||၁၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ | | |- | ၁၂၂||{{flagicon|Benin}} [[ဘီနင်နိုင်ငံ|ဘီနင်သမ္မတနိုင်ငံ]]||၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ | | |- | ၁၂၃||{{flagicon|Togo}} [[တိုဂိုနိုင်ငံ|တိုဂို]]သမ္မတနိုင်ငံ||၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ | | |- | ၁၂၄||{{flagicon|Nicaragua}} [[နီကာရာဂွါနိုင်ငံ|နီကာရာဂွါ]]သမ္မတနိုင်ငံ||၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ | | |- | ၁၂၅||{{flagicon|United Arab Emirates}} [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]||၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ <ref>{{cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/423212 |title=ယူအေအီး-မြန်မာ သံတမန်ဆက်ဆံရေးထူထောင်မှုဆိုင်ရာ သဘောတူလက်မှတ်ထိုး|work=DVB|access-date=၁၃မေ ၂၀၂၃ |date=၁၀နိုဝင်ဘာ၂၀၂၀  }}</ref> | | |- | ၁၂၆||{{flagicon|Guinea-Bissau}} [[ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ|ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံ]]||၆ မတ် ၂၀၂၃<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/ |title=Diplomatic Relations with Myanmar|work=Ministry of Foreign Affairs Republic of The Union of Myanmar|access-date=13May2023 }}</ref><nowiki> </nowiki><ref>{{cite web |url= http://www.mofa.gov.mm/foreignpolicy/Lists%20of%20Countries%20Having%20Diplomatic%20Relations.html |title= List of Countries having Diplomatic Relations with the Union of Myanmar (As of 31 May 2010) |accessdate= 02 |accessdaymonth= Oct |accessyear= 2012 |archivedate= 23 July 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130723062200/http://www.mofa.gov.mm/foreignpolicy/Lists%20of%20Countries%20Having%20Diplomatic%20Relations.html }}</ref> | | |- |၁၂၇ |{{flagicon|Somalia}} [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]] |၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-01-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%81%8F-%E1%81%81%E1%81%82%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84/ |access-date=2026-03-18 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260120125129/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%81%8F-%E1%81%81%E1%81%82%E1%81%87-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84/ |archive-date=20 January 2026 |url-status=dead}}</ref> | | |} == သံရုံးနှင့် ကော်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံးများ == {| class="wikitable" ! ! colspan="6" |အာဖရိကတိုက် |- ! !နိုင်ငံ !မြို့ !သံတမန် !သံအမတ်ကြီး !ပူးတွဲတာဝန်ယူမှုသည့်နိုင်ငံများ !မှတ်ချက် |- |၁ |{{Flag|Egypt}} |[[ကိုင်ရိုမြို့]] |သံရုံး |ဦးကျော်တင်ရှိန်, ''သံအမတ်ကြီး'' |{{Collapsible list|{{Flag|Algeria}}|{{Flag|Iraq}}|{{Flag|Morocco}}|{{Flag|Sudan}}|{{Flag|Turkey}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions">{{cite web |title=Myanmar Missions Abroad|url=https://www.mofa.gov.mm/mofa-3/myanmar-missions/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|access-date=29 July 2025}}</ref><ref name="Me.Emb-Cairo">{{cite web|url=https://mecairo.org/en/|title=Home|website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / Cairo, The Arab Republic of Egypt|access-date=28 July 2025|archive-date=14 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814145152/http://www.mecairo.org/en/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=U Kyaw Tin Shein Presents Credentials to President of the Arab Republic of Egypt (26-3-2025)|url=https://www.mofa.gov.mm/en/u-kyaw-tin-shein-presents-credentials-to-president-of-the-arab-republic-of-egypt-26-3-2025/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=26 March 2025|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၂ |{{Flag|Ethiopia}} |[[အာဒစ် အာဘာဘာမြို့|အာဒစ်အာဘာဘာမြို့]] |သံရုံး |ဦးအောင်မင်းဦး, ''သံအမတ်ကြီး'' |{{Collapsible list|{{Flag|Somalia}}|||||titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=true}} |<ref>{{cite news |title=U Aung Min Oo Presents Credentials to President of the Federal Democratic Republic of Ethiopia (4-6-2025)|url=https://www.mofa.gov.mm/en/u-aung-min-oo-presents-credentials-to-president-of-the-federal-democratic-republic-of-ethiopia-4-6-2025/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=11 June 2025|access-date=28 July 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ifa.gov.et/2025/08/08/h-e-dr-abdi-zenebe-deputy-executive-director-of-the-institute-of-foreign-affairs-ifa_ethiopia-warmly-welcomed-h-e-mr-u-aung-min-oo-myanmars-first-resident-ambassador-to-ethiopia/|title=H.E. Dr. Abdi Zenebe, Deputy Executive Director of the Institute of Foreign Affairs (ifa_ethiopia), warmly welcomed H.E. Mr. U Aung Min Oo, Myanmar's first resident ambassador to Ethiopia.|website=Institute of Foreign Affairs of Ethiopia|date=8 August 2025|access-date=15 January 2026}}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> |- |၃ |{{Flag|South Africa}} |[[:en:Pretoria|Pretoria]] |သံရုံး |''လစ်လပ်'' |{{Collapsible list|{{Flag|Ghana}}|{{Flag|Kenya}}|{{Flag|Malawi}}|{{Flag|Mauritius}}|{{Flag|Nigeria}}|{{Flag|Zimbabwe}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Pretoria">{{cite web|title=Home|url=https://www.myanmarembassypretoria.com/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Pretoria|access-date=12 March 2025}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref name="DIRCO-RepsinRSA-M">{{cite web |title=Foreign Representation in South Africa|url=https://dirco.gov.za/foreign-representation-in-south-africa-m/|website=[[Department of International Relations and Cooperation|Department of International Relations and Cooperation of South Africa]]|access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="MFDAKen-DD">{{cite web|url=https://mfa.go.ke/sites/default/files/articles/DIPLOMATIC%20DIRECTORY%20READY%20FOR%20PUBLICATION%202024-%202025%20(1).pdf|title=Directory of Diplomatic Corps and International Organizations 2024/2025|publisher=[[Ministry of Foreign and Diaspora Affairs (Kenya)]]|year=2025|access-date=28 July 2025}}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> |- ! ! colspan="6" |အမေရိကတိုက် |- ! !နိုင်ငံ !မြို့ !သံတမန် !သံအမတ်ကြီး !ပူးတွဲတာဝန်ယူမှုသည့်နိုင်ငံများ !မှတ်ချက် |- |၄ |{{Flag|Brazil}} |[[:en:Brasília|Brasília]] |သံရုံး |ဦးအောင်ကျော်ဇံ, ''သံအမတ်ကြီး'' |{{Collapsible list|{{Flag|Argentina}}|{{Flag|Chile}}|{{Flag|Peru}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Brasília">{{cite web |url=https://myanmarbsb.org/_site/|title=Home|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar in Brazil|access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="Br.Gov-CD24">{{cite web |url=https://www.gov.br/mre/pt-br/assuntos/cerimonial/lista-do-corpo-diplomatico-e-datas-nacionais|title=Lista do Corpo Diplomático e Datas Nacionais|trans-title=List of the Diplomatic Corps and National Dates|language=pt|website=Government Portal of Brazil|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၅ |{{Flag|Canada}} |[[အော့တဝမြို့]] |သံရုံး |ဦးဇော်ထွန်းဦး<ref>{{Cite web |title=ကနေဒါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီးက ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အထက်လွှတ်တော်အမတ် H.E. Yuen Pau Woo အား ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံနှုတ်ဆက် – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%99%E1%80%BC-16/ |access-date=2026-03-13 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref>, ''ယာယီတာဝန်ခံ'' | - |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Ottawa">{{cite web |title=Home|url=https://meottawa.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Ottawa (Canada)|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၆ |{{Flag|Cuba}} |[[ဟာဗားနားမြို့]] |သံရုံး |ဦးဇော်နိုင်ဝင်း, ''ယာယီတာဝန်ခံ'' | - |<ref name="Cu.MINREX-CD">{{cite web |url=https://cubaminrex.cu/en/list-diplomatic-corps-accredited-cuba|title=List of the Diplomatic Corps accredited in Cuba|lang=en, es|website=Ministry of Foreign Affairs of Cuba|access-date=28 July 2025}}</ref> |- | rowspan="2" |၇ | rowspan="2" |{{Flag|United States}} |[[ဝါရှင်တန်ဒီစီ|ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့]] |သံရုံး |ဦးသက်ဝင်း, ''ယာယီတာဝန်ခံ'' | rowspan="2" | - |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-DC">{{cite web |title=Home|url=https://mewashingtondc.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Washington, D.C., USA|access-date=28 July 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-charge-d-affaires-met-with-the-director-of-the-u-s-asean-center-1-3-2025/|title=Myanmar Chargé d' Affaires met with the Director of the U.S.-ASEAN Center (1-3-2025)|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=3 March 2025|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |[[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |ဒေါ်ဝင်းလဲ့ဖြူ ''ယာယီတာဝန်ခံ'' |<ref name="Me.CG-LA">{{cite web |title=Home|url=https://www.myanmarcgla.org/|website=Consulate-General of the Republic of Union of Myanmar, Los Angeles|access-date=28 July 2025}}</ref> |- ! ! colspan="6" |Asia |- ! !Host country !Host city !Mission !Head of mission !Concurrent accreditation !References |- |၈ |{{Flag|Bangladesh}} |[[ဒါကာမြို့]] |သံရုံး |Kyaw Soe Moe, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |title=ASEAN Embassies in Canberra jointly host the ASEAN Day Reception (23-7-2025)|url=https://www.mofa.gov.mm/en/asean-embassies-in-canberra-jointly-host-the-asean-day-reception-23-7-2025/|website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|date=24 July 2025|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၉ |{{Flag|Brunei}} |[[:en:Bandar_Seri_Begawan|Bandar Seri Begawan]] |သံရုံး |Khin Sandar, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.Emb-BSB">{{cite web |title=Welcome to the Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Bandar Seri Begawan|url=https://www.mebandarseribegawan.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Bandar Seri Begawan|access-date=28 July 2025}}</ref> |- |၁၀ |{{Flag|Cambodia}} |[[ဖနွမ်းပင်မြို့]] |သံရုံး |Kyaw Soe Min, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-PP">{{cite web |title=Home|url=https://mephnompenh.org/|website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Phnom Penh|access-date=28 July 2025}}</ref><ref name="MFAICKh-ResInKh">{{cite web |url=https://www.mfaic.gov.kh/EmbassyResidentMissions|title=Resident Missions|website=Ministry of Foreign Affairs & International Cooperation of Cambodia|access-date=28 July 2025}}</ref> |- | | rowspan="5" |{{Flag|China}} |[[:en:Beijing|Beijing]] |သံရုံး |Tin Maung Swe, ''Ambassador'' | rowspan="5" |{{Collapsible list|{{Flag|Mongolia}}|{{Flag|North Korea}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Beijing">{{cite web |title=Home|url=http://www.myanmarembassy.com/index.html|website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / Beijing, China|access-date=29 July 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Wunna Kyawhtin U Tin Maung Swe presents Credentials to President of Mongolia|url=https://www.gnlm.com.mm/wunna-kyawhtin-u-tin-maung-swe-presents-credentials-to-president-of-mongolia/|website=Global New Light of Myanmar|date=19 November 2023|access-date=29 July 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Appoints New Ambassador to North Korea|url=https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-junta-appoints-new-ambassador-to-north-korea.html|website=The Irrawaddy|date=13 September 2023|access-date=30 July 2025}}</ref> |- | |[[:en:Chongqing|Chongqing]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Thwin Htet Lin, ''Consul-General'' |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |author=Yan Deng |date=19 November 2023 |title=Consul General of Myanmar in Chongqing Visits the FAO |url=https://www.ichongqing.info/2023/11/19/consul-general-of-myanmar-in-chongqing-visits-the-fao/ |access-date=30 July 2025 |website=iChongqing}}</ref> |- | |[[:en:Hong_Kong|Hong Kong]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Han Win Naing, ''Consul-General'' |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |date=17 March 2025 |title=Consul General of the Republic of the Union of Myanmar in Hong Kong Special Administrative Region, received Principal Assistant Secretary (Culture) of the Culture, Sports and Tourism of the Government of the Hong Kong Special Administrative Region (12-3-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/consul-general-of-the-republic-of-the-union-of-myanmar-in-hong-kong-special-administrative-region-received-principal-assistant-secretary-culture-of-the-culture-sports-and-tourism-of-the-government/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |[[:en:Kunming|Kunming]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /> |- | |[[:en:Nanning|Nanning]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /> |- | | rowspan="2" |{{Flag|India}} |[[:en:New_Delhi|New Delhi]] |သံရုံး |Zaw Oo, ''Ambassador'' | rowspan="2" |{{Collapsible list|{{Flag|Bhutan}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-NewDelhi">{{cite web |title=Home |url=https://www.myanmedelhi.com/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / New Delhi, Republic of India}}</ref><ref>{{cite web |title=Bhutan-Myanmar Relations |url=https://www.mfa.gov.bt/rbebangkok/bhutan-myanmar-relations/ |access-date=29 July 2025 |website=Royal Bhutanese Embassy, Bangkok, Thailand}}</ref> |- | |[[:en:Kolkata|Kolkata]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Aung Aung Myo Thein, ''Consul-General'' |<ref name="Me.CG-Kolkata">{{cite web |title=Home |url=https://www.mcgkolkata.org/ |access-date=29 July 2022 |website=Consulate General of the Republic of the Union of Myanmar, Kolkata}}</ref> |- | |{{Flag|Indonesia}} |[[:en:Jakarta|Jakarta]] |သံရုံး |Mang Hau Thang, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref>{{cite news |date=19 December 2024 |title=Charge' d' Affaires of the Embassy of Myanmar to the Republic of Indonesia Minister U Mang Hau Thang, attended the dispatching ceremory of 2.716 millions doses of oral Polio Vaccine for humanitarian assistance from Jakarta to Yangon (19-12-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/charge-d-affaires-of-the-embassy-of-myanmar-to-the-republic-of-indonesia-minister-u-mang-hau-thang-attended-the-dispatching-ceremory-of-2-716-millions-doses-of-oral-polio-vaccine-fo/ |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Israel}} |[[:en:Tel_Aviv|Tel Aviv]] |သံရုံး |Maung Maung Lynn, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Cyprus}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-TA">{{cite web |title=Home |url=https://metelaviv.org/ |access-date=28 July 2025 |website=The Embassy of The Republic of The Union of Myanmar, Tel Aviv}}</ref><ref name="Cy.MFA-DL">{{Cite web |date=May 2025 |title=Diplomatic List |url=https://www.gov.cy/app/uploads/sites/19/2025/05/Diplomatic-List-May-2025.pdf |access-date=29 July 2025 |website=Government of Cyprus |publisher=Protocol Department, Ministry of Foreign Affairs of Cyprus |archive-date=18 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250618131454/https://www.gov.cy/app/uploads/sites/19/2025/05/Diplomatic-List-May-2025.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | |{{Flag|Japan}} |[[:en:Tokyo|Tokyo]] |သံရုံး |Soe Han, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Tokyo">{{cite web |title=Home |url=https://myanmarembassytokyo.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Tokyo}}</ref><ref>{{cite news |date=20 June 2025 |title=H.E. U Soe Han, Myanmar Ambassador to Japan and Council Director of Myanmar to the ASEAN-Japan Centre attended the First 45th Annual Meeting of the Council of the ASEAN-Japan Centre (18-6-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/h-e-u-soe-han-myanmar-ambassador-to-japan-and-council-director-of-myanmar-to-the-asean-japan-centre-attended-the-first-45th-annual-meeting-of-the-council-of-the-asean-japan-centre-18-6-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Kuwait}} |[[:en:Kuwait_City|Kuwait City]] |သံရုံး |ဦး[[မင်းသိမ်း]], သံအမတ်ကြီး | |<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |- | |{{Flag|Laos}} |[[:en:Vientiane|Vientiane]] |သံရုံး |Aung Ko, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Vientiane">{{cite web |title=Home |url=https://www.myanmarembassy-vte.org/index.php/en/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Vientiane}}</ref><ref>{{cite news |author=Namfon Chanthavong |date=6 February 2024 |title=President Welcomes Four New Ambassadors to Laos |url=https://laotiantimes.com/2024/02/06/president-welcomes-four-new-ambassadors-to-laos/ |access-date=28 July 2025 |work=The Laotian Times}}</ref> |- | |{{Flag|Malaysia}} |[[:en:Kuala_Lumpur|Kuala Lumpur]] |သံရုံး |Aung Soe Win, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-KL">{{cite web |title=Home |url=https://myanmarembassykl.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Kuala Lumpur, Malaysia}}</ref><ref>{{cite news |date=18 November 2024 |title=Myanmar Ambassador to Malaysia H.E. U Aung Soe Win attends the Opening Ceremony of the ASEAN Festival 2024(18-11-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-ambassador-to-malaysia-h-e-u-aung-soe-win-attends-the-opening-ceremony-of-the-asean-festival-202418-11-2024/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Nepal}} |[[:en:Kathmandu|Kathmandu]] |သံရုံး |Myo Myint Maung, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><!--The previously cited embassy website URL was incorrect (pointed to Vientiane/Laos embassy). Correct Kathmandu embassy URL needed.--> |- | |{{Flag|Pakistan}} |[[:en:Islamabad|Islamabad]] |သံရုံး |Wunna Han, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Islamabad">{{cite web |title=Home |url=https://www.me-islamabad.org/index.php |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Islamabad |archive-date=19 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250519155054/https://www.me-islamabad.org/index.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |date=10 August 2024 |title=Ambassador of Myanmar to Pakistan and Embassy staff participate in the 57th ASEAN Day Celebration(9-8-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/ambassador-of-myanmar-to-pakistan-and-embassy-staff-participate-in-the-57th-asean-day-celebration9-8-2024/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Philippines}} |[[:en:Manila|Manila]] |သံရုံး |Soe Ko Ko, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Manila">{{cite web |title=Home |url=https://memanila.org/index.php/en/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Manila (Philippines)}}</ref><ref name="DFAPh-DC25">{{cite web |date=14 July 2025 |title=Diplomatic and Consular List |url=https://dfa.gov.ph/resources/office-of-protocol/diplomatic-and-consular-list |access-date=28 July 2025 |website=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)]] }}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref> |- | |{{Flag|Saudi Arabia}} |[[:en:Riyadh|Riyadh]] |သံရုံး |Tin Yu, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Bahrain}}|{{Flag|Oman}}|{{Flag|Qatar}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Riyadh">{{cite web |title=Home |url=https://meriyadh.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar (Riyadh)}}</ref><ref name="Om.FM-DLMap">{{cite web |title=Foreign embassies and consulates in Oman |url=https://fm.gov.om/ministry/embassies/foreign-embassies-and-consulates-in-oman/ |access-date=28 July 2025 |website=Foreign Ministry of Oman}}</ref><ref>{{cite news |date=15 August 2024 |title=U Tin Yu Presents Credentials to King of Bahrain(15-8-2024) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/u-tin-yu-presents-credentials-to-king-of-bahrain15-8-2024/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref><ref>{{cite web |title=Diplomatic Missions of the State of Qatar / Myanmar |url=https://mofa.gov.qa/en/qatar-and-the-world?country=mm |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Qatar}}</ref> |- | |{{Flag|Singapore}} |[[:en:Singapore|Singapore]] |သံရုံး |Zaw Minn Aung, ''Chargé d'affaires'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Singapore">{{cite web |title=Home |url=http://www.myanmarembassy.sg/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar / Singapore}}</ref><ref>{{cite news |date=7 May 2025 |title=Myanmar Chargé d'Affaires/Minister paid a courtesy call on Director General of Southeast Asia II Directorate of the Ministry of Foreign Affairs of Singapore (30-4-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-charge-daffaires-minister-paid-a-courtesy-call-on-director-general-of-southeast-asia-ii-directorate-of-the-ministry-of-foreign-affairs-of-singapore-30-4-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|South Korea}} |[[:en:Seoul|Seoul]] |သံရုံး |Thant Sin, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Seoul">{{cite web |title=Home |url=https://meseoul.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Seoul}}</ref><ref>{{cite news |date=17 February 2025 |title=Ambassador of Myanmar to the Republic of Korea attends the 17th Annual Meeting of the Council of the ASEAN-Korea Centre (AKC) and Gala Dinner (14-2-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/ambassador-of-myanmar-to-the-republic-of-korea-attends-the-17th-annual-meeting-of-the-council-of-the-asean-korea-centre-akc-and-gala-dinner-14-2-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Sri Lanka}} |[[:en:Colombo|Colombo]] |သံရုံး |Marlar Than Htaik, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Maldives}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Lk.MFA-DC">{{cite web |title=Diplomatic Corps |url=https://mfa.gov.lk/en/diplomatic-corps/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Sri Lanka }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref name="Mv.MOFA-E&C">{{cite web |title=Embassies and Consulates |url=https://foreign.gov.mv/index.php/en/ministry/embassies-and-consulates |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Maldives |archive-date=19 November 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119141518/https://foreign.gov.mv/index.php/en/ministry/embassies-and-consulates |url-status=dead }}</ref> |- | | rowspan="2" |{{Flag|Thailand}} |[[:en:Bangkok|Bangkok]] |သံရုံး |Zaw Zaw Soe, ''Ambassador'' | rowspan="2" | |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Bangkok">{{cite web |title=Home |url=https://www.mebangkok.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Bangkok}}</ref><ref name="MFATh-DL25">{{cite web |date=June 2025 |title=Diplomatic and Consular List / June 2025 |url=https://image.mfa.go.th/mfa/0/mkKfL2iULZ/Diplomatic_and_Consular_List_as_of_June_2025/June_2025.pdf |access-date=28 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Thailand}}</ref> |- | |[[:en:Chiang_Mai|Chiang Mai]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Ming Kyaw Linn, ''Consul-General'' |<ref name="Me.CG-ChiangMai">{{cite web |title=Home |url=https://mcgchiangmai.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Consulate-General of the Republic of Union of Myanmar / Chiang Mai, Kingdom of Thailand}}</ref><ref name="MFATh-DL25" /> |- | | rowspan="2" |{{Flag|United Arab Emirates}} |[[:en:Abu_Dhabi|Abu Dhabi]] |သံရုံး |Kyaw Kyaw Min, ''Ambassador'' | rowspan="2" | |<ref>[https://www.wam.ae/en/article/bl5qbhp-mofa-receives-credentials-copy-from-new-ambassador MoFA receives credentials copy from new Ambassador of Myanmar to UAE]</ref> |- | |[[:en:Dubai|Dubai]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Kyaw Thu Nyein, ''Consul-General'' |<ref name="Me.CG-Dubai">{{cite web |title=Home |url=https://mcgdubai.org/ |access-date=28 July 2025 |website=Consulate General of the Republic of Union of Myanmar in Dubai, United Arab Emirates}}</ref><ref name="DubaiProt-DC">{{cite web |title=Diplomatic & Consular Corps in UAE |url=https://www.protocol.dubai.ae/en/diplomatic-directory/diplomatic-directory-categories/diplomatic-consular-corps-in-uae/ |access-date=28 July 2025 |publisher=Protocol Department of Dubai}}</ref> |- | |{{Flag|Vietnam}} |[[:en:Hanoi|Hanoi]] |သံရုံး |သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်း<ref>{{Cite web |title=သံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်းအား ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84225 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | | |- ! ! colspan="6" |Europe |- ! !Host country !Host city !Mission !Head of mission !Concurrent accreditation !References |- | |{{Flag|Austria}} |[[:en:Vienna|Vienna]] |သံရုံး |Min Thein, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Vatican City}}|{{Flag|Lithuania}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}}{{Collapsible list|{{Flag|United Nations}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''International Organizations''':|expand=}} |<ref name="BMEIA-DC">{{cite web |date=22 July 2025 |title=Directory of the Diplomatic Corps and other representations in Austria |url=https://www.bmeia.gv.at/fileadmin/user_upload/oracle/gesamtliste_en.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Austria)]] |lang=de, en}}</ref><ref name="SDS-CD25">{{cite web |date=August 2025 |title=List du Corps Diplomatique près le Saint-Siège |trans-title=List of the Diplomatic Corps to the Holy See |url=https://www.sdsofficium.va/cd/corpsdiplomatique.html |access-date=8 August 2025 |website=[[Secretariat of State (Holy See)]] |lang=fr}}</ref><ref name="URMLt-ForReps">{{cite web |title=Find Us Abroad / Foreign representations and honorary consuls |url=https://www.urm.lt/en/about-us/organisation/find-us-abroad/941/c2# |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Lithuania}}</ref><ref>{{cite news |date=18 December 2020 |title=Permanent Representative of Myanmar presents credentials |url=https://unis.unvienna.org/unis/en/pressrels/2020/unisbio1292.html |access-date=29 July 2025 |website=Information Service Vienna, United Nations}}</ref> |- | |{{Flag|Belarus}} |[[:en:Minsk|Minsk]] |သံရုံး |ဦးမောင်မောင်စိုး, သံအမတ်ကြီး<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမောင်မောင်စိုးအား ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84224 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | | |- | |{{Flag|Belgium}} |[[:en:Brussels|Brussels]] |သံရုံး |Soe Lynn Han, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Croatia}}|{{Flag|Luxembourg}}|{{Flag|Netherlands}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}}{{Collapsible list|{{Flag|European Union}}|[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''International Organizations''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Brussels">{{cite web |title=Home |url=https://www.embassyofmyanmar.be/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / Brussels}}</ref><ref name="MVEPHr-DL">{{Cite web |title=Diplomatska Lista / Diplomatic List |url=https://mvep.gov.hr/UserDocsImages//2025/datoteke//DIPLOMATSKA%20LISTA%20(2025),%2007.07.2025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs and European Affairs of Croatia |lang=Serbo-Croatian, en}}</ref><ref>{{Cite web |title=HE U Soe Lynn Han, Ambassador of the Republic of the Union of Myanmar to the Kingdom of Belgium, the Kingdom of the Netherlands, the Grand Duchy of Luxembourg, the Republic of Croatia and the European Union (Myanmar) |url=https://www.icj-cij.org/index.php/node/204726 |access-date=29 July 2025 |website=International Court of Justice}}</ref><ref>{{cite web |title=Republic of the Union of Myanmar |url=https://www.opcw.org/about-us/member-states/myanmar |access-date=29 July 2025 |website=[[Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons]]}}</ref> |- | |{{Flag|Czech Republic}} |[[:en:Prague|Prague]] |သံရုံး |Htuann Naung, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Georgia}}|{{Flag|Hungary}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.Emb-Prague">{{cite web |title=Home |url=https://www.meprague.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar - Prague}}</ref><ref name="Ge.MFA-DL">{{cite web |date=April 2025 |title=Diplomatic List |url=https://mfa.gov.ge/pfiles/files/DIPLOMATIC%20LIST_%20April%202025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Georgia}}</ref><ref name="HunMFA-DC">{{cite web |title=Diplomatic Corps |url=http://www.kulugyminiszterium.hu/dtwebe/Irodak.aspx |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs and Trade of Hungary}}</ref> |- | |{{Flag|France}} |[[:en:Paris|Paris]] |သံရုံး |Kyaw Zeya, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Andorra}}|{{Flag|Spain}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Paris">{{cite web |title=Home |url=https://meparis.org/index.php/en/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Paris}}</ref><ref>{{cite news |date=22 March 2019 |title=H.E. U Kyaw Zeya Presents Credentials to Co-Prince of Andorra |url=https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/h-e-u-kyaw-zeya-presents-credentials-to-co-prince-of-andorra |access-date=28 July 2025 |website=Myanmar National Portal |archive-date=8 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251008074607/https://myanmar.gov.mm/news-media/announcements/-/asset_publisher/idasset291/content/h-e-u-kyaw-zeya-presents-credentials-to-co-prince-of-andorra |url-status=dead }}</ref><ref name="MAEUEC-CD25">{{cite web |date=15 July 2025 |title=Lista del Cuerpo Diplomático |trans-title=List of the Diplomatic Corps |url=https://www.exteriores.gob.es/es/Ministerio/Protocolo/Documents/2ALISTA.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Spain)]] |lang=es}}</ref> |- | |{{Flag|Germany}} |[[:en:Berlin|Berlin]] |သံရုံး |Han Thein Kyaw, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Estonia}}|{{Flag|Finland}}|{{Flag|Poland}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Berlin">{{cite web |title=Home |url=https://www.meberlin.com/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Berlin}}</ref><ref>{{cite web |title=Myanmar / Embassy of the Republic of the Union of Myanmar |url=https://vm.ee/en/country-page/EGY |access-date=29 July 2025 |website=Ministry for Foreign Affairs of Estonia}}</ref><ref name="Fi.UM-RepsInFin">{{cite web |title=Representation of foreign states in Finland or in the nearest country to Finland |url=https://um.fi/representation-of-foreign-states-in-finland-or-in-the-nearest-country-to-finland |access-date=29 July 2025 |website=Ministry for Foreign Affairs of Finland}}</ref><ref name="Pl.Gov-DP">{{cite web |title=Diplomatic Protocol |url=https://www.gov.pl/web/diplomacy/diplomatic-protocol |access-date=29 July 2025 |website=Government of Poland}}</ref><ref>{{cite news |date=4 July 2025 |title=Myanmar participates in the 46th Asia-Europe Foundation (ASEF) Board of Governors' Meeting in Krakow, Poland (3-7-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-participates-in-the-46th-asia-europe-foundation-asef-board-of-governors-meeting-in-krakow-poland-3-7-2025/ |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Italy}} |[[:en:Rome|Rome]] |သံရုံး |Hmway Hmway Khyne, ''Ambassador'' |{{Collapsible list|{{Flag|Greece}}|{{Flag|Portugal}}|{{Flag|Romania}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}}{{Collapsible list|[[File:FAO logo.svg|25px]] [[Food and Agriculture Organization]]|[[File:IFAD logo.svg|25px]] [[International Fund for Agricultural Development]]|[[World Food Programme]]|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''International Organizations''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Rome">{{cite web |title=Home |url=https://merome.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Rome}}</ref><ref name="CDLisboa25">{{cite web |date=April 2025 |title=Corpo Diplomático Acreditado em Lisboa |trans-title=Diplomatic Corps Accredited in Lisbon |url=https://portaldiplomatico.mne.gov.pt/images/Livro_Corpo_Diplom%C3%A1tico/Livro_Corpo_Diplomatico_-_Abril_2025_v2.pdf |access-date=8 May 2025 |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Portugal)]] |language=pt}}</ref> |- | |{{Flag|Norway}} |[[:en:Oslo|Oslo]] |သံရုံး |Moe Kyaw Aung, ''Ambassador'' | |<ref name="Me.Emb-Oslo">{{cite web |title=Home |url=https://meoslo.org/index.php/en/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Oslo}}</ref><ref name="OsloDL">{{cite web |date=April 2025 |title=The Oslo Diplomatic List |url=https://www.regjeringen.no/contentassets/3818fa2f0ec449689f40fd6fbeb99df2/the-oslo-diplomatic-list-april-2025.pdf |access-date=29 July 2025 |website=Government of Norway}}</ref><ref>{{cite news |date=9 May 2025 |title=Myanmar Ambassador attended the 47th Meeting of ASEAN Committee in Oslo (7-5-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/myanmar-ambassador-attended-the-47th-meeting-of-asean-committee-in-oslo-7-5-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |- | |{{Flag|Serbia}} |[[:en:Belgrade|Belgrade]] |[[:en:Embassy_of_Myanmar,_Belgrade|သံရုံး]] |Than Htwe, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Bulgaria}}|{{Flag|Slovakia}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Belgrade">{{cite web |title=Home |url=https://mebelgrade.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar, Belgrade}}</ref><ref name="Bg.MFA-DL">{{cite web |title=Diplomatic Corps List |url=https://www.mfa.bg/en/topical-information/protocol-guide/diplomatic-corps-list |access-date=29 July 2025 |website=[[Ministry of Foreign Affairs (Bulgaria)]]}}</ref><ref name="Sk.MVZ-DL">{{cite web |date=1 May 2025 |title=Diplomatická Listina |trans-title=Diplomatic List |url=https://www.mzv.sk/documents/10182/13139588/diplomaticka-listina.pdf/6d4b0603-d139-408c-8abb-b38bab8523da?t=1680284631883 |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Slovakia |lang=sk}}</ref><ref>{{cite news |date=3 March 2026 |title=Ambassador/ Charge d’ Affaires of Myanmar Embassy to Serbia pays Courtesy Call on Head of Asia, Australia and Pacific Department of the Ministry of Foreign Affairs of Serbia |access-date=10 March 2026 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar|urlhttps://www.mofa.gov.mm/en/ambassador-charge-d-affaires-of-myanmar-embassy-to-serbia-pays-courtesy-call-on-head-of-asia-australia-and-pacific-department-of-the-ministry-of-foreign-affairs-of-serbia/}}</ref> |- | | rowspan="3" |{{Flag|Russia}} |[[:en:Moscow|Moscow]] |သံရုံး |Thit Linn Ohn, ''Ambassador'' | rowspan="3" |{{Collapsible list|{{Flag|Azerbaijan}}|{{Flag|Belarus}}|{{Flag|Kazakhstan}}|{{Flag|Latvia}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Moscow">{{cite web |title=Home |url=https://memoscow.org/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Moscow (Russia)}}</ref><ref name="By.Emb-Hanoi-Myanmar">{{cite web |title=Political Cooperation |url=https://vietnam.mfa.gov.by/en/bilateral_relations/blrM/mpolit/ |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Belarus in Socialist Republic of Vietnam |archive-date=8 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208041302/https://vietnam.mfa.gov.by/en/bilateral_relations/blrM/mpolit/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Az.MFA-DL25">{{cite web |date=February 2025 |title=Diplomatic List |url=https://mfa.gov.az/files/file/MXM_MFA_Diplomatic_List_Feb_2025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=State Protocol Department, Ministry of Foreign Affairs of Azerbaijan}}</ref><ref name="Lv.MFA-DL">{{cite web |date=18 July 2025 |title=Diplomatic missions in Latvia |url=https://www.mfa.gov.lv/en/diplomatic-missions-latvia |access-date=29 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of Latvia}}</ref><ref>{{cite news |date=17 April 2024 |title=President Tokayev receives letters of credence from foreign ambassadors |url=https://qazinform.com/news/president-tokayev-receives-letters-of-credence-from-foreign-ambassadors-822728 |access-date=29 July 2025 |website=Kazinform}}</ref> |- | |[[:en:Novosibirsk|Novosibirsk]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Pyae Phyo Wai, ''Consul-General'' |<ref>{{cite news |date=4 March 2024 |title=State Public Scientific and Technical Library of Russia to open Myanmar Book Corner |url=https://www.gnlm.com.mm/state-public-scientific-and-technical-library-of-russia-to-open-myanmar-book-corner/ |access-date=29 July 2025 |website=Global New Light of Myanmar}}</ref><ref name="GNLM-020325">{{cite news |date=2 March 2025 |title=Myanmar Consulate-General inaugurated in Saint Petersburg |url=https://www.gnlm.com.mm/myanmar-consulate-general-inaugurated-in-saint-petersburg/ |access-date=29 July 2025 |website=Global New Light of Myanmar}}</ref> |- | |[[:en:Saint_Petersburg|Saint Petersburg]] |ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်ရုံး |Aung Pe Thet, ''Consul-General'' |<ref name="GNLM-020325" /> |- | |{{Flag|United Kingdom}} |[[:en:London|London]] |[[:en:Embassy_of_Myanmar,_London|သံရုံး]] |Win Zeyar Tun, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|Denmark}}|{{Flag|Ireland}}|{{Flag|Sweden}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-London">{{cite web |title=Home |url=https://londonmyanmarembassy.com/index.php |access-date=29 July 2025 |website=Embassy of the Republic of the Union of Myanmar / London}}</ref><ref name="Dk.UM-DL">{{cite web |title=The Protocol Department |url=https://um.dk/en/about-us/the-protocol-department |access-date=29 July 2025 |work=Government of Denmark |publisher=[[Ministry of Foreign Affairs (Denmark)]]}}</ref><ref name="Ie.DFA-DL25">{{cite web |date=July 2025 |title=Diplomatic List |url=https://assets.ireland.ie/documents/Updated_Diplomatic_List_July_2025.pdf |access-date=29 July 2025 |publisher=Ministry of Foreign and European Affairs of Ireland }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref name="Se.Gov-DL25">{{cite web |date=22 July 2025 |title=Stockholm Diplomatic List |url=https://www.government.se/contentassets/fbe729b57a7b4cd8a6cc2ebb882fff02/stockholm-diplomatic-list-22-july-2025.pdf |access-date=2 July 2025 |publisher=[[Ministry for Foreign Affairs (Sweden)]]}}</ref> |- ! ! colspan="6" |Oceania |- ! !Host country !Host city !Mission !Head of mission !Concurrent accreditation !References |- | |{{Flag|Australia}} |[[:en:Canberra|Canberra]] |သံရုံး |Myat Thuzar Than, ''Chargé d'affaires'' |{{Collapsible list|{{Flag|New Zealand}}|titlestyle=background-color:transparent; text-align:left; font-weight:normal|title='''Countries''':|expand=}} |<ref name="Me.MOFA-Missions" /><ref name="Me.Emb-Canberra">{{cite web |title=Home |url=https://www.mecanberra.org/index.php/en/ |access-date=28 July 2025 |website=Embassy of the Republic of Union of Myanmar, Canberra |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124013344/http://www.mecanberra.org/index.php/en/ |archive-date=24 January 2026 |url-status=dead}}</ref><ref name="Au.DFAT-EmbsInAu">{{cite web |title=Foreign Embassies in Australia |url=https://protocol.dfat.gov.au/Public/MissionsInAustralia |access-date=28 July 2025 |website=Department of Foreign Affairs and Trade of Australia}}</ref><ref name="NZ.MFAT-Embs">{{cite web |title=Embassies |url=https://www.mfat.govt.nz/en/embassies |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs and Trade of New Zealand}}</ref><ref>{{cite news |date=24 July 2025 |title=ASEAN Embassies in Canberra jointly host the ASEAN Day Reception (23-7-2025) |url=https://www.mofa.gov.mm/en/asean-embassies-in-canberra-jointly-host-the-asean-day-reception-23-7-2025/ |access-date=28 July 2025 |website=Ministry of Foreign Affairs of the Republic of the Union of Myanmar}}</ref> |} == အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်ရုံးများ == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ !ကိုယ်စားလှယ်ရုံး !အမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ် !တာဝန်စတင်ခြင်း |- |၁ |{{အလံ|United Nations}} |[[နယူးယောက်မြို့]] |ဦး[[မြင့်သူ|မြင့်သူ]] |{{Start date and age|2020|10|20}} |- |၂ |{{အလံ|United Nations}} |[[ဂျနီဗာမြို့|ဂျီနီဗာမြို့]] |ဦး[[ကျော်မိုးထွန်း]] |{{Start date and age|2020|10|20}} |- |၃ |{{အလံ|United Nations}} |[[ဗီယင်နာမြို့]] |[[မင်းသိမ်း|ဦးမင်းသိမ်း]] |{{Start date and age|2020|10|15}} |- |၄ |{{အလံ|ASEAN}} |[[ဂျကာတာမြို့|ဂျာကာတာမြို့]] |ဦး[[အောင်မျိုးမြင့်|အောင်မျိုးမြင့်]] |{{Start date and age|2020|3|20}} |} == နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်မှု == {| class="wikitable" |+ !စဉ် !အဖွဲ့အစည်းအမည် !ပါဝင်မှု !ရက်စွဲ |- |၁။ |[[ကုလသမဂ္ဂ]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1948|4|19}} |- |၂။ |[[မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1992|4}} |- |၃။ |[[ဘင်းမ်စတက်]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1997|6|6}} |- |၄။ |[[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|1997|7|23}} |- |၅။ |ဧရာဝတီ - ကျောက်ဖယား - မဲခေါင်စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု မဟာဗျူဟာ (အက်မက်စ်) |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2003|4|30}} |- |၆။ |ကမ္ဘောဒီးယား-လာအို-မြန်မာ-ဗီယက်နမ် (၄) နိုင်ငံစီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု(CLMV) |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2003}} |- |၇။ |[[မြန်မာ့မိတ်ဆွေများအဖွဲ့]]<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-representatives-joined-to-meeting-of-members-of-myanmar-friends-in-ny-/1758360.html|title=မြန်မာ့မိတ်ဆွေနိုင်ငံများအဖွဲ့ အစည်းအဝေး မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တက်ရောက်|work=VOA|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၃ }}</ref> |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2007|12|19}} |- |၈။ |အာရှပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲအဖွဲ့ (အေစီဒီ)<ref>{{cite web|url=https://me-hanoi.org/index.php/en/announcement/395-2024-06-27-04-46-04|title=အီရန်နိုင်ငံ၊ တီဟီရန်မြို့၌ကျင်းပသည့် (၁၉) ကြိမ်မြောက် အာရှပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲအဖွဲ့ (အေစီဒီ) ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးသို့ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေ ပါဝင်တက်ရောက်|work=Embassy of The Republic of The Union of Myanmar Hanoi, Socialist Republic of Vietnam|access-date=၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၆|date=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၄ }}</ref> |အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ |{{Start date and age|2002|6}} |- |၉။ | [[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့]] |ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံ (dialogue partner) |{{Start date and age|2023|5|5}} |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == === ၂၀၁၄ === * [[၁ စက်တင်ဘာ]] - ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်းဒါရုဆလမ်နိုင်ငံ]]တို့သည် နှစ်နိုင်ငံ ဆက်ဆံရေးနှင့် ချစ်ကြည်ရေးတိုးမြှင့်စေရန် ဆန္ဒရှိကြသည်ဖြစ်၍လည်းကောင်း၊ နှစ်နိုင်ငံပြည်သူများ အကြား အပြန်အလှန်ခရီးသွားရာတွင် လွယ်ကူစေရန်လည်းကောင်း နှစ်နိုင်ငံအစိုးရတို့အကြား သာမန်နိုင်ငံကူး လက်မှတ်ကိုင်ဆောင်သူများအား (၁၄) ရက် ပြည်ဝင်ဗီဇာ ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုရေး ဆိုင်ရာ နားလည်မှု စာချွန်လွှာကို သံတမန်လမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် လဲလှယ်ပြီးခဲ့ပြီး ၎င်းနားလည်မှု စာချွန်လွှာသည် (၁-၉-၂၀၁၄) ရက်နေ့တွင် အတည်ပြု အသက်ဝင်ခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/press-release-2/|title=Press Release for the Mutual Exemption of Visa for Ordinary Passports Holders between Myanmar and Brunei Darussalam|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOFA}}</ref> === ၂၀၂၂ === * [[၁၁ နိုဝင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးတင်မောင်ဆွေအား တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32183|title=ဦးတင်မောင်ဆွေအား တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> === ၂၀၂၃ === * [[၅ မေ]] - ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ (Shianghai Cooperation Organisation, SCO) သည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဆွေးနွေးဖက်နိုင်ငံအဖြစ် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး၊ နားလည်မှု စာချွန်လွှာကို အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဦးမိုးကျော်အောင်နှင့် ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ (SCO) ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် Mr. Zhang Ming တို့မှ ၅-၅-၂၀၂၃ ရက်တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%80%e1%80%ba%e1%81%85-%e1%81%85-%e1%81%82%e1%81%80/|title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက်(၅-၅-၂၀၂၃ ရက်)|accessdate=2025-7-5|publisher=MOFA}}</ref> * [[၁၇ ဇွန်]] - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[မြတ်သက်ဦး]]အား [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]]ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%a1%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a/|title=ဦးမြတ်သက်ဦးအား လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၁၇-၆-၂၀၂၃ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=MOFA}}</ref> * [[၂၆ ဇူလိုင်]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးဦးတင်ယု အား ၎င်း၏လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော  ပြည်ထောင်စုသမ္မတ  မြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်သည်။  <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/42002|title=သံအမတ်ကြီး ဦးတင်ယု အား ဘာရိန်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOI}}</ref> * [[၂၅ ဩဂုတ်]] - [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် [[အရှေ့တီမောနိုင်ငံ|တီမောလက်စ်တေ]] သံရုံးယာယီတာဝန်ခံအား ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်မတိုင်မီ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် သံတမန်စာဖြင့် အကြောင်းကြားခဲ့သည်။ တီမောလက်စ်တေအစိုးရသည် မြန်မာအစိုးရ၏ သတိပေးပြောကြားမှုများကြားမှပင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG]] နှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့ရာ၊ ဤလုပ်ရပ်သည် နှစ်နိုင်ငံချစ်ကြည်ရေးကို ထိခိုက်စေပြီး အကြမ်းဖက်လုပ်ဆောင်မှုများကို အားပေးရာရောက်သောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%ae%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%9c%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%b6%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%be-%e1%80%9e%e1%80%b6/|title=တီမောလက်စ်တေသံရုံးမှ သံရုံးယာယီတာဝန်ခံအား မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် အကြောင်းကြားခဲ့ခြင်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=MOFA}}</ref> * [[၁၁ စက်တင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော မြန်မာသံအမတ်ကြီးဦးတင်မောင်ဆွေအား ၎င်း၏ လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%ae%e1%80%b8/|title=ဦးတင်မောင်ဆွေအား ကိုရီးယားဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၂၄ အောက်တိုဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဦးချမ်းအေးအား [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%80%e1%80%b0%e1%80%9d%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af/|title=ဦးချမ်းအေးအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၁၇ ဒီဇင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် ကမ္ဘာဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦး[[သစ်လင်းအုန်း]] အား ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9b%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%ac/|title=ဦးသစ်လင်းအုန်း အား ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်|accessdate=2025-7-4|publisher=MOFA}}</ref> * [[၁၉ ဒီဇင်ဘာ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် [[ဆော်ဒီအာရေးဘီးယားနိုင်ငံ|ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦးတင်ယုအား ၎င်း၏လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[အိုမန်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9a%e1%80%af%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ad/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးတင်ယုအား အိုမန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်|accessdate=2025-7-4|publisher=MOFA}}</ref> === ၂၀၂၄ === * [[၁၃ ဇန်နဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[ကျော်စိုးမင်း]]အား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|title=ဦးကျော်စိုးမင်းအား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|url=https://www.moi.gov.mm/news/50456|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOI}}</ref> * [[၁၈ ဇန်နဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ [[နိုင်ငံရေးရာဦးစီးဌာန]]မှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[အောင်ကို (သံအမတ်ကြီး)|အောင်ကို]]အား [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]]ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%a1%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba/|title=ဦးအောင်ကိုအား လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၁၈-၁-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOFA}}</ref> * [[၇ မေ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်စိုးမိုးအား [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]]ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%98%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b9/|title=ဦးကျော်စိုးမိုးအား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၇-၅-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> ** နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စီးပွားရေးဦးစီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဒေါ်[[မာလာသန်းထိုက်]]အား သီရိလင်္ကာဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%9c%e1%80%ac%e1%80%9e%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%9e%e1%80%ae/|title=ဒေါ်မာလာသန်းထိုက်အား သီရိလင်္ကာဒီမိုကရက်တစ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် (၇-၅-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=MOFA}}</ref> * [[၃၀ မေ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သံတမန်ရေးရာဦးစီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဝဏ္ဏဟန်]]အား [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ|ပါကစ္စတန်]]အစ္စလာမစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%89%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9d%e1%80%8f%e1%80%b9%e1%80%8f%e1%80%9f%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%95%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%85%e1%80%b9%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%94%e1%80%ba/|title=ဦးဝဏ္ဏဟန်အား ပါကစ္စတန်အစ္စလာမစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်(၃၀-၅-၂၀၂၄ ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=MOFA}}</ref> * ၂၄ ဇူလိုင် - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[မျိုးမြင့်မောင်]]အား နီပေါနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/ဦးမျိုးမြင့်မောင်အား-နီ/|title=ဦးမျိုးမြင့်မောင်အား နီပေါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|accessdate=2025-7-4|publisher=MOFA}}</ref> === ၂၀၂၅ === * [[၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီး ဦး[[ဇော်ဦး၊ ဦး|ဇော်ဦး]]ကို ၎င်း၏ လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]]အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ် ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%9E%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%87%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%B8-%E1%80%A1/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးဇော်ဦးအား အီရန်အစ္စလာမ်မစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်}}</ref> * [[၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ သည် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦးသစ်လင်းအုန်းအား ၎င်း၏ လက်ရှိတာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် ကာဇက်စတန်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%af-2/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးသစ်လင်းအုန်းအား ကာဇက်စတန်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၂-၂-၂၀၂၅ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၃|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * မြန်မာနိုင်ငံသည် [[ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ|ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် [[သံတမန်]]အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၆) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်သည့် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC-5/|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ခြင်း (၈-၃-၂၀၂၃ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=2025-7-3}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://pct.com.mm/2023/03/08/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%b6%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b7-%e1%80%82%e1%80%ae%e1%80%94%e1%80%ae/|title=မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဂီနီဘစ်ဆောသမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်လိုက်ကြပြီ|accessdate=2025-7-3|publisher=Pyi Thit Thar}}</ref> * [[၂၅ ဧပြီ]] - နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[စိန်ဦး]] အား [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ|ဘရူနိုင်း ဒါရူဆလမ်နိုင်ငံ]]ဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%a6%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%b0%e1%80%94%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%92%e1%80%ab/|title=ဦးစိန်ဦး အား ဘရူနိုင်းဒါရူဆလမ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်(၂၅-၄-၂၀၂၅ရက်)|accessdate=၂၀၂၅-၇-၃|publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}</ref> * [[၂၅ မတ်]] - [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]သည် [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]မှ သံအမတ်ကြီး ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]]အား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%87%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba/|title=ဦးဇော်ဇော်စိုးအား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် (၂၅-၃-၂၀၂၅ ရက်)|accessdate=2025-7-3|publisher=MOFA}}</ref> * [[၂၈ ဩဂုတ်]] - နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌသည် အီဂျစ်အာရပ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်တင်ရှိန်အား ၎င်း၏လက်ရှိ တာဝန်ဝတ္တရားများအပြင် မော်ရိုကိုနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း<ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9b-4/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်တင်ရှိန်အား မော်ရိုကိုနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၈-၈-၂၀၂၅ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=28 August 2025}}</ref>၊ အယ်လ်ဂျီးရီးယားပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mofa.gov.mm/%e1%80%9e%e1%80%b6%e1%80%a1%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8-%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%bb%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%9b-5/|title=သံအမတ်ကြီး ဦးကျော်တင်ရှိန်အား အယ်လ်ဂျီးရီးယားပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပူးတွဲခန့်အပ် (၂၈-၈-၂၀၂၅ ရက်)|publisher=MOFA|accessdate=27 August 2025}}</ref> === ၂၀၂၆ === *၂၁ ဇွန် - သံအမတ်ကြီး ဦးမောင်မောင်စိုး အား ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမောင်မောင်စိုးအား ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84224 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **သံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်းအား ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သံရုံးယာယီတာဝန်ခံ/ သံအမတ်ကြီး ဦးဝေလင်းအား ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84225 |access-date=2026-06-21 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == အခြားကြည့်ရန် == *[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒနှင့် ဆက်ဆံရေး]] *[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံခြား သံရုံးများ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး|သံတမန် အဆက်အသွယ်ရှိသော နိုင်ငံများ]] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} pybwdf7adtoxus0013ktzw9o8oj5zur 0 47502 1060685 950000 2026-10-30T04:29:08Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060685 wikitext text/x-wiki [[လကမ္ဘာ]]ပေါ်မှ လူသားတို့ပြုလုပ်သည့်အရာဝတ္ထုစာရင်းသည် လမျက်နှာပြင်ပေါ်မှ လူလုပ်ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည်။ အောက်ပါဇယားသည် Retroreflector များ၊ Apollo Lunar Surface Experiment Package သို့မဟုတ် အပိုလိုအာကာသယာဉ်မှူးများ ချန်ထားခဲ့သော ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့တွင် အလန် ရှာပတ်၏ ဂေါက်သီးဘောလုံးလေးများ၊ အလံ၊ ကျရှုံးလေသောအပိုလို ၁၅ ယာဉ်အဖွဲ့သားများ၏ ရုပ်တုများ အစရှိသည်ဖြင့် ဖြစ်ကြသည်။ စေတန်-ဗွီ ဒုံးပျံမှ တတိယအဆင့် လက်ကျန် S-IVB သည် လမျက်နှာပြင်ပေါ် ချန်ရစ်ခဲ့သည့် အလေးလံဆုံးသော အရာဝတ္ထုပင်ဖြစ်သည်။ လူသားတို့သည် အရာဝတ္ထုကီလိုဂရမ်ပေါင်း ၁၇၀,၀၀၀ ကို လပေါ်တွင်ထားရစ်ခဲ့ပြီး လမြေသား ၃၈၂ကီလိုဂရမ်ကို [[အပိုလိုစီမံကိန်း|အပိုလို]]နှင့် လူနာခရီးစဉ်များတွင် ကမ္ဘာသို့ သယ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။ အသုံးပြုနိုင်သေးသော တစ်ခုတည်းသော လူလုပ်ပစ္စည်းမှာ [[အပိုလို ၁၁]]၊ ၁၄၊ ၁၅ အာကာသယာဉ်မှူးများနှင့် လူနော်ခေါ့ ၁၊ လူနော်ခေါ့ ၂ မက်ရှင်မှ ချန်ထားခဲ့သည့် လူလုပ်ပစ္စည်းများပင် ဖြစ်သည်။<ref>[http://books.google.com/booksid=aq_uDo2shjAC&pg=PA300&dq=retroreflectors+on+the+Moon&hl=en&sa=X&ei=TcuqT8vDLoXBtgfe9dmkAg&ved=0CD8Q6AEwAA#v=onepage&q=retroreflectors%20on%20the%20Moon&f=false Slava G. Turyshev - From Quantum to Cosmos: Fundamental Physics Research in Space (2009) - Page 300]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> အရာဝတ္ထုများသည် လကမ္ဘာ၏ဟိုဘက်အခြမ်း (ကမ္ဘာမြေမှ ဘယ်တော့မှမမြင်ရသည့် အခြမ်း) တွင် တည်ရှိကုန်ကြပြီး ရိန်းဂျား ၄၊ လူနာလပတ်ယာဉ် ၁၊ လူနာလပတ်ယာဉ် ၂ နှင့် လူနာလပတ်ယာဉ် ၃ တို့ဖြစ်ကြသည်။ {| class="wikitable sortable" |- ! align=left | အရာဝတ္ထု ! align=left | ဓာတ်ပုံ ! align=center | နိုင်ငံ ! align=center | ခုနှစ် ! align=center | အလေးချိန် ([[ကီလိုဂရမ်]]) ! align=right | အခြေအနေ ! align=right | တည်နေရာ ! align=right | လပတ်လမ်းမှဓာတ်ပုံ |- | [[လူန ၂]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၅၉ | align=right | ၃၉၀.၂ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|29.1|N|0|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 2|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 26 July 2012|archive-url = https://archive.today/20120726181013/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1959-014A}}</ref> | |- | [[ရိန်းဂျား ၄]] |[[Image:1964 71394L.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၂ | align=right | ၃၃၁ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|15.5|S|130.7|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1962-012A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Ranger 4|accessdate = 2010-12-23|archivedate = 23 February 2013|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130223215821/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=1962-012A}}</ref> | |- | [[ရိန်းဂျား ၆]] |[[Image:GPN-2000-001979.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၄ | align=right | ၃၈၁ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|9.358|N| 21.480|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-007A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Ranger 6|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 8 January 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170108230315/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-007A}}</ref> | |- | [[ရိန်းဂျား ၇]] |[[Image:GPN-2000-001979.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၄ | align=right | ၃၆၅.၇ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|10.63|S|20.60|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-041A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Ranger 7|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 5 June 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160605140146/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-041A}}</ref> | |- | [[လူန ၅]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၅ | align=right | ၁၄၇၄ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|8|N|23|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-036A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 5|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125004240/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-036A}}</ref> | |- | [[လူန ၇]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၅ | align=right | ၁၅၀၄ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|9.8|N|47.8|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-077A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 7|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125082942/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-077A}}</ref> | |- | [[လူန ၈]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၅ | align=right | ၁၅၅၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|9.1|N|63.3|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-099A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 8|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 3 May 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150503172909/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-099A}}</ref> | |- | [[ရိန်းဂျား ၈]] |[[Image:GPN-2000-001979.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၅ | align=right | ၃၆၇ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|2.638|N|24.787|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-010A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Ranger 8|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 2 June 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160602055505/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-010A}}</ref> | |- | [[ရိန်းဂျား ၉]] |[[Image:GPN-2000-001979.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၅ | align=right | ၃၆၇ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|12.828|S|2.387|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-023A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Ranger 9|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 17 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170217211417/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1965-023A}}</ref> | |- | [[လူန ၉]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၁၅၈၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|7.08|N|64.37|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-006A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 9|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 15 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170215000905/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-006A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၀]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၁၆၀၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | ? <ref name="note1">Spacecraft was in lunar orbit but is assumed to have decayed from orbit and crashed into the moon, location unknown.</ref><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-027A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 10|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 8 January 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170108223638/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-027A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၁]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၁၆၄၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-078A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 11|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 5 June 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160605142431/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-078A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၂]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၁၆၇၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-094A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 12|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 5 June 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160605152038/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-094A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၃]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၁၇၀၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|18.87|N|62.05|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1966-116A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 13|accessdate = 2010-12-24|archivedate = 4 October 2012|archiveurl = https://web.archive.org/web/20121004132905/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1966-116A}}</ref> | |- | [[ဆာဗေယာ ၁]] |[[Image:Surveyor NASA lunar lander.jpg|80px|right]] |{{flag| အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၂၇၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|2.474|S|43.339|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-045A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 1|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 27 April 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150427200634/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-045A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/117-Surveyor-1-Americas-first-soft-lunar-landing.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305111740/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F117-Surveyor-1-Americas-first-soft-lunar-landing.html |date=5 March 2014 }} |- | [[Lunar Orbiter|လူနာအော်ဘစ်တာ ၁]] | [[Image:Lunar orbiter 1 (large).jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၃၈၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | {{Coord|6.70|N|162|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-073A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Lunar Orbiter 1|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 29 February 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120229194607/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-073A}}</ref> | |- | [[ဆာဗေယာ ၂]] |[[Image:Surveyor NASA lunar lander.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၂၉၉၂ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|5.5|S|12|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-084A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 2|accessdate = 2010-12-24}}</ref> | |- | [[လူနာအော်ဘစ်တာ ၂]] |[[Image:Lunar orbiter 1 (large).jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၃၈၅ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | {{Coord|3.0|N|119|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-100A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Lunar Orbiter 2|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 24 December 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20161224062907/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1966-100A}}</ref> | |- | [[လူနာအော်ဘစ်တာ ၃]] | [[Image:Lunar orbiter 1 (large).jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၆ | align=right | ၃၈၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | {{Coord|14.3|N|97.7|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-008A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Lunar Orbiter 3|accessdate = 2010-12-24}}</ref> | |- | [[ဆာဗေယာ ၃]] | [[Image:Surveyor 3 on the Moon.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၂၈၁<ref>Apollo 12 returned about 10 kg of the Surveyor 3's original landing mass of 302 kg to Earth to study the effects of long term exposure.</ref> | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|3.015|S|23.418|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-035A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 3|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 23 October 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131023124154/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-035A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/98-First-Look-Apollo-12-and-Surveyor-3.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140226083259/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F98-First-Look-Apollo-12-and-Surveyor-3.html |date=26 February 2014 }} |- | [[လူနာအော်ဘစ်တာ ၄]] | [[Image:Lunar orbiter 1 (large).jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၃၈၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | ? <ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-041A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Lunar Orbiter 4|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 10 April 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160410194338/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-041A}}</ref> | |- | [[ဆာဗေယာ ၄]] |[[Image:Surveyor NASA lunar lander.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၂၈၃ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|0.4|N|1.33|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-068A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 4|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 17 October 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111017023010/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-068A}}</ref> | |- | [[Explorer 35|အိတ်စပလိုးရား ၃၅ (IMP-E)]] | [[Image:IMP-E.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၁၀၄.၃ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-070A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Explorer 35 (IMP-E)|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 2 November 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131102073614/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-070A}}</ref> | |- | [[လူနာအော်ဘစ်တာ ၅]] |[[Image:Lunar orbiter 1 (large).jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၃၈၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | {{Coord|3|S|83|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-075A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Lunar Orbiter 5|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 17 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170217104104/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-075A}}</ref> | |- | [[ဆာဗေယာ ၅]] |[[Image:Surveyor NASA lunar lander.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၂၈၁ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|1.461|N|23.195|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-084A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 5|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 9 May 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120509111238/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-084A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/204-Surveyor-5-A-hole-in-one.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508114423/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F204-Surveyor-5-A-hole-in-one.html |date=8 May 2014 }} |- | [[ဆာဗေယာ ၆]] |[[Image:Surveyor NASA lunar lander.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၂၈၂ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|0.49|N|1.40|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-112A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 6|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 17 October 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111017023240/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1967-112A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/199-Surveyor-6-on-the-plains-of-Sinus-Medii.html#extended LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508121403/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F199-Surveyor-6-on-the-plains-of-Sinus-Medii.html#extended |date=8 May 2014 }} |- | [[ဆာဗေယာ ၇]] |[[Image:Surveyor NASA lunar lander.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၇ | align=right | ၂၉၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|40.86|S|11.47|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1968-001A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Surveyor 7|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 16 May 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120516170546/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1968-001A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၄]] | | ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု | align=right | ၁၉၆၈ | align=right | ၁၆၇၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1968-027A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 14|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 5 June 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160605142532/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1968-027A}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၀]] [[Apollo Lunar Module|LM]] (Snoopy) လဆင်းယာဉ် |[[Image:LEM-linedrawing.png|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၉ | align=right | ၂၂၁၁ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref name="note1"/></br>(post-mission) <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-043A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 10 LM(Snoopy) descent stage|accessdate = 2010-12-24|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219055438/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-043A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၅]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၆၉ | align=right | ၂၇၁၈ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-058A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 15|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 27 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120127060140/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-058A}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၁]] LM-5 (Eagle) လဆင်းယာဉ် | [[File:Apollo 11 Lunar Lander - 5927 NASA.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၉ | align=right | ၂၀၃၄ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|0.6741|N|23.4730|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-059C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 11 LM descent stage|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 26 October 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111026054735/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-059C}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/142-Apollo-11-Landing-Site.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508120732/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F142-Apollo-11-Landing-Site.html |date=8 May 2014 }} [http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/lm_westcrater.png Image] |- | [[အပိုလို ၁၁]] LM ascent stage<ref name="note2">The ascent stage of [[Apollo 10]] was commanded to fire its engine, left lunar orbit and entered solar orbit. The ascent stage of [[အပိုလို ၁၁]] was left in orbit and thereafter its orbit decayed and it crashed onto the moon at an unknown location. The [[Apollo 16]] ascent stage failed to crash onto moon when commanded and it decayed from orbit at a later date and also crashed at an unknown location. The ascent stages of the remaining successful missions (Apollo [[Apollo 12|12]], [[Apollo 14|14]], [[Apollo 15|15]], and [[Apollo 17|17]]) were each deliberately crashed onto the moon. [[Apollo 13]]'s complete [[Apollo Lunar Module]] re-entered Earth's atmosphere after having served as a lifeboat during the aborted mission.</ref> |[[Image:Apollo 17 LM Ascent Stage.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၉ | align=right | ၂၁၈၄ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | ? <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-059C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 11 LM ascent stage|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 26 October 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20111026054735/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-059C}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၂]] LM-6 (Intrepid) လဆင်းယာဉ် |[[Image:Bean Descends Intrepid - GPN-2000-001317.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၉ | align=right | ၂၂၁၁ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|3.0124|S|23.4216|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-099C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 12 LM descent stage|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125130603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-099C}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/136-Apollo-12-Second-Look-Midday-on-the-Ocean-of-Storms.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410154306/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F136-Apollo-12-Second-Look-Midday-on-the-Ocean-of-Storms.html |date=10 April 2014 }} [http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/M109386083R_thumb_anno2.serendipityThumb.png Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610154658/http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/M109386083R_thumb_anno2.serendipityThumb.png |date=10 June 2010 }} |- | အပိုလို ၁၂ LM လဆင်းယာဉ်<ref name="note2"/> |[[Image:Apollo 17 LM Ascent Stage.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၆၉ | align=right | ၂၁၆၄ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|3.94|S|21.20|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-099C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 12 LM ascent stage|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125130603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1969-099C}}</ref> | |- | [[လူန ၁၆]] လဆင်းယာဉ်<ref name="note3">[[Luna program]] sample return mission; mass listed is for both ascent and descent stages, though only the descent stage was left on the moon.</ref> | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၀ | align=right | < ၅၇၂၇ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|0.68|S|56.3|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1970-072A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 16 descent stage|accessdate = 2010-12-25|archivedate = 4 October 2012|archiveurl = https://web.archive.org/web/20121004133210/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1970-072A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၇]] & [[လူနိုခေါဒ် ၁]] <!-- Image with inadequate rationale removed: [[Image:Lk102.jpg|80px|right]] --> | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၀ | align=right | ၅၆၀၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|38.28|N|35.0|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1970-095A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 17/Lunokhod 1|accessdate = 2010-12-25|archivedate = 10 July 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090710215404/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1970-095A}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၃]] (S-IVB-508)<ref>Astronautix.com, [http://www.astronautix.com/flights/apollo13.htm ''Apollo 13'']: ''The S-IVB/IU impacted the lunar surface at 8:10 p.m. EST on April 14 at a speed of 259 meters per second (incorrect, should probably be 2590 meters/sec), […] 137.1 kilometers from the Apollo 12 seismometer.''</ref> |[[File:Saturn IB Second Stage with open LM adapter.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၀ | align=right | ၁၃၄၅၄ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|2.75|S|27.86|W|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1970-029B|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 13 S-IVB|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219055706/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1970-029B}}</ref> | |- | [[လူန ၁၈]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၅၆၀၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|3.57|N|56.5|E|globe:Moon|display=inline}} <ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-073A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 18|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125034930/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-073A}}</ref> | |- | [[လူန ၁၉]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၅၆၀၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ? <ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-082A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 19|accessdate = 2010-12-25|archive-date = 27 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120127051353/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-082A}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၄]] S-IVB (S-IVB-509) |[[Image:Saturn IB Second Stage with open LM adapter.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၁၄၀၁၆ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|8.09|S|26.02|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-008B|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 14 SIVB|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219055744/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-008B}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/?archives/124-Apollo-14-SIVB-Impact-Crater.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129003059/http://lroc.sese.asu.edu/news/?archives%2F124-Apollo-14-SIVB-Impact-Crater.html |date=29 January 2013 }} [http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/ap14sivb_thumb.png Full image] | |- | [[အပိုလို ၁၄]] LM-8 (Antares) လဆင်းယာဉ် |[[File:LRO Apollo14 landing site 369228main ap14labeled 540.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၂၁၄၄ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|3.6453|S|17.4714|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-008C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 14 LM descent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 22 July 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090722080138/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-008C}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၄]] LM-8 လဆင်းယာဉ်<ref name="note2"/> |[[Image:Apollo 17 LM Ascent Stage.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၂၁၃၂ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|3.42|S|19.67|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-008C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 14 LM ascent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 22 July 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090722080138/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-008C}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၅]] S-IVB (S-IVB-510) |[[Image:Saturn IB Second Stage with open LM adapter.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၁၄၀၃၆ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|1.51|S|11.81|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063B|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 15 SIVB|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219085920/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063B}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၅]] LM-10 (Falcon) လဆင်းယာဉ် |[[Image:Apollo16LM.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၂၈၀၉ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|26.1322|N|3.6339|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 15 LM descent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219055807/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063C}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၅]] [[Lunar rover (Apollo)|လူနာရိုဗာ]] |[[Image:Apollo15LunarRover.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၄၆၂ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|26.08|N|3.66|E|globe:Moon|display=inline}} | |- | [[အပိုလို ၁၅]] LM-10 လဆင်း (Falcon) ယာဉ်<ref name="note2"/> |[[Image:Apollo 17 LM Ascent Stage.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၂၁၃၂ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|26.36|N|0.25|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 15 LM ascent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219055807/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063C}}</ref> | |- | အပိုလို ၁၅ ဂြိုဟ်တုခွဲ |[[Image:Apollo 15 Subsatellite.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၁ | align=right | ၃၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီနောက်) | align=right | ?<ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063D|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 15 subsatellite|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219124738/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1971-063D}}</ref> | |- | [[လူန ၂၀]] လဆင်းယာဉ်<ref name="note3"/> | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | < ၅၇၂၇ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|3.57|N|56.5|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1972-007A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 20|accessdate = 2011-01-01|archivedate = 4 October 2012|archiveurl = https://web.archive.org/web/20121004133456/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftOrbit.do?id=1972-007A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/194-Soviet-Union-Lunar-Sample-Return-Missions.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410202757/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F194-Soviet-Union-Lunar-Sample-Return-Missions.html |date=10 April 2014 }} [http://researchmatters.asu.edu/sites/default/files/images/sovietmoon2.JPG Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140508121625/http://researchmatters.asu.edu/sites/default/files/images/sovietmoon2.JPG |date=8 May 2014 }} |- | [[အပိုလို ၁၆]] S-IVB (S-IVB-511) |[[Image:Saturn IB Second Stage with open LM adapter.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၁၄၀၀၂ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|1.3|N|23.8|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031B|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 16 S-IVB|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219161319/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031B}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၆]] LM-11 (Orion) လဆင်းယာဉ် |[[Image:Apollo16LM.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၂၇၆၅ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|8.9730|S|15.5002|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 16 descent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125141429/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031C}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၆]] [[:en:Lunar rover (Apollo)|လူနာရိုဗာ]] |[[Image:Apollo15LunarRover.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၄၆၂ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|8.97|S|15.51|E|globe:Moon|display=inline}} | |- | [[အပိုလို ၁၆]] LM-11 (Orion) လဆင်းယာဉ်<ref name="note2"/> |[[Image:Apollo 17 LM Ascent Stage.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၂၁၃၈ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | ?<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 16 ascent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 25 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120125141429/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031C}}</ref> | |- | အပိုလို ၁၆ ဂြိုဟ်တုခွဲ |[[Image:Apollo 15 Subsatellite.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၃၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | ?<ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031D|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 16 Subsatellite|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 5 May 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170505020537/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-031D}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၇]] S-IVB (S-IVB-512) |[[Image:Saturn IB Second Stage with open LM adapter.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၁၃၉၆၀ | align=right | ဝင်တိုက်ရန်ရည်ရွယ်သည် | align=right | {{Coord|4.21|S|12.31|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-096B|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 17 S-IVB|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 19 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170219211144/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-096B}}</ref> | |- | [[အပိုလို ၁၇]] LM-12 (Challenger) လဆင်းယာဉ် |[[Image:Apollo16LM.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၂၇၉၈ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|20.1908|N|30.7717|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-096C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 17 descent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 27 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120127083057/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-096C}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/137-Exploring-the-Apollo-17-Site.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328155126/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F137-Exploring-the-Apollo-17-Site.html |date=28 March 2014 }} [http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/challenger_4x.png Image] |- | အပိုလို ၁၇ [[:en:Lunar rover (Apollo)|လူနာရိုဗာ]] |[[Image:Apollo15LunarRover.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၄၆၂ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|20.17|N|30.77|E|globe:Moon|display=inline}} | |- | [[အပိုလို ၁၇]] LM-12 (Challenger) လဆင်းယာဉ်<ref name="note2"/> |[[Image:Apollo 17 LM Ascent Stage.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၂ | align=right | ၂၁၅၀ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|19.96|N|30.50|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-096C|title = NASA NSSDC Master Catalog - Apollo 17 ascent stage|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 27 January 2012|archive-url = https://web.archive.org/web/20120127083057/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1972-096C}}</ref> | |- | [[လူန ၂၁]] & [[လူနိုခေါ့ဒ် ၂]]<ref name="note4">Lander and rover weighed 1814 kg; the rest assumed to have decayed in orbit and impacted the moon.</ref> | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၃ | align=right | ၄၈၅၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|25.85|N|30.45|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1973-001A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 21/Lunokhod 2|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 20 January 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170120061146/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1973-001A}}</ref> | |- | [[အိတ်စ်ပလိုးရား ၄၉]] ([[RAE-B]]) |[[Image:RAE B.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၇၃ | align=right | ၃၂၈ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ?<ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1973-039A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Explorer 49/RAE-B|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 13 April 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160413070345/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1973-039A}}</ref> | |- | [[လူန ၂၂]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၄ | align=right | ၄၀၀၀ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | ?<ref name="note1"/><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1974-037A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 22|accessdate = 2011-01-01}}</ref> | |- | [[လူန ၂၃]] | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၄ | align=right | ၅၆၀၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | ~12.75ºN, ~62.2ºE<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1974-084A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 23|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 4 March 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304063912/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1974-084A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/539-Mare-Crisium-Failure-then-Success.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714042129/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F539-Mare-Crisium-Failure-then-Success.html |date=14 July 2012 }} [http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/luna23_figure.png Image] |- | [[လူန ၂၄]] လဆင်းယာဉ်<ref name="note3"/> | | {{flag|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ}} | align=right | ၁၉၇၆ | align=right | < ၅၈၀၀ | align=right | ဆင်းသက် | align=right | {{Coord|12.75|N|62.2|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1976-081A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Luna 24|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 29 September 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160929221630/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1976-081A}}</ref> | align=right | [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/539-Mare-Crisium-Failure-then-Success.html LROC page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714042129/http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?%2Farchives%2F539-Mare-Crisium-Failure-then-Success.html |date=14 July 2012 }} [http://lroc.sese.asu.edu/news/uploads/LROCiotw/luna24_rev_fig.png Image] |- | [[Hiten|Hagoromo / ဟီတန်]] <ref name="note5">Was injected into lunar orbit in 1990, assumed to have decayed from orbit.</ref> | [[Image:Hiten.gif|80px|right]] | {{flag|ဂျပန်}} | align=right | ၁၉၉၀ | align=right | ၁၂ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး</br>(orbit / crash </br>not confirmed) | align=right | ?<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1990-007B|title = NASA NSSDC Master Catalog - Hagoromo/Hiten Orbiter|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 3 March 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160303230054/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1990-007B}}</ref> | |- | [[ဟီတန်]] |[[Image:Hiten.gif|80px|right]] | {{flag|ဂျပန်နိုင်ငံ}} | align=right | ၁၉၉၃ | align=right | ၁၄၃ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|34.3|S|55.6|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1990-007A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Hiten|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 5 September 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150905163952/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1990-007A}}</ref> | |- | [[လူနာပရိုစပက်တာ]] |[[Image:Lunar Prospector orbiter.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၁၉၉၈ | align=right | ၁၂၆ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|87.7|S|42.35|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-001A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Lunar Prospector|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 11 April 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160411053002/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1998-001A}}</ref><ref>{{cite web|url = http://research.ae.utexas.edu/cfpl/lunar/pressrelease/discussion.html|title = University of Texas Engineering News - Lunar Prospector Impact Location Estimate|accessdate = 2011-01-01|archivedate = 29 December 2010|archiveurl = https://web.archive.org/web/20101229085520/http://research.ae.utexas.edu/cfpl/lunar/pressrelease/discussion.html}}</ref> | |- | [[စမတ်-၁]] |[[Image:SMART-1 Impact flash.jpg|80px|right]] | {{flag|ဥရောပ သမဂ္ဂ}} | align=right | ၂၀၀၆ | align=right | ၃၀၇ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|34.24|S|46.2|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2003-043C|title = NASA NSSDC Master Catalog - SMART 1|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 27 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170227024825/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2003-043C}}</ref> | |- | [[လဆောင့်ယာဉ်|လဆောင့်ယာဉ် (MIP)]] / [[ချန်ဒရာယန်-၁]] |[[Image:Chandrayaan-1.jpg|80px|right]]<!-- Deleted image removed: [[Image:Chandrayaan-03 MIP.jpg|80px|right]] --> | {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}} | align=right | ၂၀၀၈ | align=right | ၃၅ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|89|S|30|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>MIP was crash-landed on the Shackleton crater</ref><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2008-052A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Moon Impact Probe / Chandrayaan 1|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 5 November 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131105162620/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2008-052A}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.flonnet.com/fl2720/stories/20101008272009000.htm|title = Frontline India's National Magazine - Moon Mystery - Moon Impact Probe impact coordinates|accessdate = 2011-01-01|archivedate = 11 February 2013|archiveurl = https://web.archive.org/web/20130211072215/http://flonnet.com/fl2720/stories/20101008272009000.htm}}</ref> | |- | [[SELENE#Okina (small relay satellite)|ဆလင်း Rstar (အိုကီနာ)]] | | {{flag|ဂျပန်နိုင်ငံ}} | align=right | ၂၀၀၉ | align=right | ၅၃ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|28.213|N|159.033|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://www.jaxa.jp/press/2009/02/20090218_sac_kaguya.pdf|title = JAXA Press Release (PDF)|language = Japanese|publisher = JAXA|date = 2009-02-18|accessdate = 2009-02-20}}</ref><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-039A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Okina (Rstar) - Kaguya|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 9 September 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180909192100/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-039A}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.jaxa.jp/press/2009/02/20090218_sac_kaguya.pdf|title = JAXA 18 February 2009 SELENE status - Okina (Rstar) impact estimate position - (page 3 in Japanese translated with Babelfish) |accessdate = 2011-01-01}}</ref> | |- | [[ချန်အဲ ၁ လကမ္ဘာလေ့လာရေးယာဉ်|ချန်အဲ-၁]] |[[Image:Chang e 1.jpg|80px|right]] | {{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}} | align=right | ၂၀၀၉ | align=right | 2000<ref name="pptdrymass">{{cite web|url=http://ssedso.gsfc.nasa.gov/initiatives/lunar/LESWG/pubs_presentations/4thGM/bk_International_missions_lakew.ppt|title=Upcoming International Missions to the Moon|publisher=NASA|date=2007-01-11|accessdate=2009-04-12|format=PPT|archivedate=28 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161228155650/http://ssedso.gsfc.nasa.gov/initiatives/lunar/LESWG/pubs_presentations/4thGM/bk_International_missions_lakew.ppt}} / cf. 2.3t with fuel ({{cite web|url=http://claudelafleur.qc.ca/Spacecrafts-2007.html#Change-1|title=Spacecrafts launched in 2007|accessdate=2009-04-12|archive-date=4 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181104085456/http://claudelafleur.qc.ca/Spacecrafts-2007.html#Change-1}})</ref> | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|1.50|S|52.36|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Chang'e 1|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 9 February 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140209183222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A}}</ref><ref>{{cite web|url = http://english.peopledaily.com.cn/90001/90781/90876/6603492.html|title = China People's Daily Online, 2 March 2009 - Chang'e-1 impacts moon (coordinates) |accessdate = 2011-01-01}}</ref> | |- | [[ချန်ဒရာယန် ၁ အာကာသယာဉ်|ချန်ဒရာယန်-၁]] |[[Image:Chandrayaan-1.jpg|80px|right]] | {{flag|အိန္ဒိယနိုင်ငံ}} | align=right | ၂၀၀၉ | align=right | ၁,၃၈၀ | align=right | ခရီးစဉ်အတွင်းပျက်စီး | align=right | ?<ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2008-052A|title = NASA NSSDC Master Catalog - Chandrayaan 1|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 5 November 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20131105162620/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2008-052A}}</ref> | |- | [[SELENE|ဆလင်း (ကာဂူယာ) ပင်မလပတ်ယာဉ်]] | | {{flag|ဂျပန်နိုင်ငံ}} | align=right | ၂၀၀၉ | align=right | ၁၉၈၄<ref name="pptdrymass" /> | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|65.5|S|80.5|E|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url = http://www.jaxa.jp/topics/2009/06_e.html|title = JAXA HOT TOPICS|publisher = JAXA|date = 2009-06-11|accessdate = 2009-06-11|archivedate = 7 June 2009|archiveurl = https://web.archive.org/web/20090607212035/http://www.jaxa.jp/topics/2009/06_e.html}}</ref><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-039A|title = NASA NSSDC Master Catalog - KAGUYA (SELENE)|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 9 September 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180909192100/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-039A}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.jaxa.jp/projects/sat/selene/index_e.html|title = JAXA Selenological & Engineering Explorer - KAGUYA (SELENE) impact coordinates|accessdate = 2011-01-01|archivedate = 24 October 2013|archiveurl = https://web.archive.org/web/20131024124342/http://www.jaxa.jp/projects/sat/selene/index_e.html}}</ref> | |- | [[:en:Lcross|LCROSS Shepherding အာကာသယာဉ်]] | [[Image:LCROSS Centaur.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၂၀၀၉ | align=right | ၇၀၀ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|84.729|S|49.36|W|globe:Moon|display=inline}},</br> -3.80909&nbsp;km elevation</br> (Cabeus crater) <ref>{{cite web|url = http://spacefellowship.com/2009/10/08/guide-to-seeing-the-lcross-lunar-impact/|title = Guide to Seeing the LCROSS Lunar Impact|accessdate = 2009-10-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20091212183930/http://spacefellowship.com/2009/10/08/guide-to-seeing-the-lcross-lunar-impact/|archive-date = 12 December 2009|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A|title = NASA NSSDC Master Catalog - LCROSS Shepherding Spacecraft|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 9 February 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140209183222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A}}</ref> | |- | [[:en:Centaur (rocket stage)|LCROSS စင်တော်]] |[[Image:LCROSS Centaur 1.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၂၀၀၉ | align=right | ၂၂၇၀ | align=right | Intent.</br>တိုက်ပြီးပျက်စီး | align=right | {{Coord|84.675|S|48.725|W|globe:Moon|display=inline}},</br> -3.82693&nbsp;km elevation</br> (Cabeus crater) <ref>{{cite web|url = http://spacefellowship.com/2009/10/08/guide-to-seeing-the-lcross-lunar-impact/|title = Guide to Seeing the LCROSS Lunar Impact|accessdate = 2009-10-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20091212183930/http://spacefellowship.com/2009/10/08/guide-to-seeing-the-lcross-lunar-impact/|archive-date = 12 December 2009|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A|title = NASA NSSDC Master Catalog - LCROSS Centaur|accessdate = 2011-01-01|archive-date = 9 February 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20140209183222/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=2007-051A}}</ref> | |- | [[:en:Gravity Recovery and Interior Laboratory|GRAIL]] |[[Image:GRAIL.jpg|80px|right]] | {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} | align=right | ၂၀၁၂ | align=right | ၁၃၂.၆ | align=right | တိုက်ပြီးပျက်စီးCrashed</br>(ခရီးစဉ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်) | align=right | {{Coord|75.62|N|26.63|W|globe:Moon|display=inline}}<ref>{{cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2012-396&cid=release_2012-396|title=NASA Probes Prepare for Mission-Ending Moon Impact|accessdate=2012-12-13|archivedate=17 April 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190417161916/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2012-396&cid=release_2012-396}}</ref> | |- | colspan=4 align=center | '''ခန့်မှန်းထုထည် (ကီလိုဂရမ်)''' | align=right | ၁၇၈,၇၉၆ | colspan=3 | |} <!-- total mass is 163,648 + 127 + 127 + 1000, where 1254 was added to match masses reported in the three Luna program sample return mission articles Mass adjusted by (-2249 + 2270 + 700) to reflect actual masses of LCROSS Centaur and spacecraft - ~~~~ --> ==ဓာတ်ပုံပြခန်း== {| |[[Image:Moon landing map.jpg|thumb|ဆင်းသက်နေရာအချို့အား ပြသထားသည့် လမြေပုံ ''(အကြီးချဲ့ရန်နှိပ်ပါ)'']] | |[[Image:Surveyor 3 on the Moon.jpg|thumb|Alan Bean ရိုက်ကူးခဲ့သော လပေါ်ရှိ [[Surveyor 3]] ပုံ ]] |- |[[Image:Moon map grid showing artificial objects on moon.PNG|thumb|Clementine အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော လူလုပ်ပစ္စည်းများ၏ တည်နေရာ]] |[[File:Lunar retroreflector locations.jpg|thumb|Retro Reflector Experiment တည်နေရာ]] |[[File:Apollo 11 Lunar Laser Ranging Experiment.jpg|thumb|Lunar Laser Ranging Experiment (LRRR)]] |} ==ကြည့်ရန်== *[[လပေါ်သို့ဆင်းသက်ခြင်း]] *[[အပိုလိုစီမံကိန်း]] ==ကိုးကား== {{reflist|colwidth=30em}} ==ပြင်ပချိတ်ဆက်ရန်== * [http://spacegrant.nmsu.edu/lunarlegacies/artifactlist.html list of Apollo 11 artifacts on the Moon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205190556/http://spacegrant.nmsu.edu/lunarlegacies/artifactlist.html |date=5 December 2013 }} [[ကဏ္ဍ:လကမ္ဘာသို့ စေလွှတ်မှုများ]] 5sdgnhz3ipy8z1nijksa7cjwsy2t596 0 47720 1060712 1053470 2026-10-30T10:43:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060712 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | နိုင်ငံအမည်အပြည့် = အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ | အမည်_ရင်း = <big> دولة الإمارات العربية المتحدة</big><br />''{{Unicode|Dawlat al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah}}'' | ပုံ_အလံ = Flag of the United Arab Emirates.svg | ပုံ_တံဆိပ် = Coats of arms of the United Arab Emirates.svg | နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = | နိုင်ငံတော်သီချင်း = | ပုံ_နေရာ = LocationUnitedArabEmirates.svg | မြို့တော် = [[အဘူဒါဘီမြို့]] | အကြီးဆုံးမြို့ = [[ဒူဘိုင်းမြို့]] | အကြီးဆုံးပြည်နယ် = | ဧရိယာ = ၈၃,၆၀၀ km² (၃၂,၂၇၈ sq mi) | ဧရိယာအဆင့် = ၁၁၆ | ဧရိယာရေရာခိုင်နှုန်း = မပြောပလောက် | အမြင့်ဆုံးနေရာ = | အရှေဆုံးမြစ် = | အကြီးဆုံးအင်း = | ကမ်ရိုးတန်း = | time zone = +၄ | ရုံးသုံးဘာသာများ = [[အာရပ်ဘာသာစကား|အာရပ်]] | လူဦးရေ = ၄,၇၉၈,၄၉၁ (၂၀၀၇) | လူဦးရေအဆင့် = ၁၂၀ | လူဦးရေအထူ = ၅၅/km² (၁၄၂.၅/sq mi) | လူဦးရေအထူအဆင့် = ၁၅၀ | လူမျိုးများ = | ဘာသာတရားများ = | ပွဲများ = | အမျိုးအစား = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်|ဖက်ဒရယ်]] [[သမ္မတတစ်ပိုင်းစနစ်]] နှင့် [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = သမ္မတ | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = Khalifa bin Zayed Al Nahyan (ခလီဖာ ဘင်ဇာယတ် အယ်နတ်ဟယန်) | ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = ဝန်ကြီးချုပ် | ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = Mohammed bin Rashid Al Maktoum (မိုဟာမက် ဘင်ရာရှစ် အယ်မက်ခတွန်) | ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ | ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = [[၂ ဒီဇင်ဘာ]] [[၁၉၇၁]] | GDP_PPP = ၁၈၂.၈၇၆ ဘီလီယံ | GDP_PPP_အဆင့် = | GDP_PPP_per_capita = US $ ၄၉,၉၉၅ | GDP_PPP_per_capita_အဆင့် = | HDI = ၀.၈၁၅ | HDI_အဆင့် = ၃၂ | ဗဟိုဘဏ် = | ငွေ = UAE ဒါဟမ် (AED) | အထိမ်းအမှတ်များ = | ISO 3166-1 = AE | cctld = .ae | calling_code = +၉၇၁ }} '''အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု''' ကို အဲမရိတ်စ် (စော်ဘွားပြည်များ) သို့မဟုတ် ယူအေအီး (UAE) ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းလေ့ ရှိကြပြီး [[အာရှ]]တိုက် အနောက်တောင်ဘက် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေနယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်နေသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့ဘက်တွင် [[အိုမန်နိုင်ငံ]] နှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]] တို့ဖြစ်ကြသည်။ [[ကာတာနိုင်ငံ]] ၊ အီရန်နိုင်ငံတို့နှင့်လည်း ပင်လယ်နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉.၂ သန်းမျှ ရှိပြီး ၁.၄ သန်းမှာ အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများ ဖြစ်ကာ ၇.၈ သန်းမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားမှ လာရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-united-arab-emirates-challenges-and-responses|title=Labor Migration in the United Arab Emirates: Challenges and Responses|publisher=migrationpolicy.org }}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စုတွင် မြို့တော်ဖြစ်သော အဘူဒါဘီ နှင့်အတူ ဒူဘိုင်း၊ ရှာဂျာ၊ အက်ဂျ်မန်၊ အွမ်-အယ်-ကူဝိန်း၊ ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား၊ ဖူဂျာအီရာ ဟူသော [[:en:Emirates of the United Arab Emirates|စော်ဘွားပြည်နယ် (၇) ခု]] ပါဝင်သည်။ ပြည်နယ် တစ်ခုချင်းစီကို အကြွင်းမဲ့ အာဏာရှိသော [[:en:Emir|အမီယာ]]ဟုခေါ်သော စော်ဘွားတစ်ဦးစီမှ အုပ်ချုပ်ပြီး ၎င်းတို့အားလုံး စုပေါင်း၍ ဖက်ဒရယ် ထိပ်သီးကောင်စီ တစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစည်းထားသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ အဘူဒါဘီစော်ဘွားအား အာရပ်စော်ဘွားများ နိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်သည်။ ဒူဘိုင်းစော်ဘွားအား နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်။ အစ္စလာမ် ဘာသာသည် နိုင်ငံတော် ဘာသာဖြစ်ပြီး အာရပ်ဘာသာ စကားမှာ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို နေရာအနှံ့ အသုံးပြုကြသည်။ ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ ရေနံထွက်ရှိမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် သတ္တမမြောက် အများဆုံး ဖြစ်ပြီး<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2178rank.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121020171232/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2178rank.html|archivedate=20 October 2012 |title=Oil&nbsp;– proved reserves |publisher=Cia.gov }}</ref> သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ ထွက်ရှိမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် ၁၇ ရှိသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20120705035456/http://www.bp.com/liveassets/bp_internet/globalbp/globalbp_uk_english/reports_and_publications/statistical_energy_review_2011/STAGING/local_assets/pdf/natural_gas_section_2012.pdf Natural Gas]. BP Statistical Review of World Energy June 2012</ref> ကွယ်လွန်သွားပြီ ဖြစ်သော အဘူဒါဘီမင်းသား နှင့် ယူအေအီး၏ ပထမဆုံး သမ္မတဖြစ်ခဲ့သည့် ရှိတ်ဇာယာဒ်မှ အဲမရိတ်နိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ကြီးကြပ်ခဲ့ပြီး ရေနံမှာ ရသော အမြတ်ငွေများကို ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုများ၊ ပညာရေး နှင့် အခြေခံ အဆောက်အအုံတို့တွင် အသုံးချခဲ့သည်။<ref name="bbc.co.uk">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998 |title=United Arab Emirates profile |publisher=BBC News |date=14 November 2012 }}</ref> [[ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ]] အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများတွင် ယူအေအီး၏ စီးပွားရေးမှာ လုပ်ငန်း အစုံဆုံး ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်သော [[ဒူဘိုင်းမြို့]]မှာ ကမ္ဘာ့မြို့တော်တစ်ခုနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေး၏ ဗဟိုဌာနတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url = http://www.thenational.ae/business/aviation/its-official-dubai-international-is-worlds-busiest-airport|title = Dubai International is world’s busiest airport|last = Iyer|first = Srinivasan|date = 30 December 2014|work = The National|access-date = 4 January 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/datamapper/index.php |title=IMF Data Mapper |publisher=Imf.org }}</ref> သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ နှင့် ရေနံ တင်ပို့ရောင်းချမှုပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name=WorldFactbook>{{cite web |url=http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ae.html |title=The World Factbook |accessdate=21 November 2015 |archivedate=6 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110406123811/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ae.html }}</ref><ref name="WTO Trade Statistic 2009">{{cite web |url=http://stat.wto.org/CountryProfile/WSDBCountryPFView.aspx?Language=E&Country=AE |title=WTO Trade Statistic 2009 |work=Stat.wto.org |accessdate=21 November 2015 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304185435/http://stat.wto.org/CountryProfile/WSDBCountryPFView.aspx?Language=E&Country=AE }}</ref><ref name="lse.ac.uk">{{cite web|url=http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/kuwait/documents/Economic-diversification-in-the-GCC-countries.pdf|title=Economic diversification in the GCC countries|page=13|accessdate=21 November 2015|archivedate=5 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141205052923/http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/kuwait/documents/Economic-diversification-in-the-GCC-countries.pdf}}</ref> ယူအေအီးမှာ ၎င်း၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ အတွက် ဝေဖန်ခံနေရဆဲ ဖြစ်ပြီး ဥပဒေအတွင်း [[ရှရီအသ်|ရှာရီယာ ဥပဒေ]]၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှုများကြောင့်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name=ramadan>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Xs98Nv0Pe5E|title=Sharia law and Westerners in Dubai: should non-Muslims in UAE be made to face Islamic justice?}}</ref><ref>{{cite web|url=http://fanack.com/en/countries/uae/administration-politics/torture-and-flogging/|title=United Arab Emirates: Torture and Flogging|work=Fanack|accessdate=21 November 2015|archivedate=6 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006131138/http://fanack.com/en/countries/uae/administration-politics/torture-and-flogging/}}</ref><ref name=bergner>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=NqIkQz68_fgC&pg=PA2203|title=Country Reports on Human Rights Practices for 2008|work=Jeffrey T. Bergner|page=2203}}</ref> ယူအေအီး၏ နိုင်ငံတကာတွင် နေရာတစ်ခု ရယူလာမှုကြောင့် ဝေဖန်သုံးသပ်သူ အချို့က ဒေသအတွင်း ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိသောနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘာ့ အင်အား အသင့်အတင့်ရှိ နိုင်ငံ တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://nationalinterest.org/feature/the-uae-egypt%E2%80%99s-new-frontier-libya-11184|title=The UAE and Egypt's New Frontier in Libya|work=The National Interest|date=3 September 2014|accessdate=26 October 2014|first=Ellen|last=Laipson}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gevans.org/speeches/speech441.html|title=Middle Power Diplomacy|first=Gareth|last=Evans|date=29 June 2011|accessdate=26 October 2014}}</ref> ==သမိုင်း== ===ရှေးဟောင်းခေတ်=== ယူအေအီးတွင် လူသားတို့ စတင်နေထိုင်သည်ဟု သိရှိရသော အချိန်မှာ [[ဘီစီ]] ၅၅၀၀ ခန့်တွင် ဖြစ်သော်လည်း ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၃၀,၀၀၀ ခန့်က မီးခေတ်ကျောက်များကို တွေ့ရှိရ၍ ထိုစဉ်ကတည်းက လူနေထိုင်မှု ရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{Cite news|url = http://www.thenational.ae/uae/uae-archaeologist-discovers-the-swiss-army-knife-from-130-000-years-ago|title = UAE archaeologist discovers the Swiss Army knife from 130,000 years ago|last = Pennington|first = Roberta|date = 5 February 2014|work = The National|accessdate = November 2014}}</ref> ထိုစဉ်အချိန်ကတည်းက ပြင်ပ ကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆရသော သက်သေရှိခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဆက်သွယ်မှုများကို တောက်လျှောက် တွေ့ရပြီး အမျိုးအစားစုံလင်သည်။ ဟာဂျာတောင်များမှ ကြေးနီကို ဘီစီ ၃၀၀၀ ခန့်ကပင် စတင် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.adias-uae.com/ |title=Abu Dhabi Islands Archaeological Survey (ADIAS) |publisher=Adias-uae.com |access-date=22 November 2015 |archive-date=2 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302223259/http://www.adias-uae.com/ }}</ref> ၆၃၇ ခုနှစ်တွင် ဂျူလ်ဖာ (ယနေ့ခေတ် ရာဆယ်ခိုင်မာရ်)အား အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့ အီရန်ရှိ ဆပ်စေးနီးယန်း အင်ပိုင်ယာအား ကျူးကျော်ရာတွင် တပ်စခန်း အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="AbedHellyer2001">{{cite book|author1=Ibrahim Abed|author2=Peter Hellyer|title=United Arab Emirates, a New Perspective|url=https://books.google.com/books?id=QcMz3zV0qAMC&pg=PA83|year= 2001|work=Trident Press Ltd|isbn=978-1-900724-47-0|pages=83–84}}</ref> [[အေဒီ]] ၂ ရာစုတွင် အာရေဗျ၏ တောင်ပိုင်းကမ်းရိုးတန်းတွင်လူမျိုးစုတို့ ရွေ့လျားမှုများ ရှိခဲ့ပြီး အက်ဇ်ဒိုက် ကာတာနီ ( သို့မဟုတ် ယာမာနီ) နှင့် ကူဒါလူမျိုးစုများမှ ဟာဂျာတောင်ကုန်းများ၏ အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် နေရာယူခဲ့ကြပြီး ဆပ်စေးနစ် တို့က အရှေ့ဘက် သို့မဟုတ် ဘာတီနာ ကမ်းရိုးတန်းကို လွှမ်းမိုး ထားခဲ့ကြသည်။ အယ်လ် ဘာရန်ဟု ခေါ်ဆိုသော ပါရှားကမ်းရိုးတန်းနှင့် တူရန်ဟု ခေါ်ဆိုသော အတွင်းပိုင်း အိုအေစစ် မြို့ အယ်လ်အန်တို့သည့် အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းမှ အတွင်းပိုင်းသို့ ကုန်သွယ်မှု ပြုရာလမ်းကြောင်းတွင် အရေးပါသော ခရီးထောက်နားရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title = From Trucial States to United Arab Emirates|url = https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse|last = Bey|first = Frauke|work= Longman|year = 1996|isbn = 0582277280|location = UK|pages = [https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse/page/22 22]–23}}</ref> ယူအေအီးတွင် ရှိသော ခရစ်ယာန်တို့၏ အစောဆုံး နေရာကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဆာရ်ဘာနီ ယပ်စ် ကျွန်းဟု ခေါ်သော ကြီးမားကျယ်ပြန့်သည့် ဘာသာရေး အဆောက်အဦးများဖြစ်ကာ ၇ ရာစုက တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နက်စတိုးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း ဖြစ်၍ အေဒီ ၆၀၀ ခန့်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အေဒီ ၇၅၀တွင် ထိုဘုရားကျောင်းအား ငြိမ်းချမ်းစွာ စွန့်ခွာခဲ့သည့် ပုံ ပေါ်သည်။<ref>{{Cite news|url = http://www.thenational.ae/news/uae-news/ancient-secrets-of-sir-bani-yas-island-unveiled|title = Ancient secrets of Sir Bani Yas unveiled|last = Thomas|first = Jen|date = 12 December 2012|work = The National|accessdate = November 2014|archivedate = 22 December 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151222103357/http://www.thenational.ae/news/uae-news/ancient-secrets-of-sir-bani-yas-island-unveiled}}</ref> ထိုတွေ့ရှိမှုကြောင့် အာရပ်ကျွန်းဆွယ်တွင် အေဒီ ၅၀ ခုနှစ်မှ ၃၅၀ အတွင်း ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ၏ နောက်မှ လိုက်၍ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည့်ဟု ယူဆရသော ရှားပါးသော အထောက်အထား တစ်ခုဖြစ်သည်။ သေချာသည့် အချက်မှာ အိုမန်တွင် ဂျွန်ဟု ခေါ်သော ဘစ်ရှော့တစ်ဦး ၅ရာစုတွင် ရှိခဲ့ပြီး အိုမန်၏ နောက်ဆုံး ဘစ်ရှော့မှာ ၆၇၆ ခုနှစ်တွင် ရှိခဲ့သော အစ်တီးယန်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|title = The Trucial States|url = https://archive.org/details/bwb_P8-AMG-947|last = Hawley|first = Donald|work= Allen & Unwin|year = 1971|isbn = 9780049530058|location = UK|pages = [https://archive.org/details/bwb_P8-AMG-947/page/48 48]–51}}</ref> ===အစ္စလာမ်=== အာရပ်ကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့မြောက်ထိပ်စွန်းသို့ အစ္စလာမ်ဘာသာ ပျံ့နှံ့ရခြင်းမှာ အေဒီ ၆၃၀ တွင် အစ္စလာမ်တို့၏ တမန်တော် မိုဟာမက်ထံမှ အိုမန်ရှိ အုပ်ချုပ်သူများသို့ ဟစ်ဂျရာဟု ခေါ်သော အစ္စလာမ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုအပြီး ၉ နှစ်အကြာ တွင် တိုက်ရိုက်ပေးပို့သော စာ၏ နောက်ဆက်တွဲများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ထို့နောက်တွင် အုပ်ချုပ်သူများ အုပ်စုဖွဲ့၍ မဒီနာမြို့သို့ သွားရောက်ကြကာ အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းပြီးနောက်တွင် မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းကို လွှမ်းမိုးထားသော လူကြိုက်နည်းသသည့် ဆပ်စေးနစ်တို့ကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title = From Trucial States to United Arab Emirates|url = https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse|last = Bey|first = Frauke|work= Longman|year = 1996|isbn = 0582277280|location = UK|page = [https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse/page/127 127]}}</ref> တမန်တော် မိုဟာမက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့၏ တောင်ဘက်ရှိ အစ္စလာမ် အဖွဲ့အစည်းအသစ်များမှ မွတ်စလင် ခေါင်းဆောင်များကို ပုန်ကန်၍ ခွဲထွက်ရန် ကြိုးစားကြသည်။ အဘူဘက်ကာမှ မဒီနာမြို့မှ စစ်တပ်တစ်တပ်ကို စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ရစ်ဒါစစ်ပွဲဖြင့် နယ်မြေများကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက် နိုင်ခဲ့ကာ သွေးလွှမ်းသော ဒစ်ဘာ တိုက်ပွဲတွင် လူဦးရေ ၁၀,၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{Cite book|title = From Trucial States to United Arab Emirates|url = https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse|last = Bey|first = Frauke|work= Longman|year = 1996|isbn = 0582277280|location = UK|pages = [https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse/page/127 127]–128}}</ref> ထိုအဖြစ်အပျက်မှ ကယ်လီဖိတ်၏တည်တံ ခိုင်မြဲမှုကို ပြသခဲ့ပြီး အာရပ်ကျွန်းဆွယ်ကို အသစ်ပေါ်ထွန်းလာသော ရာရှီဒွန် ကယ်လီဖိတ်၏ အောက်တွင် စုစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ===အော့တမန်နှင့် ပေါ်တူဂီခေတ်=== ကြမ်းတမ်းသော သဲကန္တာရ ပတ်ဝန်းကျင်မှ နေ၍ စွယ်စုံရသော လူမျိုးစုများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ လှည့်လည်သွားလာနေသော အုပ်စုများ ဖြစ်ကြပြီး အသက်ရှင်နေထိုင်ရေး အတွက် တိရစ္ဆာန် မွေးမြူခြင်း၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်း စသည့် အမျိုးမျိုးသော အလုပ်များကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ထိုအုပ်စုတို့ ရာသီအလိုက် ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှုမှ စ၍ အုပ်စုအချင်းချင်း မကြာခဏ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ပွာလေ့ ရှိရာမှ ရာသီ အလိုက် သို့မဟုတ် ရာသီတစ်ခု ၏ တစိတ်တဒေသ နေထိုင်ရာ နေရာများ ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ လူမျိုးစု အဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းကြပြီး အဘူဒါဘီရှိ ဘာနီရပ်စ် နှင့် အယ်ဘူဖာလာ၊ ကမ်းရိုးတန်းရှိ အယ်လ် အိန်၊ လီဝါ နှင့် အယ်လ်ဘာရိန်း၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ ဒဝါဟီယာ၊ အဝါမီယာ နှင့် မနာဆီယာ၊ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရှာကိုင်ရင် နှင့် မြောက်ဘက်ရှိ ကာဝါဆင် တို့ အပါအဝင် အချို့သော အစုအဖွဲ့ အမည်များမှာ ယနေ့ခေတ် အယ်မရိတ်နိုင်ငံသားများ ဆက်လက်အသုံးပြုနေကြဆဲဖြစ်သည်။ ၁၆ရာစုသို့ ရောက်သော အခါတွင် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ဒေသတွင်းရှိ လူဦးရေ၏ အချို့အဝက်မှာ အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် တိုက်ရိုက် ကျရောက်လျက် ရှိသည်။ <ref>[http://www.sinimar.eu/en/history/#axzz3nC3n2Z2P History of the UAE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151220042810/http://www.sinimar.eu/en/history/#axzz3nC3n2Z2P |date=20 December 2015 }}. Sinimar.eu. Retrieved on 10 October 2015.</ref><ref>[http://www.liquisearch.com/history_of_the_united_arab_emirates/ottoman_rule History of The United Arab Emirates – Ottoman Rule] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180107061537/http://www.liquisearch.com/history_of_the_united_arab_emirates/ottoman_rule |date=7 January 2018 }}. Liquisearch.com. Retrieved on 10 October 2015.</ref><ref>Diabetes, Fight. (17 March 2012) [http://historyuaeedu.blogspot.com.tr/2012/03/british-and-ottoman-rule.html British and Ottoman rule]. Historyuaeedu.blogspot.com.tr. Retrieved on 10 October 2015.</ref> ၁၇ ရာစုတွင် ယနေ့ခေတ် အဘူဒါဘီ ဟုခေါ်သော နေရာတွင် တည်ရှိခဲ့သော အားကောင်းသော အဖွဲ့အစည်းမှာ ဘာနီရပ်စ် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|title = From Trucial States to United Arab Emirates|url = https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse|last = Bey|first = Frauke|work=Longman|year = 1996|isbn = 0582277280|location = UK|page = [https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse/page/43 43]}}</ref><ref>'Kashf Al Gumma' "Annals of Oman from Early times to the year 1728 AD" – Journal of the Asiatic Society of Bengal, 1874</ref><ref>Ibn Ruzaiq, translated by GP Badger, "History of the Imams and Sayids of Oman", London 1871</ref> ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ အပေါ် ပေါ်တူဂီတို့မှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ မူစကက်၊ ဆိုဟာ နှင့် ခိုရ်ဖာကန် တို့တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုတွင် ကမ်းရိုးတန်းနေ လူမျိုးစုများအပေါ် အယ်ဘူကာကီ နှင့် ၎င်းနောက်မှ လိုက်သော ပေါ်တူဂီတပ်မှူးများမှ သွေးလွှမ်းသော တိုက်ပွဲများဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် ခံတပ်များတည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite book|title = From Trucial States to United Arab Emirates|url = https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse|last = Bey|first = Frauke|work=Longman|year = 1996|isbn = 0582277280|location = UK|page = [https://archive.org/details/fromtrucialstate00unse/page/282 282]}}</ref> ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့၏ တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းကို ဗြိတိသျှတို့က ပင်လယ်ဓားပြ ကမ်းရိုးတန် အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ထိုဒေသတွင် အခြေစိုက်သော အယ်လ်ကာဝါဆင်တို့၏ လှေများက ဗြိတိသျှ အလံတင်ထားသော သင်္ဘောများကို ၁၇ ရာစုမှ ၁၉ ရာစု အထိ အနှောက်အယှက် ပေးခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web |url=http://www.waynemadsenreport.com/articles/20081102_3 |title=November 3, 2008&nbsp;– The UAE is the old Pirate Coast. Not much has changed. |work=Wayne Madsen Report |access-date=18 December 2015 |archive-date=8 December 2011 |archive-url=http://web.archive.bibalex.org/web/20111208145256/http://www.waynemadsenreport.com/articles/20081102_3 |url-status=dead }}</ref> အိန္ဒိယ ကုန်သွယ်ရေးကို ဓားပြတိုက် နှောက်ယှက်သူများ၏ ဘေးရန် မှ ကာကွယ် ရန် အတွက် ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား မှ စခဲ့သော စစ်ဆင်ရေးမှ အစပြု၍ ၁၈၀၉ ခုနှစ်တွင် ဌာနချုပ်နှင့် ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်ရှိ သင်္ဘောဆိပ်များကို ၁၈၀၉ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ဆိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဗြိတိသျှ တို့နှင့် ဒေသခံ အုပ်ချုပ်သူ အချို့တို့ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ တလျှောက်ရှိ ပင်လယ်ဓာပြများကို တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် သဘောတူစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ရာမှ တဆင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ မင်းသားနယ်များ၏ အနေအထားကို ဖော်ပြသော ထရူရှယ်အစောင့်ရှောက်ခံနယ်မြေ ဆိုသော အသုံးအနှုန်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၄၃ နှင့် ၁၈၅၃ တို့တွင် နောက်ထပ်စာချုပ်များ ထပ်မံ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ် နှင့် ရုရှားနိုင်ငံ အစရှိသော အခြားသော ဥရောပနိုင်ငံများ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို တုံ့ပြန်ရန် အတွက် ဗြိတိသျှတို့နှင့် ထရူရှယ် မင်းသားနယ်များသည် ၁၈၉၂ ခုနှစ် စာချုပ်တွင် ဆက်ဆံရေး ပိုမို နီးကပ်စွာ တည်ဆေက်ခဲ့ကြပြီး ဗြိတိသျှတို့ အနေနှင့် အခြားသော ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ နိုင်ငံများနှင့်လည်း အလားတူ စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားများမှ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေများကို ဗြိတိသျှတို့မှ အပ အခြားသူများအား မပေးအပ်ရန်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ သဘောတူညီချက် မပါဝင်ဘဲ အခြားသော နိုင်ငံခြား အစိုးရများနှင့် ဆက်ဆံခြင်း မပြုရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ တို့မှလည်း ထရူရှယ်နိုင်ငံများ၏ ကမ်းရိုးတန်းအား ပင်လယ်မှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို အကာအကွယ်ပေးရန်နှင့် ကုန်းမြေပေါ်မှ တိုက်ခိုက်လာပါကလည်း အကူအညီပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ ထိုသီးသန့် သဘောတူညီချက်ကို အဘူဒါဘီ၊ ဒူဘိုင်း၊ ရှာဂျာ၊ အက်ဂျ်မန်၊ ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား နှင့် အွမ်-အယ်-ကူဝိန်း တို့အား အုပ်ချုပ်သူများမှ ၁၈၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်မှ ၈ ရက်ကြားတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုသဘောတူညီချက်အား အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံ နှင့် လန်ဒန်ရှိ ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့မှ ဆက်လက်၍ လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |author=Tore Kjeilen |url=http://looklex.com/e.o/trucial_states.htm |title=Trucial States |publisher=Looklex.com |date=4 April 2007 |accessdate=24 December 2015 |archivedate=20 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150220031629/http://looklex.com/e.o/trucial_states.htm }}</ref> ဗြိတိသျှတို့၏ ပင်လယ်ပြင် စောင့်ကြပ်ပေးမှုကြောင့် ပုလဲရှာ သင်္ဘောများ အနေနှင့် အတန်အသင့် လုံခြုံစိတ်ချစွာ သွားလာနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြိတိသျှတို့မှ ကျွန်ကုန်သွယ်မှုကို တားမြစ်ထားသဖြင့် အချို့သော မင်းသားများ နှင့် ကုန်သည်များအတွက် အရေးကြီးသော ငွေရပေါက် ရလမ်း တစ်ခု ပိတ်သွားခဲ့သည်။<ref>[http://countrystudies.us/persian-gulf-states/84.htm United Arab Emirates – The Economy". Library of Congress Country Studies]. Countrystudies.us. Retrieved 14 July 2013.</ref> ပင်လယ်ဓားပြမှုများနှင့် ပတ်သက်သော စွပ်စွဲချက်ကို ခေတ်သစ် အီမရိတ် သမိုင်းပညာရှင်တို့က ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ ရှာဂျာ၏ စော်ဘွားမှလည်း ၎င်း၏ ၁၉၈၆ ခုနှစ်ထုတ် စာအုပ် "ဆန်းကြယ်သော အာရပ် ပင်လယ်ဓားပြမှုများ"တွင် ငြင်းဆိုထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title = The Myth of Arab Piracy in the Gulf|last = Al Qasimi|first = Sultan|work= Croom Helm|year = 1986|isbn = 0709921063|location = UK|pages = }}</ref> ===ဗြိတိသျှခေတ် နှင့် ရေနံတွေ့ရှိခြင်း=== ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ပုလဲရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းမှာ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့တွင် နေထိုင်သူများ အတွက် ဝင်ငွေ နှင့် အလုပ်အကိုင် ရရှိစေခဲ့သည်။ [[ပထမ ကမ္ဘာစစ်]] ဖြစ်ပွားခြင်းကြောင့် ထိုလုပ်ငန်းကို ကြီးမားစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ထိုလုပ်ငန်း ကွယ်ပျောက်သွားရသည့် အကြောင်းမှာ ၁၉၂၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်း နှင့် ၁၉၃၀ ခုနှစ်များ အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငွေကျုံ့ခြင်း နှင့် ပုလဲမွေးမြူရေး လုပ်ငန်း ပေါ်ပေါက် လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိနေသေးသော လုပ်ငန်းများမှာ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] အပြီး မကြာမီတွင် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးခါစ အိန္ဒိယ အစိုးရသစ်မှ ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်နိုင်ငံများမှ တင်ပို့သော ပုလဲများကို အခွန်အတုပ် ကြီးမားစွာ ကောက်ခံခြင်းကြောင့် ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့သည်။ ပုလဲလုပ်ငန်း ကျဆင်းခြင်းကြောင့် ထရူရှယ်နိုင်ငံများတွင် ကြီးစွာသော စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |title=UAE History & Traditions: Pearls & pearling |work=UAEinteract |accessdate=24 December 2015 |archivedate=6 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp }}</ref> [[File:Mid-20th century Dubai.JPG|thumb|left|၁၉၅၀ ခုနှစ် [[ဒူဘိုင်းမြို့]]]] ဗြိတိသျှတို့က စော်ဘွားနယ်များအတွင်းရှိ အသေးစား ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကို ကူညီရန် အတွက် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ရုံးတစ်ရုံးအား ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မင်းသားနယ်များ အတွင်းမှ မင်းသား ၇ ယောက်တို့က ၎င်းတို့အကြားရှိ ကိစ္စရပ်များတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် အတွက် ကောင်စီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးရေးရုံးအား လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ထရူရှယ်နိုင်ငံများကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး <ref>{{cite web|url=http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080803020019/http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archivedate=3 August 2008|title=Al Khaleej News Paper}}</ref> ဒူဘိုင်းမင်းသား ရာရှစ်၏ ဥပဒေ အတိုင်ပင်ခံ အဒီဘီတာအား ကောင်စီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးနှင့် ဥပဒေ အကြံပေးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ပြီးနောက်တွင် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429011257/https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archivedate=29 April 2011 |title=Trucial States Council until 1971 (United Arab Emirates) |publisher=Fotw.net }}</ref> လူမျိုးစု အသွင်သဏ္ဌန် နေထိုင်ကြသော လူ့အဖွဲ့အစည်း ပုံစံနှင့် စော်ဘွားနယ်များ အကြားတွင် နယ်နိမိတ် မရှိခြင်းကြောင့် အငြင်းပွားမှုများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိပြီး ညှိနှိုင်းမှု ဖြင့် ဖြစ်စေ ရှားရှားပါးပါး အင်အားသုံး၍ ဖြစ်စေ ဖြေရှင်းလေ့ ရှိသည်။ ဗြိတိသျှတို့က ထရူရယ် အိုမန် စကောက်ဟု ခေါ်သော စစ်တပ် အသေးစားကလေး တစ်ခုကို အသုံးပြု၍ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်း ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၅ ခုနနှစ် အိုမန်နှင့် အဘူဒါဘီ တို့အကြား တောင်ပိုင်းရှိ နယ်နိမိတ် တစ်ခုဖြစ်သည့် ဘူရိုင်မီ အိုအေစစ် ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားကြရာတွင် ဗြိတိသျှတို့က အဘူဒါဘီ ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5444.htm|title=United Arab Emirates (06/07)|publisher=State.gov}}</ref> ၁၉၇၄ ခုနှစ် သဘောတူညီချက်ဖြင့် အဘူဒါဘီ နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံတို့ကြား နယ်စပ်အငြင်းပွားမှု ပြဿနာအား ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုသဘောတူညီချက်မှာ အတည်မပြုရ သေးပေ။<ref>{{cite book|last1=Gray|first1=Matthew|title=Global Security Watch – Saudi Arabia|date=7 October 2014|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=978-0-313-38699-2|page=99|url=https://books.google.co.uk/books?id=dxvFBAAAQBAJ&source=gbs_navlinks_s|accessdate=20 June 2015}}</ref> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု နှင့် အိုမန်နိုင်ငံတို့ အကြားရှိ နယ်စပ်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အတည်ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url = http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/historic-uae-oman-accord-involves-272km-of-border-1.119592|title = Historic UAE-Oman accord involves 272km of border|date = 22 July 2008|work = Gulf News|accessdate = November 2014|archivedate = 29 November 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141129030925/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/historic-uae-oman-accord-involves-272km-of-border-1.119592}}</ref> ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရမှ ထရူရှယ်အစောင့်ရှောက်ခံနယ်မြေ ခေါင်းဆောင်များ ထံမှ နိုင်ငံခြား ကုမ္ပဏီများအား လုပ်ပိုင်ခွင့် မပေးရန် တရားဝင် ကတိကို ရရှိခဲ့သည်။ ပါရှားတွင် ၁၉၀၈ မှ စ၍ လည်းကောင်း၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် ၁၉၂၇ ခုနှစ်မှ စ၍ လည်းကောင်း ရေနံ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့မှုကြောင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ထုတ်လုပ်ရန် အလားအလာ ရှိကြောင်း သိရှိခဲ့ရသဖြင့် ဗြိတိသျှ တို့ ဦးဆောင်သော ရေနံကုမ္ပဏီ တစ်ခု ဖြစ်သည့် အီရတ် ရေနံ ကုမ္ပဏီ (အိုင်ပီစီ) မှ ဒေသအား စိတ်ဝင်စားမှု ပြသခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဘီပီ ရေနံကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာမည့် အင်ဂလို ပါရှား ရေနံကုမ္ပဏီ (အေပီအိုစီ) မှ အိုင်ပီစီတွင် ရှယ်ယာ ၂၃.၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၅ မှ စ၍ ကုန်းတွင်း ရေနံ ရှာဖွေရန် အတွက် ဒေသတွင်း ခေါင်းဆောင်များနှင့် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ပြီး အိုင်ပီစီ၏ အပေါင်းအပါ ကုမ္ပဏီ တစ်ခု ဖြစ်သော ရေနံ ကွန်ဆက်ရှင်း လိမိတက်၏ ကိုယ်စား အေပီအိုစီမှ ပထမဆုံး အကြိမ် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|work= Motivate|year = 2013|isbn = 9781860633119|location = UAE|pages = 41–42}}</ref> အေပီအိုစီ အနေနှင့် အိုင်ပီစီမှ တဆင့် လုပ်ကိုင်ရန် လိုအပ်သော အနီရောင်မျဉ်းကြောင်း သဘောတူညီချက်ကြောင့် ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးကို တစ်ဦးတည်း လုပ်ကိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ ပီစီအယ်လ် နှင့် ထရူရှယ် ခေါင်းဆောင်များ အကြားတွင် စာချုပ်အချို့ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ပုလဲကုန်သွယ်မှု ပြိုလဲသွားပြီးနောက် ဆင်းရဲမှုနှင့် ကြုံတွေ့နေရသော ဒေသများ အတွက် အသုံးဝင်သော အကျိုးအမြတ်များကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေါင်းဆောင်များ အနေနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသော အီရန်၊ ဘာရိန်း၊ ကူဝိတ်၊ ကာတာ နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံကဲ့သို့ ရေနံကြောင့် တိုးပွားလာသော ချမ်းသာမှုများကို လက်တွေ့ မြင်တွေ့နိုင်ရန်မူ ခဲယဉ်းနေသေးသည်။ အဘူဒါဘီရှိ ပထမဆုံး လွန်တွင်းကို အိုင်ပီစီမှ လုပ်ကိုင်နေသော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည့် ထရူရှယ် ကမ်းရိုးတန်း ရေနံ ဖွံ့ဖြိုးရေး ကုမ္ပဏီ (ပီဒီတီစီ) မှ ၁၉၅၀ တွင် ရပ်စ်ဆာဒါ၌ စတင် တူးဖော်ခဲ့သည်။ ပေပေါင်း ၁၃,၀၀၀ နက်သော လွန်တွင်းနက် ဖြစ်ပြီး ၁ နှစ်မျှ ကြာအောင် တူးဖော်ခဲ့သော်လည်း ရေနံ မတွေ့ရှိခဲ့ပဲ ထိုခေတ်အခါက များပြားလှသော ကုန်ကျစရိတ်ဖြစ်သည့် စတာလင်ပေါင်တစ်သန်း မျှ ကုန်ကျခဲ့သည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဘီပီ၏ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော ဒီအာစီ ရေနံရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီသည် အဘူဒါဘီနယ် အုပ်ချုပ်သူများထံမှ ကမ်းလွန် ရေနံရှာဖွေခွင့်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ဘီပီသည် နောင်တွင် တိုတယ်လ် ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာမည့် ပြင်သစ် ရေနံကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်းကာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရေး ကုမ္ပဏီများဖြစ်သော အဘူဒါဘီ ပင်လယ်ဒေသ လိမိတက် (အက်ဒ်မာ) နှင့် ဒူဘိုင်း ပင်လယ် ဒေသ လိမိတက် (ဒူမာ) တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ပင်လယ်ရေအောက် ရေနံ ရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းအများအပြားကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး နာမည်ကျော် ပင်လယ်ပြင် စူးစမ်းရှာဖွေ လေ့လာသူ ယက် ကော်စတူး ဦးဆောင်သည့် လုပ်ငန်း တစ်ခုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal|last1=Cousteau|first1=Jacques|title=Calypso explores for underwater oil|journal=National Geographic Magazine|date=August 1955|volume=CVIII|issue=2|accessdate=19 November 2014}}</ref> ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရေပေါ် ပလက်ဖောင်း ရေနံတူးစင်တစ်ခုကို ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဘတ်မြို့မှ ဆွဲယူလာခဲ့ပြီး အဘူဒါဘီ ရေပိုင်နက် အမ်းရှိတ် ပုလဲကွင်း အပေါ်တွင် နေရာချထားကာ ရေနံတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မတ်လတွင် သာမာမာ အပေါ်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံး ရေနံတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုကျောက်ဖြစ်တည်မှု မှတဆင့် တန်ဖိုးရှိသော ရေနံရှာဖွေ တွေ့ရှိမှု အမြောက်အမြားကို ရှာဖွေတွေ့ရှိစေခဲ့သည်။ ထိုတွေ့ရှိမှုမှာ ထရူရှယ် ကမ်းရိုးတန်းတွင် ပထမဆုံး စီးပွားဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ရေနံ တင်ပို့နိုင်ခဲ့သည်။ အက်ဒ်မာသည် ဇာကွန် နှင့် အခြားဒေသများတွင် ကမ်းလွန်ရေနံများ ဆက်လက် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး အခြားကုမ္ပဏီများမှလည်း စီးပွားဖြစ် ရေနံတွင်းများ ဖြစ်သော ဒူဘိုင်းကမ်းလွန်ရှိ ဖာတေး ရေနံတွင်း နှင့် ရှာဂျာကမ်းလွန် မူဘာရက် ရေနံတွင်း (အီရန်နှင့် ဝေစုခွဲ) တို့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|last1=Butt|first1=Gerald|title=Oil and Gas in the UAE|url=https://www.uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/11.pdf|website=UAE Interact|accessdate=19 November 2014|archivedate=23 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151123003948/http://www.uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/11.pdf}}</ref> ပီဒီတီစီမှလည်း ကုန်းတွင်း ရေနံရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်တူးဖော်သော လွန်တွင်းနက် ၅ ခုမှလည်း ရေနံ မတွေ့ရှိခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇တွင် တာရစ်ဖ် အနီး ကမ်းရိုးတန်းဒေသ မာဘန် အမှတ် ၃ တွင်းမှ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မည့် ရေနံပမာဏကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|work= Motivate|year = 2013|isbn = 9781860633119|location = UAE|pages = 413–416}}</ref> ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပီဒီတီစီသည် အဘူဒါဘီ ရေနံ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရေနံမှ ရရှိသော ဝင်ငွေ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ အဘူဒါဘီအား အုပ်ချုပ်သူ ဇာယတ် ဘင် စူလတန် အယ်လ် နာဟာယန်းမှ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းအများပြားကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ကျောင်းများ၊ လူနေအိမ်များ၊ ဆေးရုံများ နှင့် လမ်းများကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ် ဒူဘိုင်း ရေနံတင်ပို့မှု စတင်ခဲ့ပြီးနောက် ဒူဘိုင်းနယ် အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား ရာရှစ် ဘင် ဆာအိ အယ် မတ်တွန်းမှ အကန့်အသတ်ရှိသော ရေနံအရင်းအမြစ်မှ ရရှိသော ဝင်ငွေများဖြင့် ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့မြို့တော် ဖြစ်လာမည့် ဒူဘိုင်း အတွက် လိုအပ်သော အမျိုးမျိုးသော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|title=Middle East &#124; Country profile: United Arab Emirates|publisher=BBC News|date=11 March 2009}}</ref> ===လွတ်လပ်ရေးရခြင်း(၁၉၇၁)=== [[File:Zayed bin Al Nahayan.jpg|thumb|upright|ဇာယတ်ဘင် စူလ်တန် အယ်လ် နာဟာယန်းသည် ယူအေအီး၏ ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်သည်။]] ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ အနေနှင့် ယနေ့ခေတ် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ဖြစ်လာမည့် ဒေသများကို ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ရန်နှင့် ကာကွယ်ရန် မတတ်နိုင်တော့ကြောင်း ထင်ရှားလာခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ ပါလီမန် အမတ်များမှ တော်ဝင်ရေတပ်မတော် အနေနှင့် ထရူရှယ်အစောင့်ရှောက်ခံနယ်များကို ကာကွယ်ရန် ပြင်ဆင်ထားမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ငြင်းခုံ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီး ဒဲနစ် ဟေလီမှ ဗြိတိသျှ စစ်တပ်များသည် အလွန်အမင်း ဖြန့်ကျက်ထားသဖြင့် ထရူရှယ်အစောင့်‌ရှောက်ခံနယ်ကို ကာကွယ်ရန် အတွက်လည်း လက်နက် ပြည့်စုံစွာ မရှိကြောင်း အစီရင်ခံ တင်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန် ဝန်ကြီးချုပ် [[ဟာရိုးလ် ဝီလ်ဆင်]] က ထရူရှယ်မင်းသားနယ် ၈ ခု နှင့် အတူ ဗြိတိသျှတို့၏ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု အောက်တွင် ရှိနေသော [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]] နှင့် [[ကာတာနိုင်ငံ]] တို့ကိုပါ သဘောတူစာချုပ် အရ ဆက်ဆံရေးကို အဆုံးသတ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝန်ကြီးချုပ် အက်ဒ်ဝပ် ဟိသ်မှ ထပ်မံ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ရက်အနည်းငယ် အကြာတွင် အဘူဒါဘီနယ်ကို အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား ဇာယတ်ဘင် စူလ်တန် အယ်လ် နာဟာယန်းက ၎င်းတို့၏ အားနည်းချက်ကို သိရှိ ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ဗြိတိသျှ တပ်များကို အဲမရိတ် တွင် ထားရှိသည့် အတွက် ကုန်ကျသည့် စရိတ်အားလုံးကို ကျခံပေးပါမည်ဟု ကမ်းလှမ်း၍ ဗြိတိသျှတို့အား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု စာချုပ်ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းရန် စည်းရုံးခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှ လေဘာ အစိုးရမှ ထိုကမ်းလှမ်းချက်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။.<ref>{{cite web|author=Jonathan Gornall|date=2 December 2011 |url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/sun-sets-on-british-empire-as-uae-raises-its-flag#page5 |title=Sun sets on British Empire as UAE raises its flag |work=The National|location=Abu Dhabi}}</ref> ဗြိတိသျှ လေဘာပါတီ အမတ် ဂေါ်ရွန်ဝီ ရောဘတ်မှ စော်ဘွားဇာယတ်အား ဗြိတိသျှတို့၏ တပ်များ ရုပ်သိမ်းမည်ကို အကြောင်းကြားပြီးနောက် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိ စော်ဘွားနိုင်ငံ ၉ ခုမှ အာရပ်စော်ဘွားများ၏ ပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ဗြိတိသျှတို့နှင့် စာချုပ်အရ ဆက်ဆံရေး ကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်သော်လည်း နှစ်လည်ပိုင်း အထိ ပြည်ထောင်စုနှင့် ပတ်သက်သော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို သဘောတူညီမှု မရနိုင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite web |url=http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |title=History the United Arab Emirates (UAE)&nbsp;– TEN Guide |work=Guide.theemiratesnetwork.com |date=11 February 1972 |accessdate=11 March 2016 |archivedate=8 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090608021436/http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php }}</ref> မိမိကိုယ်ကို ခုခံနိုင်စွမ်း မရှိခြင်းအတွက် ကြောက်ရွံ့နေမှုများမှာ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ အဖြစ် မရပ်တည်မီ ရက်များတွင် ပိုမိုသိသာထင်ရှား လာစေခဲ့သည်။ အီရန် ဖျက်သင်္ဘော အုပ်စုမှ ပင်လယ်ကွေ့ အောက်ပိုင်းတွင် စုစည်းပြီး တွန်းဘ် ကျွန်းများဆီသို့ ဦးတည်မောင်နှင် လာခဲ့သည်။ ထိုကျွန်းများကို အဓမ္မသိမ်းယူခဲ့ပြီးနောက် အရပ်သားများနှင့် အာရပ်စစ်သားများအား ထွက်ပြေးခွင့် ပေးခဲ့သည်။ ထိုကျူးကျော်မှုများ ဖြစ်ပွားနေစဉ်တွင် ဗြိတိသျှ စစ်သင်္ဘောများမှာ မည်သို့မျှ အရေးယူခြင်း မရှိပဲ ရပ်ကြည့်နေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/tonb |title=TONB ISLANDS (GREATER and LESSER), two tiny islands of arguable strategic importance in the eastern Persian Gulf, south of the western tip of Qešm island |last1=Mirfendereski |first1=Guive |date=25 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704222708/http://www.iranicaonline.org/articles/tonb |archive-date=4 July 2015 }}</ref> ဖျက်သင်္ဘောအုပ်စုသည် အဘူမူဆာ ကျွန်းသို့လည်း ချဉ်းကပ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် စော်ဘွား ခါလစ် ဘင် မိုဟာမက် အယ်လ် ကာဆီမီက ၎င်း၏ တပ်များ အနေနှင့် ကျူးကျော်လာသော အီရန်တပ်များကို တွန်းလှန်ရန် မဖြစ်နိုင်မှန်း သဘောပေါက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုကျွန်းအား အီရန်သို့ တစ်နှစ်လျှင် ၃ သန်းဖြင့် ငှားရမ်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျမှ အဘူဒါဘီရှိ ကမ်းမြောင်များကို ၎င်းတို့ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book|last1=Krane |first1=Jim |year=2009 |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |pages=[https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran/page/81 81]–84}}</ref> ဘာရိန်း နိုင်ငံသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ၎င်း၊ ကာတာနိုင်ငံမှာ စက်တင်ဘာလတွင်၎င်း လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် ဗြိတိသျှ နှင့် ထရူရှယ်မင်းသားနယ်များ အကြား သဘောတူ ချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ် သက်တမ်း ကုန်ဆုံးသွားသည့် အခါတွင် ထိုနိုင်ငံများမှာ အပြည့်အဝ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1021.html |title=Bahrain&nbsp;– INDEPENDENCE |publisher=Country-data.com }}</ref> အဘူဒါဘီ နှင့် ဒူဘိုင်းတို့ကို အုပ်ချုပ်သော မင်းသားနှစ်ဦးမှာ ၎င်းတို့ မင်းသားနယ် နှစ်ခုပေါင်းစပ်၍ ပြည်ထောင်စု တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲပြီး အခြေခံ ဥပဒေ တစ်ခုကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီးနောက် အခြားမင်းသားနယ် ၅ ခုမှ အုပ်ချုပ်သူများကိုလည်း အစည်းအဝေး ဖိတ်ခေါ်၍ ပြည်ထောင်စုသို့ ပေါင်းစည်းဝင်ရောက်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်။ ထိုမင်းသားနယ် နှစ်ခု အနေနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် အပြီးရေးဆွဲရန် သဘောတူထားခဲ့သည်။<ref name=infoplease>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/country/profiles/united-arab-emirates.html |title=United Arab Emirates: History, Geography, Government, and Culture&nbsp;— |publisher=Infoplease.com |accessdate=2016-02-12 }}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် ဒူဘိုင်း ဧည့်ဆောင် နန်းတော်၌ အခြားမင်းသားနယ် လေးခုမှလည်း အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ဟု ခေါ်တွင်သော ပြည်ထောင်စုသို့ ပေါင်းစည်း ဝင်ရောက်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ဘာရိန်းနိုင်ငံနှင့် ကာတာနိုင်ငံတို့မှ ပြည်ထောင်စုသို့ ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ရန် ဖိတ်ခေါ်မှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား မှ ပြည်ထောင်စုသို့ ပေါင်းစည်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Simon C. Smith|title=Britain's Revival and Fall in the Gulf: Kuwait, Bahrain, Qatar, and the Trucial States, 1950–71|url=https://books.google.com/books?id=w_qCeBV9IW0C&pg=PA64|year=2004|work=Routledge|isbn=978-0-415-33192-0|pages=64–}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111119060814/http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archivedate=19 November 2011 |title=Trucial Oman or Trucial States&nbsp;– Origin of Trucial Oman or Trucial States &#124; Encyclopedia.com: Oxford Dictionary of World Place Names |publisher=Encyclopedia.com }}</ref> ၁၉၇၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖက်ဒရယ် အမျိုးသားကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထိုကောင်စီမှာ အုပ်ချုပ်သူ ၇ ဦးမှ ခန့်အပ်ထားသော အဖွဲ့ဝင် ၄၀ ဦး ပါဝင်သည့် အတိုင်ပင်ခံ အဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ယူအေအီးမှ အာရပ်နိုင်ငံများ အသင်းသို့ ၁၉၇၁ တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ယူအေအီးသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလတွင် ဖွဲ့စည်းသည့် ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီကို စတင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ပါဝင်သည့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အဘူဒါဘီမှ ပထမဆုံး ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ် အီရတ်နိုင်ငံမှ ကူဝိတ်နိုင်ငံအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် အခါတွင် ယူအေအီးတပ်များမှ အီရတ်ကို တိုက်ခိုက်သော မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ===လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်=== [[File:Abu Dhabi Corniche Skyline.jpg|thumb|ရှာဂျာမြို့မြင်ကွင်း]] ယူအေအီးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံများမှ တိုက်ခိုက်သည့် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ တာလီဘန် ဆန့်ကျင်ရေး စစ်ပွဲ (၂၀၀၁) ခုနှစ်နှင့် အီရတ်ရှိ ဆဒမ်ဟူစိန်အား တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲ (၂၀၀၃) ခုနှစ် တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အဘူဒါဘီမြို့ပြင်တွင် တည်ရှိသည့် အယ်လ်ဒါဖရာ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းမှနေ၍ အာဖရိက ဦးချိုဒေသ တွင် ဖြစ်ပွားသည့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု ပပျောက်ရေး စစ်ပွဲ၏ စစ်ဆင်ရေးကို အထောက်အပံ့ပေးခဲ့သည်။ ထိုအခြေစိုက်စခန်းသည့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ|ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]]တွင် လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်မျှော်ကြည့် စစ်ဆင်ရေး တွင်လည်းကောင်း မဟာမိတ်တပ်များ၏ စစ်ဆင်ရေးများကို အထောက်အပံ့ ပေးခဲ့သည်။ ယူအေအီး အနေနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို ၁၉၉၄ တွင် အမေရိကန် နှင့် ၎င်း၊ ၁၉၉၅ ခုနှစစ်တွင် ပြင်သစ်နှင့် လည်းကောင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>Alfred B. Prados (20 November 2002) {{Cite web |title=Iraqi Challenges and U.S. Responses: March 1991 through October 2002 |url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/rl31641.pdf |accessdate=26 March 2016 |archivedate=18 August 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060818063026/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/crs/rl31641.pdf }}, The Library of Congress, US.</ref><ref>{{cite journal |author=Sean Foley |url=http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf |title=The UAE: Political Issues and Security Dilemmas |journal=Middle East Review of International Affairs |volume=3 |issue=1 |date=March 1999 |archive-date=13 June 2013 |access-date=26 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613164952/http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf |access-date=26 March 2016 |archive-date=13 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613164952/http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf |accessdate=26 March 2016 |archivedate=13 June 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130613164952/http://www.gloria-center.org/meria/1999/03/foley.pdf }}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်နှင့် ယူအေအီးနိုင်ငံတို့သည့် အဘူဒါဘီ စော်ဘွားနယ်တွင် ပြင်သစ် အမြဲတမ်း အခြေစိုက် လေတပ်စခန်းတစ်ခုကို တည်ထောင်ခွင့် ပြုသည့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704414 |title=United Arab Emirates profile – Timeline |publisher=BBC News |date=14 November 2012 }}</ref> ယူအေအီးသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် လစ်ဗျားအား တိုက်ခိုက်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်တွင် ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ ပထမ သမ္မတဇာယတ်ဘင် စူလ်တန် အယ်လ် နာဟာယန်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သူ ရှိတ် ခါလစ်ဖာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်းမှ အဘူဒါဘီ၏ မင်းသားအဖြစ် ဆက်ခံခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ယူအေအီး အုပ်ချုပ်သူများ၏ ထိပ်သီးကောင်စီမှ ခါလစ်ဖာအား သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ရှိတ် မိုဟာမက် ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်းမှ ခါလစ်ဖာ၏ အဘူဒါဘီ အိမ်ရှေ့မင်းသား နေရာကို ဆက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3975737.stm |title=Veteran Gulf ruler Zayed dies |publisher=BBC News |date=2 November 2004 }}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ယူအေအီး၏ ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ဒူဘိုင်းနယ် အုပ်ချုပ်သူ ရှိတ် မတ်တွန်း ဘင် ရာရှစ် အယ်လ် မတ်တွန်း ကွယ်လွန်ခဲ့သဖြင့် ဒူဘိုင်း အိမ်ရှေ့မင်းသား ရှိတ် မိုဟာမက် ဘင် ရာရှစ် အယ်လ် မတ်တွန်းမှ အုပ်ချုပ်သူနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နေရာကို ဆက်ခံ တာဝန် ယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံတော်အဆင့် ရွေးကောက်ပွဲကို ယူအေအီးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ ရွေးထုတ်ထားသော မဲပေးသူ အနည်းငယ်က အတိုင်ပင်ခံ အဖွဲ့ဖြစ်သော ဖက်ဒရယ် အမျိုးသား ကောင်စီ၏ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဝက်ကျော်ကို ရွေးကောက်ခဲ့သည်။ ယူအေအီးသည် အခြား အာရပ်နိုင်ငံများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော အာရပ်နွေဦးတော်လှန်ရေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ရသော်လည်း အဲမရိတ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၁၀၀ ကျော်မှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို တောင်းဆိုကြသဖြင့် အကျဉ်းချ နှိပ်စက် ခံခဲ့ရသည်။ ထိုမျှသာမက အချို့သူများမှာ နိုင်ငံသား အဖြစ်မှ ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="amnesty.org">{{cite web|url=https://www.amnesty.org/en/documents/mde25/0018/2014/en/|title=United Arab Emirates: Silencing dissent in the United Arab Emirates (UAE) |publisher=Amnesty International |accessdate=2016-02-12}}</ref> ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမားရှိ အုပ်ချုပ်သူ မိသားစုဝင် တစ်ဦးမှ နိုင်ငံရေး အရ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု ရှိစေရန် တောင်းဆိုသဖြင့် အကျယ်ချုပ် ချထား ခံခဲ့ရသည်။ အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံဖြစ်သော ဘာရိန်းနိုင်ငံရှိ ဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြမှုများကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ယူအေအီးမှ မိမိ၏ အစိုးရကို အွန်လိုင်းတွင် လှောင်ပြောင်ခြင်းနှင့် ဆိုရှယ် မီဒီယာကို အသုံးပြု၍ ဆန္ဒပြရန် စည်းရုံးခြင်းတို့အား ဥပဒေမဲ့ ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="bbc.co.uk"/> ==ပထဝီဝင်== [[File:UAE Regions map.png|left|thumb|300px|အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ မြေပုံ]] [[File:Dunebashing group Dubai.jpg|thumb|ဒူဘိုင်းမြို့စွန်ရှိ သဲကန္တာရ မြင်ကွင်း]] အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး အိုမန် ပင်လယ်ကွေ့ နှင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိကာ အိုမန် နိုင်ငံ နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ တို့ ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် မဟာဗျူဟာ ကျသော နေရာဖြစ်သည့် ကမ္ဘာ့ရေနံစိမ်းများ ဖြတ်သန်းသယ်ဆောင်ရာ ဟော်မွတ်ဇ် ရေလက်ကြားသို့ တောင်ဘက်မှ ချဉ်းကပ်ရာ ဒေသ တလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/oil_gas.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080705161411/http://www.uae.gov.ae/Government/oil_gas.htm|archivedate=5 July 2008 |title=UAE Oil and Gas |publisher=Uae.gov.ae |date=19 June 1999 }}</ref> ယူအေအီးနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီကျု ၂၂°၃၀' မှ ၂၆°၁၀' အတွင်း၊ အရှေ့ လောင်ဂျီကျု ၅၁° and ၅၆°၂၅′ အတွင်း တည်ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံနှင့် ၃၃၀မိုင် (၅၃၀ ကီလိုမီတာ) ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ်ဖြင့် အနောက်ဘက်၊ တောင်ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တို့တွင် ထိစပ်ထားပြီး အိုမန်နိုင်ငံနှင့် ၂၈၀မိုင် (၄၅၀ ကီလိုမီတာ) ရှည်လျားသော နယ်နိမိတ်ဖြင့် အရှေ့တောင်ဘက် နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တို့တွင် ထိစပ်ထားသည်။ အနောက်မြောက်ဘက် ကွာအယ်လ်အူဒိ တွင် ကာတာနိုင်ငံနှင့် ၁၂မိုင် (၁၉ကီလိုမီတာ) မျှ နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်ထားသည်။ သို့သော်လည်း ထိုနေရာမှာ နယ်နိမိတ်ပြဿနာ အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.arabmediawatch.com/amw/CountryBackgrounds/SaudiArabia/SaudiUAEdisputes/tabid/174/Default.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100408121304/http://www.arabmediawatch.com/amw/CountryBackgrounds/SaudiArabia/SaudiUAEdisputes/tabid/174/Default.aspx |archivedate=8 April 2010 |title=Saudi-UAE Disputes |publisher=Arabmediawatch.com |date=21 August 1974 }}</ref> ဗြိတိသျှတို့ ယူအေအီးမှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ခွာသွားခဲ့ပြီး နိုင်ငံသစ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် အီရန်နှင့် အငြင်းပွားဆဲ ကျွန်းများ၏ ပြဿနာမှာ မရှင်းရသေးဘဲ ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ယူအေအီးမှ အိမ်နီးချင်း ကာတာနိုင်ငံနှင့်လည်း အခြားကျွန်းများ အတွက် ပိုင်ဆိုင်မှုကို အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.uaeprison.com/uae_disputes.htm |title=UAE Disputes, International UAE Disputes, UAE Boundary Dispute, UAE National Disputes, UAE Emirate Disputes, Claims Three Islands, Abu Musa Island, Greater & Lesser Tumb, The History of Islands, Human Resources UAE, Arab Emirates |publisher=Uaeprison.com |date=14 May 2007 |access-date=27 March 2016 |archive-date=4 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090804050555/http://www.uaeprison.com/uae_disputes.htm }}</ref> အကြီးဆုံး စော်ဘွားနယ်ဖြစ်သော အဘူဒါဘီနယ်မှာ ယူအေအီးနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ ၈၇% မျှ ရှိပြီး ၂၆,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၆၇,၃၄၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ အသေးငယ်ဆုံး စော်ဘွားနယ်ဖြစ်သော အက်ဂျ်မန်မှာ ၁၀၀ စတုရန်းမိုင် (၂၅၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှသာ ကျယ်ဝန်းသည်။ (ပုံတွင်ကြည့်ပါ။) ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှာ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့၏ တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် ၄၀၄မိုင် (၆၅၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဖြန့်ကျက် တည်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် ဆားလွင်ပြင်များ အများဆုံး ပါဝင်ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်း အတော်ဝေးဝေးထိ တည်ရှိသည်။ အကြီးဆုံး သဘာဝ ဆိပ်ကမ်းမှာ ဒူဘိုင်းတွင် တည်ရှိသော်လည်း အဘူဒါဘီ၊ ရှာဂျာနှင့် အခြားဒေသတို့တွင် ဆိပ်ကမ်းများကို သောင်တူး တည်ဆောက် ထားသည်။ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့အတွင်း ကျွန်း အများအပြား ရှိပြီး အချို့သော ကျွန်းများ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုကို အီရန်နိုင်ငံ၊ ကာတာနိုင်ငံ တို့နှင့် နိုင်ငံတကာတွင် အငြင်းပွားဆဲ ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော ကျွန်းမများ နှင့်အတူ များပြားလှသော သန္တာကျောက်တန်းများ၊ ရွေ့လျားနေသော သောင်ခုံများကြောင့် ရေကြောင်းသွားလာရေးကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေသည်။ ပြင်းထန်သောလှိုင်းနှင့် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသော လေပြင်းများကြောင့် ကမ်းခြေအနီး သင်္ဘောများ သွားလာမှုကို ပိုမို ရှုပ်ထွေးစေသည်။ ယူအေအီးသည် အိုမန်ပင်လယ်ကွေ့တွင်လည်း အယ်ဘာတီနာ ကမ်းရိုးတန်း ဖြန့်ကျက် တည်ရှိလျက် ရှိပြီး ဟော်မွတ်ဇ် ရေလက်ကြား အာရေဗျ ကျွန်းဆွယ် ထိပ်ဆုံးရှိ မူဆန်ဒမ် ကျွန်းဆွယ်မှာမူ ယူအေအီးနိုင်ငံ ကြားခံထားသော အိုမန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် ဖြစ်သည်။ အဘူဒါဘီနယ်၏ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် ကျယ်ပြန့်ပြီး ရွေ့လျားလျက် ရှိသော သဲသောင်ခုံများ ဖြစ်ပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ၏ လူမနေသော ဒေသဖြစ်သော ရပ်ဘ် အယ်လ် ခါလီနှင့် ပေါင်းစပ် သွားသည်။ အဘူဒါဘီ၏ သဲကန္တာရနယ်တွင် အရေးပါသော အိုအေစစ်နှစ်ခုရှိပြီး အမြဲတမ်း နေထိုင်ရန် နှင့် စိုက်ပျိုးရန် လုံလောက်သော မြေအောက်ရေကို ထိုအိုအေစစ်တို့မှ ပံ့ပိုးပေးသည်။<ref>Muhammad Aurang Zeb Mughal (2013). Persian Gulf Desert and Semi-desert. Robert Warren Howarth (ed.), ''Biomes & Ecosystems'', Vol. 3. Ipswich, MA: Salem Press, pp. 1000–1002.</ref> ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော လီဝါ အိုအေစစ် မှာ တောင်ဘက်တွင် ရှိပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ နှင့် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ် မထားသော နယ်စပ် အနီးတွင် ဖြစ်သည်။ လီဝါ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၆၂မိုင် (၁၀၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် အယ်လ်ဘူရိုင်မီ အိုအေစစ်ရှိပြီး ၎င်းမှာ အဘူဒါဘီနှင့် အိုမန် နယ်စပ် နှစ်ဘက်စလုံးသို့ ဖြန့်ထွက်လျက် ရှိသည်။ အိုမန်နိုင်ငံ နယ်စပ် အနီးရှိ ဇက်ဟာ ကန်မှာ လူလုပ်သော ရေကန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ထိုဒေသမှ ပြန်လည် မဆုတ်ခွာမီ အချိန်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ စော်ဘွားနယ် ခုနစ်ခု ကြားရှိ အတွင်းပိုင်း နယ်နိမိတ်များကို အသေးစိတ် ချပြခဲ့ခြင်းဖြင့် ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ပေါ်ပေါက်ရေးကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေမည့် အငြင်းပွားမှုများကို ကြိုတင်တားဆီး​ပေးခဲ့သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် စော်ဘွားနယ်တို့၏ အုပ်ချုပ်သူများမှ ဗြိတိသျှတို့၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကကို လက်ခံခဲ့ပြီး အဘူဒါဘီ နှင့် ဒူဘိုင်းတို့ ကြားရှိ နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှု နှင့် ဒူဘိုင်း နှင့် ရှာဂျာ ကြားရှိ နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှုတို့မှာမူ ယူအေအီးနိုင်ငံ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်လာသည် အထိ မဖြေရှင်းနိုင်ပဲ ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။ အရှုပ်ထွေးဆုံး နယ်နိမိတ်များမှာ အယ်လ် ဟာဂျာ အယ်လ် ဂါဘီ တောင်ကုန်းများတွင် ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသရှိ နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် တစ်ဒါဇင်ခန့်ကို စော်ဘွားနယ် ၅ ခုမှ သူပိုင်သည် ငါပိုင်သည်ဟု အငြင်းပွားနေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်။ ===ဒေသရင်း အပင်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များ=== [[File:1501200713074 Acacia tortilis.jpg|thumb|ဖူဂျာရာ အနီး သဲကန္တာရတွင် ပေါက်ဖွားကြီးပြင်းနေသော အကေးရှားပင်များ]] အိုအေစစ်များတွင် စွန်ပလွံပင်များ၊ အကေးရှားပင်များ နှင့် ယူကလစ်ပင်များ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသည်။ သဲကန္တာရ ဒေသတွင် ဒေသရင်း အပင်များမှာ အလွန်ရှားပါးပြီး မြက်ပင်များနှင့် ဆူးခြုံများသာ ရှိသည်။ ဒေသခံ တိရစ္ဆာန်များမှာ အလွန်အအမင်း အမဲလိုက်ခြင်းကြောင့် မျိုးသုဉ်းလု နီးပါး ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဘာနီရပ်စ်ကျွန်းတွင် ရှိတ် ဇာယတ် ဘင် စူလ်တန် အယ်လ် နာဟာယန်းမှ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော သဘာဝ ထိန်းသိမ်းရေ အစီအစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး အချို့ တိရစ္ဆာန်များ ဆက်လက် ကျန်ရှိနေခဲ့ပြီး အာရေဗျ ဒရယ်များ နှင့် ကျားသစ်များမှာ ဥပမာ ဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းငါး နှင့် နို့တိုက်သတ္တဝါများတွင် မက်ကရယ်ငါး၊ ပါ့ချ် ငါး နှင့် တူနာငါး တို့အပြင် ငါးမန်း နှင့် ဝေလငါးတို့ ပါဝင်သည်။ ===ရာသီဥတု=== ယူအေအီးနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ အပူလျော့ပိုင်း ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုဖြစ်ပြီး ပူပြင်းသော နွေရာသီနှင့် နွေးထွေးသော ဆောင်းရာသီများ ရှိကြသည်။ အပူဆုံးလမှာ ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လတို့ဖြစ်ပြီး ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်တွင် ပျမ်းမျှ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ၄၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၁၁၃ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်မားသည်။ အယ်လ်ဟာဂျာ တောင်ကုန်း ဒေသတွင်မူ အပူချိန် လျော့နည်းပြီး ကုန်းမြေ မြင့်တက်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဇန်နဝါရီလ နှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများ အတွင်း ပျမ်းမျှ အနိမ့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ၁၀ ဒီဂရီ မှ ၁၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် အတွင်း ( ၅၀ ဒီဂရီမှ ၅၇ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အတွင်း) ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.abudhabi.ms/weather.html |title=rak Weather |publisher=Abudhabi.ms |date=8 March 2007 |access-date=29 March 2016 |archive-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816085918/http://abudhabi.ms/weather.html |url-status=dead }}</ref> နွေနှောင်းလများ အတွင်းတွင် ရှာကီ (အရှေ့တိုင်းသားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။) ဟု ခေါ်သော စိုထိုင်းသော အရှေ့တောင်လေကြောင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတွင် နေထိုင်၍ အဆင်မပြေ ဖြစ်ရသည်။ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်မှာ ၄.၇ လက်မ (၁၂၀ မီလီမီတာ) ဖြစ်သော်လည်း အချို့သော တောင်ကုန်းဒေသများတွင် နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မှာ ၁၃.၈ လက်မ (၃၅၀ မီလီမီတာ) အထိ ရောက်ရှိတတ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် နွေလများ အတွင်း၌ တိုတောင်းပြီး သည်းထန်သော မိုးရွာကျတတ်ပြီး ထိုအတွက်ကြောင့် ရံဖန်ရံခါတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်သွေ့သော ချောင်းခြောက်များ အတွင်းတွင် ရေလျှံတတ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7189929.stm |title=In Pictures &#124; Flooding in the UAE |publisher=BBC News |date=15 January 2008 }}</ref> ထိုဒေသ အတွင်းတွင် မကြာခဏ ဆိုသလို ပြင်းထန်သော သဲမုန်တိုင်းများ တိုက်ခတ်တတ်ပြီး မြင်နိုင်စွမ်းကို သိသာစွာ လျော့ကျစေသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နှင်းကျရန် အတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေ အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ယူအေအီး၌ ပထမဆုံး အကြိမ် နှင်းကျခဲ့ပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ ကုန်းမြင့် ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4135857.stm Middle East | Cold snap brings Gulf rare snow]. BBC News (30 December 2004). Retrieved on 10 October 2015.</ref> နှစ်အနည်းငယ် အကြာတွင် နှင်းနှင့် နှင်းသီးများကို ပိုမိုမြင်တွေ့လာရသည်။<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/abu-dhabi-snow-hail-dubai/1/414185.html Global warming or wonder! Hail the snow in Abu Dhabi : World, News – India Today]. Indiatoday.intoday.in. Retrieved on 10 October 2015.</ref><ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/middle-east-snow-extreme-heatwaves-and-uae-fog-whats-going-on-with-the-weather Middle East snow, extreme heatwaves and UAE fog: what's going on with the weather? | The National]. Thenational.ae (29 January 2013). Retrieved on 10 October 2015.</ref> ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမားရှိ ဂျီဘဲလ် ဂျိုက်စ် တောင်ကုန်း အစုအဝေးတွင်မူ နှင်းစတင် ကျဆင်းသည့် အချိန်မှစ၍ နှင်းကျဆင်းမှုကို ၂ ကြိမ်သာ ကြုံတွေ့ရသေးသည်။<ref>{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/heavy-snowfall-on-ras-al-khaimah-s-jebel-jais-mountain-cluster-1.46663|title=Heavy snowfall on Ras Al Khaimah's Jebel Jais mountain cluster|author=Nasouh Nazzal|work=Gulf News|date=24 January 2009|accessdate=29 March 2016|archivedate=24 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120124041115/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/heavy-snowfall-on-ras-al-khaimah-s-jebel-jais-mountain-cluster-1.46663}}</ref> ==နိုင်ငံရေး== {{multiple image |align=right |direction=vertical |image1=Khalifa Bin Zayed Al Nahyan-CROPPED.jpg |width1=150 |caption1= ခါလစ်ဖာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်းသည် ယူအေအီး၏ သမ္မတနှင့် အဘူဒါဘီနယ်၏ စော်ဘွားဖြစ်သည်။ |alt1= |width2=153 |caption2= မိုဟာမက် ဘင် ရာရှစ် အယ်လ် မတ်တွန်းသည် ယူအေအီး၏ ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဒူဘိုင်းနယ်၏ စော်ဘွားဖြစ်သည်။ |image2=Sheik Mohammed bin Rashid Al Maktoum.jpg |alt2= }} အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုသည် မျိုးရိုးစဉ်ဆက် အရိုက်အရာ ဆက်ခံသော သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်များ၏ ပြည်ထောင်စုဖြစ်သည်။ ထိုပြည်ထောင်စုကို အဘူဒါဘီ၊ အက်ဂျ်မန်၊ ဖူဂျာအီရာ၊ ရှာဂျာ၊ ဒူဘိုင်း၊ ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား နှင့် အွမ်-အယ်-ကူဝိန်း နယ်တို့မှ စော်ဘွားများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဖက်ဒရယ် ထိပ်သီးကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်သည်။ နိုင်ငံတော် အစိုးရသို့ အပ်နှင်းမထားသော တာဝန်များကို စော်ဘွာများသာ ကျင့်သုံးနိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|title=UAE Government: Political system|work=UAEinteract|accessdate=2016-02-12|archivedate=13 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B}}</ref> စော်ဘွားနယ် တစ်ခုချင်းစီမှ ဝင်ငွေ ရာခိုင်နှုန်း တစ်ခုကို ယူအေအီး၏ ဗဟို ဘတ်ဂျက်သို့ ထည့်သွင်းရသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp |title=UAE Government: Political system |work=UAEinteract |accessdate=2016-02-12 |archivedate=13 February 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp }}</ref> သမ္မတနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် နေရာများမှာ ထိပ်သီးကောင်စီမှ ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ဆက်ခံခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ အဘူဒါဘီနယ်၏ စော်ဘွားမှာ သမ္မတ နေရာကို ရယူပြီး ဒူဘိုင်းနယ်၏ စော်ဘွားမှာ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ရယူသည်။ ဝန်ကြီးချုပ် တစ်ဦးမှ လွဲ၍ ကျန် ဝန်ကြီးချုပ်များ အားလုံးမှာ ဒု-သမ္မတ နေရာကို ပူးတွဲ တာဝန်ယူကြသည်။ ရှိတ် ဇာယတ် ဘင် စူလ်တန် အယ်လ် နာဟာယန်းမှာ ယူအေအီး နိုင်ငံ စတင်တည်ထောင်သည်မှ စ၍ ၎င်းကွယ်လွန်သည့် နေ့ ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂ ရက် အထိ ယူအေအီး၏ သမ္မတ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထိုသူ ကွယ်လွန်ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် ဖက်ဒရယ် ထိပ်သီး ကောင်စီမှ ၎င်း၏ သားဖြစ်သူ ရှိတ် ခါလီဖာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာရန်းအား ထိပ်သီးကောင်စီမှ သမ္မတ အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ အဘူဒါဘီ၏ အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်သော မိုဟာမက် ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာရန်းမှာ သမ္မတ နေရာကို အမွေဆက်ခံမည့် အိမ်ရှေ့စံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html|title=UAE|publisher=Arabruleoflaw.org|accessdate=2016-02-12|archivedate=3 May 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190503194032/http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html}}</ref> ယူအေအီးနိုင်ငံသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဝက်မျှ ပါဝင်သည့် ဖက်ဒရယ် အမျိုးသား ကောင်စီ အစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့သည်။ ဖက်ဒရယ် ထိပ်သီး ကောင်စီတွင် စော်ဘွားနယ် အားလုံးမှ ရွေးထုတ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ် ၄၀ ဦး ပါဝင်သည်။ တစ်ဝက်မှာ အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွားများမှ ခန့်အပ်ထားသော ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ပြီး အခြားတစ်ဝက်မှာ သွယ်ဝိုက်သော နည်းဖြင့် ရွေးချယ်ထားသော ၂ နှစ် သက်တမ်းရှိ ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ဖက်ဒရယ် ထိပ်သီးကောင်စီမှာ အတိုင်ပင်ခံ အဆင့်ဖြင့်သာ ကန့်သတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080801202643/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp|archivedate=1 August 2008|title=UAE Federal e-Government Portal|publisher=Government.ae}}</ref> ယူအေအီး၏ အီးဂါးဗားမင့် စနစ်မှာ ယူအေအီး ဖက်ဒရယ် အစိုးရအား အီလက်ထရွန်းနစ် စနစ်ဖြင့် တိုးချဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://government.ae/en/web/guest/service-channels|title=Service Channels- The UAE Government Official Portal|author=UAE federal eGovernment|accessdate=8 September 2014|archive-date=27 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827092351/http://government.ae/en/web/guest/service-channels|url-status=dead}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀၀ ရက်တွင် အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် နှင် အဘူဒါဘီ-အင်န်ဝိုင်ယူ တက္ကသိုလ် ဘွဲ့ရ ရှမ်မာ ဘင် ဆိုဟေး ဖာရစ် အယ်လ် မပ်ဇရွီအား လူငယ်ရေးရာ ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အသက်အငယ်ဆုံးသော ဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ ရှိတ် မိုဟာမက်မှ မပ်ဇရွီသည် လူငယ်ကောင်စီ၏ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သဖြင့် လူငယ်တို့၏ မျှော်လင့်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title = Women shining in new UAE Cabinet - Khaleej Times|url = http://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today|website = www.khaleejtimes.com|access-date = 2016-02-11|first = Staff|last = Reporter|archive-date = 20 September 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230920224332/https://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today}}</ref> ယူအေအီးအား မကြာခဏ ဆိုသလိုပင် သက်ဦးဆံပိုင်စံနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံ အဖြစ် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.economist.com/node/13988540|title=Trouble in the United Arab Emirates: The perils of autocracy|work=the Economist|accessdate=2016-02-12}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2011/05/15/world/middleeast/15prince.html?pagewanted=all&_r=1&|title=Secret Desert Force Set Up by Blackwater's Founder}}</ref> နယူးယောက်တိုင်းမ် သတင်းစာမှ ယူအေအီးအား "သက်ဦးဆံပိုင်စနစ်နှင့် တိုးတက်မှုတို့ဖြင့် ထွန်းပနေသော ခေတ်မီနိုင်ငံ တွဲဖက်ထားခြင်း" ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2011/05/15/world/middleeast/15prince.html?pagewanted=all&_r=1&|title=Secret Desert Force Set Up by Blackwater's Founder|quote=The United Arab Emirates — an autocracy with the sheen of a progressive, modern state — are closely allied with the United States, and American officials indicated that the battalion program had some support in Washington.}}</ref> ယူအေအီးသည် အများပြည်သူဆိုင်ရာ လွတ်လတ်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးတို့ကို ညွှန်ပြသော လွတ်လပ်မှုညွှန်းကိန်းတွင် အလွန် ဆိုးရွားသော အဆင့်တွင် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ယူအေအီးသည် ဖရီးဒမ်းဟောက်စ်၏ နှစ်စဉ်ထုတ်ပြန်သော အများပြည်သူဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှုနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးတို့ကို တိုင်းတာသော "ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လွတ်လပ်မှု" ညွှန်းကိန်းတွင် မလွတ်လပ်သော နိုင်ငံ အဖြစ် ညွှန်းဆိုခြင်း ခံရသည်။ <ref name="United Arab Emirates Reports"/> ထို့ပြင် [[နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့]]၏ နှစ်စဉ် သတင်းစာ လွတ်လပ်မှု ညွှန်းကိန်းတွင်လည်း ယူအေအီးသည် ဆိုးရွားသော အဆင့်တွင် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။ ===နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး=== [[File:Vladimir Putin in the United Arab Emirates 10 September 2007-5.jpg|left|thumb|ခါလစ်ဖာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်း နှင့် ရုရှားသမ္မတ [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်]]၊ ၂၀၀၇]] ယူအေအီးသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး၊ စီးပွားရေး အရ ဆက်ဆံရေး ကျယ်ပြန့်စွာ ရှိသည်။ ယူအေအီးသည် [[အိုပက်]] အဖွဲ့ နှင့် ကမ္ဘာ့ [[ကုလသမဂ္ဂ]]တို့တွင် အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီ (GCC) ကို စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ယူအေအီးသည် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]ရှိ တာလီဘန် အစိုးရကို တရားဝင် အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော နိုင်ငံ ၃ နိုင်ငံ ထဲမှ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ (အခြား နှစ်နိုင်ငံမှာ ပါကစ္စတန် နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ တို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=p1e2L97W9zwC&pg=PA60|title=Foreign Policy Aspects of the War Against Terrorism: Fourth Report of Session|page=60|work=House of Commons of the United Kingdom}}</ref> ယူအေအီးသည် [[စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု]] ဖြစ်ပွားသည့် အချိန်တိုင်အောင် တာလီဘန်တို့နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ ယူအေအီးသည် အီဂျစ်နိုင်ငံ နှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိပြီး အာရပ်ကမ္ဘာမှ နိုင်ငံများတွင် အီဂျစ်၌ အများဆုံး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ပြုလုပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090109153827/http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |archivedate=9 January 2009 |title=Egypt and U.A.E. Relations |work=Egypt State Information Service Sis.gov.eg }}</ref> [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]သည် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု စတင်တည်ထောင်သည့် အချိန်တွင် ပထမဆုံး တရားဝင် အသိအမှတ် ပြုသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ယူအေအီး၏ အဓိက စီးပွားဖက် နှင့် ကုန်သွယ်ဖက် နိုင်ငံ အဖြစ် ယနေ့တိုင်အောင် ဆက်လက် ရှိနေခဲ့သည်။ ပါကစ္စတန် ကျွမ်းကျင် အရာထမ်း ၄ သိန်းကျော် ယူအေအီးတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archivedate=26 June 2009 |title=Relations with UAE get wider, deeper|work=Pakistan Observer |date=26 November 2008 }}</ref> [[File:Secretary Kerry is Greeted by UAE Minister of Foreign Affairs Al Nayhan (10800078325).jpg|thumb|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဗ္ဗဒူလာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်းအား အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်၊ ၂၀၁၃]] ယူအေအီးသည် အမေရိကန်၏ ပေါ်လစီကို ဩဇာလွှမ်းမိုး ရန်နှင့် ပြည်တွင်း ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများကို ပုံဖော်ရန် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားနိုင်ငံများထက်ပို၍ ငွေကုန်ကြေးကျခံ ဆောင်ရွက်သောနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး <ref name="sunlightfoundation.com">{{cite web|url=http://sunlightfoundation.com/blog/2014/05/08/what-countries-spent-the-most-to-influence-the-usa-in-2013/|title=What countries spent the most to influence the USA in 2013}}</ref> အတူ လက်တွဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရာထူးကြီး အစိုးရ အရာရှိများကို လခပေး၍ အမေရိကန်နိုင်ငံအတွင်း ၎င်းတို့၏ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆောင်ရွက်​စေလေ့ ရှိသည်။<ref name="sunlightfoundation.com"/> ယူအေအီးနိုင်ငံ အတွင်း အများဆုံးသော ကျွမ်းကျင် အရာထမ်းများမှာ အိန္ဒိယ လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.antisystemic.org/satribune/www.satribune.com/archives/nov4_10_02/opinion_uaemarriages.htm UAE Eyes Ways to Discourage Marriage with Foreigners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105035621/http://www.antisystemic.org/satribune/www.satribune.com/archives/nov4_10_02/opinion_uaemarriages.htm |date=5 November 2013 }}. Antisystemic.org (21 October 2005). Retrieved 26 January 2014.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indembassyuae.org/induae_bilateral.phtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116234839/http://www.indembassyuae.org/induae_bilateral.phtml|archivedate=16 January 2013 |title=India-UAE Bilateral Relations |work=Embassy of India, UAE }}</ref> ဗြိတိသျှ တပ်များ ယူအေအီးမှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရုပ်သိမ်း ထွက်ခွာပြီးနောက် ယူအေအီးနိုင်ငံတည်ထောင်ခဲ့ပြီး အချိန်တွင် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ ကျွန်းများအား ပိုင်ဆိုင်မှု ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ အီရန် နှင့် အငြင်းပွားခဲ့သည်။ ယူအေအီးမှ ထိုကိစ္စအား ကုလသမ္မဂ္ဂအထိ ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားသော်လည်း ကုလသမ္မဂ္ဂမှ ပယ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Konfliktbarometer 2001 |url=http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |accessdate=1 April 2016 |archivedate=12 March 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312203033/https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf }}. Heidelberger Institut für Internationale Konfliktforschung</ref> ယူအေအီးနိုင်ငံအတွင်း အီရန် လူမျိုး အများအပြားရှိခြင်းနှင့် စီးပွားရေး အရ ဆက်ဆံမှု ခိုင်မာခြင်းကြောင့် ထိုအငြင်းပွားမှုများသည် နှစ်နိုင်ငံကြား ဆက်ဆံရေးကို များစွာ ထိခိုက်မှု မရှိစေခဲ့ပေ။<ref name="uaeinteract1">{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/government/foreign_policy.asp |title=UAE Government: Foreign policy |work=UAEinteract |date=1 January 2008 |accessdate=1 April 2016 |archivedate=10 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090610084435/http://www.uaeinteract.com/government/foreign_policy.asp }}</ref> အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့နှင့် အငြင်းပွားရာတွင် အီရန်နိုင်ငံမှ အဓိက ရေနံကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းဖြစ်သော ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အပေါက်ဝရှိ ရေလက်ကြားကို ပိတ်ဆို့ရန် အကြိမ်ကြိမ် အခါခါ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref name="bbc.co.uk"/> ထို့အတွက်ကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ယူအေအီးမှ ဟော်မွတ်ဇ် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းရန် မလိုသော ကုန်းတွင်း ရေနံပိုက်လိုင်းကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြင့် အီရန်တို့ ပိတ်ဆိုခဲ့ပါက ထိခိုက်မှု လျော့နည်းစေရန် အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု အနေဖြင့် ကြည့်မည်ဆိုပါက ယူကေနှင့် ဂျာမနီတို့သည် ယူအေအီး၏ အကြီးဆုံးသော ပို့ကုန် တင်ပို့သည့် ဈေးကွက်ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံကြား အပြန်အလှန်ဆက်ဆံရေးမှာ နီးစပ်မှု ရှိပြီး ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသား အများအပြားမှာ ယူအေအီးတွင် လာရောက် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-and-france-sign-landmark-nuclear-cooperation-agreement-1.77919 |title=UAE and France sign landmark nuclear cooperation agreement |work=Gulf News |date=16 January 2008 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3193447.ece|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205215341/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3193447.ece |archivedate=5 December 2010 |title=France signs up to £2 billion deal to build nuclear plants in the Gulf |work=The Times |date=16 January 2008}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံနှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေးမှာ ယူအေအီးနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသည့် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ခဲ့သည်။<ref name=MOFAJ>{{cite web|url=http://www.mofa.go.jp/region/middle_e/uae/index.html |title=Japan-United Arab Emirates Relations |work=Ministry of Foreign Affairs of Japan |accessdate=2016-02-12}}</ref> နှစ်နိုင်ငံ အကြား ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေး ရှိကြပြီး အပြန်အလှန် ကုန်သွယ်မှု ပြုကြသည်။ ယူအေအီးမှ ဂျပန်သို့ ရေနံစိမ်းနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ တင်ပို့ရောင်းချပြီး ဂျပန်မှ ယူအေအီးသို့ ကား နှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းများ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်။<ref name="MOFAJ"/> ===စစ်တပ်=== [[File:F-16e block60.jpg|thumb|right|အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု လေတပ်မှ [[အက်ဖ်-၁၆]] ဘလောက် ၆၀ တိုက်လေယာဉ်ပျံ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တက္ကဆပ်ပြည်နယ် ဖို့တ်ဝေါ့သ်မြို့ရှိ လော့ဒ်ဟိမာတင် စက်ရုံမှ ပျံသန်းထွက်ခွာလာစဉ်]] ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့သည် ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်များနှင့် စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ပံ့ပိုးရောင်းချရေးတို့တွင် မဟာဗျူဟာကျ အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်လျက် ရှိကြသည်။ <ref>{{cite news|title=UAE confirms discussions with France on purchase of Rafale aircraft|url=http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1200074664706&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|agency=Emirates News Agency|date=5 June 2008|accessdate=4 April 2016|archivedate=9 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130509014605/http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1200074664706&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews}}</ref> ယူအေအီးသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပြင်သစ်ထံမှ ရပ်ဖ်အေအယ်လ် တိုက်လေယာဉ် အစင်း ၆၀ ဝယ်ယူရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Hollande says UAE Rafale jet deal depends on price|url=http://www.reuters.com/article/2013/01/15/france-uae-rafale-idUSP6E7N601320130115|agency=Reuters|date=15 January 2013|accessdate=4 April 2016|archivedate=30 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930075611/http://www.reuters.com/article/2013/01/15/france-uae-rafale-idUSP6E7N601320130115}}</ref> ယူအေအီးသည် အမေရိကန်တို့အား ဆီးရီးယားရှိ အစ္စလာမ်နိုင်ငံ (အိုင်အက်စ်)တို့အား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပထမဆုံး အကြိမ် တိုက်ခိုက်ရာတွင် ကူညီခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=US launches air strikes against Isil in Syria|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/11114991/US-launches-air-strikes-against-Isil-in-Syria-live.html|work=The Telegraph|date=24 September 2014}}</ref> ယူအေအီး စစ်တပ်မှာ အစပိုင်းတွင် လူအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သော်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း သိသာစွာ များပြားလာခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် ပြင်သစ်၊ အမေရိကန် နှင့် ယူကေ (ယခင်က ယူအေအီးကို ကာကွယ်ခဲ့သူ) တို့ အပါအဝင် ပြည်ပနိုင်ငံများမှ ဝယ်ယူထားသော ခေတ်မီ လက်နက်စနစ်များဖြင့် တပ်ဆင်ထားသည်။ အရာရှိ အများစုမှာ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းရှိ ဆင်းဒဟတ် တော်ဝင် စစ်တက္ကသိုလ် နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ဝက်စ်ပွိုင့် စစ်တက္ကသိုလ်၊ ဒန့်ထရွန်း တော်ဝင် စစ် ကောလိပ် တို့ အပြင် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ စစ်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သော ဆောင်ဆေး စစ်တက္ကသိုလ်တို့မှ သင်တန်းဆင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပြင်သစ်မှ အဘူဒါဘီ အခြေစိုက် လေတပ်စခန်းကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ယူအေအီးသည် လစ်ဗျားနိုင်ငံ အပေါ်တွင် လေယာဉ်မပျံသန်းရ ဇုန် အဖြစ် ပိတ်ပင်တားဆီးရာတွင် ဝင်ရောက်ပူးပေါင်းရန် သဘောတူခဲ့ပြီး [[အက်ဖ်-၁၆]] လေယာဉ် ၆ စင်းနှင့် [[ဒက်ဆု မီရာ့ဂျ် ၂၀၀၀]] ဘက်စုံသုံး တိုက်လေယာဉ် ၆ စင်းတို့ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12806112|title=BBC News – Libya no-fly zone: Coalition firepower|work=BBC News|accessdate=25 December 2014}}</ref> [[ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ]] တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ တပ်များနှင့် စစ်ရေး ပစ္စည်းများကို ယူအေအီးနှင့် အခြား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ဒေသတို့တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ယူအေအီးသည် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သော ယီမင်နိုင်ငံရှိ ရှိယာ့စ် ဟူသစ်နှင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ် အုံကြွမှုတွင် ပြုတ်ကျခဲ့သော သမ္မတဟောင်း အလီ အဗ္ဗဒူလာ ဆာလေး၏ သစ္စာခံတပ်များ တိုက်ခိုက်မှုအား စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>"[http://edition.cnn.com/2015/03/26/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/ Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region]". CNN. 27 March 2015.</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၄ ရက် သောကြာနေ့တွင် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုနှင့် ဘာရိန်းနိုင်ငံတို့မှ စစ်သား အယောက် ၅၀ခန့် ယီမင်နိုင်ငံ အလယ်ဗဟိုရှိ မာရစ်ဘ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{cite web|title = UAE, Bahrain say 50 soldiers killed in Yemen attack|url = http://uk.reuters.com/article/2015/09/04/uk-yemen-security-idUKKCN0R40V120150904|accessdate = 17 September 2015|archivedate = 16 September 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20150916042307/http://uk.reuters.com/article/2015/09/04/uk-yemen-security-idUKKCN0R40V120150904}}</ref> အန်ဆာ အလာဟ် ဟုလည်း သိကြသော ဟူသစ်တို့မှာ တိုက်ခိုက်မှုမှာ ၎င်းတို့၏ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ဆိုဗီယက်ခေတ် တို့ရှ်ကာ ရော့ကက်ကို အသုံးပြု၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title = Scores of Gulf troops killed in Yemen conflict|url = http://www.aljazeera.com/news/2015/09/uae-emirati-soldiers-killed-yemen-150904101726433.html|website = www.aljazeera.com|accessdate = 17 September 2015}}</ref> နောင်တွင် သိရှိရသည်မှာ ထိုရော့ကက်သည် လက်နက်ထားသိုရာ နေရာသို့ ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် ပြင်းထန်သော ပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားကာ အဲမရိတ် နှင့် ဘာရိန်း တပ်သားများ သေဆုံးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref name=":0" /> ===အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသများ=== {{Multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = UAE en-map.png | caption1 = စော်ဘွားနယ်များ၏ တည်နေရာများ | image2 = | caption2 = }} အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံသည် စော်ဘွားနယ် ၇ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ ဒူဘိုင်းနယ်မှာ လူဦးရေ အများဆုံး စော်ဘွားနယ်ဖြစ်ပြီး ယူအေအီး လူဦးရေ၏ ၃၅.၆% မျှ ရှိသည်။ အဘူဒါဘီ စော်ဘွားနယ်တွင် လူဦးရေ ၃၁.၂% မျှ ရှိသဖြင့် ယူအေအီး၏ လူဦးရေ ၃ ပုံ ၂ ပုံကျော်မှာ အဘူဒါဘီ သို့မဟုတ် ဒူဘိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အဘူဒါဘီသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၂၆,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၆၇,၃၄၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကျွန်းများ မပါဝင်သော နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၈၆.၇% ရှိသည်။ ယူအေအီးတွင် ကမ်းရိုးတန်း အရှည်မိုင် ၂၅၀ ကျော် (၄၀၀ ကီလိုမီတာကျော်) ရှိပြီး အုပ်ချုပ်ရေး အနေနှင့် အဓိက ဒေသ ၃ ခု ခွဲခြား ထားသည်။ ဒူဘိုင်းစော်ဘွားနယ်သည် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်းရှိ ယူအေအီးနိုင်ငံ နယ်နိမိတ် အတွင်း ၄၅ မိုင် (၇၂ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။ ဒူဘိုင်း၏ ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင် ၁,၅၀၀ (၃,၈၈၅ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကျွန်းများ မပါသော နိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ ၅%မျှ ရှိသည်။ ရှာဂျာ စော်ဘွားနယ်သည် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ကမ်းရိုးတန်းရှိ ယူအေအီးနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်း ၁၀မိုင်ခန့် (၁၆ ကီလိုမီတာခန့်) ရှည်လျားပြီး အတွင်းပိုင်းသို့ မိုင် ၅၀ ကျော် (၈၀ ကီလိုမီတာကျော်) ရှည်လျားသည်။ မြောက်ပိုင်းရှိ စော်ဘွားနယ်များ ဖြစ်သော ဖူဂျာအီရာ၊ အက်ဂျ်မန်၊ ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမား၊ အွမ်-အယ်-ကူဝိန်းတို့တွင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၁,၄၉၈ စတုရန်းမိုင် (၃,၈၈၂ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ ယူအေအီးတွင် နယ် ၂ နယ်မှ ပူးပေါင်း အုပ်ချုပ်သော ဒေသ ၂ ခု ရှိသည်။ တစ်ခုမှာ အိုမန် နှင့် အက်ဂျ်မန် တို့မှ ပူးပေါင်း အုပ်ချုပ်ပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဖူဂျာအီရာ နှင့် ရှာဂျာတို့မှ ပူးပေါင်း အုပ်ချုပ်သည်။ ယူအေအီး နယ်နိမိတ်များ ဝန်းရံထားသော ဝါဒီ မာဒါ ဟု ခေါ်သည့် အိုမန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် တစ်ခု ရှိသည်။ ထိုဒေသမှာ မူဆန်ဒန် ကျွန်းဆွယ်နှင့် ကျန်ရှိသော အိုမန်နိုင်ငံ၏ အကွာအဝေး တစ်ဝက်တွင် ရှိပြီး ရှာဂျာ စော်ဘွားနယ် အတွင်း ရှိသည်။ ထိုနယ်မြေ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၂၉ စတုရန်းမိုင် (၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး နယ်နိမိတ်ကို ၈၁၉ ခုနှစ်ကပင် သဘောတူ ခဲ့ကြသည်။ မာဒါ၏ အရှေ့မြောက် ထောင့်စွန်းမှာ ခေါ ဖာကာ-ဖူဂျာအီရာလမ်းနှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိပြီး ၃၃ပေ (၁၀ မီတာ) မျှသာ ကွာဝေးသည်။ အိုမန်၏ နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် မာဒါ အတွင်းတွင် ယူအေအီး၏ နိုင်ငံခြားမြေ ဝန်းရံနယ် ဖြစ်သော နာဝါ နယ် ရှိပြီး ရှာဂျာ စော်ဘွားနယ်မှပင် ပိုင်ဆိုင်သည်။ ၎င်းမှာ ၅ စတုရန်းမိုင် (၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းပြီး နယူးမာဒါမြို့၏ အနောက်ဘက် ဖုန်လမ်း ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာတွင် အိမ်ခြေ ၄၀ ခန့် နှင့် ကိုယ်ပိုင်ဆေးခန်းအပြင် တယ်လီဖုန်း အိတ်ချိန်း ရှိသည်။ {|class="wikitable sortable" |- style="background:#efefef;" !class="unsortable"|Flag !စော်ဘွားနယ် !class="unsortable"| မြို့တော် !လူဦးရေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်)<ref name="tedad">{{cite web|url=http://www.dubaifaqs.com/population-of-uae.php|title=Census 2008|work=Ministry of Economy and Planning, Government of the United Arab Emirates|year=2008|accessdate=2016-02-12|archive-date=9 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110320/http://www.dubaifaqs.com/population-of-uae.php|url-status=dead}}</ref> !စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ % !ဧရိယာ (km²)<ref name="tedad"/> !ဧရိယာ (mi²) !စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ % !သိပ်သည်းမှု |- | [[File:Flag of Abu Dhabi.svg|border|40px]] | အဘူဒါဘီနယ် | [[အဘူဒါဘီမြို့]] || ၁,၅၄၈,၆၅၅ || ၃၁.၂% ||၆၇,၃၄၀ || ၂၆,၀၀၀|| ၈၆.၇% || ၂၅ |- | [[File:Flag of Ajman.svg|border|40px]] | အက်ဂျ်မန်နယ် | အက်ဂျ်မန်မြို့ || ၃၇၂,၉၂၃ || ၇.၅% || ၂၅၉ || ၁၀၀|| ၀.၃% || ၉၉၆ |- | [[File:Flag of Dubai.svg|border|40px]] | ဒူဘိုင်းနယ် | [[ဒူဘိုင်းမြို့]] || ၁,၇၇၀,၅၃၃ || ၃၆.၆% || ၃,၈၈၅ || ၁,၅၀၀ || ၅.၀% || ၃၃၆ |- | [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|40px]] | ဖူဂျာအီရာနယ် |ဖူဂျာအီရာမြို့ || ၁၃၇,၉၄၀ || ၂.၉% || ၁,၁၆၅ || ၄၅၀|| ၁.၅% || ၁၀၉ |- | [[File:Flag of Ras al-Khaimah.svg|border|40px]] | ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမားနယ် |ရပ်စ်-အယ်လ်-ခိုင်းမားမြို့ || ၁၇၁,၉၀၃ || ၃.၄% || ၁,၆၈၄ || ၆၅၀|| ၂.၂% || ၁၂၂ |- | [[File:Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg|border|40px]] | ရှာဂျာနယ် | ရှာဂျာမြို့ || ၈၉၅,၂၅၂ || ၁၈.၀% || ၂,၅၉၀ || ၁,၀၀၀ || ၃.၃% || ၂၆၂ |- | [[File:Flag of Umm al-Qaiwain.svg|border|40px]] | အွမ်-အယ်-ကူဝိန်းနယ် |အွမ်-အယ်-ကူဝိန်းမြို့ || ၆၉,၉၃၆ || ၁.၄% || ၇၇၇ || ၃၀၀ || ၀.၉% || ၈၈ |- class="sortbottom" style="background:#ccc;" | [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|40px]] |'''ယူအေအီး''' |အဘူဒါဘီမြို့ || ၄,၉၆၇,၁၄၂ || ၁၀၀% || ၇၇,၇၀၀ || ၃၀,၀၀၀ || ၁၀၀% || ၅၆ |} ==ဥပဒေ== ယူအေအီးတွင် ဖက်ဒရယ် တရားရုံးစနစ် ရှိသည်။ တရားရုံး ဖွဲ့စည်းပုံတွင် အဓိက ကဏ္ဍ ၃ ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ တရားမမှု၊ ရာဇဝတ်မှု နှင့် ရှာရီယာ ဥပဒေ ဆိုင်ရာ တရားရုံးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယူအေအီး၏ တရားစီရင်ရေး စနစ်မှာ တရားမ ဥပဒေ စနစ် နှင့် ရှာရီယာ ဥပဒေ တို့မှ ဆင့်ပွား ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တရားရုံး စနစ်တွင် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ တရားရုံးနှင့် ရှာရီယာ တရားရုံးတို့ ရှိသည်။ လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေး အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ယူအေအီး၏ ရာဇဝတ်မှု နှင့် တရားမမမှု ဆိုင်ရာ တရားရုံးတို့သည် ရှာရီယာ ဥပဒေ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အသုံးချ ထားပြီး ၎င်းတို့ကို ရာဇဝတ်မှု ပုဒ်မ နှင့် မိသားစု ဥပဒေ အတွင်းသို့ ပုဒ်မ အဖြစ် ထည့်သွင်း ပြဋ္ဌာန်း ထား၍ အမျိုးသမီးများကို ခွဲခြားဆက်ဆံမှု ပြုထားသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>Elizabeth Roberts(5 August 2014) [http://www.telegraph.co.uk/expat/expatnews/11012631/Human-Rights-Watch-warns-expat-women-about-the-UAE.html Human Rights Watch warns expat women about the UAE]. Telegraph. Retrieved on 26 November 2015.</ref> ရာဇဝတ်မှုများ ဖြစ်သော ကြာခိုမှု၊ လက်မထပ်မီ လိင်ဆက်ဆံမှုနှင့် အရက်သောက်သုံးမှုများ အတွက် ကြိမ်ဒဏ်ကို ပြစ်ဒဏ် တစ်ခု အနေနှင့် သတ်မှတ်သည်။<ref name="usdep">{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2013/nea/220380.htm|title=2013 Human Rights Reports: United Arab Emirates|work=US Department of State|quote=Sharia (Islamic law) courts, which adjudicate criminal and family law, have the option of imposing flogging as punishment for adultery, prostitution, consensual premarital sex, pregnancy outside marriage, defamation of character, and drug or alcohol abuse.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.humanrightsvoices.org/EYEontheUN/un_101/figures/?p=2484|title=U.N. Commission on Crime Prevention and Criminal Justice: United Arab Emirates|work=Human Rights Voices|accessdate=2016-02-12|archivedate=11 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111230016/http://www.humanrightsvoices.org/EYEontheUN/un_101/figures/?p=2484}}</ref> ရှာရီယာတရားရုံးမှ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ မှ ၂၀၀ အထိ ပေးခြင်းကို တရားဝင် အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။<ref name="usdep" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=O5rs8UkMj64C&pg=PA2092|publisher=Government Printing Office|isbn=978-0-16-081399-3|title=Country Reports on Human Rights Practices for 2007|page=2092|accessdate=2016-02-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.corpun.com/counaej.htm|title=UAE: Judicial corporal punishment by flogging|work=World Corporal Punishment Research|accessdate=2016-02-12}}</ref> လူတစ်ယောက်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ကျဆင်းစေရန် နှုတ်ဖြင့် စော်ကားခြင်းမှာ တရားမဝင်ဘဲ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ အပြစ်ပေးနိုင်သော အမှု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/dh500-000-expat-verbal-abuse-case-to-be-retried|title=Dh500,000 expat verbal abuse case to be retried|date=8 December 2010|work=The National|quote=In the UAE, only verbal abuse pertaining to the sexual honour of a person would be tried under Sharia. For guilt to be proven, the attack must have been made in public and one reliable witness must testify. If convicted, a person would be sentenced to 80 lashes and would never be accepted as a valid witness in a Sharia-based case.}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ကြားတွင် ယူအေအီးရှိ လူအမြောက်အမြား ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://7daysindubai.com/news-14918/|title=Pregnant maid to get 100 lashes after being found guilty of illegal affair|date=9 October 2013|publisher=7daysindubai.com|accessdate=5 April 2016|archivedate=6 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006151535/http://7daysindubai.com/news-14918/}}</ref><ref>[http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=281982 World News » Teenager to be lashed for adultery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150714193225/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=281982 |date=14 July 2015 }}. Gulf Daily News (10 July 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/illicit-lovers-sentenced-to-100-lashes-each-1.712261 Illicit lovers sentenced to 100 lashes each] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131018070417/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/illicit-lovers-sentenced-to-100-lashes-each-1.712261 |date=18 October 2013 }}. GulfNews.com (15 November 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref name="khaleejtimes.com">[http://www.khaleejtimes.com/nation/inside.asp?xfile=/data/courtroundup/2013/September/courtroundup_September33.xml&section=courtroundup Two women sentenced to death for adultery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006082800/http://www.khaleejtimes.com/nation/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Fcourtroundup%2F2013%2FSeptember%2Fcourtroundup_September33.xml&section=courtroundup |date=6 October 2014 }}. Khaleej Times (25 September 2013). Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/prison-for-couple-who-conceived-outside-of-wedlock Prison for couple who conceived outside of wedlock | The National]. Thenational.ae (22 August 2011). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>Bassma Al Jandaly (9 May 2010) [http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/adulterer-to-be-lashed-jailed-in-sharjah-1.624274 Adulterer to be lashed, jailed in Sharjah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131017232012/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/adulterer-to-be-lashed-jailed-in-sharjah-1.624274 |date=17 October 2013 }}. Gulf News</ref><ref>[http://www.refworld.org/publisher,AMNESTY,,ARE,46558ee911,0.html Amnesty International Report 2007 – United Arab Emirates]. Refworld (23 May 2007). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref name="emirates1">[http://www.emirates247.com/crime/local/court-jails-pregnant-filipina-in-fujairah-2013-10-09-1.524021 Court jails pregnant Filipina in Fujairah – Emirates 24|7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115030037/http://www.emirates247.com/crime/local/court-jails-pregnant-filipina-in-fujairah-2013-10-09-1.524021 |date=15 January 2016 }}. Emirates247.com (9 October 2013). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/06/the-court-in-abu-dhabi-ruled-today-that-the-18-year-old-emirati-woman-who-accused-six-men-of-gang-rape-will-serve-a-one-year.html DUBAI: Alleged victim of gang rape sentenced to one year in prison | Babylon & Beyond | Los Angeles Times]. Latimesblogs.latimes.com (17 June 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref> လတ်တလော ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား နှစ်ဦးမှာ အမျိုးသမီး တစ်ဦးအား ရိုက်ပုတ်ခြင်းနှင့် စော်ကားခြင်း ပြုသဖြင့် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် အတွင်း နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်း တစ်ဦးအား အဘူဒါဘီတွင် အရက်သောက်၍ မတ်တပ်သွား ကလေးငယ် တစ်ဦးအား အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းကြောင့် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် နှင့် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/drunk-worker-rapes-2-year-old-girl-in-abu-dhabi-2014-01-22-1.535691|title=Drunk worker rapes 2-year-old girl in Abu Dhabi|date=January 2014|work=Emirates247.com|access-date=5 April 2016|archive-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115030037/http://www.emirates247.com/news/emirates/drunk-worker-rapes-2-year-old-girl-in-abu-dhabi-2014-01-22-1.535691|url-status=dead}}</ref> မွတ်စလင်များ အတွက် အရက်သောက်ခြင်းသည် တရားမဝင်ဘဲ ကြိမ်ဒဏ် ၈၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref>[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/man-to-get-80-lashes-for-drinking-alcohol-1.585233 Man to get 80 lashes for drinking alcohol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505090127/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/man-to-get-80-lashes-for-drinking-alcohol-1.585233 |date=5 May 2010 }}. GulfNews.com (19 February 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/uae/crime/emirati-man-to-be-lashed-executed-for-murder-and-drinking-alcohol-1.1028979|title=Emirati man to be lashed, executed, for murder and drinking alcohol|date=May 2012|work=Gulf News}}</ref><ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/man-who-stabbed-brother-in-drunken-fight-in-abu-dhabi-jailed-for-year Man who stabbed brother in drunken fight in Abu Dhabi jailed for year | The National]. Thenational.ae (14 March 2013). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/man-who-stabbed-brother-in-drunken-fight-in-abu-dhabi-jailed-for-year|title=Man who stabbed brother in drunken fight in Abu Dhabi jailed for year|date=March 2013|work=The National|quote=The younger brother admitted illegally consuming alcohol and was sentenced to 80 lashes – a punishment prescribed under Sharia.}}</ref><ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/man-appeals-80-lashes-for-drinking-alcohol-in-abu-dhabi Man appeals 80 lashes for drinking alcohol in Abu Dhabi | The National]. Thenational.ae (9 August 2012). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>{{cite web|url=http://7days.ae/news-13714/19218|title=Husband jailed for letting friend abuse his wife|date=9 March 2013|work=7days.ae|quote=As well as the jail term for rape, the Supreme Court also ordered that the defendants be given 80 lashes for drinking alcohol.|accessdate=5 April 2016|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923104044/http://7days.ae/news-13714/19218}}</ref><ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/cocaine-trace-due-to-drinking-red-bull-cola-abu-dhabi-court-hears Cocaine trace due to drinking Red Bull Cola, Abu Dhabi court hears | The National]. Thenational.ae (14 August 2012). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>{{cite web|url=http://7days.ae/news-13704/19195|title=Man jailed for raping step-daughter|date=6 March 2013|work=7days.ae|quote=As well as the jail term he was also fined Dhs10,000 for reckless driving and will receive 80 lashes for drinking alcohol.|accessdate=5 April 2016|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923091351/http://7days.ae/news-13704/19195}}</ref><ref>[http://www.emirates247.com/news/emirates/drinking-costs-dad-custody-of-kids-2011-03-13-1.367393 Drinking costs dad custody of kids – Emirates 24|7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160115030037/http://www.emirates247.com/news/emirates/drinking-costs-dad-custody-of-kids-2011-03-13-1.367393 |date=15 January 2016 }}. Emirates247.com (13 March 2011). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://7days.ae/news-12021/13478 Fujairah man is jailed for drunken kidnap bid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923110747/http://7days.ae/news-12021/13478 |date=23 September 2015 }}. 7days.ae (13 June 2012). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://www.emirates247.com/crime/local/emirati-to-be-executed-for-murder-in-fujairah-2012-05-29-1.460606 Emirati to be executed for murder in Fujairah – Emirates 24|7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923060404/http://www.emirates247.com/crime/local/emirati-to-be-executed-for-murder-in-fujairah-2012-05-29-1.460606 |date=23 September 2015 }}. Emirates247.com (29 May 2012). Retrieved on 2015-11-26.</ref> ရံဖန်ရံခါ ဆိုသလိုပင် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/estonian-soldier-to-be-lashed-1.233170|title=Estonian soldier to be lashed|last=Al Jandaly|first=Bassma|date=16 April 2006|work=Gulf News|access-date=5 April 2016|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129025134/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/estonian-soldier-to-be-lashed-1.233170}}</ref> တရားမဝင်သော လိင်ဆက်ဆံမှု အတွက် ရံဖန်ရံခါတွင် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၆၀ အပြစ်ပေးလေ့ရှိသည်။<ref>[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/girl-to-receive-60-lashes-for-illicit-sex-1.185126 Girl to receive 60 lashes for illicit sex] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129025034/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/girl-to-receive-60-lashes-for-illicit-sex-1.185126 |date=29 November 2014 }}. GulfNews.com (20 June 2007). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticleNew.asp?xfile=data/theuae/2006/July/theuae_July99.xml&section=theuae&col= Two sex workers are sentenced to lashes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922114523/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticleNew.asp?xfile=data%2Ftheuae%2F2006%2FJuly%2Ftheuae_July99.xml&section=theuae&col= |date=22 September 2010 }}. Khaleej Times. Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=11353 Indian lover in UAE sentenced to 60 lashes – Express India]. Expressindia.indianexpress.com (8 June 2002). Retrieved on 2015-11-26.</ref> စော်ဘွားနယ် အချို့တွင် ကြိမ်ဒဏ် ပေးသည့် အခါ ပုံမှန်အားဖြင့် အချက် ၈၀ ပေးလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://7days.ae/news-13088/17027|title=Motorist sentenced to 80 lashes for drink driving|date=26 November 2012|work=7days.ae|access-date=5 April 2016|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923091346/http://7days.ae/news-13088/17027|url-status=dead}}</ref> ရှာရီယာ တရားရုံးမှလည်း အိမ်ဖော် အလုပ်သမားများကို ကြိမ်ဒဏ် အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။<ref name="drm">{{cite web|url=http://www.hrw.org/zh-hans/node/129797/section/10|title=VI. Charges and Penalties against Domestic Workers|publisher=Human Rights Watch|year=2014|accessdate=5 April 2016|archivedate=3 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203095636/http://www.hrw.org/zh-hans/node/129797/section/10}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဖိလစ်ပိုင် လူမျိုး အိမ်အကူ အမျိုးသမီးမှာ တရားမဝင် ပဋိသန္ဓေ ဆောင်မှုဖြင့် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="emirates1"/> အရက်မူး၍ ကားမောင်းခြင်းကို အလွန် တင်းကြပ်စွာ တားမြစ်ထားပြီး ကျူးလွန်ပါက ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ ချမှတ်နိုင်သည်။ နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်း အများစုမှာ အရက်မူး၍ ကားမောင်းခြင်းကြောင့် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ ချမှတ်ခြင်း ခံကြရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/crime/local/swaying-car-exposes-fujairah-drunk-driver-2013-06-26-1.512065|title=Swaying car exposes Fujairah drunk driver|date=26 June 2013|work=Emirates 247|access-date=5 April 2016|archive-date=23 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923060451/http://www.emirates247.com/crime/local/swaying-car-exposes-fujairah-drunk-driver-2013-06-26-1.512065|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/article/20130327/ARTICLE/303279988/1011|title=Drink-drive student to get 80 lashes|date=27 March 2013|work=Khaleej Times|accessdate=5 April 2016|archivedate=21 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160321083951/http://www.khaleejtimes.com/article/20130327/ARTICLE/303279988/1011}}</ref><ref>[http://7days.ae/news-13088/17027 Motorist sentenced to 80 lashes for drink driving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923091346/http://7days.ae/news-13088/17027 |date=23 September 2015 }}. 7days.ae (26 November 2012). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://gulfnews.com/news/uae/crime/80-lashes-and-one-month-in-jail-for-drink-driving-1.667104 80 lashes and one month in jail for drink driving]. GulfNews.com (12 August 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/drunk-driver-sentenced-to-80-lashes Drunk driver sentenced to 80 lashes | The National]. Thenational.ae (28 July 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://www.emirates247.com/crime/local/4-years-and-80-lashes-for-drug-addict-2011-11-01-1.426430 4 years and 80 lashes for drug addict – Emirates 24|7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923060322/http://www.emirates247.com/crime/local/4-years-and-80-lashes-for-drug-addict-2011-11-01-1.426430 |date=23 September 2015 }}. Emirates247.com (1 November 2011). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>[http://www.emirates247.com/news/emirates/80-lashes-jail-for-drink-driving-upheld-2011-05-18-1.394262 80 lashes, jail for drink-driving upheld – Emirates 24|7] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923060444/http://www.emirates247.com/news/emirates/80-lashes-jail-for-drink-driving-upheld-2011-05-18-1.394262 |date=23 September 2015 }}. Emirates247.com (18 May 2011). Retrieved on 2015-11-26.</ref> အဘူဒါဘီတွင် လူမြင်ကွင်း၌ နမ်းရှုံ့ခြင်းအတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ ပေးခြင်း ခံရသောသူ အများအပြား ရှိသည်။<ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/couple-deny-kissing-on-abu-dhabi-corniche?fb_action_ids= Couple deny kissing on Abu Dhabi Corniche | The National] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629152756/http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/couple-deny-kissing-on-abu-dhabi-corniche?fb_action_ids= |date=29 June 2017 }}. Thenational.ae (10 January 2013). Retrieved on 2015-11-26.</ref> ယူအေအီး၏ ဥပဒေတွင် လက်မထပ်မီ လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုခြင်း အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref>[http://www.thenational.ae/news/uae-news/woman-denies-affair-after-hearing-she-faces-stoning Woman denies affair after hearing she faces stoning | The National]. Thenational.ae (29 July 2009). Retrieved on 2015-11-26.</ref> ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်းမှာ ယူအေအီးတွင် ဥပဒေ အရ ခွင့်ပြုထားသော အပြစ်ပေးမှု ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အာရှမှ အိမ်အကူ တစ်ဦးအား ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ရန် အဘူဒါဘီတွင် အမိန့်ချမှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>[http://7daysindubai.com/expat-faces-death-stoning-admitting-court-cheating-husband/ Expat faces death by stoning after admitting in court to cheating on husband] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006154624/http://7daysindubai.com/expat-faces-death-stoning-admitting-court-cheating-husband/ |date=6 October 2014 }}. 7daysindubai.com. Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://emirateswoman.com/2014/05/05/woman-sentenced-death-stoning-abu-dhabi/ Woman Sentenced To Death By Stoning In Abu Dhabi – Emirates Woman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930135248/http://emirateswoman.com/2014/05/05/woman-sentenced-death-stoning-abu-dhabi/ |date=30 September 2015 }}. Emirateswoman.com. Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://www.qatarliving.com/news/posts/asian-housemaid-gets-death-adultery-abu-dhabi Asian housemaid gets death for adultery in Abu Dhabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518012838/http://www.qatarliving.com/news/posts/asian-housemaid-gets-death-adultery-abu-dhabi |date=18 May 2021 }}. Qatar Living (4 May 2014). Retrieved on 2015-11-26.</ref> အခြားသော နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်းများမှာလည်း ကြာခိုမှုကြောင့် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ရန် အမိန့်ချခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>[http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE25/005/2006/en Document | Amnesty International]. Amnesty.org. Retrieved on 26 November 2015.</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကြားတွင် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ရန် အမိန့်ချခံရသူ အချို့ ရှိသည်။<ref name="khaleejtimes.com" /><ref>[http://www.dnaindia.com/world/report-man-faces-stoning-in-uae-for-incest-1090813 Man faces stoning in UAE for incest | Latest News & Updates at Daily News & Analysis]. Dnaindia.com (14 April 2007). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/woman-denies-affair-after-hearing-she-faces-stoning|title=Woman denies affair after hearing she faces stoning|date=29 July 2009|work=The National (Abu Dhabi)}}</ref> ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းမှာ ဥပဒေ အရ တရားမဝင်ဘဲ အများဆုံး ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ နှင့် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် အထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သော အမှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/hotel-executive-who-had-abortion-gets-jail-term|title=Hotel executive who had abortion gets jail term|date=30 December 2010|work=The National}}</ref> လတ်တလောနှစ်များတွင် တရားမဝင် လိင်ဆက်ဆံမှုများ၌ ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ရန် အပြစ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ အပြစ်ပေးခြင်း ခံရပြီးနေနာက် လူအချို့မှ အပြစ်ရှိကြောင်း ဝန်ခံ၍ အယူခံဝင်ခြင်းကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://7days.ae/change-plea-youll-stoned-husband-admits-cheating-given-legal-advice-judge|title="Change plea or you’ll be stoned": Husband who admits cheating given legal advice by judge|date=6 April 2014|work=7days.ae|accessdate=5 April 2016|archivedate=5 April 2016|archiveurl=https://archive.today/20160405175140/http://7days.ae/change-plea-youll-stoned-husband-admits-cheating-given-legal-advice-judge}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/to-avoid-100-lashes-and-prison-woman-retracts-plea-in-sex-case|title=To avoid 100 lashes and prison, woman retracts plea in sex case|date=9 October 2009|work=The National}}</ref> ကြာခိုမှု အတွက် ပြစ်ဒဏ်မှာ အိမ်ထောင်မရှိသူများ အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ ဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ရှိသူများ အတွက် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ရန် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/hotel-executive-who-had-abortion-gets-jail-term|title=Lawyer urges acquittal of woman on zina charges|date=26 November 2010|work=The National (Abu Dhabi)}}</ref> မိသားစု ဆိုင်ရာ အမှုအခင်းများတွင် စီရင်ပိုင်ခွင့်သည် ရှာရီယာ တရားရုံးတွင်သာ ရှိပြီး အချို့သော ရာဇဝတ်ပြစ်မှုများ ဖြစ်သော ကြာခိုမှု၊ လက်မထပ်မီ လိင်ဆက်ဆံမှု၊ ဓားပြမှု၊ အရက် သောက်သုံးမှုနှင့် အခြား ဆက်စပ်နေသော ပြစ်မှုများတွင်လည်း စီရင် ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ ရှာရီယာ ဥပဒေတွင် အခြေခံထားသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အခြေအနေ ဥပဒေသည် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း၊ ကွာရှင်း ပြတ်စဲခြင်း နှင့် ကလေးငယ်အား အုပ်ထိန်းခြင်း အစရှိသော ကိစ္စရပ်များ အတွက် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ အစ္စလာမ် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အခြေအနေ ဥပဒေသည် မွတ်စလင်များအပေါ်တွင် သက်ရောက်မှု ရှိသကဲ့သို့ မွတ်စလင် မဟုတ်သူများ အပေါ်တွင်လည်း သက်ရောက်မှု ရှိသည်။<ref name="lia" /> မွတ်စလင် မဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်းများသည်လည်း လက်ထပ်ခြင်း၊ ကွာရှင်းခြင်း နှင့် အုပ်ထိန်းခြင်း စသော ကိစ္စရပ်များ အတွက် ရှာရီယာ ဥပဒေဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခြင်း ခံကြရလေ့ ရှိသည်။<ref name="lia">[http://www.bbc.co.uk/news/uk-28638553 Britons 'liable to Sharia divorces' in UAE – BBC News]. Bbc.co.uk. Retrieved on 26 November 2015.</ref> ဘာသာတရားအား စွန့်လွှတ်ခြင်း သည် ယူအေအီးတွင် သေဒဏ် ကျခံစေနိုင်သော ပြစ်မှု ဖြစ်သည်။<ref>Evans, Robert. (9 December 2013) [http://www.reuters.com/article/2013/12/10/us-religion-atheists-idUSBRE9B900G20131210 Atheists face death in 13 countries, global discrimination: study] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613195856/http://www.reuters.com/article/2013/12/10/us-religion-atheists-idUSBRE9B900G20131210 |date=13 June 2015 }}. Reuters. Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref>{{cite web|url=http://beaveronline.co.uk/the-international-briefing-persecution-of-atheists-and-apostates/|title=The International Briefing: Persecution of Atheists and Apostates|accessdate=5 April 2016|archivedate=28 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150428131415/http://beaveronline.co.uk/the-international-briefing-persecution-of-atheists-and-apostates/}}</ref> ဘာသာတရားအား လှောင်ပြောင်ပြောဆိုခြင်းကိုလည်း ဥပဒေ အရ တားမြစ်ထားပြီး အစ္စလာမ် ဘာသာကို စော်ကားသော နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်းများမှာ နိုင်ငံမှ ပြန်ပို့လေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/uae-to-deport-expats-abusing-religions-2015-07-22-1.597619|title=UAE to deport expats abusing religions|date=22 July 2015|work=Emirates 247|access-date=5 April 2016|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525072642/http://www.emirates247.com/news/emirates/uae-to-deport-expats-abusing-religions-2015-07-22-1.597619|url-status=dead}}</ref> ယူအေအီးသည် ရှာရီယာ ဥပဒေမှ ဟူဒတ်ဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများကို ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ အဖြစ် ထည့်သွင်းထားပြီး ဘာသာတရားအား စွန့်လွှတ်ခြင်း သည်လည်း တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref name="shar">{{cite journal|author=Butti Sultan Butti Ali Al-Muhairi |year=1996|jstor=3381546 |title=The Islamisation of Laws in the UAE: The Case of the Penal Code|journal=Arab Law Quarterly|volume=11|issue=4 |pages=350–371}}</ref> ယူအေအီး၏ ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁ နှင့် ၆၆ တို့ အရ ဟူဒတ် ဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများကို သေဒဏ် အပြစ်ပေးရန် ပြဋ္ဌာန်း ထားသဖြင့်<ref name="shar" /><ref>Al-Muhairi (1997), Conclusion to the Series of Articles on the UAE Penal Law. Arab Law Quarterly, Vol. 12, No. 4</ref> ဘာသာတရားအား စွန့်လွှတ်ခြင်းသည် ယူအေအီးတွင် သေဒဏ် အပြစ်ပေးနိုင်သော ပြစ်မှု ဖြစ်လေသည်။ အချို့သော အမှုအခင်းများတွင် ယူအေအီးရှိ တရားရုံးများတွင် မုဒိမ်းမှုများကို တိုင်ကြားသော အမျိုးသမီးများအား ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title = UAE imprisoning rape victims under extramarital sex laws – investigation|url = http://www.theguardian.com/world/2015/oct/26/hundreds-of-women-prosecuted-for-extramarital-sex-in-uae-finds-bbc|newspaper = The Guardian|date = 2015-10-26|access-date = 2016-01-29|issn = 0261-3077|language = en-GB|last = Alex|first2 = ra|last2 = Topping}}</ref><ref name=cnn/><ref name=reuters/><ref name=tdb>{{cite web|url=http://www.thedailybeast.com/witw/articles/2013/07/30/dubai-s-progressive-charade.html|title=Dubai's Progressive Charade|work=The Daily Beast|accessdate=2016-02-12}}</ref><ref name=nydaily>{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/news/world/dubai-rape-vic-arrested-drinking-article-1.1214682|title=Gang-rape victim in Dubai arrested for drinking alcohol: report|work=New York Daily News|accessdate=2016-02-12}}</ref><ref name=latimes>{{cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/06/the-court-in-abu-dhabi-ruled-today-that-the-18-year-old-emirati-woman-who-accused-six-men-of-gang-rape-will-serve-a-one-year.html|title=DUBAI: Victim of gang rape sentenced to one year in prison}}</ref> ဥပမာအားဖြင့် ဗြိတိသျှ အမျိုးသမီး တစ်ဦးသည် အမျိုးသား ၃ ဦးမှ အုပ်စုလိုက် မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းကို တိုင်ကြားသည့် အခါ အရက်သောက်သည့် ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=reuters/><ref name=nydaily/> အခြားသော ဗြိတိသျှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးမှာ မုဒိမ်းမှုကို တိုင်ကြားသည့် အခါတွင် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ နေရာတွင် မူးယစ်ခြင်းနှင့် အိမ်ထောင်ပြင်ပ လိင်ဆက်ဆံမှုဖြင့် တရားစွဲခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=cnn/> ဩစတြေးလျ အမျိုးသမီးတစ်ဦးမှာလည်း အုပ်စုလိုက် မုဒိမ်းမှုကို တိုင်ကြားသဖြင့် ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=cnn/><ref name=reuters>{{cite news |last=Bakr |first=Amena |url=http://www.reuters.com/article/2013/07/21/us-emirates-courts-norway-idUSBRE96K0AK20130721 |title=Woman jailed in Dubai after reporting rape hopes to warn others |work=Reuters |date=21 July 2013 |accessdate=5 November 2013 |archivedate=22 July 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130722011055/http://www.reuters.com/article/2013/07/21/us-emirates-courts-norway-idUSBRE96K0AK20130721 }}</ref> အခြားသော အမှုအခင်း တစ်ခုတွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ် အဲမရိတ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးမှ အမျိုးသား ၆ ဦးမှ အုပ်စုဖွဲ့ မုဒိမ်းကျင့်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော တိုင်ကြားခြင်းကို တရားစွဲဆိုသူမှ ထောင်ဒဏ် နှစ်ရှည် နှင့် ကြိမ်ဒဏ် အပြစ်ပေးရန် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သဖြင့် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။<ref name=bloomberg>{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/news/2010-06-07/u-a-e-woman-withdraws-gang-rape-claim-to-avoid-lashes-prison-sentence.html|title=U.A.E. Woman Withdraws Gang-Rape Claim to Avoid Lashes, Prison Sentence}}</ref> ထိုအမျိုးသမီးမှာ ထောင်ဒဏ် တစ်နှစ် ကျခံခြင်း ခံခဲ့ရသသည်။<ref name=arabianbusiness>{{cite news|url=http://www.arabianbusiness.com/court-jails-emirati-woman-in-gang-rape-case-290257.html|title=Court jails Emirati woman in gang rape case}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် နော်ဝေ အမျိုးသမီး မာတီ ဒါလတ်ဗ်မှ မုဒိမ်းမှုကို တိုင်ကြားသည့် အခါတွင် တရားမဝင် လိင်ဆက်ဆံခြင်း နှင့် အရက်သောက်ခြင်းအတွက် ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name=cnn>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2013/07/22/world/meast/uae-norway-rape-controversy/index.html|title=Dubai ruler pardons Norwegian woman convicted after she reported rape|work=CNN.com|accessdate=10 September 2013}}</ref> အခြားသော အမျိုးသမီးများကို ခွဲခြားဆက်ဆံထားသော ဥပဒေများလည်း ရှိသည်။ အဲမရိတ် အမျိုးသမီးများသည် လက်ထပ်ရန် နှင့် နောက်တစ်ကြိမ် လက်ထပ်ရန် အမျိုးသား အုပ်ထိမ်းသူထံမှ ခွင့်ပြုချက် ရယူရန် လိုအပ်သည်။<ref name="maleguardian">{{cite web|title=Divorcees, widows concerned about receiving 'permission' before remarrying |url=http://www.thenational.ae/uae/courts/divorcees-widows-concerned-about-receiving-permission-before-remarrying#ixzz3F1sb6IYa|work=The National (Abu Dhabi)}}</ref> ထိုလိုအပ်ချက်မှာ ရှာရီယာ ဥပဒေမှ ရယူထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="maleguardian" /> စော်ဘွားနယ် အားလုံးတွင် မွတ်စလင် အမျိုးသမီးများမှ မွတ်စလင် မဟုတ်သော အမျိုးသားကို လက်ထပ်ခြင်းမှာ ဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်သည်။<ref name="religiousfreedom" /> ယူအေအီးတွင် မွတ်စလင် အမျိုးသမီးနှင့် မွတ်စလင် မဟုတ်သော အမျိုးသားတို့ လက်ထပ်ခြင်းမှာ မှောက်မှားမှု ဟု ယူဆပြီး ဥပဒေအရ အပြစ် ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref name="religiousfreedom">{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127360.htm|title=United Arab Emirates International Religious Freedom Report, Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor (2009)|work=U.S. Department of State}}</ref> လူမြင်ကွင်းတွင် နမ်းရှုံ့ခြင်းအား ဥပဒေ အရ တားမြစ်ထားပြီး ကျူးလွန်ပါက နိုင်ငံအတွင်းမှ နှင်ထုတ်ခြင်း ခံရနိုင်သည်။<ref name="ReferenceB">[http://www.thenational.ae/news/uae-news/public-kissing-can-lead-to-deportation Public kissing can lead to deportation | The National]. Thenational.ae (7 July 2008). Retrieved on 2015-11-26.</ref> ဒူဘိုင်းတွင် လာရောက်၍ အလုပ်လုပ်ကြသော နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်းများမှာ လူမြင်ကွင်းတွင် နမ်းရှုံ့ခြင်းကြောင့် ပြန်ပို့ခြင်း ခံကြရသည်။<ref name="news.bbc.co.uk">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/8602449.stm Jailed Dubai kissing pair lose appeal over conviction]. BBC News (4 April 2010). Retrieved on 2015-11-26.</ref><ref name="gulfnews">{{cite web |url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/women-get-jail-and-deportation-for-kissing-on-dubai-public-beach-1.106824 |title=Women get jail and deportation for kissing on Dubai public beach |work=Gulf News |date=25 May 2008 |access-date=9 April 2016 |archive-date=15 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115034127/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/crime/women-get-jail-and-deportation-for-kissing-on-dubai-public-beach-1.106824 }}</ref><ref name="bbc.com">[http://www.bbc.com/news/10507147 London man tells of 'shock' jailing in Dubai over kiss – BBC News]. Bbc.com. Retrieved on 26 November 2015.</ref> အဘူဒါဘီတွင်မူ လူမြင်ကွင်းတွင် နမ်းရှုံခြင်းကြောင့် စုံတွဲတစ်တွဲအား ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၈၀ အပြစ်ပေးခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/couple-deny-kissing-on-abu-dhabi-corniche?fb_action_ids=|title=Couple deny kissing on Abu Dhabi Corniche|quote=A man jailed and sentenced to 80 lashes for drunkenly kissing his girlfriend on the Corniche|accessdate=5 April 2016|archivedate=29 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170629152756/http://www.thenational.ae/news/uae-news/courts/couple-deny-kissing-on-abu-dhabi-corniche?fb_action_ids=}}</ref> ယူအေအီးတွင် အသစ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဖက်ဒရယ် ဥပဒေအရ Whatsapp (ဝှပ်စ်အပ်) ပေါ်တွင် ဆဲဆိုခြင်းကို တားမြစ်ပြီး ဒေါ်လာ ၆၈,၀၆၁ နှင့် ညီမျှသော ဒဏ်ငွေ နှင့် ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်ပြီး<ref name="inde">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/swearing-on-whatsapp-will-result-in-40000-fine-and-deportation-uae-rules-10324188.html|title=Swearing on Whatsapp 'will result in £40,000 fine and deportation, UAE rules'|date=16 June 2015|work=The Independent|accessdate=9 April 2016|archivedate=5 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305235819/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/swearing-on-whatsapp-will-result-in-40000-fine-and-deportation-uae-rules-10324188.html}}</ref> နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်းများကိုမူ ပြန်ပို့လေ့ ရှိသည်။<ref name="inde" /><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/uae-imposes-over-68000-fine-jail-term-swearing-whatsapp-expatriates-face-deportation-636045|title=UAE Imposes over $68,000 Fine, Jail Term for Swearing on Whatsapp; Expatriates Face Deportation|date=16 June 2015|work=International Business Times}}</ref><ref>{{cite web|url=http://7days.ae/man-to-face-trial-in-uae-for-swearing-in-whatsapp-message|title=Man to face trial in UAE for swearing in WhatsApp message|date=16 June 2015|work=7days.ae|accessdate=9 April 2016|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923094431/http://7days.ae/man-to-face-trial-in-uae-for-swearing-in-whatsapp-message}}</ref><ref>{{cite web|url=https://uk.news.yahoo.com/british-expats-face-being-deported-from-uae-for-swearing-on-whatsapp-161318056.html#GTeWLi4|title=British Expats Face Being Deported From UAE For Swearing On WhatsApp|date=16 June 2015|work=Yahoo News}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဩစတြေးလျ လူမျိုး အရာထမ်း တစ်ဦးမှာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်တွင် ဆဲဆိုခြင်းကြောင့် ပြန်ပို့ ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/nation/crime/australian-woman-deported-from-abu-dhabi-over-a-facebook-post|title=Australian woman deported from Abu Dhabi over Facebook post|date=15 July 2015|work=Khaleej Times|access-date=9 April 2016|archive-date=10 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910064235/http://www.khaleejtimes.com/nation/crime/australian-woman-deported-from-abu-dhabi-over-a-facebook-post}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/australian-woman-deported-from-uae-after-facebook-post-599688.html|title=Australian woman deported from the UAE after Facebook post|date=15 July 2015|work=Arabian Business}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/world/australia/70241468/australian-jailed-over-facebook-post-deported-from-abu-dhabi|title=Australian jailed over Facebook post deported from Abu Dhabi|date=15 July 2015|work=Stuff.co.nz}}</ref><ref>{{cite web|url=http://7days.ae/expat-deported-after-posting-abusive-message-about-parking-on-facebook|title=Expat deported after posting abusive message about parking on Facebook|date=15 July 2015|work=7days.ae|accessdate=9 April 2016|archivedate=23 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923100012/http://7days.ae/expat-deported-after-posting-abusive-message-about-parking-on-facebook}}</ref><ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/uae/crime/australian-expat-deported-following-facebook-post-1.1550807|title=Australian expat deported following Facebook post|date=15 July 2015|work=Gulf News}}</ref> လိင်တူခြင်း ချစ်ကြိုက်ခြင်းကို ဥပဒေ အရတားမြစ်ထားပြီး လိင်တူချစ်ကြိုက်ခြင်းမှာ ယူအေအီးတွင် သေဒဏ် အပေးခံရနိုင်သော ပြစ်မှု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://arc-international.net/global-advocacy/universal-periodic-review/u/united-arab-emirates|title=United Arab Emirates|quote=Facts as drug trafficking, homosexual behaviour, and apostasy are liable to capital punishment.}}</ref><ref name="arc.com">{{cite web|url=http://www.care2.com/causes/man-accused-of-gay-handshake-stands-trial-in-dubai.html|title=Man Accused of 'Gay Handshake' Stands Trial in Dubai|accessdate=9 April 2016|archivedate=30 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030104723/http://www.care2.com/causes/man-accused-of-gay-handshake-stands-trial-in-dubai.html}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အဲမရိတတ် အမျိုးသား တစ်ဦးအား ဂေး ကဲ့သို့ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး တရားစွဲဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="arc.com" /> အဘူဒါဘီ ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၈၀ အရ သဘာဝ အတိုင်း မဟုတ်သော လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို ထောင်ဒဏ် ၁၄ နှစ် အထိ အပြစ်ပေးနိုင်ပြီး ဒူဘိုင်း ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မ ၁၇၇ အရမူ နှစ်ဦးသဘောတူ ဖြစ်သော်လည်း သဘာဝ မဟုတ်သော လိင်ဆံဆက်ခြင်းကို ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် အထိ အပြစ်ပေးနိုင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.sodomylaws.org/world/uae/united_arab_emirates.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060614053249/http://sodomylaws.org/world/uae/united_arab_emirates.htm |archivedate=14 June 2006 |title=Federal criminal statute In UAE |work=Sodomylaws.Org }}</ref> ကိုယ်လက်အင်္ဂါကို ဖြတ်တောက်၍ အပြစ်ပေးခြင်းမှာ ယူအေအီးတွင် ရှာရီယာ တရားရုံး အရ တရားဝင် သော အပြစ်ဒဏ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Amnesty International Report 1999 – United Arab Emirates|url=http://www.refworld.org/docid/3ae6aa123b.html}}</ref><ref>{{cite web|title=United Arab Emirates: Briefing for the Human Rights Council Universal Periodic Review|url=http://lib.ohchr.org/HRBodies/UPR/Documents/Session15/AE/GIEACPCP_UPR_ARE_S15_2012_GloblaInitiativetoEndAllCorporalPunishmentofChildren_E.pdf|page=3|access-date=9 April 2016|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113649/http://lib.ohchr.org/HRBodies/UPR/Documents/Session15/AE/GIEACPCP_UPR_ARE_S15_2012_GloblaInitiativetoEndAllCorporalPunishmentofChildren_E.pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=United Arab Emirates – Global Progress|url=http://www.endcorporalpunishment.org/assets/pdfs/states-reports/UnitedArabEmirates.pdf|page=3|quote=Punishments include flogging, amputation, and – as retaliation – injury similar to that for which the offender has been convicted of inflicting on the victim.|accessdate=9 April 2016|archivedate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311055307/http://www.endcorporalpunishment.org/assets/pdfs/states-reports/UnitedArabEmirates.pdf}}</ref><ref>{{cite web|title=United Arab Emirates – Country Reports on Human Rights Practices |url=http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2000/nea/824.htm|quote=In February an Indonesian woman convicted of adultery by the Shari'a court in the Emirate of Fujairah, was sentenced to death by stoning after she purportedly insisted on such punishment. The sentence was commuted on appeal to 1 year in prison, followed by deportation. In June 1998, the Shari'a court in Fujairah sentenced three Omani nationals convicted of robbery to have their right hands amputated. The Fujairah prosecutor's office instead commuted the sentence to a term of imprisonment.}}</ref><ref>{{cite web|title=Defining Sharia's role in the UAE's legal foundation|url=http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/defining-sharias-role-in-the-uaes-legal-foundation|work=The National (Abu Dhabi)|accessdate=9 April 2016|archivedate=8 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160408032610/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/defining-sharias-role-in-the-uaes-legal-foundation}}</ref> ကားစင်တင်သတ်ခြင်းမှာ ယူအေအီးတွင် တရားဝင် အပြစ်ဒဏ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/crucifixion-for-uae-murderers-1238085.html|title=Crucifixion for UAE murderers |work=The Independent}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE25/011/1997/en|title=UAE: Further information on fear of imminent crucifixion and execution|publisher=Amnesty International|date=September 1997}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/library/info/MDE25/010/1997/en|title=UAE: Fear of imminent crucifixion and execution |publisher=Amnesty International|date=September 1997}}</ref> ဖက်ဒရယ် ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေ အပိုဒ် ၁ တွင် အယူဝါဒ ဆိုင်ရာ အပြစ်ပေးမှုများ၊ ဆိုးရွားသော အပြစ်ပေးမှုများ နှင့် သွေးစွန်းသော ငွေကြေးများအတွက် အစ္စလာမ် ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ အတိုင်း ကျင့်သုံးရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite web|title=Federal Law No (3) of 1987 on Issuance of the Penal Code|url=https://www.unodc.org/tldb/showDocument.do?documentUid=6385&country=UAE|work=United Nations Office on Drugs and Crime|accessdate=9 April 2016|archivedate=25 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130525044622/https://www.unodc.org/tldb/showDocument.do?documentUid=6385&country=UAE}}</ref> စော်ဘွားနယ် တစ်ခုချင်းစီမှ ပြဋ္ဌာန်းထားသော ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မများသည် ဖက်ဒရယ် ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေမှသာ ဖက်ဒရယ် ရာဇသတ်ကြီး ပုဒ်မကို ရုပ်သိမ်းလေ့ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ နှင့် စော်ဘွားနယ် ဥပဒေ နှစ်ရပ်စလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ကျင့်သုံးနိုင်သည်။<ref>{{cite web|title=Measures Against Corruptibility, Gifts and Gratification – Bribery in the Middle East|url=http://www.mafhoum.com/press2/brib76.pdf|work=Arab Law Quarterly}}</ref> ရာမဒန် ဥပုသ်လ အတွင်း နေထွက်ချိန်မှ နေဝင်ချိန်အထိ လူမြင်ကွင်းတွင် အစာစားခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်း နှင့် ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းတို့ကို ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။<ref name="ramadan" /> ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိခင်များနှင့် ကလေးသူငယ်များကို ခြွင်းချက် ပေးထားသည်။ ထိုဥပဒေမှာ မွတ်စလင် အပြင် မွတ်စလင် မဟုတ်သူများ အတွက်လည်း အကျုံးဝင်ပြီး <ref name="ramadan" /> မလိုက်နာပါက အဖမ်းခံရနိုင်သည်။<ref name="Riazat Butt">{{cite news |url= http://www.guardian.co.uk/uk/2011/jul/31/dubai-tourists-must-respect-ramadan |title=Britons warned to respect Ramadan while holidaying in Dubai |author=Riazat Butt |work=The Guardian |date=31 July 2011 |location=London, UK|oclc=60623878 }}</ref> လူမြင်ကွင်းတွင် ကခုန်ခြင်းကိုလည်း ယူအေအီးတွင် ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ထားသည်။ <ref>{{cite web|title=Criminal Law of Dubai|url=http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|publisher=lawyersuae.com|access-date=9 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095228/http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=المشارق<!-- Bot generated title --> |url=http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03 |accessdate=9 April 2016 |archivedate=19 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141219073733/http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03 }}</ref><ref>[http://www.arabnews.com/node/322024 No dancing in public: Dubai]. Arab News (15 March 2009). Retrieved on 2015-11-26.</ref> ===လူ့အခွင့်အရေး=== ကြိမ်ဒဏ် နှင့် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ် အပြစ်ပေးခြင်းမှာ ယူအေအီးတွင် ဥပဒေမှ ခွင့်ပြုထားသော အပြစ်ပေးမှုများဖြစ်သည်။ ထို အပြစ်ဒဏ်များကို ရှာရီယာ ဥပဒေမှ ရယူထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။<ref name=autogenerated2>{{cite web|title=Divorcees, widows concerned about receiving 'permission' before remarrying |url=http://www.thenational.ae/uae/courts/divorcees-widows-concerned-about-receiving-permission-before-remarrying}}</ref> အချို့သော ယူအေအီးရှိ အိမ်အကူ အလုပ်သမားများမှာ ရှာရီယာ တရားစီရင်မှု၏ အပြစ်ပေးမှုများ ဖြစ်သော ကြိမ်ရိုက်ခြင်း နှင့် ကျောက်ခဲထုသတ်ခြင်းတို့ အတွက် သားကောင်များ ဖြစ်သွားရသည်။<ref name="drm" /> ဖရီးဒမ်းဟောက်စ်မှ နှစ်စဉ်ထုတ်ဝေသော အစီရင်ခံစာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာတွင် ယူအေအီးအား "မလွတ်လပ်" ဟူသော ကဏ္ဍအောက်တွင် နှစ်စဉ် ထည့်သွင်း ထားသည်မှာ ပထမဆုံး ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တွင် ကြည့်ရှုနိုင်သော ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှ စ၍ပင် ဖြစ်သည်။<ref name="United Arab Emirates Reports">{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/united-arab-emirates|title=United Arab Emirates Reports|work=Freedom House|accessdate=7 May 2015|archivedate=13 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513050714/https://www.freedomhouse.org/report/freedom-world/2014/united-arab-emirates}}</ref> ယူအေအီးသည် အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေးမှ လွတ်ကင်းခဲ့သော်လည်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အတွက် တောင်းဆိုကြသော အဲမရိတ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ အယောက် ၁၀၀ ကျော်မှာ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချ၍ ညှင်းပန်း နှိပ်စက် ခံခဲ့ရသည်။<ref name="amnesty.org" /><ref>{{cite web|url=http://www.amnesty.org/en/news/uae-ruthless-crackdown-dissent-exposes-ugly-reality-beneath-fa-ade-glitz-and-glamour-2014-11-18|title=UAE: Ruthless crackdown on dissent exposes 'ugly reality' beneath façade of glitz and glamour|publisher=Amnesty International|accessdate=11 April 2016|archivedate=10 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210222458/http://www.amnesty.org/en/news/uae-ruthless-crackdown-dissent-exposes-ugly-reality-beneath-fa-ade-glitz-and-glamour-2014-11-18}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှစ၍ ယူအေအီး အစိုးရသည် တိတ်တဆိတ် ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်းများကို တိုးမြှင့် လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်။<ref name="aohr" /><ref name="hrw">[http://www.hrw.org/news/2012/09/14/uae-enforced-disappearance-and-torture UAE: Enforced Disappearance and Torture | Human Rights Watch]. Hrw.org. Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://www.ic4jhr.net/en/activites/statements/19-uae-enforced-disappearances-continue.html Human Rights in the United – UAE: Enforced disappearances continue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126101711/http://www.ic4jhr.net/en/activites/statements/19-uae-enforced-disappearances-continue.html |date=26 November 2015 }}. Ic4jhr.net. Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://www.echr.org.uk/?p=1214 Emirati victim of enforced disappearance seen in state security prison » Emirates Centre for Human Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126102027/http://www.echr.org.uk/?p=1214 |date=26 November 2015 }}. Echr.org.uk (14 March 2014). Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref>[http://www.middleeasteye.net/news/uae-must-reveal-whereabouts-disappeared-libyans-and-emiratis-human-rights-watch-788745470 UAE must reveal whereabouts of 'disappeared' Libyans and Emiratis: HRW] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920122856/https://www.middleeasteye.net/news/uae-must-reveal-whereabouts-disappeared-libyans-and-emiratis-human-rights-watch-788745470 |date=20 September 2018 }}. Middle East Eye (6 October 2014). Retrieved on 26 November 2015.</ref> နိုင်ငံခြားသား အမြောက်အမြားနှင့် အဲမရိတ်နိုင်ငံသားများမှာ အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် ပြန်ပေးဆွဲခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်။ ယူအေအီး အစိုးရမှ ထိုသူများအား ဖမ်းဆီးထားကြောင်းကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေသည်ကို ဖုံးကွယ်ထားကာ ထိုသူများအား ဥပဒေ၏ အကာအကွယ် အပြင်ဘက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။<ref name="amnesty">{{cite web |url=http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE25/018/2014/en/da9909f8-498a-49b0-a1f9-d269f102f8ce/mde250182014en.pdf |title=Silencing dissent in the UAE |publisher=Amnesty International |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141222042500/http://amnesty.org/en/library/asset/MDE25/018/2014/en/da9909f8-498a-49b0-a1f9-d269f102f8ce/mde250182014en.pdf |archivedate=22 December 2014 |accessdate=11 April 2016 }}</ref><ref name="aohr">{{cite web|url=http://aohr.org.uk/images/releases/forced-disappearance-torture-in-UAE.pdf|title=Forced Disappearances and Torture in the United Arab Emirates|date=November 2014|work=Arab Organisation for Human Rights|accessdate=11 April 2016|archivedate=15 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160115030038/http://aohr.org.uk/images/releases/forced-disappearance-torture-in-UAE.pdf}}</ref><ref name="forced">[https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/15084-uaes-crackdown-on-democracy-short-sighted UAE's crackdown on democracy short-sighted] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151126114449/https://www.middleeastmonitor.com/articles/middle-east/15084-uaes-crackdown-on-democracy-short-sighted |date=26 November 2015 }}. Middleeastmonitor.com. Retrieved on 26 November 2015.</ref> လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြည့်ရေး အဖွဲ့မှ ယူအေအီး အစိုးရ၏ တိတ်တဆိတ် ဖမ်းဆီးခြင်း နှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့မှာ အလွန်စိုးရိမ်စရာ ကောင်းသော အခြေအနေရှိသည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="hrw" /> အာရပ် လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းမှ "ယူအေအီးမှ တိတ်တဆိတ် ဖမ်ဆီးခြင်း နှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း" အစီရင်ခံစာအတွက် တရားခံတို့ထံမှ သက်သေ အထောက်အထားများကို ရယူထားခဲ့ပြီး ထိုသူတို့မှ ပြန်ပေးဆွဲခံရပြီး အကျဉ်းစခန်းများတွင် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း နှင့် စော်ကားခြင်းများ ခံခဲ့ရကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name="aohr" /><ref name="forced" /> ထိုအစီရင်ခံစာတွင် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ပုံ ၁၆ မျိုးကို ဖော်ပြထားခဲ့ပြီး ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ကျင်စက်ဖြင့်တို့မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခြင်း နှင့် ဆေးကုသမှု ရယူနိုင်ရန် ငြင်းပယ်ခြင်း တို့ ပါဝင်သည်။<ref name="aohr" /><ref name="forced" /> ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အဲမရိတ် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ၉၄ ယောက်တို့မှာ လျှို့ဝှက် အကျဉ်းစခန်းများတွင် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံရပြီး အစိုးရအား ဖြုတ်ချရန် ကြိုးစားသည်ဟု စွပ်စွဲကာ တရားစွဲဆိုခြင်း ခံခဲ့ကြရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2013/mar/06/uae-trial-94-activists|title=The UAE's bizarre, political trial of 94 activists|work=[[The Guardian]]|author=David Hearst|year=2013}}</ref> လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ ထို တရားစွဲဆိုမှုများ၏ လျှို့ဝှက်မှုများကို ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်။ သူ၏ ဖခင် တရားခံများထဲတွင် ပါဝင်သော အဲမရိတ်နိုင်ငံသား တစ်ဦးမှ ထိုတရားစွဲမှု ကိစ္စအား တွိ လုပ်ခဲ့သည့် အတွက် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူ့အား ထောင်ဒဏ် ၁၀ လ အပြစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Man faces 10 months jail for tweets about trial in UAE|url=http://www.cnn.com/2013/04/11/world/meast/uae-twitter-jail/|accessdate=18 April 2013|publisher=CNN|date=11 April 2013|author=Ben Brumfield|author2=Caroline Faraj|author3=Saad Abedine}}</ref> နောက်ဆုံး အနေဖြင့် တိတ်တဆိတ် ဖမ်းဆီးခံရခြင်းတွင် အဘူဒါဘီမှ ညီအစ်မ သုံးဦး ပါဝင်သည်။<ref name='Amnesty'>[https://www.amnesty.org/en/articles/news/2015/02/uae-three-women-held-in-secret-detention-over-tweets/ UAE Three women held in secret detention over tweets | Amnesty International]. Amnesty.org (27 February 2015). Retrieved on 26 November 2015.</ref><ref name=RTFeb15>{{cite news|url=http://rt.com/news/236295-uae-women-secret-detention/|title=3 women risk torture in secret UAE detention over 'I miss my brother' tweet – Amnesty|date=27 February 2015|work=Russia Today|accessdate=11 May 2015}}</ref> ယူအေအီးအစိုးရ၏ စွပ်စွဲချက်ဖြစ်သော ယူအေအီးနိုင်ငံသားများ နှင့် နိုင်ငံခြားသားများ ပူးပေါင်း၍ နိုင်ငံအား မတည်မငြိမ် ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်နေသည် ဆိုသော အချက်ကို ထင်ရှားစေရန် အတွက် အဲမရိတ် နိုင်ငံသား မဟုတ်သူများအားလည်း ဖိနှိပ်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="forced" /> နိုင်ငံခြားသားများမှာလည်း ပြန်ပို့ခြင်း ခံကြရသည်။ <ref name="forced" /> ယူအေအီးတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ကြသော အီဂျစ် နှင့် အခြားနိုင်ငံခြားသားများအား ရက်အနည်းငယ်သာ အချိန်ပေး၍ နိုင်ငံအတွင်းမှ ထွက်ခွာစေသော မှတ်တမ်း မှတ်ရာများ ရှိသည်။ လစ်ဗျား နိုင်ငံသား နှစ်ဦး<ref>[http://www.hrw.org/news/2014/10/05/uae-reveal-whereabouts-disappeared-libyans UAE: Reveal Whereabouts of ‘Disappeared’ Libyans | Human Rights Watch]. Hrw.org. Retrieved on 26 November 2015.</ref> နှင့် ကာတာ နိုင်ငံသား နှစ်ဦး<ref name="forced" /><ref name="qta">{{cite web|url=http://www.amnestyusa.org/sites/default/files/uaa25614.pdf|title=Urgent Action: Enforced Disappearance of Qatari Nationals|publisher=Amnesty International|access-date=11 April 2016|archive-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141225122354/http://www.amnestyusa.org/sites/default/files/uaa25614.pdf}}</ref> အပါအဝင် နိုင်ငံခြားသားများမှာလည်း တိတ်တဆိတ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ကြရသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့မှ ပြောကြားခဲ့သည်မှာ ကာတာ အမျိုးသားများမှာ ယူအေအီးအစိုးရ၏ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းကို ခံကြရပြီး ထိုသူများ မည်သို့ဖြစ်ပျက်နေသည်ကို အစိုးရမှ မိသားစုများ မသိအောင် ဖုံးကွယ်ထားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="forced" /><ref name="qta" /> ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်သွင်း အကျဉ်းချကာ နှင်ထုတ်ခံရသူများ ထဲတွင် လူသိများသော ဘလော့ဂါ နှင့် တွစ်တာ နာမည်ကျော် တစ်ဦး ဖြစ်သူ အီယတ်-အယ်လ်-ဘတ်ဒါဒီလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ယူအေအီး အာဏာပိုင်များမှ ဖမ်းဆီး၍ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချကာ နိုင်ငံအတွင်းမှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref name="forced" /> ယူအေအီးတွင် တသက်တာလုံး နေထိုင်ခဲ့သော ပါလက်စတိုင်း နိုင်ငံသား တစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း သူ့တွင် အမိန့်အတွက် ပြန်လည် စောဒက တက်ခွင့် မရှိခဲ့ပေ။<ref name="forced" /> သူ့အား ပါလက်စတိုင်း နယ်မြေသို့ ပြန်ပို့ရန် မဖြစ်နိုင်သည့် အတွက် မလေးရှားသို့ နှင်ထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref name="forced" /> ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ယူအေအီး အစိုးရမှ ပြင်သစ် ဆယ်ကျော်သက် ယောက်ျားလေး တစ်ဦးအား အဲမရိတ်နိုင်ငံသား ၃ ဦးမှာ အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းကို ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ထိုသူများထဲမှ တစ်ဦးမှာ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပေါ့ဇတစ် ရှိနေသည်ကိုလည်း ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref name="nov1rapecase">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/11/01/world/middleeast/01dubai.html?pagewanted=1&_r=0&ei=5087&em&en=a89b7518628ebf83&ex=1194062400| work=The New York Times|first=Thanassis|last=Cambanis|title=In Rape Case, a French Youth Takes on Dubai|date=1 November 2007}}</ref> သံတမန်ရေးအရ ဖိအားပေးမှုကြောင့် အဲမရိတ် မုဒိမ်း သမားများ ဖမ်းဆီးခံရပြီး အပြစ်ပေးခြင်း ခံကြရသည်။<ref>[http://abcnews.go.com/2020/story?id=3932740&page=1 French Teen's Rape Case Exposes Dubai's Dark Side, ABC News]. Abcnews.go.com (19 February 2009). Retrieved on 10 October 2015.</ref> ၂၀၀၉ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်သည့် ဗွီဒီယို အခွေတစ်ခွေအား ယူအေအီးမှ တိတ်တဆိတ် ခိုးထုတ်လာခဲ့ပြီး ထိုဗွီဒီယိုတွင် ရှိတ် အစ်ဆာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်း မှ လူတစ်ဦး (မိုဟာမက် ရှား ပူး) အား ကျာပွတ်၊ လျှပ်စစ် နွားနှင်တံ နှင့် သံချောင်းများ ထိုးထွက်နေသော သစ်သားပြားတို့ဖြင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းနှင့် ၎င်း၏ ကိုယ်ပေါ်မှ ကားဖြင့် ကြိမ်ဖန်များစွာ ဖြတ်ကြိတ်နေသည်ကို ပြထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://abcnews.go.com/Blotter/story?id=7402099|title=ABC News Exclusive: Torture Tape Implicates UAE Royal Sheikh|publisher=ABC News|date=22 April 2009|accessdate=24 September 2013}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် အစ်ဆာသည် တရားရုံးသို့လာပြီး အပြစ်မရှိကြောင်း ထွက်ဆိုခဲ့သည်။<ref name="Bakr1">{{cite news|author=Amena Bakr|title=UAE ruling family member says not guilty of torture|date=14 December 2009|agency=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE5BD3MW20091214|accessdate=10 January 2010}}</ref> အမှုမှာ ၂၀၁၀ ဇန်နဝါရီ ၁၀ ရက်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး အစ်ဆာအား မိုဟာမက် ရှားပူး အား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု အတွက် အပြစ် မရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="Bakr2">{{cite news|author=Amena Bakr|title=UAE ruling family member acquitted in torture trial|date=10 January 2010|agency=Reuters|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE60911O20100110|accessdate=10 January 2010}}</ref> လူ့အခွင့်အရေး စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေး အဖွဲ့မှ ထိုအမှုကို ဝေဖန်ခဲ့ပြီး အစိုးရအား ယူအေအီး လုံခြုံရေး အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အခြား အာဏာပိုင် ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်သည့် စွပ်စွဲချက်များကို ဖော်ထုတ်ရန်အတွက် လွတ်လပ်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ ဖွဲ့၍ ဆောင်ရွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Rights group questions UAE trial|date=11 January 2010|publisher=[[Al Jazeera]] |url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2010/01/2010110164651985697.html|accessdate=11 January 2010}}</ref> အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ထိုဆုံးဖြတ်ချက် အတွက် စိုးရိမ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပြီး အဲမရိတ် လူ့အဖွဲ့အစည်းရှိ လူများ အားလုံး "တရားဥပဒေ ရှေ့မှောက်တွင် အညီအမျှ ရှိရမည်" ဟု ဆိုခဲ့ကာ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်အား ဂရုတစိုက် ပြန်လည် သုံးသပ်ရန်နှင့် ထိုအမှုအား တရားမျှတမှု အပြည့်အဝ ရှိကြောင်း သေချာအောင် ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=US concern after UAE acquits sheikh in torture case|date=12 January 2010|publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8453280.stm|accessdate=12 January 2010}}</ref> လတ်တလော နှစ်များတွင် ရှီယာ့ မွတ်စလင် ကိုးကွယ်သော နိုင်ငံခြားသား အရာထမ်း များစွာကို ယူအေအီးမှ ပြန်ပို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2013/Jul-04/222502-shiites-deported-from-gulf-lament-injustice.ashx|title=Shiites deported from Gulf lament injustice|work=Daily Star|date=4 July 2013|access-date=11 April 2016|archive-date=21 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821124726/http://www.dailystar.com.lb/News/Politics/2013/Jul-04/222502-shiites-deported-from-gulf-lament-injustice.ashx}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2013/0705/460684-syria-hezbollah/|title=Concern over deportations from Gulf Arab states|publisher=Raidió Teilifís Éireann|date=5 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/37f1883c-934d-11df-bb9a-00144feab49a.html|title=UAE urged to allow appeal on deportations|work=Financial Times|date=July 2013|access-date=11 April 2016|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525062330/https://www.ft.com/content/37f1883c-934d-11df-bb9a-00144feab49a}}</ref> အထူးသဖြင့် လက်ဘနွန်မှ ရှီယာ့ မိသားစုများမှာ ပြန်ပို့ခံခဲ့ကြရပြီး ဟေဇဘိုလာ သူပုန်များကို စာနာသည်ဟု စွပ်စွဲခြင်း ခံကြရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/lebanon/091030/uae-iran-shiites-lebanon|title=UAE deportations raise questions in Lebanon|work=Global Post|date=July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.naharnet.com/stories/en/90286|title=Lebanese Shiites Ousted from Gulf over Hizbullah Ties|publisher=naharnet.com|date=July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/lebanese-uae-fears-deportation.html|title=Lebanese Living in UAE Fear Deportation|work=Al Monitor|year=2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/02/uae-deports-lebanese-expatriates.html|title=UAE Deports 125 Lebanese Citizens|work=Al Monitor|year=2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hrw.org/news/2010/07/19/uaelebanon-allow-lebanesegazan-deportees-appeal|title=UAE/Lebanon: Allow Lebanese/Palestinian Deportees to Appeal|publisher=Human Rights Watch|year=2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/06/no-lebanese-ambassador-in-abu-dh.html|title=Lebanese Families in UAE Face Deportations on Short Notice|work=Al Monitor|year=2012}}</ref> အချို့သော အဖွဲ့အစည်းများ၏ အဆိုအရ လတ်တလောနှစ်များတွင် ရှီယာ့ နိုင်ငံခြား အရာထမ်း ၄၀၀၀ ကျော်မှာ ယူအေအီးမှ ပြန်ပို့ခြင်း ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://now.mmedia.me/lb/en/reportsfeatures/hezbollah-and-the-gulf|title=Hezbollah and the Gulf|accessdate=11 April 2016|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010155119/https://now.mmedia.me/lb/en/reportsfeatures/hezbollah-and-the-gulf}}</ref><ref>{{cite web|url=http://majlis.org.uk/thousands-of-shias-coercively-deported-from-uae/|title=Thousands of Shias Deported from UAE|work=majlis.org.uk|accessdate=11 April 2016|archivedate=25 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141225122717/http://majlis.org.uk/thousands-of-shias-coercively-deported-from-uae/}}</ref> အမျိုးသမီး အိမ်အကူ ဝန်ထမ်းများအား လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကား နှောင့်ယှက်ခြင်းမှာ အခြား စိုးရိမ်ဖွယ် ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အိမ်အကူ ဝန်ထမ်းများမှာ ၁၉၈၀ခုနှစ် ယူအေအီး အလုပ်သမား ဥပဒေ ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် အလုပ်သမား ဥပဒေကြမ်းဖြင့် လည်းကောင်း အကာအကွယ် ပေးထားခြင်း မရှိပေ။<ref>{{cite web|author=Sarah Leah Whitson |url=http://www.hrw.org/en/news/2007/03/24/uae-draft-labor-law-violates-international-standards|title=UAE: Draft Labor Law Violates International Standards |publisher=Human Rights Watch |date=24 March 2007 }}</ref> အလုပ်သမားများ ဆန္ဒပြပါက ဖိနှိပ်ခံကြရပြီး တရားဥပဒေ ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး အပြည့်အဝ မရဘဲ ဆန္ဒပြသူများကို ထောင်သွင်း အကျဉ်းချလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite news |url=http://in.reuters.com/article/2008/02/24/idINIndia-32118620080224 |title=Indian workers jailed in Dubai over violent protest |agency=Reuters |date=24 February 2008 |accessdate=11 April 2016 |archivedate=6 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006124224/http://in.reuters.com/article/2008/02/24/idINIndia-32118620080224 }}</ref> အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့၏ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နှစ်စဉ် အစီရင်ခံစာတွင် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုအား အချို့သော လူ့အခွင့်အရေး ပြဿနာများ အတွက် အာရုံစိုက် ရေးသားထားသည်။ ၎င်းတို့ အသားပေး ဖော်ပြထားသည်မှာ အစိုးရ၏ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်နှင့် စုဝေးခွင့်ကို ကန့်သတ်မှု၊ ထင်ရာမြင်ရာ ဖမ်းဆီးမှုနှင့် ညှင်းပမ်းနှိပ်စက်မှု တို့နှင့်အတူ သေဒဏ် အပြစ်ပေးမှု အကြောင်းတို့ ဖြစ်သညည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒူဘိုင်းရဲတို့မှ ဗြိတိသျှ နိုင်ငံသား သုံးဦးအား မူးယစ်ဆေးဝါးမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးပြီးနောက် ရိုက်နှက်ခြင်း နှင့် လျှပ်စစ် ကျင်စက်ဖြင့် တို့ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-22324220|title=Dubai drugs trial: Mother tells of 'torture horror'|publisher=BBC|date=28 April 2013|accessdate=2 April 2014}}</ref> ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် ဒေးဗစ် ကင်မရွန်း မှ ထိုအမှုအား စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် ယူအေအီး သမ္မတ ရှိတ် ခါလီဖာ ဘင် ဇာယတ် အယ်လ် နာဟာယန်း ယူကေသို့ နိုင်ငံတော် ခရီး လာရောက်သော အခါတွင် ထပ်မံ မေးခွန်း ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-22334081|title=Dubai drugs trial: David Cameron 'concerned' over torture claims|date=29 April 2013|accessdate=2 April 2014}}</ref> ထိုလူ ၃ ဦးအား အပြစ်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပေးခဲ့ပြီး ဖမ်းဆီးထားရာမှ ၂၀၁၃ ဇူလိုင်လတွင် လွှတ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2013/jul/19/dubai-releases-britons-tortured-jailed-drugs|title=Dubai pardons three Britons 'tortured' and jailed over drugs|work=The Guardian|date=19 July 2013|accessdate=2 April 2014}}</ref> [[File:Burj Dubai Construction Workers on 4 June 2007.jpg|thumb|right|[[ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်]]တွင် အလုပ်လုပ်နေကြသော တောင်အာရှ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်သားများ]] ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများအား ယူအေအီး၌ ဆက်ဆံပုံကို ခေတ်သစ် ကျွန်စနစ် အဖြစ် ပုံခိုင်းလေ့ ရှိကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.alternet.org/world/modern-day-slave-labor-conditions-abu-dhabis-migrant-workers-shame-west|title=Modern Day Slave Labor: Conditions for Abu Dhabi's Migrant Workers Shame the West|accessdate=11 April 2016|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010155137/https://www.alternet.org/world/modern-day-slave-labor-conditions-abu-dhabis-migrant-workers-shame-west}}</ref> ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများသည် ယူအေအီး၏ အလုပ်သမား အခွင့်အရေးများတွင် အကျုံးမဝင်သဖြင့် အဓမ္မခိုင်းစေခြင်း ခံရပါက ခုခံနိုင်စွမ်း မရှိပေ။ ယူအေအီးရှိ ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂသို့ ဝင်ရောက်ခွင့် မရှိပေ။<ref name="mig">{{cite web|url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-3|title=United Arab Emirates|work=International Trade Union Confederation|access-date=11 April 2016|archive-date=1 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101224409/https://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-3}}</ref> ထို့ပြင် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများအား သပိတ်မှောက်ခြင်းမှလည်း တားမြစ်ထားသည်။<ref name="mig" /><ref>{{cite web|url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-2|title=United Arab Emirates|work=International Trade Union Confederation|access-date=11 April 2016|archive-date=1 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101224409/https://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?lang=en#tabs-2}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမား ဒါဇင်ပေါင်းများစွာမှာ ဆန္ဒပြသဖြင့် ပြန်ပို့ခြင်း ခံကြရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/2013/dec/22/abu-dhabi-migrant-workers-conditions-shame-west|title=Conditions for Abu Dhabi's migrant workers 'shame the west'}}</ref> ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ သမဂ္ဂသို့လည်း ဝင်ရောက်ခွင့် မရှိ၊ ဆန္ဒပြခွင့်လည်း မရှိသဖြင့် ၎င်းတို့၏ ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရမှုကို ကန့်ကွက်ရန် နည်းလမ်း မရှိကြပေ။ ဆန္ဒပြသူများမှ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခံရမည့်ဘေးနှင့် ပြန်ပို့ခံရမည့် ဘေးတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ကြရရသည်။<ref name="mig" /> အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်မှ ကုလသမဂ္ဂသို့ ယူအေအီးရှိ ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား ထောင်ပေါင်းများစွာအား ကျွန်ကဲ့သို့ ခိုင်းစေခံနေရခြင်းကို စုံစမ်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/global-development/2014/sep/13/migrant-workers-uae-gulf-states-un-ituc|title=Call for UN to investigate plight of migrant workers in the UAE}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လမ်းပေါ်ရှိ မတော်တဆမှု တစ်ခု ဖြစ်ပွားပြီး ဒေသခံ ယာဉ်မောင်းတစ်ဦးမှ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းတစ်ဦးအား တိုက်မိသော ဗွီဒီယို တစ်ခုအား ယူကျုဘ်၌ တင်ထားခဲ့သည်။ ဒေသခံ ယာဉ်မောင်းမှ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းအား ၎င်း၏ ဦးခေါင်းဆောင်းအား ကျာပွတ်သဖွယ် အသုံးပြု ရိုက်နှက်ခဲ့ပြီး မခံချိ မခံသာ ဖြစ်အောင် ပြောဆိုနေသည်မှာ ဖြတ်သွားဖြတ်လာများမှ ဝင်ရောက် မတားမြစ်မီ အချိန် အထိ ဖြစ်သည်။ ခဏမျှ အကြာတွင် ဒူဘိုင်းရဲတို့မှ ထိုဗွီဒီယိုကို ရိုက်ကူးသူအား ဖမ်းဆီးလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုဒေသခံ ယာဉ်မောင်းမှ ယူအေအီး အစိုးရမှ ရာထူးကြီး ဝါကြီး ဝန်ထမ်း တစ်ယောက်ဖြစ်သည်ကို အများ သိရှိလာခဲ့ကြသည်။<ref name="ReferenceA">[http://www.arabianbusiness.com/senior-uae-official-arrested-over-driver-attack-509289.html Senior UAE official arrested over driver attack]. ArabianBusiness.com. Retrieved 26 January 2014.</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ဒူဘိုင်းနှင့် ၎င်းတို့မြို့ နေထိုင်သူများအား အဆိုးဘက်မှ ပုံဖော်ထားသည့် ယူကျုဘ်တွင် တင်ထားသော ဟာသ ဗွီဒီယို တစ်ခု အတွက် အမေရိကန် နိုင်ငံသား တစ်ဦးနှင့် ယူအေအီး နိုင်ငံသား အချို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဗွီဒီယိုမှာ ဆက်တ်ဝါ ဒေသတွင် ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ဒူဘိုင်းမှ ဂိုဏ်း အဖွဲ့များ ရိုးရှင်းသော လက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်နိုင်ရန် သင်ကြား ပြသနေပုံ ဖြစ်ပြီး ထိုရိုးရှင်းသော လက်နက်များတွင် ဖိနပ် စသည် တို့လည်း ပါဝင်သည်။.<ref>[http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=data/crime/2013/December/crime_December24.xml&section=crime "Three held for parody video on Satwa streets"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018104643/http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=data%2Fcrime%2F2013%2FDecember%2Fcrime_December24.xml&section=crime |date=18 October 2014 }}, ''Khaleej Times'', 9 December 2013. Retrieved 26 January 2014.</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအသီးသီးမှ နိုင်ငံသားများ ပြစ်မှုကျူးလွန်သည့် အတွက် ထောင်သွင်း အကျဉ်းချ ခံကြရသည်။ ဩစတြေးလျ အမျိုးသမီးတစ်ဦးမှ တရားမဝင် ပါကင်ထိုးထားသော ကားတစ်စင်း၏ ပုံကို တင်မိရာမှ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် မကောင်း ရေးသည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။ သူမသည် နောင်တွင် ယူအေအီးမှ ပြန်ပို့ခံခဲ့ရသည်။<ref>[http://www.khaleejtimes.com/nation/crime/australian-woman-deported-from-abu-dhabi-over-a-facebook-post Australian woman deported from Abu Dhabi over Facebook post] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910064235/http://www.khaleejtimes.com/nation/crime/australian-woman-deported-from-abu-dhabi-over-a-facebook-post |date=10 September 2015 }}. Khaleej Times. Retrieved on 10 October 2015.</ref> ယူအေအီး၏ နိုင်ငံတော် လုံခြံရေး ယန္တရားမှာ အဓမ္မဖမ်းဆီးခြင်း၊ ထင်ရာမြင်ရာ ဖမ်းဆီးခြင်း နှင့် ညှင်းပန်း နှိပ်စက်ခြင်း အစရှိသော ကြမ်းကြုတ် ရက်စက်မှုနှင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ဆက်တိုက်ပြုလုပ်သည်ဟု အစွပ်စွဲခံကြရသည်။<ref>{{cite web |title=Human Rights in The UAE |url=http://www.amnesty.org/en/region/uae |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213013240/http://www.amnesty.org/en/region/uae |archivedate=13 February 2015 |accessdate=11 April 2016 }}</ref> နောက်ဆုံး အဖြစ်အပျက်မှာ တူရကီ နိုင်ငံသား စီးပွားရေး သမား ဒေါက်တာ အေမာ အယ်လ် ရှာဝါ အား ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်တွင် တိတ်တဆိတ် ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Arrest of Dr Al Shawa|url=http://thenewkhaleej.com/ar/node/3863|access-date=11 April 2016|archive-date=25 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525063441/http://thenewkhaleej.com/ar/node/3863|url-status=dead}}</ref> လွတ်လပ်စွာ အသင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခွင့်ကိုလည်း တင်းကျပ်စွာ ကန့်သတ်ထားသည်။ အားလုံးသော အသင်းအဖွဲ့များနှင့် အစိုးရ မဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်းများမှာ လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန မှ တဆင့် မှတ်ပုံတင်ရသဖြင့် နိုင်ငံ၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်သို့ အလိုလို ရောက်ရှိသွားသည်။ ထိုနယ်မြေဒေသအတွင်း နိုင်ငံရေးမဟုတ်သော အဖွဲ့အစည်း အခု ၂၀ ခန့်မှာ မှတ်ပုံမတင်ဘဲ လုပ်ဆောင် နေကြသည်။ အသင်းအဖွဲ့များ အားလုံးမှာ ဆင်ဆာ သတ်မှတ်ချက်ကို လိုက်နာရပြီး ထုတ်ဝေသည့် စာစောင်များမှာလည်း အစိုးရထံမှ ဦးစွာ ခွင့်ပြုချက် ရယူရသည်။ စီးခရက် ဒူဘိုင်း ဆိုသော ဘလော့ခ်မှာ ဒူဘိုင်းတွင် ၂၀၀၂ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၀ အထိ သီးသန့် ရပ်တည်နေသော ဘလော့ခ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဘလော့ခ်မှာ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဘလော့ခ်ရပ်ဝန်းတွင် ကြည့်ရှုသူ များပြားသော ဘလော့ခ် တစ်ခု အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ယူအေအီး ဆက်သွယ်ရေး စည်းကြပ်မှု အာဏာပိုင်အဖွဲ့မှ ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်ကို တားဆီးပိတ်ပင်လိုက်သည့် အချိန်အထိပင် ဖြစ်သည်။ ===ဝတ်စားဆင်ယင်မှု=== ယူအေအီးတွင် အလယ်အလတ်မျှသော ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ကန့်သတ်ချက် ရှိသည်။ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ကန့်သတ်ချက်မှာ ဒူဘိုင်း ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Criminal Law of Dubai">{{cite web|url=http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|title=Criminal Law of Dubai|access-date=9 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006095228/http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref> ယူအေအီးရှိ ကုန်တိုက် အများစုတွင် အဝင်ဝ၌ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ကန့်သတ်ချက်ကို ဖော်ပြထားသည်။ <ref name="code">{{cite web|url=http://edition.cnn.com/blogarchive/insidethemiddleeast.blogs.cnn.com/2012/05/16/uae-dress-modestly-drive-gains-momentum/|title=UAE: "Dress Modestly" Drive Gains Momentum|access-date=11 April 2016|archive-date=28 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141028063728/http://edition.cnn.com/blogarchive/insidethemiddleeast.blogs.cnn.com/2012/05/16/uae-dress-modestly-drive-gains-momentum/}}</ref> ဒူဘိုင်းရှိ ကုန်တိုက်များတွင် အမျိုးသမီးများ အနေနှင့် ၎င်းတို့၏ ပခုံးနှင့် ဒူးခေါင်းတို့ကို ဖုံးလွှမ်းသော အဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ရမည် ဖြစ်သဖြင့် လက်ပြတ် ဝင်ဆင်၍ မရပေ။<ref name="code" /><ref name="modest">{{cite web|url=http://www.mediabistro.com/alltwitter/respect-uae-dress-code_b23230|title=Twitter Campaign Wants Female Visitors To Respect UAE Dress Code in Malls|accessdate=11 April 2016|archivedate=28 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141028060915/http://www.mediabistro.com/alltwitter/respect-uae-dress-code_b23230}}</ref><ref name="Dubai Mall dress code">{{cite web|url=http://www.alceis.com/sites/default/files/images/dress%20code%20mall.jpg|title=Dubai Mall dress code|accessdate=11 April 2016|archivedate=12 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212000229/http://alceis.com/sites/default/files/images/dress%20code%20mall.jpg}}</ref><ref name="globalvoicesonline.org">{{cite web|url=http://globalvoicesonline.org/2012/06/24/uae-online-dress-code-campaign-urges-extra-inches-of-clothing/|title=UAE: Dress Code Campaign Urges Extra Inches of Clothing}}</ref><ref name="urge">{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/dubai-shopping-malls-urge-visitors-to-dress-modestly-1.1208291|title=Dubai shopping malls urge visitors to dress modestly|access-date=11 April 2016|archive-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102064540/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/dubai-shopping-malls-urge-visitors-to-dress-modestly-1.1208291}}</ref><ref name="dresscodedb">{{cite web|url=http://flightsdubai.org/dress-code/Dubai-dress-code.php5|title=Dubai dress code|access-date=11 April 2016|archive-date=14 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141214130022/http://flightsdubai.org/dress-code/Dubai-dress-code.php5}}</ref> ယူအေအီး၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ကန့်သတ်ချက် အရ အမျိုးသမီးများအား တိုတောင်းသော ဘောင်းဘီတိုများ ဝတ်ဆင်ခွင့် မပြုပေ။ ထို့ပြင် ပြည်သူများအား အဘူဒါဘီရှိ ရှိတ် ဇာယတ် ဗလီကဲ့သို့သော ဗလီများထဲသို့ ဝင်ရောက်ရာ၌ သင့်တင့်သော ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုး ဝတ်စားကြရန် ပန်ကြားထားသည်။ ==မီဒီယာ== ဖရီးဒမ်းဟောက်စ်၏ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် ဖော်ပြရာတွင် ယူအေအီး၏ မီဒီယာအား "လွတ်လပ်မှု မရှိ" ဆိုသော အဆင့်ဖြင့် နှစ်စဉ် သတ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.freedomhouse.org/report-types/freedom-press|title=Freedom of the Press}}</ref> နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များ အဖွဲ့ ၏ နှစ်စဉ် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် ညွှန်းကိန်းတွင် ယူအေအီးသည် ဆိုးရွားသော အဆင့်မှ အမြဲပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ ဒူဘိုင်း မီဒီယာ စီးတီးနှင့် တူးဖိုးဖိုက်ဖိုး တို့သည် ယူအေအီး၏ ပင်မ မီဒီယာဇုံများ ဖြစ်ကြသည်။ ယူအေအီးသည် အာရပ်တစ်ခွင်လုံးသို့ ရုပ်သံထုတ်လွှင့်သော ရုပ်သံလွှင့်ဌာန အချို့ အခြေစိုက်ရာ ဖြစ်ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း ရုံသံလွှင့် စင်တာ နှင့် အော့ဘစ် ရှိုးတိုင်း ကွန်ယက်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ရှိတ် မိုဟာမက် ဘင် ရာရှစ် အယ်လ် မက်တွန်းမှ သတင်းသမားများအား ၎င်းတို့၏ အလုပ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စရပ်များ အတွက် တရားစွဲဆိုခြင်း နှင့် ထောင်သွင်း အကျဉ်းခြခြင်း မရှိစေရဟု အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:5g6YUlYAidYJ:www.carnegieendowment.org/files/UAE_APS.doc+uae+government+appoints+all+imams&hl=en&gl=uk&pid=bl&srcid=ADGEESj0L8k7sdundREDL2RHAxLQF1O_e5Bvo5Bl2Hq_1puqFDjc2DfE9hoCBcb9dWNUEBhZhmDHWKHkhd-9ibSEmli_3W59aNVcrDn3FGkjGenIFyZogo1j8DhZR_Yw2EycMUdlbs13&sig=AHIEtbQypf9XPQ-JSOKs0KxjF_hlaIs2lg |title=United Arab Emirates |work=Carnegie Endowment}}</ref>တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ယူအေအီးမှ အများပြည်သူ အေးချမ်းသာယာရေးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်သော အွန်လိုင်း အချက်အလက်များကို ဖြန့်ဖြူးခြင်းအား တရားဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အစိုးရအား ဝေဖန်ခြင်းကို ခွင့်မပြုပေ။ အစိုးရ အရာရှိများနှင့် တော်ဝင် မိသားစုဝင်များကို ဝေဖန်ခြင်း အားလည်း ခွင့်မပြုပေ။ နိုင်ငံတော်၏ ဂုဏ်သရေကို ညှိုးနွမ်းအောင် သို့မဟုတ် ပျက်စီးအောင် ပြုလုပ်သူများနှင့် ဘာသာရေးအား မလေးမစား ပြုသူများ အား ​ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14704229 |title=United Arab Emirates – Media |publisher=BBC News |date=15 June 2012 }}</ref> နိုင်ငံရေး ပယောဂပါသည့် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို စွက်ဖက်ခြင်းများ အများအပြား ရှိသည်။ ဥပမာ အားဖြင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ယူအေအီး နယ်မြေခံ (အစိုးရ အရာရှိ ) တစ်ဦးမှ နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမား တစ်ဦးအား ရိုက်နှက်သည်ကို ဗွီဒီယို ရိုက်ကူး၍ ယူကျုဘ်သို့ လွှင့်တင်သော ယူကျုဘ် အသုံးပြုသူတစ်ဦးအား ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref name="ReferenceA"/> ==စီးပွားရေး== [[File:Skyline-Dubai-2010.jpg|thumb|200px|[[ခါလီဖာ မိုးမျှော်တိုက်]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူတို့ပြုလုပ်သမျှတွင် အမြင့်ဆုံးသော အဆောက်အဦး ဖြစ်သည်။]] ယူအေအီးသည် ဂျီစီစီ သို့မဟုတ် ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများတွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး စီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး <ref name="Economy2013">{{cite web |url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=editorschoice&xfile=/data/editorschoice/2013/December/editorschoice_December12.xml |title=UAE's economy growth momentum set to pick up |work=Khaleej Times |date=27 December 2013 |accessdate=5 January 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104225058/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Feditorschoice%2F2013%2FDecember%2Feditorschoice_December12.xml&section=editorschoice |archivedate=4 January 2014 }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် တန်ဖိုး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃၇၇ ဘီလီယံ (အဲမရိတ် ဒေါ်လာ ၁.၃၈ ထရီလီယံ) မျှ ရှိသည်။<ref name="GDP2012">{{cite web |url=http://www.khaleejtimes.com/biz/inside.asp?xfile=/data/uaebusiness/2013/July/uaebusiness_July19.xml&section=uaebusiness |title=GDP to hit $474.2b in 2018 |work=Khaleej Times |date=4 July 2013 |accessdate=5 January 2014 |archivedate=6 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140106040654/http://www.khaleejtimes.com/biz/inside.asp?xfile=%2Fdata%2Fuaebusiness%2F2013%2FJuly%2Fuaebusiness_July19.xml&section=uaebusiness }}</ref> ၁၉၇၁ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အချိန်မှစ၍ ယူအေအီး၏ စီးပွားရေးသည် ၂၃၁ ဆ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အဲမရိတ် ဒေါ်လာ ၁.၄၅ ထရီလီယံမျှ ရှိလာခဲ့သည်။ <ref name="Economy2013"/> ယူအေအီးသည် ကမ္ဘာ့ဘဏ်အုပ်စုမှ ထုတ်ဝေသော ၂၀၁၆ ခုနှစ် အစီရင်ခံစာ၌ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး နှင့် အစိုးရ၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များအရ စီးပွားရေး လုပ်ရန် အကောင်းဆုံးနိုင်ငံများတွင် အဆင့် ၃၁ နေရာမှ ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်။<ref name="Doing Business">{{cite web|url=http://www.doingbusiness.org/rankings|title=Ranking of Economies|work=World Bank Group}}</ref> ယူအေအီးသည် ဂျီစီစီ နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေး အားဖြင့် နယ်ပယ် အစုံဆုံး ဖြစ်သော်လည်း ယူအေအီး၏ စီးပွားရေးမှာ ရေနံ အပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေရဆဲ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းမှ လွဲ၍ ယူအေအီး၏ အခြားဒေသများမှ ရေနံမှ ရသော အမြတ်ငွေပေါ်တွင်မှာ မှီခိုနေရသည်။ ဓာတ်ဆီ နှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တို့သည် စီးပွားရေးတွင် ပင်မ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေဆဲဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အဘူဒါဘီ အတွက် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ယူအေအီး၏ စီးပွားရေး ၈၅% မှာ ရေနံ တင်ပို့မှု ပေါ်တွင်သာ အခြေခံသည်။<ref name="WTO Trade Statistic 2009"/> အဘူဒါဘီနှင့် အခြားသော ယူအေအီး စော်ဘွားနယ်တို့သည် စီးပွားရေး နယ်ပယ် ဖြန့်ကျက်ရာတွင် ထိန်းသိမ်း လုပ်ဆောင်ကြသော်လည်း ရေနံ နည်းပါးသည့် ဒူဘိုင်းသည် စီးပွားရေး နယ်ပယ် ဖြန့်ကျက်ရာတွင် ပိုမို ရဲတင်းစွာ လုပ်ဆောင်လေ့ ရှိသည်။<ref name="bbc.co.uk"/> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ရေနံ တင်ပို့မှုသည် ယူအေအီး နိုင်ငံ ဘတ်ဂျက်၏ ၇၇% မျှ ရှိသည်။<ref name="lse.ac.uk"/> စီးပွားရေး နယ်ပယ် ဖြန့်ကျက် ရန် အတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် ခြင်း မှ ဂျီဒီပီအား ရေနံ တင်ပို့မှုပေါ်သို့ မှီခိုနေခြင်းအား ၂၅% အထိ လျှော့ချနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name=WorldFactbook/> ဒူဘိုင်းသည် ၂၀၀၇-၂၀၁၀ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းတွင် ထိခိုက်ခဲ့ပြီး အဘူဒါဘီ၏ ရေနံ ကြွယ်ဝမှု ဖြင့် ကယ်တင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Speaking of Water">{{cite web|url=http://www.merip.org/mer/mer254/speaking-water|title=Speaking of Water|access-date=12 April 2016|archive-date=14 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514213706/http://www.merip.org/mer/mer254/speaking-water}}</ref> ဒူဘိုင်းသည် ဖက်ညီ ဘတ်ဂျက် ရှိသဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုကို ညွှန်ပြလျက် ရှိသည်။<ref>{{Cite news|url = http://www.wsj.com/articles/dubai-unveils-balanced-budget-for-2015-1420359351|title = Dubai Unveils Balanced Budget for 2015|last = Fitch|first = Asa|date = 4 January 2015|work = The Wall Street Journal|access-date = 12 February 2015}}</ref> ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ယူအေအီး၏ စီးပွားရေး တစ်ခုလုံးအတွက် တိုးတက်မှု ပြနေသည့် ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားတို့ အများဆုံး လာရောက် လည်ပတ်ရာ နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name=tdb /> မာစတာ ကတ်ဒ်၏ နှစ်စဉ် ကမ္ဘာတဝှမ်း အရောက်သွားရာ မြို့တော်များ ညွှန်းကိန်း၌ ဒူဘိုင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီသွားတို့ အတွက်ပဉ္စမမြောက် ရေပန်း အစားဆုံး နေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|title=Dubai Ranks Fifth Among Top Global Destinations For Travellers|work=Gulf Business|accessdate=12 April 2016|archivedate=17 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/}}</ref> ဒူဘိုင်းသည် ယူအေအီး ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်း စီးပွားရေး၏ ၆၆% ကို ရယူထားပြီး အဘူဒါဘီမှာ ၁၆% နှင့် ရှာဂျာမှာ ၁၀% တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။ ဒူဘိုင်းသည် ၂၀၁၃ တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား ဧည့်သည် ၁၀ သန်းကို လက်ခံခဲ့သည်။ ယူအေအီးတွင် ဒေသအတွင်း၌ အတိုးတက်ဆုံးနှင့် အဆင့်မြင့်ဆုံး အခြေခံ အဆောက်အအုံ ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theprospectgroup.com/infrastructure-in-the-united-arab-emirates-uae-81876/|title=Infrastructure in the United Arab Emirates (UAE)|work=The Prospect Group}}</ref> ၁၉၈၀ ခုနှစ်များမှစ၍ ယူအေအီးသည် အခြေခံ အဆောက်အအုံအတွက် ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်း မြောက်မြားစွာ သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုတိုးတက်မှုများမှာ စော်ဘွားနယ် အကြီးများ ဖြစ်သော အဘူဒါဘီနှင့် ဒူဘိုင်းတို့တွင် ပို၍ ထင်ရှားသည်။ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ စော်ဘွားနယ်များမှာလည်း နောက်မှ လိုက်လာလျက် ရှိနေကြပြီး လူနေရန်နှင့် စီပွားရေး ဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်သူများကို အဓိက အခွင့်အရေးများ ပြန်လည် ပေးအပ်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.slideshare.net/arunkodiyeri/uae-yearbook-2009 |title=UAE yearbook 2009 |publisher=Slideshare.net }}</ref> အစိုးရ၏ ဆောက်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ဒူဘိုင်းဝေါလ်မှ အကြွေးပေးရန် အချိန်ဆွဲသည့် အခါတွင် ဒူဘိုင်းရှိ အိမ်ခြံမြေဈေးများ သိသိသာသာ ကျဆင်းခဲ့သည်။ စီးပွားရေးမှာ နိုင်ငံခြား အလုပ်သမားများ နှင့်ပင် ရပ်တည်နေရပြီး အဲမရိတ် အလုပ်သမား များဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခြင်းမှာလည်း ကောင်းကျိုး အနည်းငယ်သာ ရရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.asiantribune.com/news/2009/11/29/seismic-activities-dubai-property-bubble-and-inevitable-consequences |title=The Seismic Activities of Dubai Property Bubble and Inevitable Consequences |work=Asian Tribune |date=9 November 2009 }}</ref> ယူအေအီး ဥပဒေမှ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ခွင့်ပြုမထားပေ။<ref name="ituc"/> စုပေါင်း၍ ညှိနှိုင်းခွင့်နှင့် စုပေါင်း၍ ဆန္ဒပြခွင့်တို့ကိုလည်း အသိအမှတ် ပြုမထားပေ။ အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာနသည် အလုပ်သမားများအား အလုပ်ခွင်တွင် အတင်းအကျပ် ပြန်ဆင်းခိုင်းရန် အတွက် အခွင့် အာဏာ ရှိသည်။ ဆန္ဒပြခြင်းတွင် ပါဝင်သော ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၎င်းတို့၏ အလုပ်လုပ်ခွင့် ပါမစ်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်းခံရပြီး ပြန်ပို့ ခံရလေ့ ရှိသည်။ <ref name="ituc">{{cite web | url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 | title=United Arab Emirates | work=ITUC | access-date=12 April 2016 | archive-date=1 February 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 }}</ref> ထိုမျှသာမက အလုပ်သမား အရေးများနှင့် စပ်လျဉ်းပါက ခွဲခြားဆက်ဆံမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ဥပဒေ လွန်စွာ နည်းပါးသည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကဏ္ဍရှိ အလုပ်နေရာများတွင် အဲမရိတ်များ နှင့် အခြား ဂျီစီစီ အာရပ်နိုင်ငံသားများ နှိုင်းယှဉ်ပါက ယှဉ်ပြိုင်သူများလောက် အရည်အချင်း သို့မဟုတ် လုပ်ကိုင်ချင်စိတ် မရှိသော်လည်း အဲမရိတ် နိုင်ငံသား များကို ဦးစားပေး ခန့်ထားလေ့ရှိသည်။ အမှန်တကယ်တွင် အဲမရိတ် နိုင်ငံသား အလုပ်သမား ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်သည် အစိုးရ ရာထူးများတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေကြပြီး ကျန်သူများထဲမှ အတော်များများမှာ နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သော အဲမရိတ် လေကြောင်းလိုင်း နှင့် ဒူဘိုင်း အိမ်ရာ တို့တွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် နေကြသည်။<ref>{{cite book |last=Krane |first=Jim |title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism |url=https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran |place=New York, NY|publisher=St. Martin's Press |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/cityofgolddubaid0000kran/page/267 267]–270 |isbn=978-0-312-53574-2}}</ref> အကောင်းဘက်မှ ပြောရမည်ဆိုလျှင် လတ်တလော Bayt.com ၏ စစ်တမ်းအရ ယူအေအီးတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ၅၆% မှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး တိုးတက်လာလိမ့်မည်ဟု ယူဆလျက် ရှိကြသည်။<ref>[http://img.b8cdn.com/images/uploads/article_docs/bayt_cci_report_2015_edited_24462_EN.pdf ''Bayt.com Middle East Consumer Confidence Index – March 2015''], Bayt.com. Retrieved 1 July 2015</ref> ==သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး== ဒူဘိုင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတကာ ခရီးသည် ဖြတ်သန်းမှုတွင် အလုပ်အများဆုံး လေဆိပ်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး လန်ဒန် ဟိသရိုး လေဆိပ်ကို ကျော်တက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|url = http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/11372616/Dubai-overtakes-Heathrow-to-become-worlds-busiest-airport.html|title = Dubai Overtakes Heathrow To Become World's Busiest|last = Anderson|first = Elizabeth|date = 27 January 2015|work = The Telegraph|access-date = 12 February 2015}}</ref> ၇၅၀မိုင် (၁၂၀၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးကို ဖြတ်သန်းကာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ အဓိက မြို့ကြီးများနှင့် ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို ဆက်စပ်ထားသည့် နိုင်ငံတော် ရထားလမ်းမှာ ဖောက်လုပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="IRJMar12">{{cite news|url=http://www.railjournal.com/index.php/freight/from-sand-to-sea.html|title=From sand to sea|work=International Railway Journal|date=21 March 2012|accessdate=12 April 2016|archivedate=23 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160323024811/http://www.railjournal.com/index.php/freight/from-sand-to-sea.html}}</ref> ဒူဘိုင်း မက်ထရိုသည် အာရပ်ကျွန်းဆွယ်တွင် ပထမဆုံး မြို့ပြ ရထား ကွန်ယက် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8247330.stm|title=Will metro change Dubai car culture?|date=11 September 2009|publisher=BBC News}}</ref> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ အဓိက ဆိပ်ကမ်းများမှာ ခါလီဖာ ဆိပ်ကမ်း၊ ဇာယတ်ဆိပ်ကမ်း၊ ဂျီဘဲလ် အလီ ဆိပ်ကမ်း၊ ရာရှစ် ဆိပ်ကမ်း၊ ခါလစ် ဆိပ်ကမ်း၊ ဆာအိ ဆိပ်ကမ်း နှင့် ခိုရ်ဖာကန် ဆိပ်ကမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/ports.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080714124311/http://www.uae.gov.ae/Government/ports.htm|archivedate=14 July 2008 |title=UAE Ports |publisher=Uae.gov.ae }}</ref> ယူအေအီးတွင် တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေး အော်ပရေတာ နှစ်ခုရှိပြီး အဲတီစလတ် နှင့် ဒူဟု ခေါ်သော အဲမရိတ် အင်တီဂရိတ်တက် တယ်လီကွန်မျူနီကေးရှင်း ကုမ္ပဏီတို့ဖြစ်သည်။ ယခင်က အဲတီစလတ်သည် တစ်ဦးတည်း လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်မှာ ၂၀၀၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဒူ မှ မိုဘိုင်း ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်သည် အထိ ဖြစ်သည်။<ref name=etisalatmon>{{cite web|url=http://opennet.net/sites/opennet.net/files/united_arab_emirates.pdf |title=United Arab Emirates |work=OpenNet Interactive |format=PDF}}</ref> အင်တာနက် အသုံးပြုသူမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၀.၉၀၄ သန်းမှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၂.၆၆ သန်းအထိ တိုးမြင့်လာလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{cite web|url=http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |title=UAE telecom market grows with competition &#124; Mobile telecomms report |publisher=Ameinfo.com }}</ref> စည်းကမ်းကြီးကြပ်သူဖြစ်သော တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး ကြီးကြပ်မှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဖော်ပြပါရှိသော ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များကို ကန့်သတ်ထားရန် မလုပ်မနေရ အမိန့်ထုတ်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/uae-reports-high-website-censorship |title=UAE reports high website censorship|work=The National Newspaper |date=12 June 2009 }}</ref> ===အိတ်စပို ၂၀၂၀=== ယူအေအီးသည် အိတ်စပို ၂၀၂၀ ကို ဒူဘိုင်းတွင် ကျင်းပရန် အတွက် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ပြိုင် တင်သွင်းရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/expo-impact-uae-to-see-35bn-contracts-2013-11-29-1.529632|title=Expo impact: UAE to see $35bn contracts – Emirates 24/7|author=WAM|work=Emirates 24/7|accessdate=8 September 2014|archive-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205052034/http://www.emirates247.com/news/emirates/expo-impact-uae-to-see-35bn-contracts-2013-11-29-1.529632|url-status=dead}}</ref><ref name="wam.ae">{{cite web|url=http://www.wam.ae/en/news/economics/1395242927600.html|title=Hosting of Expo 2020 unprecedented achievement for the region, says Sultan Al Jaber – WAM|accessdate=8 September 2014|archivedate=7 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907143354/http://www.wam.ae/en/news/economics/1395242927600.html}}</ref> ထိုသို့ အောင်မြင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဒေသအတွင်းတွင် ယခင်က မရှိခဲ့ဖူးသော ကိစ္စတရပ်ပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.wam.ae/en/news/general-emirates/1395248889963.html|title=Dubai Expo will open up unlimited opportunities – WAM|accessdate=8 September 2014|archivedate=7 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907143309/http://www.wam.ae/en/news/general-emirates/1395248889963.html}}</ref> ကမ္ဘာ့ အိတ်စပိုသည် ကမ္ဘာ့တဝှမ်းမှ လူများ တွေ့ဆုံ၍ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများကို ဝေမျှခြင်း နှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး၊ အစဉ်တစိုက် ထိန်းသိမ်းနိုင်သော ဖွံ့ဖြိုးမှုများ နှင့် ဘဝ အရည်အသွေးကို တိုးမြှင့်ခြင်း အစရှိသာ ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း ရှေ့ဆက်ရန် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်သော ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့အိတ်စပိုများသည် စီးပွားရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် လူမှုရေး ပြောင်းလဲ တိုးတက်မှုများ အတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေပြီး အိမ်ရှင်နိုင်ငံ နှင် အိမ်ရှင်မြို့ တို့အတွက် အမှတ်ရစရာ အမွေ တစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့စေသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.cssgroupsite.com/lighthouse/expo-2020-what-it-means-to-us/|title=Expo 2020...What it Means to Us?|work=CSS Light House|accessdate=8 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907165115/http://www.cssgroupsite.com/lighthouse/expo-2020-what-it-means-to-us/|archive-date=7 September 2014|url-status=dead}}</ref> ==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ== {{Historical populations |align=right |percentages = |၁၉၆၃|95,000 |၁၉၆၈ |180,226 |၁၉၇၅|557,887 |၁၉၈၀|1,042,099 |၁၉၈၅ |1,379,303 |၁၉၉၅ |2,411,041 |၁၉၉၉ |2,938,000 |၂၀၀၅ |4,106,427 |၂၀၁၀ |8,264,070 |၂၀၁၁ |8,925,096 |၂၀၁၂ | 9,205,651 |၂၀၁၃ |9,346,129 |<ref name=PopulationWorldBank/> |footnote= ရင်းမြစ်များ:<ref name="UAE"/><ref>{{cite web |url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=1245683461&men=gpro&lng=en&des=gamelan&geo=-267&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-12 |title=United Arab Emirates |work=World Gazetteer |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131127094854/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=1245683461&men=gpro&lng=en&des=gamelan&geo=-267&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-12 |archivedate=27 November 2013 |accessdate=12 April 2016 }}</ref>}} ယူအေအီး၏ လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု ပုံစံမှာ အလွန်ပင် ထွေပြားသည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ယူအေအီး၏ ခန့်မှန်း လူဦးရေမှာ ၈,၂၆၄,၀၇၀ ဖြစ်ပြီး<ref name="UAE">{{cite web |url=http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf |title=UAE National Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=12 April 2016 |archivedate=8 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008044353/http://www.uaestatistics.gov.ae/ReportPDF/Population%20Estimates%202006%20-%202010.pdf }}</ref> ၎င်းတို့ထဲတွင် ၁၃% မျှသာ ယူအေအီး နိုင်ငံသား သို့မဟုတ် အဲမရိတ်များ ဖြစ်ကြပြီး<ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/population-leaps-to-8-19-million |title=Population leaps to 8.19 million |work=The National|location=Abu Dhabi |date=30 May 2010 }}</ref> လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်း အများစုမှာ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/meetings/EGM_Ittmig_Arab/P02_Kapiszewski.pdf |title=Arab versus Asian migrant workers in the GCC countries |work=UN Department of Economic and Social Affairs |format=PDF |date=22 May 2006 |author=Andrzej Kapiszewski}}</ref> နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုနှုန်းမှာ ၂၁.၇၁ ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=India&countryCode=in&regionCode=sas&rank=85#in |title=Net migration rate |publisher=Cia.gov |accessdate=12 April 2016 |archivedate=8 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308042938/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2112rank.html?countryName=India&countryCode=in&regionCode=sas&rank=85#in }}</ref> ယူအေအီး၏ ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ ၁၇၏ အပိုဒ် ၈ အရ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများမှာ ယူအေအီးတွင် အနှစ် ၂၀ နေထိုင်ပြီးပါက နိုင်ငံသား အဖြစ် လျှောက်ထားနိုင်ပြီး လိုအပ်ချက်များမှာ ပြစ်မှု တစ်ခါမျှ ကျူးလွန်ခဲ့ဖူးခြင်း မရှိရန် နှင့် အာရပ်ဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောတတ်ရန် တို့ ဖြစ်သည်။<ref>Camille Paldi (13 July 2010) [http://ilovetheuae.com/2010/07/13/federal-law-no-17-concerning-nationality-and-passports UAE Islamic Finance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130226044910/http://ilovetheuae.com/2010/07/13/federal-law-no-17-concerning-nationality-and-passports |date=26 February 2013 }}. I Love The UAE. Retrieved 27 September 2013.</ref> သို့သော်လည်း ယနေ့ကာလတွင် နိုင်ငံသား အဖြစ်ကို အလွယ်တကူ ပေးလေ့ မရှိဘဲ နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သော လူအများအပြားမှာ ဘီဒွန်းဟု ခေါ်သော နိုင်ငံမရှိသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အဲမရိတ်နိုင်ငံသား ၁.၄ သန်း ရှိသည်။<ref name=natur>Habboush, Mahmoud. (10 October 2013) [http://uk.reuters.com/article/2013/10/10/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 Call to naturalise some expats stirs anxiety in the UAE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714171325/http://uk.reuters.com/article/2013/10/10/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 |date=14 July 2014 }}. Uk.reuters.com. Retrieved on 10 October 2015.</ref> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်သော လူဦးရေမှာ အမျိုးမျိုး အထွေထွေ ဖြစ်သည်။ စီအိုင်အေ၏ အဆိုအရ ၁၉% မှာ အဲမရိတ် လူမျိုးများ ဖြစ်ပြီး ၂၃%မှာ အခြား အာရပ်များဖြစ်သော အီဂျစ်လူမျိုးများ၊ ဂျော်ဒန်လူမျိုးများ နှင့် အီရန်လူမျိုးများ တို့ ဖြစ်ကြကာ ၅၀% မှာ တောင်အာရှသားများ ဖြစ်ပြီး ၈%မှာ အခြားသော လူမျိုး ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်ကာ အနောက်တိုင်းသား များနှင့် အရှေ့အာရှသားများ ဖြစ်ကြသည်။ (၁၉၈၂ ခန့်မှန်းချက်အရ)<ref name=WorldFactbook/> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများမှ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၁၆.၅% မျှ ရှိပြီး တောင်အာရှသားများ( ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများ) မှာ အများဆုံး အစု ဖြစ်ကာ စုစုပေါင်း၏ ၅၈.၄% မျှ ရှိကာ အခြားအာရှသားများ ဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အီရန်နိုင်ငံသားများ<ref>"[http://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-united-arab-emirates-challenges-and-responses Labor Migration in the United Arab Emirates: Challenges and Responses]". Migration Policy Institute. 18 September 2013.</ref> မှာ လူဦးရေ၏ ၁၆.၇% မျှ ရှိပြီး အနောက်တိုင်းသား အရာထမ်းများမှာ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၈.၄% မျှ ရှိသည်။<ref name="arabianbusiness.com">{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/uae-population-hits-6m-emiratis-make-up-16-5--12137.html |title=UAE population hits 6m, Emiratis make up 16.5%|publisher=ArabianBusiness.com |author= Andy Sambidge|date=7 October 2009}}</ref> အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံသား နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများမှာ ဒူဘိုင်း၊ ရှာဂျာ နှင့် အက်ဂျ်မန် အစရှိသော စော်ဘွားနယ် သုံးခုတွင် စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၃ ပုံ ၁ပုံကျော် (၃၇%) မျှ ရှိသည်ကို ယူရိုမော်နီတာ အင်တာနေရှင်နယ် အမည်ရသော ဈေးကွက် သတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုမှ ပြောကြားထားသည်။ ထို စော်ဘွားနယ် ၃ ခုတွင် အများဆုံး တွေ့ရသော နိုင်ငံသားများမှာ အိန္ဒိယ (၂၅%) ၊ ပါကစ္စတန် (၁၂%)၊ အဲမရိတ် (၁၂%)၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (၇%)၊ ဖိလစ်ပိုင် (၅%) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web|title = Indians, Pakistanis make up 37% of Dubai, Sharjah, Ajman population|url = http://gulfnews.com/news/uae/society/indians-pakistanis-make-up-37-of-dubai-sharjah-ajman-population-1.1562336|website = gulfnews.com|accessdate = 7 August 2015|archive-date = 29 July 2018|archive-url = https://web.archive.org/web/20180729141543/https://gulfnews.com/news/uae/society/indians-pakistanis-make-up-37-of-dubai-sharjah-ajman-population-1.1562336}}</ref> ဥရောပ သားများ နေထိုင်မှုမှာလည်း တိုးပွားလျက် ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု စုံလင်သော ဒူဘိုင်းကဲ့သို့သော မြို့ကြီးများတွင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://uaeinteract.com/docs/Expat_numbers_rise_rapidly_as_UAE_population_touches_6m/37883.htm |title=Expat numbers rise rapidly as UAE population touches 6m |publisher=Uaeinteract.com |accessdate=12 April 2016 |archivedate=9 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091009033650/http://www.uaeinteract.com/docs/Expat_numbers_rise_rapidly_as_UAE_population_touches_6m/37883.htm }}</ref> ဥရောပ၊ ဩစတြေးလျ၊ မြောက်အမေရိက နှင့် လက်တင်အမေရိကတို့မှ အနောက်တိုင်းသား ဝန်ထမ်းများမှာ ယူအေအီး လူဦးရေ အတွင်း ၅၀၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်။<ref name="arabianbusiness.com"/><ref>{{cite web |last=Mcintosh |first=Lindsay |url=http://www.scotsman.com/news/terror_red_alert_for_100_000_british_expats_in_dubai_1_1173062 |title=Terror red alert for 100,000 British expats in Dubai |work=The Scotsman |date=16 June 2008 |accessdate=12 April 2016 |archivedate=21 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180821223235/https://www.scotsman.com/news/terror_red_alert_for_100_000_british_expats_in_dubai_1_1173062 }}</ref> ဗြိတိသျှ နိုင်ငံသား ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် နိုင်ငံ အတွင်း နေထိုင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite news|author=[[Giles Whittell]] |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7061449.ece |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100525100904/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article7061449.ece |archivedate=25 May 2010 |title=British pair face jail for kissing in Dubai restaurant |work=The Times |date=15 March 2010}}</ref> ကျန်ရှိသော လူဦးရေမှာ အာရပ်နိုင်ငံများမှ ဖြစ်သည်။<ref name=WorldFactbook/><ref>{{cite web|url=http://archive.arabnews.com/?page=7&section=0&article=53888&d=3&m=11&y=2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709123331/http://archive.arabnews.com/?page=7&section=0&article=53888&d=3&m=11&y=2004|archivedate=9 July 2012|title=Editorial: The Ideal Prince |publisher=Arabnews.com |date=3 November 2004 }}</ref> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ လူဦးရေ ၈၈%မှာ မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web|title=Table 3.10 Urbanization |work=World Development Indicators |format=PDF |url=http://devdata.worldbank.org/wdipdfs/table3_10.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090325215156/http://devdata.worldbank.org/wdipdfs/table3_10.pdf |archivedate=25 March 2009 |deadurl=unfit }} </ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် စာရင်း အရ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၇၆.၇ နှစ် ဖြစ်သဖြင့် အခြား မည်သည့် အာရပ်နိုင်ငံထက် မဆို မြင့်မားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=United%20Arab%20Emirates&countryCode=ae&regionCode=mde&rank=71#ae |title=Life expectancy at birth |work=The World Factbook |accessdate=12 April 2016 |archivedate=6 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306230455/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=United%20Arab%20Emirates&countryCode=ae&regionCode=mde&rank=71#ae }}</ref><ref name="uaeinteract2">{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/docs/Average_life_expectancy_in_UAE_rises_to_75_years/7752.htm |title=Average life expectancy in UAE rises to 75 years |publisher=Uaeinteract.com |accessdate=12 April 2016 |archivedate=22 June 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6HZmnjWR6?url=http://www.uaeinteract.com/docs/Average_life_expectancy_in_UAE_rises_to_75_years/7752.htm }}</ref> ယောက်ျား မိန်းမ အချိုးမှာ စုစုပေါင်း လူဦးရေ အတွက် ၂.၂ ဖြစ်ပြီး ၁၅ နှစ်မှ ၆၅ နှစ်အတွင်း လူဦးရေ အတွက် ၂.၇၅ ဖြစ်သဖြင့် ယူအေအီး၏ ကျားမ မညီမျှမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကာတာနိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html|title=Sex ratio|work=The World Factbook|accessdate=12 April 2016|archivedate=30 November 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6LWbhGP6T?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2018.html}}</ref> ===ဘာသာရေး=== {{bar box |title=ယူအေအီးရှိ ဘာသာတရားများ (ပြူး သုတေသန)<ref name=pew>[http://www.globalreligiousfutures.org/countries/united-arab-emirates/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 Pew Research Center's Religion & Public Life Project: United Arab Emirates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180814201444/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/united-arab-emirates/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2010 |date=14 August 2018 }}. Pew Research Center. 2010.</ref><ref>[http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90223.htm United Arab Emirates]. International Religious Freedom Report 2007. State.gov. Retrieved 27 September 2013.</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ဘာသာ |right1=ရာခိုင်နှုန်း |float=right |bars= {{bar percent|မွတ်စလင်|green|77}} {{bar percent|ကက်သလစ်|yellow|10}} {{bar percent|ဟိန္ဒူ|red|4}} {{bar percent|ဗုဒ္ဓဘာသာ|orange|2}} {{bar percent|ပရိုတက်စတင့်|blue|1}} {{bar percent|ရှေးရိုးခရစ်ယာန်|purple|1}} {{bar percent|အခြား|gray|1}} {{bar percent|မရှိ|black|1}} }} အစ္စလာမ်သည် အမျာဆုံး နှင့် ယူအေအီး၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာ ဖြစ်သည်။ အစိုးရသည် အခြား ဘာသာဝင်များကို လက်ခံသော ပေါ်လစီကို ကျင့်သုံးပြီး မွတ်စလင် မဟုတ်သူများ၏ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲသည်။<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2012&dlid=208416|title=International Religious Freedom Report for 2012 – United Arab Emirates|work=Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor }}</ref> ထို့အတူပင် မွတ်စလင် မဟုတ်သူများ အနေနှင့်လည်း အစ္စလာမ်ဘာသာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ နှင့် မွတ်စလင်များအား အစ္စလာမ်ဘာသာ အတိုင်း ကြီးပြင်းအောင် မွေးမြူခြင်းတို့ကို ဝင်ရောက် မစွက်ဖက်ရန် တားမြစ်သည်။ အစိုးရသည် အခြားဘာသာ တရားများ ပြန့်ပွားစေရန် မည်သည့်မီဒီယာကို မဆို အသုံးပြုခြင်းကို တားမြစ်ပြီး ထိုသို့သော လုပ်ရပ်ကို သိမ်းသွင်းခြင်းဟု မှတ်ယူသည်။ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်း ၃၁ ကျောင်း၊ ဘာ ဒူဘိုင်းတွင် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်း တစ်ခု၊ <ref>{{cite web |author=Bassma Al Jandaly |url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/churches-and-temples-in-the-uae-1.96526 |title=Churches and temples in the UAE |work=Gulf News |date=5 April 2008 |access-date=12 April 2016 |archive-date=12 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150112123921/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/general/churches-and-temples-in-the-uae-1.96526 }}</ref> ဂျီဘဲလ် အလီတွင် ဆစ်ခ ဂုရုဒွာရ ကျောင်းတစ်ခုနှင့် အယ်လ် ဂါဟွတ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်း တစ်ကျောင်း ရှိသည်။ စီးပွားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀၀၅ ခုနှစ် စာရင်းအရ စုစုပေါင်း လူဦးရေ၏ ၇၆%မှာ မွတ်စလင်၊ ၉% မှာ ခရစ်ယာန် နှင့် ၁၅% မှာ အခြား (အဓိက အားဖြင့် ဟိန္ဒူ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=religiousfreedom/> လူဦးရေ စာရင်းတွင် ခေတ္တလာလည်သူများ နှင့် အလုပ်သမား များကို ထည့်သွင်း ရေတွက်ချင်း မရှိဘဲ ဘာဟိုင်း နှင့် ဒရုဇ် တို့ကို မွတ်စလင် အဖြစ် ထည့်သွင်း ရေတွက်သည်။<ref name=religiousfreedom/> အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများတွင် ၈၅% မှာ ဆွန်နီ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြပြီး ၁၅%မှာ ရှီယာ့ မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြကာ ရှီယာ့ အများစုမှာ ရှာဂျာ နှင့် ဒူဘိုင်းတို့တွင် စုစည်းလျက် ရှိသည်။<ref name="religiousfreedom"/> အိုမန်မှာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူတို့မှာ အီဘာဒီများ ဖြစ်ပြီး ဆူဖီတို့၏ အယူအဆများလည်း လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.investigativeproject.org/documents/testimony/337.pdf |title=Islam: Sunnis and Shiites |publisher=investigativeproject.org |format=PDF |date=23 February 2004}}</ref> ===အကြီးဆုံးမြို့များ=== {{အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ အကြီးဆုံး မြို့ကြီးများ}} ===ဘာသာစကားများ=== အာရပ်ဘာသာစကားသည် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ နိုင်ငံတော် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ အဲမရိတ်နိုင်ငံသားတို့သည် အာရပ်ဘာသာစကားကို ပင်လယ်ကွေ့ပုံစံ ပြောဆိုကြသည်။ <ref>{{cite book|last=Christensen|first=Shane|title=Frommer's Dubai|url=https://archive.org/details/dubai0000chri_c1d1|year=2010|work=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-71178-1|page=[https://archive.org/details/dubai0000chri_c1d1/page/174 174]}}</ref> ထိုဒေသကို ဗြိတိသျှတို့က ၁၉၇၁ အထိ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကားမှာ ယူအေအီးတွင် အများသုံး ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဒေသတွင်း အလုပ်အတော်များများကို လျှောက်နိုင်ရန် အတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တတ်ကျွမ်းရန် လိုအပ်သည်။ နိုင်ငံအသီးသီးမှ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း အမျိုးမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားများကိုလည်း သုံးနှုန်းခြင်းများ ရှိသည်။ ==ယဉ်ကျေးမှု== [[File:Deira Souk on 9 May 2007 Pict 2.jpg|thumb|ဒူဘိုင်းမြို့ ဒေရာအရပ်ရှိ ရိုးရာ လေဟာပြင်ဈေး]] အဲမရိတ် ယဉ်ကျေးမှုသည် အာရပ် ယဉ်ကျေးမှု ပေါ်တွင် အခြေခံထားပြီး ပါရှား၊ အိန္ဒိယ နှင့် အရှေ့အာဖရိက ယဉ်ကျေးမှုတို့မှလည်း လွှမ်းမိုးမှု ရှိသည်။<ref name="folk"/> အာရပ် နှင့် ပါရှား ပုံစံယူထားသော ဗိသုကာ လက်ရာတို့မှာ ဒေသခံ အဲမရိတ်တို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာကို ပြဆိုနေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="loc">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SkCtS-n7GEEC&pg=PA430 |title=Handbook of Islamic Marketing|page=430|quote=Arabian and Persian inspired architecture is part of the expression of a 'local' identity.}}</ref> အဲမရိတ် ယဉ်ကျေးမှုတွင် ပါရှား ယဉ်ကျေးမှု အငွေ့အသက်များ ဖုံးလွမ်းနေသည်ကို ရိုးရာ အဲမရိတ် ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ကျေးလက် အနုပညာတို့တွင် သိသာစွာ တွေ့ရသည်။<ref name="folk">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UMldAgAAQBAJ&pg=PA167 |title=Folklore and Folklife in the United Arab Emirates|page=167 }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် ဘာဂျီးလ် ခေါ် လေခံများမှာ ရိုးရာ အဲမရိတ် ဗိသုကာ ပညာ၏ အမှတ်အသား တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပါရှား ဗိသုကာ၏ ဩဇာ သက်ရောက်မှု တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="folk"/> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုတွင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသော လူ့အဖွဲ့အစည်း ရှိသည်။<ref name=migrationinformation>{{cite web|url=http://www.migrationinformation.org/dataHub/GCMM/Dubaidatasheet.pdf |title=Country and Metropolitan Stats in Brief |format=PDF}}</ref> ဒူဘိုင်း၏ အဓိက အားလပ်ရပ်များတွင် ရာမဒန် ဥပုသ်လကို ကုန်ဆုံးသည့် နေ့ဖြစ်သော အစ်နေ့ နှင့် အမျိုးသားနေ့ သို့မဟုတ် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုကို စတင်တည်ထောင်သည့် နေ့ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက် တို့ ပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.gowealthy.com/gowealthy/wcms/en/home/articles/entertainment/events-and-festivals/Official-holidays-in-UAE-kvOQ0zrKKl.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080503011056/http://www.gowealthy.com/gowealthy/wcms/en/home/articles/entertainment/events-and-festivals/Official-holidays-in-UAE-kvOQ0zrKKl.html|archivedate=3 May 2008 |title=Official holidays in UAE |publisher=Gowealthy.com }}</ref> အဲမရိတ်အမျိုးသားများမှာ ခြေချင်းဝတ်ထိ ရှည်လျားပြီး အဖြူရောင် သိုးမွေး သို့မဟုတ် ချည်ဖြင့် ရက်လုပ်ထားသော ကန်ဒူရာခေါ် အဝတ်အစားကို ကြိုက်နှစ်သက်ကြပြီး အဲမရိတ် အမျိုးသမီး များမှာမူ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ဖုံးလွှမ်းထားသော အပေါ်ဝတ် ဖြစ်သည့် အာဘာယာကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.grapeshisha.com/about-uae/uae-clothing.html |title=UAE National Clothing |publisher=Grapeshisha.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120104204209/http://www.grapeshisha.com/about-uae/uae-clothing.html |archivedate=4 January 2012 |accessdate=13 April 2016 }}</ref> ရှေးခေတ် အဲမရိတ် ကဗျာများတွင် ၈ ရာစု အာရပ် ပညာရှင် အယ်လ် ခါလေး ဘင် အာမက်၏ လွှမ်းမိုးမှုများကို အထင်အရှား တွေ့ရသည်။ ယူအေအီးတွင် အစောဆုံး အဖြစ် မှတ်တမ်း တင်ထားသော ကဗျာဆရာမှာ အီဘင် မာဂျစ် ဖြစ်ပြီး ၁၄၃၂ ခုနှစ် နှင့် ၁၄၃၇ ခုနှစ်ကြားတွင် ရပ်စ် အယ်လ် ခိုင်းမား၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အထင်ရှားဆုံးသော အဲမရိတ် စာရေးဆရာများမှာ မူဘာရတ် အယ်လ် အိုခေးလီ (၁၈၈၀-၁၉၅၄)၊ ဆာလမ် ဘင် အလီ အယ်လ် အိုဝိုက်စ် (၁၈၈၇-၁၉၅၉) နှင့် အာမက် ဘင် ဆူလာယမ် (၁၉၀၅-၁၉၇၆) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဟီယာ အဖွဲ့ဟု သိကြသော ရှာဂျာမှ ကဗျာဆရာ သုံးဦးမှာ အပိုလို နှင့် အချစ်ကဗျာများတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု အထင်အရှား ရှိသည်ကို ကို တွေ့နိုင်သည်။<ref name=poetry>{{cite web|url=http://www.visitabudhabi.ae/en/what.to.do/art.and.culture/literature.and.poetry.aspx |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008014601/http://www.visitabudhabi.ae/en/what.to.do/art.and.culture/literature.and.poetry.aspx |archivedate=8 October 2011 |title=Literature and poetry |publisher=Visitabudhabi.ae |date=1 July 2009 }}</ref> ရှာဂျာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ပွဲတော်သည် နိုင်ငံအတွင်း ရှေးအကျဆုံး နှင့် အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ ပြတိုက်များတွင် ဒေသအတွင်း နာမည်ရှိသော ပြတိုက် အချို့ ရှိပြီး နာမည် အကျော်ကြားဆုံးမှာ ရှာဂျာရှိ ပြတိုက် ၁၇ ခု ပါဝင်သော အမွေခံ နယ်မြေ ဖြစ်ကာ <ref>[http://www.sharjahmuseums.ae/ Sharjah Museums Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222082532/http://www.sharjahmuseums.ae/ |date=22 February 2011 }}. sharjahmuseums.ae</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အာရပ်ကမ္ဘာ၏ ယဉ်ကျေးမှု မြို့တော် အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။<ref>{{cite web|date=18 October 2009 |url=http://www.sharjahtourism.ae/en/category/about-sharjah/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202124611/http://www.sharjahtourism.ae/en/category/about-sharjah/ |archivedate=2 February 2009 |title=About Sharjah&nbsp;– Sharjah Commerce Tourism Development Authority |publisher=Sharjahtourism.ae}}</ref> ဒူဘိုင်းတွင်မူ အယ်လ်ကွာရပ်ဇ် တွင် ပန်းချီပြခန်း အများ အပြား ရှိပြီး ဆယ်လ်ဆာလီ ပုဂ္ဂလိက ပြတိုက် ကဲ့သို့သော ပြတိုက်များလည်း ရှိသည်။<ref>{{cite web |author=Dubai FAQs |url=http://www.dubaifaqs.com/art-galleries-in-dubai.php |title=Art Galleries Dubai |publisher=Dubaifaqs.com |access-date=13 April 2016 |archive-date=29 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729020639/http://www.dubaifaqs.com/art-galleries-in-dubai.php |url-status=dead }}</ref> အဘူဒါဘီတွင်မူ ဆာဒီယတ်ကျွန်းပေါ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ရပ်ကွက်ကို တည်ထောင်ထားသည်။ စီမံကိန်း အကြီးစား ၆ ခုကို စီစဉ်နေပြီး ဂူဂန်ဟိုင်း အဘူဒါဘီ နှင့် လိုဗာ အဘူဒါဘီတို့ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.saadiyat.ae/en/cultural.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120730122944/http://www.saadiyat.ae/en/cultural.html|archivedate=30 July 2012 |title=Saadiyat Island&nbsp;– Island of Happiness |publisher=Saadiyat.ae |date=19 March 2009}}</ref> ဒူဘိုင်းတွင် ကွန်းစ်သဲလ် ပြတိုက်နှင့် ပြခန်းများ အနုပညာရှင်များ အတွက် ရပ်ကွက် တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်နေသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.arabianbusiness.com/dubai-eyeing-new-fashion-design-district-17269.html|author=John Irish and Tamara Walid |title=Dubai eyeing new fashion, design district |publisher=ArabianBusiness.com |date=11 June 2009 }}</ref> [[File:Yowalah.ogv|thumb|ယူအေအီး၏ ရိုးရာအက ဖြစ်သော ယိုဝါလာ]] အဲမရိတ် ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့ အာရေဗျ ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်။ လီဝါသည် ဒေသအတွင်း သီဆိုကခုန်လေ့ ရှိသော ဂီတ နှင့် အက အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး အာဖရိက ဂရိတ်လိတ် ဒေသမှ ဘန်တူလူမျိုးတို့မှ ဆင်းသက်လာသော အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အဓိက ဖြစ်သည်။ <ref name=poetry/> ဒူဘိုင်း ကန္တာရ ရော့ခ် ဂီတ ပွဲတော်သည် ဟဲဗီး မက်တယ်လ် နှင့် ရော့ခ် ဂီတပညာရှင်များ ပါဝင်သော အဓိကပွဲတော် တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.desertrockfestival.com/?page_id=6 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100119083259/http://www.desertrockfestival.com/?page_id=6 |archivedate=19 January 2010 |title=Festival Info |publisher=DesertRockFestival.com }}</ref> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုတွင် ရုပ်ရှင်ရုံ အနည်းငယ်သာ ရှိသော်လည်း တိုးချဲ့လျက် ရှိသည်။ ===အစားအသောက်=== အဲမရိတ်တို့၏ ရိုးရာအစားအစာမှာ ထမင်း၊ ငါးနှင့် အသားတို့သာ အမြဲဖြစ်သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စုရှိ လူများမှာ ၎င်းတို့၏ အစားအစာများကို အနောက်နှင့်တောင် အာရှနိုင်ငံများမှ မွေးစားထားပြီး အီရန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ပါကစ္စတန် နှင့် အိုမန် နိုင်ငံတို့မှ ပါဝင်သည်။ ပင်လယ်စာမှာ အဲမရိတ်တို့၏ အဓိက အစားအစာအဖြစ် ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ရှိခဲ့သည်။ အသား နှင့် ထမင်းတို့မှာ အခြား ပင်မ အစားအစာများ ဖြစ်ကာ သိုးကလေးသား နှင့် သိုးသား တို့ကို ဆိတ်သား နှင့် အမဲသားတို့ထက် ပို၍ နှစ်ခြိုက်ကြသည်။ ထင်ရှားသော သောက်စရာများမှာ ကော်ဖီ နှင့် လက်ဖက်ရည်တို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အား ဖာလာ၊ ကုံကုမံ နှင့် ပူဒီနာတို့ဖြင့် အရသာ ဖြည့်စွက်ကာ သိသာသော အရသာ ထွက်အောင် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/travel/food.asp |title=UAE Travel& Tourism: Food & Drink |work=UAEinteract |accessdate=13 April 2016 |archivedate=31 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180131222453/http://uaeinteract.com/travel/food.asp }}</ref> အမြန်ပြင် အစားအစာများမှာ လူငယ်များ အကြားတွင် ရေပန်းစားလွန်းလှသဖြင့် အမြန်ပြင် အစားအစာများ အလွန်အကျွံ စားသုံးခြင်း သည် အန္တရာယ်ရှိကြောင်းကို မီးမောင်းထိုး ပြသမည့် ကန်ပိန်းများကို စတင်လုပ်ကိုင် နေရသည်။<ref>[http://gulfnews.com/news/gulf/uae/the-uae-s-big-fat-problem-1.1050951 The UAE's big fat problem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141229022813/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/the-uae-s-big-fat-problem-1.1050951 |date=29 December 2014 }}. ''Gulf News''. (19 July 2012). Retrieved 26 January 2014.</ref> အရက်ကို ဟိုတယ် စားသောက်ဆိုင်များနှင့် ဘားများတွင်သာ ရရှိနိုင်သည်။ နိုက်ကလပ် အားလုံးမှာ အရက်ရောင်းရန် ခွင့်ပြုထားသည်။ အချို့သော စူပါမားကက်များတွင် အရက်ရောင်းချခွင့် ပြုထားသော်လည်း သီးခြားနေရာတွင် ရောင်းချသည်။ အရက်ကို သောက်သုံးနိုင်သော်လည်း လူအများရှေ့တွင် မူးရူးနေခြင်း နှင့် မော်တော်ယာဉ် မောင်းနှင်ရာတွင် သွေးထဲ၌ အရက် ရှိနေခြင်းတို့အား ဥပဒေမှ တားမြစ်ထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.alloexpat.com/abu_dhabi_expat_forum/alcohol-and-pork-licenses-t6912.html |title=Alcohol and Pork Licenses |publisher=Alloexpat.com |date=30 May 2009 |access-date=13 April 2016 |archive-date=5 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805054659/http://www.alloexpat.com/abu_dhabi_expat_forum/alcohol-and-pork-licenses-t6912.html }}</ref> ==အားကစား== [[File:DTC1.jpg|thumb|၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒူဘိုင်း တင်းနစ် ချန်ပီယံ လုပွဲ]] ဘောလုံး ကစားနည်းမှာ ဒူဘိုင်းတွင် ရေပန်းစားသော အားကစားနည်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အယ်လ်နာဆာ အက်စ်စီ၊ အယ်လ်အန်၊ အယ်လ် ဝါဆယ်၊ အယ်လ် ရှပ်ဘတ် ၊ အယ်လ် ရှာဂျာ၊ အယ်လ်ဝါဒါ၊ အယ်လ် အာလီ တို့မှာ နာမည်အကျော်ကြားဆုံးသော ကလပ်အသင်းများ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသအတွင်း ချန်ပီယံ အဖြစ် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာ နာမည် ရခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sports_club|title=Clubs, Sports Clubs UAE United Arab Emirates|publisher=|access-date=13 April 2016|archive-date=13 October 2018|archive-url=}}</ref> အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်တတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ ၎င်း၏ အချိန်နှင့် ကြိုးစားအားထုတ်မှုများကို အသုံးချ၍ ဘောလုံး ကစားနည်းကို မြှင့်တင်ခြင်း၊ လူငယ် အစီအစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းနှင့် ဘောလုံးကစားသမားများသာမက ဒေသတွင်း အသင်းများရှိ တာဝန်ရှိသူများနှင့် နည်းပြများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်ကိုပါ မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ၁၉၉၀တွင် အီဂျစ် အသင်းနှင့် အတူ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲအတွက် ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခဲ့သည်။ ထိုကမ္ဘာ့ဖလားမှာ အာရပ်နိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံ တပြိုင်တည်း ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခြင်း အနေနှင့် ၃ ကြိမ်မြောက် ဆက်တိုက် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကူဝိတ် နှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယား အသင်းတို့မှာ ၁၉၈၂ ကမ္ဘာ့ဖလား ခြေစစ်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ ကမ္ဘာ့ဖလား ခြေစစ်ပွဲတွင် အီရတ် နှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယား အသင်းတို့မှာလည်းကောင်း အသီးသီး ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခဲ့ကြသည်။ ယူအေအီးသည် ပင်လယ်ကွေ့ ဖလား ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် ဖလား ၂ ကြိမ် ရရှိခဲ့ပြီး ပထမ ဖလားမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အဘူဒါဘီတွင် ကျင်းပသော ပွဲတွင်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ဖလားမမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ဘာရိန်းတွင် ကျင်းပသော ပွဲတို့တွင် လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.gulfnews.com/indepth/gulfcup2007/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070318080035/http://www.gulfnews.com/indepth/gulfcup2007/index.html |archivedate=18 March 2007 |title=Gulf Cup 2007 |work=Gulf News }}</ref> ယူအေအီး အနေနှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ် အေအက်ဖ်စီ အာရှ ဖလားကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်။ ခရစ်ကက် ကစားနည်းမှာလည်း ယူအေအီးတွင် ရေပန်းအစားဆုံး ကစားနည်း တစ်ခုဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ၊ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ဩစတြေးလျ မှ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း အများအပြား ရှိခြင်းမှာ အဓိက အကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှာဂျာရှိ ရှာဂျာ ခရစ်ကက် အသင်း အားကစားကွင်း၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တက်စ် ခရစ်ကက် ပြိုင်ပွဲကို ၄ ကြိမ်တိုင်အောင် အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uae.shtml |title=UAE Cricket Timeline |publisher=Cricketeurope4.net |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120709093903/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/GENERAL/TIMELINES/uae.shtml |archivedate=9 July 2012 |accessdate=13 April 2016 }}</ref> အဘူဒါဘီရှိ ရှိတ်ဇာယတ် ခရစ်ကက် ကစားကွင်းတွင်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရစ်ကက် ကစားပွဲများကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ဒူဘိုင်းတွင် ခရစ်ကက်ကွင်း အမှတ် ၁ နှင့် ၂ ဆိုသော ခရစ်ကက် ကစားကွင်း ၂ ခုရှိပြီး တတိယမြောက် ဖြစ်သော ဒီအက်စ်စီ ခရစ်ကက် ကစားကွင်းမှာ ဒူဘိုင်း အားကစား မြို့တော်၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်။ ဒူဘိုင်းသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခရစ်ကက် ကောင်စီ ရုံးစိုက်ရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ယူအေအီး အမျိုးသား ခရစ်ကက် အသင်းသည် ၁၉၉၆ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် အရည်အချင်းစစ် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလား အရည်အချင်းစစ် အောင်မြင်ရန် သီသီလေး လွဲခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန် တွင် ကျင်းပသော ၂၀၁၅ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် အရည်အချင်းစစ် အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|author=K.R. Nayar |url=http://gulfnews.com/sport/cricket/not-stumped-by-uae-cricket-issues-khan-1.130154 |title=Not stumped by UAE cricket issues&nbsp;– Khan |work=Gulf News |date=6 September 2008 }}</ref><ref>[http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/qualification/qualification-overview Qualification – Cricket World Cup 2015 Qualifier | ICC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131104135014/http://www.icc-cricket.com/cricket-world-cup/qualification/qualification-overview |date=4 November 2013 }}. Icc-cricket.com (10 April 2015). Retrieved on 26 November 2015.</ref> နောက်ပုံစံ တစ်မျိုး ကျင်းပသော အာရှဖလား ခရစ်ကက် ပြိုင်ပွဲသည် ၂၀၁၆ မတ်လ ပထမပတ်တွင် ကျင်းပနိုင်လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.rediff.com/cricket/report/united-arab-emirates-set-to-host-asia-cup/20150614.htm United Arab Emirates set to host Asia Cup – Rediff.com Cricket]. Rediff.com (14 June 2015). Retrieved on 10 October 2015.</ref> ဖော်မြူလာဝမ်း ကားမောင်းပြိုင်ပွဲသည် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုတွင် ရေပန်းစားပြီး မျက်စိပသာဒ ဖြစ်စရာ ယက်စ် မရီနာ ဆားကစ် တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ ပြိုင်ပွဲကို ညနေခင်းတွင် ကျင်းပပြီး နေ့အလင်းရောင်တွင် စတင်ကာ ညဘက်တွင် ပြီးဆုံးသော ပထမဆုံး သော ဂရန်းပရီ ပြိုင်ပွဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|title=AUTOSPORT.com – premium content|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/78061|work=Autosport|date=28 August 2009}}</ref> အခြား ရေပန်းစားသော အားကစားနည်းများတွင် ကုလားအုတ်ပြိုင်ခြင်း၊ သိမ်းငှက်ပြိုင်ခြင်း၊ ခရီးကြမ်း မြင်းစီးခြင်း နှင့် တင်းနစ်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/sports.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080611135303/http://www.uae.gov.ae/Government/sports.htm|archivedate=11 June 2008 |title=UAE Sports |publisher=Uae.gov.ae }}</ref> ဒူဘိုင်း စော်ဘွားနယ်တွင် အဓိက ဂေါက်ကွင်း ၂ ခု ရှိပြီး ဒူဘိုင်း ဂေါက်ကလပ် နှင့် အဲမရိတ် ဂေါက်ကလပ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယခင်က ကလေးငယ်များကို ကုလားအုပ်စီးနှင်းသူ အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသဖြင့် ဝေဖန်မှု အများ အပြား ခံခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ယူအေအီးမှ ကလေးငယ်များကို ထိုကစားနည်းတွင် အသုံးပြုချင်းကို တားမြစ်ခဲ့ပြီး နှစ်အနည်းငယ် အကြာတွင် ကလေးငယ်များအားလုံးကို ဖယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4063391.stm Middle East | Help for Gulf child camel jockeys]. BBC News (2 December 2004). Retrieved on 10 October 2015.</ref> အန်ဆာ ဘာနေးအား ထိုကိစ္စတွင် ၎င်း၏ လုပ်ဆောင်ခဲ့မှုအတွက် မကြာခဏ ချီးကျူးခြင်း ခံရသည်။ ==ပညာရေး== [[File:American University of Sharjah (AUS) 4.jpg|thumb|ရှာဂျာ အမေရိကန် တက္ကသိုလ်၏ ကျောင်းသား စင်တာ]] ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အဘူဒါဘီမှလွဲ၍ အခြား စော်ဘွားနယ် အားလုံးတွင် ပညာရေးစနစ်ကို အထက်တန်း အထိ ကြီးကြပ်သည်။ အဘူဒါဘီတွင်မူ အဘူဒါဘီ ပညာရေး ကောင်စီ၏ အာဏာ အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျောင်းများတွင် မူလတန်းကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း နှင့် အထက်တန်းကျောင်းတို့ ရှိသည်။ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းများကို အစိုးရက ထောက်ပံ့ပြီး သင်ရိုးညွှန်းတမ်းမှာ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၏ ဖွံ့ဖြိုးရေး ရည်မှန်းချက်များနှင့် ကိုက်ညီအောင် ရေးဆွဲထားသည်။ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျောင်းများတွင် အာရပ်ဘာသာစကားဖြင့် သင်ကြားပို့ချပြီး အင်္ဂလိပ် ဘာသာအား ဒုတိယ ဘာသာစကား အဖြင့် အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်သည်။ နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်ပြုသော ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများလည်း အများအပြား ရှိသည်။ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျောင်းများမှာ ယူအေအီး နိုင်ငံသားများ အတွက် အခမဲ့ ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများ၏ လခမှာမူ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်။ အဆင့်မြင့် ပညာရေး စနစ်အား အဆင့်မြင့်ပညာ ဝန်ကြီးဌာနမှ ကြီးကြပ်သည်။ ထိုဝန်ကြီး ဌာန အနေနှင့် ကျောင်းသားများကို ဘွဲ့ကြို တက္ကသိုလ်များသို့ ဝင်ခွင့် ပြုရာတွင်လည်း တာဝန်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=http://aud.edu/Admissions/undergraduate_req.asp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224200815/http://aud.edu/Admissions/undergraduate_req.asp |archivedate=24 December 2010 |title=American University in Dubai. Undergraduate : Admission |work=Aud.edu }}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူကြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၀% ဖြစ်သည်။<ref name="undata201512">{{cite web |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=SOWC&f=inID%3a74%3bcrID%3a505 |title=Adult Literacy Rate: United Arab Emirates |date=19 June 2013 |website=UNdata |publisher=United Nations Statistics Division |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151215094053/http://data.un.org/Data.aspx?d=SOWC&f=inID%3a74%3bcrID%3a505 |archivedate=15 December 2015 |deadurl=no |quote=Subgroup: Total 15+ yr. Year: [2011]. Source: UNESCO Institute for Statistics. Unit: Percent. Value: 90. }}</ref> နိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ရှိသော လူကြီး ပညာရေး စင်တာ ၈၆ ခုတွင် နိုင်ငံသား ထောင်ပေါင်းများစွာ ပညာသင်ကြားလျက် ရှိကြသည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/government/education.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070915222919/http://www.uae.gov.ae/government/education.htm|archivedate=15 September 2007 |title=UAE Education |publisher=Uae.gov.ae }}</ref> ==ကျန်းမာရေး== [[File:Dubai Healthcare City from Dubai Creek on 31 May 2007.jpg|thumb|ဒူဘိုင်း ကျန်းမာရေးမြို့တော်သည် ကုသရေး နှင့် တစ်ကိုယ်ရေ ကျန်းမာရေးတို့အတွက် သီးသန့်ရည်ရွယ် ထားသည်။]] ယူအေအီး၌ မွေးစတွင် လူတစ်ဦး၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၇၈.၅ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref name="uaeinteract2"/> နှလုံးသွေးကြော နှင့် ဆိုင်သော ရောဂါများသည် ယူအေအီးတွင် အဓိက သေဆုံးရသည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း သေဆုံးမှု၏ ၂၈% ဖြစ်ကာ အခြား အဓိက အကြောင်းများမှာ မတော်တဆမှုများ နှင့် ထိခိုက်မှုများ၊ ကင်ဆာ နှင့် မွေးရာပါ ရောဂါတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name=cp>{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/UAE.pdf |title=United Arab Emirates country profile |work=Library of Congress |format=PDF}}</ref> ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒေတာများ အရ ယူအေအီး လူကြီးများ၏ ၃၇.၂% မှာ ဆေးပညာ ရှုထောင့်အရ အဝလွန်နေသည်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဘီအမ်အိုင် ၃၀ နှင့် အထက် ရှိသည်။ <ref>{{cite web|title=Prevalence of obesity, ages 18+, 2010–2014|url=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|website=WHO|publisher=World Health Organisation|accessdate=26 February 2016|archive-date=20 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191120191542/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ အဘူဒါဘီ နှင့် ဒူဘိုင်းတို့ကဲ့သို့ သီးခြား ကျန်းမာရေး အာဏာပိုင် အဖွဲ့မရှိဘဲ ၎င်း၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင်ရှိနေသော မြောက်ပိုင်း စော်ဘွားနယ်များ အတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍအတွက် ၅ နှစ် ကျန်းမာရေး မဟာဗျူဟာကို ဖော်ထုတ် ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုမဟာဗျူဟာမှ ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ ပေါ်လစီများကို တညီတညွတ်တည်း ပေါင်းစည်းရန်၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုများကို သင့်တင့်သော နှုန်းထားဖြင့် ရရှိနိုင်ရေးကို တိုးမြှင့် ဆောင်ရွက်ရန် နှင့် နိုင်ငံရပ်ခြား ဆေးကုသရေး အပေါ် မှီခိုခြင်းအား တစ်ချိန်တည်းတွင် လျှော့ချရန် အာရုံစိုက် ရေးဆွဲထားသည်။ ဝန်ကြီး ဌာနမှ လက်ရှိ ဆေးရုံ ၁၄ ခုတွင် နောက်ထပ် ၃ ခု ထပ်တိုးရန်၊ အခြေခံ ကျန်းမာရေး စင်တာ လက်ရှိ ၈၆ ခုအား ၂၉ ခု ထပ်တိုးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.uae.gov.ae/Government/health.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612101330/http://www.uae.gov.ae/Government/health.htm|archivedate=12 June 2008 |title=UAE Health |publisher=Uae.gov.ae }}</ref> အဘူဒါဘီတွင် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများနှင့် ၎င်းတို့အား မှီခိုသူများ အတွက် မယူမနေရ ကျန်းမာရေး အာမခံ ထားရှိစေခြင်းမှာ ကျန်းမာရေး ပေါ်လစီ အပြောင်းအလဲတွင် အဓိက တွန်းအား တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဘူဒါဘီ နေထိုင်သူများသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ထို အစီအစဉ် အောက်၌ စတင် အကျုံးဝင်ခဲ့ပြီး ဒူဘိုင်းမှ ၎င်းတို့၏ အစိုးရ ဝန်ထမ်းများ အတွက် အလားတူ ပြလုပ်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဖက်ဒရယ် ဥပဒေ အရ နိုင်ငံ အတွင်းရှိ အဲမရိတ် နိုင်ငံသားများ အားလုံးနှငင့် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ အာလုံးတို့မှာ ပေါင်းစပ်ထားသော မယူမနေရ ကျန်းမာရေး အာမခံ အစီအစဉ်ဖြင့် အကာအကွယ် ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/health/health-cover-is-mandatory-1.43089|author=Dina El Shammaa |title=Health cover is mandatory |work=Gulf News |date=3 January 2009 }}</ref> The introduction of mandatory [[health insurance]] in Abu Dhabi for [[expatriate]]s and their dependants was a major driver in reform of healthcare policy. ယူအေအီး အနေနှင့် ပင်လယ်ကွေ့ဒေသ အတွင်းရှိ အာရပ်နိုင်ငံများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ အတွင်းမှ လာရောက် ဆေးကုသသူ နိုင်ငံခြားသား များကြောင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်း စေသည်။ ယူအေအီး အနေနှင့် ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ အခြား အာရပ်နိုင်ငံများထက် ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုတွင် ပို၍ အဆင့်မြင့် သဖြင့် ပလတ်စတစ် ဆာဂျရီ နှင့် အဆင့်မြင့် လုပ်ဆောင်မှုများ၊ နှလုံးနှင့် ကျောရိုး ခွဲစိတ်ကုသမှုများ၊ သွားနှင့် ခံတွင်း ကုသမှုများ ခံယူမည့် နိုင်ငံခြားသား ဆေးကုသသူ အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="thenational.ae">{{cite web |author=Megan Detrie |url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20091116/NATIONAL/711159830/1010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091124064723/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20091116%2FNATIONAL%2F711159830%2F1010 |archivedate=24 November 2009 |title=Dubai has eye on medical tourism |work=The National Newspaper |date=15 November 2009 |accessdate=19 September 2020 }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|3}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု]] [[ကဏ္ဍ:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အနောက်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံများ]] 70hj0k215tckebibsb7cyjp18xnwfjd 0 50044 1060684 1055897 2026-10-30T04:21:39Z CommonsDelinker 115 Removing [[:c:File:Pyay_Technological_University_Convocation_Hall.jpg|Pyay_Technological_University_Convocation_Hall.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 29 September 2026. 1060684 wikitext text/x-wiki {{Infobox တက္ကသိုလ် |အမည် = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |တက္ကသိုလ်အမည်(မြန်မာအက္ခရာ) = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် |တက္ကသိုလ်အမည်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Pyay Technological University |တက္ကသိုလ်အမည်(အခြားအက္ခရာ) = |ဒေသအခေါ်အမည် = PTU |တံဆိပ် = The Logo of Pyay Technological University.jpg |တံဆိပ်စာသား = ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်၏ အမှတ်တံဆိပ် |ဆောင်ပုဒ်(မြန်မာအက္ခရာ) = စက်မှုစွမ်းအား ပြည်ထွန်းကား |ဆောင်ပုဒ်(အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ) = Industrial power flourishes |ဆောင်ပုဒ်(အခြားအက္ခရာ) = |ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ = |အမျိုးအစား = အများသူငါနှင့်ဆိုင်သော |တည်ထောင်ခုနှစ် = ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက် |ပါမောက္ခချုပ် = - |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် = ဒေါက်တာအောင်မြင့်အေး |ဝန်ထမ်းဦးရေ = |သင်ပြသူ ဦးရေ = |ဆရာ ဦးရေ = |ဆရာမ ဦးရေ = |သင်ကြားသူ ဦးရေပေါင်း = |ဘွဲ့ကြို ဦးရေ = |ဘွဲ့လွန် ဦးရေ = |တည်နေရာ = လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ [[ပြည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |အကျယ်အဝန်း = ၁၂၃.၃၀ ဧက |ပိုင်ဆိုင်မှု = |ရန်ပုံငွေ = |အဖွဲ့အစည်း = [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] |သတင်းစာ = |အထိမ်းအမှတ်အရောင် = |အထိမ်းအမှတ်သတ္တဝါ = |အားကစားအမည် = |ဝဘ်ဆိုတ် = https://www.ptu.edu.mm/ }} '''ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Pyay Technological University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ရှေးကျသော နည်းပညာတက္ကသိုလ်သုံးခုဖြစ်သော [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[မန္တလေးနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၊ [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]] တို့တွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်ပိုင်း)၊ [[ပြည်မြို့]] မှ (၇) မိုင်အကွာ ပြည်-ပေါက်ခေါင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ လက်ခုပ်ပင်ရွာတွင် တည်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်လည်း ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂)ရက်နေ့တွင် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၇/၉၈)ဖြင့် ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁)ရက်နေ့တွင် စီမံခန့်ခွဲရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သင်တန်းအသီးသီးကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၉.၆.၁၉၉၈)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်(၇၃/၉၈)အရ ပြည်စက်မှုတက္ကသိုလ်ကို ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁)ရက် နေ့မှစ၍ ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးတာဝန်ခံ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ဆရာကြီးဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ်က စတင်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web| url=http://most.gov.mm/most2mm/PyayTU.do| title=ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်| accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၁၉| Publisher=သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန}}{{Dead link|date=January 2021 }}</ref> == အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်များ == အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ Bachelor of Technology (B-tech)နှင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့Bachelor of Engineering (BE) အတွက် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာ # မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ Civil Engineering # အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ Electronic Engineering # လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ Electrical Power Engineering # စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ Mechanical Engineering # ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့်သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ Computer Engineering and Information Technology == ကျောင်းသားများ == ၁၉၉၇ မှ ၂၀၀၇ အထိ A.G.T.I ဒီပလိုမာရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Diploma of A.G.T.I (1997 to 2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MP ''' !width="50"|'''MT/CNC''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''PE''' !width="50"|'''Total''' |- |1997,April |3 |6 | | | | | | |9 |- |1997,Dec |139 |102 |102 | | | | | |343 |- |1998 |101 |82 |94 | | | | | |277 |- |1999 |103 |88 |86 | | | | | |277 |- |2000,March |165 |68 |95 | | | | | |328 |- |2000,Nov |173 |86 |123 | | | | | |382 |- | 2002,Jan |123 |162 |145 | | | | | |430 |- |2002,Dec |26 |18 |17 | | | | | |61 |- | 2003,Aug |34 |42 |39 |39 |10 |45 |25 | |234 |- | 2003,Dec |50 |42 |32 |18 |4 |24 | 13 | |183 |- | 2004,No |19 |52 |57 |58 |26 |25 | 22 | |259 |- | 2005,Oct |55 |94 |116 |71 |50 |54 |29 | |469 |- |2006,Sep |63 |70 |70 |73 |48 |42 | 34 | 15 |415 |- | 2007,Nov |67 |47 |53 |30 |20 |29 | 24 | 7 |277 |- |} ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၇ အထိ B.Tech / B.E ဘွဲ့ရရှိသော ကျောင်းသား၊သူများအရေအတွက်မှာ (Graduate of B.Tech/B.E (2002-2007)) {| class="wikitable" |- !width="50"|'''Year''' !width="50"|'''Civil''' !width="50"|'''EC''' !width="50"|'''EP''' !width="50"|'''MECH ''' !width="50"|'''IT''' !width="50"|'''MC''' !width="50"|'''Total''' |- | 2002,Dec(B.Tech) |245 |57 |76 |61 | | |349 |- |2004,Feb(B.Tech) |61 |81 |59 |3 | | | 31 |- |2004,Dec(B.Tech) |8 |10 |13 | | | | 31 |- | 2004,(B.E) |66 |22 |38 |23 | | | 149 |- | 2005,(B.Tech) |32 |15 |31 |25 |34 |16 | 153 |- | 2005,Jan(B.E) |69 |51 |49 |6 | | | 175 |- | 2005,Nov(B.E) |9 |26 |18 | | | | 53 |- | 2006,(B.Tech) |35 |48 |39 |31 |15 |12 | 180 |- | 2006,(B.E) |34 |15 |33 |23 |34 |15 |154 |- |2007,(B.Tech) |59 |43 |38 |58 |34 |17 |249 |- | 2007,(B.E) |31 |44 |27 |27 |11 |9 |149 |- |Total |649 |412 |421 |257 |128 |69 |1936 |- |} == ဓာတ်ပုံများ == <gallery widths="500" heights="300"> Main Gate of Pyay Technological University.jpg|ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ပေါက် </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} # http://www.most.gov.mm/ptu/index.php{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131001221517/http://www.most.gov.mm/ptu/index.php |date=1 October 2013 }} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] q7e7gtpnyyl9cw937tanq35ol2jtfvw 0 52480 1060590 1055832 2026-10-29T12:10:46Z Mkant00 135890 some corrections on mathematics 1060590 wikitext text/x-wiki {{ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ}} [[File:Trasformazione_naturale_kf.png|right|thumb|250px|အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုအတွက် [[ဖန်တာ]] <math>F</math> မှ <math>G</math> သို့သွားသော '''[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation)''' <math>\alpha</math> ၏ သဘာဝကျမှု အခြေအနေကို ဖော်ပြထားသော '''ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram)''']] '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ''' (category theory) သည် [[သင်္ချာ]]တည်ဆောက်ပုံများကို ခြုံငုံလေ့လာသည့် ယေဘုယျ သင်္ချာသီအိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရီသည် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို မြားပုံကြမ်းများ (diagrams of arrows) အမျိုးမျိုး အသုံးပြု၍ ဖော်ပြနိုင်သည်ဟူသော အယူအဆအပေါ် အခြေခံသည်။ ဤသို့ အလွန်ယေဘုယျကျသော အခြေအနေတွင် လေ့လာခြင်းကြောင့် သင်္ချာပညာရပ်ရှိ ဘုံတူသော တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ပုံစံများကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်စေသည်။ သို့ကြောင့် ကွဲပြားခြားနားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများအကြားရှိ ဆင်တူသော သဘောတရားများကို စုစည်းလေ့လာနိုင်စေသည်။ အစောပိုင်း ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခုမှာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (group cohomology)၊ လီ[[အက္ခရာသင်္ချာ]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Lie algebra cohomology) နှင့် [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာ]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (associative algebra cohomology) တို့အား သင့်လျော်သော [[မော်ဂျူး]] ကတ်တဂိုရီ (suitable module category) တစ်ခုတွင် [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (derived functors) အဖြစ် ပြန်လည်ပုံဖော်ခဲ့နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Cartan|Eilenberg|1956}} [[File:Saunders MacLane.jpg|right|thumb|250px|'''ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း''' (Saunders Mac Lane) သည် အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (category theory) ကို ပူးတွဲတည်ဆောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု သီအိုရမ်များ (coherence theorems) နှင့်ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် အထူးထင်ရှားသည်။]] [[File:Samuel Eilenberg MFO.jpeg|right|thumb|250px|'''ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်''' (Samuel Eilenberg) သည် ပိုလန်ဖွား အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်များသည် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (algebraic topology) နယ်ပယ်တွင် ဖြစ်သည်။ သူသည် နော်မန် စတင်းရော့ဒ် (Norman Steenrod) နှင့်အတူ [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] သီအိုရီ (homology theory) အား [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]]ဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်းကို လည်းကောင်း ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) နှင့်အတူ [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ကို လည်းကောင်း ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။]] ကတ်တဂိုရီများ၊ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ဟူသော သုံးခုတွဲကို 1942 ခုနှစ်တွင် ဆင်မြူရယ် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Samuel Eilenberg) နှင့် ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း (Saunders Mac Lane) တို့က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ကြပြီး၊ 1945 ခုနှစ် စာတမ်းတွင် သီးခြားလွတ်လပ်သော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (Algebraic structures) အဖြစ် ပုံစံတကျ ထပ်မံဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |chapter=§I.8 |date=1997 |orig-year=1971 |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4757-4721-8}}</ref> ၎င်းတို့၏ ကနဦး အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ အက္ခရာသင်္ချာအသစ်တစ်ခု တီထွင်ရန်မဟုတ်ဘဲ၊ ထိုခေတ်အခါက ချက် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Čech cohomology) ရှိ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းသီအိုရမ်များ (Universal coefficient theorems) လိုအပ်သော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များကို]] လေ့လာရန်နှင့်၊ အထူးသဖြင့် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) ရှိ စာတမ်းများစွာတွင် အလွတ်သဘော အသုံးပြုနေကြသော '''[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]]''' (natural transformation) ဟူသည့် သဘောတရားကို ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ပေးရန်ဖြစ်သည်။ ဤအခြေခံကျသော စာတမ်းများတွင် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ပုံနှိပ်ဖော်ပြခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ မက်လိန်း၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သော <math>Ext(\mathbb{Z}[\frac{1}{p}]/\mathbb{Z},\mathbb{Z})\cong\mathbb{Z}_{p}</math> သည် တိကျသော တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ကိုက်ညီနေကြောင်းကို အိုင်လန်ဘာ့ဂ်က သတိပြုမိရာမှ ဤသီအိုရီ စတင်မွေးဖွားလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (derived functor) <math>\text{Ext}</math> သည် ပုံစံတကျ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခံရသော အစောဆုံး ဖန်တာများထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရပ်ဝန်းမှာ [[P-အခြေခံကိန်း|p-အခြေခံကိန်း]] ဆော်လီနွိုက်၏ 3-စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဖြည့်စွက်စု ဖြစ်သည်။ ဤဆက်စပ်မှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်းသည် ရပ်ဝန်းတစ်ခု၏ ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ အုပ်စုများကို ဆက်စပ်ပေးသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းသီအိုရမ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိစေခဲ့သည်။ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်များ]]မှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ထားသော ရပ်ဝန်းများဆီသို့ ဤသီအိုရမ်ကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ရန်အတွက် အိုင်လန်ဘာ့ဂ် နှင့် မက်လိန်း တို့သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြှောက်ဖော်ကိန်းသီအိုရမ်၏ တိကျသော ကိန်းစဉ်တန်းရှိ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များမှာ]] သဘာဝကျကြောင်း သက်သေပြရန် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က သဘာဝကျခြင်း ဆိုသည်မှာ အလိုရှိသလို ရွေးချယ်မှုများ မပါဝင်ဘဲ သတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများကို ခေါ်ဆိုသည့် အရပ်သုံးစကားတစ်ရပ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော (finite-dimensional) [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] နှင့် ၎င်း၏ ဒွန်တွဲနှစ်ထပ် တို့ကြားရှိ ပုံမှန်[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]သည် မည်သည့် [[အခြေအစု]]ကိုမျှ ရွေးချယ်ရန် မလိုအပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရလဒ်များကို ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ရန်အတွက် ဤပင်ကိုသိစိတ်ကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကိုဩဒိနိတ် ကင်းစင်သော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများကို ဦးစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်တို့ကို သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်ရန် ဖန်တာများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဖန်တာများ အလုပ်လုပ်ဆောင်မည့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို သတ်မှတ်ပေးနိုင်ရန် ကတ်တဂိုရီများကို နောက်ဆုံးတွင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဤသီအိုရီသည် သူ့သဘောသူဆောင်၍ တစတစ ကျယ်ပြန့်လာရာ ယခုအခါတွင် မျက်မှောက်ခေတ် သင်္ချာနှင့် [[သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ|သဘောတရားရေးရာ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံတို့တွင်]] ကတ်တဂိုရီသီအိုရီသည် အဓိကကျသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပြီး၊ ၎င်းကို သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒတွင်လည်း အသုံးပြုလာကြသည်။ သိပ္ပံဘာသာရပ် အသီးသီးရှိ တည်ဆောက်ပုံအမျိုးမျိုး၏ ဘုံတူညီမှုများကို ဖော်ပြသည့် ဘာသာစကားအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၎င်း ဘုံတည်ဆောက်မှုများကို ပုံစံတကျ (formal) ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုလာကြသည်။{{sfn|Spivak|2013}} '''ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ (Higher categories)''' ၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည့် '''2-ကတ်တဂိုရီ (2-category)''' အကြောင်းကို [[2-ကတ်တဂိုရီ]] တွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဒဿနဆိုင်ရာ မှတ်စုများ (Historical and Philosophical Notes) <ref>{{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |chapter=§I.8 |date=1997 |orig-year=1971 |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-1-4757-4721-8}}</ref> == ကတ်တဂိုရီသီအိုရီသည် အလိုအလျောက် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် 20 ရာစုအလယ်ပိုင်းရှိ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏]] တိကျသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းနှင့် သဘောတရားရေးရာ လိုအပ်ချက်များကြောင့် တွန်းအားပေး ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ === မြားသင်္ကေတ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာမှု (The Evolution of the Arrow) === [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုကို တိကျသော မြားသင်္ကေတ <math>f: X \rightarrow Y</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် အခြေခံအယူအဆသည် 1940 ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤတီထွင်မှုသည် နှိုင်းရ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အုပ်စုများ (relative homotopy groups) နှင့် ပတ်သက်သော ဟူးရီဗစ်ဇ် (Hurewicz) ၏ ဟောပြောပို့ချချက်များနှင့် စာတမ်းများမှ အဓိက ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤပြေပြစ်သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် ဖောက်စ် (Fox) နှင့် စတင်းရော့ဒ် (Steenrod) ကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များ၏ အာရုံစိုက်မှုကို လျင်မြန်စွာ ရရှိခဲ့သည်။ မြားသင်္ကေတသည် ရှေးကျ၍ အဓိပ္ပာယ်မကွဲပြားသော <math>f(X) \subset Y</math> သင်္ကေတနေရာတွင် အလျင်အမြန် အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ထိုရှေးကျသော သင်္ကေတသည် ဖန်ရှင် <math>f</math> အောက်ရှိ <math>X</math> ၏ ပုံရိပ်သည် <math>Y</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်းကိုသာ]] ရိုးရှင်းစွာ ညွှန်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြားသင်္ကေတသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ ဗဟိုအချက်အချာဖြစ်သော သတ်မှတ်ထားသည့် အရင်းအမြစ်မှ သတ်မှတ်ထားသည့် ပစ်မှတ်ဆီသို့သွားသော အဆက်မပြတ်ပုံဖော်မှုကို တိကျစွာ ဖမ်းဆုပ်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် ထူးခြားစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ရိုးရှင်းသော သင်္ကေတပြောင်းလဲမှုတစ်ခုက နက်နဲသော သင်္ချာသဘောတရားသစ် (ကတ်တဂိုရီ) တစ်ခုကို ပုံစံတကျဖြစ်စေရန် မည်သို့ တိုက်ရိုက် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ကြောင်း ပြသသည့် အဓိက သမိုင်းဝင် ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟူးရီဗစ်ဇ်သည် ဤမြားပုံဖော်မှုများကို အမြင်အာရုံဖြင့် ခြေရာခံနိုင်ရန်အတွက် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သူအဖြစ်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ === ဒဿနဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ (Philosophical Terminology)=== ဤနယ်ပယ်၏ ဝေါဟာရများသည် ယုတ္တိဗေဒ ဒဿနိကဗေဒမှ အများအပြား ရယူထားပြီး ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ထားခြင်းကို ထင်ဟပ်နေသည်။ ကတ်တဂိုရီ (Category) ဟူသော ဝေါဟာရကို အရစ္စတိုတယ် (Aristotle) နှင့် ကန့်တ် (Kant) တို့၏ ဒဿနဆိုင်ရာ ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုများမှ ရယူသုံးစွဲခဲ့သည်။ [[ဖန်တာ]] (Functor) ဟူသော ဝေါဟာရကို ရူးဒေါ့ဖ် ကာနပ် (Rudolf Carnap) ၏ Logische Syntax der Sprache စာအုပ်မှ ယူငင်သုံးစွဲခဲ့သည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] ဟူသော ဝေါဟာရကို ထိုခေတ်အခါက အလွတ်သဘော သုံးနှုန်းနေကြသော သင်္ချာဝေါဟာရမှနေ၍ တိကျခိုင်မာသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုအဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ === အမ်မီ နိုသာ၏ အမွေအနှစ် (The Legacy of Emmy Noether) === ကတ်တဂိုရီသီအိုရီသည် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံတိုင်းအတွက် မော်ဖစ်ဇင်များသည်ဘာလဲ ဟူသော မေးခွန်းကို မဖြစ်မနေ မေးမြန်းရန် တောင်းဆိုထားသည်။ ၎င်းသီအိုရီက သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများနှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ပုံဖော်မှုများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း သတ်မှတ်၍ လေ့လာရန် အခိုင်အမာ တိုက်တွန်းထားသည်။ [[အစုဝင်|အစုဝင်များထက်]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို]] ဤသို့ နက်နက်နဲနဲ အလေးပေးမှုသည် အမ်မီ နိုသာ (Emmy Noether) ၏ အမွေအနှစ် တစ်စိတ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ သူမသည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများနှင့်]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများကို]] လေ့လာရာတွင် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအရ အသုံးပြုခြင်းအား ရှေ့ဆောင်လမ်းပြခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ ပညာရှင်အများစုသည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများကို ၎င်းတို့၏ အရာဝတ္ထုများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးလေ့ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbf{Set}</math> နှင့် <math>\mathbf{Cat}</math> ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မြားများအပေါ် အလေးပေးမှုသည် အလွန်အရေးပါလှသောကြောင့် အချို့သော ပညာရှင်အုပ်စုများသည် ကတ်တဂိုရီများကို ၎င်းတို့၏ မြားများဖြင့်သာ အမည်ပေးကြသည်။ အထူးသဖြင့် ချားလ်စ် အဲရက်စမန်း (Charles Ehresmann) ၏ ကျောင်းသည် ထင်ရှားပြီး ၎င်းတို့က <math>\mathbf{Cat}</math> ကို [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ၏]] ကတ်တဂိုရီအဖြစ် တင်းကျပ်စွာ ရည်ညွှန်းကြသည်။ [[File:Emmy Noether.jpg|right|thumb|250px| အာမာလီယာ အမ်မီ နိုသာ (Amalie Emmy Noether) သည် ဘာဗေးရီးယန်း လူမျိုး ဂျာမန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမကို ဘာဗေးရီးယား ဘုရင်နိုင်ငံ၊ အာလန်ဂန် (Erlangen) မြို့တွင် 1882 ခုနှစ် မတ်လ 23 ရက်နေ့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဘရင်မော (Bryn Mawr) မြို့တွင် 1935 ခုနှစ် ဧပြီလ 14 ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူမသည် [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) နှင့် သဘောတရားရေးရာရူပဗေဒ (theoretical physics) တို့အတွက် အခြေခံကျသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် သူမသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings)၊ [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာများ]] (algebras) ဆိုင်ရာ သီအိုရီကို တော်လှန်ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်။ သူမ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော နိုသာ သီအိုရမ် (Noether's theorem) သည် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ သဘာဝနိယာမများ၏ [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှုများ]] (symmetries) ကို ၎င်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော တည်မြဲပမာဏများ (conservation quantities) တည်ရှိမှုနှင့် ပေါင်းစပ်ဖော်ပြထားသည်။]] ==အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်== '''ကတ်တဂိုရီ (category)''' တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>X, Y, Z, \dots</math> စသည့် အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုတစ်ခု။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>f, g, h, \dots</math> စသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုတစ်ခု။ မော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''အရင်းအမြစ် (domain)''' နှင့် '''ပစ်မှတ် (codomain)''' အရာဝတ္ထုများ သတ်သတ်မှတ်မှတ်ပါရှိသည်။ သင်္ကေတအရ <math>f:X\rightarrow Y</math> တွင် <math>f</math> သည် အရင်းအမြစ် <math>X</math> နှင့် ပစ်မှတ် <math>Y</math> တို့၏ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအဖြစ် ကိုယ်စားပြုသည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းတွင် '''ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) '''<math>1_{X}:X\rightarrow X</math> တစ်ခုစီ အသီးသီး သတ်သတ်မှတ်မှတ်ရှိသည်။ <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် <math>g</math> ၏ အရင်းအမြစ်တို့ ထပ်တူညီပြီး ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> အတွက်မဆို <math>gf</math> ဟုခေါ်သော '''ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism)''' တစ်ခု ရှိသည်။ ထို <math>gf</math> ၏ အရင်းအမြစ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီပြီး ၎င်း၏ ပစ်မှတ်သည် <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်နှင့် တူညီသည်။ (မှတ်ချက်။ ဤတွင် "domain" နှင့် "codomain" တို့ကို ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ "အရင်းအမြစ်စု" နှင့် "ပစ်မှတ်စု" အစား "စု" (set) နောက်ဆက်တွဲကို ချန်၍ "အရင်းအမြစ်" နှင့် "ပစ်မှတ်" ဟုသာ အသုံးပြုထားသည်။ ကတ်တဂိုရီသီအိုရီရှိ အရာဝတ္ထု (object) များသည် [[အစု|အစုများ]]သာ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ဘဲ အခြားသော သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ "စု" ဟု ထည့်သွင်းခေါ်ဆိုခြင်းသည် [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) ဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို သွယ်ဝိုက်သက်ရောက်စေနိုင်သောကြောင့် ဤသို့ ချန်လှပ်အသုံးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။) === နဂိုမှန်အဆိုများ (Axioms) === အထက်ပါအချက်အလက်များသည် အောက်ဖော်ပြပါ [[နဂိုမှန်အဆို]] နှစ်ခုကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်။ * မည်သည့် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက်မဆို ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>1_{Y}f</math> နှင့် <math>f1_{X}</math> တို့ နှစ်ခုလုံးသည် <math>f</math> နှင့် ညီမျှသည်။ * ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်သုံးခု <math>f, g, h</math> တိုင်းအတွက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သည့် <math>h(gf)</math> နှင့် <math>(hg)f</math> တို့သည် တူညီပြီး ၎င်းတို့ကို <math>hgf</math> ဟု တူတူသတ်မှတ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းနိယာမသည် '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity)''' နှင့် '''ထပ်တူရပါမှု (unitality)''' တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''ကွီဗာ''' (quiver) ခေါ် လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည် ။ ၎င်းတွင် မျဉ်းပြိုင်မြားများ (parallel arrows) နှင့် ကွင်းပိတ်များ (loops) ပါဝင်နိုင်သည် ။ == ကတ်တဂိုရီ ဥပမာများ == *'''Quiver''': ကွီဗာများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော ကွီဗာ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (quiver homomorphisms) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Set</math>) *[[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Top</math>) *'''Man''': ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများကို]] (smooth manifolds) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Meas''': တိုင်းတာနိုင်သော ရပ်ဝန်းများကို (measurable spaces) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] (measurable functions) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''Poset''': တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစုများကို (partially-ordered sets) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်ရှင်များ (order-preserving functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>\textbf{hTop}</math>''': [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများ(topological spaces) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သည် ဟွမ်းအစုများ (Hom sets) အဖြစ် <math>\text{Hom}(X, Y) = [X, Y]</math> သတ်မှတ်သည်။ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစား (homotopy class) များအားလုံး ပါဝင်သည့် မိသားစုကို <math>[X, Y]</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ *'''<math>Set_{*}</math> နှင့် <math>Top_{*}</math>''': အခြေခံအမှတ် (basepoint) သတ်မှတ်ထားသော အစုများ သို့မဟုတ် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အခြေခံအမှတ်ကို မပြောင်းလဲစေသော (အဆက်မပြတ်) ဖန်ရှင်များ (basepoint-preserving (continuous) functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ * [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Grp</math>) * [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Ab</math>) * [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (<math>Ring</math>) *'''Field''': [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို (field homomorphisms) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mod_{R}</math>''': ထပ်တူရပါသော ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် ဘယ် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများကို]] (left R-modules) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ <math>R</math>-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Ch_{R}</math>''': <math>R</math>-မော်ဂျူးများ၏ [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်များ]] (chain complexes) ကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ချိတ်တန်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''<math>Mat_{R}</math>''': ထပ်တူရပါသော ကွင်း (unital ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် <math>Mat_{R}</math> သည် အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်]]များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီဖြစ်သည်။ <math>n</math> မှ <math>m</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>R</math> မှ တန်ဖိုးများပါရှိသော <math>m \times n</math> [[ကိန်းအုံ]] (matrix) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ကိန်းအုံမြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး ထပ်တူရကိန်းအုံများသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ *'''BG''' (ကတ်တဂိုရီဖြစ် အုပ်စု): [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G</math> သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် [[မိုနွိုက်]] (monoid) တစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ '''BG''' အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]သည် ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်းကို အစုဝင်များ မြှောက်ခြင်းဖြင့် ပြုလုပ်သည်။ *'''Graph''': ရိုးရှင်းသော ဂရပ်များကို (simple graphs) အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ဂရပ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ *'''ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီ (Discrete category)''': [[အစု|အစုတစ်ခုကို]] ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည် ။ ၎င်းတွင် အစုဝင်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သည် ။ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်နေသော ကတ်တဂိုရီကို ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီဟု ခေါ်သည် ။ === ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ နှင့် သရုပ်မဲ့ကတ်တဂိုရီများ (Concrete and Abstract Categories) === အထက်ပါ ဥပမာအများစုသည်''' ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories)''' ဖြစ်ကြသည် ။ ၎င်းကတ်တဂိုရီများရှိ အရာဝတ္ထုများတွင် အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိကြသည် ။ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် အဆိုပါ အခြေခံအစုများကြားရှိ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ဖြစ်ကြသည် ။ သို့သော် ကတ်တဂိုရီတိုင်းသည် ဤကဲ့သို့ ဖန်ရှင်များကိုသာ အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ပေ ။ မော်ဖစ်ဇင်များသည် ဖန်ရှင်များ မဟုတ်သော '''သရုပ်မဲ့ကတ်တဂိုရီများ (abstract categories)''' လည်း များစွာတည်ရှိသည် ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>Mat_{R}</math> ကတ်တဂိုရီတွင် အပေါင်းကိန်းပြည့်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများကို]] (matrices) မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ။ ထို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါက ထိုအုပ်စု၏ အစုဝင်များသည် မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်လာကြသည် ။ ဤသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ ဖန်ရှင်များသာ ဖြစ်ရမည်ဟူသော ကန့်သတ်ချက်မရှိကြောင်း ပြသနေသည် ။ == မော်ဖစ်ဇင် အမျိုးအစားများ (Types of Morphisms) == *'''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) <math>h,k: w\rightrightarrows x</math> အတွက်မဆို <math>fh=fk</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x\rightarrow y</math> တစ်ခုအတွက် မည်သည့် မျဉ်းပြိုင် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>h,k: y\rightrightarrows z</math> အတွက်မဆို <math>hf=kf</math> ဖြစ်လျှင် <math>h=k</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ပါက ထို <math>f</math> ကို အပီမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism):''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f:X\rightarrow Y</math> အတွက် <math>gf=1_X</math> နှင့် <math>fg=1_Y</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g: Y\rightarrow X</math> တစ်ခု တည်ရှိပါက ထို <math>f</math> ကို အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> တို့ကြားတွင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ရှိပါက ၎င်းတို့ကို '''အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော အရာဝတ္ထုများ (isomorphic objects)''' ဟု သတ်မှတ်ပြီး သင်္ကေတအားဖြင့် <math>X \cong Y</math> ဟု ရေးသားသည်။ *'''[[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism):''' အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် တူညီသော မော်ဖစ်ဇင်ကို အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism):''' အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်သော အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကို အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ *'''[[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|အပိုင်း နှင့် ရုပ်သိမ်းခြင်း]] (Section and Retraction):''' <math> x\overset{s}{\longrightarrow} y \overset{r}{\longrightarrow} x</math> တို့သည် မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပြီး <math>rs=1_{x}</math> ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>s</math> ကို '''အပိုင်း (section)''' သို့မဟုတ် <math>r</math> ၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ညာပြောင်းပြန်]] (right inverse) ဟုခေါ်ပြီး <math>r</math> ကို '''ရုပ်သိမ်းခြင်း (retraction)''' သို့မဟုတ် <math>s</math> ၏ [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ဘယ်ပြောင်းပြန်]] (left inverse) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>s</math> သည် အမြဲတမ်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>r</math> သည် အမြဲတမ်း အပီမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤ တစ်ဖက်သတ် ပြောင်းပြန်များ (one-sided inverses) ရှိနေခြင်းကို အသိအမှတ်ပြုသောအားဖြင့် <math>s</math> ကို ခွဲထွက်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (split monomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး <math>r</math> ကို ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ|Set ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်း၌ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''[[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖန်ရှင်များ]]''' (injective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့အတူပင် Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် '''[[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖန်ရှင်များ]]''' (surjective functions) နှင့် ထပ်တူညီသည် ။ ထို့ကြောင့် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များကို အင်ဂျက်တစ်နှင့် ဆာဂျက်တစ် [[ဖန်ရှင်]] သဘောတရားများ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်များအဖြစ် ရှုမြင်သင့်သည်။ လက်တွေ့တွင် <math>C</math> သည် အရာဝတ္ထုများ၌ အခြေခံအစုများ (underlying sets) ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကြားရှိ အင်ဂျက်တစ် သို့မဟုတ် ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ကို သက်ရောက်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် သို့မဟုတ် အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ထိုသို့သော ကတ်တဂိုရီများ၌ပင်လျှင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်နှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင် သဘောတရားများသည် ပိုမို၍ ယေဘုယျကျနိုင်သည်။ အခြေခံဖန်ရှင်သည် အင်ဂျက်တစ် မဖြစ်သော မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) ရှိသည်။ ထို့အတူ ၎င်း၏ အခြေခံဖန်ရှင်သည် ဆာဂျက်တစ် မဖြစ်သော အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ပါဝင်သည့် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ လည်း ရှိသည်။ '''[[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]]''' (axiom of choice) ကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများဖြင့် တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ''Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် အပီမော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင် (split epimorphism) ဖြစ်သည်'' ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ နှင့် ဒွန်တွဲမှု (Properties and Duality) === *ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ <math>C^{op}</math> တွင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (by duality) <math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf:x\rightarrow z</math> သည်လည်း အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *<math>f:x\rightarrow y</math> နှင့် <math>g:y\rightarrow z</math> တို့သည် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် <math>gf</math> အား မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်စေသော မော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် monic) ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>gf</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ပါက <math>g</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင် (သို့မဟုတ် epic) ဖြစ်သည်။ *မည်သည့်ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် <math>C</math> အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>C^{op}</math> အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်သောကြောင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များသည်လည်း ကတ်တဂိုရီပိုင်း တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *[[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်မဆိုသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ *ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (unital rings) ၏ ကတ်တဂိုရီဖြစ်သော [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ|Ring]] တွင် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း (inclusion map) <math>i: \mathbb{Z} \hookrightarrow \mathbb{Q}</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ရော အပီမော်ဖစ်ဇင်ပါ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism) မဟုတ်ပေ။ === အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ထပ်တူညီမှုများ (Isomorphism Equivalences) === အောက်ဖော်ပြပါ အဆိုများသည် အချင်းချင်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) *(i) <math>f:x\rightarrow y</math> သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် တစ်ခုဖြစ်သည်။ *(ii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် နောက်ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (postcomposition) [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) <math>f_{*}:C(c,x)\rightarrow C(c,y)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ *(iii) မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c\in C</math> တိုင်းအတွက်မဆို <math>f</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် (precomposition) ဘိုင်ဂျက်ရှင်း <math>f^{*}:C(y,c)\rightarrow C(x,c)</math> တစ်ခုကို ရသည်။ ဤအခြေအနေတွင် "ဘိုင်ဂျက်ရှင်း" နှင့် "အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်" ဟူသော ဝေါဟာရများသည် သင်္ချာသဘောတရားအရ အဓိပ္ပာယ်တူညီကြသည်။ Set ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများပင် ဖြစ်သည်။ <math>C(c,x)</math> နှင့် <math>C(c,y)</math> တို့သည် သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုများ ဖြစ်ကြသည်။ <math>C</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့သည် [[အစု]]များ ဖြစ်ကြပြီး ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် ပုံဖော်မှု <math>f_{*}</math> သည် အစုတစ်ခုမှ အခြားအစုတစ်ခုသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အခြေခံ ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံများ (Basic Category Constructions) == === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Small Category) နှင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Locally Small Category) === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုရှိ မော်ဖစ်ဇင်များအားလုံး စုစည်းမှုသည် [[အစု]] (set) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>x, y</math> တိုင်းအတွက်မဆို ၎င်းတို့ကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို '''ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category)''' ဟု ခေါ်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>C(X, Y)</math> သို့မဟုတ် <math>\text{Hom}(X, Y)</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည် ။ ဤစုစည်းမှုကို '''ဟွမ်းအစု''' (hom-set) ဟု ခေါ်ဆိုသည် ။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် အလွန်အသုံးဝင်သောကြောင့် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မသေးငယ်သည်ဖြစ်စေ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအတွက်မဆို ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုကြသည် ။ ကတ်တဂိုရီများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် အစု (set) ဟူသော စကားလုံးအစား စုစည်းမှု (collection) ဟူသော စကားလုံးကို သတိပြု၍ အသုံးပြုထားသည် ။ [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) အရ အစုများအားလုံး ပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိနိုင်ပေ ။ ထို့ကြောင့် ဥပမာအားဖြင့် အစုများအားလုံးပါဝင်သော Set ကတ်တဂိုရီ၏ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုသည် အစုတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ပေ ။ ဤကဲ့သို့ [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ]] ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ကတ်တဂိုရီများ၏ အရွယ်အစားကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန် လိုအပ်လာသည် ။ === ဂရုပွိုက် (Groupoid) === '''ဂရုပွိုက် (groupoid)''' ဆိုသည်မှာ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ဂရုပွိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ရပ်ဝန်း <math>X</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''အခြေခံ ဂရုပွိုက် (fundamental groupoid)''' <math> \Pi_{1}X</math> သည် <math>X</math> ၏ အမှတ်များကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် '''အစွန်းမှတ်များကို မပြောင်းလဲစေသော လမ်းကြောင်းများ၏ [[ဟိုမိုတိုပီ]] အတန်းအစားများ (endpoint-preserving homotopy classes of paths)''' ဖြစ်သည်။ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> တွင်မဆို '''အကြီးဆုံးဂရုပွိုက် (maximal groupoid)''' တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများအားလုံး ပါဝင်ပြီး အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သော '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများ (finite sets) နှင့် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin_{iso}</math> သည် အဆုံးရှိအစုများနှင့် ဖန်ရှင်များအားလုံး ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>Fin</math> ၏ '''အကြီးဆုံးဂရုပွိုက်ပိုင်း (maximal subgroupoid)''' ဖြစ်သည်။ ဤဂရုပွိုက်ကို [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ၏]] '''ကတ်တဂိုရီအသွင်ပြောင်းခြင်း (categorification)''' တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကတ်တဂိုရီပိုင်း (Subcategory) === ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ '''ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory)''' <math>D</math> တစ်ခုကို <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှုအစိတ်အပိုင်း (subcollection of morphisms) တို့ကို ကန့်သတ်ယူဆောင်၍ သတ်မှတ်သည်။ သို့ရာတွင် ၎င်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များကို မဖြစ်မနေ လိုက်နာရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်၏ အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု၏ ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ * <math>D</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင်စုံတွဲ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် မဆိုသည် <math>D</math> တွင် ပါဝင်ရမည်။ === မြှောက်လဒ်ကတ်တဂိုရီ (Product Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အတွက်မဆို ၎င်းတို့၏ '''မြှောက်လဒ်ကတ်တဂိုရီ (product category)''' <math>C \times D</math> တစ်ခု ရှိသည်။ *၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pairs) <math>(c, d)</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>c</math> သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ကာ <math>d</math> သည် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ *မော်ဖစ်ဇင်များသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>(f, g): (c, d) \rightarrow (c^{\prime}, d^{\prime})</math> များဖြစ်ကြသည်။ ဤတွင် <math>f: c \rightarrow c^{\prime} \in C</math> နှင့် <math>g: d \rightarrow d^{\prime} \in D</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အသီးသီး သတ်မှတ်သည်။ === ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ (Opposite Category) === မည်သည့် ကတ်တဂိုရီ <math>\text{C}</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ '''ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ (opposite category)''' <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *'''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>\text{C}</math> တွင်ရှိသော အရာဝတ္ထုများအတိုင်း တူညီစွာ ပါဝင်သည်။ *'''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင် <math>f^{\text{op}}</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ <math>f^{\text{op}}</math> ၏ အရင်းအမြစ် သည် <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ် အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး <math>f^{\text{op}}</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ် အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>f^{\text{op}}: X \rightarrow Y \in \text{C}^{\text{op}} \Leftrightarrow f: Y \rightarrow X \in \text{C}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> ၏ ကျန်ရှိသော ဖွဲ့စည်းပုံများကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ *<math>\text{C}^{\text{op}}</math> တွင် အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>1_{X}^{\text{op}}</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် <math>1_{X}^{\text{op}}:X\rightarrow X</math> ဖြစ်သည်။ *'''ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition)''' ကို သတ်မှတ်ရာတွင် <math>\text{C}</math> အတွင်းရှိ <math>g, f</math> တွဲ ပေါင်းစပ်နိုင်မှသာ <math>\text{C}^{\text{op}}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တွဲ <math>f^{\text{op}}, g^{\text{op}}</math> ကို ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>g</math> ၏ ပစ်မှတ်သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်နှင့် တူညီမှသာ ပေါင်းစပ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို <math>g^{\text{op}} f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}</math> အဖြစ် ရေးသည်။ :<math>\begin{array}{ccc} f^{\text{op}}: X \rightarrow Y, g^{\text{op}}: Y \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} & \rightsquigarrow & g^{\text{op}}f^{\text{op}} := (fg)^{\text{op}}: X \rightarrow Z \in \text{C}^{\text{op}} \\ \Updownarrow & & \Updownarrow \\ g: Z \rightarrow Y, f: Y \rightarrow X \in \text{C} & \rightsquigarrow & fg: Z \rightarrow X \in \text{C} \end{array}</math> ဖြစ်သည်။ ဆောင်းဒါးစ် မက်လိန်း ရေးသားခဲ့ဖူးသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွက် မည်သည့် [[နဂိုမှန်အဆို]]၏ ဒွန်တွဲမှု (duality) မဆိုသည်လည်း နဂိုမှန်အဆိုတစ်ခု ဖြစ်သည် ဟူ၍ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုနှင့်ပတ်သက်သော မည်သည့်အဆိုကိုမဆို ၎င်းကတ်တဂိုရီ၏ နဂိုမှန်အဆိုများမှ ကောက်ချက်ချနိုင်ပါက ၎င်း၏ ဒွန်တွဲအဆိုကိုလည်း ကောက်ချက်ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ === အလွှာလိုက်ကတ်တဂိုရီများ (Slice Categories) === အလွှာလိုက်ကတ်တဂိုရီများ (slice categories) ကို <math>c/C</math> နှင့် <math>C/c</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>c/C</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow x</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: c \rightarrow x</math> မှ <math>g: c \rightarrow y</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>g = hf</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ *ကတ်တဂိုရီ <math>C/c</math> တွင် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: x \rightarrow c</math> တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>f: x \rightarrow c</math> မှ <math>g: y \rightarrow c</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် <math>f = gh</math> ဖြစ်စေမည့် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>h: x \rightarrow y</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>c/C</math> သည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်သည်ဟူသော အချက်မှနေ၍ <math>C/c := (c/(C^{op}))^{op}</math> ဟူသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>C/c</math> သည်လည်း ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချနိုင်သည်။ == ဖန်တာ (Functor) == '''{{main| ဖန်တာ}}''' ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် '''[[ဖန်တာ]]''' (functor) ဆိုသည်မှာ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုမှ အခြားကတ်တဂိုရီတစ်ခုသို့ သွားသော ပုံဖော်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> ကြားရှိ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် <math>C</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများကို <math>D</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများဆီသို့ လည်းကောင်း၊ <math>C</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကို <math>D</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များဆီသို့ လည်းကောင်း အသီးသီး ချိတ်ဆက်ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ထိုသို့ ပုံဖော်ရာတွင် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို မပြောင်းလဲစေဘဲ တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်။ မော်ဖစ်ဇင်များ၏ လားရာကို မပြောင်းလဲစေသော ဖန်တာကို လားရာတူဖန်တာ (covariant functor) ဟုခေါ်ဆိုပြီး လားရာကို ပြောင်းပြန်လှန်ပစ်သော ဖန်တာကို ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ (contravariant functor) ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ === ဖန်တာကို အသုံးပြုသော တည်ဆောက်ပုံများ (Functor-based Constructions) === ==== ကော်မာကတ်တဂိုရီ (Comma category) ==== ဖန်တာ <math>F \colon \mathsf{D} \to \mathsf{C}</math> နှင့် <math>G \colon \mathsf{E} \to \mathsf{C}</math> တို့ ပေးထားသော '''ကော်မာကတ်တဂိုရီ''' <math>F \downarrow G</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>(d \in \mathsf{D}, e \in \mathsf{E}, f \colon Fd \to Ge \in \mathsf{C})</math> ဟူသော သုံးခုတွဲ (triples) များ။ *<math>(d, e, f)</math> မှ <math>(d', e', f')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်း ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် <math>f' \cdot Fh = Gk \cdot f</math> ဖြစ်စေမည့် မော်ဖစ်ဇင်တွဲများ <math>(h \colon d \to d', k \colon e \to e')</math> ==== အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements) ==== လားရာတူဖန်တာ (covariant functor) <math>F \colon \mathsf{C} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x) = x'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဤမေ့လျော့ဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီ <math>\int F</math> မှ အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> ကို ကတ်တဂိုရီ <math>\mathsf{C}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ကို မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း တိုက်ရိုက် ပုံဖော်ပေးသည်။ ==== ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ၏ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ (Category of elements of a contravariant functor) ==== ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ (contravariant functor) <math>F \colon \mathsf{C}^{\mathrm{op}} \to \mathsf{Set}</math> ၏ '''အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီ''' <math>\int F</math> တွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ *အရာဝတ္ထုများအနေဖြင့် <math>F</math> ၏ အစုဝင်များ <math>c \in \mathsf{C}</math> နှင့် <math>x \in Fc</math> ဖြစ်သော <math>(c, x)</math> တွဲများ *<math>(c, x)</math> မှ <math>(c', x')</math> သို့သွားသော မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် <math>Ff(x') = x</math> ဖြစ်စေမည့် <math>\mathsf{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f \colon c \to c'</math> အဆိုပါ အစုဝင်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင်လည်း ထင်ရှားသော မေ့လျော့ဖန်တာ <math>\Pi \colon \int F \to \mathsf{C}</math> တစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းသည် အရာဝတ္ထု <math>(c, x)</math> အား <math>c</math> သို့ လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> အား <math>f</math> သို့ လည်းကောင်း ပုံဖော်ပေးသည်။ == သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (Natural Transformation) == '''{{main| သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း}}''' ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် [[ဖန်တာ]] (functor) များကို လေ့လာပြီးနောက် ထိုဖန်တာများအချင်းချင်းကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်များကို ဆက်လက်လေ့လာရန် လိုအပ်လာသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားရှိ မျဉ်းပြိုင် ဖန်တာများ (parallel functors) ဖြစ်သော <math>F</math> နှင့် <math>G</math> တို့ကြားတွင် တည်ရှိသော ဆက်သွယ်မှု ပုံဖော်ခြင်းကို '''[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]]''' (natural transformation) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းသည် ဖန်တာတစ်ခုမှ အခြားဖန်တာတစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းရာတွင် မူလကတ်တဂိုရီများ၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံများကို မပြောင်းလဲစေဘဲ တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းပေးထားသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ အစိတ်အပိုင်းတိုင်းသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်နေသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းကို [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Isomorphism of Categories) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ်နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{Cat}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်ပေ။ ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီများ (large categories) နှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်တာများကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီကို <math>\text{CAT}</math> ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်။ [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) အရ <math>\text{CAT}</math> သည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်နေလောက်အောင် ကြီးမားနေခြင်းမျိုး မဖြစ်သင့်သဖြင့် <math>\text{CAT}</math> ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများဖြစ်ရန် လိုအပ်သည်။ <math>\text{CAT}</math> ကတ်တဂိုရီသည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ဤနည်းအားဖြင့် ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်မှုမှ ချန်လှပ်ထားခံရသည်။ ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>\text{Cat} \hookrightarrow \text{CAT}</math> တစ်ခု ရှိသည်။ <math>\text{CAT}</math> မှ <math>\text{Cat}</math> သို့ သွားသော ဖန်တာများ (ဥပမာ ကတ်တဂိုရီတိုင်းကို အဆုံးသတ်ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{1}</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ကိန်းသေဖန်တာ (constant functor)) လည်း တည်ရှိသည်။ သို့ရာတွင် <math>\text{CAT}</math> ၏ အရာဝတ္ထုတိုင်းသည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ မဟုတ်သောကြောင့် ကတ်တဂိုရီတိုင်းကို ၎င်းကိုယ်တိုင်အဖြစ် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးသည့် ပြောင်းပြန်ဦးတည်ရာ ပါဝင်မှု ဖန်တာ မရှိပါ။ <math>\text{Cat}</math> သို့မဟုတ် <math>\text{CAT}</math> တွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (isomorphism of categories)''' သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်းကို ပြောင်းပြန်ဖန်တာ (inverse functors) အတွဲ <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းများဖြစ်သော <math>GF</math> နှင့် <math>FG</math> တို့သည် <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူရဖန်တာများ နှင့် အသီးသီး ညီမျှရမည်။ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]သည် <math>C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများနှင့် <math>D</math> ၏ အရာဝတ္ထုများကြား [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထိုနည်းတူစွာ ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များကြားတွင် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (Equivalence of Categories) === လက်တွေ့တွင် ကတ်တဂိုရီနှစ်ခု အတိအကျ တူညီသည် (အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်) ဟု ဆိုရန်မှာ အလွန်ခက်ခဲတင်းကျပ်လွန်းသော သတ်မှတ်ချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် '''ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု''' (equivalence of categories) ဟူသော သဘောတရားကို ပိုမိုအသုံးပြုကြသည်။ ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကြားတွင် ထပ်တူညီမှု ရှိသည်ဆိုသည်မှာ ဖန်တာများဖြစ်သော <math>F: C \rightarrow D</math> နှင့် <math>G: D \rightarrow C</math> တို့အပြင် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]ဖြစ်သော <math>\eta: 1_C \cong GF</math> နှင့် <math>\epsilon: FG \cong 1_D</math> တို့ တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ကဲ့သို့ <math>GF = 1_C</math> ဟု တိကျစွာ ညီမျှရန် မလိုအပ်ဘဲ သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် ညီမျှနေခြင်းက လုံလောက်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ထပ်တူညီမှု (equivalence) တစ်ခုဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့ကို ထပ်တူညီသော ကတ်တဂိုရီများ (equivalent categories) ဟု သတ်မှတ်ကာ <math>C \simeq D</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဖန်တာတစ်ခုသည် ကတ်တဂိုရီများကို ထပ်တူညီစေခြင်း ရှိ မရှိကို အောက်ပါ သီအိုရမ်ဖြင့် အလွယ်တကူ စစ်ဆေးနိုင်သည်။ ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow D</math> တစ်ခုသည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (fully faithful functor) လည်းဖြစ်၍ အရာဝတ္ထုများအပေါ် [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (essentially surjective functor on objects) လည်းဖြစ်ပါက ၎င်းဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အလားတူပင် ထပ်တူညီမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မည်သည့် ဖန်တာမဆိုသည် ပြည့်ဝသစ္စာရှိပြီး အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ် ဖြစ်ရမည်။ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]]အရ ဤအချက်နှစ်ခုသည် အပြန်အလှန် မှန်ကန်သည်။ မူလကတ်တဂိုရီ၏ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]အတန်းအစား (isomorphism class) တစ်ခုစီတိုင်းမှ အရာဝတ္ထု တစ်ခုနှင့် တစ်ခုတည်းကိုသာ ပါဝင်သော ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ကို မူလကတ်တဂိုရီ၏ '''အရိုးစု''' (skeleton) ဟု ခေါ်သည်။ အရိုးစု ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အရာဝတ္ထုနှစ်ခု အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်နေပါက ၎င်းတို့သည် အတိအကျ တူညီသော အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ရမည်။ အရေးပါသော သီအိုရမ်တစ်ခုမှာ မည်သည့် ကတ်တဂိုရီမဆိုသည် ၎င်း၏ အရိုးစုနှင့် အမြဲတမ်း ထပ်တူညီသည် (equivalent) ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အဆုံးရှိအစုများအားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>FinSet</math> သည် ၎င်း၏ အရိုးစုဖြစ်သော <math>n \geq 0</math> အတွက် <math>\{1, 2, \dots, n\}</math> ပုံစံရှိ အစုများ (<math>n = 0</math> ဖြစ်သောအခါ [[ဗလာစု]] <math>\emptyset</math>) သာ ပါဝင်သည့် ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသည်။ == ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ (Representable Functors) == သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ၎င်းပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် ဆက်သွယ်မှုများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အကောင်းဆုံး နားလည်နိုင်သည်။ ဤသို့သော ဆက်သွယ်မှုများကို ဖန်တာများ အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဖော်ပြနိုင်သည်။ === အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် === <math>F</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>Set</math> သို့သွားသော လားရာတူ သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ *ဖန်တာ <math>F</math> အတွက် '''ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု''' (representation) ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> နှင့် သတ်မှတ်ထားသော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခြင်းဖြစ်သည်။ <math>F</math> သည် လားရာတူဖန်တာဖြစ်ပါက ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု<math>c \in C</math> နှင့် သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(c,-) \cong F</math> ဖြစ်ပြီး <math>F</math> သည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာဖြစ်ပါက သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\alpha: C(-,c) \cong F</math> ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် အရာဝတ္ထု <math>c</math> သည် ဖန်တာ <math>F</math> ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ဆိုပြီး ဖန်တာ <math>F</math> ကို '''ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာ''' (representable functor) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ လားရာတူဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် <math>c</math> မှနေ၍ အခြားအရာဝတ္ထုများဆီသို့ သွားသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အပြင်သို့အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိပုံဖော်ခြင်း (mapping out universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာကို ကိုယ်စားပြုခြင်းသည် အခြားအရာဝတ္ထုများမှနေ၍ <math>c</math> ဆီသို့ လာသော မြားများကို သတ်မှတ်ပေးသည့်အတွက် ယင်းကို အတွင်းသို့အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိပုံဖော်ခြင်း (mapping in universal property) ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်။ === ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ၏ ဥပမာများ (Examples of Representable Functors) === *'''[[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ''' (Universal property of the natural numbers) တွင်[[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) <math>f: X \rightarrow X</math> နှင့် ထူးခြားသော အစုဝင် <math>x_0</math> တစ်ခု ပါဝင်သည့် အစု <math>X</math> ကို '''ပိုင်းစသီးခြား ဒိုင်းနမစ်စနစ်''' (discrete dynamical system) ဟု ခေါ်သည်။ သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) <math>\mathbb{N}</math>၊ နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်]] (successor function) <math>s: \mathbb{N} \rightarrow \mathbb{N}</math> နှင့် အစုဝင် <math>0 \in \mathbb{N}</math> တို့သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ပိုင်းစသီးခြား ဒိုင်းနမစ်စနစ် အဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ၎င်းအချက်မှာ <math>r(0) = x_0</math> နှင့် ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်များဖြစ်သော <math>r \circ s = f \circ r</math> ဟူသည့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသော ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဖန်ရှင် <math>r: \mathbb{N} \rightarrow X</math> တစ်ခု အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ *'''ထပ်တူရ ဖန်တာ''' (Identity functor) တွင် <math>I_{Set}: Set \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) <math>\{*\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အစု <math>X</math> အတွက်မဆို သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>\text{Set}(*, X) \cong X</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ယင်းက အစုဝင် <math>x \in X</math> များနှင့် အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုမှ အစုဝင်ကို <math>x</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသော ဖန်ရှင် <math>x: * \rightarrow X</math> များကြားရှိ ဘိုင်ဂျက်တစ်ကိုက်ညီမှု (bijective correspondence) ကို သတ်မှတ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ဖန်တာ''' (Forgetful functor) တွင် <math>U: Group \rightarrow Set</math> ကို [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>\mathbb{Z}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ မည်သည့်အုပ်စု <math>G</math> အတွက်မဆို သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Group(\mathbb{Z},G) \cong UG</math> တစ်ခု ရှိသည် ။ ထိုအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် အစုဝင် <math>g \in UG</math> တိုင်းအတွက် ကိန်းပြည့် <math>1</math> ကို <math>g</math> ဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) <math>g: \mathbb{Z} \rightarrow G</math> ကို ဆက်စပ်ပေးသည် ။ *'''မေ့လျော့ဖန်တာ''' <math>U: Ring \rightarrow Set</math> ကို ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (unital ring) <math>\mathbb{Z}[x]</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ၎င်းကွင်းသည် ကိန်းရှင်တစ်ခုနှင့် [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်း (integer coefficient) များ ပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] ကွင်း (polynomial ring) ဖြစ်သည် ။ ထပ်တူရပါသော ကွင်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (unital ring homomorphism) <math>\phi: \mathbb{Z}[x] \rightarrow R</math> တစ်ခုကို <math>x</math> ၏ ပုံရိပ်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်အောင် သတ်မှတ်နိုင်သည် ။ *'''ဆန့်ကျင်ဘက် ပါဝါအစုဖန်တာ''' (Contravariant power set functor) တွင် <math>P: Set^{op} \rightarrow Set</math> ကို အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်သော အစု <math>\Omega = \{\top, \bot\}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>Set(A,\Omega) \cong PA</math> သည် [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>A^{\prime} \subset A</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ ခွဲခြားခြင်းဖန်ရှင် (classifying function) <math>\chi_{A^{\prime}}: A \rightarrow \Omega</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ပေးသည် ။ ဤဖန်ရှင်သည် <math>A^{\prime}</math> ၏ အစုဝင်များကိုသာ <math>\top</math> ဆီသို့ တိကျစွာ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ *ရပ်ဝန်းတစ်ခုကို ၎င်း၏ အဖွင့်အစုပိုင်းများ (open subsets) ပါဝင်သော အစုဆီသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် ဖန်တာ <math>O: Top^{op} \rightarrow Set</math> ကို ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း (Sierpinski space) <math>S</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည် ။ ချဲ့ပင်းစကီး ရပ်ဝန်း ဆိုသည်မှာ အပိတ်မှတ်တစ်ခုနှင့် အဖွင့်မှတ်တစ်ခု ပါဝင်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်း]] (topological space) ဖြစ်သည် ။ သဘာဝဘိုင်ဂျက်ရှင်း (natural bijection) <math>Top(X,S) \cong O(X)</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (continuous function) <math>f: X \rightarrow S</math> တစ်ခုကို အဖွင့်မှတ်၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (preimage) နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည် ။ == ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (The Yoneda Lemma) == ကိုယ်စားပြုဖန်တာ (represented functor) <math>C(c,-)</math> မှနေ၍ အခြား [[ဖန်တာ]] <math>F</math> ဆီသို့ သွားသော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ရန် မည်သည့် အချက်အလက်များ လိုအပ်မည်မေးခွန်းကို ဖြေဆိုရာတွင် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ၏ အခြေခံအကျဆုံး သီအိုရမ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Yoneda lemma) သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) <math>C</math> မှ <math>\text{Set}</math> သို့သွားသော မည်သည့် ဖန်တာ <math>F: C \rightarrow \text{Set}</math> နှင့်မဆို <math>C</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>c \in C</math> အတွက်မဆို အောက်ပါ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း တစ်ခု တည်ရှိသည်။ *<math>ev_{1_c}: \text{Hom}(C(c, -), F) \cong Fc</math> ဤဘိုင်ဂျက်ရှင်းသည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\alpha</math> ကို အစုဝင် <math>\alpha_c(1_c)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ ဤကိုက်ညီမှုသည် <math>c</math> နှင့် <math>F</math> နှစ်ခုလုံးအတွက် သဘာဝကျခြင်း (natural) ရှိသည်။ မှတ်ချက်။ <math>C</math> သည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်နေနိုင်သော်လည်း သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ စုစည်းမှုဖြစ်သော <math>\text{Hom}(C(c, -), F)</math> သည် [[အစု]] (set) တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ '''ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြချက် (Proof of the Bijection)''': *အစုဝင် <math>x \in Fc</math> တစ်ခုမှနေ၍ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးမည့် ပြောင်းပြန်[[ဖန်ရှင်]] (inverse function) <math>\Psi: Fc \rightarrow \text{Hom}(C(c, -), F)</math> ကို ဦးစွာ သတ်မှတ်မည်။ *<math>1_c \in C(c,c)</math> မှ <math>Fd</math> သို့ မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow d</math> တစ်လျှောက် ပုံဖော်ရာတွင် သဘာဝကျခြင်းဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များကို ပြည့်စုံစေရန်အတွက် ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများကို <math>\Psi(x)_d(f) := Ff(x)</math> အဖြစ် မဖြစ်မနေ သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ ဖလှယ်ရစတုရန်းပုံကြမ်း (commutative square) ၏ လိုအပ်ချက်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ *ယေဘုယျ မော်ဖစ်ဇင် <math>g: d \rightarrow e</math> တစ်ခုအတွက် <math>\Psi(x)</math> သည် သဘာဝကျကြောင်းကို စစ်ဆေးနိုင်သည်။ <math>F</math> ၏ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (functoriality) ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် <math>F(gf)(x) = Fg(Ff(x))</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ *၎င်းကို တန်ဖိုးရှာ တွက်ချက်ကြည့်ပါက <math>ev_{1_c}(\Psi(x)) = \Psi(x)_c(1_c) = F(1_c)(x) = 1_{Fc}(x) = x</math> ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။ *အခြားတစ်ဖက်တွင် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း၏ ဂုဏ်သတ္တိအရ <math>\alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည့် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ဤအချက်က <math>\Psi(ev_{1_c}(\alpha))_d = \alpha_d</math> ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးသဖြင့် <math>\Psi</math> သည် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) လည်း ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြပြီးဖြစ်သည်။ *ဘယ်နှင့် ညာ ပြောင်းပြန် နှစ်ခုလုံးဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းသည် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း ဖြစ်သည်။ '''သဘာဝကျခြင်း သက်သေပြချက် (Proof of Naturality)''': *'''ဖန်တာအတွင်း သဘာဝကျခြင်း (Naturality in the Functor):''' သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\beta: F \Rightarrow G</math> တစ်ခု ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>1_c</math> နေရာ၌ တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် <math>\beta</math> သက်ရောက်ခြင်းနှင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေကြောင်း ပြသမည်ဖြစ်သည်။ *သက်သေပြချက်မှာ <math>ev_{1_c}^G(\beta \cdot \alpha) = (\beta \cdot \alpha)_c(1_c) = \beta_c(\alpha_c(1_c)) = \beta_c(ev_{1_c}^F(\alpha))</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\text{Hom}(C(c,-), F)</math> မှ <math>Gc</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ရာတွင် သဘာဝကျကြောင်း ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ *'''အရာဝတ္ထုအတွင်း သဘာဝကျခြင်း (Naturality in the Object):''' မော်ဖစ်ဇင် <math>f: c \rightarrow d</math> တစ်ခု ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤတွင် <math>1_d</math> နေရာ၌ တန်ဖိုးရှာခြင်းသည် <math>f^{*}</math> ဖြင့် ရှေ့ဆက်တွဲ ပေါင်းစပ်ခြင်း (precomposition) အပြင် <math>Ff</math> မှတစ်ဆင့် ပုံဖော်ခြင်းတို့နှင့် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေကြောင်း ပြသမည်ဖြစ်သည်။ *သက်သေပြချက်မှာ အထက်တွင် သက်သေပြခဲ့သည့် <math>\alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ကို အသုံးပြု၍ <math>(\alpha \cdot f^{*})_d(1_d) = \alpha_d(f) = Ff(\alpha_c(1_c))</math> ဖြစ်ကြောင်း ရရှိသည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (The Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်၏ အလွန်အရေးပါသော အကျိုးဆက်တစ်ခုမှာ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (Yoneda embedding) ပင်ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထု <math>c</math> ကို ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြုဖန်တာ <math>C(-,c)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးခြင်းသည် မူလကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မှ [[ဖန်တာကတ်တဂိုရီ]] (functor category) <math>Set^{C^{op}}</math> ဆီသို့ သွားသည့် လားရာတူ ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ (full and faithful functor) <math>y: C \rightarrow Set^{C^{op}}</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့အတူ <math>c</math> ကို <math>C(c,-)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးခြင်းသည် <math>C^{op}</math> မှ <math>Set^{C}</math> ဆီသို့ သွားသည့် ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ <math>y': C^{op} \rightarrow Set^{C}</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ဘက် ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း ဟု ခေါ်သည်။ ဤအချက်၏ အလွန်စွမ်းအားကြီးမားသော သက်ရောက်မှုမှာ ကိုယ်စားပြုဖန်တာများကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည်]] ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသော အရာဝတ္ထုများကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) များနှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီနေခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ကိုယ်စားပြုဖန်တာများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် မူလ အရာဝတ္ထုများ၏ ဆက်သွယ်ချက်များကို အပြည့်အဝ နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။ === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုများ (Applications of the Yoneda Embedding) === ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း၏ အသုံးချမှုတစ်ခုမှာ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) ကို သက်သေပြခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရမ်အရ မည်သည့် သရုပ်မဲ့[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (abstract group) မဆိုသည် [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စု]] (permutation group) တစ်ခု၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တစ်ခုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်သည်။ အုပ်စု <math>G</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီ <math>BG</math> အဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ထိုအခါ လားရာတူ ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းက ၎င်းကို ညာ <math>G</math>-အစု (right G-set) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်အရ ဤအစု၏ <math>G</math>-အချိုးညီ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (G-equivariant endomorphisms) အားလုံးသည် ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းဖြင့်သာ သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (automorphisms) သာ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနည်းအားဖြင့် အုပ်စု <math>G</math> သည် အစု <math>G</math> ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်အုပ်စုပိုင်းတစ်ခုနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ == စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits) == '''{{main| စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်}}''' ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ၎င်းတို့၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံထက် အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့် မည်သို့ ဆက်သွယ်ပြုမူသနည်းဟူသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ (universal properties) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်။ ပုံကြမ်းတစ်ခုအထက်ရှိ အဆုံးသတ်ကတော့ပုံကို [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်(Limit)]] ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ပုံကြမ်းအောက်ရှိ အစကတော့ပုံကို [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်(Colimit)]]ဟု သတ်မှတ်သည်။ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုများ]]၊ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်များ၊ ပူးလ်ဘက် (pullback) များနှင့် ပွတ်ရှ်အောက် (pushout) များသည် စုဆုံမှတ်နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ == တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Adjunction) == '''{{main|တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း}}''' '''[[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]]''' (adjunction) သည် ကတ်တဂိုရီသီအိုရီတွင် အလွန်အရေးပါသော သဘောတရားတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာအတွဲများကြားရှိ သဘာဝကျသော ဆက်သွယ်မှုကို ဖော်ပြသည်။ ဖန်တာနှစ်ခုကြားတွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်တွဲဖက်]] (left adjoint) နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာတွဲဖက်]] (right adjoint) ဟူသော ဆက်သွယ်ချက် ရှိနေပါက ယင်းကို တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်။ သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများစွာရှိ လွတ်လပ်သော ဖန်တာ (free functor) နှင့် မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) တို့၏ ဆက်သွယ်ချက်များသည် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း၏ ထင်ရှားသော ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ ==အညွှန်း== {{reflist}} ==ကိုးကား== *{{citation |last = Riehl |first = Emily |title = Category Theory in Context |date = 2016 |publisher = Dover |url = https://books.google.com/books?id=6B9MDgAAQBAJ |isbn = 9780486809038 }} * {{citation | last1 = Eilenberg | first1 = S. | last2 = Mac Lane | first2 = S. | title = General theory of natural equivalences | journal = Transactions of the American Mathematical Society | volume = 58 | pages = 231–294 | year = 1945 }} * {{citation | last1 = Cartan | first1 = H. | last2 = Eilenberg | first2 = S. | title = Homological Algebra | publisher = Princeton University Press | place = Princeton | year = 1956 }} * {{Citation | last = Spivak | first = David | title = 18.S996 Category Theory for Scientists, Spring 2013 | date = 2013 | work = MIT OpenCourseWare | access-date = February 2, 2015 | url = http://ocw.mit.edu/courses/mathematics/18-s996-category-theory-for-scientists-spring-2013/# }} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] k3kulkz9s0gog4pxp99gwd2seod5tu9 0 57241 1060688 281736 2026-10-30T06:05:05Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060688 wikitext text/x-wiki {{Infobox media franchise | title=''ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး'' | image=Star Trek movie logo 2009.jpg | imagesize=250 | image caption=''ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး'' လိုဂို | creator=Gene Roddenberry | origin=''Star Trek: The Original Series'' | novels= ဝတ္ထုများ | comics= ကာတွန်းများ | films= * {{nowrap|''Star Trek: The Motion Picture'' (1979)}} * {{nowrap|''Star Trek II: The Wrath of Khan'' (1982)}} * {{nowrap|''Star Trek III: The Search for Spock'' (1984)}} * {{nowrap|''Star Trek IV: The Voyage Home'' (1986)}} * {{nowrap|''Star Trek V: The Final Frontier'' (1989)}} * {{nowrap|''Star Trek VI: The Undiscovered Country'' (1991)}} * {{nowrap|''Star Trek Generations'' (1994)}} * {{nowrap|''Star Trek: First Contact'' (1996)}} * {{nowrap|''Star Trek: Insurrection'' (1998)}} * {{nowrap|''Star Trek: Nemesis'' (2002)}} * {{nowrap|''Star Trek (film)'' (2009)}} * {{nowrap|''Star Trek Into Darkness'' (2013)}} * {{nowrap|''Star Trek Beyond'' (2016)}} * {{nowrap|''TBA'' (2019)}} | tv= * {{nowrap|''Star Trek: The Original Series'' (1966–1969)}} * {{nowrap|''Star Trek: The Animated Series'' (1973–1974)}} * {{nowrap|''Star Trek: Phase II'' (1978) (undeveloped)}} * {{nowrap|''Star Trek: The Next Generation'' (1987–1994)}} * {{nowrap|''Star Trek: Deep Space Nine'' (1993–1999)}} * {{nowrap|''Star Trek: Voyager'' (1995–2001)}} * {{nowrap|''Star Trek: Enterprise'' (2001–2005)}} * {{nowrap|''Untitled 2017 Star Trek TV series'' (2017–)}} | vgs= * {{nowrap|''History of Star Trek games''}} }} ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး ({{lang-en|Star Trek}}) ဇာတ်ကားသည် အာမေရိကန် သိပ္ပံစိတ်ကူးယာဉ်ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး ဇာတ်လမ်းတွဲအား ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အပိုင်း ၃ ခုဖြင့်စတင်ခဲ့သည်။ ယင်းဇာတ်ကားသည် ၂၃ ရာစုမှ ကြယ်တာရာကြား စွန့်စားခရီးသွားသူ ကပ္ပတိန် တီခတ်အကြောင်း ဇာတ်ကြောင်းလုပ်ထားပြီး ''United Federation of Planets'' ဟူသောအဖွဲ့အစည်းမှ ''Starship Enterprise'' ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ဖြစ်သည်။ Star Trek ဇာတ်ကားသည် သိပ္ပံစိတ်ကူးယာဉ်ဇာတ်လမ်းပြင်ပကမ္ဘာတွင် များစွာလွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ ယင်းသည် နည်းပညာဖန်တီးမှုပေါင်းများစွာအား တွန်းအားပေးခဲ့သည်။{{Citation needed|date=December 2015}} {{stub}} [[ကဏ္ဍ:သိပ္ပံ စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထု]] 3uj2f9y06laa8fiivog8vcqtyocvn7i 0 61346 1060665 955184 2026-10-30T02:34:00Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060665 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရန်ကုန် ဘူတာကြီး | native_name = | native_name_lang = | type = | image = Yangon RailwayStation.jpg | alt = | caption = ၂၀၁၁ ဇူလိုင်လတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ရန်ကုန်ဘူတာကြီးပုံ | other_name = | address = [[မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်|မင်္ဂလာတောင်ညွန့်]] 11222၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | country = {{flag|Myanmar}} | coordinates = {{coord|16|46|54|N|96|9|40|E|type:railwaystation_region:MM|display=inline,title}} | distance = | operator = [[File:Myanma Railway.svg|50px]] [[မြန်မာ့မီးရထား]] | line = {{Plainlist| *{{colorbull| Red}} [[ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထား]] }} | platforms = ၇ ([[:en:3 island platforms|3 island platforms]], [[:en:1 side platform|1 side platform]]) | connections = | structure = At-grade | code = | status = Staffed | website = {{Official|1=http://www.yangonrailwaystation.com.mm/}} | opened = ၁၈၇၇<ref name="Irrawaddy">{{cite web |author1=Wei Yan Aung |title=On This Day {{!}} The Day Yangon Central Railway Station Opened for Service for the Third Time |url=https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-yangon-central-railway-station-opened-service-third-time.html |website=The Irrawaddy |publisher=[[The Irrawaddy]] |access-date=21 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820162558/https://www.irrawaddy.com/specials/on-this-day/day-yangon-central-railway-station-opened-service-third-time.html |archive-date=21 August 2021 |language=en |date=5 June 2020 |url-status=live}}</ref> | closed = | rebuilt = ပထမအကြိမ် တည်ဆောက်ခြင်း: ၁၉၁၁<ref name="Irrawaddy"/><br/>ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း: ၁၉၄၇ - ၅ ဇွန်လ ၁၉၅၄<ref name="Irrawaddy"/> | former = | electrified = မဟုတ် | passengers = | pass_year = | services = <!-- {{Adjacent stations|system=Myanmar Railways |line1=Circular|left1=Pagoda Road|right1=Pazundaung}} --> | embedded = {{Infobox Historic Site |area = {{convert|5110|m2|abbr=on}} |architect = ဦးလှသွင် |architecture = |governing_body = |designation1 = Yangon City |designation1_offname = |designation1_date = ၁၉၉၆ |designation1_number = }} | map_type = Burma }} '''ရန်ကုန် ဘူတာကြီး'''သည် [[ရန်ကုန်မြို့|ရန်ကုန်မြို့လယ်]]တွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံးဘူတာရုံကြီးလည်း ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာ့ မီးရထား]]၏ အဓိကမီးရထားကွန်ယက်ဖြစ်ကာ ၃,၁၂၆ မိုင် (၅.၀၃၁ ကီလိုမီတာ)ထိ<ref name="xinhua">{{cite news | title=Myanmar Yangon Central Railway Station to Move to New Satellite Town | url=http://www.redorbit.com/news/business/1177756/myanmar_yangon_central_railway_station_to_move_to_new_satellite/index.html | date=2007-12-11 | author=Xinhua News | archive-url=https://web.archive.org/web/20110522051733/http://www.redorbit.com/news/business/1177756/myanmar_yangon_central_railway_station_to_move_to_new_satellite/index.html | archive-date=22 May 2011 | access-date=7 February 2016 | url-status=dead}}</ref> ရှိကာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် [[နေပြည်တော်]]၊ [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]၊ [[ရွှေဘိုမြို့|ရွှေဘို]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့|မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊[[ကလောမြို့|ကလော]]၊ တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်းတွင် [[မော်လမြိုင်မြို့|မော်လမြိုင်]]၊ [[ရေးမြို့|ရေး]]တို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် [[ဗြိတိသျှလူမျိုး|ဗြိတိသျှ]]တို့မှ ပထမဆုံးတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တပ်များဝင်လာစဉ်တွင် ဗြိတိသျှတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ လက်ရှိဘူတာကို ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာရိုးရာ လက်မှုအနုပညာနှင့်အညီ ပြာသာဒ်အဆင့်ဆင့်ဖြင့် မြန်မာဗိသုကာပညာရှင် [[တင်၊ ဦး (ဗိသုကာပညာရှင်)|စည်သူဦးတင်]]မှ ပြန်လည်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="MT">{{cite journal | title=Heritage structure still serves railway system | url=http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes18-343/n010.htm | date=2006-11-20 | author=Maung Myat Mon (Sule) | publisher=The Myanmar Times }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes18-343/n010.htm |access-date=7 February 2016 |archive-date=15 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915015100/http://www.myanmar.com/myanmartimes/MyanmarTimes18-343/n010.htm }}</ref> ရန်ကုန်ဘူတာကြီးကို ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဆောက်အအုံအဖြစ် ၁၉၉၆ ခုနှစ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခဲ့၍ ထားခဲ့သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ]]မှ ခေတ်မှီမြို့တော် တည်ဆောက်ရန်အတွက် ရန်ကုန်ဘူတာကြီးကို မြို့လယ်မှ ၂၀ မိုင်(၃၂ ကီလိုမီတာ) ကွာဝေးသည့် [[ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်း]]သို့ ပြောင်းရွေ့တည်ဆောက်ရန်<ref name="xinhua"/> စီစဉ်နေသည်ဟု ဆိုသည်။ == မီးရထားလမ်းများ == အောက်ပါတို့သည် ရန်ကုန်ဘူတာကြီးနှင့် ဆက်သွယ်ထားသော မီးရထားလမ်းများ ဖြစ်သည်။ *[[ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထား]] *[[ရန်ကုန်-ပြည် ရထားလမ်း]] *[[ရန်ကုန်-မန္တလေး ရထားလမ်း]] *[[ရန်ကုန်-မော်လမြိုင် ရထားလမ်း]] == သမိုင်း == [[File:Old Rangoon Central Railways.JPG|thumb|left|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပျက်စီးသွားသော ဘူတာကြီး]] ရန်ကုန် ဘူတာကြီးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှု လွယ်ကူစေရန်အတွက် ရန်ကုန်မှ ပြည်မြို့သို့ ပထမဆုံး မီးရထားလမ်း တည်ဆောက်ခဲ့စဉ်က ဖြစ်သည်။ ဘူတာကြီးသည် မီးရထားဝန်း၏ တောင်ဘက်ခြမ်း Phayre Street (ယခုအခါ ပန်းဆိုးတန်းလမ်း) ရန်ကုန်မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာကြီးကို ဗြိတိသျှ ဗစ်တိုးရီးယား ခေတ်ပုံစံအတိုင်း တည်ဆောက်ထားကာ လှပတင့်တယ်၍ ဂုဏ်မြင့်ဖွယ်ရာ အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။<ref name="MT"/> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရန်ကုန်ဘူတာကြီးသည် ဂျပန်တို့၏ စိတ်ကြိုက်ပစ်မှတ်သဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၄၃ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်တို့ ဆုတ်ခွာစဉ်တွင် ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="MT"/> ရန်ကုန် ဘူတာကြီးအား ပြန်လည် တည်ဆောက်ရန်အတွက် မြန်မာရိုးရာ လက်မှုပညာများတွင် အခြေခံ၍ အင်ဂျင်နီယာ ဦးလှသွင်မှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။ အဆောက်အဦသစ်သည် ၅၁၁၀ စတုရန်း မီတာ(၅၅၀၀ စတုရန်း ပေ) ကျယ်ဝန်းသည်။ အဆောက်အဦသစ် မြောက်ဘက်တွင် မြတ်ခင်းပြင်နှင့် ပန်းခြံများ၊ ကွင်းပြင်များ တည်ရှိသည်။ ၇ မေလ ၁၉၄၆ ခုနှစ် မြန်မာ့ မီးရထား အခွင့်အာဏာဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်။ တည်ဆောက်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် [[တင်၊ ဦး (ဗိသုကာပညာရှင်)|စည်သူ ဦးတင်]]မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ် မေလတွင် ပြီးစီးခဲ့ကာ မြန်မာကျပ်ငွေ ၄.၇၅ သန်း ကုန်ကျခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ဘူတာကြီး ဖွင့်ပွဲကို ဇွန်လ ၅ ရက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။<ref name="MT"/> ယခုအခါ ရန်ကုန် ဘူတာကြီးကို ရန်ကုန်မြို့ [[ရှေးဟောင်း အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ၊ ရန်ကုန်|ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဆောက်အအုံ]]များ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Yangon Central Station Platform No.1.jpg|ရန်ကုန်ဘူတာကြီး ပလက်ဖောင်စင်္ကြန်အမှတ်(၁) ဖိုင်:Yangon Central Station Lobby.jpg|ပလက်ဖောင်းစင်္ကြန်အမှတ်(၁)ရှိ ခရီးသည်များ စောင့်ဆိုင်းနေရာ ဖိုင်:Myanmar Railways Ordinary Class Carriage.jpg|ပြည်တွင်းထုတ် လေအိတ်ဘိုဂီပါ ရိုးရိုးတန်းတွဲဆိုင်း(အတွင်းပိုင်း) ဖိုင်:Inside of Myanmar Railways Ordinary Class Carriage.jpg|ပြည်တွင်းထုတ် လေအိတ်ဘိုဂီပါ ရိုးရိုးတန်းတွဲဆိုင်း(အတွင်းပိုင်း) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == *[http://www.yangonrailwaystation.com.mm/ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618113633/http://www.yangonrailwaystation.com.mm/ |date=18 June 2015 }} {{ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်း}} {{ရန်ကုန်-ပြည် ရထားလမ်း}} {{ရန်ကုန်-မန္တလေး ရထားလမ်း}} {{ရန်ကုန်-မော်လမြိုင် ရထားလမ်း}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ]] nl9w0h8pnkal4es54je5uaebr3k4sb6 0 61367 1060656 951237 2026-10-29T20:32:36Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060656 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name=မန္တလေး ဘူတာကြီး | style= | type= | image= Mandalay Central Station.JPG | image_size=200 | image_caption=မန္တလေးဘူတာကြီး | address= ၇၈လမ်း၊ လမ်း ၃၀<br> [[ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ်|ချမ်းအေးသာဇံ]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] <br>[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | coordinates= {{coord|21|58|37|N|96|5|10|E|region:MM_type:railwaystation|display=inline,title}} | line= | structure= | platform= | depth= | levels= | tracks= | parking= ပထမထပ် | bicycle= | baggage_check= | opened= | closed= | rebuilt= | electrified= | ADA= | code= | owned= | zone= | former= | passengers= | pass_year= | pass_percent= | pass_system= | mpassengers= }} '''မန္တလေး ဘူတာကြီး'''သည် မန္တလေးမြို့လယ်တွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံး ဘူတာရုံများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဘူတာကြီးသည် အထက်မြန်မာပြည်၏ ၃,၁၂၆ မိုင် (၅,၀၃၁ ကီလိုမီတာ)ရှိသော မီရထားလမ်းကွန်ယက်၏ ရထားလမ်းဂိတ်ဝဖြစ်သည်။ အဓိက ရန်ကုန်-မန္တလေး မီရထားလမ်းသည် မန္တလေး ဘူတာကြီးတွင် ဂိတ်ဆုံးသည်။<ref name="xinhua">{{cite news | title=Myanmar Yangon Central Railway Station to Move to New Satellite Town | url=http://www.redorbit.com/news/business/1177756/myanmar_yangon_central_railway_station_to_move_to_new_satellite/index.html | date=2007-12-11 | author=Xinhua News | archive-url=https://web.archive.org/web/20110522051733/http://www.redorbit.com/news/business/1177756/myanmar_yangon_central_railway_station_to_move_to_new_satellite/index.html | archive-date=22 May 2011 | access-date=8 February 2016 | url-status=dead}}</ref> ဘူတာကြီးသည် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့|ပြင်ဦးလွင်]]၊ [[လားရှိုးမြို့|လာရှိုး]]၊ [[မုံရွာမြို့|မုံရွာ]]၊ [[ပခုက္ကူမြို့|ပခုက္ကူ]]၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့|ဂန့်ဂေါ]]နှင့် မြောက်ဘက်တွင် [[ရွှေဘိုမြို့|ရွှေဘို]]၊ [[ကောလင်းမြို့|ကောလင်း]]၊ [[ကန့်ဘလူမြို့|ကန့်ဘလူ]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့|မိုးညှင်း]]၊ [[ဟိုပင်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]နှင့် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]များသို့ မီးရထားလမ်းခွဲများ စတင်ရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ မန္တလေး ဘူတာကြီးသည် ၇ ထပ်မြင့်သော အဆောက်အအုံတစ်ခုဖြစ်ကာ ဟိုတယ်တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ ယခင်ဘူတာရုံဟောင်းသည် လက်ရှိဘူတာရုံ၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web | url=http://www.myanmars.net/myanmar-travel/myanmar-mandalay/mandalay.htm | title=Train service in Mandalay | accessdate=2008-12-27 | publisher=Myanmar's Net | archivedate=9 February 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20170209141644/http://www.myanmars.net/myanmar-travel/myanmar-mandalay/mandalay.htm }}</ref> ==ယခင်ဘူတာကြီး== ယခင်က မန္တလေးဘူတာကြီးသည် နှစ်ထပ်အဆောက်အအုံဖြစ်၍ မြေညီထပ်တွင် ထူထဲခိုင်ခန့်သော နံရံကြီးများရှိ၍ ဆေးဝါသုတ်ထားသည်။ ပထမထပ် (အပေါ်ထပ်) ကို သစ်သားဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားပြီး အုပ်ကြွပ်ချပ်များဖြင့် မိုးထား၏။ ကိုလိုနီခေတ်၏ အမှတ်လက္ခဏရှိ အဆောက်အဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၉၅ ဖော်ဖော်ဝါရီ ၁၃ တွင် ထိုအဆောက်အဦးကို ဖြိုဖျက်၍ ယခုမြင်ရသော အဆောက်အဦးသစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite book |author=Hsue Hgnet (translated by Yay Chan (Mandalay))|url=https://www.worldcat.org/title/straight-lines-of-mandalay/oclc/54372317|date=January 2003 |title=The Straight Lines of Mandalay |location=Mandalay |langue=English|publisher=Kyipwarye Books House|pages=157 |oclc= 54372317}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရန်ကုန်-မန္တလေး ရထားလမ်း}} {{မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း}} [[Category:မန္တလေး]] [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဘူတာရုံများ]] sh6r87fk2m096woxfix7donh7i1zkhb 0 91487 1060690 781929 2026-10-30T06:39:43Z ~2026-57679-07 150173 /* ထိုအခါသူဌေးသမီးက - */ 1060690 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''ဧကကနိပါတ် - ၂- သီလဝဂ် -၁၂- နိဂြောဓမိဂဇာတ်။ ။ ''' သမင်မငယ်ကိုအကြောင်းပြု၍ သတ္တဝါအပေါင်းအား ဘေးမဲ့ပေးအောင် တရားဟောကောင်းသောနိဂြောဓသမင်အကြောင်း။ ==ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု== ==မဂ်၊ ဖိုလ် ရှာမှီး အမျိုးသမီး== နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကြွယ်ဝသော သူဌေးသမီးတစ်ယောက် ရှိသတတ်။ထိုသူဌေးသမီးကား ရှေးကုသိုလ်ကံဟောင်း များစွာရှိ၏။ ရုပ်၊ နာမ်၊ သင်္ခါရတို့ကိုဝိပဿနာရှုလေ့ရှိ၏။ ဤဘဝ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ရလတ္တံ့သော ပစ္ဆိမဘဝိက ဖြစ်၏။ သိကြား လိမ္မာသည့်နေ့မှစ၍ လူအဖြစ်၌မမွေ့မလျော် ရဟန်းပြုလို၍ အမိ၊ အဖထံ အကြိမ်ကြိမ် ခွင့်တောင်းသော်လည်း မရသဖြင့်ရှိစေဦးတော့ “ ငါသည် လင်အိမ်သို့ ရောက်သောအခါမှ လင်ကို အနူးညွတ်ခွင့်ပန်ကာရဟန်းပြုတော့အံ့” ဟု ကြံစည်ကာနေလေ၏။ ==လူတို့နိယာမ အိမ်ထောင်ကျ== အရွယ်ရောက်သဖြင့်မိဘ သူဌေးကြီးတို့သည် အမျိုးတူ သူငယ်တစ်ယောက်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထ်ကြ၍ လင်အိမ်သို့ရောက်ခဲ့လေ၏။ ထိုသဌေးသမီးသည် လင်ကို အိမ်ဦးနတ်ကဲ့သို့ ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေး၏။မကြာမီ ကိုယ်ဝန်တည်လေ၏။ ကိုယ်ဝန်တည်သည်ကို သတို့သမီး မသိလေ။ ==လင်ကိုပမာပြ အနာဝ== တစ်မြို့လုံးနက္ခတ်သဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပလတ်သော် သူဌေးသမီးကား တစ်စုံတစ်ရာ ဖြီးလိမ်းဝတ်ဆင်ခြင်းကိုမပြုဘဲ ပကတိသော အဝတ်အစားဖြင့် သွားလေ၏။ ထိုအခါ လင်ယောကျ်ားက “ရှင်မ .. အဘယ်ကြောင့်မဖြီးမလိမ်း မဝတ်မဆင်ဘဲ သွားသနည်း” ဟု မေးလေ၏။ ==ထိုအခါသူဌေးသမီးက -== “အရှင့်သား ... ဤကိုယ်ကို တန်ဆာဆင်သဖြင့်အဘယ် အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ မစင်အိုးကို ဆေးရေးကာ တန်ဆာဆင်သကဲ့သို့ ရှိချေမည်။ အနာဝမှပြည်ပုပ်၊ သွေးပုပ်တွေ ယိုစီးထွက်ကျနေသည့် အလား ဒွါရကိုးပေါက်မှ အညစ်အကြေးတွေနေ့စဉ် ထွက်ကျနေသဖြင့် စက်ဆုပ် ရွံရှာဖွယ် ညစ်ပတ်ပုပ်သိုး၍ နေသောဆုံးဆယ့်နှစ်ကောဋ္ဌာသ အစုအဝေးကြီး မဟုတ်ပါလော၊ ဘေးဒုက္ခ အမျိုးမျိုးတို့ တည်ရာမဟုတ်ပါလော၊ ပုထုဇဉ်မိုက်တို့ သုဘဟု ယူဆစေကာမူ အသုဘ အစစ်ကြီး မဟုတ်ပါလေ” ဟုခန္ဓာကိုယ်၏ အပြစ်တို့ကို စနစ်ကျကျ ပြန်ကြားပြောဆိုလေ၏။ ==ခင်ပွန်းခွင့်ရ ဘိက္ခုနီဘဝ== ထိုအခါလင်ယောကျ်ားက “ရှင်မ ... ဤမျှလောက် ခန္ဓာကိုယ်၏ အပြစ်ကို မြင်ပါလျက် အဘယ့်ကြောင့်ရဟန်းမပြုဘဲ နေသနည်း” ဟု ဆိုလျှင် အရှင် ခွင့်ပြုမူကား ယနေ့ပင် ရဟန်းပြုပါမည်ဟုပြောလေ၏။ လင်ယောကျ်ားလည်း “ရှင်မ ကောင်းပြီ၊ ရဟန်းပြုပါ” ဟု ခွင့်ပြုကာအလှူကြီးပေး၍ ပူဇော်သက္ကာရကိုပြုလျက် ရဟန်းမိန်းမတို့ ကျောင်းသို့ပို့ကာရဟန်းပြုစေ၏။ ရဟန်းဖြစ်ပြီး မကြာမြင့်မီကိုယ်ဝန်ရှိကြောင်း သိကြလျှင် ရဟန်းမိန်းမတို့သည် “အရှင်မ ... သင့်မှာကိုယ်ဝန်ရှိသည် မဟုတ်လော၊ အဘယ်ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ရသနည်း” ဟု မေးကြလျှင်ထိုရဟန်းမိန်းမက “အရှင်မတို့ ... အဘယ့်ကြောင့် ကိုယ်ဝန်ရသည်ကို မသိပါ၊ အကျွန်ုပ်မှာသီလစင်ကြယ်ပါသည်” ဟု ဆိုလေ၏။ ==ဘုရားထံမှောက် ပို့ကာလျှောက်== ရဟန်းမိန်းမတို့လည်းဒေဝဒတ်ထံ ပို့ကြသောအခါ ဆင်ခြင်ငဲ့ညှာခြင်း မရှိဘဲ ဒေဝဒတ်က ဤရဟန်းမိန်းမကိုလူဝတ်လူစေ၍ နှင်ထုတ်ကြဟု အမိန့်ပေးကြောင်း ရဟန်းမိန်းမငယ်ကို ပြောကြားလေ၏။ရဟန်းမိန်းမငယ်လည်း “အရှင်မတို့ ... အကျွန်ုပ်မှာ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ရဟန်းအဖြစ်ကိုရခဲ့သည်၊ အရှင်ဒေဝဒတ်ကား ဘုရား မဟုတ်ပါ၊ ဘုရားထံမှာ ရဟန်းပြုပါသည်၊ အကျွန်ုပ်ကိုဘုရားထံ အရောက်ပို့ကြပါ” ဟု တောင်းပန်လေလျှင် ရဟန်းမိန်းတို့သည် လေးဆယ့်ငါး ယူဇနာကွာဝေးသော ဇေတဝန်ကျောင်းတော် ဘုရားထံ အရောက်ပို့ကာ အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားကြကုန်၏။ ==ဝိသာခါစစ်ဆေး ကိုယ်ဝန်အရေး== မြတ်စွာဘုရားလည်းပရိသတ်လေးပါးအလယ်၌ စစ်ဆေးရန် ဝိနည်းဓိုရ် ဥပါလိမထေရ်ကို လွှဲအပ်သောအခါ ဥပါလိကဝိသာခါ ဒါယိကာမကြီးအား စစ်ဆေးစေ၍ ရဟန်းပြုချိန်နှင့် ကိုယ်ဝန်အခြေ အနေကိုနှိုင်းယှဉ်ကြည့်ကြရာ လူအဖြစ်ကရခဲ့သော ကိုယ်ဝန်ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှား သဖြင့်သီလစင်ကြယ်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ပြီးလျှင် ဘိက္ခုနီမတို့ ကျောင်းမှာပင် နေစေ၏။ ==သားငယ် ကဿပ ဖွားမြင်ရ== ထိုဘိက္ခုနီမလည်းကိုယ်ဝန်ရင့်သောအခါ သားယောကျ်ား ဖွားမြင်၍ သားငယ်ကို ကောသလမင်းကြီး မွေးမြူစေကာကဿပဟု အမည်မှည့်လေ၏။ ခုနစ်နှစ် ရှိသောအခါ မြတ်စွာဘုရားထံ ရှင်သာမဏေပြု၍၊အနှစ်နှစ်ဆယ် ရှိသောအခါ ရဟန်းအဖြစ်ကို ရရှိပြီး ရဟန္တာဖြစ်၍ ကုမာရကဿပဟု တွင်လေ၏။မယတော် ဘိက္ခုနီလည်း ဝိပဿနာကို ပွားစေလျက် ရဟန္တာမ အဖြစ်သို့ ရောက်လေ၏။ ရဟန်းတို့လည်း တရားသဘင်ဝယ် ကုမာရကဿပတို့သား အမိအကြောင်း စပ်မိကြ၍ “ဒေဝဒတ်မှာ သနားငဲ့ညှာခြင်းမရှိ ဖျက်ဆီးစေသည်၊မြတ်စွာဘုရားက ၎င်းတို့သား၊ အမိကို ထောက်ပံ့ ချီးမြှောက်တော်မူသည်” ဟုပြောကြားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရား ကြားတော်မူလျှင် - “ရဟန်းတို့ ... ၎င်းတို့ သား၊ အမိကိုယခုအခါသာ ထောက်ပံ့ ချီးမြှောက်သည် မဟုတ်သေး၊ ရှေးအခါကလည်းထောက်ပံ့ချီးမြှောက်ခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကိုဆောင်တော်မူသတည်း။ ==အတိတ်ဝတ္ထု== ==နိဂြောဓမည်တွင် ရွှေသမင်== လွန်လေပြီးသောအခါဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ရွှေအဆင်းရှိသော ဘုရားအလောင်းနိဂြောဓ သမင်မင်းသည် သမင်ငါးရာ အခြံအရံနှင့်တကွ တောတွင် နေလေ၏။ ၎င်း၏ အနီး၌ရွှေအဆင်းရှိသော သာခသမင်းလည်း အခြံအရံငါးရာနှင့်ပင် နေလေ၏။ ဗာရာဏသီမင်းကြီးကား သမင်တို့ကိုသတ်လေ့ရှိ၏။ အသားနှင့်ကင်း၍ ပွဲတော်မတည်လေ။ တိုင်းသူပြည်သားတို့ကိုအလုပ်ပျက်စေလျက် စုရုံးကာ နေ့တိုင်း သမင်လိုက် သွားလေ့ရှိ၏။ ==ပွဲတော်စာတွက် ရှာဖွေထွက်== ထိုအခါလူတို့သည် “ငါတို့မင်းကြီးကား ငါတို့ကို နေ့စဉ် အလုပ်ပျက်စေသည်၊ ဥယျာဉ်တော်ဝယ်အစာရေစာတို့ကို ပြည့်စုံအောင် စီမံ၍ လုံခြုံစွာ ဝင်းခြံကာလျက် တံခါးတို့ကိုတပ်ဆင်ပြီးလျှင် တောတွင်းရှိ သမင်တို့ကို ခြောက်လှန့် စုရုံးကာဥယျာဉ်တော်သို့သွင်း၍ ပေးထားရလျှင် သင့်လျော်မည်” ဟု ကြံစည်၍ သမင်တောသို့သွားပြီးလျှင် ပိုက်ကွန်တို့ဖြင့် စုရုံးကာ ဥယျာဉ်တော်သို့သွင်း၍ တံခါးကိုလုံခြုံစွာ ပိတ်ပြီးလျှင် မင်းကြီးအား လျှောက်ကြားကြလေ၏။ ==နေ့စဉ်သတ်စား သမင်သား== မင်းကြီးလည်းနှစ်သက်အားရတော်မူသဖြင့် ဥယျာဉ်တော်သို့ သွားကာ ကြည့်ရှုလေလျှင်ရွှေသမင်နှစ်ကောင်ပါလာသည်ကို မြင်၍ “အမောင်တို့ ... ဤရွှေသမင် နှစ်ကောင်ကိုမသတ်ကြနှင့်” ဟု ဘေးမဲ့ပေးလေ၏။ မင်းကြိးသည် ရံခါ ဥယျာဉ်တော်သို့ ကိုယ်တိုင် သွားကာသမင်တစ်ကောင်ကို ပစ်၍ ယူခဲ့၏။ ရံခါ စားတော်ချက်ကို ဥယျာဉ်တော်သို့ သွားစေလျက်သမင်တစ်ကောင်ကို ပစ်၍ ယူဆောင်စေ၏။ သမင်တို့သည် လေးကိုမြင်လျှင် သေဘေးမှကြောက်၍ အတင်း ပြေးကြသည့်အတွက် တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် တိုးဝှေ့မိကြသဖြင့်ဆင်းရဲပင်ပန်းခြင်း၊ နာကျင်ခြင်း၊ သေကျေ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏ ထိုအခါသမင်တို့သည် ထိုအကြောင်းကို ဘုရားအလောင်းသမင်မင်းအား ပြောကြားကုန်၏။ ==အသေခံထွက် တိုင်ပင်ချက်== ဘုရားအလောင်းသမင်မင်းလည်း သာခ သမင်မင်းကို ခေါ်စေ၍ “အဆွေ ... ယခုအခါ သမင်တို့ ကြောက်လန့်တကြားပြေးကြသဖြင့် ပျက်စီးကြကုန်၏။ စင်စစ်သော်ကား တစ်နေ့နေ့တွင် မုချ သေကြရမည်။ယနေ့မှစ၍ မြားဖြင့် မပစ်စေဘဲ စဉ်းတီတုံးပေါ်တွင် သင့်ပရိသတ်မှ တစ်ရက်၊ ငါ့ ပရိသတ်မှတစ်ရက်အားဖြင့် တစ်လှည့်စီ သမင်တစ်ကောင်သွား၍ စဉ်းတီတုံးပေါ်တွင် အိပ်စေရမည်။ သို့မှသမင်တွေ မပင်ပန်းဘဲ ရှိကြမည်” ဟု တိုင်ပင်လေ၏။ သာခသမင်လည်း ကောင်းပြီဟု ဝန်ခံကာတစ်လှည့်စီ တိုင်ပင်သည့်အတိုင်း နေ့စဉ် သမင်တစ်ကောင်စီသွား၍ စဉ်းတီတုံးပေါ်တွင်အိပ်စေ၏။ တစ်နေ့သ၌ သာခသမင်မင်း၏ ပရိသတ်ထဲမှကိုယ်ဝန်ရှိသော သမင်မငယ်တစ်ကောင် အလှည့်သို့ ရောက်လေ၏။ ထိုအခါ သမင်မသည်သာခသမင်မင်းထံကပ်၍ “အရှင် ... ကျွန်ုပ် အလှည့်ကို ကျော်လွန်ပါစေဦး၊ ကျွန်ုပ်မှာကိုယ်ဝန်ရှိပါသည်၊ မွေးဖွားပြီးသောအခါ သား၊ အမိ နှစ်ယောက်လုံး၏ အလှည့်သည်ဖြစ်လာပါလတ္တံ့” ဟု ဆိုလေလျှင် သာခသမင်မင်းက “ သင့်အလှည့်ကို သူတစ်ပါးအပေါ်သို့မချလို၊ သင်သာ ယူလော့” ဟု ဆိုလေ၏။ ==ကယ်ဆယ် မ စ လောင်းတော်ဘဝ== သမင်မငယ်လည်းသာခသမင်မင်းထံမှာ တစ်စုံတစ်ရာ မထောင်အပံ့ကို မရလတ်သော် နိဂြောဓ မမင်မင်းထံ ကပ်၍အကြောင်းကြားလေ၏။ နိဂြောဓ သမင်မင်းလည်း “ကောင်းပြီ၊ သင်ပြောတိုင်း မှန်စေ” ဟုဆိုကာ သမင်မ ငယ်ကို လွှတ်လိုက်၍ သမင်မငယ်၏ အလှည့်ကို မိမိကိုယ်တိုင် ယူကာစဉ်းတီတုံးပေါ်တွင် အိပ်လေ၏။ စားတော်ချက်လည်း ဘေးမဲ့ပေးထားသော ရွှေသမင်မင်းကိုမသတ်ဝံ့သဖြင့် မင်းကြီးထံ အကြောင်းကြားလေ၏။ ==အများသတ္တဝါ ချမ်းသာရာ== မင်းကြီးလည်း ဥယျာဉ်တော်သို့ လာလတ်၍စဉ်းတီတုံးပေါ်တွင် အိပ်နေသော ဘုရားအလောင်း ရွှေသမင်မင်းကို မြင်လျှင် မေးလေ၏။ မေး။ ။အို သမင်မင်း ... သင့်အား ဘေးမဲ့ပေးထားသည် မဟုတ်ပါလော၊ အဘယ်ကြောင့် စဉ်းတီတုံး၌အိပ်သနည်း။ ဖြေ။ ။ ကိုယ်ဝန်ရှိသောသမင်မငယ်တစ်ကောင် လာ၍ ကျွန်ုပ် အလှည့်ကို တစ်ပါးသော သမင်သို့ ရောက်ပါစေဥိးဆိုလာသဖြင့် သေခြင်းဆင်းရဲကို သူတစ်ပါးထံ မပို့လို၊ မိမိပင်ခံ၍ သမင်မငယ်အားအသက်ကိုပေးမည်ဟု အိပ်ပါသည်။ အလိုရှိတိုင်း ပြုတော်မူပါ။ အိုသမင်မင်း ... သမင်မင်းကဲ့သို့ သူ တစ်ပါးအပေါ် မေတ္တာ၊ ကရုဏာ ရှိသူကို လူထဲ၌ သော်လည်းမမြင်ဘူးပါ။ သို့အတွက် သမင်မင်းကို ကြည်ညိုလှသဖြင့် သမင်မင်းအား လည်းကောင်း၊ကိုယ်ဝန်ရှိသော သမင်မငယ်အား လည်းကောင်း ဘေးမဲ့ပေးပါသည်။ မေး။ ။ ကြွင်းသောသမင်များအတွက် အသို့နည်း။ ဖြေ။ ။ ဥယျာဉ်တော်၌ရှိသည့်ကြွင်းသော သမင်များကိုလည်း ဘေးမဲ့ပေးပါသည်။ မေး။ ။ တောထဲ၌ရှိသောသမင်များအတွက် အသို့နည်း။ ဖြေ။ ။ တော်ထဲ၌ရှိသောသမင်များကိုလည်း ဘေးမဲ့ပေးပါသည်။ မေး။ ။ သမင်မှတစ်ပါးအခြေလေးချောင်းရှိ သားများ အတွက် အသို့နည်း။ ဖြေ။ ။ သမင်မှတစ်ပါးအခြေလေးချောင်းရှိ သားများကိုလည်း ဘေးမဲ့ပေးပါသည်။ မေး။ ။ အခြေနှစ်ချောင်းရှိငှက်များအတွက် အသို့နည်း။ ဖြေ။ ။ အခြေနှစ်ချောင်းရှိငှက်များကိုလည်း ဘေးမဲ့ပေးပါသည်။ မေး။ ။ ငါး၊လိပ် စသော ရေသတ္တဝါများအတွက် အသို့နည်း။ ဖြေ။ ။ ငါး၊လိပ် စသော ရေသတ္တဝါများကိုလည်း ဘေးမဲ့ပေးပါသည် - ပြောဆိုပြီးလျှင် အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးလေ၏။ ==ဗုဒ္ဓလောင်းလျ တရားပြ== နိဂြောဓသမင်းမင်းလည်း မင်းကြီးထံမှ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့အား ဘေးမဲ့ပေးခြင်းကို ရရှိလျှင်စဉ်းတီးတုံးမှ ထ၍ မင်းကြီးအား ငါးပါးသီလ၌ တည်စေ၍ မင်းကျင့်တရား ဆယ်ပါးနှင့်အညီမင်းပြုရန် အဆုံးအမပေးကာ ဥယျာဉ်တော်ဝယ် နှစ်ရက်၊ သုံးရက်နေပြီးလျှင် သမင်အပေါင်းခြံရံက တောသို့ဝင်လေ၏။ သမင်မငယ်လည်း သားငယ် ဖွားမြင်ပြီးလျှင်မိမိသားငယ်ကို - “ချစ်သား ... အကျိုးစီးပွားကို လိုလျှင်နိဂြောဓ သမင်မင်းကိုသာ ဆည်းကပ်လေ၊ သာခသမင်မင်းကို မဆည်းကပ်လေနှင့်၊ သာခသမင်မင်းထံအသက်ရှည်နေရခြင်းထက် နိဂြောဓ သမင်မင်းထံမှာ သေရခြင်းက မွန်မြတ်သေးသည်” – ဟု ဆုံးမလေ့ရှိ၏။ ထိုအခါမှစ၍ လူတို့ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ကိုစားကုန်သော်လည်း သမင်တို့ကို မပစ်ခတ် မညှဉ်းဝံ့ကြသဖြင့် မင်းကြီးထံ လျှောက်ကြလေ၏။မင်းကြီးလည်း နိဂြောဓ သမင်မင်းထံ အကြောင်းကြားစေ။ သမင်မင်းလည်း သမင်အပေါင်းတို့ကိုစည်းဝေးစေပြီးလျှင် လူတို့ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ကို မစားကြရန်နှင့် မဖျက်ဆီးကြရန်အဆုံးအမ ပေးလေ၏။ လူတို့အားလုံးလည်း မိမိတို့ ကောက်ပဲသီးနှံခင်းတို့၌ တိုင်တို့ကိုစိုက်ထူလျက် သစ်ရွက်အမှတ်အသား ဖွဲ့ချည်၍ ထားကြကုန်ဟု မှာထားလေ၏။ သမင်တို့လည်း သစ်ရွက် အမှတ်အသားရှိသောလယ်ခင်း၊ ယာခင်းတို့ကို ဖျက်ဆီး စားသောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၏။ ထိုအခါမှစ၍လယ်ခင်း၊ ယာခင်းတို့၌ ပန်းလုံးတိုင်စိုက်သော အထိမ်းအမှတ် ဖြစ်ခဲ့သတည်း။ ==ဇာတ်ပေါင်း== ဤသို့လျှင်မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက်- ရဟန်းတို့ - ထိုအခါ သာခသမင်သည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်။ သာခသမင်၏ ပရိသတ်သည် - ဒေဝဒတ်၏ ပရိသတ်။ ကိုယ်ဝန်ရှိသောသမင်မငယ်သည် - ကို်ယ်ဝန်ရှိသော ဘိက္ခုနီမ။ သမင်မငယ်၏သားသည် - ကုမာရကဿပ။ ဗာရာဏသီမင်းသည်- အာနန္ဒာ။ နိဂြောဓသမင်မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ - ဟု အတိတ်ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း။ ==ဆောင်ပုဒ်== (၁)အသက်ကိုကယ်၊ ကိုယ့်သက်လှယ်၊ အံ့ဖွယ်ရွှေသမင်။ (၂)သတ္တဝါပေါင်း၊ ဘေးမဲ့ကြောင်း၊ တောင်း၍ ပေးသည်ပင်။ (၃)ပန်းလုံးတိုင်ထား၊ လယ်, ယာများ၊ မှတ်သားထိုကပင်။ နိဂြောဓမိဂဇာတ်ပြီး၏။ *** <ref name="ဇာတ်နိပါတ်တော်">{{cite book |title= ငါးရာငါးဆယ် နိပါတ်တော်စကားပြေ |author= မဟာပညာဗလပဌမကျော်ဦးကြီးဖေ |date= |pages= }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] snvtd800pkyojha3lwfl80v6tiks6gd 0 100923 1060707 1029559 2026-10-30T10:12:34Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060707 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အရရှိယာမဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|嵐山駅|あらしやま}} | native_name_lang = ja | image = Arashiyama Station.JPG | alt = Station entrance and surrounding shops 2011 | caption = Station entrance and surrounding shops 2011 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.015214|N|135.677694|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 7.2km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = 4 | tracks = 3 | train_operators = | connections = [[Hankyu Arashiyama Line]]<br />(HK-98: {{STN|Arashiyama|x|Hankyu}}) JR West Sagano Sanin Main Line (Saga Arashiyama E07) Sagano Scenic Railway (Torokko Saga) | structure = At-grade | parking = | bicycle = | code = A13 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/arashiyama.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1910|03|25}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 1.4 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = | mapframe = }} '''အရရှိယာမဘူတာ''' (嵐山駅, Arashiyama-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ဤဘူတာသည် [[ရှိဂျော - အိုးမိယဘူတာ|ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာ]]တွင် ခရီးစတင်ပြေးဆွဲသည့် ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ခရီးဆုံးဘူတာ ဖြစ်သည်။ ဘူတာတွင် သေးငယ်သည့်ဆိုင်ဆန်းနေရာငယ်များပါဝင်သည့်နေရာ၊ အပြင်ဘက်တွင် စားသောက်နိုင်သည့်နေရာများနှင့် လျှောက်လမ်းများ၊ မေပယ်ပင်များနှင့် ချယ်ရီပန်းပင်များဖြင့် အလှဆင်ထားသည် ဥယျာဉ်တစ်ခုရှိသည်။ ထိုမျှသာမက အတွင်းပိုင်းပြင်ဆင်မှုဆိုင်ရာဒီဇိုင်နာဖြစ်သူ ယဆုမိချိမိုရိတာက ဖန်တီးထားသည့် LED မီးများအတွင်းတွင် ထည့်သွင်းပါရှိသည့် အပြင်တွင် ကီမိုနိုများဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည့် မီးတိုင်ပေါင်း ၆၀၀ ပါရှိသည့် "ကီမိုနိုသစ်တော" လည်း ဤဘူတာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|title=京福電鉄 「嵐山駅」│京都に住もう|url=https://www.elitz.co.jp/kyoto/taste/taste_detail_03_01.html|access-date=2019-02-05|website=www.elitz.co.jp|archive-date=16 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716023657/https://www.elitz.co.jp/kyoto/taste/taste_detail_03_01.html}}</ref><ref name="discover-kyoto" /> ==သမိုင်းကြောင်း== [[File:Kimono Forest at night, Arashiyama Station, Arashiyama, Kyoto, Japan.jpg|left|thumb|The "Kimono Forest" lit at night]] ဘူတာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အရရှိယာမနှင့် ရှိဂျောအိုးမိယကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အရရှိယာမရထားလိုင်း၏ ခရီးဆုံးဘူတာအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အတဂိုဆန်ရထားလိုင်းကိုပါ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန်အတွက် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ဘူတာကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="幻の鉄道「愛宕山鉄道」を訪ねて">{{Cite web|url=http://www.geocities.jp/sawa_history/|title=幻の鉄道「愛宕山鉄道」を訪ねて|website=www.geocities.jp|access-date=2019-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227141342/http://www.geocities.jp/sawa_history/|archive-date=2018-12-27|url-status=dead}}</ref> ထိုရထားလိုင်းသည် အရရှိယာမတွင် ခရီးစတင်ပြီး အနောက်ဘက်ရှိ ခိယာတခိ သို့ ခိယောတခိလိုဏ်ခေါင်းမှတဆင့် ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ခရီးသည်များသည် အတဂေါ့တောင်သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ကျဉ်းမြောင်းသည့်ရထားလမ်းကို အသုံးပြုသည့် ရထားကို ပြောင်းစီးရမည် ဖြစ်ည်။ ခဲအိုဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းစတင်ပြီးနောက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် အတဂေါ့ဆန်ရထားလိုင်းကို ရပ်နားခဲ့သည်။<ref name="幻の鉄道「愛宕山鉄道」を訪ねて" /> ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အရရှိယာမဟန်းနရိဟော့ခိုရိရင်ပြင်ပလာဇာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတွင် စံပြလျှောက်လမ်းတစ်ခုကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ဘူတာကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်များတွင် လုံးဝပြောင်းလဲပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ [[File:Kyoto-Arashiyama-Station-Keifuku.jpg|thumb|Arashiyama station (Keifuku), with train, Kimono forest around, and Arashiyama mountain on the background]] ==ဘူတာပုံစံ== ဤဘူတာတွင် စင်္ကြံသုံးခုပါဝင်သည်။ လက်တွန်းလှည်းများဖြင့် ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး လက်မှတ်စစ်ဆေးသည့်ဂိတ်လည်း ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအားလုံးသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာမှ ထွက်ခွာလာသည့် ရထားဝန်ဆောင်မှုများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။<ref name="planner" /> အဓိကအားဖြင့် ဂိတ်အမှတ် ၁ နှင့် ၂ ကို အသုံးပြုသည်။ {| class="wikitable" |+ !လိုင်းအမှတ် !ရထားလိုင်း !ဆိုက်ရောက်ရာနေရာ |- |1 |Arashiyama Line |Shijo-Omiya via Katabiranotsuji |- |2 |Arashiyama Line |Shijo-Omiya via Katabiranotsuji |- |3 |Arashiyama Line |Shijo-Omiya via Katabiranotsuji Special services to [[Kitano-Hakubaichō Station|Kitano-Hakubaicho]] |} ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာယရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[ရန်ဒန်ဆဂဘူတာ|ရန်ဒန်ဆဂ]] (A11)|next=''ခရီးဆုံး''}} {{S-end}} ==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ== * Tenryū-ji Temple * Nonomiya Shrine * Arashiyama Bamboo Grove * Kogenji Temple * Kyoto Arashiyama Orgel Museum * Hogonin Temple * [[အိဝတယာမမျောက်ပန်းခြံ]] * Okochi Sanzo Villa * Saga-Torimoto * [[ဟိုဇုမြစ်]] * [[တိုဂဲဆွတ်ခယောတံတား]] * [[ဟန်းခယူး]] [[အရရှိယာမဘူတာ (ဟန်းခယူး)|အရရှိယာမဘူတာ]] * [[West Japan Railway Company|JR West]] [[ဆဂအရရှိယာမဘူတာ]] * [[ခဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]] [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]] ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Arashiyama Station (Randen)}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/arashiyama.php | script-title = ja:嵐山 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20211021060651/https://randen.keifuku.co.jp/train/arashiyama.php | archive-date = 21 October 2021 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/way/279279195 | title = Way: Arashiyama (279279195) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=%E5%B5%90%E5%B1%B1(%E4%BA%AC%E7%A6%8F%E9%9B%BB%E6%B0%97%E9%89%84%E9%81%93)&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] kftugzx375vl4suerh75ah083s0vsms 0 105839 1060718 1059554 2026-10-30T11:21:04Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060718 wikitext text/x-wiki {{Infobox president | name = အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် | image = Emmanuel Macron (cropped).jpg | office = [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] | term_start = ၁၄ မေ ၂၀၁၇ | term_end = | predecessor = [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] | primeminister = Édouard Philippe<br/>Jean Castex<br/>Élisabeth Borne<br/>Gabriel Attal<br/>Michel Barnier<br/>François Bayrou | office1 = [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ ပူတွဲမင်းသားများ]] | primeminister1 = Xavier Espot Zamora | 1blankname1 = ကိုယ်စားလှယ် | 1namedata1 = Patrice Faure | term_start1 = ၁၄ မေ ၂၀၁၇ | alongside1 = [[ဂျုန်းအန်ရစ် ဗီးဗက်စ် အီ စစ္စလီယား]] | predecessor1 = [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] | office2 = အရှေ့ဆက်ပါတီ သမ္မတ | term_start2 = ၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ | term_end2 = ၈ မေ ၂၀၁၇ | predecessor2 = ရာထူးစတင် | successor2 = Catherine Barbaroux (ယာယီ) | office3 = [[:en:French Ministry for the Economy and Finance|စီးပွားရေး၊ စက်မှုနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ရေးရာ ဝန်ကြီး]] | term_start3 = ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၄ | term_end3 = ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၆ | president3 = [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] | primeminister3 = Manuel Valls | predecessor3 = Arnaud Montebourg | successor3 = Michel Sapin | birth_name = Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron | birth_date = {{birth date and age|1977|12|21|df=y}} | birth_place = Amiens, ပြင်သစ်နိုင်ငံ | party = အရှေ့ဆက်ပါတီ / ခေတ်ဆန်းပါတီ (၂၀၁၆–လက်ရှိ) | otherparty = {{plainlist| * ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ (၂၀၀၆–၂၀၀၉) * တစ်သီးပုဂ္ဂလ (၂၀၀၉–၂၀၁၆) }} | spouse = {{marriage|[[:en:Brigitte Macron|ဘရစ်ဂျက် တရိုနိုး]]|20 October 2007}} | parents = {{ubl|Jean-Michel Macron|Françoise Noguès}} | residence = ဧလီစီနန်းတော် | alma_mater = {{plainlist| * ပါရီ နန်တယ်ရ် တက္ကသိုလ် (အဆင့်မြင့်လေ့လာမှုများ မဟာဘွဲ့) * Sciences Po (ပြည်သူ့ရေးရာ မဟာဘွဲ့) * နိုင်ငံတော်အပ်ချုပ်ရေးကျောင် }} | awards = | signature = Emmanuel Macron signature.svg | website = {{plainlist| * {{url|https://www.elysee.fr|ဝဘ်ဆိုဒ်}} * {{url|https://www.twitter.com/EmmanuelMacron|တွစ်တာ}} * {{url|https://www.facebook.com/EmmanuelMacron/|ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်}} }} }} '''အီမန်နျူရယ် ဂျံ-မီရှဲလ် ဖရေဒေရိက် မက်ခရွန်'''({{lang-fr|Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron}}, {{IPA-fr|emaˈnɥɛl ʒɑ̃ miˈʃɛl fʁedeˈʁik maˈkʁɔ̃}}; [[၂၁ ဒီဇင်ဘာ]] [[၁၉၇၇]] ~ )သည် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၏ ၂၅ ဦးမြောက် [[သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုမှစ၍ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ မှ ၂၀၁၆ အထိ သမ္မတ[[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]]အစိုးရတွင် စီးပွားရေး၊ စက်မှုနှင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူဖူးသည်။ ၂၀၁၆မှာ စတည်ထောင်ခဲ့သော ခေတ်ဆန်းပါတီ ({{lang-fr|Renaissance}}) ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပါသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံ သမ္မတ ရာထူးအလျောက်တာဝန်ယူရသော [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ]] ၏ ပူတွဲမင်းသား ဖြစ်သည်။ ==အစောပိုင်း ဘာဝ== ၁၉၇၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့မှာ အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် သည် [[အာမျန်မြို့]] (Amiens) တွင် မိခင် ဆရာဝင်မ Francoise Noguès နှင့် ဖခင် အာရုံကြောဆိုင်ရာပါမောက္ခ Jean-Michel Macron မှမွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/politique/dans-un-livre-anne-fulda-raconte-macron-cote-intime-3297407|access-date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၇|date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇|title=Dans un livre, Anne Fulda raconte Macron côté intime|publisher=JDD à la Une|language=fr|archivedate=၁၉ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519063912/http://www.lejdd.fr/politique/dans-un-livre-anne-fulda-raconte-macron-cote-intime-3297407}}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှာ မိဘ ၂ ပါး ပြတ်စဲကွားရှင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/qui_sont_le_frere_et_la_soeur_d_emmanuel_macron_392445|title=Qui sont le frère et la sœur d'Emmanuel Macron? – Gala|work=Gala.fr|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr|archivedate=၁၆ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516114752/http://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/qui_sont_le_frere_et_la_soeur_d_emmanuel_macron_392445|url-status=live}}</ref> သူမိသားစုက ဘာသာမဲ့များ ဖြစ်ပေမဲ့ အသက် ၁၂ နှစ်ကလေးအနေနဲ့ အီမန်နျူရယ်က [[ကက်သလစ် အသင်းတော်]]ထဲ ရေနှစ်ခြင်းမင်္ဂလာပြုရန် တောင်ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ယနေ့မှာ သူသည် ဘုရားရှိမှုကို သံသယရှိသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|last1=Gorce|first1=Bernard|title=La jeunesse très catholique des candidats à la présidentielle|url=http://www.la-croix.com/Religion/Laicite/La-jeunesse-tres-catholique-candidats-presidentielle-2017-04-10-1200838526|access-date=၇ မေ ၂၀၁၇|work=La Croix|date=၁၀ ဧပြီ ၂၀၁၇|archivedate=၁၂ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512034816/http://www.la-croix.com/Religion/Laicite/La-jeunesse-tres-catholique-candidats-presidentielle-2017-04-10-1200838526|url-status=live}}</ref> Lycée la Providence ယေးရှုအသင်းဂိုဏ်းကျောင်း မှာ ပညာသင်ယူပြီး [[ပါရီမြို့]] စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီကျောင်း ({{lang-fr|Lycée Henri-IV}}) မှာ နောက်ဆုံးနှစ် သင်တန်းဝင်ပြီး အထက်တန်းကျောင်းဘွဲ ရရှိခဲ့သည်။<ref name=galabio>{{cite web |url=http://www.gala.fr/stars_et_gotha/emmanuel_macron |title=Emmanuel Macron |language=fr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170509094137/http://www.gala.fr/stars_et_gotha/emmanuel_macron |archivedate=၉ မေ ၂၀၁၇ |work=Gala France |date=၃ မတ် ၂၀၁၇}}</ref> သူ့မိဘတွေက အီမန်နျူရယ်နှင့် မင်္ဂလာဆောင်ပြီး ကလေး ၃ ယောက် ရှိပြီးသော ကျောင်းဆရာမ [[ဘရစ်ဂျက် ဩဇီရဲ]] နဲ့ အလွန်ရင်းနှီးမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို စိုးရိမ်၍ သူ့ကို ပါရီမြို့သို့ ကျောင်းအသစ်သို့ ပို့ခဲ့သည်။ အီမန်နျူရယ် နောက်ပိုင်းဘာဝမှာ ဤကျောင်းဆရာမကို ဇနီးအဖြစ်ယူခဲ့သည်။<ref name=schoolmove>{{cite news|title=What Emmanuel Macron's home town says about him|url=https://www.economist.com/news/europe/21721637-french-presidential-favourite-was-shaped-amiens-place-he-outgrew-what-emmanuel-macrons|access-date=၅ မေ ၂၀၁၇|newspaper=The Economist|date=၄ မေ ၂၀၁၇|archivedate=၄ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170504200149/http://www.economist.com/news/europe/21721637-french-presidential-favourite-was-shaped-amiens-place-he-outgrew-what-emmanuel-macrons|url-status=live}}</ref> ဤ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီကျောင်း မှာဘဲ ရိုးရိုးတက္ကသိုလ်ဘွဲ့လဲ ရရိုခဲ့သည်။<ref name=neva>{{cite book |title=88 notes pour piano solo |url=https://archive.org/details/88notespourpiano0000thio |last=Thiollet |first=Jean-Pierre |date=၂၀၁၅ |publisher=Neva Editions |page=[https://archive.org/details/88notespourpiano0000thio/page/193 193]}}</ref> ပါရီ နန်တယ်ရ် တက္ကသိုလ် (Paris Nanterre University) မှာ ဒဿနိကဗေဒဘာသာရပ်ကို လေ့လာခဲ့သည်။ သူသည် Sciences Po ကောလိပ်မှာ Diplôme d'études approfondies အဆင့်မြင့်လေ့လာမှုများ မဟာဘွဲ့ကို ပြီးဆုံးခဲ့သည်။ ပြီးနောက် သူသည် နိုင်ငံတော်အပ်ချုပ်ရေးကျောင်း ({{lang-fr|École Nationale d'administration}}) မှာ ဆက်သင်ယူပြီး ပြည်သူ့ရေရာ မဟာဘွဲ့ ထက်မှန်ရခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://www.jeuneafrique.com/225217/politique/emmanuel-macron-le-coup-droit-de-hollande/|title=Emmanuel Macron, le coup droit de Hollande – JeuneAfrique.com|date=၃ မတ် ၂၀၁၅|work=JeuneAfrique.com|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr|archivedate=၂၇ မတ် ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160327052236/http://www.jeuneafrique.com/225217/politique/emmanuel-macron-le-coup-droit-de-hollande/|url-status=live}}</ref> ==စီးပွားရေးအလုပ်အကိုင်== ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှာ ကျောင်းပြီးနောက် ပြင်သစ်နို်င်ငံ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနမှာ စစ်ဆေးရေးမှူး ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.lepoint.fr/editos-du-point/sophie-coignard/coignard-derriere-macron-l-ombre-de-jouyet-22-04-2016-2034081_2134.php|title=Coignard – Derrière Macron, l'ombre de Jouyet|last=Coignard|first=Sophie|date=၂၂ ဧပြီ၂၀၁၆|work=Le Point|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |language=fr|archivedate=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170807154801/http://www.lepoint.fr/editos-du-point/sophie-coignard/coignard-derriere-macron-l-ombre-de-jouyet-22-04-2016-2034081_2134.php|url-status=live}}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ ပြင်သစ်တိုးတက်မှုကိုထုတ်လွှတ်ရန်ကော်မရှင် ၏ လက်ထောက်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် Jacques Attali အောက်မှာ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.france24.com/fr/20140827-emmanuel-macron-ex-banquier-touche-a-tout-a-bercy-economie-gouvernement-valls-portrait/ |title=Emmanuel Macron, un ex-banquier touche-à-tout à Bercy |language=fr |publisher=France 24 |date=၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၄ |access-date=၂၄ ဧပြီ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170315135339/http://www.france24.com/fr/20140827-emmanuel-macron-ex-banquier-touche-a-tout-a-bercy-economie-gouvernement-valls-portrait/ |archivedate=၁၅ မတ် ၂၀၁၇}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှာ မက်ခရွန် အစိုးရစာချုပ်မှ သူ့ကိုယ်သူ ဝယ်ယူရန် [[ယူရို]] ၅၀,၀၀၀ ပေးချေခဲ့သည်။<ref>{{cite news|first=Patrick|last=Marnham|url=http://www.spectator.co.uk/2017/02/whos-behind-the-mysterious-rise-of-emmanuel-macron/|title=Who's behind the mysterious rise of Emmanuel Macron?|work=The Spectator|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|access-date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |archivedate=၆ မေ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506183304/https://www.spectator.co.uk/2017/02/whos-behind-the-mysterious-rise-of-emmanuel-macron/|url-status=live}}</ref> ပြီးနော်က သူသည် Rothschild & Co ကုမ္ပဏီတွင် ငွေရေးကြေးရေး စစ်ဆေးရေးမှူးအလုပ်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/20160830.RUE5451/au-fait-il-faisait-quoi-chez-rothschild-emmanuel-macron.html|title=Au fait, il faisait quoi chez Rothschild, Emmanuel Macron ?|work=L'Obs|access-date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr-FR|archivedate=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170727205907/http://tempsreel.nouvelobs.com/rue89/20160830.RUE5451/au-fait-il-faisait-quoi-chez-rothschild-emmanuel-macron.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် Le Monde ကုမ္ပဏီ ၏ ကြီးကြပ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင် စီးပွားရေးသမား Alain Minc နှင့် ရင်းနီးဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last1=Tricornot |first1=Adrien de |last2=Weisz |first2=Johan |title=Comment Macron m'a séduit puis trahi |trans-title=How Macron seduced then betrayed me |work=StreetPress |date=10 February 2017 |url=https://www.streetpress.com/sujet/1486723160-macron-le-monde |language=fr |access-date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archivedate=၂ ဇွန် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170602235547/https://www.streetpress.com/sujet/1486723160-macron-le-monde |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မက်ခရွန် Le Monde ၏ ပြန်လည်ငွေစုငွေထုတ်မှုနှင့် Siemens လျှပ်စစ်ကုမ္ပဏီ မှ Atos ကုမ္ပဏီ ကို ဝယ်ယူခြင်းကို နှစ်ခု အောင်မြင်ပြီးနောက် စီးပွားဖက်အဖြစ် ရာထူးတိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.lesechos.fr/16/12/2010/lesechos.fr/0201010007512_rothschild---cie-coopte-trois-nouveaux-associes.htm|title=Rothschild & Cie coopte trois nouveaux associés|date=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၀|website=Les Échos|location=France|accessdate=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171008144859/https://www.lesechos.fr/16/12/2010/lesechos.fr/0201010007512_rothschild---cie-coopte-trois-nouveaux-associes.htm|url-status=live}}</ref> ထိုနှစ်တွင်ပင် မက်ခရွန်သည် Nestlé ကုမ္ပဏီ မှ Pfizer ၏ မွေးကင်းစကလေးများအာဟာရပစ္စည်းဌာနခွဲကို ယူရို ၉ ဘီလီယံဝယ်ဖြင့် ယူခြင်းကို အောင်မြင်စွာ ဦးဆောင်ပြီးနောက့် မက်ခရွန်သည် သန်းကြွယ်သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.challenges.fr/economie/emmanuel-macron-le-jeune-loup-de-l-elysee-qui-rassure-les-patrons_8564|title=Macron, ce chouchou des patrons qui succède à Montebourg|work=Challenges|access-date=၇ ဩဂုတ်|language=fr|archivedate=၁၉ မတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170319220932/https://www.challenges.fr/economie/emmanuel-macron-le-jeune-loup-de-l-elysee-qui-rassure-les-patrons_8564|url-status=live}}</ref> ==အစောပိုင်း နိုင်ငံရေး== အငယ်ဘာဝ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံသားများလှုပ်ရှားမှု အထဲဝင် ပါခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.marianne.net/politique/macron-ce-jeune-chevenementiste|title=Macron, ce jeune chevènementiste|date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၅|work=Marianne|access-date=၂ ဩဂုတ်|language=fr|archivedate=၁၈ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170518212256/https://www.marianne.net/politique/macron-ce-jeune-chevenementiste|url-status=live}}</ref> Sciences Po ကောလိပ် မှာ ကျောင်းသာဖြစ်တုံးက [[ပါရီမြို့]] ၁၁ မြောက် မြို့နယ်စိုးမိုးရေးဒေသဝန်ကြီး ၏ လက်ထောက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book|title=Emmanuel Macron en marche vers l'Élysée|last=Prissette|first=Nicholas|publisher=Plon|year=၂၀၁၆|page=၇၉}}</ref> အသက် ၂၄ နှစ်ပြည့်ပြီးနောက် ၂၀၀၆ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ [[ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ|ဆိုရှယ်လစ်ပါတီဝင်]] ဖြစ်ခဲ့<ref name=scan>{{Cite news|url=http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/coulisses/2015/02/18/25006-20150218ARTFIG00160-emmanuel-macron-n-est-plus-encarte-au-parti-socialiste.php|title=Emmanuel Macron n'est plus encarté au Parti socialiste|date=၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၅|work=Le Figaro|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr|issn=0182-5852|archivedate=၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170228084221/http://www.lefigaro.fr/politique/le-scan/coulisses/2015/02/18/25006-20150218ARTFIG00160-emmanuel-macron-n-est-plus-encarte-au-parti-socialiste.php|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၀ မှာ [[ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်]] နှင့် တွေဆုံပြီး သူ့၏ ဝန်ထမ်းအထဲ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=liberation>{{Cite news|url=http://www.liberation.fr/futurs/2016/07/12/ces-journaux-qui-en-pincent-pour-macron_1465762|title=Ces journaux qui en pincent pour Macron|work=Libération|access-date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၃|language=fr|archivedate=၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160911012801/http://www.liberation.fr/futurs/2016/07/12/ces-journaux-qui-en-pincent-pour-macron_1465762|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၂ မေ ၁၅ မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံရွေးကောက်ပွဲ ပြီးနောက် သမ္မတအသစ် ဖရန်ဆွာ ဟော်လန်လက်အောက် သမ္မတရုံး ဧလီစီနန်းတော် (Palais de l'Élysée) ဒုတိယအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး အကြီးတန်းရာထူး တာဝန်ဆောင်ရရို့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Arrêté du 15 mai 2012 portant nomination à la présidence de la République|url=https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=525254F7DE760AA60A0966BE0BE4526F.tpdjo13v_2?cidTexte=JORFTEXT000025885873&dateTexte=&oldAction=rechJO&categorieLien=id|access-date=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802163553/https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=525254F7DE760AA60A0966BE0BE4526F.tpdjo13v_2?cidTexte=JORFTEXT000025885873&dateTexte=&oldAction=rechJO&categorieLien=id|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ မှာ အလုပ်ထွက်ခဲ့သည်။ နုတ်ထွက်ရခြင်းအကြောင်းအရင်းမှာ ဝန်ကြီးချုပ်အသစ် [[မန်နျူဝယ် ဗောစ်]] (Manuel Valls) ၏ ပထမဆုံးအစိုးရတွင် မပါဝင်ရခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်ခဲ့ရခြင်းနှင့် သူအဆိုပြုထားသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအပေါ် အစိုးရမလက်ခံသောကြောင့် စိတ်ပျက်ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lepoint.fr/politique/emmanuel-berretta/hollande-remanie-l-elysee-et-recrute-laurence-boone-10-06-2014-1834370_1897.php|title=Hollande remanie l'Élysée et recrute Laurence Boone|last=Berretta|first=Emmanuel|date=10 June 2014|work=Le Point|access-date=၂ ဩဂုန် ၂၀၁၇|language=fr|archivedate=၁၄ ဇွန် ၂၀၁၄|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140614001530/http://www.lepoint.fr/politique/emmanuel-berretta/hollande-remanie-l-elysee-et-recrute-laurence-boone-10-06-2014-1834370_1897.php|url-status=live}}</ref> ===စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီး (၂၀၁၄-၂၀၁၇)=== ၂၀၁၄ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက် ဗောစ်ဒုတိယအစိုးရအဖွဲ့၏ စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီး ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref>{{cite news|first1=Sylvie |last1=Corbet |first2=Elaine |last2=Ganley |url=https://www.columbusceo.com/article/20140826/NEWS/308269576 |title=French gov't reshuffle expels dissident ministers |agency=Associated Press |date=26 ဩဂုတ် ၂၀၁၄ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831011547/http://news.yahoo.com/french-govt-reshuffle-expels-dissident-ministers-171140970.html |archivedate=၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|url-status=<!--dead-->live }}</ref> Montebourg က လက်ဝဲယိမ်း ဥရောပသမဂ္ဂကိုယုံကြည်သက်ဝင်မှုမရှိသူဖြစ်ပြီး မက်ခရွန် က လစ်ဘရယ်ဝါဒကျ ဥရောပသမဂ္ဂကို အားပေးသူဖြစ်သောကြောင့် သတင်းမီဒီယာက မက်ခရွန်ကို ယခင်စီးပွားရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီး Arnaud Montebourg ၏ လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် လိုခေါ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|title=Macron, l'anti-Montebourg|author=V.V.|website=Le Journal de Dimanche|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၄|language=fr|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170406172744/http://www.lejdd.fr/Politique/Remaniement-Emmanuel-Macron-nouveau-ministre-de-l-Economie-est-l-anti-Montebourg-682762|url-status=live}}</ref> စီးပွားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် မက်ခရွန်သည် စီးပွားရေးနှင့်လိုက်လျောညီထွေရှိသော ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးရာတွင် ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် မန်နျူဝယ် ဗောစ်သည် မက်ခရွန် တွန်းအားပေးထားသော ဥပဒေကို ပါလီမန်ထဲ လွှတ်တော်အမတ်တွေ တုံ့ဆိုင်းနေသောလဲ တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ဤဥပဒေကို သဘောတူလက်ခံအောင်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=Revault d'Allonnes|first1=David|title=Loi Macron: comment le 49-3 a été dégainé comme un dernier recours|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2015/02/17/loi-macron-un-49-3-degaine-comme-un-dernier-recours_4578328_823448.html|newspaper=Le Monde.fr|language=fr|date=၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archivedate=၂ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170702160040/http://www.lemonde.fr/politique/article/2015/02/17/loi-macron-un-49-3-degaine-comme-un-dernier-recours_4578328_823448.html|url-status=live}}</ref> ဤ ဥပဒေက ယခင်စီးပွားရေးဝန်ကြီး Arnaud Montebourg ဆလုပ်အပ်ခဲ့သောလဲ [[:fr:Loi pour la croissance, l'activité et l'égalité des chances économiques|မက်ခရွန်ဥပဒေ]]ဟု နာမည်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤ ဥပဒေက ဝယ်ယူမှုစွမ်းအား နှင့် သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများအဆိုပါခေါ်သော အပါဝင်မျာ တနင်္ဂနွေနှင့် ညဘက်အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ [[အများပြည်သူပို့ဆောင်ရေး]] ဇိမ်ခံဘတ်စကားများ၊ ကြွေးမြီကောက်သူများ၊ ဝတ်လုံတော်ရရှေ့နေများ၊ လေလံတင်သူများ၊ ဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများထံမှ စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ ငှားရမ်းခြင်း စသောအရာတွေနှင့် သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများကို လျှော့ပေါ့ပေးသော ဥပဒေဖြစ်ခဲသည်။ <ref>{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/briefly/2015/03/09/5-things-about-the-macron-law-2/|title=5 Things About the Macron Law|first1=William|last1=Horobin|first2=Stacy|last2=Meichtry|date=၉ မတ် ၂၀၁၅|website=The Wall Street Journal|language=en|archivedate=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721133748/https://blogs.wsj.com/briefly/2015/03/09/5-things-about-the-macron-law-2/|url-status=live}}</ref> ဤဥပဒေကို သမ္မတ တွန်းအားပေး၍ ၂၀၁၅ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.legifrance.gouv.fr/eli/loi/2015/8/6/EINX1426821L/jo/texte|title=LOI n° 2015-990 du 6 août 2015 pour la croissance, l'activité et l'égalité des chances économiques {{!}} Legifrance|website=legifrance.gouv.fr|language=fr|access-date=၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170707045859/https://www.legifrance.gouv.fr/eli/loi/2015/8/6/EINX1426821L/jo/texte|url-status=live}}</ref> ဤဥပဒေကြောင့် [[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်]] (GDP) ၀.၃% မှ ၀.၅% တိုးလာနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2015/09/18/20002-20150918ARTFIG00250-la-loi-macronne-devrait-creer-que-peu-de-croissance.php|title=La Loi Macron ne devrait créer que peu de croissance|last=Visot|first=Marie|date=၁၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇|work=Le Figaro|language=fr-FR|issn=0182-5852|archivedate=၈ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170708001304/http://www.lefigaro.fr/conjoncture/2015/09/18/20002-20150918ARTFIG00250-la-loi-macronne-devrait-creer-que-peu-de-croissance.php|url-status=live}}</ref> ===၂၀၁၇ ပြင်သစ်သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ=== ၂၀၁၆ တွင် ပထမ မက်ခရွန်ဥပဒေထက် အတိုင်းအတာပိုမိုကျယ်ပြန့်သော "မက်ခရွန်ဥပဒေ နံပါတ် ၂" အမည်ခေါ် ဥပဒေကို ဗောစ်အစိုးရ နှင့် သမ္မတ ဟော်လန် မအားပေးသောကြောင့် မက်ခရွန် ၎င်းအစိုးရကို သစ္စာရှိတေးလား မေးခွန် ပိုများလာသည်။<ref>{{cite news|url=http://www.lopinion.fr/edition/politique/emmanuel-macron-dernier-maillon-fort-qui-pourrait-lacher-96996|title=Emmanuel Macron, le dernier maillon fort qui pourrait lâcher|date=၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆|work=L'Opinion|access-date=၂၆ ဇူလို်င် ၂၀၂၃|language=fr|archivedate=၈ မတ် ၂၀၂၁|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210308104240/https://www.lopinion.fr/edition/politique/emmanuel-macron-dernier-maillon-fort-qui-pourrait-lacher-96996|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၆ ဧပြီလ ၆ တွင် အစိုးရနှင့် ဆက်ဆံရေးတင်းမာမှုများလာပြီးနောက် မက်ခရွန် က "အရှေ့ဆက်ပါတီ" ({{lang-fr|En Marche}}) ခေါ် နိုင်ငံရေးပါတီအသစ် ထည်ထောင်ပြီး အစိုးရနှင့် စပြီး လမ်းခွဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/politique/article/2016/04/06/emmanuel-macron-lance-un-mouvement-politique-nouveau-baptise-en-marche_4897274_823448.html|title=Emmanuel Macron lance un " mouvement politique nouveau " baptisé " En marche ! "|date=၆ ဧပြီ ၂၀၁၆ |newspaper=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၉|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190806194555/https://www.lemonde.fr/politique/article/2016/04/06/emmanuel-macron-lance-un-mouvement-politique-nouveau-baptise-en-marche_4897274_823448.html|url-status=live}}</ref> ပါတီအသစ်က သတင်းမီဒီယာများ၏ အာရုံစိုက်မှုနှင့် လွှတ်တော်အမတ်တွေ အားပေးမှုများစွာ ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.lejdd.fr/Politique/Macron-et-l-heritage-de-Jeanne-d-Arc-784439|title=Macron et l'héritage de Jeanne d'Arc|website=Le Journal du Dimanche|date=၈ မေ ၂၀၁၆|language=fr-FR|access-date=၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archivedate=၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802003821/https://www.lejdd.fr/Politique/Macron-et-l-heritage-de-Jeanne-d-Arc-784439|url-status=live}}</ref><ref name=liberation/> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၃၀ ရက်နေ့မှာ မက်ခရွန်က အစိုးရမှ တရားဝင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.lefigaro.fr/politique/2016/08/30/01002-20160830LIVWWW00101-macron-demission-gouvernement-hollande-politique-presidentielle-2017.php|title=Macron évite soigneusement d'évoquer sa candidature|author1=Julien Licourt|author2=Yohan Blavignat|date=၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၁၆|work=Le Figaro|language=fr|archivedate=၂၉ မတ် ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170329182458/http://www.lefigaro.fr/politique/2016/08/30/01002-20160830LIVWWW00101-macron-demission-gouvernement-hollande-politique-presidentielle-2017.php|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်မှာ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ အတွက် ရှင်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ကို ကြေညာခဲ့သည်။ ဤကြောငြာချက် မိန့်ခွန်းမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပိတ်ဆို့မှုများကို ဖျက်ချရန် "ဒီမိုကရေစီ တော်လှန်ရေး" လှပ်ရန်လိုအပ်ကြောင်း ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-37994372 |title=France's Macron Joins Presidential Race to 'Unblock France' |date=၁၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၆ |publisher=BBC, UK |archive-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၇ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423231450/http://www.bbc.com/news/world-europe-37994372 |url-status=live }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့မှာ မက်ခရွန်သည် "တော်လှန်ရေး" ({{lang-fr|Révolution}} ခေါ် စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဒီဇင်ဘာလတွင် ဤစာအုပ် ပြင်သစ်အရောင်းရဆုံးစာရင်းမှာ ပဉ္စမနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/revolution-le-livre-programme-de-macron-se-hisse-dans-le-top-des-ventes_440991|title="Révolution", le livre-programme de Macron se hisse dans le top des ventes|work=Challenges|access-date=၂၆ ဇူလို်င ၂၀၁၆|language=fr|archivedate=၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170116162703/http://www.challenges.fr/election-presidentielle-2017/revolution-le-livre-programme-de-macron-se-hisse-dans-le-top-des-ventes_440991|url-status=live}}</ref> သူ့ရဲ့ ရွေးကောက်ပွဲစည်းရုံးလုံ့ဆော်အဖွဲ့ အလှူငွေ ယူရို ၃.၇ သန်း ရခဲ့ပြီး ရှေ့ပြေးအပြိုင်ဘက် Alain Juppe ထက် ၃ စ များခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2016/12/22/primaire-de-la-droite-ce-que-les-comptes-racontent-de-la-campagne_5052894_4355770.html|title=Primaire de la droite: ce que les comptes racontent de la campagne|last=Vaudano|first=Maxime|date=၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၆|work=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archive-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806061343/http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2016/12/22/primaire-de-la-droite-ce-que-les-comptes-racontent-de-la-campagne_5052894_4355770.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် Rothschilds တွေနဲ့ အလုပ်လုပ်ခဲ့သည့်အချိန်ကြောင့် အကျိုးစီးပွားဝိရောဓိဖြစ်မှု ရှိကြောင်း၊ မဲဆွယ်စည်းမရုံးဘဲ နာမည်ကြီးမီဒီယာလူတွေနှင့် တွေ့ဆုံရန် ရန်ပုံငွေများကို အသုံးပြုခြင်းကြောင်း သူ့ကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.mediapart.fr/journal/france/181116/macron-et-ses-donateurs-et-voila-le-debat-sur-la-transparence|title=Macron et ses donateurs: et voilà le débat sur la transparence!|last=Mathieu|first=Mathilde|work=Mediapart|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|language=fr-FR|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806061542/https://www.mediapart.fr/journal/france/181116/macron-et-ses-donateurs-et-voila-le-debat-sur-la-transparence|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2017/02/03/emmanuel-macron-peut-il-etre-inquiete-dans-l-affaire-des-frais-de-bouche_5074081_4355770.html|title=Emmanuel Macron peut-il être inquiété dans l'affaire des " frais de bouche " ?|last=Vaudano|first=Maxime|date=၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|work=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archivedate=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၆|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170806100402/http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2017/02/03/emmanuel-macron-peut-il-etre-inquiete-dans-l-affaire-des-frais-de-bouche_5074081_4355770.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် ဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှု (MoDem) ၏ François Bayrou ထောက်ခံအားပေးမှု၊ လွှတ်တော်အမတ် Daniel Cohn-Bendit၊ ဂေဟဗေဒပညာရှင် François de Rugy၊ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ အမတ် Richard Ferrand စသောသူအပါ မြောက်မြားစွာသော ပါတီအမျိုးစုံများ၏ ထင်ရှားသော ပါတီဝင်အများတို့၏ ထောက်ခံချုပ်တွေရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Qui sont les soutiens d'Emmanuel Macron ?|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/02/28/les-soutiens-d-emmanuel-macron_5087064_4854003.html|newspaper=Le Monde|date=၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archive-date=၂ မတ် ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170302103255/http://www.lemonde.fr//election-presidentielle-2017/article/2017/02/28/les-soutiens-d-emmanuel-macron_5087064_4854003.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ဧပြီ ၂၃ ရက် ရွေးကောက်ပွဲ ပထမအပိုင်မှာ မဲဆန္ဒ ၈ သန်းကျော် (၂၄%) ရရှိပြီး မဲအများရခဲ့သည်။ ပြိုင်ဘက် François Fillon နှင့် Benoît Hamon သူ့ကို ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအပိုင်မှာ အားပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/video-presidentielle-suivez-en-direct-le-discours-d-emmanuel-macron-22-04-2017-6877506.php|title=Emmanuel Macron se voit en "président des patriotes face à la menace nationaliste"|date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၇|work=Le Parisien|archivedate=၁၉ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170519063533/http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/video-presidentielle-suivez-en-direct-le-discours-d-emmanuel-macron-22-04-2017-6877506.php|url-status=live}}</ref> [[File:French Election- Celebrations at The Louvre, Paris (33707026433).jpg|thumb|မက်ခရွန်ကို အားပေးသူများ ရွေးကောက်ပွဲအောင်ပြီးနောက် လမ်းပေါ်မှာ ပွဲလမ်းသဘင် ကျင်းပခြင်း]] ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအပိုင်မှာ လက်ယာယိမ်းလူကြိုက်များသော သမ္မတလောင်း [[မာရင်း လီ ပန်]] နှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး [[ဥရောပကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌ Jean-Claude Juncker၊ ဂျာမန်အဓိပတိ [[အင်ဂျလာ မာကယ်]] နှင့် အမေရိကန်သမ္မတဟောင်း [[ဘာရက် အိုဘားမား]] တို့အပါအဝင် ပြည်ပနိုင်ငံရေးသမားများက မက်ခရွန်ကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.cnbc.com/2017/04/21/obama-wishes-french-presidential-hopeful-macron.html |title=Obama wishes French presidential hopeful Macron good luck ahead of key vote |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170421105508/http://www.cnbc.com/2017/04/21/obama-wishes-french-presidential-hopeful-macron.html |archivedate=၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇ |work=CNBC |date=၂၁ ဧပြီ ၂၀၁၇}}</ref><ref>{{cite web |url=https://euobserver.com/elections/137655 |title=Juncker breaks tradition with support for Macron |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170428050949/https://euobserver.com/elections/137655 |archivedate=၂၈ ဧပြီ ၂၀၁၇ |work=EUobserver |date= ၂၄ ဧပြီ ၂၀၁၇}}</ref> မက်ခရွန် နှင့် လီ ပန် တို့သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်မှာ စကားစစ်ထိုးရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ ဤစကားစစ်ထိုးပွဲသည် နှစ်နာရီကြာပြီး သဘောထားစစ်တမ်းကောက်ယူမှုများအရ မက်ခရွန် အနိုင်ရသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆများခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.latribune.fr/economie/presidentielle-2017/debat-macron-le-pen-la-presse-etrangere-abasourdie-par-la-violence-des-echanges-704354.html|title=Débat Macron-Le Pen: la presse étrangère abasourdie par la violence des échanges|work=La Tribune|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇language=fr|archive-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806062708/http://www.latribune.fr/economie/presidentielle-2017/debat-macron-le-pen-la-presse-etrangere-abasourdie-par-la-violence-des-echanges-704354.html|url-status=live}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ နှစ်ရက်အလိုတွင် မက်ခရွန် ၏ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှု၏ ထောင်ပေါင်းများစွာသော အတွင်းအီးမေးလ်များ [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]အဖွဲ့ Fancy Bear နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသောသူတွေ အွန်လိုင်းပေါ် ပေါက်ကြားတင်ခဲပြီး ဟက်ခ်ျတက်ဂ် #MacronLeaks နာမည် မီဒီယာမုန်တိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/05/06/l-equipe-d-en-marche-fait-etat-d-une-action-de-piratage-massive-et-coordonnee_5123310_4854003.html|title=En marche ! dénonce un piratage " massif et coordonné " de la campagne de Macron|date=၆ မေ ၂၀၁၇|work=Le Monde|language=fr|issn=1950-6244|archivedate=၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၇ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170818133323/http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/05/06/l-equipe-d-en-marche-fait-etat-d-une-action-de-piratage-massive-et-coordonnee_5123310_4854003.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ မေလ ၇ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲမှာ လူဦးရေ ၂၅.၄% လာရောက်မပါဝင်သောလဲ မဲဆန္ဒ ၆၆.၁% အနိုင်ရရှိပြီး သမ္မတဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017/(path)/presidentielle-2017/FE.html|title=Résultats de l'élection présidentielle 2017 |website=interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017|language=fr-FR|access-date=၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710182843/https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017/(path)/presidentielle-2017/FE.html|url-status=live}}</ref> ==သမ္မတသက်တမ်း== ===ပထမ သက်တမ်း (၂၀၁၇-၂၀၂၂)=== ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ မက်ခရွန်သည် အသက် ၃၇ နှစ်ပြည့်အနေနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အငယ်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော သမ္မတဖြစ်လာသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.msn.com/en-us/news/world/emmanuel-macron-a-39-year-old-political-prodigy/ar-BBAPpLW?ocid=News|title=Emmanuel Macron: a 39-year-old political prodigy|publisher=MSN|last=Plowright|first=Adam|date=၇ မေ ၂၀၁၇|access-date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archivedate=၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925212653/https://www.msn.com/en-us/news/world/emmanuel-macron-a-39-year-old-political-prodigy/ar-BBAPpLW?ocid=News/|url-status=live}}</ref> မေ လ ၁၄ ရက်နေ့မှာ သမ္မတသက်တမ်းစတင် အပ်ချုပ်ပြီး ပထမနေ့မှာ ဂျာမန်အဓိပတိ [[အင်ဂျလာ မာကယ်]] နှင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံမှု ပိုမိုနှီးစေအောင် နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]] အတွက် အတူတူလမ်းကျောဆွဲရန် သွားတွေ့ဆွေးနွေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|author=C.Sa|title=Passation de pouvoir: François Hollande passera "le flambeau" à Macron dimanche 14 mai|date=၈ မေ ၂၀၁၇|url=http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/passation-de-pouvoir-francois-hollande-passera-le-flambeau-a-macron-dimanche-14-mai-08-05-2017-6928980.php|newspaper=Le Parisien|language=fr|archivedate=၈ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170508193831/http://www.leparisien.fr/elections/presidentielle/passation-de-pouvoir-francois-hollande-passera-le-flambeau-a-macron-dimanche-14-mai-08-05-2017-6928980.php|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=French President Macron heads to Berlin for his first official foreign visit|url=http://www.cnn.com/2017/05/15/world/macron-merkel-meeting/|work=CNN|first=Chandrika|last=Narayan|date=၁၅ မေ ၂၀၁၇|archivedate=၁၆ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170516201950/http://www.cnn.com/2017/05/15/world/macron-merkel-meeting/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ပြင်သစ်အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲမှာလဲ မက်ခရွန်ရဲ့ အရှေ့ဆက်ပါတီ နှင့် ပူးပေါင်းညီညွတ်သောပါတီများ အနိုင်ရရိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|title=Résultats des élections législatives 2017 |website=interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|access-date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၁၉ ဇူလို်င် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719225206/http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Legislatives/elecresult__legislatives-2017|url-status=live}}</ref> ပြင်သစ်နိုင်ငံရေးသမား François Fillon သည် ဆွေမျိုးတွေကို အလုပ်မလုပ်ရသော ရာထူးတွေကို ပေးအပ်ခဲ့သော Fillon affair မကောင်းသတင်းပြဿနာကြောင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရေးတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုကို ရပ်တန့်ရန် မက်ခရွန် အဆိုပြုထားသည့် ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များကို မိသားစုဝင်များကို ငှားရမ်းခြင်း တားမြစ်ခြင်းဥပဒေ တစ်ခုကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-politics-reform-ethics-idUSKBN1AC1JI|title=France bans hiring of spouses by politicians in wake of Fillon scandal|date=၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|work=Reuters|archivedate=၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170809002847/https://www.reuters.com/article/us-france-politics-reform-ethics-idUSKBN1AC1JI|url-status=live}}</ref> သို့သောလည်း မက်ခရွန်က ဤဥပဒေကို အားပေးပြီးနောက် သူ့ဇနီးကို အစိုးရအရာရှိအဖြစ် ခန့်ရန် လုပ်ကိုင်သောကြောင့် ပြည်သူများ သူ့ကို ဝေဖန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/08/07/europe/macron-polls-brigitte/index.html|title=Emmanuel Macron under fire over wife's 'First Lady' role|last=Masters|first=James|work=CNN|access-date=၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archivedate=၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808215719/http://www.cnn.com/2017/08/07/europe/macron-polls-brigitte/index.html|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်သည် ပြင်သစ်၏ ပြိုင်ဘက်သမဂ္ဂစီမံခန့်ခွဲမှုပုံစံကို ဂျာမနီနှင့် [[စကင်ဒီနေးဗီးယား]]တို့၏ စနစ်နှင့် ပိုမိုလိုက်လျောညီထွေအောင် အများဆန္ဒဖြင့်ဆုံးဖြတ်သောစနစ်သို့ ပြောင်းလဲအောင် အဆိုပြုမှုများကို လုပ်အားခသက်သာသော အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများမှ "လူမှုရေး အမှိုက်လာပစ်ခြင်း" ကို တိုက်ဖျက်မည်ဟုလဲ ကတိပြုခဲ့သည်။<ref name="Briacon"/><ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-france-easteurope-macron/frances-macron-on-eastern-europe-trip-to-raise-issue-of-cheap-labor-idUSKBN1AN1G9 |first1=Jean-Baptiste |last1=Vey |first2=Sudip |last2=Kar-Gupta |editor-first1=Richard |editor-last1=Balmforth |title=France's Macron, on Eastern Europe trip, to raise issue of cheap labor|date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|work=Reuters|archivedate=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171229112543/https://www.reuters.com/article/us-france-easteurope-macron/frances-macron-on-eastern-europe-trip-to-raise-issue-of-cheap-labor-idUSKBN1AN1G9|url-status=live}}</ref> သူ၏ အဆိုပြုချက်များသည် သမဂ္ဂများထံမှ ရောထွေးသော တုံ့ပြန်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ <ref name="Briacon">{{cite web |author=Pierre Briacon |url=http://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-dives-head-first-into-labor-reform-french-president-france-economy-unions/ |title=Emmanuel Macron plunges head-first into labor reform: France's new president is counting on divisions in the labor movement and fast-track legislation |work=Politico |date=၁၇ မေ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170802061740/http://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-dives-head-first-into-labor-reform-french-president-france-economy-unions/ |archivedate=၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၇}}.</ref> အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဤအဆိုပြုချက်ကို အတည်ပြုပြီးနောက် မက်ခရွန်သည် အလုပ်သမားဥပဒေများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အမိန့် ၅ မိန့် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.france24.com/en/20170803-french-parliament-approves-macrons-labour-reforms|title=French parliament approves Macron's labour reforms |date=၃ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|publisher=France 24|language=en|archivedate=၈ ဩဂုတ် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170808233320/http://www.france24.com/en/20170803-french-parliament-approves-macrons-labour-reforms|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းသည် ၁.၈% ကျဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.thelocal.fr/20171025/france-sees-record-drop-in-unemployment-figures|title=France sees big drop in unemployment rate in boost for Macron|date=25 October 2017|access-date=၂၇ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇ |language=en|archivedate=၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028043614/https://www.thelocal.fr/20171025/france-sees-record-drop-in-unemployment-figures|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၉ ရက်မျာ ပြင်သစ်စစ်တပ်အထွေထွေအပ်ချုပ်ရေးမှူးကြီး Pierre de Villiers သည် မက်ခရွန် စစ်အသုံးစရိတ်လျော့ချပြီးနောက် "ငါ့ကိုယ်ငါ ဒီလို မလိုးမခံဘူး" ပြောပြီး ဤထိပ်တိုက်တွေ့ပြီးနောက် ရာထူးမှဆင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=http://www.politico.eu/article/french-army-chief-resigns-over-macron-spat/|title=French army chief resigns over Macron spat|date=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|work=Politico|language=en|archivedate=၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170719114129/http://www.politico.eu/article/french-army-chief-resigns-over-macron-spat/|url-status=live}}</ref> ဇူလိုင်လမှာ ပြင်သစ်အထက်လွှတ်တော်က အငြင်းပွားဖွယ်များသော အကြမ်းဖက်မှုဆန့်ကျင်ရေးဥပဒေမူကြမ်းကို ပထမဆုံးဖတ်ကြားမှု အတည်ပြုခဲ့သည်။ နောင် အောက်တိုဘာလမှာ ဒုတိယဖတ်ကြားမှု မှာ ဤဥပဒေကို လက်ခံအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.thelocal.fr/20171019/macron-urges-police-to-use-new-emergency-powers|title=Macron urges French police to make full use of draconian anti-terror powers|date=၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|language=en|archivedate=၂၄ မေ ၂၀၁၈|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180524151137/https://www.thelocal.fr/20171019/macron-urges-police-to-use-new-emergency-powers|url-status=live}}</ref> ဤဥပေဒေကို လူ့အခွင့်အရေးသမားများက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလွတ်လပ်ခွင့်များကို ကန့်သတ်မည်ဟု ဝေဖန်ခဲ့ကြသော်လည်း လူထု ၅၇% ထောက်ခံခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=France to enshrine some state of emergency measures into law|url=http://www.dw.com/en/france-to-enshrine-some-state-of-emergency-measures-into-law/a-40793557|publisher=Deutsche-Welle|access-date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061234/http://www.dw.com/en/france-to-enshrine-some-state-of-emergency-measures-into-law/a-40793557|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်၏အစိုးရသည် ပထမဆုံးဘတ်ဂျက်ကို စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင်တင်ပြခဲ့ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂဘဏ္ဍာရေးစည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ အခွန်လျှော့ချခဲ့သည်။<ref name=Budget>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-budget/french-government-sees-eu-credibility-in-reach-with-2018-budget-idUSKCN1C21DC|title=French government sees EU credibility in reach with 2018 budget|work=Reuters|date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061304/https://www.reuters.com/article/us-france-budget/french-government-sees-eu-credibility-in-reach-with-2018-budget-idUSKCN1C21DC|url-status=live}}</ref> ဘတ်ဂျက်အထဲမှာလဲ စည်းစိမ်ဥစ္စာအခွန် အစား အိမ်ခြံမြေအခွန်သစ် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-france-tax/macron-fights-president-of-the-rich-tag-after-ending-wealth-tax-idUSKCN1C82CZ|title=Macron fights 'president of the rich' tag after ending wealth tax|work=Reuters|date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061321/https://www.reuters.com/article/us-france-tax/macron-fights-president-of-the-rich-tag-after-ending-wealth-tax-idUSKCN1C82CZ|url-status=live}}</ref> [[ကာလေးမြို့]]တောတွင်း ခေါ် ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မက်ခရွန်သည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ခိုလှုံခွင့်ဆိုင်ရာ အစိုးရမူဝါဒကို မဖော်ပြမီ ပါရီမြို့တွင် အခြားဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခု ဖွဲ့စည်းခွင့်မပြုကြောင်း ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jan/16/macron-visits-calais-before-migrant-crisis-meeting-with-may|title=France will not allow another refugee camp in Calais, says Macron|last=Willsher|first=Kim|date=၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၆|website=The Guardian|language=en|archivedate=၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၈|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180212070519/https://www.theguardian.com/world/2018/jan/16/macron-visits-calais-before-migrant-crisis-meeting-with-may|url-status=live}}</ref> ====နိုင်ငံခြားရေး==== [[File:President Trump's Trip to the G7 Summit (28816433758).jpg|thumb|မက်ခရွန် နှင့်အတူ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]]၊ [[အင်ဂျလာ မာကယ်]]၊ [[ဂျက်စတင် ထရူးဒိုး]]၊ [[ရှင်ဇို အာ့ဘဲ့]] နှင့်အခြားခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ Charlevoix၊ ကွီဗက်ပြည်နယ် တွင် ၂၀၁၈ G7 ထိပ်သီးညီလာခံတွင်]] မက်ခရွန်သည် သမ္မတအနေ ပထမဆုံး [[မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့]]အစည်းအဝေးကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] နှင့် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်မှုသည် "အာဏာ-ရုန်းကန်မှု" သင်္ကေတဖြစ်လာသော အဖြစ် အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/25/knuckles-turned-white-donald-trump-emmanuel-macrons-awkward/ |archiveurl=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/2017/05/25/knuckles-turned-white-donald-trump-emmanuel-macrons-awkward/ |archivedate=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title='Their knuckles turned white': Donald Trump and Emmanuel Macron's awkward handshake|work=The Telegraph|date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇}}</ref> မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[ဗလာဒီမီယာ ပူတင်]]နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး Russia Today နှင့် Sputnik သတင်းစာများကို ဝါဒဖြန့်ချိရေးဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲပြီး နှစ်နိုင်ငံ [[အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (အိုင်အက်စ်)|အိုင်အက်စ်]] ကိုတိုက်ခိုက်ရန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် [[ဆီးရီးယားနိုင်ငံ]]မှာ ဓာတုလက်နက်များအသုံးပြုပါက စစ်ရေးအရ လက်တုံ့ပြန်မည်ဟု သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-40088898/macron-denounces-russian-media-on-putin-visit|title=Macron denounces Russian media on Putin visit|work=BBC News|-date=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archivedate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709134128/http://www.bbc.co.uk/news/av/world-europe-40088898/macron-denounces-russian-media-on-putin-visit|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/29/macron-warns-putin-over-syria-in-frank-first-meeting-versailles|title=Macron warns over Syrian chemical weapons in frank meeting with Putin|last=Chrisafis|first=Angelique|date=29 May 2017|work=The Guardian|date=၂၁ ဇူလိုင်၂၀၁၇|issn=0261-3077|archivedate=၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170721010359/https://www.theguardian.com/world/2017/may/29/macron-warns-putin-over-syria-in-frank-first-meeting-versailles|url-status=live}}</ref>၂၀၁၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် အဓိကနိုင်ငံခြားရေးပေါ်လစီမိန့်ခွန်းတွင် မက်ခရွန်က အစ္စလာမ္မစ်အကြမ်းဖက်ဝါဒသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ [[အီရန်နျူကလီးယားသဘောတူညီချက်]]ကို ထောက်ခံပြီး [[ဗင်နီဇွဲလား]]အစိုးရကို အာဏာရှင်စနစ်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.dw.com/en/emmanuel-macron-fighting-islamist-terror-is-frances-top-priority/a-40281443|title=Emmanuel Macron: Fighting Islamist terror is France's top priority|publisher=Deutsche-Welle|access-date=၂၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archivedate=၂၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171021061311/http://www.dw.com/en/emmanuel-macron-fighting-islamist-terror-is-frances-top-priority/a-40281443|url-status=live}}</ref>၂၀၂၀ [[မြူးနစ်မြို့]]လုံခြုံရေးညီလာခံမတိုက်ခင် နေတိုး၏ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံနှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေးအပါအဝင် ဥရောပအတွက် ၁၀ နှစ်မျှော်မှန်းချက်ကို အဆိုပြုခဲါသည်။<ref>{{cite web|url=https://blackchristiannews.com/2020/02/frances-macron-urges-better-long-term-relations-with-russia/|title=France's Macron urges better long-term relations with Russia|website=BCNN1|date=၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀|archivedate=၂၀ မေ ၂၀၂၀ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200520155536/https://blackchristiannews.com/2020/02/frances-macron-urges-better-long-term-relations-with-russia/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၉ G7 ထိပ်သီးညီလာခံမတိုင်မီ ပူတင်ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ဖတ်ခေါ်ဆွေးနွေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=16 October 2019|title=The Macron method|url=https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-behind-the-scenes-foreign-policy-method/|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀|work=Politico|archivedate=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201119085938/https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-behind-the-scenes-foreign-policy-method/|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မက်ခရွန် နှင့် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] တို့သည် လေကြောင်း၊ စားနပ်ရိက္ခာတင်ပို့မှု၊ လေအားစွမ်းအင်နှင့် စက်မှုခေတ်မီရေးတို့ အပါဝင် ယူရို ၃၀ ဘီလီယံ တန်ပိုးရို ကုန်သွယ်သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Rym Momtaz |url=https://www.politico.eu/article/macron-steals-trumps-thunder-with-chinese-airbus-order/ |title=Macron steals Trump's thunder with Chinese Airbus order: France lands €30B aviation deal with Beijing |work=POLITICO |date=၂၅ မတ် ၂၀၁၉ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326232439/https://www.politico.eu/article/macron-steals-trumps-thunder-with-chinese-airbus-order/ |archivedate=၂၆ မတ် ၂၀၁၉}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် မက်ခရွန်သည် [[တူရကီနိုင်ငံ]]ကို မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအနေ အဆင့်အတန်းမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသင့်သည်ဟု အကြောင်းပြပြီး ဂရိ၊ ဆိုက်ပရပ်စ်နှင့် လစ်ဗျားနိုင်ငံများကို ကျူးကျော်အနိုင်ကျင့်ခြင်းကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Macron seeks EU sanctions over Turkish 'violations' in Greek waters |url=https://www.reuters.com/article/us-france-cyprus/macron-seeks-eu-sanctions-over-turkish-violations-in-greek-waters-idUSKCN24O12E |first1=John |last1=Irish |work=Reuters |date=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၀ |archivedate=၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၀ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200723123747/https://www.reuters.com/article/us-france-cyprus/macron-seeks-eu-sanctions-over-turkish-violations-in-greek-waters-idUSKCN24O12E |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=France's Macron slams Turkey's 'criminal' role in Libya |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |publisher=Al Jazeera |date=၃၀ ဇွန် ၂၀၂၀ |archivedate=၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၀ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200823010556/https://www.aljazeera.com/news/2020/06/france-macron-slams-turkey-criminal-role-libya-200630090915443.html |url-status=live }}</ref> ထိုနှစ်တွင်ပင် [[ဩစတြေးလျ]]နှင့် ပြင်သစ်နှင့် ရေငုပ်သင်္ဘောဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ပြင်သစ်သံတမန်များကို ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန်-ပြင်သစ် ဆက်ဆံရေးသည် AUKUS နှင့် ပတ်သက်၍ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/19/explainer-why-is-a-submarine-deal-sparking-a-diplomatic-crisis|title=Explainer: Why is a submarine deal sparking a diplomatic crisis?|website=www.aljazeera.com|date=၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁|archivedate=၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211203062439/https://www.aljazeera.com/news/2021/9/19/explainer-why-is-a-submarine-deal-sparking-a-diplomatic-crisis|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန် နှင့် [[ဂျိုး ဘိုင်ဒင်]] တို့သည် တင်းမာမှုတွေကို လျှော့ချသဘောတူညီ နိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20210922-macron-biden-agree-to-soothe-tensions-after-submarine-row|title=Macron, Biden agree to soothe tensions after submarine row|date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁|website=France 24|archivedate=၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923071753/https://www.france24.com/en/live-news/20210922-macron-biden-agree-to-soothe-tensions-after-submarine-row|url-status=live}}</ref> ====၂၀၂၂ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ==== ၂၀၂၂ ပြင်သစ်နိုင်ငံသမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မက်ခရွန်သည် ၂၀၀၂ ကတည်းက ပထမ ပြန်လည်အရွေးခံရသောသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=Emmanuel Macron, premier président réélu depuis Jacques Chirac en 2002 |url=https://www.lalsace.fr/elections/2022/04/25/emmanuel-macron-premier-president-reelu-depuis-jacques-chirac-en-2002 |language=fr |newspaper=[[L'Alsace]] |date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၂ |archivedate=၁၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230818211751/https://www.lalsace.fr/elections/2022/04/25/emmanuel-macron-premier-president-reelu-depuis-jacques-chirac-en-2002 |url-status=live }}</ref> [[မာရင်း လီ ပန်]] နှင့် ပြန်လည် ရင်ဆိုင်ပြီး မဲဆန္ဒ ၅၈.၅၅% သာ ရရှိပြီး ပိုမိုအနီးကပ်ပြီး အနိုင်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၂ |title=Macron wins French presidential election |work=Le Monde |url=https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2022/04/24/macron-wins-french-presidential-election_5981506_5.html |archivedate=၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230929163905/https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2022/04/24/macron-wins-french-presidential-election_5981506_5.html |url-status=live }}</ref> စက်တင်ဘာလတွင် မက်ခရွန်သည် သူ့ အရှေ့ဆက်ပါတီကို ခေတ်ဆန်းပါတီ ({{lang-fr|Renaissance}}) ဟု နာမည်ပြောင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |title=Renaissance, un nouveau parti pour réactiver le " dépassement " macroniste |language=fr |work=Le Monde.fr |url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2022/09/18/renaissance-un-nouveau-parti-pour-reactiver-le-depassement-macroniste_6142086_823448.html}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်ကာလအချိန်၂၀၂၂ [[ရုရှားနိုင်ငံမှ ယူကရိန်းနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ခြင်း]]စပြီးကာစ မက်ခရွန်က ဥရောပနိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေကို ရုရှားသမ္မတ ပူတင်နှင့် ဆက်လက်စကားပြောရန် ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Gijs |first=Camille |title=Macron: Keep talking to Putin to avoid 'new world war' |url=https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-caution-war-if-dialogue-vlamimir-putin-russia/ |date=၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၂ |website=[[Politico Europe]] |archivedate=၂၆ ဧပြီ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220426202608/https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-caution-war-if-dialogue-vlamimir-putin-russia/ |url-status=live }}</ref> ===ဒုတိယ သက်တမ်း (၂၀၂၂ - ယခု)=== [[File:National Assembly 2022.svg|thumb|right|230px|၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၆ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ၂၀၂၂ ခုနှစ် မေ လ ၁၄ ရက်နေ့မှာ မက်ခရွန်အစိုးရ ဒုတိယ သက်တမ်းစတင်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၀၂၂ ပြင်သစ်အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲမှာ သူ့ပါတီ ပါလီမန်အမတ်အများစု ဆုံးရှုံးပြီး ချိတ်ဆွဲထားသောလွှတ်တော် ရလဒ်ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/europe/frances-macron-hunts-way-salvage-ruling-majority-2022-06-20/ |title=France risks gridlock after Macron handed hung parliament |first1=Elizabeth |last1=Pineau |first2=Tassilo |last2=Hummel |work=Reuters |date=၂၀ ဇွန် ၂၀၂၂ |archivedate=၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609170428/https://www.reuters.com/world/europe/frances-macron-hunts-way-salvage-ruling-majority-2022-06-20/ |url-status=live }}</ref> မက်ခရွန်အစိုးရ၏ ဝန်းကြီး ၃ ဦး ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်မရသောကြောင့် ရာတူးဆင်ခံရသည်။<ref>{{cite news |first=Julien |last=Robin |url=https://www.lejdd.fr/Politique/ministres-battus-aux-legislatives-ce-qua-change-la-regle-de-devoir-demissionner-apres-une-defaite-4118683#:~:text=Publicité-,Ministres%20battus%20aux%20législatives%20%3A%20ce%20qu%27a%20changé%20la%20règle,écrit%20mais%20repris%20depuis%202007. |title=Ministres battus aux législatives: ce qu'a changé la règle de de voir démissionner après une défaite |work=Le JDD |date=20 June 2022 |language=fr |access-date=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=၂၄ ဇွန် ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624025424/https://www.lejdd.fr/Politique/ministres-battus-aux-legislatives-ce-qua-change-la-regle-de-devoir-demissionner-apres-une-defaite-4118683#:~:text=Publicité-,Ministres%20battus%20aux%20législatives%20%3A%20ce%20qu%27a%20changé%20la%20règle,écrit%20mais%20repris%20depuis%202007. |url-status=live }}</ref> ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သူ့အစိုရ အရှရှိတွေ ရွေပြောင်းပြီး အနည်းစုအစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/france/20220704-live-france-s-macron-to-reshuffle-cabinet-after-losing-parliamentary-majority |title=Macron urges minority government to 'hang in there' after cabinet reshuffle |work=France 24 |date=၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |archivedate=၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221214212549/https://www.france24.com/en/france/20220704-live-france-s-macron-to-reshuffle-cabinet-after-losing-parliamentary-majority |url-status=live }}</ref> ဤရလဒ်မကောင်းသောလည်း မက်ခရွန်အစိုးရသည် လူနေမှုကုန်ကျစရိတ်အကျပ်အတည်းကို ဖြေလျှော့ရန်ဥပဒေ ကိုအတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.rfi.fr/en/business-and-tech/20220722-france-s-hung-parliament-passes-20-bn-euro-inflation-package |title=France's hung parliament passes 20-bn-euro inflation package |work=RFI |agency=AFP |date=၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၂ |archivedate=၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609170435/https://www.rfi.fr/en/business-and-tech/20220722-france-s-hung-parliament-passes-20-bn-euro-inflation-package |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ မတ်လမှာ အငြိမ်းစားယူသည့်အသက်ကို ၆၂ နှစ်မှ ၆၄ နှစ်အထိ တိုးမြှင့်ပေးသည့် ဥပဒေတစ်ရပ်ကို လွှတ်တော်ကို ကျော်လွန်၍ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အောင်မြင်ပြီးနောက် နိုင်ငံတဝှမ်း ဆန္ဒပြမှုများ ပြင်းထန်လာသည်။<ref>{{cite news |first1=Roger |last1=Cohen |first2=Aurelien |last2=Breeden |url=https://www.nytimes.com/live/2023/03/16/world/france-pension-vote |title=France's Pension Plan: Macron Pushes French Pension Bill Through Without Full Vote |newspaper=The New York Times |date=၂၀ မတ် ၂၀၂၃ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230609170434/https://www.nytimes.com/live/2023/03/16/world/france-pension-vote |archivedate=၉ ဇွန် ၂၀၂၃ }}</ref> ဇွန် ၂၀၂၃ မှာ ၂၀၂၂ စတည်ထောင်ခဲ့သည့်အချိန်မှ ၁၇ မြောက် အယုံအကြည်မရှိမဲခေါ်ဆိုရေးကို ဆန့်ကျင်အောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first=Célestine |last=Gentilhomme |url=https://www.lefigaro.fr/politique/retraites-la-motion-de-censure-de-la-nupes-rejetee-a-l-assemblee-20230612 |title=Retraites: la motion de censure de la Nupes rejetée à l'Assemblée |newspaper=Le Figaro |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=fr |archivedate=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230612174149/https://www.lefigaro.fr/politique/retraites-la-motion-de-censure-de-la-nupes-rejetee-a-l-assemblee-20230612 |url-status=live }}</ref>၂၀၂၃ နွေရာသီမှာ ၁၇ နှစ် အသက်ပြည့်သား Nahel M. ကို ရဲတစ်ယောက်သတ်မိခြင်းကို ဝေဖန်ရန် အဓိကရုဏ်းများနှင့် ဆန္ဒပြမှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.france24.com/en/france/20230629-fresh-unrest-in-france-over-fatal-police-shooting-of-teen-driver |title=At least 150 arrests in protests across France over police killing of teen |newspaper=France 24 |date=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=၂၉ ဇွန် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230629204659/https://www.france24.com/en/france/20230629-fresh-unrest-in-france-over-fatal-police-shooting-of-teen-driver |url-status=live }}</ref> မက်ခရွန်သည် အဓိကရုဏ်းများကို နှိမ်နင်းရန် ရဲတပ်ဖွဲ့များ တပ်ဖြန့်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |first1=Sana |last1=Noor Haq |first2=Joshua |last2=Berlinger |title=Protests are sweeping France. Here's what you need to know |url=https://edition.cnn.com/2023/06/30/europe/nanterre-france-police-protests-explainer-intl/index.html |newspaper=CNN |date=1 July 2023 |access-date=1 July 2023 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630235620/https://edition.cnn.com/2023/06/30/europe/nanterre-france-police-protests-explainer-intl/index.html |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၀ မှာ "ရက်တစ်ရာ ကျေနပ်မှုလုပ်ဆောင်ချက်" ခေါ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုအဆုံးအတွက် မက်ခရွန်သည် အစိုးရဝန်ကြီးများကို ပြန်လည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |author=Michel Rose |date=၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-names-new-education-health-ministers-minor-cabinet-reshuffle-2023-07-20/ |title=Macron reshuffles ministers after French riots "stunned" country |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722142814/https://www.reuters.com/world/europe/france-names-new-education-health-ministers-minor-cabinet-reshuffle-2023-07-20/ |archivedate=22 July 2023 |work=Reuters}}</ref> ၂၀၂၃ ဩဂုတ်လ မှာ စစ်အသုံးစရိတ်ကို ယူရို ၄၁၃ ဘီလီယံ ပြန်တိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.lefigaro.fr/international/macron-presente-une-loi-de-programmation-militaire-2024-30-de-transformation-des-armees-20230120 |title=Macron présente une loi de programmation militaire 2024–30 de «transformation des armées» |newspaper=Le Figaro |date=၂၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |language=fr |archivedate=၁၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815140610/https://www.lefigaro.fr/international/macron-presente-une-loi-de-programmation-militaire-2024-30-de-transformation-des-armees-20230120 |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလမှစပြီး ဆွေးနွေးကြေညားထားသာ ခိုလှုံခွင့်လူဝင်မှုပြောင်းလဲပြုပြင်ရန်ဥပဒေ သည် ဒီဇင်ဘာလ မှာ နောက်ဆုံးအရှုံးခံရသည်။.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/france/20231211-french-parliament-rejects-macron-s-immigration-bill-in-surprise-vote|title=French parliament rejects Macron's immigration bill in surprise vote|newspaper=France 24|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|language=en|archivedate=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231212011554/https://www.france24.com/en/france/20231211-french-parliament-rejects-macron-s-immigration-bill-in-surprise-vote|url-status=live}}</ref> သို့သော်လဲ မက်ခရွန်သည် ကွန်ဆာဗေးတစ်များ၏ အကူအညီဖြင့် ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ၎င်းမူကြမ်း၏ အစိတ်အပိုင်းကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/france-lawmakers-seek-deal-tougher-migration-bill-2023-12-19/|title=Tougher French immigration bill passes, Macron's parliament majority wobbles|newspaper=Reuters|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|language=en|archivedate=၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၃|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231219113024/https://www.reuters.com/world/europe/france-lawmakers-seek-deal-tougher-migration-bill-2023-12-19/|url-status=live}}</ref> ဤလူဝင်မှုဥပဒေက အငြင်းပွားဖွယ်များလာပြီး မက်ခရွန်သည် သူ့အစိုးရဝန်ကြီးချုပ် Élisabeth Borne ကို ရာထူးပြုတ်ပြီး Gabriel Attal ကို ဝန်ကြီးချုပ်အသစ်အနေ ရာထူးပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/macron-french-reshuffle-gabriel-attal-prime-minister/|title=Macron appoints rising star as PM, leaves presidential hopefuls stunned|newspaper=Politico|date=၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|language=en|archive-date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110123815/https://www.politico.eu/article/macron-french-reshuffle-gabriel-attal-prime-minister/|url-status=live}}</ref> ဤအစိုးရက မက်ခရွန်းသမ္မတလက်ထက်၏ လက်ယာအရှိဆုံးအစိုးရဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite news |date=၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |title=The reshuffle seen by the "left wing" of the macronie: "It's no longer pragmatism, it's prostitution"|url=https://www.liberation.fr/politique/le-remaniement-vu-par-laile-gauche-de-la-macronie-ce-nest-plus-du-pragmatisme-cest-de-la-prostitution-20240112_23I3CRTBTNCABIFGTHUEUCZY7U/|work=Libération|language=fr}}</ref> မတ်လတွင် မက်ခရွန်သည် ပြင်သစ်အစိုးရသည် ၂၀၂၃ မှာ သက်မှတ်ထားသော ဘဏ္ဍာရေးရည်မှန်းချက်များကို လွန်စွာလွဲချော်သွားကြောင်း အစီရင်ခံစာများ ပြသသောကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးရန် မတ်လတွင် အကျပ်အတည်းအစည်းအဝေး ကြင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=၂၁ မတ် ၂၀၂၄|title=Crisis meeting around Emmanuel Macron to talk about poor polls and finances in the red|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2024/03/21/a-moins-de-trois-mois-des-europeennes-emmanuel-macron-pris-dans-la-nasse-du-deficit-public_6223185_823448.html|work=Le Monde|language=fr}}</ref> မက်ခရွန်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံအခြေခံဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာလမှာ ပြောင်းလဲရန် အားပေးပြောကြားထားသော ပြောင်းလဲမှု ၃ ချက်ထဲက ၁ ချက်ဖြစ်သော [[ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်း]]သည် အာမခံထားသည့် လွတ်လပ်မှုဖြစ်ကြောင်း အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်မှာ ပြင်သစ်းပါလီမန်ပူးတွဲအစည်းအဝေး အတည်ပြု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=၄ မတ် ၂၀၂၄ |title=France enshrines abortion as a constitutional right in historic vote |url=https://www.france24.com/en/europe/20240304-france-to-enshrine-abortion-rights-in-country-s-constitution |website=France 24 |language=en}}</ref> [[File:2024 French Parliamentary Election Seats.svg|thumb|right|230px|၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ၁၇ ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် မက်ခရွန်၏ပါတီသည် ဥရောပပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲမှာ မဲဆန္ဒ ၁၄.၆% သာရရှိခဲ့ပြီးနောက် မက်ခရွန်သည် နိုင်ငံတော်လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲ ကို စောပြီးကျင်းပရန် အများမမျှော်လင့်ဘဲ အမိန့်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Breeden |first=Aurelien |date=၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄ |title=What to Know About France's Snap Parliamentary Elections |url=https://www.nytimes.com/2024/06/10/world/europe/france-election-macron-explained.html |access-date=2024-06-15 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref>ရွေးကောက်ပွဲ ပထမအပိုင်မှာ ခေတ်ဆန်းပါတီနှင့် မဟာမိတ်များက မဲဆန္ဒ ၂၀.၀၄% ဖြင့် တတိယနေရာရလဒ် ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|title=LÉGISLATIVES 2024 : LES RÉSULTATS DÉFINITIFS DU 1ER TOUR, LE RN ET SES ALLIÉS EN TÊTE, PARTICIPATION EN FORTE HAUSSE|url=https://lcp.fr/actualites/legislatives-2024-les-resultats-definitifs-du-1er-tour-le-rn-et-ses-allies-en-tete|access-date=1 July 2024|work=LCP Assemblée Nationale|language=fr}}</ref> ရွေးကောက်ပွဲ ဒုတိယအပိုင်မှာ ဘယ်ညာ နှစ်ဘက်ပါတီတွေ အမတ်စုအများစုအနိုင်မရရိုပြီး မက်ခရွန်အတွက် ရလဒ်ပြန်လည်သက်သာလာခဲ့ပေမယ့် ခေတ်ဆန်းပါတီလဲ စုစုပေါင်းအနိုင်ရသော အမတ်အရည်ထွက် နည်းသွားသည်။<ref>{{Cite news|date=၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|title=French elections: Left wins most seats, ahead of Macron's coalition and far right|url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2024/07/07/french-elections-left-projected-to-win-most-seats-ahead-of-macron-s-coalition-and-far-right_6676978_7.html|work=Le Monde|language=en}}</ref> ဆွေးနွေးပြီးနောက် သူသည် လီ ပန် အစား ရှေးရိုးဆန်သော François Bayrou နှင့် ပူပေါင်းပြီး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|title=Macron appoints Michel Barnier as new PM, hoping to end political impasse|date=၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ |url=https://www.politico.eu/article/france-emmanuel-macron-appoints-michel-barnier-new-prime-minister/}}</ref> သို့သော်လည်း ဒီဇင်ဘာလမှာ Bayrou သည် ပါလီမန်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ၂၀၂၅ လူမှုဖူလုံရေးဘတ်ဂျက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်းအား အယုံအကြည်မရှိမဲခေါ်ဆိုရေးကို ဆုံးရှုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |title=France's Prime Minister Loses No-Confidence Vote and Is Expected to Resign|url=https://www.nytimes.com/2024/12/04/world/europe/france-no-confidence-barnier.html|date=၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |language=en |work=NYT}}</ref> မက်ခရွန်သည် Bayrou ၏နုတ်ထွက်စာကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း အစိုးရပြိုကွဲမှုအတွက် လက်ဝဲစွန်းနှင့် လက်ယာစွန်းများကို အပြစ်တင်ပြီး သူ့ကိုယ်သူ သမ္မတသက်တမ်းကုန်ဆုံးသည်အထိ ဆက်ရှိနေမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |title=Macron blames alliance of 'extreme left and extreme right' for fall of French government |url=https://www.france24.com/en/europe/20241205-macron-to-address-nation-following-pm-barnier-resignation-political-crisis |website=FRANCE 24 |language=en}}</ref> ====နိုင်ငံခြားရေး==== [[File:Prime minister Rishi Sunak attends the NATO Summit in Lithunia (53041237495).jpg|thumb|၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 12 ရက်နေ့ [[ဗီလနီးယပ်မြို့]] နေတိုး ထိပ်သီးအစည်းအဝေး ကျင်းပစဉ်]] ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မက်ခရွန်သည် ဂျာမန်အဓိပတိ [[အောလော့ဖ် ရွှိုက်ဇ်]] နှင့် အီတလီဝန်ကြီးချုပ် [[မာရီယိုဒရာဂီ]] တို့နှင့်အတူ [[ယူကရိန်း]]သမ္မတ [[ဗိုလိုဒီမာ ဇီလန်စကီး]]နှင့် တွေ့ရှိဆွေးနွေးပြီး ယူကရိန်းအတွက် "ဥရောပစည်းလုံးညီညွတ်မှု" လိုအပ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၂ |title=Macron, Scholz and Draghi arrive in Kyiv for historic visit |url=https://www.politico.eu/article/macron-scholz-draghi-kyiv-visit-zelenskyy-ukraine/ |website=Politico |language=en-US |archivedate=၁၆ ဇွန် ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220616055810/https://www.politico.eu/article/macron-scholz-draghi-kyiv-visit-zelenskyy-ukraine/ |url-status=live }}</ref> မက်ခရွန်သည် ရုရှား-ယူကရိန်းစစ်ပွဲတွင် ဘက်မလိုက်သောနိုင်ငံများသည် သမိုင်းဝင်အမှားတစ်ခုပြုလုပ်ခဲ့နေပြီး နယ်ချဲ့စနစ်သစ်တွင် ရှုပ်ထွေးနေသည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=French President Macron tells Jake Tapper Russia's invasion of Ukraine is a "post Covid-19 consequence" and countries that do not align with Ukraine are complicit in a new wave of imperialism |url=https://edition.cnn.com/videos/tv/2022/09/22/tl-4p-macron-pt1-jake-tapper.cnn |work=CNN |date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928160438/https://edition.cnn.com/videos/tv/2022/09/22/tl-4p-macron-pt1-jake-tapper.cnn |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မက်ခရွန်သည် ယူကရိန်း၏ တန်ပြန်ထိုးစစ်အတွက် လက်နက်နှင့် အထောက်အပံ့များ ပိုမိုရရှိမည်ဟု ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=France to intensify arms delivery to help Ukraine counter-offensive |url=https://www.reuters.com/world/europe/france-intensify-arms-delivery-help-ukraine-counter-offensive-macron-2023-06-12/ |work=Reuters |date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၃ |archivedate=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230725052640/https://www.reuters.com/world/europe/france-intensify-arms-delivery-help-ukraine-counter-offensive-macron-2023-06-12/ |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်မျာ [[တရုတ်နိုင်ငံ]]တွင် ထိပ်သီးစည်းဝေးပွဲကို တက်ရောက်ပြီး မက်ခရွန် သည် ဥရောပအား အမေရိကန်အပေါ် မှီခိုအားထားမှုကို လျှော့ချရန်၊ အလားအလာရှိသော ထိုင်ဝမ်ဆိုင်ရာပဋိပက္ခနှင့် ပါဝင်ရခြင်းကိုရှောင်သင့်ကြောင်၊ ဥရောပက "တတိယစူပါပါဝါ" အဖြစ် "မဟာဗျူဟာမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်" ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။.<ref>{{cite web |last1=Anderlini |first1=Jamil |last2=Caulcutt |first2=Clea |title=Europe must resist pressure to become 'America's followers,' says Macron |url=https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-china-america-pressure-interview/ |website=politico.eu |date=၉ ဧပြီ ၂၀၂၃ |publisher=POLITICO |archivedate=၉ ဧပြီ ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230409235622/https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-china-america-pressure-interview/ |url-status=live }}</ref> ဥရောပနိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီ၏ ဇွန်လ ၂၀၂၃ ခုနှစ်အစီရင်ခံစာတွင် ဥရောပသားအများစုသည် တရုတ်နှင့်အမေရိကန်အပေါ် မက်ခရွန်၏အမြင်များကို သဘောတူကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Hanke Vela |first1=Jakob |last2=Camut |first2=Nicolas |title=Most Europeans agree with Macron on China and US, report shows |url=https://www.politico.eu/article/74-percent-of-europeans-agree-with-french-president-emmanuel-macron-on-china-us-defense-report-shows/ |website=politico.eu |publisher=Politico |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230608023631/https://www.politico.eu/article/74-percent-of-europeans-agree-with-french-president-emmanuel-macron-on-china-us-defense-report-shows/ |archivedate=၈ ဇွန် ၂၀၂၃ |language=en |date=၇ ဇွန် ၂၀၂၃}}</ref> အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ တွင် ဟာမတ်စ် နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]] စစ်ပြစ်ပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့မှာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး တောင်းဆိုပြီး ဂါဇာကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် အရပ်သားများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းများကို ရပ်တန့်ရန် အစ္စရေးကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Macron says 'no justification' for bombing civilians as he calls for Gaza ceasefire |work=The Guardian |agency=Agence France-Presse |url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/10/macron-says-no-justification-for-bombing-civilians-as-he-calls-for-gaza-ceasefire |issn=1756-3224 |date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|archivedate=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20231111080049/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/10/macron-says-no-justification-for-bombing-civilians-as-he-calls-for-gaza-ceasefire |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မက်ခရွန်သည် ယူကရိန်းသို့ မြေပြင်တပ်များ စေလွှတ်နိုင်ခြေကို အကြံပြုခြင်းကြောင့် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=Nato allies reject Emmanuel Macron idea of troops to Ukraine |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68417223 |work=BBC News |date=၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မက်ခရွန်သည် ရုရှားအား ဥရောပ၏ “တည်ရှိနိုင်ရေးကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်” ဟုပြောဆိုပြီး ဥရောပတုံ့ပြန်မှုကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် အထူး Weimar+ အစည်းအဝေးကို သဘောတူခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Bryant |first=Miranda |last2= |first2= |date=၁၉ ဖေဖဝါရီ ၂၀၂၅|title=Denmark to spend billions on defence, citing fears over Russian rearmament |url=https://www.theguardian.com/world/2025/feb/19/denmark-to-spend-billions-on-defence-citing-fears-over-russian-rearmament |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> ==အင်ဒီုရာနိုင်ငံ ပူတွဲမင်းသား== ပြင်သစ်နိုင်ငံ သမ္မတ ရာထူးအလျောက်တာဝန်ယူရသော [[အင်ဒိုရာနိုင်ငံ]] ၏ [[ပူတွဲမင်းသား]] ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် သမ္မတရုံးတက်ပြီးနောက် ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့မှာ [[အင်တိုရာလာဗီလာမြို့]] ဗောရဲတိုက်မှာ သူ့ကိုယ်စာလှယ်ခန့်ထားသော Patrick Strzoda က အင်ဒီုရာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ကတိသစ္စာပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://cadenaser.com/emisora/2017/06/15/radio_ser_principat_d_andorra/1497535100_769916.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231108185028/https://cadenaser.com/emisora/2017/06/15/radio_ser_principat_d_andorra/1497535100_769916.html|url-status=dead|title=Macron promet la Constitució a través del seu representant a Casa de la Vall|archivedate=8 November 2023}}</ref> ၂၀၂၀ ခုနှစ် [[၂၀၁၉-၂၀ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွားမှု|ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ဖြစ်ပွား]]နေသောအချိန်မှာ အင်ဒိုရာနိုင်ငံအစိုးရက ပြင်သစ်နိုင်ငံကို စီးပွားရေးအကူအညီ တောင်းဆိုပေမဲ့ မက်ခရွန် လက်မခံခဲပါ။ ပြင်သစ်နိုင်ငံဗဟိုဘာဏ်သည် တခြားနိုင်ငံကို ဥရောပဗဟိုဘာဏ်အတည်မပြုခင် ချီးငွေပေးခွင့်မရှိကြောင်း မက်ခရွန် ဖော်ပြခဲသည်။<ref>{{Cite news |date=၁၄ မေ ၂၀၂၀ |title=Coronavirus: Face à la crise, l'Andorre demande de l'aide à la France, qui lui envoie une fin de non-recevoir |work=[[L'Indépendant (Pyrénées-Orientales)|L'Indépendant]] |url=https://www.lindependant.fr/2020/05/14/coronavirus-face-a-la-crise-landorre-demande-de-laide-a-la-france-qui-lui-envoie-une-fin-de-non-recevoir,8887922.php |archivedate=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221117083715/https://www.lindependant.fr/2020/05/14/coronavirus-face-a-la-crise-landorre-demande-de-laide-a-la-france-qui-lui-envoie-une-fin-de-non-recevoir,8887922.php |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ နိုဝင်ဘာမှာ မက်ခရွန်က သူ၏ အကြီးအကဲအသစ် Patrice Faure ကို ပြင်သစ်ပူတွဲမင်း၏ အင်ဒိုရာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|url=https://www.diariandorra.ad/nacional/241120/patrice-faure-nomenat-representant-personal-coprincep-frances_162226.html|newspaper=[[Diari d'Andorra]]|language=Catalan|title=Patrice Faure és nomenat representant personal del Copríncep francès|trans-title=Patrice Faure is appointed personal representative of the French Co-Prince}}</ref> ==ကိုယ်ရေးဘဝ== [[File:Emmanuel et Brigitte Macron (cropped).jpg|thumb|၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အီမန်နျူရယ် မက်ခရွန် နှင့် ဇနီး [[ဘရစ်ဂျက် တရိုနိုး|ဘရစ်ဂျက်]]]] မက်ခရွန် သည် အယင်အထက်တန်းကျောင်း ၃၉နှစ်ပြည့် ပြဇာတ်သင်တန်းဆရာမ [[ဘရစ်ဂျက် တရိုနိုး]] (Brigetter Trogneux) နှင့် မက်ခရွန် ၁၅ နှစ်အရွယ်မှ စတွေ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.theaustralian.com.au/news/inquirer/emmanuel-macron-frances-enigmatic-aspirant/news-story/724b43697a1ab5884d767e1abf142954|title=Emmanuel Macron Enigmatic Aspirant|website=The Australian|url-access=subscription|access-date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၇}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1199177-brigitte-macron-trogneux-le-role-essentiel-de-la-femme-d-emmanuel-macron/|work=Linternaute|title=Brigitte Macron – Trogneux: le rôle essentiel de la femme d'Emmanuel Macron|language=fr|access-date=၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇ |archive-date=၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202042519/http://www.linternaute.com/actualite/personnalites/1199177-brigitte-macron-trogneux-le-role-essentiel-de-la-femme-d-emmanuel-macron/|url-status=live}}</ref> သူ့မိဘတွေက အသက်ကွားသောကျောင်းဆရာမနှင့် အလွန်ရင်းနှီးမှု ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကို စိုးရိမ်၍ သူ့ကို ပါရီမြို့သို့ ကျောင်းအသစ်သို့ ပို့ခဲ့သည်။<ref name=schoolmove/> မက်ခရွန် တက္ကသိုလ်ပြီးနောက် ၂၀၀၇မျာ နှစ်ဦးတွဲထပ်မံဆုံတွေပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှာ မင်္ဂလာဆောင်ခဲ့သည်။ ဘရစ်ဂျက်သည် အရင်ယောက်ျားနှင့် ကလေး ၃ ယောက်ရှိပြီး မက်ခရွန်က ကလေးမရှိ။<ref>{{cite web |title=Brigitte Macron |url=https://www.elysee.fr/en/brigitte-macron |website=Élysée |date=၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၈ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20241211143426/https://www.elysee.fr/en/brigitte-macron |archivedate=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |last1=Samuel |first1=Henry |title=Emmanuel Macron lacks authority because he has no children, says Nicolas Sarkozy |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/11/18/macron-has-trouble-imposing-authority-has-no-children-sarkozy |website=The Telegraph |date=၁၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240114172857/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2021/11/18/macron-has-trouble-imposing-authority-has-no-children-sarkozy/ |archivedate=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ |url-access=registration}}</ref> ၂၀၁၇ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲအတွက် ဘရစ်ဂျက်က လူများရှေ့စကားပြောနည်းသင်ပြရာ အထောက်ကူအလွန်အရေးကြီးခဲ့သည်ဟု မက်ခရွန်၏ အနည်းဆက်မဟာမိတ်တွေပြောဆိုကြသည်။<ref>{{cite web|publisher=FRANCE 24 English|title=Macron, one year on: What's changed in France?|via=YouTube|date=၄ မေ ၂၀၁၈|url=https://www.youtube.com/watch?v=WZlj2MLjjN4|archivedate=၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၉|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190707233708/https://www.youtube.com/watch?v=WZlj2MLjjN4&source=twitter|url-status=live}}</ref> မက်ခရွန်က စန္ဒယားတီးပြီး ဆယ်နှစ်လောက် လေ့လာခဲ့တယ်။<ref name=neva/> ဘောလုံးဝါသနာပါ၍ ပြင်သစ်ကလပ် Olympique de Marseilleကို ထောက်ခံအားပေးသည်။<ref>{{cite web|url=https://sport24.lefigaro.fr/le-scan-sport/2017/04/01/27001-20170401ARTFIG00138-emmanuel-macron-l-om-m-a-fait-rever-pleurer-vibrer.php|title=Emmanuel Macron: "OM made me dream, cry, vibrate"|work=Le Figaro |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170402033710/http://sport24.lefigaro.fr/le-scan-sport/2017/04/01/27001-20170401ARTFIG00138-emmanuel-macron-l-om-m-a-fait-rever-pleurer-vibrer.php|archivedate=၂ ဧပြီ ၂၀၁၇ |last1=Fr |first1=Lefigaro }}</ref> [[၂၀၁၈ ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ]]အတွင်း [[ဘယ်လ်ဂျီယံဘုရင် ဖီးလစ်]] နှင့်အတူ ပြင်သစ်နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံတို့၏ ဆီမီးဖိုင်နယ်မှာ အားပေးကြည့်ရှု တက်ရောက်ခဲ့ပြီး [[ခရိုအေးရှား]]နှင့် ကမ္ဘာ့ဖလားဖိုင်နယ်ပွဲတွင် ခရိုအေးရှားသမ္မတ Kolinda Grabar-Kitarović နှင့်အတူ ထိုင်ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-nato-summit-belgium-soccer/france-were-lucky-belgian-pm-tells-macron-idUSKBN1K11XE|title='France were lucky,' Belgian PM tells Macron|date=၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|work=Reuters|access-date=၁၇ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|language=en|archivedate=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180715173051/https://www.reuters.com/article/us-nato-summit-belgium-soccer/france-were-lucky-belgian-pm-tells-macron-idUSKBN1K11XE|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://time.com/5339540/world-cup-final/|title=Controversy, Joy and Politics: 5 Takeaways From the World Cup Final|last=Morrin|first=Siobhan|date=၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|magazine=Time|language=en||archivedate=၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၈ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180720041255/http://time.com/5339540/world-cup-final/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[Category:ပြင်သစ် သမ္မတများ]] [[Category:၁၉၇၇ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘုရင်များ]] gc0r941q5jupjtd0il2ur4s5qdo69ni 0 109776 1060646 740119 2026-10-29T15:31:25Z SoeThiha5 80839 /* */ 1060646 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox University |name = မိုးညှင်းတက္ကသိုလ် |image = |caption = |logo = |logo_size = 120px |motto = ပညာရည်တိုး နိုင်ငံအကျိုး |former_names= |established = {{start date and age|df=yes|09|12|2003}}<ref name="bgh"/> |location = [[မိုးညှင်းမြို့]] <br> [[ကချင်ပြည်နယ်]] |coor = |type = အများဆိုင် |staff = |rector = ဒေါက်တာမဉ္ဇူမင်း |students = |undergrad = |postgrad = |city= |website = {{URL|http://www.mnuni.edu.mm/}} }} '''မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Mohnyin University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ ရွာသစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော ကောလိပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၀၃ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ရက်နေ့တွင် မိုးညှင်းကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="bgh">{{cite web|url=http://www.mnuni.edu.mm/?page_id=1729&lang=my|title=Background History|accessdate=|archivedate=10 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510004455/http://www.mnuni.edu.mm/?page_id=1729&lang=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} dy8dhhp10q8mnal14udi47kqcrf1oqr 1060647 1060646 2026-10-29T15:31:56Z SoeThiha5 80839 /* */ 1060647 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox University |name = မိုးညှင်းတက္ကသိုလ် |image = |caption = |logo = |logo_size = 120px |motto = ပညာရည်တိုး နိုင်ငံအကျိုး |former_names= |established = {{start date and age|df=yes|09|12|2003}}<ref name="bgh"/> |location = [[မိုးညှင်းမြို့]] <br> [[ကချင်ပြည်နယ်]] |coor = |type = အများဆိုင် |staff = |rector = ဒေါက်တာမဉ္ဇူမင်း |students = |undergrad = |postgrad = |city= |website = {{URL|http://www.mnuni.edu.mm/}} }} '''မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Mohnyin University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ ရွာသစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၀၃ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ရက်နေ့တွင် မိုးညှင်းကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။၂၀၂၀ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="bgh">{{cite web|url=http://www.mnuni.edu.mm/?page_id=1729&lang=my|title=Background History|accessdate=|archivedate=10 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510004455/http://www.mnuni.edu.mm/?page_id=1729&lang=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} kwnsfjkrt0hln1k8b9cq4nm21qglfmm 1060648 1060647 2026-10-29T15:39:48Z SoeThiha5 80839 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1060648 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox University |name = မိုးညှင်းတက္ကသိုလ် |image = |caption = |logo = |logo_size = 120px |motto = ပညာရည်တိုး နိုင်ငံအကျိုး |former_names= |established = {{start date and age|df=yes|09|12|2003}}<ref name="bgh"/> |location = [[မိုးညှင်းမြို့]] <br> [[ကချင်ပြည်နယ်]] |coor = |type = အများဆိုင် |staff = |rector = ဒေါက်တာမဉ္ဇူမင်း |students = |undergrad = |postgrad = |city= |website = {{URL|http://www.mnuni.edu.mm/}} }} '''မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်''' ({{lang-en|Mohnyin University}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ ရွာသစ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၀၃ခုနှစ် မေလ ၁၄ရက်နေ့တွင် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၃ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၉ရက်နေ့တွင် မိုးညှင်းဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ရက်နေ့တွင် မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မိုးညှင်းတက္ကသိုလ်၏ပထမဆုံး ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>မိုးညှင်းတက္ကသိုလ် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း စာမျက်နှာ-၆ မှ</ref><ref name="bgh">{{cite web|url=http://www.mnuni.edu.mm/?page_id=1729&lang=my|title=Background History|accessdate=|archivedate=10 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210510004455/http://www.mnuni.edu.mm/?page_id=1729&lang=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] {{Myanmar-university-stub}} mp69t9ktdn34d3906dzz260pd8d3ilc 0 194109 1060661 771162 2026-10-29T23:30:08Z Dostojewskij 23962 + ကဏ္ဍ:၁၉၄၀ မွေးဖွားသူများ + ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ 1060661 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ဆာ | name = ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ် | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|OBE<!--Do not change this to KBE, see [[Knight Bachelor]]-->}} | image = Patrick Stewart by Gage Skidmore 2.jpg | caption = ၂၀၁၉ ဆန်ဒီယေဂို ကောမစ်ကွန်တွင် တွေ့ရစဉ် | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1940|7|13}} | birth_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ယော့ခ်ရှီးယား၊ မားဖီးလ်ဒ် | occupation = {{hlist|သရုပ်ဆောင်|ထုတ်လုပ်သူ|ဒါရိုက်တာ}} | party = [[လေဘာပါတီ]] | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|Sheila Falconer|1966|1990|end=div}}|{{marriage|Wendy Neuss|2000|2003|end=div}}|{{marriage|Sunny Ozell|2013}}}} | children = ၂ | alma_mater = Bristol Old Vic Theatre School | years_active = ၁၉၆၆–လက်ရှိ }} '''ဆာ ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ်''' ({{lang-en|'''Sir Patrick Stewart'''}}) သည် ဗြိတိသျှ ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်ရှင် မင်းသားတစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၉၆၆ မှစတင်ကာ ယနေ့အထိ နှစ်ပေါင်း (၆၀) ခန့် အနုပညာလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်သော သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး (ရုပ်ရှင်)]] ဇာတ်လမ်းတွဲများမှ ''"နောက်မျိုးဆက်"'' (Star Trek: The Next Generation (1987–94)) တွင် Jean-Luc Picard အဖြစ်လည်းကောင်း X-Men ရုပ်ရှင်များတွင် ပါမောက္ခ ချားလ်စ် အစ်ဂ်ဇေးဗီးယား (Charles Xavier) အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ အခြားထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==ငယ်စဉ်ဘဝ== စတျူးဝပ်ကို ၁၉၄၀ ဇူလိုင် ၁၃ ၌ ယော့ခ်ရှီးယား (Yorkshire) စီရင်စု၊ မာဖီးလ် (Mirfield) မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့၍ ဖခင်သည် စစ်သားတစ်ဦးဖြစ်ကာ မိခင်သည် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name="thepsn">{{cite web |url=http://www.thepsn.org/psn/biography.asp |title=Patrick Stewart Biography |accessdate=14 January 2008 |year=2007 |work=The Patrick Stewart Network |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111093439/http://www.thepsn.org/psn/biography.asp |archivedate=11 January 2008}}</ref> ငယ်စဉ်အရွယ်ကပင် ဇာတ်ခုံ၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် ထိတွေ့ကြုံကြိုက်ခဲ့ရပြီး အသက် (၁၂) အရွယ်၌ ရှစ်ရက်တာ ဇာတ်သဘင်သင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ကာ ထို၌ ဝါရင့်ပညာသည်များနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း အပျော်တမ်းသဘင်ပွဲလမ်းများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့၍ အသက် (၁၅) တွင် ကျောင်းထွက်၍ သတင်းထောက်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အလုပ်ရှင်က ဒေသတွင်း ဇာတ်သဘင်ဆိုင်ရာများကို အလေးပေးသတင်းရေးပို့သည်ကို မနှစ်သက်သောကြောင့် သတင်းအလုပ်နှင့် ဇာတ်သဘင်ကြား တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သတင်းလောကမှထွက်ရှိ၍ မခံမရပ်နိုင်သော အငြိုးဖြင့်ပင် ဇာတ်သဘင်မင်းသားလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ ၊ ၁၉၅၇ ၌ Bristol Old Vic Theatre School တွင် ကျောင်းအပ်နှံခဲ့၍ ပညာသင်သည်။ ထို၌ ဗြိတိသျှအများလက်ခံ အသံထွက် () ကို ကျကျနန ပြောဆိုခဲ့ရစဉ် နေရပ်ဇာတိ ယော့ခ်ရှီးယား လေယူလေသိမ်းကိုလည်း မိသားစု၊ မိတ်ဆွေများနှင့် တွေ့လျှင်ပြောဆိုသောကြောင့် ''နှစ်ဘဝ တစ်ကိုယ်'' ပုံစံဖြစ်သည်ဟု ပတ်ထရစ်ကဆိုသည်။<ref name="thepsn"/> ==လုပ်ငန်း== ===ဇာတ်သဘင်=== ကျောင်းမှထွက်ပြီးနောက် စတျူးဝပ်သည် အလုပ်များကို ဆက်တိုက်ဆိုသလို လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ပထမဆုံး ကျွမ်းကျင်ဇာတ်သဘင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် စတင်ပွဲဦးထွက်သည် ၁၉၅၉ ဩဂုတ်လ၊ ''ရတနာကျွန်း'' ကို မှီငြမ်းထားသော ဇာတ်ဖြင့်စတင်ခဲ့၍ မော်ဂန်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="thepsn"/> ၁၉၆၆ တွင် တော်ဝင်ရှိတ်စပီးယားကုမ္ပဏီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၍ ၁၉၈၂ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ၌ ထိုကုမ္ပဏီ၏ အသင်းဝင်အနုပညာရှင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.rsc.org.uk/whatson/7514.aspx |title=Patrick plays the Ghost and Claudius in Hamlet |website=Royal Shakespeare Company |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409080926/http://www.rsc.org.uk/whatson/7514.aspx |archivedate=9 April 2010 |accessdate=2 January 2010 |url-status=dead}}</ref> ထိုမှစ၍ ပြဇာတ်များစွာကို ပါဝင်ဖြေဖျော်ခဲ့သည်။ ===ရုပ်ရှင်=== ၁၉၇၃ မှစ၍ အမေရိကန်၊ ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်များတွင် မထင်မရှား ဇာတ်ကောင်နေရာများတွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ၌ ကပ္ပတိန် ဂျီးန်-လု ပစ်ကာ့ဒ် အဖြစ် [[ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး (ရုပ်ရှင်)]] : ''"နောက်မျိုးဆက်"'' (Star Trek: The Next Generation (1987–94)) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မှုဖြင့် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုရရှိခဲ့ပေသည်။ ပတ်ထရစ်၏ ပြုစုလေ့ကျင့်ထားသော အနုပညာအသံ၊ သဘာဝပင်ကို လေးနက်တည်ငြိမ်သည့် ဟန်ပန်တို့သည် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ၎င်းကို ကြီးမားသော ယုံကြည်လက်ခံလာနိုင်စေခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် ရာသီ (၇) ခုစာရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၇ မှ ၁၉၉၄ အထိ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ မှ ၂၀၀၂ အထိလည်း စုစုပေါင်း အဓိကရုပ်ရှင် လေးကားထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="brit">{{cite web |last=Albert |first=Melissa |url=https://www.britannica.com/biography/Patrick-Stewart |title=Patrick Stewart, British actor|accessdate=27 December 2020 |date=4 September 2020 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယင်းကာလများ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်လမ်းများမှာ The Canterville Ghost (၁၉၉၆) ၊ A Christmas Carol (၁၉၉၉) ၊ King of Texas (၂၀၀၂) နှင့် The Lion in Winter (၂၀၀၃) တို့ဖြစ်၏။ HBO ၏ ဟာသရုပ်သံတွဲ ''Extras'' တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="brit"/> ၂၀၀၀ တွင် အမေရိက၏ လူကြိုက်များရုပ်ရှင်ဖြစ်သည့် အက်ခ်စ်မန်း (X-Men) တွင် ပါမောက္ခ အစ်ဂ်ဇေးဗီးယားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ [[အီရန် မက်ကယ်လန်]] နှင့်အတူတွဲ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခြားရိုက်ကူးသရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများမှာ Match (၂၀၁၄) ၊ Blunt Talk (၂၀၁၅–၁၆) ၊ Christmas Eve (၂၀၁၅) ၊ Green Room (၂၀၁၅) နှင့် The Kid Who Would Be King (၂၀၁၉) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ ကောင်းမွန်ပြည့်စုံသော ဗြိတိသျှအသံထွက်ကို အသုံးပြု၍ ကာတွန်းရုပ်ရှင်များ၌လည်း အသံသရုပ်ဆောင်အဖြစ် Gnomeo & Juliet (၂၀၁၁) ၊ Ice Age: Continental Drift (၂၀၁၂) ၊ Legends of Oz: Dorothy’s Return (2013) နှင့် The Emoji Movie (2017) တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="brit"/> ==ဂုဏ်ပြုခံရမှု== ၂၀၀၁ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအဖွဲ့ဝင် (OBE) ဆု ချီးမြှင့်ခံရ၍ ၂၀၀၉ တွင် သူကောင်းပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="brit"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] {{Lifetime|၁၉၄၀|၂၀၂၆}} 532sfxgjwrjfr2vocace9kdjzwrzbfb 1060669 1060661 2026-10-30T02:58:19Z Salai Rungtoi 22844 1060669 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ဆာ | name = ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ် | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|OBE<!--Do not change this to KBE, see [[Knight Bachelor]]-->}} | image = Patrick Stewart by Gage Skidmore 2.jpg | caption = ၂၀၁၉ ဆန်ဒီယေဂို ကောမစ်ကွန်တွင် တွေ့ရစဉ် | birth_date = {{birth date|df=yes|1940|7|13}} | birth_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ယော့ခ်ရှီးယား၊ မားဖီးလ်ဒ် | occupation = {{hlist|သရုပ်ဆောင်|ထုတ်လုပ်သူ|ဒါရိုက်တာ}} | party = [[လေဘာပါတီ]] | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|Sheila Falconer|1966|1990|end=div}}|{{marriage|Wendy Neuss|2000|2003|end=div}}|{{marriage|Sunny Ozell|2013}}}} | children = ၂ | alma_mater = Bristol Old Vic Theatre School | years_active = ၁၉၆၆–လက်ရှိ |death_date={{death date and age|2026|10|28|1940|7|13}}}} '''ဆာ ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ်''' ({{lang-en|'''Sir Patrick Stewart'''}}, ၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၄၀ - ၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆) သည် ဗြိတိသျှ ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်ရှင် မင်းသားတစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၉၆၆ မှစတင်ကာ ယနေ့အထိ နှစ်ပေါင်း (၆၀) ခန့် အနုပညာလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်သော သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး (ရုပ်ရှင်)]] ဇာတ်လမ်းတွဲများမှ ''"နောက်မျိုးဆက်"'' (Star Trek: The Next Generation (1987–94)) တွင် Jean-Luc Picard အဖြစ်လည်းကောင်း X-Men ရုပ်ရှင်များတွင် ပါမောက္ခ ချားလ်စ် အစ်ဂ်ဇေးဗီးယား (Charles Xavier) အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ အခြားထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==ငယ်စဉ်ဘဝ== စတျူးဝပ်ကို ၁၉၄၀ ဇူလိုင် ၁၃ ၌ ယော့ခ်ရှီးယား (Yorkshire) စီရင်စု၊ မာဖီးလ် (Mirfield) မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့၍ ဖခင်သည် စစ်သားတစ်ဦးဖြစ်ကာ မိခင်သည် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name="thepsn">{{cite web |url=http://www.thepsn.org/psn/biography.asp |title=Patrick Stewart Biography |accessdate=14 January 2008 |year=2007 |work=The Patrick Stewart Network |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111093439/http://www.thepsn.org/psn/biography.asp |archivedate=11 January 2008}}</ref> ငယ်စဉ်အရွယ်ကပင် ဇာတ်ခုံ၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် ထိတွေ့ကြုံကြိုက်ခဲ့ရပြီး အသက် (၁၂) အရွယ်၌ ရှစ်ရက်တာ ဇာတ်သဘင်သင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ကာ ထို၌ ဝါရင့်ပညာသည်များနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း အပျော်တမ်းသဘင်ပွဲလမ်းများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့၍ အသက် (၁၅) တွင် ကျောင်းထွက်၍ သတင်းထောက်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အလုပ်ရှင်က ဒေသတွင်း ဇာတ်သဘင်ဆိုင်ရာများကို အလေးပေးသတင်းရေးပို့သည်ကို မနှစ်သက်သောကြောင့် သတင်းအလုပ်နှင့် ဇာတ်သဘင်ကြား တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သတင်းလောကမှထွက်ရှိ၍ မခံမရပ်နိုင်သော အငြိုးဖြင့်ပင် ဇာတ်သဘင်မင်းသားလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ ၊ ၁၉၅၇ ၌ Bristol Old Vic Theatre School တွင် ကျောင်းအပ်နှံခဲ့၍ ပညာသင်သည်။ ထို၌ ဗြိတိသျှအများလက်ခံ အသံထွက် () ကို ကျကျနန ပြောဆိုခဲ့ရစဉ် နေရပ်ဇာတိ ယော့ခ်ရှီးယား လေယူလေသိမ်းကိုလည်း မိသားစု၊ မိတ်ဆွေများနှင့် တွေ့လျှင်ပြောဆိုသောကြောင့် ''နှစ်ဘဝ တစ်ကိုယ်'' ပုံစံဖြစ်သည်ဟု ပတ်ထရစ်ကဆိုသည်။<ref name="thepsn"/> ==လုပ်ငန်း== ===ဇာတ်သဘင်=== ကျောင်းမှထွက်ပြီးနောက် စတျူးဝပ်သည် အလုပ်များကို ဆက်တိုက်ဆိုသလို လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ပထမဆုံး ကျွမ်းကျင်ဇာတ်သဘင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် စတင်ပွဲဦးထွက်သည် ၁၉၅၉ ဩဂုတ်လ၊ ''ရတနာကျွန်း'' ကို မှီငြမ်းထားသော ဇာတ်ဖြင့်စတင်ခဲ့၍ မော်ဂန်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="thepsn"/> ၁၉၆၆ တွင် တော်ဝင်ရှိတ်စပီးယားကုမ္ပဏီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၍ ၁၉၈၂ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ၌ ထိုကုမ္ပဏီ၏ အသင်းဝင်အနုပညာရှင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.rsc.org.uk/whatson/7514.aspx |title=Patrick plays the Ghost and Claudius in Hamlet |website=Royal Shakespeare Company |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409080926/http://www.rsc.org.uk/whatson/7514.aspx |archivedate=9 April 2010 |accessdate=2 January 2010 |url-status=dead}}</ref> ထိုမှစ၍ ပြဇာတ်များစွာကို ပါဝင်ဖြေဖျော်ခဲ့သည်။ ===ရုပ်ရှင်=== ၁၉၇၃ မှစ၍ အမေရိကန်၊ ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်များတွင် မထင်မရှား ဇာတ်ကောင်နေရာများတွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ၌ ကပ္ပတိန် ဂျီးန်-လု ပစ်ကာ့ဒ် အဖြစ် [[ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး (ရုပ်ရှင်)]] : ''"နောက်မျိုးဆက်"'' (Star Trek: The Next Generation (1987–94)) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မှုဖြင့် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုရရှိခဲ့ပေသည်။ ပတ်ထရစ်၏ ပြုစုလေ့ကျင့်ထားသော အနုပညာအသံ၊ သဘာဝပင်ကို လေးနက်တည်ငြိမ်သည့် ဟန်ပန်တို့သည် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ၎င်းကို ကြီးမားသော ယုံကြည်လက်ခံလာနိုင်စေခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် ရာသီ (၇) ခုစာရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၇ မှ ၁၉၉၄ အထိ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ မှ ၂၀၀၂ အထိလည်း စုစုပေါင်း အဓိကရုပ်ရှင် လေးကားထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="brit">{{cite web |last=Albert |first=Melissa |url=https://www.britannica.com/biography/Patrick-Stewart |title=Patrick Stewart, British actor|accessdate=27 December 2020 |date=4 September 2020 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယင်းကာလများ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်လမ်းများမှာ The Canterville Ghost (၁၉၉၆) ၊ A Christmas Carol (၁၉၉၉) ၊ King of Texas (၂၀၀၂) နှင့် The Lion in Winter (၂၀၀၃) တို့ဖြစ်၏။ HBO ၏ ဟာသရုပ်သံတွဲ ''Extras'' တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="brit"/> ၂၀၀၀ တွင် အမေရိက၏ လူကြိုက်များရုပ်ရှင်ဖြစ်သည့် အက်ခ်စ်မန်း (X-Men) တွင် ပါမောက္ခ အစ်ဂ်ဇေးဗီးယားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ [[အီရန် မက်ကယ်လန်]] နှင့်အတူတွဲ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခြားရိုက်ကူးသရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများမှာ Match (၂၀၁၄) ၊ Blunt Talk (၂၀၁၅–၁၆) ၊ Christmas Eve (၂၀၁၅) ၊ Green Room (၂၀၁၅) နှင့် The Kid Who Would Be King (၂၀၁၉) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ ကောင်းမွန်ပြည့်စုံသော ဗြိတိသျှအသံထွက်ကို အသုံးပြု၍ ကာတွန်းရုပ်ရှင်များ၌လည်း အသံသရုပ်ဆောင်အဖြစ် Gnomeo & Juliet (၂၀၁၁) ၊ Ice Age: Continental Drift (၂၀၁၂) ၊ Legends of Oz: Dorothy’s Return (2013) နှင့် The Emoji Movie (2017) တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="brit"/> ==ဂုဏ်ပြုခံရမှု== ၂၀၀၁ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအဖွဲ့ဝင် (OBE) ဆု ချီးမြှင့်ခံရ၍ ၂၀၀၉ တွင် သူကောင်းပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="brit"/> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] {{Lifetime|၁၉၄၀|၂၀၂၆}} ahlw0gjrbvimv2vskaoixxw00xqehmt 1060670 1060669 2026-10-30T03:01:04Z Salai Rungtoi 22844 /* ဂုဏ်ပြုခံရမှု */ 1060670 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ဆာ | name = ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ် | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|size=100%|OBE<!--Do not change this to KBE, see [[Knight Bachelor]]-->}} | image = Patrick Stewart by Gage Skidmore 2.jpg | caption = ၂၀၁၉ ဆန်ဒီယေဂို ကောမစ်ကွန်တွင် တွေ့ရစဉ် | birth_date = {{birth date|df=yes|1940|7|13}} | birth_place = အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ယော့ခ်ရှီးယား၊ မားဖီးလ်ဒ် | occupation = {{hlist|သရုပ်ဆောင်|ထုတ်လုပ်သူ|ဒါရိုက်တာ}} | party = [[လေဘာပါတီ]] | spouse = {{unbulleted list|{{marriage|Sheila Falconer|1966|1990|end=div}}|{{marriage|Wendy Neuss|2000|2003|end=div}}|{{marriage|Sunny Ozell|2013}}}} | children = ၂ | alma_mater = Bristol Old Vic Theatre School | years_active = ၁၉၆၆–လက်ရှိ |death_date={{death date and age|2026|10|28|1940|7|13}}}} '''ဆာ ပတ်ထရစ် စတျူးဝပ်''' ({{lang-en|'''Sir Patrick Stewart'''}}, ၁၃ ဇူလိုင် ၁၉၄၀ - ၂၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆) သည် ဗြိတိသျှ ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်ရှင် မင်းသားတစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၉၆၆ မှစတင်ကာ ယနေ့အထိ နှစ်ပေါင်း (၆၀) ခန့် အနုပညာလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်သော သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ [[ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး (ရုပ်ရှင်)]] ဇာတ်လမ်းတွဲများမှ ''"နောက်မျိုးဆက်"'' (Star Trek: The Next Generation (1987–94)) တွင် Jean-Luc Picard အဖြစ်လည်းကောင်း X-Men ရုပ်ရှင်များတွင် ပါမောက္ခ ချားလ်စ် အစ်ဂ်ဇေးဗီးယား (Charles Xavier) အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ အခြားထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်၊ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ==ငယ်စဉ်ဘဝ== စတျူးဝပ်ကို ၁၉၄၀ ဇူလိုင် ၁၃ ၌ ယော့ခ်ရှီးယား (Yorkshire) စီရင်စု၊ မာဖီးလ် (Mirfield) မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့၍ ဖခင်သည် စစ်သားတစ်ဦးဖြစ်ကာ မိခင်သည် အထည်ချုပ်လုပ်ငန်းတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref name="thepsn">{{cite web |url=http://www.thepsn.org/psn/biography.asp |title=Patrick Stewart Biography |accessdate=14 January 2008 |year=2007 |work=The Patrick Stewart Network |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080111093439/http://www.thepsn.org/psn/biography.asp |archivedate=11 January 2008}}</ref> ငယ်စဉ်အရွယ်ကပင် ဇာတ်ခုံ၊ ဇာတ်သဘင်နှင့် ထိတွေ့ကြုံကြိုက်ခဲ့ရပြီး အသက် (၁၂) အရွယ်၌ ရှစ်ရက်တာ ဇာတ်သဘင်သင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ကာ ထို၌ ဝါရင့်ပညာသည်များနှင့် တွေ့ကြုံခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း အပျော်တမ်းသဘင်ပွဲလမ်းများတွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့၍ အသက် (၁၅) တွင် ကျောင်းထွက်၍ သတင်းထောက်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အလုပ်ရှင်က ဒေသတွင်း ဇာတ်သဘင်ဆိုင်ရာများကို အလေးပေးသတင်းရေးပို့သည်ကို မနှစ်သက်သောကြောင့် သတင်းအလုပ်နှင့် ဇာတ်သဘင်ကြား တစ်ခုခုကို ရွေးချယ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် သတင်းလောကမှထွက်ရှိ၍ မခံမရပ်နိုင်သော အငြိုးဖြင့်ပင် ဇာတ်သဘင်မင်းသားလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့သည်။ အသက် ၁၇ ၊ ၁၉၅၇ ၌ Bristol Old Vic Theatre School တွင် ကျောင်းအပ်နှံခဲ့၍ ပညာသင်သည်။ ထို၌ ဗြိတိသျှအများလက်ခံ အသံထွက် () ကို ကျကျနန ပြောဆိုခဲ့ရစဉ် နေရပ်ဇာတိ ယော့ခ်ရှီးယား လေယူလေသိမ်းကိုလည်း မိသားစု၊ မိတ်ဆွေများနှင့် တွေ့လျှင်ပြောဆိုသောကြောင့် ''နှစ်ဘဝ တစ်ကိုယ်'' ပုံစံဖြစ်သည်ဟု ပတ်ထရစ်ကဆိုသည်။<ref name="thepsn"/> ==လုပ်ငန်း== ===ဇာတ်သဘင်=== ကျောင်းမှထွက်ပြီးနောက် စတျူးဝပ်သည် အလုပ်များကို ဆက်တိုက်ဆိုသလို လုပ်ကိုင်ခဲ့၏။ ပထမဆုံး ကျွမ်းကျင်ဇာတ်သဘင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် စတင်ပွဲဦးထွက်သည် ၁၉၅၉ ဩဂုတ်လ၊ ''ရတနာကျွန်း'' ကို မှီငြမ်းထားသော ဇာတ်ဖြင့်စတင်ခဲ့၍ မော်ဂန်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name="thepsn"/> ၁၉၆၆ တွင် တော်ဝင်ရှိတ်စပီးယားကုမ္ပဏီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့၍ ၁၉၈၂ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ၌ ထိုကုမ္ပဏီ၏ အသင်းဝင်အနုပညာရှင်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.rsc.org.uk/whatson/7514.aspx |title=Patrick plays the Ghost and Claudius in Hamlet |website=Royal Shakespeare Company |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100409080926/http://www.rsc.org.uk/whatson/7514.aspx |archivedate=9 April 2010 |accessdate=2 January 2010 |url-status=dead}}</ref> ထိုမှစ၍ ပြဇာတ်များစွာကို ပါဝင်ဖြေဖျော်ခဲ့သည်။ ===ရုပ်ရှင်=== ၁၉၇၃ မှစ၍ အမေရိကန်၊ ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်များတွင် မထင်မရှား ဇာတ်ကောင်နေရာများတွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ၌ ကပ္ပတိန် ဂျီးန်-လု ပစ်ကာ့ဒ် အဖြစ် [[ကြယ်တာရာ စွန့်စားရေးခရီး (ရုပ်ရှင်)]] : ''"နောက်မျိုးဆက်"'' (Star Trek: The Next Generation (1987–94)) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မှုဖြင့် နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံစိုက်မှုရရှိခဲ့ပေသည်။ ပတ်ထရစ်၏ ပြုစုလေ့ကျင့်ထားသော အနုပညာအသံ၊ သဘာဝပင်ကို လေးနက်တည်ငြိမ်သည့် ဟန်ပန်တို့သည် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ၎င်းကို ကြီးမားသော ယုံကြည်လက်ခံလာနိုင်စေခဲ့သည်။ ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် ရာသီ (၇) ခုစာရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၇ မှ ၁၉၉၄ အထိ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ၁၉၉၄ မှ ၂၀၀၂ အထိလည်း စုစုပေါင်း အဓိကရုပ်ရှင် လေးကားထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="brit">{{cite web |last=Albert |first=Melissa |url=https://www.britannica.com/biography/Patrick-Stewart |title=Patrick Stewart, British actor|accessdate=27 December 2020 |date=4 September 2020 |publisher=Encyclopædia Britannica}}</ref> ယင်းကာလများ၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်လမ်းများမှာ The Canterville Ghost (၁၉၉၆) ၊ A Christmas Carol (၁၉၉၉) ၊ King of Texas (၂၀၀၂) နှင့် The Lion in Winter (၂၀၀၃) တို့ဖြစ်၏။ HBO ၏ ဟာသရုပ်သံတွဲ ''Extras'' တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="brit"/> ၂၀၀၀ တွင် အမေရိက၏ လူကြိုက်များရုပ်ရှင်ဖြစ်သည့် အက်ခ်စ်မန်း (X-Men) တွင် ပါမောက္ခ အစ်ဂ်ဇေးဗီးယားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ [[အီရန် မက်ကယ်လန်]] နှင့်အတူတွဲ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခြားရိုက်ကူးသရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများမှာ Match (၂၀၁၄) ၊ Blunt Talk (၂၀၁၅–၁၆) ၊ Christmas Eve (၂၀၁၅) ၊ Green Room (၂၀၁၅) နှင့် The Kid Who Would Be King (၂၀၁၉) တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်း၏ ကောင်းမွန်ပြည့်စုံသော ဗြိတိသျှအသံထွက်ကို အသုံးပြု၍ ကာတွန်းရုပ်ရှင်များ၌လည်း အသံသရုပ်ဆောင်အဖြစ် Gnomeo & Juliet (၂၀၁၁) ၊ Ice Age: Continental Drift (၂၀၁၂) ၊ Legends of Oz: Dorothy’s Return (2013) နှင့် The Emoji Movie (2017) တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="brit"/> ==ဂုဏ်ပြုခံရမှု== ၂၀၀၁ တွင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာအဖွဲ့ဝင် (OBE) ဆု ချီးမြှင့်ခံရ၍ ၂၀၀၉ တွင် သူကောင်းပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်။<ref name="brit"/> == ကွယ်လွန်ခြင်း == စတီးဝပ်သည် [[အယ်လ်ဇိုင်းမား ရောဂါ|အယ်လ်ဇိုင်းမား]]ရောဂါနှင့် လူးဝီဘော်ဒီဒီမင်းရှာရောဂါတို့ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့|လော့စ်အိန်ဂျလိစ်မြို့]]၌ အသက် ၈၆ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Dunham |first=Will |date=2026-10-29 |title=Patrick Stewart, Shakespearean actor turned 'Star Trek' and 'X-Men' star, dies at 86 |url=https://www.reuters.com/world/uk/british-actor-patrick-stewart-has-died-his-family-says-2026-10-29/ |access-date=2026-10-30 |work=Reuters |language=en}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] {{Lifetime|၁၉၄၀|၂၀၂၆}} cipz7jdze4a4584zsaujbdo411j5vom 0 205448 1060715 1043797 2026-10-30T10:49:27Z CommonsDelinker 115 Replacing War_Flag_of_Brunei.svg with [[File:Military_ensign_of_Brunei_Darussalam.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · it's NOT a 'war flag' - the correc 1060715 wikitext text/x-wiki [[File:Codex Manesse Johann von Brabant.jpg|thumb|upright|A knight (Jan I van Brabant) flying a heraldic flag in battle, in addition to the heraldic device displayed on his shield (Codex Manesse, ca. 1304)]] '''စစ်ဖက်သုံးအလံ''' သို့မဟုတ် တိုက်ပွဲသုံးအလံ ({{lang-en|war flag}}၊ ''military flag''၊ ''battle flag'' သို့မဟုတ် ''standard''<ref>"standard" Oxford English Dictionary (Online ed.). Oxford University Press</ref>) သည် စစ်တပ်များမှမြေပြင်၌ အသုံးပြုလွှင့်ထူထားသော [[နိုင်ငံတော်အလံ]]ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရေပြင်၌အသုံးပြုလျှင် ထိုအလံကို ရေတပ်သုံးသင်္ဘောအလံ (naval ensign) ဟုခေါ်သည်။ စစ်ဖက်သုံးအလံကို သီးသန့်ရေးဆွဲပြီး အသုံးပြုလွှင့်ထူသည့် နိုင်ငံများမှာ အနည်းငယ်သာရှိသည်။ == စစ်ဖက်သုံးအလံများ == === တပ်မတော်အလံများ=== <gallery> File:Flag of Bolivia (military) (2).svg|ဘိုလစ်ဗီးယား File:Military ensign of Brunei Darussalam.svg|ဘရူနိုင်း File:Flag of the Khmer Republic.svg|ကမ္ဘောဒီးယား File:Canadian Forces Flag.svg|ကနေဒါ File:People's Liberation Army Flag of the People's Republic of China.svg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ File:Georgia. Main Military flag.svg|ဂျော်ဂျီယာ File:Flag of JSDF.svg|ဂျပန် File:Moldovan Armed Forces Flag (svg).svg|မောလ်ဒိုဗာ (<small>တရားဝင်မဟုတ်</small>) File:Flag of the Armed Forces (Tatmadaw) of Myanmar.svg|[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]] File:Military flag of Portugal.svg|ပေါ်တူဂီ File:Banner of the Armed Forces of the Russian Federation (obverse).svg|ရုရှား File:chief_of_General_Staff_flag_of_the_Saudi_Armed_Forces.svg|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား {{FIAV|sinister}} File:Flag of the Serbian Armed Forces (reverse).svg|ဆားဘီးယား File:Sri Lankan Army Flag.svg|သီရိလင်္ကာ File:Ensign of the Ukrainian Armed Forces.svg|ယူကရိန်း File:Flag of Viet Nam Peoples Army.svg|ဗီယက်နမ် </gallery> === ကြည်းတပ် === {{gallery|width=120|height=120|noborder=yes|whitebg=no |File:Flag of the Bangladesh Army.svg|{{center|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်}} |File:War flag of Bulgaria.svg|{{center|ဘူဂေးရီးယား}} |File:Ground Force Flag of the People's Republic of China.svg|{{center|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}} |File:Republic of China Army Flag.svg|{{center|တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ}} |File:Army Flag of Georgia.svg|{{center|ဂျော်ဂျီယာ}} |File:War Flag of Hungary.svg|{{center|ဟန်ဂေရီ}} |File:Flag of Indian Army.svg|{{center|အိန္ဒိယ}} |File:Flag of the Malaysian Army.svg|{{center|မလေးရှား}} |File:Army Flag of Myanmar.svg|{{center|[[တပ်မတော် (ကြည်း)|‌မြန်မာ့ကြည်းတပ်]]}} |File:Flag of the Pakistani Army.svg|{{center|ပါကစ္စတန်}} |File:Flag of the Polish Land Forces.svg|{{center|ပိုလန်}} |File:Flag of the Russian Ground Forces.svg|{{center|ရုရှား}} |File:Flag of the Royal Saudi Land Forces.png|{{center|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား {{FIAV|sinister}}}} |File:Flag of the Army of the Republic of Korea.svg|{{center|တောင်ကိုရီးယား}} |File:Royal Thai Army Flag.svg|{{center|ထိုင်းဘုရင့်ကြည်းတပ်}} |File:Regment flag of 39th Mechanized Infantry Brigade.svg|{{center|တူရကီ}} |File:Ensign of the Ukrainian Ground Forces.svg|{{center|ယူကရိန်း}} |File:BritishArmyFlag2.svg|{{Center|ဗြိတိသျှကြည်းတပ်}} |File:Flag of the United States Army.svg|{{Center|အမေရိကန်စစ်တပ်}} }} === ရေတပ်သုံးအလံ === {{gallery|width=120|height=120|noborder=yes|whitebg=no |File:Naval Ensign of Bangladesh.svg|{{center|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်}} |File:Naval Ensign of Finland.svg|{{center|ဖင်လန်}} |File:Naval Ensign of Myanmar.svg|{{center|[[တပ်မတော် (ရေ)|မြန်မာ့ရေတပ်]]}} |File:State flag of Peru.svg|{{center|ပီရူး}} |File:Naval Bases Flag of the Royal Saudi Navy.svg|{{center|ဆော်ဒီအာရေးဘီးယား {{FIAV|sinister}}}} |File:Naval Ensign of Singapore.svg|{{center|စင်ကာပူ}} |File:Naval ensign of Sweden.svg|{{center|ဆွီဒင်}} |File:Naval Ensign of Ukraine.svg|{{center|ယူကရိန်း}} }} ===အခြားအလံများ=== {{gallery|width=120|height=120|noborder=yes|whitebg=no |File:Flag of Denmark (state).svg|{{center|ဒိန်းမတ်၏ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ {{FIAV|011010}}}} |File:Civil Ensign of El Salvador.svg|{{center|အဲလ်ဆာဗေဒို၏ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ {{FIAV|011010}}}} |File:Flag of Germany (state).svg|{{center|ဂျာမနီ၏အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ {{FIAV|011010}}}} |File:Flag of Iceland (state).svg|{{center|အိုက်စလန်၏အစိုးရသုံးနှင့် ရေတပ်သုံးအလံ {{FIAV|011011}}}} |File:Flag of Norway, state.svg|{{center|နော်ဝေး၏ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ {{FIAV|011011}}}} |File:War Flag of the Philippines.svg|{{center|ဖိလစ်ပိုင် {{small|(နိုင်ငံတော်အလံနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသည်ကို သတိပြုပါ)}} {{FIAV|111111}}}} |File:Hellenic Army War Flag.svg|{{center|Hellenic Army}} |File:Air Force Ensign of Myanmar.svg|{{center|[[တပ်မတော် (လေ)|မြန်မာ့လေတပ်]]}} |File:Ensign of the Ukrainian Air Force.svg|{{center|ယူကရိန်းလေတပ်}} |File:Flag of Venezuela (state).svg|{{center|ဗင်နီဇွဲလား၏ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ {{FIAV|011011}}}} |File:Flag of Austria (state, variant 2).svg|{{center|ဩစတြီးယား၏ အစိုးရသုံးနှင့် စစ်ဖက်သုံးအလံ}} }} == အလံဟောင်းများ == {{gallery|width=120|height=120|noborder=yes|whitebg=no |File:First flag of Bangladesh.png|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအလံ |File:Flag of the Ukrainian Insurgent Army.svg|{{Center|ယူကရိန်းသူပုန်စစ်တပ်အလံ}} |File:Eureka Flag.svg|ယူရီကာ (Eureka) အလံ |File:Battle flag of the Confederate States of America (1-1).svg|{{center|[[အမေရိကန်ကွန်ဖက်ဒရိတ်ပြည်နယ်များ]]၏ တိုက်ပွဲသုံးအလံ (၁၈၆၁–၆၅)}} |File:Flag of New Spain.svg|{{center|စပိန်၏ "Cross of Burgundy" အလံ(၁၅၀၆–၁၈၄၃)}} |File:War flag of the Imperial Japanese Army.svg|{{center|ဂျပန်အင်ပါယာကြည်းတပ်}} |File:Flag of the Congo Army (1970-1992).svg|{{center|ကွန်ဂို (၁၉၇၀–၉၁)}} |File:Gadsden flag.svg|{{center|Gadsden flag (၁၇၇၅–၈၃)}} |File:Arklowflag.svg|{{center|United Irishmen}} |File:Flag of NVA (East Germany).svg|{{center|အရှေ့ဂျာမနီ (၁၉၆၀–၁၉၉၀)}} |File:War Ensign of Germany 1938-1945.svg|{{center|နာဇီဂျာမနီ}} {{small|(ဥရောပ၌ထိုအလံလွှင့်ထူခြင်းကိုတားမြစ်ထားသည်)}} |File:War flag of the Italian Social Republic.svg|{{center|အီတလီဆိုရှယ်သမ္မတနိုင်ငံ (၁၉၄၃–၄၅)}} |File:War Ensign of Prussia (1816).svg|{{center|ပရပ်ရှား (၁၈၁၆)}} |File:War Ensign of Germany 1903-1918.svg|{{center|ဂျမန်အင်ပါယာ (၁၉၀၃–၁၉၁၉)}} |File:Military flag of the Roman Republic (19th century).svg|{{center|ရောမသမ္မတနိုင်ငံ (၁၈၄၉)}} |File:Red Army flag (Fictitious).svg|{{center|ဆိုဗီယက်၏ "Red Army" အလံ (တရားဝင်မဟုတ်)}} |File:Naval Ensign of the Soviet Union.svg|{{center|ဆိုဗီယက်ရေတပ်}} |File:State Flag of Thailand (1916).svg|{{center|ထိုင်းကြည်းတပ် (၁၈၉၂–၁၉၃၆}} |File:Siamese Army Flag of King Rama V (Chudhadhujdhippatai).svg|{{center|ထိုင်းကြည်းတပ်၏ ဟောစစ်ပွဲ (Haw wars) ၌ အသုံးပြု‌ခဲ့‌ သောအလံ (၁၈၈၅–၁၈၉၀)}} |File:Mughals war Flag.gif|{{center |အိန္ဒိယ၏ မုဂဲလ် အင်ပါယာ (Mughal) (၁၉၂၆-၁၈၅၇)<ref>{{Cite web|url=https://www.crwflags.com/fotw/flags/in-ehist.html|title=India before British Rule|website=www.crwflags.com}}</ref>}} |File:US Cav 35.svg|{{center|အမေရိကန်မြင်းတပ်}} |File:US Naval Jack 48 stars.svg|{{Center|အမေရိကန်ရေတပ် (၁၉၁၂–၅၉)}} |File:Flag of the Royal Italian Army.svg|{{center|အီတလီီဘုရင့်ကြည်းတပ်}} |File:War ensign of the First Slovak Republic.svg|{{center|နာဇီဂျာမနီလက်အောက်ခံ ဆလိုဗက်သမ္မတနိုင်ငံ}} |File:War flag of Croatia (1941–1945).svg|{{center|နာဇီဂျာမနီလက်အောက်ခံ ခရိုအေးရှား}} |File:War Flag of Hungary (1939-1945, size III and V).svg|{{center|ဟန်ဂေရီ (၁၉၃၉–၄၅)}} }} ==ကိုးကားချက်== {{reflist}} ==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်== * Wise, Terence (1978) ''Military flags of the world, in color''. New York: Arco Publishing. 184p. {{ISBN|0668044721}}. War flags of 1618–1900. [[ကဏ္ဍ: အလံအမျိုးအစားများ]] [[ကဏ္ဍ: စစ်ဖက်သုံးအလံများ]] 9ke35kc6uh6ls95oh9r57arq2c9qjk9 0 205488 1060709 961049 2026-10-30T10:21:37Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060709 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of FIAV.svg|thumb|220px|နိုင်ငံတကာ အလံဗေဒဆိုင်ရာ အသင်းအဖွဲ့များ ဖက်ဒယ်ရေးရှင်း (International Federation of Vexillological Associations) ၏အလံ]] '''အလံဗေဒ''' ({{lang-en|vexillology}} ၊ {{IPAc-en|ˌ|v|ɛ|k|s|ɪ|ˈ|l|ɒ|l|ə|dʒ|i}}) [[အလံ]]များနှင့် အလံဆိုင်ရာ သင်္ကေတများကို လေ့လာသည့်ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်။<ref name="WSbook">Smith, Whitney. ''Flags Through the Ages and Across the World'' New York: McGraw-Hill, 1975. Print.</ref> "Vexillology" ဟူသောဝေါဟာရတွင် "[[ဗက်ဆီလမ်|vexillum]]" ခေါ် ရောမခေတ်စစ်ပွဲသုံးအလံ<ref>{{cite web |title=Vexillum |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/vexillum |website=www.merriam-webster.com |publisher=Merriam-Webster Dictionary |access-date=15 September 2020}}</ref> နှင့် ဂရိအဆုံးစကားလုံးဖြစ်သော "-logy" (လေ့လာခြင်း)<ref>{{Cite news|url=https://www.flaginstitute.org/wp/about-us/about-vexillology/|title=About Vexillology - The Flag Institute|work=The Flag Institute|access-date=2018-06-01|language=en-GB|accessdate=16 May 2021|archivedate=27 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180927182042/http://www.flaginstitute.org/wp/about-us/about-vexillology}}</ref> တို့ကိုပေါင်းစပ်ထားသည်။ ထိုစကားလုံးကို ၁၉၅၉ တွင် စတင်၍အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Vexillology |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/vexillology |website=www.merriam-webster.com |publisher=Merriam-Webster Dictionary |access-date=15 September 2020}}</ref> အလံ‌လေ့လာသည့်သူကို "vexillologist"၊ အလံရေးဆွဲသည့်သူကို "vexillographer"၊ ထိုသို့ဒီဇိုင်းဆွဲခြင်းကို "vexillography"၊ ယေဘုယျအားဖြင့် အလံကိုနှစ်သက်သည့်သူကို "vexillophile" ဟူ၍ အသီးသီးခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== အလံဗေဒဘာသာရပ်ကို ပထမဆုံးအဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သူမှာ အလံလေ့လာသူ ဝှစ်တနေ စမစ် (Whitney Smith) ဖြစ်သည်။<ref name=":0">{{Cite web|url=https://semioticon.com/semiotix/2013/05/consider-vexillology/|title=CONSIDER VEXILLOLOGY. – SemiotiX|website=semioticon.com|language=en-US|access-date=2018-04-01|accessdate=16 May 2021|archivedate=28 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428053450/https://semioticon.com/semiotix/2013/05/consider-vexillology/}}</ref> သူသည် နိုင်ငံတကာ အလံဗေဒ ကွန်ဂရတ် (International Congress of Vexillology (ICV))၊ မြောက်အမေရိက အလံဗေဒအသင်း (North American Vexillological Association)၊ နိုင်ငံတကာ အလံဗေဒဆိုင်ရာ အသင်းအဖွဲ့များ ဖက်ဒယ်ရေးရှင်း (International Federation of Vexillological Associations (FIAV)) စသောအလံဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news|last1=Vulliamy|first1=Elsa|title=Which flag is it? Take our quiz to find out|url=https://www.independent.co.uk/extras/puzzles-and-games/quizzes/can-you-recognise-these-flags-a6774121.html|access-date=March 13, 2016|date=December 15, 2015}}</ref> သူသည် အလံဗေဒဟူသည့် အခေါ်အဝေါ်အကြောင်းကို ရေးသားရာ၌ "အလံအသုံးပြုမှုသည် ရှေးအကျဆုံးသော လူထုအသိုင်းအဝိုင်းကာလကပင် ရှိနေခဲ့သော်လည်း အလံလေ့လာမှုသည် အသစ်အဆန်းဖြစ်နေသောကြောင့် ထိုအလံလေ့လာခြင်း၏ အခေါ်အဝေါ်သည် ၁၉၅၉ မတိုင်မီက ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းမရှိသေးပေ" ဟူ၍ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.crwflags.com/fotw/flags/vxt-vex.html|title=Vexillology|website=www.crwflags.com|access-date=2017-11-03}}</ref> == စိတ်ဝင်စားမှုများ == အလံလေ့လာမှုသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသောကြောင့် အင်တာနက်တစ်ခွင် ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ သာဓကအားဖြင့် [https://web.archive.org/web/20211205145213/https://www.reddit.com/r/vexillology/ r/vexillology] ဟူသော subreddit သည် လူသိများဆုံး အလံလူမှုကွန်ရက်ဖြစ်သည်။ ==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်== * [[အလံဗေဒဆိုင်ရာအခေါ်အဝေါ်များ]] * [[အလံဗေဒဆိုင်ရာသင်္ကေတများ]] * [[ဗက်ဆီလမ်]] * [[ဒီဇိုင်းအလိုက်နိုင်ငံတော်အလံများ]] ==ကိုးကားချက်များ== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ: အလံဗေဒ]] 92tvba48lqm041e3w6rwoy078kluyxu 0 207445 1060703 1031719 2026-10-30T09:32:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060703 wikitext text/x-wiki '''MTV''' (မူလက Music Television ၏ ကနဦးအစ ) သည် 24 နာရီ အမေရိကန်ကေဘယ်လ် တေးဂီတဗီဒီယိုချန်နယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဩဂုတ်လ 1, 1981 တွင်တရားဝင်လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ New York City တွင်အခြေခံပြီး Paramount Media Networks ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော MTV Entertainment Group ၏ ထိပ်တန်းပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ်ဆောင်ရွက်ပါသည်။ Paramount Global ၏ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်သည် ။ {{short description|American cable television channel}} {{about|the main MTV channel|other uses}} {{redirect|Music Television|the genre|Music television}} {{Use mdy dates|date=December 2020}} <!-- MTV made history. You could say MTV was first tested as Sight on Sound. But the channel was still founded in 1981, much like how Nickelodeon was actually founded in 1979. --> {{Infobox television channel | name = MTV | logo = | logo_caption = MTV's 2021 logo paying homage to the MTV logo in 1981. | logo_size = 150px | launch_date = | picture_format = [[1080i]] [[16:9]] [[High-definition television|HDTV]] | owner = [[Warner Communications]] (1981–1986; 50%)<br />[[American Express]] (1981–1985; 50%)<br />Viacom ([[Viacom (1952–2006)|1986–2006]], [[Viacom (2005–2019)|2005–2019]])<br />[[Paramount Global]] (2019–present)<br />[[National Amusements]] (1986–present) | parent = [[MTV Entertainment Group]] (1996–present)<br />[[Paramount Media Networks]] (1981–present) | key_people = Chris McCarthy {{small|(President/CEO, MTV Entertainment Group)}} | country = {{flag|United States}} | area = ကမ္ဘာတစ်လွှား | language = [[American English]] ([[New York City English]]) | headquarters = [[One Astor Plaza]], 1515 [[Broadway (Manhattan)|Broadway]], [[Times Square]], [[Manhattan]], [[New York City]], [[New York (state)|NY]] | sister_channels = {{Collapsible list| * [[MTV2]] * [[MTV Tres]] * [[MTV Live (TV network)|MTV Live]] * [[MTV Classic (American TV channel)|MTV Classic]] * [[MTVU]] }} | timeshift_service = '''MTV East''' ([[New York City]]){{br}}'''MTV West''' ([[Los Angeles]]) | former_names = {{Plainlist| * MTV: Music Television (1981–2010)<ref name="Music Television dropped">{{Cite news |url=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2010/02/mtv-drops-music-television-from-its-logo.html |title=MTV drops 'Music Television' from the network logo |date=February 8, 2010 |work=[[Los Angeles Times]] |access-date=June 21, 2012}}</ref> }} | replaced = | replaced_by = | website = https://www.mtv.com/ | terr_serv_1 = | terr_chan_1 = | online_serv_1 = [[Philo (company)|Philo]] | online_chan_1 = [[Internet Protocol television]] | online_serv_2 = [[Hulu]] | online_chan_2 = [[Internet Protocol television]] | availability_note = |logofile=MTV 2021 (brand version).svg|launch={{launch date and age|1981|8|1}}|sister names={{Collapsible list| * [[MTV2]] * [[MTV Tres]] * [[MTV Live (TV network)|MTV Live]] * [[MTV Classic (American TV channel)|MTV Classic]] * [[MTVU]] }}|online chan 1=[[:en:Internet Protocol television]]|online serv 2=[[:en:Hulu]]|online serv 1=[[:en:Philo (company)|Philo]]|online chan 2=[[:en:Internet Protocol television]]|timeshift names='''MTV East''' ([[New York City]]){{br}}'''MTV West''' ([[Los Angeles]])|network=Paramount EMEAA}} ချန်နယ်သည် မူလက တေးဂီတဗီဒီယိုများ နှင့် ဆက်စပ်အစီအစဉ်များကို ဗီဒီယို jockeys သို့မဟုတ် VJs ဟုခေါ်သော ရုပ်မြင်သံကြားကိုယ်ရည်ကိုယ်သွေးများမှ လမ်းညွှန်ထားသည့်အတိုင်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည် ။ [2] စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ နှစ်များအတွင်း ဆယ်ကျော်သက်များနှင့် လူငယ်လူရွယ်များအတွက် မူရင်းသရုပ်မှန် ပရိုဂရမ်ကို နှစ်သက်ရာ ဂီတအပေါ် ၎င်း၏အာရုံစူးစိုက်မှုကို သိသိသာသာ လျှော့ချခဲ့သည်။ 2020 ခုနှစ်အစောပိုင်းကတည်းက MTV သည် ၎င်း၏အစီအစဉ်တင်ဆက်မှုအချိန်ဇယားအများစုကို ရွေးချယ်ရန်၊ အဓိကအားဖြင့် ရယ်စရာကောင်းခြင်းဖြစ်ပြီး ၊ 2020 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် "ကွန်ရက်၏ 168 နာရီအစီအစဉ်တစ်ခုလုံးမှ 113 နာရီကြာထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်" [3] [4] [5] MTV သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ညီအစ်မချန်နယ် များစွာကို ပေါက်ဖွားလာပြီး နိုင်ငံတကာတွင် ချိတ်ဆက်ထားသော ချန်နယ်များဖြစ်ပြီး အချို့မှာ လွတ်လပ်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ 2017 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ အမေရိကန်ရှိ အိမ်ထောင်စု 90.6 သန်းခန့်သည် MTV ကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။ [6] ===အစီအစဉ်များ=== {{Further information|List of programs broadcast by MTV}}MTV တိုးချဲ့လာသည်နှင့်အမျှ တေးဂီတဗီဒီယိုများနှင့် VJ-လမ်းညွှန်အစီအစဉ်များသည် ၎င်း၏ပရိုဂရမ်၏ဗဟိုချက်မဟုတ်တော့ပါ။ ချန်နယ်၏ ပရိုဂရမ်သည် [[အရွယ်ရောက်ချိန်|ဆယ်ကျော်သက်များ]] နှင့် လူငယ်လူရွယ်များ အတွက် ရည်ရွယ်သည့် အမျိုးအစားနှင့် ဖော်မက်များစွာကို လွှမ်းခြုံထားသည်။ ၎င်း၏မူရင်းအစီအစဉ်အပြင် MTV သည် Paramount ပိုင်ဆိုင်သော မွေးချင်းများနှင့် ပြင်ပအဖွဲ့အစည်းကွန်ရက်များမှ မူရင်းနှင့် စုစည်းထားသော အစီအစဉ်များကိုလည်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref name="mtvweekly">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/weekly.jhtml|title=On-Air – MTV Week at a Glance|access-date=26 March 2023|archive-date=22 October 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20021022001643/http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/weekly.jhtml}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/weekly.jhtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20021022001643/http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/weekly.jhtml|archive-date=October 22, 2002|title=MTV schedule for the week of October 20, 2002}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.tv.com/life-as-we-know-it/natural-disasters/episode/356411/summary.html|title=Life As We Know It: Natural Disasters|archivedate=August 3, 2007|archive-date=February 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225062204/http://www.tv.com/shows/life-as-we-know-it/natural-disasters-356411/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/weekly.jhtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20070516214550/http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/weekly.jhtml|archive-date=May 16, 2007|title=MTV.com – On-Air – MTV Week at a Glance}}</ref> MTV သည် ၎င်း၏ထုတ်လုပ်ရေးတံဆိပ်ဖြစ်သော MTV Films မှတစ်ဆင့် လူငယ်လူရွယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်သည့် ဇာတ်ကားများကို ထုတ်လုပ်သူဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ပြဇာတ်ထွက်ဇာတ်ကားများနှင့် MTV Studios မှ မူရင်းထုတ်လုပ်ထားသည့် ဇာတ်ကားများကို ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/daily.jhtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20070113054935/http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/daily.jhtml|archive-date=January 13, 2007|title=MTV Schedule for January 13, 2007}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/daily.jhtml?day=07%2F18%2F07|title=MTV Schedule for July 18, 2007|access-date=26 March 2023|archive-date=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016005656/http://www.mtv.com/onair/schedule/mtv/daily.jhtml?day=07%2F18%2F07}}</ref> 2010 ခုနှစ်တွင် Gay and Lesbian Alliance Against Defamation ၏ လေ့လာမှုတစ်ခုအရ MTV တွင် အဓိကအချိန်ပိုင်းအစီအစဉ် 207.5 နာရီတွင် လိင်တူချစ်သူများ၊ bisexual နှင့် လိင်ပြောင်းသူများ၏ဘဝများကို ထင်ဟပ်စေသည့် အကြောင်းအရာများ ပါဝင်ကြောင်း 2010 ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အမြင့်ဆုံး ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite news|first=Frazier|last=Moore|title=Study: MTV leads in showing gay characters on television|url=https://www.silive.com/entertainment/tvfilm/2010/07/study_mtv_leads_in_showing_gay.html|work=silive.com|date=July 23, 2010}}</ref> 2018 ခုနှစ်တွင် MTV သည် MTV Studios အမည်ဖြင့် MTV ၏စာကြည့်တိုက်ရှိုးများ၏ ဗားရှင်းအသစ်များကို ထုတ်လုပ်ရန် အာရုံစိုက်သည့် ထုတ်လုပ်ရေးယူနစ်အသစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို နောက်ပိုင်းတွင် MTV Entertainment Studios ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2018/06/mtv-studios-daria-made-real-world-aeon-flux-revivals-1202414792/|title=MTV Launches MTV Studios with 'Daria', 'Made', 'Real World' & 'Aeon Flux' Revivals|date=June 21, 2018}}</ref> == သမိုင်း == {{More citations needed|section|date=August 2021}} === 1964-1977- ယခင်အယူအဆများ === ဂီတရုပ်မြင်သံကြား အတွက် စိတ်ကူးများသည် 1960 ခုနှစ်များတွင် စတင်ခဲ့သည်။ [[ဘီးတဲလ်အဖွဲ့|The Beatles သည်]] 1960 နှစ်လယ်ပိုင်းမှစတင်၍ ၎င်းတို့၏ အခွေများကို ကြော်ငြာရန်အတွက် ဂီတဗီဒီယိုများကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ 1964 ရုပ်ရှင် ''A Hard Day's Night'' နှင့် အထူးသဖြင့် " Can't Buy Me Love " သီချင်း၏ စွမ်းဆောင်မှုဖြင့် MTV သည် နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ Richard Lester အား "အခြေခံအားဖြင့် ဂီတဗီဒီယိုကို တီထွင်ခြင်း" အတွက် ဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/1999/06/26/lester/|title=Richard Lester: A hard day's life|work=[[Salon.com]]|date=June 26, 1999|access-date=February 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20121126104727/http://www.salon.com/1999/06/26/lester/singleton/|archive-date=November 26, 2012}}</ref> 1967 ခုနှစ်တွင်၊ Charlatan Productions ဟုခေါ်သော Los Angeles ကုမ္ပဏီသည် ရော့ခ်အဖွဲ့များအတွက် ပရိုမိုးရှင်းရုပ်ရှင်များကို စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး မူရင်းဇာတ်ညွှန်းများနှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ ဇာတ်ညွှန်းများဖန်တီးခြင်းဖြင့် တစ်ဦးချင်းသီချင်းများကို ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းပါဝင်သည့် ထူးခြားသောချဉ်းကပ်မှုဖြင့် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|title=Charlatan Productions: Mind Blowing Films for Pop Groups|page=12}}</ref> Charlatan ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသူများဖြစ်ကြသော Peter Gardiner နှင့် Allen Daviau တို့မှ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ''The Trip'' ရုပ်ရှင်အတွက် ထိုနှစ်တွင် အထူးဖန်တီးထုတ်လုပ်သူများဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကို၏ ထိပ်တန်းရေဒီယိုလိုင်း ၄၀ KFRC ၏ ပရိုဂရမ်ဒါရိုက်တာဖြစ်သူ Tom Rounds ကို Charlatan သမ္မတအဖြစ် 1967 နောက်ပိုင်းတွင် တင်ဆောင်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite magazine|title=Tom Rounds Quits KFRC|page=1}}</ref> Rounds ၏ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင်၊ အသံသွင်းကုမ္ပဏီများနှင့်စာချုပ်အရ Charlatan သည် တိုတို၊ သီချင်းအရှည် ပရိုမိုရှင်းဇာတ်ကားများကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့ကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ရုပ်သံဌာနများသို့ ဗီဒီယိုတိပ်ဖြင့် ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite magazine|title=Charlatan Forms C.P. Eye To Distribute Videotapes}}</ref> 1968 ခုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် Charlatan သည် [[ဂျင်မီ ဟင်းဒရစ်|Jimi Hendrix]] ၊ The Animals ၊ Steppenwolf ၊ Aretha Franklin ၊ Richie Havens ၊ The Who ၊ The Rascals ၊ Paul Revere & the Raiders ၊ Connie Francis ၊ The Rascals ၊ The Who ၊ The Rascals ၊ Paul Revere & the Raiders ၊ Cowsills နှင့် Ricky Nelson တို့ ဖြစ်သည် ။ <ref>{{Cite magazine|title=Charlatan Inks MGM to 26 Artist-Promoting TV Films}}</ref> 1974 ခုနှစ်တွင် Televak Corporation ၏ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ Gary Van Haas သည် Music Video TV ၊ ဗီဒီယိုအချပ်များပါသော ချန်နယ်တစ်ခုအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတစ်ဝှမ်းရှိ ဓာတ်ပြားစတိုးဆိုင်များတွင် ပြသခဲ့ပြီး Billboard ၏ မေလ 1974 ခုနှစ်ထုတ် ''[[ဘီလ်ဘော့ဒ် (မဂ္ဂဇင်း)|Billboard]]'' တွင် ဖြန့်ချိသူများနှင့် လက်လီရောင်းချသူများထံသို့ ကြော်ငြာခဲ့သည်။ . <ref>Billboard Magazine, May 25, 1974</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=awkEAAAAMBAJ&pg=PA3|title=Billboard – Google Books|date=May 25, 1974|access-date=May 19, 2014}}</ref> === 1977–1981: သမိုင်းအကြို === 1977 ခုနှစ်တွင် Warner Cable ၊ Warner Communications (ယခု "WBD" အဖြစ်) နှင့် Warner-Amex Satellite Entertainment ၏ ရှေ့ပြေးအနေဖြင့် သည် ပထမဆုံး two-way interactive cable TV system QUBE ကို Columbus၊ Ohio၊ Ohio တွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အပြန်အလှန်အကျိုးပြုသည့်ပရိုဂရမ်များစွာကို ပေးဆောင်ထားပြီး ယင်းတို့အနက်တစ်ခုဖြစ်သည့် "Sight on Sound" သည် ဖျော်ဖြေပွဲဗီဒီယိုဖိုင်နှင့် တေးဂီတအသားပေးအစီအစဉ်များပါဝင်သည့် ရှိုးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကြည့်ရှုသူများသည် ၎င်းတို့၏အကြိုက်ဆုံးသီချင်းများနှင့် အနုပညာရှင်များကို မဲပေးရွေးချယ်နိုင်သည့်နေရာဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=QUBE Interactive Television History: It Came From Columbus|url=https://tedium.co/2018/06/26/qube-cable-television-history/|access-date=2023-02-04|work=Tedium: The Dull Side of the Internet.|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|last=Maher|first=John|title=From the Archives: Qube Comes to Columbus|url=https://www.columbusmonthly.com/story/lifestyle/2019/03/25/from-archives-qube-comes/5584054007/|access-date=2023-02-04|work=Columbus Monthly|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Media Visions - iTV {{!}} Warner's Qube|url=http://www.media-visions.com/itv-qube.html|access-date=2023-02-04|work=www.media-visions.com}}</ref> MTV ၏မူရင်းဖော်မတ်ကို မီဒီယာအမှုဆောင်အရာရှိ Robert W. Pittman ၊ နောက်ပိုင်းတွင် MTV Networks ၏ CEO နှင့် [[အမှုဆောင် အရာရှိချုပ်|CEO တို့]] က ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=The Museum Broadcast Communications – Bob Pittman|url=http://www.museum.tv/archives/etv/P/htmlP/pittmanrobe/pittmanrobe.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203113351/http://museum.tv/archives/etv/P/htmlP/pittmanrobe/pittmanrobe.htm|archive-date=February 3, 2009|access-date=August 3, 2008}}</ref> ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် နယူးယောက်စီးတီး၏ WNBC-TV တွင် ၁၅ မိနစ်ကြာရှိုး၊ ''အယ်လ်ဘမ်သီချင်းများ'' ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် လက်ခံကျင်းပခြင်းဖြင့် ပုံစံကို စမ်းသပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|date=1986-09-05|title=MTV CREATOR TACKLES NEW GOALS|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-09-05-ca-13396-story.html|access-date=2023-02-04|work=Los Angeles Times|language=en-US}}</ref> Pittman ၏သူဌေး၊ Warner အမှုဆောင်ဒုဥက္ကဋ္ဌ John Lack သည် 1970 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် Monkee -turned-solo-artist Michael Nesmith မှဖန်တီးထားသော ''PopClips'' တီဗီစီးရီးကို ထိန်းကျောင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Scotsman.com Living|url=http://living.scotsman.com/music.cfm?id=854582006|archive-url=https://archive.today/20120710150931/http://living.scotsman.com/music.cfm?id=854582006|archive-date=July 10, 2012}}</ref> <ref name="Los Angeles Times - February 7, 1992 - Nesmith Was Also a Music Video Pioneer">{{Cite news|date=February 7, 1992|title=Nesmith Was Also a Music Video Pioneer|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1992-02-07-ca-1573-story.html|archivedate=4 January 2022}}</ref> === ၁၉၈၁-၁၉၉၁ === ==== ပစ်လွှတ်ပါ။ ==== [[File:Mtvmoon.png|thumb|MTV တွင်ပြသခဲ့သည့် ပထမဆုံးပုံများသည် [[အပိုလို ၁၁|Apollo 11]] [[လပေါ်သို့ဆင်းသက်ခြင်း|လဆင်းသက်ခြင်း]] ၏ ပုံသဏ္ဍန်ဖြစ်သည်။]] {{Further information|List of first music videos aired on MTV}}စနေနေ့၊ ဩဂုတ် ၁ ရက်၊ ၁၉၈၁၊ ၁၂း၀၁&nbsp;နံနက် Eastern Time, <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1445105/mariah-janes-addiction-tlc-slated-for-mtv-birthday-bash/|title=Mariah, Jane's Addiction, TLC Slated For MTV Birthday Bash|access-date=26 March 2023|archive-date=3 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211103204959/http://www.mtv.com/news/1445105/mariah-janes-addiction-tlc-slated-for-mtv-birthday-bash/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/1885778/need-to-know-sam-smith-im-not-the-only-one-video/|title=Need To Know: Sam Smith Drops 'I'm Not The Only One' Video|access-date=26 March 2023|archive-date=16 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816023544/http://www.mtv.com/news/1885778/need-to-know-sam-smith-im-not-the-only-one-video/}}</ref> MTV ကို John Lack မှပြောသော "Ladies and gentlemen, rock and roll" ဟူသော စကားလုံးဖြင့် ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ''Columbia'' ၏ ပထမဆုံး Space Shuttle လွှတ်တင်ခြင်း နှစ်ပတ်လည်နေ့ (ထိုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော) ၏ ဗီဒီယိုဖိုင်ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ နှင့် [[အပိုလို ၁၁|Apollo 11]] ကို လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ Jonathan Elias နှင့် John Petersen တို့ ရေးစပ်ထားသည့် မူရင်း MTV ဇာတ်ဝင်သီချင်း၊ US အလံကို တီးခတ်ကာ MTV ၏ လိုဂိုကို မတူညီသော အသွင်အပြင်နှင့် ဒီဇိုင်းများအဖြစ် ပြောင်းလဲပြသရန် ပြောင်းလဲသွားသော MTV ၏ လိုဂိုကို ပြသသည်။ MTV ထုတ်လုပ်သူများ Alan Goodman နှင့် Fred Seibert တို့သည် ဤအများပြည်သူပိုင် ဗီဒီယိုဖိုင်ကို အယူအဆတစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite magazine|title=The 100 Greatest Moments in Rock Music: The '80s|url=https://ew.com/article/1999/05/28/100-greatest-moments-rock-music-80s/|date=May 1999|archivedate=February 15, 2022|archive-date=December 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227161959/http://www.ew.com/ew/article/0,,273505,00.html}}</ref> Seibert က ၎င်းတို့သည် မူလက [[နေးလ် အမ်းစထရောင်း|Neil Armstrong]] ၏ "One small step" ကိုးကားချက်ကို အသုံးပြုရန် စီစဉ်ခဲ့ကြောင်း၊ သို့သော် ရှေ့နေများက အမ်းစထရောင်းက ၎င်း၏အမည်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပိုင်ဆိုင်ကြောင်းနှင့် သူငြင်းဆိုခဲ့ခြင်းကြောင့် ကိုးကားချက်ကို မြည်သံဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ <ref name="VanityFair">{{Cite web|url=https://www.vanityfair.com/news/2000/11/mtv200011|title=Birth of an MTV Nation|date=June 4, 2008}}</ref> MTV ၏ပထမဆုံးနေ့မှ ''Challenger'' ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် 1986 အစောပိုင်းတွင် ဆွဲထုတ်ခံရသည်အထိ ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် shuttle launch ID ၏ အတိုချုံးဗားရှင်းသည် နာရီတိုင်း၏ထိပ်တွင် ပြေးနေသည်။ <ref name="ShuttleLaunch">{{Cite web|url=http://fredseibert.com/post/184137950/more-than-75-000-times|title=More than 75,000 times!}}</ref> ထိုအချိန်က New Jersey ရှိ အိမ်များတွင်သာ ရနိုင်သော MTV ရှိ ပထမဆုံး တေးဂီတဗီဒီယို <ref>{{Cite web|url=http://www.history.com/this-day-in-history/mtv-launches|title=MTV launches - Aug 01, 1981 - HISTORY.com|archivedate=April 19, 2016}}</ref> မှာ Buggles ၏ " Video Killed the Radio Star " ဖြစ်သည်။ ၎င်းနောက်တွင် Pat Benatar ၏ " You Better Run " တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရံဖန်ရံခါတွင် MTV မှဝန်ထမ်းတစ်ဦးက VCR ထဲသို့တိပ်ထည့်လိုက်သောအခါတွင် ဖန်သားပြင်သည် မည်းသွားပါသည်။ <ref>{{Cite news|title=MTV won't say how old it is (but it's 25): A list of Music Television's notable moments|date=April 30, 2005|url=http://www.cnn.com/2006/SHOWBIZ/Music/08/01/mtv.at.25.ap/index.html|archivedate=August 1, 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060811230032/http://www.cnn.com/2006/SHOWBIZ/Music/08/01/mtv.at.25.ap/index.html|archive-date=August 11, 2006}}</ref> MTV ၏ အောက်ပိုင်း တတိယ ဂရပ်ဖစ်သည် ဗီဒီယိုများ၏ အစနှင့် အဆုံးများအနီးတွင် နောက်ဆုံးတွင် မှတ်မိနိုင်သော Kabel စာလုံးပုံစံကို ၂၅ နှစ်ခန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် MTV ၏ ပထမဆုံးနေ့တွင် မတူညီသော ပုံစံတစ်မျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ကြပြီး သီချင်း၏နှစ်နှင့် ဓာတ်ပြားတံဆိပ်ကဲ့သို့သော အသေးစိတ်အချက်များ ပါဝင်သည်။ MTV ၏ ထုတ်လွှင့်မှုအစီအစဉ်ကို မူလက နယူးယောက်၊ မန်ဟက်တန် ရှိ West 33rd Street ရှိ Teletronics စတူဒီယိုစက်ရုံမှ ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပရိုဂရမ်ရေးဆွဲခြင်းကို Hauppauge၊ NY ရှိ စက်ရုံတစ်ခုမှ ဂြိုဟ်တုသို့ ချိတ်ဆက်ထားပြီး ညီအစ်မကွန်ရက် [[နီကယ်လွန်း|Nickelodeon]] နှင့် The Movie Channel အတွက် လင့်ခ်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် (မူလက၊ ထိုစဉ်က ပိုင်ရှင် Warner-Amex Satellite Entertainment သည် စတူဒီယိုရှိ စက်ရုံမှ MTV ကို ချိတ်ဆက်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ Nickelodeon နှင့် The Movie Channel တို့ကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် Buffalo, NY ရှိ WIVB-TV သည် MTV ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းရန် စက်ရုံအား တိုးချဲ့ရန် စီစဉ်ထားကြောင်း ပြောကြားသော်လည်း Warner-Amex နှင့် ရုပ်သံလိုင်း 4 ၏ သဘောတူညီချက်ကို မရရှိနိုင်သောအခါ WIVB နှင့် သဘောတူညီချက်မှာ ပျက်သွားခဲ့သည်။ နှစ်ရှည်ငှားရမ်းခြင်းဆိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်မှု။) <ref>{{Cite web|title=Buffalo in the '70s: The home of Nickelodeon (and almost MTV)|url=https://buffalonews.com/news/local/history/buffalo-in-the-70s-the-home-of-nickelodeon-and-almost-mtv/article_6cb0e28c-c4e9-549e-b793-ddad78cd9a56.html|archivedate=2022-11-15|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|title=That Time Billy Squier Made An MTV Singalong A Hit Christmas Song {{!}} 100.7 WZLX|url=https://wzlx.iheart.com/featured/chuck-nowlin/content/2020-12-16-that-time-billy-squier-made-an-mtv-singalong-a-hit-christmas-song/|archivedate=2022-11-15|language=en}}</ref> MTV သည် နောက်ပိုင်းတွင် စတူဒီယိုအဆောက်အအုံများကို 57th Street ( CBS အသံလွှင့်ဌာန ၊ အနာဂတ်ကော်ပိုရိတ်ပေါက်ဖော် CBS ပိုင်ဆိုင်သော) 57th Street တွင်ရှိသော Unitel Video ၏ရှုပ်ထွေးသောနေရာသို့ 1987 ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး MTV သည် အိမ်တွင်းစတူဒီယိုအကြောင်းအရာကို စတင်ထုတ်လုပ်ရန် ရွေးချယ်လိုက်သောအခါ 1995 ခုနှစ်အထိ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Memory Lane...Inside MTV Studios During Their First Month On Air|url=https://eyesofageneration.com/memory-lane-inside-mtv-studios-during-their-first-month-on-air/|access-date=2022-11-15|work=Eyes Of A Generation...Television's Living History|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115232356/https://eyesofageneration.com/memory-lane-inside-mtv-studios-during-their-first-month-on-air/|archive-date=15 November 2022|url-status=dead}}</ref>{{Quote box}}ပရိုဂရမ်ရေးမှူးအဖြစ် Robert W. Pittman သည် Tom Freston (MTV Networks ၏ CEO အဖြစ် Pittman ကို ဆက်ခံသော) Fred Seibert နှင့် John Sykes တို့ ပါဝင်သည့် မိတ်ဆက်ပွဲအတွက် ပူးတွဲတည်ထောင်သူအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ခေါ်ယူစီမံခန့်ခွဲခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.cablecenter.org/cable-hall-of-fame/past-honorees/2019-honorees/mtv.html|title=The Cable Center May 2, 2019|archivedate=September 26, 2020|archive-date=February 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210209193708/https://www.cablecenter.org/cable-hall-of-fame/past-honorees/2019-honorees/mtv.html}}</ref> ၎င်းတို့ကို Carolyn Baker (မူရင်း အရည်အချင်းနှင့် ဝယ်ယူမှုဆိုင်ရာ အကြီးအကဲ)၊ <ref>{{Cite book|title=Inside MTV, p. 97|url=https://books.google.com/books?id=GlAecBkObiEC&q=CAROLYN%20BAKER%20MTV&pg=PA97|date=January 1, 1988}}</ref> Marshall Cohen (မူရင်း သုတေသန အကြီးအကဲ)၊ <ref>{{Cite book|title=Inside MTV, p. 43|url=https://books.google.com/books?id=GlAecBkObiEC&q=MARSHALL%20COHEN%20MTV&pg=PA43|date=January 1, 1988}}</ref> Gail Sparrow (ပါရမီနှင့် ဝယ်ယူမှု)၊ Sue Steinberg (အမှုဆောင် ထုတ်လုပ်သူ)၊ <ref>{{Cite book|title=Tarnished gold: the record industry revisited, p. 367|url=https://books.google.com/books?id=JWdMOZGNOHUC&q=sue%20steinberg%20mtv&pg=PA367|date=January 1, 1986}}</ref> Julian၊ Goldberg၊ Steve Lawrence၊ Geoff Bolton၊ စတူဒီယိုထုတ်လုပ်သူများနှင့် MTV သတင်း စာရေးဆရာ/တွဲဖက်ထုတ်လုပ်သူများ Liz Nealon၊ Nancy LaPook နှင့် Robin Zorn၊ Steve Casey ("MTV" အမည်နှင့် ၎င်း၏ပထမဆုံးပရိုဂရမ်ဒါရိုက်တာ)၊ <ref name="Los Angeles Times">{{Cite news|title=Cover Story – The Man Behind the Monster|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1991-07-28-ca-436-story.html|date=July 28, 1991|archivedate=February 15, 2022}}</ref> Marcy Brafman၊ Richard Schenkman၊ Ronald E. "Buzz" Brindle နှင့် Robert Morton တို့ဖြစ်သည် ။ Kenneth M. Miller သည် ၎င်း၏နယူးယောက်မြို့အခြေစိုက် ကွန်ရက်လည်ပတ်မှုစက်ရုံတွင် MTV ၏ ပထမဆုံးနည်းပညာဒါရိုက်တာအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခံရပါသည်။ <ref name="Los Angeles Times" /> နှစ်လအတွင်း၊ တေးဂီတစတိုးဆိုင်များ သည် Men at Work ၊ Bow Wow Wow နှင့် Human League ကဲ့သို့သော ဒေသတွင်း ရေဒီယိုအသံလွှင့်ဌာနများကို မဖွင့်တော့ဘဲ တေးဂီတကို ရောင်းချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GlAecBkObiEC&q=%22radio+stations+weren't+playing%22&pg=PA86|title=Inside MTV – Google Books|date=January 1, 1988|access-date=August 7, 2010}}</ref> MTV သည် ဖော်မတ်ကို နှစ်အတော်ကြာ အသုံးပြုခဲ့သည့် Britsh လုပ်ရပ်များ၏ ရှိပြီးသား ဗီဒီယိုများ (ဥပမာ၊ [[ဘီဘီစီ|BBC]] 's ''Top of the Pops'' ) တွင် ပါဝင်သည့် MTV သည် ဒုတိယ ဗြိတိသျှ ကျူးကျော်မှုကို လှုံ့ဆော်ပေးပါသည်။ <ref name="Reynolds">[[Simon Reynolds]], ''Rip It Up and Start Again Postpunk 1978–1984'', pp. 340, 342–3.</ref> <ref name="VVMTV">{{Cite web|last=Molanphy|first=Chris|url=https://www.villagevoice.com/2011/07/29/100-single-the-dawning-of-the-mtv-era-and-how-it-rocket-fueled-the-hot-100/|title=100 & Single: The Dawning Of The MTV Era And How It Rocket-Fueled The Hot 100|date=July 29, 2011|access-date=February 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020163021/http://blogs.villagevoice.com/music/2011/07/mtv_billboard_music_videos_charts_human_league.php?page=2|archive-date=October 20, 2013}}</ref> MTV သည် အသက် ၁၂ နှစ်မှ ၃၄ နှစ်ကြား ပရိသတ်များကို ပစ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ ကိုယ်တိုင်ပြုလုပ်သော သုတေသနပြုချက်အရ ၎င်း၏ ပရိသတ် 50% ကျော်သည် 12-24 ယောက်ရှိပြီး၊ ဤအဖွဲ့သည် တစ်နေ့လျှင် ပျမ်းမျှ မိနစ် 30 မှ နှစ်နာရီအထိ ကြည့်ရှုကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ <ref>{{Cite journal|date=1991|title=Music Television and Its Influences on Consumer Culture, and the Transmission of Consumption Messages|url=http://acrwebsite.org/volumes/7147/volumes/v18/NA-18|language=en|archive-date=18 August 2021|access-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210818015132/https://www.acrwebsite.org/volumes/7147/volumes/v18/NA-18|url-status=dead}}</ref> PBS စီးရီး ''Frontline'' <ref>[[Frontline (U.S. TV series)|Frontline]] (2004).[https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/music/ "]</ref> ကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့သည်နှင့်အမျှ MTV သည် ဂီတဗီဒီယိုများကို ပင်မရေစီးကြောင်း ပရိသတ်များထံ ဖမ်းစားနိုင်စေကာ ဂီတဗီဒီယိုများကို အနုပညာပုံစံအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ အနုပညာရှင်များအတွက် အကျိုးပြုသည့် ဈေးကွက်ရှာဖွေရေးစက်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။" <ref name="The MTV Effect">{{Cite web|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/music/perfect/mtv.html|title=PBS.org|archivedate=August 7, 2010}}</ref> ==== မူရင်း VJ များနှင့် ဖော်မတ် ==== {{Further information|List of MTV VJs}}MTV ၏ အစောဆုံး ဖော်မတ်ကို AOR (အယ်လ်ဘမ်ဆန်သော ရော့ခ်) ရေဒီယိုပြီးနောက် ပုံစံထုတ်ထားသည်။ ၎င်းသည် 1984 ခုနှစ်တွင် ထိပ်တန်း 40 ဘူတာရုံကို အတုယူရန် အသွင်ကူးပြောင်းမှုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မျက်နှာသစ်လူငယ် အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး တို့သည် ၎င်း၏ ပရိုဂရမ်ကို စီစဉ်တင်ဆက်ပြီး ဗီဒီယိုများကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ VJ တော်တော်များများဟာ သူတို့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်အခွင့်အရေးနဲ့ နာမည်ကြီးလာကြတယ်။ 1981 ခုနှစ်တွင် MTV ၏ မူရင်း VJ ငါးယောက်မှာ Nina Blackwood ၊ Mark Goodman ၊ Alan Hunter ၊ JJ Jackson နှင့် Martha Quinn တို့ဖြစ်သည်။ နာမည်ကျော် New York DJ Meg Griffin သည် VJ တစ်ဦးဖြစ်မည်ဖြစ်သော်လည်း နောက်ဆုံးမိနစ်တွင် ၎င်းကို ဆန့်ကျင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ VJs များကို ချန်နယ်မှ ရယူရန် ကြိုးစားနေသော အချို့သော လူဦးရေစာရင်းများနှင့် ကိုက်ညီရန် ငှားရမ်းခဲ့သည်- Goodman သည် လူတိုင်းလူတိုင်း တတ်နိုင်သော၊ မုဆိုး၊ လူကြိုက်များသော jock; ဂျက်ဆင်၊ တင်ပါးရေဒီယို ဝါရင့်၊ ဘလက်ဝုဒ်၊ ဗုံးသီးခွံ၊ ဘေးအိမ်က ကောင်မလေး Quinn၊ ချန်နယ်၏အောင်မြင်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ မသေချာမရေရာမှုများကြောင့် VJ များကို အမြဲတမ်းနေထိုင်ရန် မဝယ်ရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ဒုတိယအလုပ်များကို ဆက်လက်ထားရှိရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.sirius.com/servlet/ContentServer?pagename=Sirius/CachedPage&c=FlexContent&cid=1086896302910|title=Sirius Satellite Radio: Big '80s|archivedate=June 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20080209213943/http://www.sirius.com/servlet/ContentServer?pagename=Sirius%2FCachedPage&c=FlexContent&cid=1086896302910|archive-date=February 9, 2008}}</ref> VJs များသည် ဂီတသတင်းများ၊ အင်တာဗျူးများ၊ ဖျော်ဖြေပွဲရက်စွဲများနှင့် ပရိုမိုးရှင်းများနှင့်အတူ မထုတ်လွှင့်မီ မိတ်ဆက်စကားသံများနှင့် အသံထွက်များကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ဤအပိုင်းများကို MTV 24/7 တွင် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ပြီး ပွဲဦးထွက်ပြသရန် ထင်ရှားသော်လည်း ၎င်းတို့ကို MTV ၏ စတူဒီယိုများတွင် ပုံမှန်အလုပ်ရက်သတ္တပတ်အတွင်း ကြိုတင်ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite magazine|title=A Hard Day's Night with MTV's Video Jocks|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20086164,00.html|date=October 17, 1983|archivedate=June 22, 2012|archive-date=August 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822224808/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20086164,00.html}}</ref> MTV တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် 1980 ခုနှစ်များ၏ ရော့ခ်ဂီတအဖွဲ့များနှင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်သူများသည် လှိုင်းသစ် မှ ရော့ခ်အပျော့ [[ဟဲဗီးမက်တယ်လ် ဂီတ|စား]] အထိ ၊ Adam Ant ၊ Bryan Adams ၊ Pat Benatar ၊ Blondie ၊ The Cars ၊ Culture Club ၊ <ref>{{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004004253/http://www.allmusic.com/artist/p4002|title=Culture Club – Biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p4002|pure_url=yes}}|year=1999|archivedate=4 October 2011|access-date=26 March 2023}}</ref> Def Leppard ၊ Dire Straits (1985) သီချင်းနှင့်ဗီဒီယို " Money for Nothing " တွင် ၎င်း၏သီချင်းစာသားတွင် "I want my MTV" ဆောင်ပုဒ်၊ Duran Duran ၊ <ref>{{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515205525/http://www.allmusic.com/artist/p4144|title=Duran Duran – Biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p4144|pure_url=yes}}|year=2007|archivedate=15 May 2011|access-date=26 March 2023}}</ref> Eurythmics ၊ <ref>{{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110820083640/http://allmusic.com/artist/p4207|title=Eurythmics – Biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p4207|pure_url=yes}}|year=2000|archivedate=20 August 2011|access-date=26 March 2023}}</ref> Peter Gabriel ၊ Genesis ၊ Daryl Hall & John Oates ၊ Billy Idol ၊ Billy Joel ၊ John Mellencamp ၊ Mötley Crüe ၊ Tom Petty နှင့် Heartbreakers ၊ Police ၊ Prince ၊ Ratt ၊ <ref>{{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515205622/http://www.allmusic.com/artist/p5231|title=Ratt – Biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p5231|pure_url=yes}}|year=2002|archivedate=15 May 2011|access-date=26 March 2023}}</ref> Ultravox ၊ U2 ၊ Van Halen <ref>{{Cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515205634/http://www.allmusic.com/artist/p133911|title=Van Halen – Biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p133911|pure_url=yes}}|year=2002|archivedate=15 May 2011|access-date=26 March 2023}}</ref> နှင့် ZZ Top တို့ ဖြစ်သည် ။ 1984 တွင် MTV ၏ရေပန်းစားမှုနှင့် ကြီးထွားလာနေသော ကြားခံပစ္စည်းကို နားလည်သဘောပေါက်လာကာ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သည့်ကုမ္ပဏီများနှင့် အနုပညာရှင်များသည် ကလစ်များဖန်တီးကြသည်။ ဗီဒီယိုများ ဝင်ရောက်လာမှုကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန်အတွက် MTV သည် လာမည့်အပတ်တွင် စတင်အသက်ဝင်ခဲ့သော ''[[ဘီလ်ဘော့ဒ် (မဂ္ဂဇင်း)|Billboard]]'' ၏ နိုဝင်ဘာ 3 ရက် 1984 တွင် ၎င်း၏အစီအစဉ်များကို အပြောင်းအလဲများပြုလုပ်ရန် ကြေညာခဲ့သည်။ Playlist လှည့်ခြင်း အမျိုးအစားသုံးမျိုးမှ (အလင်း၊ အလတ်စား၊ လေးလံ) မှ ခုနစ်ခုအထိ ချဲ့ထွင်ထားသည်- အသစ်၊ အလင်း၊ ခွဲထွက်၊ အလတ်စား၊ တက်ကြွမှု၊ လေးလံမှုနှင့် ပါဝါ။ ၎င်းသည် ဇယားရိုက်ချက်များနှင့် အနုပညာရှင်များသည် ၎င်းတို့နှင့်ထိုက်တန်သော ထိတွေ့မှုကို ရရှိစေကြောင်း သေချာစေကာ အလတ်စားသည် ထိပ်တန်း ၁၀ ခုအထိ ဆက်လက်တက်လှမ်းနေဆဲဖြစ်သည့် မြဲမြံသော hits များအတွက် အိမ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကြီးမားသော hits များအတွက်အိမ်တစ်အိမ်{{Spaced ndash}} &#x2013;&#x20;ခေါင်းလောင်းများနှင့် လေချွန်သံများ မပါဘဲ၊{{Spaced ndash}} &#x2013;&#x20;သူတို့ အမိန့်ပေးရုံသာ။ <ref>{{Cite magazine|title=Changes in MTV Playlist (expansion to seven categories)|year=1984|page=42}}</ref> ''Flashdance'' (1983) သည် ပရိုမိုးရှင်းများမှ MTV တွင် ပရိုမိုးရှင်းဗီဒီယိုများရေးစပ်ရန် ပံ့ပိုးပေးသည့် ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး ချန်နယ်သည် ၎င်း၏ပုံမှန်လည်ပတ်မှုတွင်ပါဝင်သည်။ <ref name="Litwak">{{Cite book|title=Reel Power: The Struggle for Influence and Success in the New Hollywood|year=1986|location=New York|page=245}}</ref> ချန်နယ်သည် အခြားအနုပညာရှင်များ၏ ဗီဒီယိုများဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုခဲ့သည့် "Weird Al" Yankovic ၏ တေးဂီတဗီဒီယိုများကိုလည်း လှည့်ပေးပါသည်။ <ref>{{Cite web|title=Weird Al Yankovic – Biography|url={{AllMusic|class=artist|id=p140212|pure_url=yes}}|work=[[AllMusic]]|year=2007|access-date=February 19, 2008}}</ref> ၎င်းသည် ''Al TV'' ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် 1980 နှင့် 1990 ခုနှစ်များအတွင်း Yankovic ၏ အထူးအစီအစဉ်များစွာကိုလည်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ PSAs နှင့် ပရဟိတအကြောင်းတရားများ မြှင့်တင်ရေးနှင့် NFP များကို MTV ထည်တွင် ယက်လုပ်ထားသည်။ 1985 ခုနှစ်တွင် MTV သည် AIDS ကပ်ရောဂါကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဆယ်ကျော်သက်အများစုသည် ၎င်းတို့၏မိဘများထက် ထိုသတင်းစကားကို ပို၍လက်ခံနိုင်သည်ဟု ယူဆသောအခါတွင် အမ်တီဗီသည် လုံခြုံသောလိင်ဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ ပဏာမခြေလှမ်းကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏လုံခြုံသောလိင်လှုပ်ရှားမှုကို "It's Your Sex Life" အဖြစ် ယနေ့ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ <ref>{{Cite web|url=http://thepub.viacom.com/sites/mtvpress/Shows/mtv-timeline|title=MTV Timeline|archivedate=April 19, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206065830/http://thepub.viacom.com/sites/mtvpress/Shows/mtv-timeline|archive-date=February 6, 2016}}</ref> ==== ''ဗီဒီယိုတေးဂီတဆုများ'' ==== {{Main|MTV Video Music Awards}}1984 ခုနှစ်တွင် ချန်နယ်သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ''MTV Video Music Awards'' ရှိုးများ သို့မဟုတ် VMAs ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ 1984 ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ဆုပေးပွဲကို " Like A Virgin " မှ Madonna ၏ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှုဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်။ ''Video Music Awards'' တွင် ပေးအပ်သည့် ရုပ်တုများသည် MTV moonman မှဖြစ်ပြီး 1981 ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးထုတ်လွှင့်ခဲ့သော ရုပ်သံလိုင်း၏ မူရင်းပုံဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် ''Video Music Awards'' သည် MTV ၏ နှစ်စဉ်ကြည့်ရှုမှုအများဆုံးပွဲဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.mediapost.com/publications/article/157435/|title=MTV's Video Music Award Sponsors Push Cross-Platform Integrations|archivedate=June 22, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801102159/http://www.mediapost.com/publications/article/157435/|archive-date=August 1, 2013}}</ref> ==== အထူးနှစ်ပတ်လည်ပွဲများ ==== {{Further information|List of programs broadcast by MTV#Special events|label1=List of MTV special events}}MTV သည် ၎င်း၏ နှစ်စဉ် ''Spring Break'' လွှမ်းခြုံမှုကို 1986 ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၊ Daytona Beach တွင် ယာယီလည်ပတ်မှုများကို မတ်လတွင် တစ်ပတ်ကြာ ပြုလုပ်ကာ တစ်ရက်လျှင် ရှစ်နာရီ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ "နွေဦးရာသီအားလပ်ရက်သည် လူငယ်ယဉ်ကျေးမှုပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်" ဟု MTV ၏ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ Doug Herzog က ထိုအချိန်က ပြောကြားခဲ့သည်။ “အဲဒီအတွက်ကြောင့် ကျွန်တော်တို့က အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ချင်ခဲ့တာပါ။ အဲဒီမှာ အမ်တီဗီကြည့်တဲ့လူ အမျိုးအစားတွေရှိတာကြောင့် ဒီမြို့လယ်ကနေ ဆင်းပြီး တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ရတာက ကျွန်တော်တို့အတွက် ကောင်းပါတယ်။" <ref>{{Cite news|title=MTV to Broadcast Spring Break Coverage Live|date=March 14, 1986|url=https://www.sun-sentinel.com/news/fl-xpm-1986-03-14-8601160380-story.html|archivedate=February 15, 2022|archive-date=February 3, 2013|archive-url=https://archive.today/20130203185937/http://articles.sun-sentinel.com/1986-03-14/news/8601160380_1_task-force-fort-lauderdale-spring}}</ref> ချန်နယ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏ကမ်းခြေပုံစံအစီအစဉ်များကို နွေရာသီအထိ ချဲ့ထွင်ခဲ့ပြီး နွေရာသီတစ်ခုစီတိုင်း၏ အများစုကို နယူးယောက်စီးတီးနှင့် ဝေးကွာသော နေရာအသီးသီးရှိ ကမ်းခြေအိမ်တစ်အိမ်မှ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုကို ရည်ညွှန်းကာ 1990 ခုနှစ်များနှင့် အစောပိုင်းတွင် နွေရာသီတစ်လျှောက် ချန်နယ်ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အမှတ်တံဆိပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ 2000 ခုနှစ်များ ဖြစ်သည့် ''Motel California'' ၊ ''Summer Share'' ၊ ''Isle of MTV'' ၊ ''SoCal Summer'' ၊ ''Summer in the Keys'' နှင့် ''Shore Thing ကဲ့သို့သော'' . MTV VJ များသည် တေးဂီတဗီဒီယိုများ ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အနုပညာရှင်များနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး နွေရာသီတိုင်းတွင် ကမ်းခြေအိမ်တည်နေရာမှ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှုများနှင့် အခြားအစီအစဉ်များကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=MTV takes over beach|date=July 22, 2000|url=http://lubbockonline.com/stories/072200/ent_0722000064.shtml|archivedate=24 February 2021|archive-date=July 3, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703055259/http://lubbockonline.com/stories/072200/ent_0722000064.shtml|accessdate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224060656/https://eu.lubbockonline.com/}}</ref> MTV သည် ရုပ်သံလိုင်း၏ တင်ဆက်မှုကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သော သီတင်းတစ်ပတ်ကြာ တေးဂီတပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်။ 1990 ခုနှစ်များနှင့် 2000 ခုနှစ်များမှ ဥပမာများတွင် တိုက်ရိုက်ဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ပွဲတော်များအတွက် ရည်ရွယ်ထားသော နွေရာသီတွင် တစ်ပတ်လျှင် ''All Access Week'' ၊ ''Spankin' New Music Week'' ၊ ဆောင်းဦးရာသီတွင် တစ်ပတ်တာ တေးဂီတဗီဒီယိုအသစ်စက်စက်အတွက် ရည်ရွယ်ပါသည်။ ''Wanna be a VJ'' နှင့် ''Video Music Awards'' ကဲ့သို့သော သီးခြားတိုက်ရိုက်ပွဲစဉ်များတွင် အဆုံးစွန်သော တစ်ပတ်တာ အထူးအစီအစဉ်များ။ <ref>{{Cite news|title=MTV lands acts for new music week|date=October 26, 1999|url=http://www.mcarchives.com/index.asp?id=97|archivedate=June 22, 2012}}</ref> နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း၏အဆုံးတွင်၊ MTV သည် New York City ရှိ ၎င်း၏နေအိမ်တည်နေရာကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး [[တိုင်းမ်စကွဲယား|Times Square]] ရှိ နှစ်သစ်ကူးအကြိုတွင် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုထုတ်လွှင့်သည်။ တိုက်ရိုက်ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများစွာကို တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဩဇာရှိခဲ့သော အနုပညာရှင်များနှင့် တီးဝိုင်းများနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများနှင့်အတူ ပြသထားသည်။ 1980 ခုနှစ်များမှ 2000 ခုနှစ်များအထိ နှစ်များစွာကြာအောင် ချန်နယ်သည် နှစ်သစ်အစတွင် ချက်ချင်းဆိုသလိုပင် သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် တီးဝိုင်းအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ ကာဗာသီချင်းကို သီဆိုရသည့် အစဉ်အလာကို လက်ကိုင်ထားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=MTV plans big New Year's Eve bash|date=December 2, 2003|url=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a12569/mtv-plans-big-new-years-eve-bash/|archivedate=February 15, 2022}}</ref> ==== ဖျော်ဖြေပွဲ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ခြင်း။ ==== ၎င်း၏သမိုင်းတစ်လျှောက် MTV သည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အကျိုးပြုဖျော်ဖြေပွဲစီးရီးများကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လ 13၊ 1985 အများစုအတွက် MTV သည် လန်ဒန်နှင့် Philadelphia တွင်ကျင်းပသည့် Live Aid ဖျော်ဖြေပွဲများကို ပြသခဲ့ပြီး အီသီယိုးပီးယားတွင် အငတ်ဘေးအတွက် ရန်ပုံငွေရှာဖွေရန်အတွက် Bob Geldof နှင့် Midge Ure မှ စီစဉ်ပေးခဲ့သည်။ [[အမေရိကန် ရုပ်သံလွှင့် ကုမ္ပဏီ|ABC]] ကွန်ရက်သည် Primetime အတွင်း ရွေးချယ်ထားသော အထူးအသားပေးများကိုသာ ပြသခဲ့သော်လည်း MTV သည် လွှမ်းခြုံမှု 16 နာရီကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Live Aid: A Look Back At A Concert That Actually Changed The World|url=http://www.mtv.com/news/1504968/live-aid-a-look-back-at-a-concert-that-actually-changed-the-world/|access-date=February 15, 2022|date=June 29, 2005|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031113/http://www.mtv.com/news/1504968/live-aid-a-look-back-at-a-concert-that-actually-changed-the-world/}}</ref> VH1 နှင့်အတူ၊ MTV နှင့်အတူ Live 8 ဖျော်ဖြေပွဲများ၊ G8 ပြည်နယ်များနှင့် တောင်အာဖရိကတွင် ဖျော်ဖြေပွဲများ ဆက်တိုက်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည် <ref>{{Cite web|title=Live 8 Concerts Will Air on MTV, VH1|url=http://www.mtv.com/news/1504578/live-8-concerts-will-air-on-mtv-vh1/|publisher=MTV News|archivedate=16 February 2022|date=June 23, 2005|access-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031118/http://www.mtv.com/news/1504578/live-8-concerts-will-air-on-mtv-vh1/}}</ref> Live 8 သည် 31 ကြိမ်မြောက် G8 ထိပ်သီးအစည်းအဝေး နှင့် Live Aid ၏ နှစ် 20 နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်နေ့မတိုင်မီဖြစ်သည်။ MTV သည် ၎င်း၏ Live 8 ထုတ်လွှင့်မှုအတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်။ ကွန်ရက်သည် ကြော်ငြာများ၊ VJ မှတ်ချက်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ဖျော်ဖြေပွဲများအတွင်း အခြားဖျော်ဖြေမှုများကို ဖြတ်တောက်ထားသည်။ Pink Floyd ပြန်လည်ဆုံဆည်းမှုကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေသည့် MTV ကြောင့် အင်တာနက်ပေါ်တွင် တိုင်ကြားမှုများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ <ref name="Stung" /> တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် MTV ဥက္ကဋ္ဌ Van Toffler က MTV နှင့် VH1 တွင် Live 8 ၏ နေရာတိုင်းမှ မီးမောင်းထိုးပြမှုများကို ထုတ်လွှင့်လိုကြောင်း၊ ကွန်ရက်အစီအစဉ်မှူးများသည် ကြော်ငြာများ၊ သတင်းအချက်အလတ်အပိုင်းများ သို့မဟုတ် အခြားသော ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများသို့သာ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုများကိုသာ ပြောဆိုခဲ့ကြောင်း ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။ <ref name="Defends coverage">{{Cite news|title=MTV defends Live 8 coverage|url=http://articles.chicagotribune.com/2005-07-10/news/0507100389_1_mtv-and-vh1-van-toffler-mtv-networks-music-group|archivedate=11 January 2012|date=July 10, 2005|archive-date=January 11, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111183710/http://articles.chicagotribune.com/2005-07-10/news/0507100389_1_mtv-and-vh1-van-toffler-mtv-networks-music-group|accessdate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111183710/http://articles.chicagotribune.com/2005-07-10/news/0507100389_1_mtv-and-vh1-van-toffler-mtv-networks-music-group}}</ref> Toffler မှ "MTV သည် အဓိက အနုပညာရှင်များ၏ အစုံအလင် အစုံအလင်ကို ထုတ်လွှင့်ပြသခြင်း စရိတ်ဖြင့် ဤမျှသော လုပ်ရပ်များစွာကို ပြသခြင်းအတွက် ဤမျှ ဦးစားပေး မထားရှိသင့်ပါ။" <ref name="Stung">{{Cite news|title=MTV Stung by Live 8 Criticism|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-jul-07-fi-mtv7-story.html|archivedate=February 15, 2022|date=July 7, 2005}}</ref> ကေဘယ်လ်ဆက်နွယ်မှု ပြတ်တောက်မှုတစ်ခုအတွက် Pink Floyd ပြတ်တောက်မှုကိုလည်း ၎င်းက အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ <ref name="Defends coverage" /> MTV သည် ပျမ်းမျှ 1.4 ဖြစ်သည်။&nbsp;၎င်း၏ မူရင်း ဇူလိုင် 2 တွင် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု 8 အတွက် ကြည့်ရှုသူ တစ်သန်းကျော်ရှိသည် <ref name="Stung" /> ထို့ကြောင့် MTV နှင့် VH1 သည် ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် အနှောင့်အယှက်မဲ့ Live 8 ကို ငါးနာရီကြာ ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ချန်နယ်တစ်ခုစီသည် အခြားအနုပညာရှင်များ၏ အပိုင်းများကို ထုတ်လွှင့်ပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=MTV, VH1 to Air Live 8 Performances Uninterrupted|date=July 7, 2005|url=http://www.mtv.com/news/1505406/mtv-vh1-to-air-live-8-performances-uninterrupted/|access-date=February 15, 2022|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031116/http://www.mtv.com/news/1505406/mtv-vh1-to-air-live-8-performances-uninterrupted/}}</ref> ==== ဖော်မတ်လုပ်ထားသော တေးစီးရီးများ ==== {{Further information|List of programs broadcast by MTV#Music series 2|label1=List of MTV music programs}}1986 ခုနှစ်တွင် JJ Jackson သည် Los Angeles သို့ပြောင်းရွေ့ပြီးရေဒီယိုသို့ပြန်လာခဲ့ပြီး Nina Blackwood သည်ရုပ်မြင်သံကြားတွင်အခန်းကဏ္ဍအသစ်များကိုဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေစဉ် JJ Jackson မှ 1986 တွင်မူရင်း VJ ငါးယောက်အနက် 3 ယောက်ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref name="departures">WESTBROOK, BRUCE. </ref> <ref>Booe, Martin. </ref> Martha Quinn ၏ စာချုပ်သည် 1986 နှောင်းပိုင်းတွင် သက်တမ်းတိုးခြင်း မရှိခဲ့ဘဲ ကွန်ရက်မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ <ref name="departures" /> သူမကို 1989 ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင်ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး 1992 ခုနှစ်အထိနေထိုင်ခဲ့သည် <ref>Journal wire services, From Beacon. </ref> <ref>MAYHEW, MALCOLM. </ref> မြို့လယ်ရှိ Julie Brown ကို အစားထိုးအဖြစ် ပထမဆုံး VJ အသစ်အဖြစ် ငှားရမ်းခဲ့သည်။ 1987 ခုနှစ်အလယ်ပိုင်းတွင် Alan Hunter နှင့် Mark Goodman တို့သည် အချိန်ပြည့် MTV ဗီဂျေးများကို ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။ <ref>Rea, Steven. </ref> <ref>"TV Notebook." </ref> ===== ''ရော့ခ်ဂီတာ ပြန်လာမှု'' ===== 1997 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် MTV သည် ရော့ခ်ဂီတဗီဒီယိုများထုတ်လွှင့်ခြင်းကို တဖြည်းဖြည်းလျှော့ချခဲ့ပြီး၊ သံသယရှိသူများကြားတွင် "Rock is dead" ဟူသောဆောင်ပုဒ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.salon.com/2000/09/08/mtv_awards_2/|title=Rock is dead and well at the MTV Video Awards|archivedate=February 15, 2022|date=September 8, 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114090331/http://archive.salon.com/ent/movies/feature/2000/09/08/mtv_awards/|archive-date=January 14, 2009}}</ref> နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဆောင်းဦးတွင် MTV သည် Rock Activities အသစ်များကို ထုတ်လွှင့်ချိန်ရရှိသည့် အထူး ''Return of the Rock'' weekend အား MTV <ref>{{Cite web|last=Mancini|first=Robert|title=Coal Chamber Lines Up "Nothing" Tour|url=http://www.mtv.com/news/1427187/coal-chamber-lines-up-nothing-tour/|access-date=February 15, 2022|date=September 29, 1999|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031121/http://www.mtv.com/news/1427187/coal-chamber-lines-up-nothing-tour/}}</ref> ကြေညာခဲ့ပြီး၊ စုစည်းမှုအယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိပြီးနောက်၊ 2000 ခုနှစ်တွင် [[လင်ကင်းပါ့|Linkin Park]] ၊ [[Sum 41]] ၊ Jimmy Eat World ၊ Mudvayne ၊ Cold ၊ At the Drive-In ၊ Alien Ant Farm နှင့် အခြားသော ဖျော်ဖြေမှုများကို ဂီတလည်ပတ်မှုတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ MTV သည် ရော့ခ်ဂီတဗီဒီယိုများကို သီးသန့်ဖွင့်ရန် စာရင်းသွင်းချန်နယ် MTVX ကိုလည်း လွှင့်တင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=MTV Dis(miss)es Rock in Favor of Hip Hop|url=http://www.antimusic.com/news/2002/may/item8.shtml|archivedate=June 8, 2010|date=May 9, 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522053237/http://www.antimusic.com/news/2002/may/item8.shtml|archive-date=May 22, 2011}}</ref> ===== ''စုစုပေါင်း တောင်းဆိုချက် တိုက်ရိုက်'' ===== [[File:MTV_Times_Square_studio.jpg|thumb|1515 Broadway [[တိုင်းမ်စကွဲယား]] ]] {{Main|Total Request Live}}1997 ခုနှစ်တွင် MTV သည် [[တိုင်းမ်စကွဲယား|Times Square]] ရှိ ၎င်း၏စတူဒီယိုအသစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/report-mtv-to-vacate-times-square-studio-252473/|title=Report: MTV To Vacate Times Square Studio|date=August 11, 2009|archivedate=March 29, 2019}}</ref> MTV သည် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် ရှိုးလေးခုကို ဖန်တီးခဲ့သည်- ''MTV Live'' ၊ ''Total Request'', ''Say What?'' နှင့် ''ဒေါသထွက်နေသော ကြည့်ရှုသူ ၁၂ ဦး'' ။ [[Category:Articles with unsourced statements from March 2019]] တစ်နှစ်အကြာ၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် MTV သည် ''Total Request'' နှင့် ''MTV Live ကို'' တိုက်ရိုက်နေ့စဉ် ထိပ်တန်း ၁၀ နှစ်မြောက်ရှိုးတစ်ခုဖြစ်သည့် ''Total Request Live'' ၊ ''TRL ဟုလူသိများသော တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုတစ်ခုအဖြစ် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။'' မူလအိမ်ရှင်မှာ Carson Daly ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/live-feed/mtv-s-trl-revival-everything-know-1044850|title=What to Know About MTV's 'TRL' Revival|work=The Hollywood Reporter|date=October 2, 2017|language=en|access-date=March 29, 2019}}</ref> အဆိုပါရှိုးတွင် တိုက်ရိုက်စတူဒီယိုပရိသတ်တစ်ဦးပါဝင်ပြီး လူများဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်စေမည့် ပြတင်းပေါက်စတူဒီယိုတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/2007/02/15/mtv-trl-viacom-tech-media-cx_lh_0215mtv.html#6cd5e4c2743a|title=R.I.P. For MTV's TRL?|date=February 15, 2007}}</ref> Nielsen ၏ အဆိုအရ၊ ရှိုးအတွက် ပျမ်းမျှ ပရိသတ်သည် 1999 ခုနှစ်တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး 2001 ခုနှစ်အထိ ခိုင်မာသော ကိန်းဂဏန်းများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည် <ref name=":0" /> ပရိုဂရမ်တွင် ထိပ်တန်းပေါ့ပ်၊ ရော့ခ်၊ R&B နှင့် ဟစ်ဟော့ တေးဂီတဗီဒီယိုဆယ်ခုကို ပြသခဲ့ပြီး အနုပညာရှင်များနှင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသူများနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref name=":0" /> 2003 ခုနှစ်တွင် Carson Daly သည် [[အန်ဘီစီ|NBC]] တွင် ၎င်း၏ ညနှောင်းပိုင်း ဟောပြောပွဲရှိုးကို အာရုံစိုက်ရန် MTV နှင့် ''TRL'' မှ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.tvguide.com/news/carson-daly-looks-67039/|title=Carson Daly Looks Back as TRL Counts Down its Final Days|date=November 14, 2008|language=en|archivedate=February 24, 2020}}</ref> စီးရီးသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော ''Total Finale Live'' နှင့် ယခင်က ပြသခဲ့သည့် အစီအစဉ်တင်ဆက်သူများနှင့် ဧည့်သည်များကို ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် အထူးနောက်ဆုံးအပိုင်းတစ်ခုနှင့် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/11/18/arts/television/18trl.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20081209040047/http://www.nytimes.com/2008/11/18/arts/television/18trl.html|archive-date=2008-12-09|title=Totally Over: Last Squeals for 'TRL'|date=November 17, 2008|archivedate=April 2, 2019|language=en-US}}</ref> 1998 မှ 2003 ခုနှစ်အထိ MTV သည် ၎င်း၏ စတူဒီယိုများမှ အခြားသော တေးဂီတဗီဒီယို အစီအစဉ်များစွာကိုလည်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အစီအစဉ်များတွင် ''Say What?ကာရာအိုကေ'' ၊ Dave Holmes မှ စီစဉ်တင်ဆက်သော ဂိမ်းရှိုး။ <ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/dave-holmes-party-of-one_n_57869fdde4b03fc3ee4f19e2|title=For This MTV VJ, Music Paved The Way To An Out And Happy Life|date=July 15, 2016|work=HuffPost|language=en|access-date=March 29, 2019}}</ref> 2000 ခုနှစ်များအစောပိုင်း MTV တွင် Ray Munns မှ စီစဉ်တင်ဆက်သော ''VJ for a Day ကို'' ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.cbsnews.com/news/everyone-wants-to-be-a-vj/|title=Everyone Wants To Be A VJ|work=www.cbsnews.com|language=en-US|access-date=March 29, 2019}}</ref> MTV သည် နေ့လယ်ပိုင်းအချိန်အတွင်း ပေါ့ပ်ဂီတဗီဒီယိုများကို ပြသထားသည့် Ananda Lewis မှ စီစဉ်တင်ဆက်သည့် ''Hot Zone'' ကိုလည်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/11/21/style/the-extra-v-in-very-vip.html|title=The Extra 'V' in Very V.I.P.|date=November 21, 1999|work=The New York Times|archivedate=March 29, 2019|language=en-US}}</ref> ထိုအချိန်က အခြားသော ပရိုဂရမ်များတွင် ''Sucker Free'' ၊ <ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2000/digital/reviews/mtv-s-direct-effect-1200465769/|title=MTV's "Direct Effect"|date=December 20, 2000|language=en|archivedate=April 2, 2019}}</ref> နှင့် ''BeatSuite တို့'' ပါဝင်သည်။ <ref>{{Cite magazine|title=Niche Genres, Music Information are Focus of MTV Lineup|url=https://books.google.com/books?id=eQ0EAAAAMBAJ&q=beatsuite&pg=PA79|date=May 8, 1999}}</ref> ===== မှတ်တိုင်များနှင့် အထူးအစီအစဉ်များ ===== 1999 မှ 2001 ခုနှစ်များအတွင်း MTV သည် တစ်နေ့တာလုံး တေးဂီတဗီဒီယိုများ နည်းပါးလာသဖြင့် ထုတ်လွှင့်မှု နည်းပါးလာသောကြောင့် ၎င်း၏ အမြစ်များကို ပြန်ကြည့်ရန် ၎င်း၏ 20 နှစ်သမိုင်းမှ အထူးအစီအစဉ်များကို ပုံမှန်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ ''MTV Uncensored သည်'' ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြသခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စာအုပ်အဖြစ် ထွက်ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{IMDb title|393445|MTV Uncensored}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Amazon.com|year=2001|url=https://archive.org/details/mtvuncensored00hoye}}</ref> [[ဂျက်နက် ဂျက်ဆင်|Janet Jackson သည်]] " MTV Icon " ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီး ဂီတ၊ ဂီတဗီဒီယိုနှင့် ပေါ့ပ်ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ကြီးမားစွာ သက်ရောက်မှုရှိနေစဉ် ဂီတ၊ ဂီတဗီဒီယိုနှင့် ပေါ့ပ်ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို နှစ်အလိုက် အသိအမှတ်ပြုခြင်း " MTV Icon " ဆုချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="mtvICON">{{Cite magazine|title=MTV To Honor Janet Jackson|date=January 10, 2001|url=https://www.billboard.com/articles/news/80773/mtv-to-honor-janet-jackson|archivedate=March 16, 2008}}</ref> နောက်ဆက်တွဲလက်ခံသူများသည် Aerosmith ၊ [[မက်တယ်လ်လစ်ကာ|Metallica]] နှင့် Cure တို့ ပါဝင်သည်။ === 1995-2010- ဂီတမှပြောင်း === {{Further information|MTV Animation}}1995 မှ 2000 ခုနှစ်အတွင်း MTV သည် ဂီတဗီဒီယိုများ 36.5% လျော့နည်းခဲ့သည်။ MTV ဥက္ကဋ္ဌ Van Toffler က “ဂီတဗီဒီယိုတွေကို ပြသရုံနဲ့ အသစ်အဆန်းက ပျောက်ကွယ်သွားပြီဆိုတာ ရှင်းပါတယ်။ ခေတ်ပြိုင်ပရိသတ်ထံ မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရန် ကျွန်ုပ်တို့ လိုအပ်ပါသည်။" <ref name="Billboard 2001-02-17">{{ကိုးကားခြင်း|title=Proper role of music TV debated in US|url=https://books.google.com/books?id=KBQEAAAAMBAJ&pg=RA1-PA68|date=February 17, 2001}}</ref> ကွန်ရက်သည် Westwood One ဖြင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် '''MTV ရေဒီယိုကွန်ရက်ကို''' စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://adage.com/article/news/mtv-radio/16263|title=MTV Radion on the way|work=Adage.com|date=July 20, 1995|access-date=January 7, 2022}}</ref> အချို့သော ဂီတဗီဒီယို အမျိုးအစားများကို အကန့်အသတ်ဖြင့် လှည့်ကြည့်ရန် ပစ်မှတ်ထား ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း MTV သည် 2000 ခုနှစ်များအလယ်ပိုင်းတွင် ၎င်း၏ ဂီတဗီဒီယိုများ၏ လှည့်ပတ်မှုကို အလွန်လျှော့ချခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|url=http://tv.nytimes.com/2011/10/27/arts/television/mike-judges-beavis-and-butt-head-on-mtv.html|title=Look Who's Trashing 'Jersey Shore' Now|date=October 26, 2011|archivedate=May 8, 2012}}</ref> ထိပ်တန်းရှိုးများနှင့် အထူးအစီအစဉ်များအတွက် ည ၁၀ နာရီတွင် ပရိုဂရမ်ရေးဆွဲခြင်း ဘလောက်တစ်ခုကို ဖန်တီးပြီး 10 Spot ဟုခေါ်သည်။ Dana Fuchs သည် ဤရှိုးများကို ကြော်ငြာပေးသည့် ကြော်ငြာများအတွက် အသံသရုပ်ဆောင်နှင့် စာရေးဆရာဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite magazine|url=https://ew.com/article/2005/05/23/ew-interviews-tv-voiceover-stars/|title=EW interviews TV voiceover stars}}</ref> 2000 ခုနှစ်တွင် MTV တွင် တစ်ရက်လျှင် ရှစ်နာရီအထိ တေးဂီတဗီဒီယိုများ ပြသခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် MTV တွင် တစ်ရက်လျှင် ပျမ်းမျှ တေးဂီတဗီဒီယို သုံးနာရီသာ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ [[ယူကျု(ဘ်)|YouTube]] ကဲ့သို့ ဆိုရှယ်မီဒီယာနှင့် ဝဘ်ဆိုဒ်များ မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် တေးဂီတဗီဒီယိုများ ကြည့်ရှုခြင်းအတွက် ထွက်ပေါက်တစ်ခုအဖြစ် မြင့်တက်လာခြင်းမှာ ယင်းကို လျော့ကျသွားစေသည်ဟု မှန်းဆထားသည်။ <ref>{{Cite web|title=The Fall Of 'TRL' And The Rise of Internet Video|date=November 12, 2008|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96869060|access-date=March 29, 2009}}</ref> ထိုအချိန်တွင် MTV သည် MTV Networks Music အတွက် ဖန်တီးမှု နှင့် အကြောင်းအရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး စီနီယာ VP အဖြစ် Nancy Bennett ကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/business/1308272/bennett-appointed-senior-vp-at-mtv|title=Bennett Appointed Senior VP at MTV}}</ref> ဆယ်စုနှစ်များ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ MTV ဗီဒီယိုပိတ်ဆို့မှုများကို နံနက်အစောပိုင်းနာရီများတွင် တန်းဆင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ 2007 MTV Video Music Awards တွင် သူလက်ခံသည့်မိန့်ခွန်းတွင် [[ဂျပ်စတင် တင်ဘာလိတ်ခ်|Justin Timberlake]] က MTV ကို "ပိုမိုက်တဲ့ ဗီဒီယိုတွေ ဖွင့်ကြည့်ဖို့!" ဤပြောင်းလဲမှုများကို တုံ့ပြန်ရန်။ <ref name="vma2007">{{Cite magazine|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20053775_20055499,00.html|title=Justin Timberlake to MTV: "Play more damn videos!"|date=September 9, 2007|archivedate=June 24, 2012}}</ref> လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း MTV သည် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး သို့မဟုတ် ဂီတနှင့် အလွန်အမင်းဆက်စပ်မှုရှိသော ပရိုဂရမ် များကို ဂီတဗီဒီယိုများအပြင်ဘက်တွင် တဖြည်းဖြည်းချဲ့ထွင်ကာ ၎င်း၏အစီအစဉ်များကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ MTV သည် ၎င်း၏ သရုပ်မှန် ပရိုဂရမ်အတွက် လူသိများလာခဲ့ပြီး အချို့မှာ ဂီတသမားများ၏ ဘဝနောက်သို့ လိုက်သွားခဲ့သည်။ Black Sabbath ရှေ့ထွက် Ozzy Osbourne နဲ့ သူ့မိသားစုရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝတွေကို အခြေခံထားတဲ့ ''The Osbournes ဟာ'' 2002 ခုနှစ်မှာ ပြသခဲ့ပြီး network ရဲ့ premiere ရှိုးတွေထဲက တစ်ခုဖြစ်လာမှာပါ။ <ref>{{Cite magazine|title=Ozzy Knows Best|url=http://content.time.com/time/subscriber/article/0,33009,1002226,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130824133052/http://www.time.com/time/printout/0,8816,227533,00.html|archive-date=August 24, 2013|date=April 7, 2002|archivedate=February 15, 2022}}</ref> Sharon Osbourne သည် အမေရိကန်ရုပ်မြင်သံကြားတွင် သူမ၏ ကိုယ်ပိုင်ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စကားပြောရှိုး <ref>{{Cite web|title=Meet the Family: Kelly|url=http://www.mtv.com/onair/osbournes/hub_kelly.jhtml|archivedate=May 24, 2008|archive-date=February 25, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225090721/https://www.mtv.com/onair/osbournes/hub_kelly.jhtml}}</ref> စဉ်တွင် Kelly Osbourne အတွက် ဂီတအသက်မွေးဝမ်းကြောင်းကိုလည်း စတင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=Meet the Family: Sharon|url=http://www.mtv.com/onair/osbournes/hub_sharon2.jhtml|archivedate=May 24, 2008|archive-date=April 13, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413060007/http://www.mtv.com/onair/osbournes/hub_sharon2.jhtml}}</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ''The Osbournes'' တွင် ထုတ်လုပ်မှု အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Show over for MTV's The Osbournes|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4024941.stm|date=November 19, 2004|archivedate=May 24, 2008}}</ref> 2007 တွင် ''Tila Tequila ၏ A Shot at Love with Tila Tequila သည်'' MySpace ခံစားချက် Tila Tequila ၏ အဖော်ရှာရန် ခရီးတစ်လျှောက်တွင် Tequila ၏ လိင်တူချစ်သူကြောင့် ဝေဖန်မှုများစွာခံခဲ့ရသည်။ <ref>{{Cite news|title=MTV's Second Shot at Bisexuality|url=https://www.abcnews.go.com/print?id=4088351|date=January 5, 2008|archivedate=13 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190213005616/https://abcnews.go.com/print?id=4088351|archive-date=February 13, 2019|accessdate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213005616/https://abcnews.go.com/print?id=4088351}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Tila Tequila Goes for the Guy|url=http://realitytvmagazine.sheknows.com/2007/12/20/tila-tequila-goes-for-the-guy/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205171118/http://realitytvmagazine.sheknows.com/2007/12/20/tila-tequila-goes-for-the-guy/|archive-date=February 5, 2016|date=December 20, 2007|archivedate=5 February 2016|accessdate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205171118/http://realitytvmagazine.sheknows.com/2007/12/20/tila-tequila-goes-for-the-guy/}}</ref> MTV သည် ''Celebrity Deathmatch'' ၊ ''Undergrads'' ၊ ''Clone High'' နှင့် ''Daria'' တို့ကဲ့သို့ ရှိုးများနှင့်အတူ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ animation များတွင်လည်း ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ MTV သည် 2000 ခုနှစ်တွင် MTV's ''Fear'' ထုတ်လွှင့်မှုနှင့်အတူ paranormal reality tv အမျိုးအစားကို မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ [[File:AMTV.png|thumb|''AMTV'' သည် 2009 ခုနှစ်ကတည်းက MTV ၏ music video programming အမည်ဖြစ်သည်။]] ''Total Request Live'' 2008 တွင် ၎င်း၏လည်ပတ်မှုကို အဆုံးသတ်ခြင်းမပြုမီ၊ MTV သည် ဖော်မတ်အသစ်များအောက်တွင် ၎င်း၏ကျန်ရှိနေသော တေးဂီတပရိုဂရမ်ကို စမ်းသပ်နေပါသည်။ <ref name="variety-trl">{{Cite news|url=https://variety.com/2008/music/markets-festivals/mtv-to-retire-trl-1117992211/|title=MTV to retire 'TRL'|date=September 15, 2008|archivedate=February 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604130352/http://www.variety.com/article/VR1117992211.html?categoryid=14&cs=1|archive-date=June 4, 2009}}</ref> MTV သည် ''FNMTV'' ဟုခေါ်သော တေးဂီတဗီဒီယိုပရိုဂရမ်အသစ်တစ်ခုကို ပထမဆုံးပြသခဲ့ပြီး ''FNMTV Premieres'' ဟုခေါ်သော အပတ်စဉ် အထူးအစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည့် Fall Out Boy တေးဂီတအဖွဲ့မှ Pete Wentz မှ Los Angeles မှကျင်းပပြုလုပ်သည့် တေးဂီတဗီဒီယိုအသစ်များကို ထုတ်လွှင့်ပြသပြီး ကြည့်ရှုသူများ ချက်ခြင်းတုံ့ပြန်ချက်ပေးနိုင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည်။ <ref name="FNMTV press release">{{Cite web|url=http://mtvpress.com/press/release/its_an_fn_mtv_summer/|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829001346/http://mtvpress.com/press/release/its_an_fn_mtv_summer/|archive-date=August 29, 2008|title=MTVpress.com|date=May 29, 2008|archivedate=August 7, 2010}}</ref> ''AMTV'' ၊ နံနက်ခင်းအစောကြီး၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည် <ref name="amtv-nytimes">{{Cite news|title=MTV to Put a Bit More Music Back, in the A.M.|date=March 29, 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/business/media/30mtv.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090401225515/http://www.nytimes.com/2009/03/30/business/media/30mtv.html|archive-date=2009-04-01|archivedate=March 29, 2009}}</ref> ပိတ်ဆို့ခြင်းအား လျှော့ချသည့်အချိန်ဇယားဖြင့် 2013 ခုနှစ်တွင် ''Music Feed'' အဖြစ် ပြန်လည်တံဆိပ်ခတ်မည်ဖြစ်ပြီး ''FNMTV'' နှင့်မတူဘဲ၊ အစအဆုံး တေးဂီတဗီဒီယိုများ၊ သတင်းအပ်ဒိတ်များ၊ အင်တာဗျူးများနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲများစွာကို ပြသထားသည်။ <ref name="amtv-nytimes" /> MTV သည် 2009 ခုနှစ်တွင် ''MTV Unplugged'' ပြန်လာပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဆက်လက်ထုတ်လွှင့်သွားမည်ဖြစ်ပြီး၊ <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/music/unplugged/|title=''Unplugged''|archivedate=15 July 2021|access-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210715023727/https://www.mtv.com/music/unplugged}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Florence and the Machine 'Unplugged' To Premiere Sunday on MTV|url=http://www.mtv.com/news/1682255/florence-and-the-machine-unplugged-2/|date=April 2, 2012|archivedate=16 February 2022|accessdate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216031110/http://www.mtv.com/news/1682255/florence-and-the-machine-unplugged-2/}}</ref> မေလ 2010 ခုနှစ်တွင် ''Top 10'' ၏ ပွဲဦးထွက် <ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/shows/10_on_top/series.jhtml|title=10 on Top|archivedate=August 14, 2012|archive-date=February 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201195900/https://www.mtv.com/shows/10_on_top/series.jhtml}}</ref> နှင့် ''Hip Hop POV တို့ကို'' ဧပြီလ 12 ရက်၊ 2012 ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=http://www.sohh.com/2012/03/mtv_announces_new_late_night_rap_show_re.html|title=MTV Announces New Late Night Rap Show, Recruits Charlamagne Tha God|date=March 8, 2012|archivedate=May 23, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511191024/http://www.sohh.com/2012/03/mtv_announces_new_late_night_rap_show_re.html|archive-date=May 11, 2012}}</ref> [[File:Jersey_shore_guys,_shooting_in_Florence,_may_2011.JPG|left|thumb|Pauly D နှင့် 2011 ခုနှစ်တွင် ''Jersey Shore'' ၏ အခြေအနေ]] 2009 တွင် ''Jersey Shore'' ၏ ပွဲဦးထွက်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းသည် ၎င်း၏ လည်ပတ်မှုတစ်လျှောက် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များ အောင်မြင်လာကာ "MTV Shores" franchise ကို မွေးဖွားပေးခဲ့ပြီး အငြင်းပွားမှုများ အမျိုးမျိုးကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=''Jersey Shore'' finale breaks ratings for MTV|date=January 22, 2010|url=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2010/01/jersey-shore-finale-breaks-ratings-records-for-mtv.html|archivedate=May 13, 2010}}</ref> အချို့က ကွန်ရက်ပေါ်ရှိ အပေါ်ယံအကြောင်းအရာများကို အလွန်အကျွံတွေးခေါ်မှုအပေါ် ရှုံ့ချမှုများနှင့်အတူ၊ ၂၀၀၉ ''[[နယူးယောက်တိုင်းစ်|New York Times]]'' ဆောင်းပါးတွင် MTV ၏ အာရုံစိုက်မှုကို "အိုဘားမားခေတ်အတွက် MTV" ဟူသော ဆောင်းပါးသည် "MTV for the MTV" ဟူသော ဆောင်းပါးသည် လူမှုရေးအရ ပိုမိုသိရှိနားလည်သော မီဒီယာဆီသို့ MTV ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ပြောင်းလဲရန် အစီအစဉ်များကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Make Room, Cynics; MTV Wants to Do Some Good|date=April 18, 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/04/19/business/media/19mtv.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421082046/http://www.nytimes.com/2009/04/19/business/media/19mtv.html|archive-date=2009-04-21|archivedate=April 20, 2009}}</ref> <ref>{{Cite news|title=First Monday: New in business TV, movies, books, magazines|date=May 2, 2010|url=https://www.usatoday.com/money/companies/management/monday/2010-05-02-first-monday-may_N.htm|archivedate=May 13, 2010}}</ref> <ref>{{Cite web|title=MTV – You're Hired|publisher=lasplash.com|date=April 24, 2010|url=http://www.lasplash.com/publish/Entertainment/cat_index_la_events/MTV|archivedate=May 4, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024023123/http://www.lasplash.com/publish/Entertainment/cat_index_la_events/MTV|archive-date=October 24, 2019}}</ref> မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်သေဆုံးပြီးနောက် မကြာမီတွင် ချန်နယ်သည် မိုက်ကယ်ဂျက်ဆင်၏ တေးဂီတဗီဒီယိုများကို နာရီပေါင်းများစွာ ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့ပြီး MTV မှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် အခြားအနုပညာရှင်များ၏ တုံ့ပြန်မှုများပါရှိသည့် တိုက်ရိုက်သတင်းအထူးအစီအစဉ်များဖြင့် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=A Star Idolized and Haunted, Michael Jackson Dies at 50|url=https://www.nytimes.com/2009/06/26/arts/music/26jackson.html?ref=obituaries|date=June 25, 2009|archivedate=July 12, 2009}}</ref> MTV ၏ အစီအစဉ်တင်ဆက်မှုတွင် ယာယီပြောင်းလဲမှုသည် Jackson ၏ အောက်မေ့ဖွယ်အခမ်းအနားအား ချန်နယ်၏ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုဖြင့် နောက်အပတ်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=More adds, loose ends, and lament|url=http://blog.tylerc.com/post/22264141144/more-adds-loose-ends-and-lament|archive-url=https://archive.today/20121204010253/http://blog.tylerc.com/post/22264141144/more-adds-loose-ends-and-lament|archive-date=December 4, 2012|work=The 120 Minutes Archive|date=July 25, 2009|access-date=July 26, 2009}}</ref> MTV သည် ဖေဖော်ဝါရီ 11၊ 2012 တွင် [[ဝှစ်တနီ ဟယူစတန်|Whitney Houston]] သေဆုံးပြီးနောက် နှင့် Beastie Boys ၏ Adam Yauch သေဆုံးပြီးနောက် မေလ 4၊ 2012 တွင် ဂီတဗီဒီယိုများနှင့် သတင်းအပ်ဒိတ်များဖြင့် အလားတူတစ်နာရီကြာ တိုက်ရိုက်အထူးအစီအစဉ်များကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည် <ref>{{Cite web|title=Whitney Houston: MTV, BET, VH1 low key in coverage|url=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2012/02/whitney-houston-mtv-bet-vh1-low-key-in-coverage.html|date=February 12, 2012|archivedate=June 21, 2012}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Watch MTV's 'Adam Yauch: Remembering A Beastie Boy' Memorial On Demand|url=http://www.mtv.com/news/2300995/adam-yauch-remembering-a-beastie-boy-mtv/|date=May 4, 2012|archivedate=16 February 2022|access-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031112/http://www.mtv.com/news/2300995/adam-yauch-remembering-a-beastie-boy-mtv/}}</ref> === 2010-လက်ရှိ- ဂီတဗီဒီယိုများမှ အငြိမ်းစားယူခြင်း။ === 2010 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် MTV သည် "Music Television" အမှတ်တံဆိပ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ <ref name="omis">{{Cite web|title=After 30 Years, MTV Changing its Logo!|date=February 6, 2010|url=http://omis.me/2010/02/06/mtv-new-logo/|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209081643/http://omis.me/2010/02/06/mtv-new-logo/|archive-date=February 9, 2010}}</ref> ကွန်ရက်သည် ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ၎င်း၏ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်ရှိ အနုပညာရှင်များနှင့် နာမည်ကြီးများနှင့်အတူ အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုမှတစ်ဆင့် ဗီဒီယိုအဦးအစကို အခါအားလျော်စွာ ထုတ်လွှင့်နေမည်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=Lady Gaga's 'Yoü And I' Video To Premiere Thursday on MTV|url=http://www.mtv.com/news/1669079/lady-gaga-you-and-i-music-video-thursday/|work=MTV News|first=Jocelyn|last=Vena|date=August 15, 2011|access-date=February 15, 2022|archive-date=2 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402175811/http://www.mtv.com/news/1669079/lady-gaga-you-and-i-music-video-thursday/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Katy Perry Brings 'Wide Awake' Video To MTV!|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/1687352/katy-perry-wide-awake-video-premiere/|date=June 13, 2012|access-date=February 15, 2022|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031117/http://www.mtv.com/news/1687352/katy-perry-wide-awake-video-premiere/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Usher Brings New Song 'Twisted' To MTV Wednesday|url=http://www.mtv.com/news/1685095/usher-twisted-climax-scream-mtv-premiere/|first=Kara|last=Warner|work=MTV News|date=May 15, 2012|access-date=June 21, 2012|archive-date=3 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103112818/http://www.mtv.com/news/1685095/usher-twisted-climax-scream-mtv-premiere/}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Justin Bieber Goes 'More Mature' With 'Boyfriend' Video|url=http://www.mtv.com/news/1684454/justin-bieber-boyfriend-mature-video/|work=MTV News|first=Jocelyn|last=Vena|date=May 3, 2012|access-date=February 15, 2022|archive-date=16 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216031115/http://www.mtv.com/news/1684454/justin-bieber-boyfriend-mature-video/}}</ref> ဆယ်စုနှစ်တစ်လျှောက်လုံး ကွန်ရက်ပေါ်ရှိ ဂီတပရိုဂရမ်များကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ လျှော့ချသွားမည်ဖြစ်သည်။ 2016 ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ထိုအချိန်က ခန့်အပ်ခံရသော MTV ဥက္ကဋ္ဌ Sean Atkins သည် ရုပ်သံလိုင်းသို့ တေးဂီတအစီအစဉ်ကို ပြန်လည်လုပ်ဆောင်ရန် အစီအစဉ်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=MTV Chief Vows to Restore Music to Programming|work=Variety|date=April 21, 2016|url=https://variety.com/2016/tv/news/mtv-music-wonderland-unplugged-sean-atkins-2016-upfront-tv-1201758027/}}</ref> <ref name="MTV Mines the Past">{{Cite web|title=MTV Mines the Past for Its Future: 'Total Request Live'|url=https://www.nytimes.com/2017/07/30/business/media/mtv-total-request-live-revival.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730213236/https://www.nytimes.com/2017/07/30/business/media/mtv-total-request-live-revival.html|archive-date=2017-07-30|work=The New York Times|date=July 30, 2017|access-date=July 31, 2017}}</ref> ဧပြီလ 21 ရက်၊ 2016 တွင် MTV မှ ''Unplugged'' အပိုင်းအသစ်များအပြင် ''Wonderland'' ဟုခေါ်သော အပတ်စဉ်တင်ဆက်မှုစီးရီးအသစ်များကိုလည်း စတင်ထုတ်လွှင့်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=MTV reboots 'MTV Unplugged,' introduces weekly live music series|url=https://money.cnn.com/2016/04/21/media/mtv-upfronts-mtv-unplugged-wonderland/index.html|archivedate=25 September 2022|date=April 21, 2016|access-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925192431/https://money.cnn.com/2016/04/21/media/mtv-upfronts-mtv-unplugged-wonderland/index.html|url-status=dead}}</ref> မင်းသား ကွယ်လွန်ပြီးချင်းမှာပဲ၊ MTV ဟာ Prince ရဲ့ သီချင်းဗီဒီယိုတွေကို ထုတ်လွှင့်ဖို့အတွက် ပုံမှန်အစီအစဉ်တွေကို ရပ်တန့်ခဲ့ပါတယ်။ <ref>{{Cite news|title=Remember Prince by watching some of his best performances, music videos|url=http://kdvr.com/2016/04/21/remember-prince-by-watching-some-of-his-best-performances-music-videos/|archivedate=21 April 2016|work=FOX31 Denver|date=April 21, 2016|accessdate=26 March 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160421224740/http://kdvr.com/2016/04/21/remember-prince-by-watching-some-of-his-best-performances-music-videos/}}</ref> <ref>{{Cite news|title=MTV Marking Prince's Death at Upfront|work=Broadcasting & Cable|url=http://www.broadcastingcable.com/news/currency/mtv-marking-princes-death-upfront/155859|archivedate=April 21, 2016|date=April 21, 2016}}</ref> 2017 ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ''TRL သည်'' 2017 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ 2 ရက်နေ့တွင် ကွန်ရက်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ''TRL'' ပြန်လည်စတင်ခြင်းသည် 2019 ခုနှစ်အထိသာ ကြာမြင့်ပါသည် <ref name="MTV Mines the Past" /> 2010 ခုနှစ်များတစ်လျှောက်တွင်၊ MTV ၏နေ့စဉ်အချိန်ဇယားသည် ရုပ်ရှင်ထုတ်လွှင့်မှုများနှင့် ရွေးချယ်ထားသော မူရင်းပရိုဂရမ်မာရသွန်ပြိုင်ပွဲများ ( ''ရယ်စရာကောင်းခြင်း'' ကဲ့သို့သော) ကြိမ်နှုန်းများစွာဖြင့် ''ရယ်စရာကောင်းသော'' မာရသွန်ပြိုင်ပွဲများ၏ အကြိမ်ရေနှင့်ပတ်သက်ပြီး လူအများ၏ဝေဖန်မှုများနှင့်အတူ အများစုပါဝင်လာသည်ကို 2010 ခုနှစ်များတစ်လျှောက်တွင် သတိပြုမိသည်။ <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2020/05/17/business/media/comedy-central-tv-streaming.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200517111005/https://www.nytimes.com/2020/05/17/business/media/comedy-central-tv-streaming.html|archive-date=2020-05-17|title=As Cable TV Fades, Fearing 'the End of Comedy Central'|date=May 17, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.realityblurred.com/realitytv/2020/05/mtv-schedule-challenge-repeats-ridiculousness/|title=Why doesn't MTV repeat The Challenge when it airs Ridiculousness a ridiculous amount?|date=May 1, 2020|archivedate=January 7, 2022}}</ref> ၎င်း၏ ဇာတ်ညွှန်းမွမ်းမံထားသော ကျောက်တုံးများနှင့်အတူ၊ MTV သည် ဇာတ်ညွှန်းရေးထားသော ပရိုဂရမ်များကို ပိုမိုထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ <ref>[https://news.yahoo.com/s/nm/20090311/tv_nm/us_mtv;_ylt=AgvHQcDSzGMXsbCT.G5bmBlxFb8C <nowiki>[1]</nowiki>] {{Dead link|date=June 2016}} [[ကဏ္ဍ:Articles with dead external links from June 2016]] </ref> အဆိုပါရှိုးများတွင် ''Awkward'' ၊ အမေရိကန်ဗားရှင်း ''Skins'' နှင့် ''Teen Wolf'' ကို ပြန်လည်ပုံဖော်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ 2012 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကွန်ရက်သည် ''Scream'' franchise ကိုအခြေခံ၍ ရုပ်မြင်သံကြားစီးရီးတစ်ခု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://collider.com/scream-tv-series-mtv/170950/|title=MTV Turning SCREAM Franchise into a TV Series (June 4, 2012)|date=June 4, 2012|archivedate=February 18, 2020|archive-date=September 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928230649/https://collider.com/scream-tv-series-mtv/170950/}}</ref> MTV သည် ဆယ်စုနှစ်နှောင်းပိုင်းအထိ ဇာတ်ညွှန်းမရသေးသော ပရိုဂရမ်များဆီသို့ ပြန်လှည့်လာမည်ဖြစ်သောကြောင့်၊ ဤရှိုးအချို့ကို အခြားကွန်ရက်များသို့ ရွှေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://tvline.com/2019/06/24/scream-resurrection-trailer-season-3-premiere-date-vh1-video/|title=Scream Series (Finally) Returns in July on New Network – Watch First Trailer|date=June 24, 2019|archivedate=June 24, 2019}}</ref> Chris McCarthy သည် 2016 ခုနှစ်တွင် MTV ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည် <ref name="Adweek1">{{Cite news|title=Chris McCarthy, President of VH1 and Logo, Will Now Also Head Up MTV|url=https://www.adweek.com/convergent-tv/chris-mccarthy-president-vh1-and-logo-will-now-also-head-mtv-174235/|date=October 24, 2016}}</ref> 2021 ခုနှစ်တွင် McCarthy သည် MTV Entertainment Group ၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် CEO ( Comedy Central ၊ Paramount Network ၊ TV Land ၊ CMT နှင့် Smithsonian Channel ) တို့ကိုလည်း ကြီးကြပ်ခဲ့ပါသည်။ <ref name="Deadline2">{{Cite news|title=Chris McCarthy, Brian Robbins & George Cheeks Promoted As ViacomCBS Moves International Units Under Purview Of U.S. Execs|url=https://deadline.com/2021/07/george-cheeks-chris-mccarthy-brian-robbins-promoted-as-viacomcbs-moves-international-remits-under-usa-1234784692/|date=July 1, 2021}}</ref> <ref name="Variety6">{{Cite news|title=Can These Execs Save ViacomCBS' Storied Cable Brands?|url=https://variety.com/2020/tv/news/viacomcbs-chris-mccarthy-nina-diaz-1234827418/|date=November 11, 2020}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်မှု]] {{stub}} scks3euq845nch332b2wgg4h7jvs8ps 0 208117 1060673 1059775 2026-10-30T03:15:46Z Stephan1000000 88075 1060673 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Infobox television | name = American Horror Story | image = American Horror Story.svg | alt = The title written in a distinctive font, white on black | genre = {{Plainlist| * ထိတ်လန့် * ဒရာမာ * ရောဂါဗေဒ * သဘာဝလွန်ထိတ် * လန့်ခြင်း * သည်းထိတ်ရင်ဖို<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|title=American Horror Story (2011)|last=Droesch|first=Paul|access-date=June 12, 2020|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224711/https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|url-status=live}}</ref>}} | runtime = 37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|access-date=July 24, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224710/https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|url-status=live}}</ref> | theme_music_composer = {{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]] * Mac Quayle}} | composer = {{Plainlist| * [[James Levine]] * Mac Quayle}} | creator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}} | location = {{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–2, 5–6, 8-10) * [[New Orleans]], [[Louisiana]] ({{abbr|s.|Seasons}} 3–4, 8) * [[Santa Clarita, California]] ({{abbr|s.|Season}} 6, 9) * [[Orange, California]] ({{abbr|s.|Season}} 7) * [[Burbank, California]] ({{abbr|s.|Season}} 8) * [[Provincetown, Massachusetts]] ({{abbr|s.|Season}} 10) }} | country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] | num_seasons = 13<!-- Do not change season count until a new season has premiered.--> | num_episodes = <onlyinclude>145</onlyinclude><!-- Do not change episode count until a new episode has aired.--> | list_episodes = List of American Horror Story episodes | starring = {{Plainlist| * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O'Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] * [[Adina Porter]] * [[Leslie Grossman]] * [[Cody Fern]] * [[Matthew Morrison]] * [[Gus Kenworthy]] * [[John Carroll Lynch]] * [[Angelica Ross]] * [[Zach Villa]] }} | executive_producer = {{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * [[Alexis Martin Woodall]] * [[Crystal Liu]] * Adam Penn * [[John J. Gray]]}} | producer = {{Plainlist| * Alexis Martin Woodall ({{abbr|s.|Seasons}} 1–3) * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}} | cinematography = {{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–5) * Gavin Kelly ({{abbr|s.|Seasons}} 6–9) }} | editor = {{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}} | camera = [[Single camera setup|Single camera]] | company = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Television * Brad Falchuk Teley-Vision }} | distributor = {{Plainlist| * [[20th Television]] (2011-2020) * [[Disney Platform Distribution]] (2020-present) }} | budget = {{Plainlist| * $39+ million ({{abbr|s.|Season}} 5)<ref name=2019report>{{Cite journal|title=2019 Television Report|url=https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|publisher=FilmL.A.|page=20|access-date=May 11, 2020|archive-date=July 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf |date=13 July 2020 }}</ref>{{efn|name=CAbudget|This amount represents the total qualified expenditures for the California Film & Television Tax Credit and excludes other non-qualifying costs.}} * $33+ million ({{abbr|s.|Season}} 6)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $31+ million ({{abbr|s.|Season}} 7)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $37+ million ({{abbr|s.|Season}} 8)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $43+ million ({{abbr|s.|Season}} 9)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $48+ million ({{abbr|s.|Season}} 10)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}}}} | network = [[FX]] | first_aired = {{Start date|2011|10|5}} | last_aired = present | related = ''[[American Horror Stories]]'' <!-- Per [[Talk:American Crime Story#Related / "companion" series to AHS]] do not add American Crime Story. One is fiction, the other non-fiction.-->| website = http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story }} '''အမေရိကန်ထိတ်လန့်ပုံပြင်''' ({{lang-en|American Horror Story}}) Ryan Murphy နှင့် Brad Falchuk တို့ကတီဗီကွန်ယက် FX အတွက် ဖန်တီးထားသော အမေရိကန်မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီသည် ကွဲပြားခြားနားသောဇာတ်ကောင်များနှင့် ဆက်တင်များနှင့် ၎င်း၏ "အစ၊ အလယ်နှင့်အဆုံး" တို့နှင့်အတူ ဇာတ်လမ်းလိုင်းတစ်ခုအပြီးတွင် ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထည့်သွင်းထားသောအသေးအဖွဲများအဖြစ်ကို ဝန်ဆောင်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီ၏အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများသည် ဖြစ်ရပ်မှန်များမှ အနည်းငယ် လှုံ့ဆော်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|website=Popsugar.com|first=Maggie|last=Pehanick|date=April 24, 2016|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|website=Sugarscape.com|first=Lucy|last=Wood|date=October 18, 2015|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|publisher=[[TV Guide]]|first=Sadie|last=Gennis|date=October 20, 2015|access-date=May 8, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224713/https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်]] o4ka93s90qev9gxgsfrfy674vlrgs37 0 209557 1060623 1059927 2026-10-29T13:18:34Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060623 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ | image = Khaotung Thanawat Rattanakitpaisan at GMMTV2024.png | alt = | caption = | birth_name = | native_name = ธนวัฒน์ รัตนกิจไพศาล | native_name_lang = tha | birth_date = {{Birth date and age|1998|10|13|df=yes}} | birth_place = [[ချင်းမိုင်မြို့]] | alma_mater = | height = | other_names = Khaotung | occupation = သရုပ်ဆောင် | years_active = 2018–present | known_for = {{plainlist| * AU in ''My Tee'' * Joe in ''Blacklist'' * Fong in ''2gether The Series'' * Chonlatee in ''Tonhon Chonlatee'' * Longtae in ''A Tale of Thousand Stars'' }} | agent = [[GMMTV]] | website = }} '''ထနဝဿ ရတနကိဇဖိုင်သာလ''' ({{lang-th|ธนวัฒน์ รัตนกิจไพศาล}}, {{lang-en|Thanawat Ratanakitpaisan}}, ၁၉၉၈ အောက်တိုဘာ ၁၃ ဖွား) သည် '''ခေါင်တန်''' ({{lang-en|Khaotung}}, {{lang-th|ข้าวตัง}}) ဟူ၍ လူသိများသည့် [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]]သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ==ဘဝ== ၁၉၉၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ချင်းမိုင်မြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://sudsapda.com/top-lists/241863.html|title=ทำความรู้จัก ป๊อด-ข้าวตัง คู่จิ้นน้องใหม่ ที่จับมือกันมาขโมยหัวใจสาววาย|accessdate=2021-03-01|publisher=sudsapda.com}}</ref> မုန်ဖို့အထက်တန်းကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်ပြီး [[ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်]]၊ ဆေးသိပ္ပံဌာနတွင် ဝင်ခွင့်ရသော်လည်း [[:en:Kasetsart University|ကာဆဲဆတ်တက္ကသိုလ်]]တွင် အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=Thanawat Rattanakitpaisan|url=https://www.facebook.com/thanawat.rattanakitpaisan|website=www.facebook.com|accessdate=2020-07-11|language=タイ語|publisher=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pptvhd36.com/news/%E0%B8%82%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%A7%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%97%E0%B8%B4%E0%B8%87/138601|title=“ป๊อด – ข้าวตัง” กอดคอยึดพื้นที่หัวใจสาว (วาย) ฝ่าความกดดัน รับบทนำครั้งแรก|accessdate=2021-03-01|publisher=PPTV HD 36}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် ဆေးသိပ္ပံဌာနတွင် တက်ရောက်ခဲ့စဉ် AMS Fresh Boy 2017 ၌ winner အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/SMOMedtech/posts/1868240733428914|title=ผลการประกวด "AMS Freshy Boy & Girl 2017"|accessdate=2021-03-01|publisher=สโมสรนักศึกษาคณะเทคนิคการแพทย์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่}}</ref> ဂီတာတီးခြင်းကို ဝါသနာထုံသည်။ ==ဆောင်ရွက်ချက်== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ထုတ်လွှင့်သည့် ''My Tee'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် AU အဖြစ် ပွဲဦးထွက် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ''[[ဘလက်လစ်တ် (ထိုင်း ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ)|ဘလက်လစ်တ်]]'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဂျိုးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ''[[2gether: The Series (ထိုင်း ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ)|2gether The Series]]'' တွင် Fong အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ''[[ကြယ်တစ်ထောင်ပုံပြင်]]''တွင် ​လောင်ထယ်အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ''[[Tonhon Chonlatee]]'' (၂၀၂၀) ဖြင့် ပွဲဦးထွက်သည်။<ref>{{cite web |title=“GMMTV” จับมือ “AIS PLAY” ครั้งแรก สร้างออริจินัลซีรีส์ 2 เรื่องโดยนักแสดงวัยรุ่นชั้นนำ “คนละทีเดียวกัน” และ “ต้นหนชลธี” |url=https://www.gmm-tv.com/news/2081/ |website=www.gmm-tv.com |language=th-th |accessdate=14 August 2021 |archivedate=23 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201023052154/https://www.gmm-tv.com/news/2081/ }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်ကစ၍ A*FLEUR အမည်ဖြင့် အိတ်အမျိုးမျိုး၊ တီရှပ်၊ အဝတ်အစားအမျိုးမျိုးကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=A*FLEUR(@a__fleur) • Instagram写真と動画|url=https://www.instagram.com/a__fleur/|website=www.instagram.com|accessdate=2020-07-11|language=タイ語|publisher=}}</ref> ==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း== ===ရုပ်သံအစီအစဉ်=== {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- | rowspan="2" |2018 | ''[[:en:'Cause You're My Boy|'Cause You're My Boy]]'' | rowspan="2" |Au | Support role | <ref>{{Cite web |title=Newsroom - G"MM' GRAMMY |url=https://www.grammy.co.th/newsroom/news-single.php?id=5255 |access-date=2023-12-30 |website=www.grammy.co.th |archive-date=12 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241212081630/https://www.grammy.co.th/newsroom/news-single.php?id=5255 }}</ref> |- | ''[[Our Skyy]]'' | Guest role | <ref>{{Cite web |date=2018-11-20 |title=สานต่อความฟิน 5 คู่จิ้นโปรเจกต์ "Our Skyy อยากเห็นท้องฟ้าเป็นอย่างวันนั้น" |url=https://www.sanook.com/movie/82621/ |access-date=2023-12-31 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref> |- | rowspan="2" |2019 | ''The Charming Step Mom'' | Kothom | Support role | <ref name=":5">{{Cite web |date=2019-08-30 |title=เรื่องย่อละคร "แม่มดเจ้าเสน่ห์" {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/%e0%b9%80%e0%b8%a3%e0%b8%b7%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%87%e0%b8%a2%e0%b9%88%e0%b8%ad%e0%b8%a5%e0%b8%b0%e0%b8%84%e0%b8%a3-%e0%b9%81%e0%b8%a1%e0%b9%88%e0%b8%a1%e0%b8%94%e0%b9%80%e0%b8%88%e0%b9%89/ |access-date=2023-12-30 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230084533/https://kazz-magazine.com/%E0%B9%80%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%A2%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%84%E0%B8%A3-%E0%B9%81%E0%B8%A1%E0%B9%88%E0%B8%A1%E0%B8%94%E0%B9%80%E0%B8%88%E0%B9%89/ |archive-date=30 December 2023 |url-status=dead}}</ref> |- | ''[[:en:Blacklist (Thai TV series)|Blacklist]]'' | Joe | Support role | <ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |title=Blacklist: Stand up to the bullies! |url=https://www.gmanetwork.com/gtv/drama/blacklist/191285/blacklist-stand-up-to-the-bullies/video |access-date=2023-12-31 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" | 2020 | ''[[:en:2gether (Thai TV series)|2gether]]'' | rowspan="2" | Fong (Tine's friend) | Support role | <ref name=":6">{{Cite web |date=2020-02-14 |title=แฟนๆเฮลั่น "ไบร์ท-วิน" พร้อมลงจอชวนจิ้น ใน "เพราะเราคู่กัน 2gether The Series" {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/88679-2/ |access-date=2023-12-30 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230084533/https://kazz-magazine.com/88679-2/ |archive-date=30 December 2023 |url-status=dead}}</ref> |- | ''[[Still 2gether]]'' | Support role | <ref>{{Cite web |date=2020-08-13 |title=เรื่องย่อ "เพราะเรา(ยัง)คู่กัน" (มีคลิป) |url=https://mgronline.com/drama/detail/9630000083090 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |- | ''[[Tonhon Chonlatee]]'' | Chonlatee | Main role |- | rowspan="2" |2021 | ''[[:en:A Tale of Thousand Stars|A Tale of Thousand Stars]]'' | Longtae (Khama's son) | Support role |<ref name=":7">{{Cite web |date=2021-01-28 |title="เอิร์ท-มิกซ์" พร้อมมอบความฟินในซีรีส์ "นิทานพันดาว" ลงจอ 29 ม.ค.นี้ |url=https://mgronline.com/drama/detail/9640000008727 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |- | ''[[:en:55:15 Never Too Late|55:15 Never Too Late]]'' | Songpol / Paul | Main role |<ref name=":8">{{Cite web |date=2021-12-10 |title="ข้าวตัง" ตกใจ!!! ย้อนวัยเจอ "ภวินท์" ลูกชายคนที่แอบชอบ {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/144736-2/ |access-date=2023-12-30 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20251012014640/https://kazz-magazine.com/144736-2/ |archive-date=12 October 2025 |url-status=dead}}</ref> |- | 2022 | ''[[:en:The Eclipse (TV series)|The Eclipse]]'' | Ayan | Main role | <ref>{{Cite web |title=Newsroom - G"MM' GRAMMY |url=https://www.gmmgrammy.com/newsroom/news-single.php?id=9606 |access-date=2023-12-30 |website=www.gmmgrammy.com}}</ref> |- | rowspan="4" |2023 | ''Moonlight Chicken'' | Gaipa | Support role | <ref name=":10">{{Cite web |date=2023-02-27 |title=พระจันทร์มันไก่ ซีรีส์พิสูจน์ฝีมือว่าด้วยชีวิตและความสัมพันธ์ที่แสงจันทร์ส่องไม่ถึง |url=https://thestandard.co/moonlight-chicken-series/ |access-date=2023-12-30 |website=THE STANDARD |language=th}}</ref> |- | ''Our Skyy 2'' | Ayan | Main role | <ref name=":11">{{Cite web |date=2023-04-11 |title=8 ซีรีส์บิ๊กโปรเจกต์ Our Skyy 2 ฟินกันอีกครั้งให้หายคิดถึง |url=https://www.sanook.com/movie/141959/ |access-date=2023-12-30 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref> |- | ''[[:en:Home School (Thai TV series)|Home School]]'' | Zero | Guest role (Ep. 18) | |- | ''[[:en:Only Friends|Only Friends]]'' | "Ray" Pakon | Main role | <ref name=":12">{{Cite web |date=2023-08-19 |title=เรื่องย่อ Only Friends เพื่อนต้องห้าม ซีรีส์ช่อง GMM25 |url=https://www.sanook.com/movie/151475/ |access-date=2023-12-30 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}</ref> |- | 2024 | ''[[:en:The Heart Killers|The Heart Killers]]'' | "Bison" Aechitpol Phanlert | Main role | <ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=x7jcRTDVsJI |title=[LIVE] GMMTV2024 UP&ABOVE PART2เตรียมพบกับงานแถลงข่าวเปิดตัวคอนเทนต์ของ GMMTV ในปี 2024 ส่วนที่ 2 |language=th | publisher = GMMTV |access-date=2024-04-24}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | ''[[:en:Ossan's Love Thailand|Ossan's Love Thailand]]'' | Kaitong (Alone's boyfriend) | Guest role (Ep. 2, 11) | |- | ''Sweet Tooth, Good Dentist'' | Jeng | Guest role (Ep. 9) | |- | TBA | ''Cat for Cash'' | Lynx | Main role | <ref>{{Cite tweet|number=1861393424932581664|user=GMMTV|title=เปย์รักด้วยแมวเลี้ยง Cat For Cash|access-date=26 November 2024|date=26 November 2024}}</ref> |} === ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များ === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref. |- | 2021 | ''Safe House'' | Cast member | Season winner |<ref>{{Cite web |title=รายการ "SAFE HOUSE บ้านลับ จับ LIVE" กระแสปังสนั่นออนไลน์ทั่วโลก!!! "กัน-เต-เอิร์ท-มิกซ์-ลุค-ปอนด์-ภูวิน-ข้าวตัง-นีโอ" 9 หนุ่มสุดฮอต สร้างปรากฏการณ์ความฟิน REALITY LIVE SHOW พร้อมโกยความสำเร็จถล่มทลาย |url=https://www.gmmgrammy.com/newsroom/news-single.php?id=8760 |access-date=2024-06-02 |website=GMM Grammy}}</ref> |- | 2022 | ''Safe House: Season 4'' | Cast member | |<ref>{{Cite web |title="SAFE HOUSE SEASON 4" กลับมาแล้ว "เต-นิว" นำทีมไลฟ์สดเรื่องสนุกสุดเกรียน |url=https://entertainment.trueid.net/detail/5ZX8kYQgWPoZ |access-date=2024-06-02 |website=TrueID |language=th}}</ref> |- | 2024 | ''[[:en:School Rangers|School Rangers]]'' | Host | |} === ရုပ်ရှင် === {| class="wikitable" !Year !Title !Role !Notes !Ref |- | 2021 | ''[[:en:2gether: The Movie|2gether: The Movie]]'' | Fong | Support role | <ref>{{Cite web |date=2021-11-01 |title=สิ้นสุดการรอคอย!!! "เพราะเราคู่กัน THE MOVIE" เตรียมเข้าฉาย 11พ.ย.นี้ ทุกโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ {{!}} KAZZ Magazine |url=https://kazz-magazine.com/143123-2/ |access-date=2023-12-30 |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230084533/https://kazz-magazine.com/143123-2/ |archive-date=30 December 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-11-11 |title=กรี๊ดสุด!!! "GMMTV" เปิดรอบปฐมทัศน์เพราะเราคู่กัน THE MOVIE "ไบร์ท-วิน" ชวนสัมผัสความฟินที่จิ้นยิ่งกว่าเดิม ฉายพร้อมกันทุกโรงภาพยนตร์ทั่วประเทศ 11 พ.ย.นี้ |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9640000111814 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |} ==အယ်လ်ဘမ်များ== ===တေးသံသွင်း=== {| class="wikitable" !Year !Title !Album !Label !Ref |- |2021 |"Never Too Late" |''[[:en:55:15 Never Too Late|55:15 Never Too Late]]'' ''OST'' | rowspan="6" |[[:en:GMMTV Records|GMMTV Records]] |- |2022 |"คลาด (Over The Moon)" |''[[:en:The Eclipse (TV series)|The Eclipse]] OST'' |<ref>{{Cite web |title='ข้าวตัง ธนวัฒน์' ถ่ายทอดเพลงรักผ่านซิงเกิล 'คลาด (OVER THE MOON)' เพลงประกอบซีรีส์ 'คาธ The Eclipse' |url=https://workpointtoday.com/over-the-moon-the-eclipse-0/ |access-date=2023-12-30 |website=workpointTODAY |language=th }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-09-09 |title="ข้าวตัง" ส่งความรู้สึกถึงคนกลัวความรัก!!! ในเพลง "คลาด" (OVER THE MOON) ประกอบซีรีส์ "คาธ The Eclipse" |url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9650000086547 |access-date=2023-12-31 |website=mgronline.com |language=th}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 |"The Moon Represents My Heart" {{Small|(with [[:en:Pirapat Watthanasetsiri|Earth]], [[:en:Sahaphap Wongratch|Mix]], [[:en:Kanaphan Puitrakul|First]], [[:en:Norawit Titicharoenrak|Gemini]], [[:en:Nattawat Jirochtikul|Fourth]])}} |''Midnight Series: Moonlight Chicken OST'' |<ref>{{Cite web |date=2023-01-24 |title="เอิร์ท-มิกซ์-เฟิร์ส-ข้าวตัง-เจมีไนน์-โฟร์ท" ปล่อยซิงเกิลละมุน "The Moon Represents My Heart" |url=https://www.sanook.com/music/2455993/ |access-date=2023-12-31 |website=www.sanook.com/music |language=th}}</ref> |- |"ฟังดีดี (Your World, My World)" {{Small|(with [[:en:Kanaphan Puitrakul|First Kanaphan]])}} |''Our Skyy 2 OST'' |<ref>{{Cite web |title=ฟังดีดี (Your World, My World) Ost.Our Skyy คาธ - First, Khaotung |url=https://www.gmm-tv.com/contents/playlist/g9ngJ/?v=4q6mE |access-date=2024-01-01 |website=GMMTV}}</ref> |- |"เอาเลยมั้ย (Let's Try)" |''[[:en:Only Friends|Only Friends]] OST'' |<ref>{{Cite web |title=เอาเลยมั้ย (Let's Try) Ost.Only Friends เพื่อนต้องห้าม - Khaotung Thanawat |url=https://www.gmm-tv.com/contents/playlist/g9ngJ/?v=8njA0&fbrefresh=CAN_BE_ANYTHING |access-date=2024-01-01 |website=GMMTV}}</ref> |- | 2024 | "เขาจ้างให้ผมจีบนักฆ่า (Destroy Love)" | ''[[:en:The Heart Killers|The Heart Killers]] OST'' | |} ===ပရိသတ်တွေ့ဆုံပွဲ=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !Year !Title !Date !Venue ! class="unsortable" |{{abbr|Ref.|Reference}} |- |2020 |คั่นกู 2gether Live On Stage |2020 October 17, 18 |Union Mall Union Hall<br />V LIVE（18th only） |<ref>{{Cite web|title=“GMMTV” พร้อมเสิร์ฟความฟินทั่วโลก ในงาน “คั่นกู 2gether Live On Stage” “ไบร์ท-วิน” นำทีมสร้างโมเมนต์ ครั้งแรกที่ได้เจอกันแบบไม่มีอะไรคั่น 17-18 ตุลาคม ที่ ยูเนี่ยน ฮอลล์ เปิดขายบัตร 5 กันยายนนี้|url=https://www.gmm-tv.com/news/2126/|website=GMMTV|publisher=GMMTV|accessdate=30 June 2020|language=Thai|archivedate=22 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211022140823/https://www.gmm-tv.com/news/2126/}}</ref> |- |2021 |[[Tonhon Chonlatee]] LET'S SEA LIVE FAN MEETING |2021 February 27 |TTM LIVE |<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nlKC-sc9gXM|title=TONHON CHONLATEE LET'S SEA LIVE FAN MEETING|accessdate=2021-02-27|publisher=GMMTV|website=YouTube}}</ref> |- |} ==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း== {| class="wikitable" !Year !Award !Category !Work !Result !Ref |- | rowspan="3" |2023 | rowspan="3" |Y Universe Awards |Best Supporting Actor |''Moonlight Chicken'' |{{won}} |- |Best Actor in a Leading Role | rowspan="2" |''[[:en:Only Friends|Only Friends]]'' |{{nom}} |- |Best Series OST |{{nom}} |- | rowspan="5" |2024 | rowspan="3" |[[:en:Asian Television Awards|28th Asian Television Awards]] |Best Actor in a Supporting Role |''Moonlight Chicken'' |{{nom}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite tweet|number=1723291616625283484|user=GMMTV|title=ขอแสดงความยินดีกับศิลปินและผลงานของ GMMTV ที่ได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัล #28thAsianTelevisionAwards ใน 12 สาขารางวัล รวม 18 รายชื่อ|access-date=2024-10-16|date=2024-10-16}}</ref> |- | rowspan="2" |Best Theme Song |"The Moon Represents My Heart" |{{nom}} |- |"คลาด (Over The Moon)" |{{nom}} |- | rowspan="2" |29th Asian Television Awards |Best Actor in a Leading Role |''Only Friends'' |{{nom}} | rowspan="2" |<ref>{{Cite tweet|number=1846476464805597684|user=GMMTV|title=ขอแสดงความยินดีกับศิลปินและผลงานของ GMMTV ที่ได้รับเสนอชื่อเข้าชิงรางวัล Asian Television Awards ครั้งที่ 29 ใน 14 สาขารางวัล รวม 21 รายชื่อ|access-date=2024-10-16|date=2024-10-16}}</ref> |- |Best Theme Song |"เอาเลยมั้ย (Let’s Try)" |{{nom}} |} ==ကိုးကား== {{reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * {{Twitter|myktnw}} * {{Instagram|khaotungg}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၉၈ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]] 2qkfxn79ge9ybo47sehbfan20fkrlm2 0 234762 1060649 1051656 2026-10-29T16:13:21Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060649 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်|image= |image_size=|image_alt=|caption=|former_name=|motto=|established=*{{start date| 2019|12}} {{small|( အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(နေပြည်တော်))}} *၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ {{small|(တက္ကသိုလ်)}}|closed=|type=အများဆိုင်|affiliation=[[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဦးစီးဌာန]]၊ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]|endowment=|officer_in_charge=|chairman=|chancellor=|president=|vice-president=|superintendent=|provost=|vice_chancellor=|rector|pro_rector=က principal =|dean=|director=|head_label=|head=|academic_staff=|administrative_staff=|students=|undergrad=|postgrad=|doctoral=|other_students=|city=|province=[[မင်္ဂလာဒီပရပ်ကွက်]] [[ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ် ]], [[နေပြည်တော်]]|country=[[မြန်မာနိုင်ငံ]]|coordinates=|campus=|language=|colours=|athletics=|sports=|sports_nickname=|mascot=|website={{URL|https://www.nspu.edu.mm/}}|logo=|logo_size=|logo_alt=|footnotes=}} '''နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ် ''' ({{lang-en|Naypyitaw State Polytechnic University}}) သည် နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေ၊ ပုဗ္ဗသီရိမြို့နယ်ရှိ ကွန်ပျူတာနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ|နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]ဖြစ်သည်။ [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဦးစီးဌာန|အဆင့်မြင့် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဦးစီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။[https://www.nspu.edu.mm/?page_id=102] {{Dead link|date=October 2026 }} == တည်နေရာ == နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်သည် [[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်]] ဓနသိဒ္ဓိရပ်ကွက်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/32270|title=နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ နိုင်ငံ‌တော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ဖွင့်လှစ်|work=MOI|access-date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == နေပြည်တော်ပိုလီတက္ကနစ်တက္ကသိုလ်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်လာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် အား ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Naypyitaw State Polytechnic University ကို နိုင်ငံ့ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်ကြီး တစ်ခု ဖြစ်လာစေရန်ရည်ရွယ်၍ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်ဟု နစကဥက္ကဋ္ဌ ပြော {{!}} Popular |url=https://www.popularmyanmar.com/naypyitaw-state-polytechnic-university-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94/ |access-date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |date=၂၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122023642/https://www.popularmyanmar.com/naypyitaw-state-polytechnic-university-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%B7%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%94/ |archive-date=22 November 2024 |url-status=dead}}</ref> နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ မှ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အင်ဂျင်နီယာပိုင်းဆိုင်ရာ ကျောင်းများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ယခင်က အစိုးရနည်းပညာ ကောလိပ်(နေပြည်တော်)အဖြစ်ရှိခဲ့သည့် ကျောင်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/17263|title=အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(နေပြည်တော်)ကို ကိုဗစ်စည်းကမ်းများနှင့်အညီ ဖွင့်လှစ်နိုင်ရေးပြင်ဆင်နေ|work=MWD Webportal|access-date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ }}</ref> နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ဥက္ကဋ္ဌက ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/20106?d=1|title=နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားကျင်းပ နိုင်ငံ‌တော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ဖွင့်လှစ်|work=CINCDS|access-date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}</ref> တက္ကသိုလ်အဆင့် မမြှင့်တင်မီ မူလက ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဘဏ္ဍာနှစ် စီမံကိန်းရန်ပုံငွေဖြင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နေပြည်တော် ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ် ဓနသိဒ္ဓိရပ်ကွက်အတွင်းရှိ မြေအကျယ် ၂၂ ဧကပေါ်၌ အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(နေပြည်တော်)ကို တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၁၉-၂၀၂၀ ပညာသင်နှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခြင်းများဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == သင်ကြားရေးဌာနများ == (၁) မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ (၂) အီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာ (၃) လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ (၄) စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ (၅) ကွန်ပျူတာအင်ဂျင်နီယာနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ (၆) ဗိသုကာ<ref>{{cite web|url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/nepnnytteaa-nnnypnnyaattkksiulkiu-2022-2023-pnnyaasngncttng-cttngphnglcmnny|title=နေပြည်တော် နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကို (၂၀၂၂-၂၀၂၃) ပညာသင်နှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်မည်|work=Myanmar Digital News|access-date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၂|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116094009/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/nepnnytteaa-nnnypnnyaattkksiulkiu-2022-2023-pnnyaasngncttng-cttngphnglcmnny}}</ref> == ဝင်ခွင့်စနစ် == ဘွဲ့သင်တန်းများအား ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲဖြေဆို အောင်မြင်သူများမှ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ (၄)ဘာသာ ရမှတ် (အများ/အနည်း)ပေါ်မူတည်၍ ရွေးချယ် တက်ရောက်ခွင့်ပြုသည်။<ref>{{cite web|url=http://dast.edu.mm/?p=254|title=နေပြည်တော်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်လျှောက်ထားနိုင်ရေး အရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်များနှင့် ဝင်ခွင့်ဦးစားပေး ပြောင်းလဲလျှောက်ထားရမည့်လျှောက်လွှာပုံစံ ရယူနိုင်ကြောင်းအသိပေးကြေညာခြင်း|work=အဆင့်မြင့်သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဦးစီးဌာန|access-date=၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116094010/http://dast.edu.mm/?p=254}}</ref> == ဝေဖန်ချက်များ == ၁၉၉၀ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ်လာရာ အင်ဂျင်နီယာအရေအတွက်သာ များပြာလာပြီး အရည်အသွေးအဆင့်မီရန်လိုအပ်ချက်ကြီးမားနေခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ထပ်မံဖွင့်လှစ်ခြင်းသည် အကျိုးမရှိနိုင်ကြောင်း နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများက ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှု]]အပြီး ဆရာ၊ ဆရာမများ [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အကြမ်းမဖက်အာဏာဖီဆန်ရေးလှုပ်ရှားမှု]] CDMတွင် ပါဝင်နေကြသဖြင့် ဝန်ထမ်းအင်အား နည်းပါးနေချိန်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|အာဏာသိမ်းစစ်ကောင်စီ]]က တက္ကသိုလ်အသစ်ဖွင့်လှစ်လိုက်မှုအပေါ် ဝေဖန်ခြင်းဖြစ်သည်။ <ref>[https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gkdz1jprro နေပြည်တော်မှာ နည်းပညာတက္ကသိုလ်အသစ် စစ်ကောင်စီဖွင့်လှစ်]။ ''BBC News မြန်မာ'' (၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂)။ ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၃တွင် ပြန်စစ်ပြီး။</ref> == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်များ]] 26ycnckbl9mb9928lolpu3efa92o76c 0 236751 1060663 773795 2026-10-30T00:45:54Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060663 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = မြန်မာ့ငန်းတော်ကျား | image = | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn status 20 November 2021">{{cite iucn |author=Wogan, G. |author2=Vogel, G. |date=2012 |title=''Bungarus magnimaculatus'' |volume=2012 |page=e.T192232A2058913 |doi=10.2305/IUCN.UK.2012-1.RLTS.T192232A2058913.en |access-date=20 November 2021}}</ref> | genus = Bungarus | species = magnimaculatus | authority = [[:en:Frank Wall (herpetologist)|Wall]] & [[:en:G. H. Evans|Evans]], 1901<ref name="ITIS2">{{ITIS|id=700462|taxon=''Bungarus magnimaculatus''|access-date=28 December 2014}}</ref><ref name=RDB>{{NRDB species|genus=Bungarus|species=magnimaculatus|access-date=21 May 2015}}</ref> | synonyms = ''Bungarus caeruleus'' var. ''magnimaculata'' <small>Wall & Evans, 1901</small> | range_map = | range_map_caption = }} '''မြန်မာ့ငန်းတော်ကျား''' (Bungarus magnimaculatus)<ref name="CTR">{{cite web|title=Bungarus magnimaculatus|url=http://www.toxinology.com/fusebox.cfm?fuseaction=main.snakes.display&id=SN0022|website=Clinical Toxinology Resource|publisher=University of Adelaide, Australia|access-date=28 December 2014}}</ref><ref name="iucn status 20 November 2021"/> သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဒေသရင်း မြွေမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ''[[ငန်းမြွေ]]'' မျိုးစု၏ အဆိပ်ရှိသော မြွေ[[မျိုးစိတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="RDB"/> == တွေ့ရှိရသော ဒေသများနှင့် ကျက်စားရာ ဒေသရင်း နယ်မြေများ == လက်ရှိတွင် ယင်း မျိုးစိတ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသရင်း မျိုးစိတ်အဖြစ် ယူဆကြသည်။<ref name="Leviton et al">{{Cite book|title=Handbook to the dangerously venomous snakes of Myanmar|date=2008|location=San Francisco|url=https://www.researchgate.net/publication/263382509|access-date=28 December 2014}}</ref> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]တို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="Lev03">{{Cite journal|title=The Dangerously Venomous Snakes of Myanmar. Illustrated Checklist with Keys|year=2003|pages=407–462|url=http://researcharchive.calacademy.org/research/scipubs/pdfs/v54/proccas_v54_n24.pdf|archivedate=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010183840/http://researcharchive.calacademy.org/research/scipubs/pdfs/v54/proccas_v54_n24.pdf|archive-date=10 October 2015|access-date=4 January 2023|url-status=dead}}</ref> [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်|ထိုင်း]]၊ [[လာအို]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်]] နှင့်/သို့မဟုတ် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် တွေ့ရှိရနိုင်သော်လည်း ယနေ့ထက်တိုင် မတွေ့ရှိထားသေးပေ။<ref name="iucn status 20 November 2021"/> ဤမျိုးစိတ်အား ယေဘူယျတွေ့ရှိရသော ဒေသမှာ ရာသီအလိုက် သစ်တောများ တည်ရှိရာ [[အထက်မြန်မာပြည်|မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း]]၊ [[မိတ္ထီလာမြို့]]ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဇုန်တွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ခြောက်သွေ့သော အပူပိုင်းဒေသ မြေနိမ့်တောများတွင်လည်း တွေ့ရှိရနိုင်ချေရှိသည်။<ref name="Lev03"/> ဤမျိုးစိတ်များကို ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အနီးမှ ၎င်း၏အထက် အမြင့်ပေ {{Convert|1,000|m}} အထိ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="afpmb">{{Cite web|title=Bungarus magnimaculatus|url=http://www.afpmb.org/content/venomous-animals-b#Bungarusmagnimaculatus|publisher=United States Department of Defense|access-date=28 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20120109073532/http://www.afpmb.org/content/venomous-animals-b#Bungarusmagnimaculatus#Bungarusmagnimaculatus|archive-date=2012-01-09}}</ref> == နေထိုင်ပြုမူပုံ == ၎င်းသည် ကုန်းနေ မြွေမျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ညဘက်တွင် လှုပ်ရှားသော သဘာဝရှိသည်။ ဤမျိုးစိတ်များ၏ စိတ်နေသဘောထားသည် တည်ငြိမ်ပြီး ရှက်တတ်ကာ မကြာခဏ အနှောက်အယှက်ဖြစ်နေချိန် သို့မဟုတ် ခြိမ်းခြောက်ခံရသည့်အချိန်တွင် ၎င်း၏ဦးခေါင်းအား ခန္ဓာကိုယ်အောက်တွင် ပုန်းအောင်းနေတတ်သည်။ အဆက်မပြတ် နှိုးဆော်ခြင်းမရှိပါက ပြန်လည်ရန်မူခြင်း ပြုနိုင်ချေနည်းပါးသည်။<ref name="CTR"/> == အဆိပ် == ဤမျိုးစိတ်၏အဆိပ်နှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာသိရှိထားသော အချက်အလက်အနည်းငယ်သာရှိသည်။ အခြားသော ငန်းတော်ကျား မျိုးစိတ်များကဲ့သို့ပင်၊ အဆိပ်သည် အစွမ်းထက်ပြီး အပေါက်ခံရချိန် နှင့် အပေါက်ခံရပြီးနောက်ပိုင်း လက္ခဏာပြတတ်သော neurotoxins အဆိပ် နှစ်မျိုးလုံးပါရှိသည်။ ဤမျိုးစိတ်၏ မြွေဆိပ်ဖြေဆေးအား သိရှိသူ နည်းပါးသည်။<ref name="CTR"/> ဤမျိုးစိတ်များမှ လူများကို အကိုက်ခံရခြင်းမှာ အထူးရှားပါးသောကြောင့် ဤမျိုးစိတ်ကြောင့် သေဆုံးရသည့်အကြောင်းအရင်းကို ကောင်းစွာမှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းမျိုးမရှိပေ။<ref name="afpmb"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{Taxonbar|from=Q2928197}} [[ကဏ္ဍ:အဆိပ်ရှိ မြွေများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တွားသွားသတ္တဝါများ]] [[ကဏ္ဍ:ငန်းမြွေ မျိုးစုဝင်များ]] 7kp35kit04rdw4ao7i569n062cvuepf 0 257642 1060660 1058560 2026-10-29T23:06:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060660 wikitext text/x-wiki {{more citations needed}} {{Infobox bilateral relations | title = မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး | party1 = မြန်မာနိုင်ငံ | party2 = ထိုင်းနိုင်ငံ | map = Myanmar Thailand Locator.svg | filetype = | size = | mission1 = | mission2 = | envoytitle1 = | envoy1 = | envoytitle2 = | envoy2 = }} [[File:สถานทูตพม่า ถนนสาทร Burmese Embassy, Bangkok, Sathon Rd.jpg|thumb|[[ဘန်ကောက်မြို့]]ရှိ ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံး]] '''မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နှစ်နိုင်ငံအကြား သမိုင်းတလျောက်နှင့် လတ်တလော ဆက်ဆံရေးများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် သံရုံး ဖွင့်လှစ်ထားသည်။<ref>[http://www.mofa.gov.mm/myanmarmissions/thailand.html Burmese embassy in Bangkok] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101234400/http://www.mofa.gov.mm/myanmarmissions/thailand.html |date=2011-01-01 }}</ref><ref>[http://www.mfa.go.th/web/1324.php?depid=225 Thai embassy in Burma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928133418/http://www.mfa.go.th/web/1324.php?depid=225 |date=2011-09-28 }}</ref> မြန်မာနှင့် ထိုင်း ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးများတွင် အဓိကဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံ နှိုင်းယှဉ်ချက် == {| class="wikitable" |+ !တရားဝင် အမည် !'''ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်''' !'''ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ''' |- !ယေဘုယျအမည် ![[မြန်မာနိုင်ငံ]] ![[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- ! style="text-align:left" |အလံ | style="text-align:center" |{{Flagicon|Myanmar|size=175px}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Thailand|size=175px}} |- ! style="text-align:left" |နိုင်ငံတော် တံဆိပ် | style="text-align:center" |[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|190x190px]] | style="text-align:center" |[[File:Emblem of Thailand.svg|150x150px]] |- ! {{left|[[နိုင်ငံတော်သီချင်း]]}} |''[[ကမ္ဘာမကျေ]]'' |''[[ဖလင်း ချတ်]]'' |- ! style="text-align:left" |[[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ]] |၅၄,၂၀၅,၀၀၀ |၇၀,၁၇၁,၀၀၀ |- ! style="text-align:left" |[[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|ဧရိယာ]] |{{convert|676578|km2|sqmi}} |{{convert|513115|km2|sqmi}} |- ! style="text-align:left" |[[လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု]] |81/km² (365.2/sq mi) |126/km² (261.6/sq mi) |- ! style="text-align:left" |[[နိုင်ငံအလိုက် အချိန်ဇုန်များ စာရင်း|အချိန်ဇုန်များ]] |၆ |၇ |- ! style="text-align:left" |မြို့တော် '''နှင့် အကြီးဆုံးမြို့''' |[[နေပြည်တော်မြို့]] – 723,000 (1,160,242 Metro) |[[ဘန်ကောက်မြို့]] – 8,305,218 (10,696,258 Metro) |- ! style="text-align:left" |အစိုးရ |[[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[သမ္မတစနစ်]] |[[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] |- ! style="text-align:left" |ပထမဆုံးခေါင်းဆောင် |[[စဝ်ရွှေသိုက်]] |[[:en:Phraya Manopakorn Nitithada|Phraya Manopakorn Nititada]] |- ! style="text-align:left" |လက်ရှိ ခေါင်းဆောင် |[[မင်းအောင်လှိုင်]] |[[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း]] |- ! style="text-align:left" |[[ရုံးသုံးဘာသာစကား]] |[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] |[[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |- ! style="text-align:left" |အဓိက ကိုးကွယ်မှု |{{ublist|item_style=white-space:nowrap;| ၈၇.၉% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]<ref>{{cite web|title=Myanmar's Constitution of 2008|url=https://constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008.pdf?lang=en|website=constituteproject.org|access-date=29 October 2017}}</ref> | ၆.၂% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] | ၄.၃% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] | ၁.၆% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု|အခြား]]<ref>{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |website=myanmar.unfpa.org |publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR |access-date=3 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |archive-date=29 March 2018 |url-status=dead }}</ref>}} |{{ublist|item_style=white-space:nowrap;|၉၀% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]|၅% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]|၂% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]|၁% ဘာသာမဲ့|၁% မသိရှိရ}} |- ! style="text-align:left" |တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ | * ၆၈% [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] * ၉% [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ၇% [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] * ၄% [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * ၃% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]] * ၂% [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] * ၂% [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] * ၅% [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|အခြား]] | * ၈၀% [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] **၃၇% ထိုင်း (အလယ်ထိုင်း) **၂၅% [[အီသန် လူမျိုး|ထိုင်းလာအို (အရှေ့မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]] **၈% [[ယွမ်လူမျိုး|လန်န (မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]] **၈% [[တောင်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|ဒန်ဘရို (တောင်ပိုင်းထိုင်း)]] **၂% (အနောက်ပိုင်းထိုင်း) * ၁၂% [[ထိုင်းတရုတ်လူမျိုး]] * ၄% [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] * ၄% [[ထိုင်းမလေးလူမျိုး|မလေး]] |- ! colspan="3" style="text-align:left" |[[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|ဂျီဒီပီ]] {{nobold|(nominal, ၂၀၂၃ ခန့်မှန်း)}} |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (nominal)|စုစုပေါင်း]]''}} |$74.861 billion |$548.890 billion |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (nominal) per capita|per capita]]''}} |$၁,၃၈၁ |$၇,၈၁၂ |- ! colspan="3" style="text-align:left" |[[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|ဂျီဒီပီ]] {{nobold|([[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း|PPP, ၂၀၂၃ ခန့်မှန်း]])}} |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (PPP)|စုစုပေါင်း]]''}} |$277.767 billion |$1.644 trillion |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (PPP) per capita|per capita]]''}} |$၅,၁၂၄ |$၂၃,၄၀၁ |- ! style="text-align:left" |[[:en:List of countries by HDI|HDI]] {{nobold|(၂၀၂၃)}} | style="background:#00cc00;" |၀.၅၈၅ | style="background:#00cc00;" |၀.၈၀၀ |- ! style="text-align:left" |[[:en:List of countries by Gini coefficient|Gini]] {{nobold|(၂၀၂၃)}} | style="background:#ffcc00;" |၃၀.၇ | style="background:#ffcc00;" |၃၅.၀ |} ==စစ်ရေးသမိုင်းကြောင်း== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲများ}} ===မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၄၇-၁၅၄၉)=== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ် (၁၅၄၇-၄၉)}} ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားသော မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်သည် မြန်မာ ပဲခူးဘုရင်နှင့် ယိုးဒယား အယုဒ္ဓယ တို့အကြား နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများစွာ၏ ပထမဆုံး စစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]]သည် ဘုရားသုံးဆူကို ဖြတ်၍ ယိုးဒယားနိုင်ငံကို ကျူးကျော်ရာမှ စစ်စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ စစ်ပွဲတွင် ပေါ်တူဂီ ကြေးစားစစ်သားများ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသည်။ မိဖုရား သူရိယောဒယ သည် တိုက်ဆင်ပေါ်တွင် ကျဆုံးခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]]တွင် အထင်ရှားဆုံး စစ်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www1.american.edu/ted/ice/amphetamine.htm |title=Amphetamine Trade Between Burma and Thailand |access-date=2011-01-05 |archive-date=2017-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316200016/http://www1.american.edu/ted/ice/amphetamine.htm |url-status=dead }}</ref> ===မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၉၄-၁၆၀၅)=== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ် (၁၅၉၄-၁၆၀၅)}} မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၉၄-၁၆၀၅) သည် ယိုးဒယားတို့ မြန်မာအား သိမ်းပိုက်လက်စားချေရန် ကြိုးပမ်းရာမှ စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ ယိုးဒယား ဘုရင် [[နရဲစွမ်]] သည် မြန်မာအား သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ပြီး [[တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီ]]နှင့် [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]တို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (ကုန်းဘာင်မင်းဆက်ခေတ်) ။[[၁၇၅၂]] ခုနှစ်တွင် [[အလောင်းဘုရား]]သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ပြီး [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာအင်ပါယာ]]ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် [[မြေဒူးမင်း]]တရားကြီးက [[အယုဒ္ဓယ|အယုဓျာ]]နိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုက [[ထိုင်းယဉ်ကျေးမှု]]အပေါ်အတော်လွှမ်းမိုးစေခဲ့သည်။ ==ခေတ်ပေါ် နိုင်ငံရေးသမိုင်းကြောင်း== ===လက်ရှိ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင် [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]]၏ အဆိုပြုချက်ဖြင့် [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]]ကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 |work=Channel NewsAsia |title=Myanmar army chief honoured by Thailand despite Rohingya crisis |date=16 February 2018 |agency=Agence France-Presse. |access-date=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216130402/https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 |url-status=live |accessdate=11 May 2024 |archivedate=16 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180216130402/https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 }}</ref> ===ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၂၁ ဆူပူအုံကြွမှု=== ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများကြောင့် [[၂၀၂၀-၂၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web| url = https://abcnews.go.com/International/wireStory/thai-marchers-link-democracy-myanmar-protests-76166002| title = Thai marchers link their democracy cause to Myanmar protests - ABC News| website = [[ABC News]]| access-date = 2021-07-22| archive-date = 2021-07-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054422/https://abcnews.go.com/International/wireStory/thai-marchers-link-democracy-myanmar-protests-76166002| url-status = live}}</ref> သို့သော် ထိုင်းဆန္ဒပြသူများအနေဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြသနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာဆန္ဒပြသူများသည် ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းမှုများ တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url = https://www.bbc.com/news/world-asia-54217284|title = Thailand protests: Thousands join huge rally demanding reforms|work = BBC News|date = 19 September 2020|access-date = 22 July 2021|archive-date = 19 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200919183532/https://www.bbc.com/news/world-asia-54217284|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/07/19/asia/thailand-protests-covid-intl-hnk/index.html|title=Thai protesters clash with police as Covid-19 cases continue to surge|access-date=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722054425/https://edition.cnn.com/2021/07/19/asia/thailand-protests-covid-intl-hnk/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.bbc.com/news/world-asia-56547381|title = Myanmar coup: Generals celebrated amid global fury over massacre|work = BBC News|date = 28 March 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722060349/https://www.bbc.com/news/world-asia-56547381|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.nytimes.com/2021/03/14/world/asia/myanmar-protests-killings.html|title = Days of Killings and Defiance in Myanmar, with Neither Side Relenting|newspaper = The New York Times|date = 14 March 2021|last1 = Paddock|first1 = Richard C.|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.nytimes.com/2021/03/14/world/asia/myanmar-protests-killings.html|url-status = live}}</ref> ထိုင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း ဦးဆောင်သော ထိုင်းအစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း [[တပ်မတော်]]က အာဏာထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|url = https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2088007/prayut-denies-helping-tatmadaw|title = Prayut denies helping Tatmadaw|newspaper = Bangkok Post|access-date = 2021-07-22|archive-date = 2022-03-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20220327200301/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2088007/prayut-denies-helping-tatmadaw|url-status = live}}</ref> တချိန်တည်းမှာပင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံမှုများစွာ ရှိခဲ့ကာ နယ်စပ်ပြဿနာများနှင့် ကိုဗစ်-၁၉ ဖြစ်ပွားမှုအတွက် ပူပန်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/respect-03292021175747.html|title=Thai PM Promises to Respect Human Rights of People Fleeing Myanmar Violence|access-date=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/respect-03292021175747.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.theguardian.com/world/2021/apr/03/desperate-burmese-refugees-flee-to-thailand-and-india-to-escape-crisis|title = Desperate Burmese refugees flee to Thailand and India to escape crisis|website = [[TheGuardian.com]]|date = 3 April 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.theguardian.com/world/2021/apr/03/desperate-burmese-refugees-flee-to-thailand-and-india-to-escape-crisis|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-karen-idUSKBN2BL1JY|title = Thailand denies forcing back Myanmar refugees blocked at border|newspaper = Reuters|date = 29 March 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-karen-idUSKBN2BL1JY|url-status = live}}</ref> အထူးသဖြင့် [[အာဆီယံ]]နှင့် ပတ်သက်သည့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သံတမန်ရေးရာ ရွေးချယ်မှုများတွင် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]]သည် စစ်အစိုးရ၏ အဓိကမဟာမိတ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Thai PM and Myanmar junta chief stay engaged via back channels |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Thai-PM-and-Myanmar-junta-chief-stay-engaged-via-back-channels |work=Nikkei Asia |last=Macan-Markar |first=Marwaan |date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chau |first=Thompson |title=Myanmar's democratic struggle at stake in Thailand's election |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/myanmars-democratic-struggle-at-stake-in-thailands-election |access-date=2023-03-26 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326071248/https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/myanmars-democratic-struggle-at-stake-in-thailands-election |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မြန်မာလေတပ်သည် ထိုင်းလေပိုင်နက်ကို ကျူးကျော်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသောအခါ ထိုင်းကာကွယ်ရေးသံမှူးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပရာယွတ်က ယင်းဖြစ်ရပ်သည် ကြီးကြီးမားမားကိစ္စမဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thailand scrambles fighters after Myanmar jet airspace breach |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-scrambles-fighters-after-myanmar-jet-airspace-breach-2022-07-01/ |date=1 July 2022 |work=Reuters |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ထိုင်းအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် [[ဆေထာ ထဝီဆင်]] သည် တပ်မတော်၏ [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]]ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစုအဖွဲ့များအားလုံးကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းကြောင်းပေါ်၌ ဆက်လက်ရှိနေစေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thailand pledges support of National Ceasefire Agreement in Myanmar |url=https://www.thaipbsworld.com/thailand-pledges-support-of-national-ceasefire-agreement-in-myanmar/ |work=Thai PBS World |date=16 October 2023 |language=en}}</ref> == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == * ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် နယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်နေကြသော မြန်မာဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်များ ပေးအပ်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/26/404987.html|title=မြန်မာဒုက္ခသည်တွေ ထိုင်းအစိုးရ တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့် ပြု|publisher=The Irrawaddy|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68ad8865ffdcb3b2de018400|title=ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မြန်မာဒုက္ခသည် ၄၂၀၀၀ ကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးရန် ထိုင်းအစိုးရ စီစဉ်နေ|publisher=Narinjara|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kicnews.org/2025/08/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA/|title=ဒုက္ခသည်များကို တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုမည်ဟု ထိုင်းအစိုးရအစည်းအဝေး၌ အတည်ပြု|publisher=Karen Information Center|accessdate=27 August 2025}}</ref>ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်နေကြသော မြန်မာစစ်ဘေးဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုမည့် ထိုင်းအစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သစ်ကို ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာအေဂျင်စီ (UNHCR) က ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကြိုဆိုကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721444|title=မြန်မာဒုက္ခသည်များကို ထိုင်းအစိုးရက အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုသည့်အပေါ် ကုလကြိုဆို|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow ထံမှ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း ၃ ဧပြီလ ၂၀၂၆ ရက်စွဲဖြင့် သဝဏ်လွှာပေးပို့ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow ထံမှ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း သဝဏ်လွှာပေးပို့ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81444 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow သည် နေပြည်တော်သို့ ဧပြီ ၂၁-၂၂ အလုပ်ခရီးသွားရောက်ပြီး၊ သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81980 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၊ ကောင်စီဝင် ဦးသန်းဆွေ (ယခင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး) တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၊ ကောင်စီဝင် ဦးသန်းဆွေ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအား လက်ခံတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81988 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ - ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း|အနုထင် ချာဝီရကွန်]]၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် (Official Visit) အဖြစ် ဦးမင်းအောင်လှိုင် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-08-06 |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အား ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအိမ်တော်၌ နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားဖြင့် ဂုဏ်ပြုကြိုဆို |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA-57/ |access-date=2026-08-06 |website=Popular |language=en-US}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> * ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင်နေသော မြန်မာအလုပ်သမား အရေအတွက်မှာ ၄.၁ သန်း ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ထိုင်းတွင် မြန်မာအလုပ်သမား ၄ ဒသမ ၁ သန်းရှိဟု ထိုင်းအလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.dvb.no/post/795861 |access-date=2026-10-16 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နှစ်နိုင်ငံကြား သံတမန် အဆက်အသွယ် == {| class="wikitable" |+ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးများ ! !သံအမတ်ကြီး !တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်ကာလ !ရက်ပေါင်း !ခန့်အပ်သူ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဦး[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ချစ်ဆွေ]] |၁၈ ဇွန် ၂၀၂၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2022|6|18|2025|1|31}} | rowspan="2" |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | |- |၂။ |ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]] |၂၅ မတ် ၂၀၂၅ - လက်ရှိ |{{Age in years and days|2025|3|25}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/68755|title=ဦးဇော်ဇော်စိုးအား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025-6-8|date=2025-3-25|year=2025|month=3}}</ref> |} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်== * {{cite web |url=https://www.thefreelibrary.com/Thai-Myanmar+relations+returning+to+normal%2c+Thaksin+says.-a076143572 |title=Thai-Myanmar relations returning to normal, Thaksin says |author=<!-- Staff writer --> |date=20 June 2001 |publisher=[[Kyodo News International]] |via=[[The Free Library]]}} * [https://fall.law.fsu.edu/collection/LimitsinSeas/IBS063.pdf International Boundary Study No. 63 – February 1, 1966 Burma – Thailand Boundary] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[Category:မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး | ]] [[Category: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|ထိုင်း]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|မြန်မာ]] 6shqrxyex47ezq8nly7p55cq4tkl1al 0 257935 1060599 1042425 2026-10-29T12:18:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမည်နာမ */ 1060599 wikitext text/x-wiki {{Infobox river | name = ခမိုမြစ် | native_name ={{native name|ja|鴨川}} | image = Kamogawa sakura.jpg | image_size = | image_caption = မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် ပွင့်နေသည့် ချယ်ရီပန်းများ | source1_location = | mouth_location = [[Yodo River]] | subdivision_type1 = Country | subdivision_name1 = [[Japan]] | length = {{convert|31|km|mi|abbr=on}} | source1_elevation = | mouth_elevation = | discharge1_avg = | basin_size = {{convert|210|km2|sqmi|abbr=on}} | river_system = [[Yodo River]] }} [[File:Noryo yuka of a Korean restaurant by Wolfiewolf in Pontocho, Kyoto.jpg|thumb|မြစ်ကိုကြည့်ရှုရင်း စားသောက်နိုင်သည့် စားသောက်ဆိုင်တန်းများ]] [[File:Hiroshige55 kyoto.jpg|thumb|[[Hiroshige]]]] '''ခမိုမြစ်''' {{nihongo|ခမိုဂဝ|鴨川| Kamo-gawa| duck river – see [[#Onomastics|onomastics]]}} သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စုတွင်တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ မြစ်ကမ်းဘေးများသည် လမ်းလျှောက်ကြသူများ၊ နိုင်ငံခြားခရီးသွားများနှင့် အားကစားလုပ်ကြသူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည်။ နွေရာသီကာလ၌ မြစ်ကမ်းဘေးတွင် စားသောက်ဆိုင်တန်းများထိုးကာ ရောင်းချကြသဖြင့် မြစ်ကိုငေးမောကြည့်ရှုရင်း စားသောက်နိုင်ကြသည်။ မြစ်တစ်လျောက်တွင် လျှောက်လမ်းပြုလုပ်ထားသည်။ အချို့သောနေရာများတွင် မြစ်၏ ဟိုဘက်ကမ်းသည်ဘက်ကမ်းကို ကူးသွားနိုင်ရန် ကျောက်တုံးလမ်းလေးများလည်း ပြုလုပ်ပေးထားသည်။ မြစ်၏ ရေအနက်သည် အမြဲတမ်းအားဖြင့် တိမ်ပြီး အချို့သောနေရာများတွင် တစ်မီတာထက်ပင် နည်းသေးသည်။ မိုးရာသီကာလတွင်မူ မြစ်ကမ်းဘေးနားတွင် ပြလုပ်ထားသည့် လျှောက်လမ်းများသည် တစ်ခါတရံ ရေနစ်မြုပ်သည်လည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဤမြစ်သည် ခမိဂမိုနတ်နန်းနှင့် ရှိမိုဂမိုနတ်နန်း၊ ချင်ဂျုနိုမိုရိနှင့် တဒဆုနိုမိုရိ စသည့်ထိန်းသိမ်းထားသည့် တောအုပ်များ ရှိသည့်အတွက်လည်း ထင်ရှားသည်။ ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ခမိုမြစ်နှင့် တခနိုမြစ်တို့ဆုံရာ မြစ်ကမ်းစပ်ကို တဒဆုမြစ်ကမ်းဟု သိကြသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် တဒဆုဂဝရ (Jp., Tadasu-gawara 糺河原) ဟု ခေါ်သည်။ ထိုမြစ်နှစ်ခုဆုံရာနေရာသည် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ၎င်းနေရာတွင် ရှိမိုဂမိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။<ref>''Kyoto Daijiten'', entry for Tadasu-gawara.</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၈ ရာစုအကုန်တွင် ဟဲအိအန်မြို့တော်အသစ် (လက်ရှိ - ကျိုတိုမြို့) တွင် နန်းတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ မြစ်၏ လမ်ကြောင်းကိုလည်း နန်းတော်၏ အရှေ့ဘက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>Kodansha Encyclopedia of Japan, entry for "Kamogawa." (Kodansha Ltd., 1983)</ref> ရေကြီးမှုများသည်လည်း ရှေးဟောင်းမြို့တော်ကို ဒုက္ခပေးခဲ့သည်။ ရှိရခဝဘုရင်သည် မိမိထိန်းချုပ်၍ မရနိုင်သည့်အရာများအဖြစ် ဆိုးဟဲအိ (အန်းရခုကျောင်းတော်ရှိ လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားသည့် ဘုန်းတော်ကြီး)၊ ကြွေအန်ကစားခြင်းနှင့် ခမိုဂဝရှိ မြစ်ရေတို့ကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကွန်ကရစ်များ၏ မြစ်ကမ်းပါးများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းထားပြီး ရေစီးဆင်းသည့်စနစ်ကိုလည်း အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။ ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဆုမိနိခုရရောအိသည် ခမိုမြစ်နှင့်အပြိုင် [[တခဆဲမြစ်]]ကို ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းတွင် တူးဖော်ခဲ့သည်။ မြစ်သည် ရေစီးကြောင်း မတည်ငြိမ်သည့်အတွက် တူးမြောင်းတူး၍သာ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်မှုများ လုပ်နိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်။ ဂေါ့ဂျောတံတား (လက်ရှိရှိနေသည့် တံတားမဟုတ်၊ မဆုဘရတံတား ဟု ယူဆရန်ရှိ) တွင် မိနမိုတိုနိုယောရှိဆုနဲ နှင် ဘန်းခဲအိတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည့် ထင်ရှားသည့် သမိုင်းကြောင်းဇတ်လမ်းသည်လည်း ဟဲအိအန်ခေတ်ကာလနှောင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် ဆန်းဂျောတံတားကို တိုးခိုင်ဒိုးဒေသ၏ အနောက်ဘက်အဆုံးနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ယခင်က ဤမြစ်သည် ကျိတိုမြို့တွင် နေထိုင်သူများအတွက် အရေးပါသည့် သောက်သုံးရေရင်းမြစ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤမြစ်သည် ကျိုတို-ယုဇန်းဆေးဆိုးပန်းရိုက်လုပ်ငန်း၏ အဓိကကျသည့် အခန်းတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.2000cranes.com/Raku.html|title=Raku Pottery · A Brief History and Guide to Raku-yaki · 2000 Cranes}}</ref> ဂျပန်ရိုးရာ "ရခု" အိုးလုပ်ငန်းတွင် အသုံးပြုသည့် စဉ့်များကို ဤမြစ်မှ ကျောက်တုံးများမှ တဆင့်ရရှိသည်။ ခမိုမြစ်သည် ဂျပန်ရိုးရာပြဇာတ်ဖြစ်သည့် "ခဘုခိ" မွေးဖွားရာအရပ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် အိဇုမိုနိုအိုခုနိသည် မြစ်ကြမ်းပြင်၏ ခြောက်သွေ့သည့်နေရာများတွင် အမျိုးသမီးပြဇာတ်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ကပြတင်ဆက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Okuni|title=Okuni {{!}} Kabuki dancer|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-05-05}}</ref> [[File:Kamogawa - scenes - 2022 01 02.ogg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးထားသည့် မြစ်၏ မြင်ကွင်းအချို့]] ==ရုပ်ပုံများ== <gallery widths="150px" heights="120px" border-radius="15px"> File:Kamo River from Shijo Bridge.jpg|ရှိဂျောတံတားမှတဆင့် မြင်တွေ့ရပုံ File:鴨川夜景.JPG|မြစ်ကြမ်းပြင်ကို မြင်တွေ့ရပုံ File:ShijoOhashi 20070430 132256.jpg|ရှိဂျောတံတားနှင့် ခမိုမြစ် (၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ) File:Noryoyuka.jpg File:Kyoto 20230902113435.jpg|<small>賀茂川(左)と高野川(右)の合流点。通称「デルタ(三角州)」（地理学でいうデルタ([[三角州]])には該当せず誤用である）。</small> File:Kamogawa sakura.jpg|<small>賀茂川（今出川通と[[北大路通]]の間）左岸の桜</small> File:Kamo river.jpg|<small>団栗橋から上流を望む</small> File:Kasenjiki Kamogawa.jpg|<small>四条大橋下の河川敷から上流を望む</small> File:From ShijoBridge.jpg|<small>四条大橋から上流を望む</small> File:Kamo River from Kujyo Street(Higasiyama-bashi).JPG|<small>東山橋から南側の風景 (2015.05.02)</small> </gallery> [[File:Kyoto Shimogamo.jpg|thumb|600px|center|賀茂川（左）と高野川（右）の合流点。奥に見えるのが[[糺の森]]。]] [[File:Kamo-gawa River - Panorama.jpg|thumb|600px|center|四条大橋付近。京阪・[[祇園四条駅]]側から望む。]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Coord|34.931416|135.737236|format=dms|display=title|type:river_region:JP-26_scale:100000}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]] m45ly7oi29e8bjj01rs0a1da4yoe2si 0 258310 1060680 1029480 2026-10-30T04:01:22Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060680 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရှိဂျော - အိုးမိယဘူတာ <br> Shijō-Ōmiya Station | native_name = {{Unbulleted list||しじょうおおみやえき}} | native_name_lang = ja | image = File:Shijo-Omiya Station (03) IMG 7765 R 20141130.JPG | alt = Station platforms, 2014 | caption = Station platforms, 2014 | address = [[Shimogyō-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0033399|N|135.7485669|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = <!-- Termimus --> | platforms = 3 | tracks = 2 | train_operators = | connections = [[Hankyu Kyoto Main Line]]<br />(HK-84: [[Ōmiya Station (Kyoto)|Ōmiya Station]]) | structure = At-grade | parking = | bicycle = | disabled = | code = A1 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/shijo_omiya.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1910|03|25}}<ref name=ekimei /> | closed = <!-- N/A --> | passengers = 2.5 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''ရှိဂျော - အိုးမိယဘူတာ''' (四条大宮駅, Shijō-Ōmiya-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ရှိမိုဂယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ဤဘူတာသည် [[ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း]]၏ အရှေ့ဘက်ဂိတ်ဆုံးဘူတာဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်သို့ ခရီးဆက်ကာ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ထို့နောက်တွင် [[အရရှိယာမဘူတာ (ခဲအိဖုခု)|အရရှိယာမဘူတာ]]တွင် ဂိတ်ဆုံးသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ရထားများစတင်ထွက်ခွာမည့် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ၎င်းပလက်ဖောင်းနှစ်ခုစလုံးသည် အရရှိယာမဘူတာသို့ ထွက်ခွာသည်။<ref name="planner" /> ==အနီးအနားရှိဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=|next=[[ဆိုင်းအင်းဘူတာ|ဆိုင်းအင်း]] (A2)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Shijō-Ōmiya Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Arashiyama Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/shijo_omiya.php | script-title = ja:四条大宮 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20160404150029/http://randen.keifuku.co.jp/train/shijo_omiya.php | archive-date = 4 April 2016 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/4095203733 | title = Node: 四条大宮 (4095203733) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=四条大宮&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name=ekimei>{{Cite book | author = 山谷和弥 | script-title=ja:京の路面電車 駅名ものがたり | year = 1991 | publisher = カギコウ | page=4 |language=ja}}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] iskh59hfbrp73925qtqtuzn8ah3h36j 0 262866 1060675 849585 2026-10-30T03:23:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060675 wikitext text/x-wiki [[File:Rokkakudo.jpg|thumb|ရော့ခခုဒိုးပင်မကျောင်းဆောင်]] [[File:頂法寺 六角堂 - 入口2.JPG|thumb|ကျောင်းတော်၏ ပင်မဝင်ပေါက်]] '''ရော့ခခုဒိုး''' (六角堂, Rokkaku-dō)သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်၏ တရားဝင်အမည်မှာ ချောဟိုးဂျိ (頂法寺, Chōhō-ji) ဖြစ်သည်။ ပင်မကျောင်းဆောင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် ဆဋ္ဌဂံပုံစံရှိသည့်အတွက် ကျောင်းတော်၏ အမည်ကို ရော့ခခုဒိုး ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းတော်ကို မင်းသား ရှောတိုခုက တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် ခန်ဆိုင်းဒေသရှိ "ဆိုင်းဂိုခုဘုရားဖူးခရီးသွားနေရာ (၃၀)" တွင် ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဒဏ္ဍာရီလာဇာတ်လမ်း== ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline}} * [http://www.city.kyoto.jp/koho/eng/index.html Kyoto City | Rokkaku-dō (Chōhō-ji Temple)] {{Dead link|date=October 2026 }} {{coord|35|0|26|N|135|45|37|E|region:JP_type:landmark|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] ld0vrsy6h6g8ed3rodk02cikzekklo3 3 266909 1060651 861864 2026-10-29T17:06:50Z Neriah 91445 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Bruhpedia]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Estoppel]] သို့ Neriahက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 861864 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Bruhpedia ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၀၇၊ ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) cmggg0dd7jqjznid92v318f66btnrkp 0 269205 1060664 1029503 2026-10-30T01:50:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060664 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ယာမနိုအုချိဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|山ノ内駅|やまのうち}} | native_name_lang = ja | image = Keifuku Yamanouchi stn.jpg | alt = Station platforms, 2006 | caption = Station platforms, 2006 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0083054|N|135.7231503|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 2.0km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = A4 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/yamanouchi.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1910|03|25}}<ref name=ekimei /> | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.3 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''ယာမနိုအုချိဘူတာ''' (山ノ内駅, Yamanouchi-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် ခရီးစတင်ပြီး အရရှိယာမတွင် ခရီးဆုံးသည့် "ရန်ဒန်းအရရှိယာမရထားလိုင်း" ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဤဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားစီနင်းရန်ဖြစ်ပြီး ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသို့သွားမည့် ရထားအတွက် ဖြစ်သည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[နိရှိအိုးဂျိ - ဆန်းဂျောဘူတာ|နိရှိအိုးဂျိဆန်းဂျော]] (A3)|next=[[ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝဘူတာ|ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝ]] (A5)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Yamanouchi Station (Kyoto)}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/yamanouchi.php | script-title = ja:山ノ内 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20200708135438/https://randen.keifuku.co.jp/train/yamanouchi.php | archive-date = 8 July 2020 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664207 | title = Node: Yamanouchi (335664207) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=山ノ内&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="ekimei">{{Cite book | author = 山谷和弥 | script-title=ja:京の路面電車 駅名ものがたり | year = 1991 | publisher = カギコウ | page = 33 |language=ja}}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] tukeq4oj2hl74ssvux3w7efjaxbendq 0 269364 1060667 1029512 2026-10-30T02:40:12Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060667 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|嵐電天神川駅|らんでんてんじんがわ}} | native_name_lang = ja | image = Randen Mobo 501 tram.jpg | alt = Station platforms, 2010 | caption = Station platforms, 2010 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0102352|N|135.7150576|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = {{convert|2.8|km|abbr=on}} from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = [[Kyoto Municipal Subway]] [[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]]<br />(T17: {{STN|Uzumasa Tenjingawa|x}}) | structure = At-grade | parking = | bicycle = | code = A5 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/randen_tenjingawa.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|2008|03|28}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 1.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝဘူတာ''' (嵐電天神川駅, Randen-Tenjingawa-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမီးရထားဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် စတင်ပြီး အရရှိယာမဘူတာတွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည့် ရန်ဒန်အရရှိယာရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီစင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားသည့် ရထားများအတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြန်အမှတ် (၂) သည် အိုးမိယဘူတာသို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဖြစ်သည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[ယာမနိုအုချိဘူတာ (ကျိုတို)|ယာမနိုအုချိ]] (A4)|next=[[ခိုင်းခိုနိုယရှိရိုဘူတာ|ခိုင်းခိုနိုယရှိရို]] (A6)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Randen-Tenjingawa Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Arashiyama Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/randen_tenjingawa.php | script-title = ja:嵐電天神川 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20211209041234/https://randen.keifuku.co.jp/train/randen_tenjingawa.php | archive-date = 9 December 2021 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/4893246656 | title = Node: Randen-Tenjingawa (4893246656) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=嵐電天神川&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] i5fodexvmyujmn4drwg0idm10uhh0ye 0 269365 1060731 1029525 2026-10-30T11:39:23Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060731 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အုဇုမဆခိုးရူးဂျိဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|太秦広隆寺駅|うずまさこうりゅうじ}} | native_name_lang = ja | image = 太秦広隆寺駅ホーム.JPG | alt = Station platforms, 2008 | caption = Station platforms, 2008 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0134542|N|135.7081938|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 4.4km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | code = A7 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/uzumasa_koryuji.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1910|03|25}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.7 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''အုဇုမဆခိုးရူးဂျိဘူတာ''' (太秦広隆寺駅, Uzumasa-Koryuji-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၊ အုခယောရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမီးရထားဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် စတင်ပြီး အရရှိယာမဘူတာတွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည့် ရန်ဒန်အရရှိယာရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီစင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားသည့် ရထားများအတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြန်အမှတ် (၂) သည် အိုးမိယဘူတာသို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဖြစ်သည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၂) သည် လက်တွန်းလှည်းဖြင့်သွားလာသူများ အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[ခိုင်းခိုနိုယရှိရိုဘူတာ|ခိုင်းခိုနိုယရှိရို]] (A6)|next=[[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]] (A8)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Uzumasa-Kōryūji Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Arashiyama Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/uzumasa_koryuji.php | script-title = ja:太秦広隆寺 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20200501192221/https://randen.keifuku.co.jp/train/uzumasa_koryuji.php | archive-date = 1 May 2020 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664210 | title = Node: Uzumasa Kōryūji (335664210) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=太秦広隆寺&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] d1d5ww67xiy5m4pf18u8o34nz7edr6j 0 269478 1060708 1029541 2026-10-30T10:12:49Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060708 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အရိဆုဂဝဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|有栖川駅|ありすがわ}} | native_name_lang = ja | image = 京福有栖川駅.JPG | alt = Station platforms, 2007 | caption = Station platforms, 2007 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0151846|N|135.6947674|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 5.7km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = A9 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/arisugawa.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1910|03|25}}<ref name=ekimei /> | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.6 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''အရိဆုဂဝဘူတာ''' (有栖川駅, Arisugawa-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ဤဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာမှ အနောက်ဘက်ရှိ အရရှိယာမဘူတာသို့ ပြေးဆွဲသည့် ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် စင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားများစီးနင်းရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြံအမှတ် (၂) သည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသို့သွားမည့် ရထားများစီးနင်းရန် အသုံးပြုသည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]] (A8)|next=[[ခုရုမဇခိဂျင်းဂျဘူတာ|ခုရုမဇခိဂျင်းဂျ]] (A10)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Arisugawa Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Arashiyama Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/arisugawa.php | script-title = ja:有栖川 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20211026114946/https://randen.keifuku.co.jp/train/arisugawa.php | archive-date = 26 October 2021 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664209 | title = Node: Arisugawa (335664209) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=有栖川&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="ekimei">{{cite book | author = 山谷和弥 | script-title=ja:京の路面電車 駅名ものがたり | year = 1991 | publisher = カギコウ | page = 67 |language=ja}}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] own9exroh8b8xt1du7om3xy2jlo8nql 0 269480 1060668 1029547 2026-10-30T02:52:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060668 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရိုခုအိုးအင်းဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|鹿王院駅|ろくおういん}} | native_name_lang = ja | image = 京福鹿王院駅.JPG | alt = Station platforms, 2007 | caption = Station platforms, 2007 | address = [[Ukyo-ku]], Kyoto | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = Japan | coordinates = {{coord|35.0170046|N|135.6856844|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 6.5km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = A11 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/rokuoin.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1956|11|27}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.4 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''ရိုခုအိုးအင်းဘူတာ''' (鹿王院駅, Rokuōin-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ဤဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာမှ အနောက်ဘက်ရှိ အရရှိယာမဘူတာသို့ ပြေးဆွဲသည့် ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် စင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားများစီးနင်းရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြံအမှတ် (၂) သည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသို့သွားမည့် ရထားများစီးနင်းရန် အသုံးပြုသည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[ခုရုမဇခိဂျင်းဂျဘူတာ|ခုရုမဇခိဂျင်းဂျ]] (A10)|next=[[ရန်ဒန်ဆဂဘူတာ|ရန်ဒန်ဆဂ]] (A12)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Rokuōin Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Arashiyama Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/rokuoin.php | script-title = ja:鹿王院 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20200628205459/https://randen.keifuku.co.jp/train/rokuoin.php | archive-date = 28 June 2020 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664393 | title = Node: Rokuōin (335664393) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=鹿王院&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] igkx9y3brcf5wnj8979e7nhrmxlqjte 0 269549 1060666 1029560 2026-10-30T02:40:03Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060666 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = Randen-Saga Station | native_name = {{Unbulleted list|嵐電嵯峨駅|らんでんさが}} | native_name_lang = ja | image = 京福嵐電嵯峨駅.JPG | alt = Station platforms, 2007 | caption = Station platforms, 2007 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0164451|N|135.6814425|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 6.9km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}} | platforms = | tracks = 2 | train_operators = | connections = {{Plain list| * [[JR West]] [[Sagano Line]]<br />({{STN|Saga-Arashiyama|x}}) * [[Sagano Scenic Railway]] ({{STN|Torokko&nbsp;Saga|x}}) }} | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = A12 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/randensaga.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1910|03|25}}<ref name=ekimei /> | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.6 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''ရန်ဒန်ဆဂဘူတာ''' (嵐電嵯峨駅, Randen-Saga-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ဤဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာမှ အနောက်ဘက်ရှိ အရရှိယာမဘူတာသို့ ပြေးဆွဲသည့် ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် စင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားများစီးနင်းရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြံအမှတ် (၂) သည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသို့သွားမည့် ရထားများစီးနင်းရန် အသုံးပြုသည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[ရိုခုအိုးအင်းဘူတာ|ရိုခုအိုးအင်း]] (A11)|next=[[အရရှိယာမဘူတာ (ခဲအိဖုခု)|အရရှိယာမ]] (A13)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Randen-Saga Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Arashiyama Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/rokuoin.php | script-title = ja:鹿王院 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20200628205459/https://randen.keifuku.co.jp/train/rokuoin.php | archive-date = 28 June 2020 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664393 | title = Node: Rokuōin (335664393) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=鹿王院&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] n6zawsqb6qz8h1tqh54hf9yv2glo2n7 0 271436 1060729 1035631 2026-10-30T11:37:59Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060729 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ | partof = [[:en:Middle Eastern crisis (2023–present)|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ အရေးအခင်း (၂၀၂၃–လက်ရှိ)]]၊ [[:en:Iran–Israel proxy war|အီရန်-အစ္စရေး ကြားခံ စစ်ပွဲ]] နှင့် [[:en:Iran–United States conflict|အီရန်-အမေရိကန် ပဋိပက္ခ]] | image = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | perrow = 2/2 | image1 = Pictures of the Israeli attack on Tehran 1 Mehr (2).jpg | image2 = The Israel Attack on Tehran - Patrice Lumumba Street 22 Tasnim.jpg | image3 = June 2025 Iranian strikes on Ramat Gan (cropped).jpg | image4 = Batch 3 Avash 15.jpg }} ဝဲဖက် ထိပ်ဆုံးမှ နာရီလက်တံအတိုင်း။ ။ အစ္စရေး၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး [[တီဟီရန်မြို့|မြို့တော်တီဟီရန်]]အား ဝေဟင်မှတွေ့မြင်ရပုံ၊ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် မြို့တော်တီဟီရန်တွင် ပျက်စီးခဲ့မှုများ၊ စစ်အတွင်း မြို့တော်တီဟီရန်တွင် ပေါက်ကွဲမှုများဖြစ်ပွားစဉ်၊ အီရန်၏ ဒုံးကျည်ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုများအပြီး တွေ့မြင်ရသော ရာမတ်ဂန်မြို့ရှိ အဆောက်အအုံတစ်ခု။ | date = ၁၃ ဇွန် ၂၀၂၅ – ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၅ <br />({{Age in days|month1=06|day1=13|year1=2025|day2=24|month2=06|year2=2025|show unit=abbr}}) | place = {{flatlist| * [[အီရန်]] * [[အစ္စရေး]] * [[:en:West Bank|အနောက်ဘက်ကမ်းဒေသ]] * [[အီရတ်]] * [[ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ|ဂျော်ဒန်]] * [[ဆီးရီးယား]] * [[ဆော်ဒီအာရေဗျ]] * [[ယီမင်နိုင်ငံ|ယီမင်]] }} | result = | status = ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၅ ရက်နေ့မှ စတင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲထား | combatant1 = {{flag|Israel}}<br />{{flag|United States|name=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}} (<small>၂၂ ဇွန် ၂၀၂၅ ကစပြီး</small>) {{efn|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် စစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့ကတည်းကပင် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ၌ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=US helps Israel shoot down barrage of Iranian missiles |url=https://apnews.com/article/iran-israel-strikes-us-troops-973bc18970689bac42d82342bd29f601 |website=AP News |publisher=[[Associated Press]] |access-date=17 June 2025 |date=13 June 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=US air defense systems, naval destroyer help down Iranian missiles fired at Israel |url=https://www.timesofisrael.com/us-air-defense-systems-naval-destroyer-help-down-iranian-missiles-fired-at-israel/ |website=[[The Times of Israel]] |access-date=17 June 2025 |date=14 June 2025}}</ref><ref>{{cite web |last1=Carter |first1=Brian |last2=Rezaei |first2=Ben |last3=Reddy |first3=Ria |last4=Borens |first4=Avery |last5=Schmida |first5=Ben |last6=Moorman |first6=Carolyn |last7=Parry |first7=Andie |title=Iran Update Special Report, June 16, 2025, Evening Edition |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-16-2025-evening-edition |website=Critical Threats Project |publisher=[[Institute for the Study of War]] |access-date=17 June 2025 |location=[[Washington, D.C.]] |date=16 June 2025}}</ref>}} |combatant1a = {{center|'''ခံစစ်ဆင်ရန်အတွက်သာ ပါဝင်ဆင်နွှဲကြသူများ'''<br />{{flag|Jordan}}<ref name="JordanInvolvement">{{cite web |last1=Knipp |first1=Kersten |title=Are Jordan and Saudi Arabia defending Israel? |url=https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |website=[[Deutsche Welle]]|publisher=Government of Germany |archive-url=https://archive.today/20250623181431/https://www.dw.com/en/saudi-arabia-jordan-israel-iran-war-united-states/a-72977996 |archive-date=23 June 2025 |location=[[Germany]] |date=21 June 2025 |quote=Jordan shot down Iranian missiles and drones crossing overhead and Saudi Arabia likely allowed Israel to use its airspace to do so...As with any other sovereign state, missiles or other unauthorized objects crossing a country's airspace are often deemed violations of either domestic or international law. |url-status=live}}</ref><br/>{{flag|Qatar}}<ref name="QatarInvolvement">{{cite web |last1=Ravid |first1=Barak |title=Iran confirms missile attack on U.S. military base in Qatar |url=https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |website=[[Axios (website)|Axios]] |publisher=Cox Enterprises |archive-url=https://archive.today/20250623180443/https://www.axios.com/2025/06/23/iran-retaliation-trump-israel-war |archive-date=23 June 2025 |date=23 June 2025 |quote=The Foreign Ministry of Qatar issued a statement saying Qatari air defenses 'thwarted the attack and successfully intercepted the Iranian missiles,' with no injuries or deaths reported. |url-status=live}}</ref><br/>{{flag|France}}<ref name="FranceInvolvement">{{cite web |title=France says it intercepted drones targeting Israel prior to Iran ceasefire |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/france-says-it-intercepted-drones-targeting-israel-prior-iran-ceasefire-2025-06-26/|website=[[Reuters]] |publisher=Reuters |date=26 June 2025}}</ref>}} | combatant2 = {{tree list}} * {{flag|Iran}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} ဟူသီလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ {{tree list/end}} | commander1 = {{plainlist| * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟု]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[:en:Isaac Herzog|Isaac Herzog]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[:en:Israel Katz|Israel Katz]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[:en:Eyal Zamir|Eyal Zamir]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[:en:Tomer Bar|Tomer Bar]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Israel}} [[:en:David Barnea|David Barnea]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|US}} [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|US}} [[:en:Pete Hegseth|Pete Hegseth]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|US}} [[:en:Dan Caine|Dan Caine]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|US}} [[:en:Michael Kurilla|Michael Kurilla]]}} }} | commander2 = {{plainlist| * {{nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[:en:Ali Khamenei|Ali Khamenei]]}} * {{nowrap|{{flagdeco|Iran}} [[:en:Masoud Pezeshkian|Masoud Pezeshkian]]}} * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Mohammad-Reza Gharaei Ashtiani|Mohammad-Reza Gharaei Ashtiani]] * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Aziz Nasirzadeh|Aziz Nasirzadeh]] * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Mohammad Bagheri (general)|Mohammad Bagheri]]{{Assassinated}} * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Abdolrahim Mousavi|Abdolrahim Mousavi]] * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Alireza Sabahifard|Alireza Sabahifard]] * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Hossein Salami|Hossein Salami]]{{Assassinated}} * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Esmail Qaani|Esmail Qaani]] * {{flagdeco|Iran}} [[:en:Amir Ali Hajizadeh|Amir Ali Hajizadeh]]{{Assassinated}} * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Abdul-Malik al-Houthi]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Mahdi al-Mashat]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Muhammad Abd al-Karim al-Ghamari]] * {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[Mohamed al-Atifi]] }} | casualties1 = '''အစ္စရေးသတင်းများအရ:'''<br /> - (၂၄)ဦး သေဆုံး<ref>{{Cite news |date=16 June 2025 |title= IDF: 80-90% of Iranian missiles intercepted, but 24 Israelis killed in attacks |url=https://www.jpost.com/israel-news/defense-news/article-857892 |access-date=17 June 2025 |work=The Jerusalem Post}}</ref><br /> - (၂,၃၆၂)ဦး ဒဏ်ရာရ<ref name="treated19june">{{Cite web |title=271 people treated in hospitals this morning due to Iranian missile attack, says Health Ministry |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/271-people-treated-in-hospitals-this-morning-due-to-iranian-missile-attack-says-health-ministry/ |access-date=19 June 2025 |website=The Times of Israel |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news|url=https://aje.io/asdg2r?update=3788281|title=Injuries from Iranian attacks on Israel grow|work=Al Jazeera English |date=20 June 2025}}</ref><br /> - [[:en:Elbit Hermes 900|အားမာ့ဇ် ဒရုန်း]](၁)စင်း ပစ်ချခံရ<ref name="hermesdowned">{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Israel says drone downed in Iran |url=https://aje.io/fcyxah?update=3783202 |website=Al Jazeera English}}</ref><br><br /> '''အီရန် သတင်းများအရ:'''<br /> - [[အက်ဖ်-၃၅ လိုက်တနင်း ၂|အက်ဖ်–၃၅ တိုက်လေယာဉ်]](၅)စင်း ပစ်ချခံရ<ref name="f35downed">{{Cite web |date=18 June 2025 |title=Iran shoots down Israeli drone, F-35 jet: Reports |url=https://aje.io/fcyxah?update=3783154 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref><ref>{{cite news|url=https://news.az/news/iran-claims-to-have-shot-down-fifth-israeli-f-35|title=Iran claims to have shot down fifth Israeli F-35|work=Newz.az|date=18 June 2025}}</ref><br /> - လေယာဉ်မှူး(၂)ဦး အဖမ်းခံရ<ref>{{cite news | url=https://www.arabnews.com/node/2604851/middle-east | title=Iran will reportedly share images of captured Israeli fighter jet pilots 'soon' | work=Arab News | date=18 June 2025 }}</ref><br /> - [[မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်|ယူအေဗွီ]] အစီး(၆၀)ကျော်နှင့် [[:en:cruise missiles|ခရုဇ်ဒုံးကျည်များ]] ဖျက်ဆီးခံရ<ref>{{cite news|url=https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/|title=Air Defense HQ: Over 60 Israeli UAVs, Missiles Destroyed by Iran|work=Iran Front Page|date=18 June 2025|archive-date=21 June 2025|access-date=22 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250621155008/https://ifpnews.com/air-defense-hq-over-60-israeli-uavs-missiles-destroyed-by-iran/|url-status=dead}}</ref><br /> - မော့ဆက် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ဝင်အေးဂျင့် ၄၄ ဦးကျော် အဖမ်းခံရ<ref>{{cite news|url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2025/06/18/how-many-alleged-mossad-agents-has-iran-arrested-and-where/|title=How many alleged Mossad agents has Iran arrested and where?|work=The National|date=19 June 2025}}</ref><br /> - မော့ဆက် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ဝင်အေးဂျင့် ၁ ဦး အကွပ်မျက်ခံရ<ref>{{cite news|url=https://www.siasat.com/iran-executes-mossad-agent-for-spying-2-others-arrested-3234263/|title=Iran executes Mossad agent for spying, 2 others arrested|work=The Siasat Daily|date=16 June 2025|access-date=18 June 2025}}</ref><br /> - စစ်တပ်နှင့် ထောက်လှမ်းရေးဌာနဆိုင်ရာ နေရာပေါင်း ၁၅၀ ကျော် ပျက်စီး (သို့) ဖျက်ဆီးခံရ<ref name="ThirdF35JetDowned">{{Cite news |date=14 June 2025 |title=Third F-35 fighter jet downed in Iranian territory, two Israeli pilots now in custody |url=https://www.tehrantimes.com/news/514337/Third-F-35-fighter-jet-downed-in-Iranian-territory-two-Israeli |access-date=14 June 2025 |work=[[Tehran Times]] |archive-date=14 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250614152204/https://www.tehrantimes.com/news/514337/Third-F-35-fighter-jet-downed-in-Iranian-territory-two-Israeli |url-status=dead }}</ref> | casualties2 = '''အီရန် သတင်းများအရ:'''<br /> - (၂၂၄)ဦး သေဆုံး<ref>{{Cite news |date=17 June 2025 |title= Israel-Iran live updates: IDF says it killed Iran's new wartime chief of staff |url= https://www.nbcnews.com/world/middle-east/live-blog/israel-iran-live-updates-idf-says-killed-irans-new-wartime-chief-staff-rcna213420 |access-date=17 June 2025 |work=[[NBC News]]}}</ref><br /> - (၁,၂၇၇)ဦး ဒဏ်ရာရ<ref>{{Cite web |date=15 June 2025 |title=Iran launches new strikes on Israel as Israeli attack widens|url=https://www.bbc.com/news/articles/cy7575lv4ddo |website= [[BBC]] |archive-url=https://archive.today/20250615234333/https://www.bbc.com/news/articles/cy7575lv4ddo|archive-date=15 June 2025 |url-status=live}}</ref><br><br /> '''<small>အီရန် လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများအဖွဲ့ သတင်းများအရ</small>:'''<br /> - (၆၃၉)ဦးကျော် သေဆုံး (အရပ်သား(၂၆၃)ဦးကျော်၊ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်(၁၅၄) ဦးကျော်)<ref name="639killed">{{Cite web|date=19 June 2025|title= Israeli attacks on Iran kill at least 639, injure more than 1,320: Rights group |url= https://aje.io/ac1txh?update=3785162 |website=Al Jazeera English|access-date=19 June 2025}}</ref><br /> - (၁,၃၂၀)ဦးကျော် ဒဏ်ရာရ<ref name="639killed"/><br><br /> '''အစ္စရေး သတင်းများအရ:'''<br /> - ဒရုန်း အစင်းရေ(၄၈၀)ကျော် ပစ်ချခံရ<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-has-shot-down-480-drones-from-iran-since-friday-says-idf/|title=Israel has shot down 480 drones from Iran since Friday, says IDF|work=The Times of Israel|date=19 June 2025}}</ref><br /> - ပဲ့ထိန်းဒုံးကျည်(၂၀၀)ကျော်နှင့် မြေပြင်–ဝေဟင်ပစ် ဒုံးကျည်(၁၂၀)ကျော် ဖျက်ဆီးခံရ<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israel-will-achieve-its-objectives-against-iran-within-a-week-or-two-say-idf-officials|title=Israel will achieve its objectives against Iran within a week or two, say IDF officials|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=17 June 2025}}</ref><ref name="thirtypercent">{{Cite web |date=16 June 2025 |title=Israeli army claims it destroyed 30% of Iran's missile launchers |url=https://aje.io/p8ugy8?update=3778947 |website=[[Al Jazeera English]]}}</ref><br /> - [[:en:Bell AH-1 SuperCobra|AH-1]] ရဟတ်ယာဉ်(၈)စီး ပျက်စီး<ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-bombed-5-iranian-ah-1-helicopters-at-kermanshah-airbase/|title=IDF says it bombed 5 Iranian AH-1 helicopters at Kermanshah airbase|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=18 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-it-destroyed-three-more-iranian-military-helicopters/|title=IDF says it destroyed three more Iranian military helicopters|first=Emanuel|last=Fabian|work=The Times of Israel|date=18 June 2025}}</ref><br /> - [[:en:Boeing 707|ဘိုးအင်း ၇၀၇]]လေယာဉ်(၁)စီး ပျက်စီး<ref>{{cite web|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-18-2025-evening-edition|title=Iran Update Special Report, June 18, 2025, Evening Edition|work=Institute for the Study of War|date=18 June 2025}}</ref><br /> - ပျံသန်းမှုမပြုလုပ်နိုင်သော [[:en:Grumman F-14 Tomcat|အက်ဖ်-၁၄အေ တွမ်ကတ်]](၂)စီး ပျက်စီး<ref name="TWZTomcats">{{cite news|url=https://www.twz.com/air/irans-f-14-persian-tomcats-obliterated-in-israeli-airstrike|work=TWZ|date=16 June 2025|title=Iranian F-14 'Persian Tomcats' obliterated in Israeli airstrike|first=Tyler|last=Rogoway}}</ref> | casualties3 = - အစ္စရေး ၃၈၀၀ ကျော် ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွေ့ပြောင်း<ref>{{cite news|url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iranian-missiles-force-evacuation-of-3-800-people-in-israel/3602784|title=Iranian missiles force evacuation of 3,800 people in Israel|work=Anadolu Agency|date=18 June 2025}}</ref><br /> - အစ္စရေး ၈၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်<ref>{{cite news|url= https://aje.io/asdg2r?update=3787793|title=More than 8,000 Israelis left homeless due to conflict with Iran: Report|work=Al Jazeera English|date=20 June 2025}}</ref><br/> - ဆီးရီးယားနိုင်ငံသား (၁)ဦး သေဆုံး<ref>{{Cite news|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/rights-group-says-woman-killed-in-western-syria-likely-by-iranian-drone/|title=Rights group says woman killed in western Syria, likely by Iranian drone|work=The Times of Israel|date=16 June 2025}}</ref><br /> - ဂျော်ဒန်လူမျိုး အရပ်သား (၅)ဦး ဒဏ်ရာရ<ref>{{Cite web |last=Husseini |first=Rana |date=14 June 2025 |title=Five people injured from falling object in Irbid — PSD |url=http://jordantimes.com/news/breaking-news/psd-3-persons-injured-from-a-falling-object-on-their-house-on-the-northern-city-of-irbid-psd-said-the-injured-were-transferred-to-hospital-and-were-reported-to-be-in-good-condition |access-date=15 June 2025 |website=[[Jordan Times]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628023754/https://jordantimes.com/news/breaking-news/psd-3-persons-injured-from-a-falling-object-on-their-house-on-the-northern-city-of-irbid-psd-said-the-injured-were-transferred-to-hospital-and-were-reported-to-be-in-good-condition |archive-date=28 June 2025 |url-status=dead}}</ref><br /> - ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး အရပ်သား (၅)ဦး ဒဏ်ရာရ<ref name ="YEMEN_MISSLE">{{Cite news |date=14 June 2025 |title=Israel says missile launched from Yemen fell in Hebron; at least 5 Palestinians hurt |url=https://www.straitstimes.com/world/middle-east/israel-says-missile-launched-from-yemen-fell-in-hebron-at-least-5-palestinians-hurt |work=[[The Straits Times]]}}</ref> | units1 = {{tree list}} * {{armed forces|Israel}} ** {{air force|Israel|name=အစ္စရေး လေတပ်}} ** {{flagicon image|Flag of IDF Home Front Command.svg}} ပြည်တွင်းရှေ့တန်းစစ်ဌာနချုပ် * [[File:Mossad seal.svg|20px]] [[မော့ဆက် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့]] {{tree list/end}} | units2 = {{tree list}} * {{flagicon image|Flag of the General Staff of the Armed Forces of the Islamic Republic of Iran.svg}} [[အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ|အီရန် တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg}} [[အီရန် အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ ကြည်းတပ်|အီရန် ကြည်းတပ်]] *** {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Air Defense Force.svg}} [[အီရန် အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ** {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး အစောင့်တပ်ဖွဲ့|အီရန်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ဖွဲ့]] *** {{flagicon image|Flag of the Aerospace Force of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေး အစောင့်တပ် လေကြောင်းအာကာသတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းအာကာသတပ်ဖွဲ့]] *** {{flagicon image|Flag of Quds Force.svg}} [[ကွတ်တပ်ဖွဲ့]] *** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}} အရံတပ်ဖွဲ့<ref>{{cite web |title=IRAN'S BASIJ INCREASES SECURITY, SETS UP MORE CHECKPOINTS |url=https://iranwire.com/en/news/142219-irans-basij-increases-security-sets-up-more-checkpoints/ |website=Iranwire |access-date=17 June 2025 |date=16 June 2025 }}</ref> * {{flagicon image|Flag of the Yemen Armed Forces.svg}} [[ယီမင် တပ်မတော်]]([[:en:Supreme Political Council|SPC]]) ** {{flagicon image|Flag of the Yemeni Air Force.svg}} [[ယီမင် လေတပ်]] ** {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[:en:Houthis|ဟူသီလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့]] ** {{ill|:en:Strategic Reserve Forces (Yemen){{!}}ဗျူဟာမြောက် အရန်တပ်ဖွဲ့|ar|قوات الاحتياط الاستراتيجي (اليمن)}} *** {{ill|:en:Missile Brigades Group (Yemen){{!}}ဒုံးတပ်ပေါင်းစု|ar|مجموعة ألوية الصواريخ (اليمن)}} {{tree list/end}} | campaignbox = <!-- {{Campaignbox Middle Eastern crisis (2023–present)}} {{Campaignbox Iran–Israel proxy conflict}} --> }} '''အီရန်–အစ္စရေး စစ်ပွဲ'''သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ]]မှ Operation Rising Lion ဟုအမည်ပေးထားသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့် [[အီရန်နိုင်ငံ]]သို့ တိုက်ခိုက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web|last=Powell|first=Oren Liebermann, Jeremy Diamond, Helen Regan, Nectar Gan, Chris Lau, Lauren Izso, Tamar Michaelis, Piper Hudspeth Blackburn, Rhea Mogul, Jessie Yeung, Nadeen Ebrahim, Mostafa Salem, Aditi Sangal, Tori B.|date=2025-06-13|title=Live updates: Israel attacks Iran, explosions in Tel Aviv and Tehran, US position|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-12-25-hnk-intl|access-date=2025-06-17|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Graham-Harrison|first=Emma|date=2025-06-15|title=Israel and Iran broaden strikes during third day of escalating war|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2025/jun/15/israel-hits-iran-energy-defence-ministry-conflict-escalates|access-date=2025-06-17|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|last=Adil|first=Ted Regencia,Alastair McCready,Ali Harb,Erin Hale,Tim Hume,Umut Uras,Virginia Pietromarchi,Nils Adler,Caolán Magee,Abby Seiff,Usaid Siddiqui,Jillian Kestler-D'Amours,Hafsa|title=Updates: Iran hits Israel with air strikes after nuclear site attacks|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2025/6/13/live-explosions-reported-in-iran-amid-israel-tensions|access-date=2025-06-17|website=Al Jazeera|language=en}}</ref> ၎င်းသည် [[:en:2024_Iran–Israel_conflict|၂၀၂၄ ခုနှစ်]]နောက်ပိုင်း ထိုနိုင်ငံနှစ်ဘက်အကြား ထိပ်တိုက်ဖြစ်ပွားသည့် ပထမဦးဆုံး ပဋိပက္ခဖြစ်သော်လည်း အတိုင်းအတာအားဖြင့် ကြီးမား၏။ အီရန်သည် (Operation True Promise III ဟု အမည်ဝှက်ပေးထားသော စစ်ဆင်ရေးဖြင့်) အစ္စရေးနိုင်ငံပေါ်သို့ တိုက်ချင်းပစ် ဒုံးကျည်များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်၍ လက်တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး အများအားဖြင့် တဲလ်အဗ္ဗစ်မြို့နှင့်[[ဂျေရုဆလင်မြို့]]များကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|last=Cornwell|first=Alexander|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Holland|first3=Steve|last4=Cornwell|first4=Alexander|date=2025-06-13|title=Iran strikes back at Israel with missiles over Jerusalem, Tel Aviv|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-it-strikes-iran-amid-nuclear-tensions-2025-06-13/|access-date=2025-06-17}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-13|title=Israel strikes Iran's nuclear sites and kills top generals. Iran retaliates with missile barrages|url=https://apnews.com/article/iran-explosions-israel-tehran-00234a06e5128a8aceb406b140297299|access-date=2025-06-17|website=AP News|language=en}}</ref> ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့အထိ နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ဒဏ်ရာရရှိသူနှင့် ထိခိုက်သေဆုံးသူ ဦးရေ ထောင်ဂဏန်းကျော်ရှိလာခဲ့ပြီး အီရန်ဘက်၌ ၂၂၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး အစ္စရေးဘက်၌ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|last=Sangal|first=Eugenia Yosef, Lex Harvey, Jessie Yeung, Antoinette Radford, Christian Edwards, Mostafa Salem, Maureen Chowdhury, Elise Hammond, Aditi|date=2025-06-16|title=Israel-Iran attacks, missile strikes on Tehran, Tel Aviv, Haifa, rising death tolls: Live updates|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-attack-strikes-news-06-16-25-intl-hnk|access-date=2025-06-17|website=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Israel strikes Iranian state TV in new attack on Tehran – DW – 06/17/2025|url=https://www.dw.com/en/israel-strikes-iranian-state-tv-in-new-attack-on-tehran/live-72919550|access-date=2025-06-17|website=dw.com|language=en}}</ref> ဤစစ်ပွဲသည် အီရန်မှ ထောက်ပံ့ပေးထားသော [[Palestinian movements|ပါလက်စတိုင်း နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ]]၊ [[ဟားမတ်စ်]]အဖွဲ့များနှင့် အစ္စရေးတို့ဖြစ်ပွားသည့် [[:en:Gaza_War_(2023–present)|ဂါဇာစစ်ပွဲ]]တွင် အစ္စရေး စတင်ပါဝင်လာချိန်မှ အစပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ အီရန်သည် အစ္စရေးအား ပါလက်စတိုင်းလူမျိုး အရပ်သားများအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်ဟုလည်း စွပ်စွဲထားသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးအနေဖြင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၏ ဧပြီလတွင် တစ်ကြိမ်နှင့် အောက်တိုဘာလတွင် တစ်ကြိမ် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မှုများဖြစ်ပွားထားပြီး ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=How effective was Iran’s attack? The Israeli public doesn’t have the full picture|url=https://www.timesofisrael.com/how-effective-was-irans-attack-the-israeli-public-doesnt-have-the-full-picture/|access-date=2025-06-17|work=www.timesofisrael.com|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|last=Boxerman|first=Aaron|date=2024-04-13|title=Israel Reports Light Damage After Iran Launches Large Strike|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/live/2024/04/13/world/israel-iran-gaza-war-news}}</ref> အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အီရန်နိုင်ငံ၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင် အများအပြား သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|last=Regalado|first=Francesca|date=2025-06-13|title=These Are Iranian Generals and Scientists Killed by Israel|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2025/06/13/world/middleeast/iran-military-generals-killed-israel.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sutherland|first=Callum|date=2025-06-13|title=Israel Kills Top Iranian General Days After Appointment to War Command|url=https://time.com/7293886/iranian-generals-scientists-targets-killed-by-israeli-strikes/|access-date=2025-06-19|work=TIME|language=en|archive-date=17 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250617131321/https://time.com/7293886/iranian-generals-scientists-targets-killed-by-israeli-strikes/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ebrahim|first=Ross Adkin, Tamar Michaelis, Nadeen|date=2025-06-13|title=Hossein Salami, Mohammad Bagheri, Ali Shamkhani killed as Israel targets Iranian military and nuclear leadership|url=https://www.cnn.com/2025/06/13/middleeast/israel-iran-strikes-military-deaths-intl-hnk|access-date=2025-06-19|work=CNN|language=en}}</ref> == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပါဝင်မှု == အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်]] လက်ထက်တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]အနေဖြင့် [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]၏ လက်ရှိအခြေအနေများနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ဖူးလေသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အစ္စရေး၏ အဓိကမဟာမိတ်နိုင်ငံဖြစ်ကာ အစ္စရေးအား ဆယ်စုနှစ်များစွာ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့ပြီး၊ အီရန်၏ ဒုံးကျည်များကို ပစ်ချရာ၌လည်း ပါဝင်ခဲ့၏။ အီရန်နှင့် အစ္စရေးတို့၏ စစ်ပွဲတွင် အစ္စရေးဘက်မှ ပါဝင်နေသည်ဟုလည်း ပညာရှင်များက ကြိုတင်သုံးသပ်ထားကြ၏။<ref>{{Cite web|title=Israel-Iran Live Updates: Trump Privately Approved of Attack Plans for Iran but Has Withheld Final Order|url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-conflict-news|access-date=2025-06-19|work=WSJ|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-19|title=Trump approves Iran attack plan but has not made final decision, reports say|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4g8r8rj87vo|access-date=2025-06-19|work=www.bbc.com|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|last=Sangal|first=Lex Harvey, Chris Lau, Laura Sharman, Aditi|date=2025-06-19|title=Live updates: Israel-Iran conflict, ballistic missile attacks, Trump weighs US involvement|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-conflict-06-19-25-intl-hnk|access-date=2025-06-19|work=CNN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2025-06-18|title=Trump says no decision yet on U.S. joining Israel's attacks on Iran, after Iran warns it would risk "all-out war" - CBS News|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-israel-war-us-trump-nuclear-sites-risk-all-out-war/|access-date=2025-06-19|work=www.cbsnews.com|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iran warns US intervention in conflict with Israel risks ‘all out war’|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/18/iran-warns-us-intervention-in-conflict-with-israel-risks-all-out-war|access-date=2025-06-19|work=Al Jazeera|language=en}}</ref> အစ္စရေး၏ တိုက်ခိုက်မှုများ မပြုလုပ်ခင်က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အီရန်နိုင်ငံတို့သည် နျူကလီးယားဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်များကို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းထားခဲ့ကြပြီးဖြစ်သော်လည်း<ref>{{Cite web|date=2025-06-03|title=Analysis: An outline is emerging of the US offer to Iran in their high-stakes nuclear negotiations|url=https://apnews.com/article/iran-us-nuclear-talks-analysis-israel-mideast-2cbea2d6982bd8806d7e8fa7771afc37|access-date=2025-06-19|work=AP News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iran-US nuclear talks: Is a new deal imminent? – DW – 05/27/2025|url=https://www.dw.com/en/iran-us-nuclear-talks-is-a-new-deal-imminent/a-72687249|access-date=2025-06-19|work=dw.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Wintour|first=Patrick|date=2025-05-23|title=Iran-US nuclear talks end with no agreement but ‘possibility of progress’|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2025/may/23/iran-us-nuclear-talks-end-no-agreement-possibility-progress-}}</ref><ref name=":4">{{Cite news|last=Swan|first=Jonathan|date=2025-06-17|title=How Trump Shifted on Iran Under Pressure From Israel|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2025/06/17/us/politics/trump-iran-israel-nuclear-talks.html}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုများ အပြီးနောက် အီရန်နိုင်ငံသည် နုတ်ထွက်သွားခဲ့လေသည်။<ref>{{Cite news|last=MacFarquhar|first=Neil|date=2025-06-14|title=Next Round of Nuclear Talks Between U.S. and Iran Is Off|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2025/06/14/world/middleeast/us-iran-nuclear-talks.html}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iran cancels US nuclear talks next round amid ‘barbarous’ Israeli attacks|url=https://www.aljazeera.com/news/2025/6/14/iran-says-nuclear-talks-with-us-meaningless-as-trump-pushes-for-a-deal|access-date=2025-06-19|work=Al Jazeera|language=en}}</ref> === ၂၂ ဇွန် === ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် အီရန်-အစ္စရေး စစ်ပွဲတွင် အစ္စရေးဘက်မှ လူသိရှင်ကြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်သည် B-2 ဗုံးကြဲလေယာဉ်များစေလွှတ်၍ အီရန်ရှိ နျူကလီးယားစခန်းသုံးခုဖြစ်သော Fordow၊ Natanz နှင့် Isfahan တို့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref name="NYTimesLive20250621">{{Cite news|last=null|date=21 June 2025|title=Update from David E. Sanger|url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump|access-date=22 June 2025|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref name="BBCLive20250621">{{Cite web|date=21 June 2025|title=Trump says US has bombed Fordo nuclear plant in attack on Iran|url=https://www.bbc.com/news/live/ckg3rzj8emjt?post=asset%3Af6daf816-8c93-4d56-bec5-b35bb8e6bb5e#post|access-date=22 June 2025|website=BBC News|language=en-GB}}</ref> {{Main|၂၀၂၅ အမေရိကန်၏ အီရန်နျူကလီးယားတိုက်ခိုက်မှု}} နယူးယောက်တိုင်းမ်သတင်းစာနှင့် ပြောဆိုခဲ့သော အီရန် အရာရှိ သုံးဦး၏ ပြောကြားချက်အရ ၎င်းတိုက်ခိုက်မှုများသည် ဒေသစံတော်ချိန် နံနက် ၂:၃၀ (ယခင်နေ့ UTC ၂၃:၀၀) အချိန်ခန့်၌ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{Cite news|last=Fassihi|first=Farnaz|date=21 June 2025|title=Live Updates: U.S. Enters War With Iran, Bombing Key Nuclear Sites|url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump/2a205f90-d1e7-56bf-935e-ea05b8263359?smid=url-share|access-date=21 June 2025|work=[[The New York Times]]}}</ref> === ၂၃ ဇွန် === ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့ အာရပ်ဒေသစံတော်ချိန် ၁၉:၃၉ နာရီအချိန်ခန့်တွင် အီရန်နိုင်ငံက [[ကာတာနိုင်ငံ]]၊ [[ဒိုဟာမြို့]]အနီးရှိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လေတပ်မှ အသုံးပြုလျှက်ရှိသော Al Udeid လေတပ်စခန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုသည် ယမန်နေ့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အီရန် [[အဏုမြူ လက်နက်|နျူကလီးယား]]စခန်းများအား တိုက်ခိုက်ခဲ့မှုအပေါ် လက်တုံ့ပြန်ခြင်းဖြစ်လေသည်။ <ref>{{Cite news|date=23 June 2025|title=Axios: Iran launches six missiles toward US bases in Qatar|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/axios-iran-launches-six-missiles-toward-us-bases-qatar-2025-06-23/|access-date=23 June 2025|work=Reuters|language=en}}</ref> ၎င်းသည် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နောက်ပိုင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ နေရာတစ်ခုအား အီရန် အနေဖြင့် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် တိုက်ခိုက်ခြင်းလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=Iran retaliates, fires missiles at US bases in Qatar, Iraq - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012|url=https://www.al-monitor.com/originals/2025/06/iran-retaliates-fires-missiles-us-bases-qatar-iraq|access-date=2025-06-24|website=www.al-monitor.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Iran launches Ops 'Glad Tidings of Victory' against US: Tehran fires missiles at US base in Qatar, explosions heard in Doha|url=https://www.wionews.com/world/iran-launches-ops-glad-tidings-of-victory-against-us-tehran-fires-missiles-at-us-base-in-qatar-explosions-heard-in-doha-1750697514731|access-date=2025-06-24|website=Wion|language=en}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုအပြီးတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် ၎င်း၏ လေပိုင်နက်အား ပိတ်ခဲ့ပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ်များလည်း လမ်းကြောင်းပြောင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|date=23 June 2025|title=Qatar closes airspace amid threats of Iranian retaliation against US; Diverts incoming flights|url=https://economictimes.indiatimes.com/nri/latest-updates/qatar-closes-airspace-amid-threats-of-iranian-retaliation-against-us-diverts-incoming-flights/articleshow/122030110.cms?from=mdr|access-date=23 June 2025|work=The Economic Times|issn=0013-0389}}</ref> သတင်းရင်းမြစ်များစွာ၏ ဖော်ပြချက်အရ အီရန်နိုင်ငံသည် တိုက်ခိုက်မှုမပြုလုပ်မီ နာရီပိုင်းအလိုကတည်းက ကာတာအစိုးရကို အကြောင်းကြားခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ <ref>{{Cite news|last=Mills|first=Andrew|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Cornwell|first3=Alexander|last4=Cornwell|first4=Alexander|date=23 June 2025|title=Iran fires missiles at US airbase in Qatar, Doha says attack intercepted, no casualties|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-weighs-retaliation-against-us-strikes-nuclear-sites-2025-06-23/|access-date=23 June 2025|work=Reuters|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 June 2025|title=Iran gave Qatar advance notice of pending attack on US bases|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-us-strikes-06-23-25-intl-hnk#cmc9dp6zl000n3b6ua9icncaq|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623065058/https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-us-strikes-06-23-25-intl-hnk#cmc9dp6zl000n3b6ua9icncaq|archive-date=23 June 2025|access-date=23 June 2025|work=CNN|language=en-US}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် [[အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ|အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ|ဘာရိန်း၊]] [[ကူဝိတ်နိုင်ငံ|ကူဝိတ်]]နှင့် [[အီရတ်နိုင်ငံ|အီရတ်]] တို့သည်လည်း ၎င်းတို့၏ လေပိုင်နက်များကို ပိတ်ခဲ့သည်။.<ref>{{Cite web|date=23 June 2025|title=Qatar Unites with UAE, Bahrain, Kuwait, Saudi Arabia, Jordan in Shutting Down Airspace Amid Regional Tensions, New Travel Chaos is Here, Latest Update Now|publisher=Travel and Tour World|url=https://www.travelandtourworld.com/news/article/qatar-unites-with-uae-bahrain-kuwait-saudi-arabia-jordan-in-shutting-down-airspace-amid-regional-tensions-new-travel-chaos-is-here-latest-update-now/|access-date=23 June 2025|language=en-US|archive-date=23 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623182813/https://www.travelandtourworld.com/news/article/qatar-unites-with-uae-bahrain-kuwait-saudi-arabia-jordan-in-shutting-down-airspace-amid-regional-tensions-new-travel-chaos-is-here-latest-update-now/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|date=23 June 2025|title=Update from Anushka Patil|url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/23/world/iran-trump-israel-news|access-date=23 June 2025|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331|archive-date=23 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623093534/https://www.nytimes.com/live/2025/06/23/world/iran-trump-israel-news|url-status=live}}</ref> ဤတိုက်ခိုက်မှုကို [[အာရပ်ကမ္ဘာ]]တစ်ဝန်းလုံးမှ ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ကြသည်။ === ၂၄ ဇွန် === [[ရိုက်တာ]]သတင်း၏ ဖော်ပြချက်အရ အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]]က အစ္စရေး-အီရန် ၁၂ ရက်ကြာ စစ်ပွဲအတွက် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် စတင်အသက်ဝင်ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်စလုံးအနေဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခြင်းမပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် နှစ်နိုင်ငံအကြား အသေအပျောက်များပြားခဲ့သည့် ၁၂ ရက်ကြာ စစ်ပွဲကို အဆုံးသတ်နိုင်ရေး မျှော်လင့်ချက်များ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/06/24/60025|title=အစ္စရေး-အီရန် ၁၂ ရက်ကြာစစ်ပွဲ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး စတင် အသက်ဝင်|accessdate=2025-6-24|publisher=Mizzima}}</ref> အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ရပြီဟု ပြောကြားခဲ့သည့် နာရီပိုင်းအလိုတွင် အီရန်သည် အစ္စရေးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများကို ပစ်မှတ်ထား၍ ဒုံးကျည် ၂၀ ခန့်ကို ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ ဘီယာရှီဘာမြို့၌ လူလေးဦး သေဆုံးပြီး ၂၂ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကာ အဆောက်အအုံအများအပြားလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2025-06-24|title=4 killed in Beersheba as Iran fires multiple missile salvos just before agreed-upon ceasefire|url=https://www.timesofisrael.com/4-killed-in-beersheba-as-iran-fires-multiple-missile-salvos-just-before-ceasefire/|access-date=2025-06-24|website=The Times of Israel}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးအရာရှိတစ်ဦးက အပစ်အခတ်ရပ်စဲပြီးနောက် အီရန်က ဒုံးကျည်နှစ်စင်း ထပ်မံပစ်လွှတ်ခဲ့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးကို ကြားဖြတ်ဟန့်တားနိုင်ခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အီရန်ကမူ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ချိုးဖောက်ခြင်းမရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ <ref name="Miranda">{{Cite web|last=Jeyaretnam|first=Miranda|date=2025-06-24|title=Ceasefire Collapses as Israel Accuses Iran of Missile Attack|url=https://time.com/7297098/israel-iran-ceasefire-broken-missile-strikes-tehran/|access-date=2025-06-24|website=[[Time Magazine]]|archive-date=25 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250625030612/https://time.com/7297098/israel-iran-ceasefire-broken-missile-strikes-tehran/}}</ref> ဇွန်လ ၂၄ ရက် နံနက် ၆:၄၅ နာရီ (အီရန်စံတော်ချိန်) တွင် အီရန်လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေးစနစ်များသည် မြို့တော်အပေါ် အစ္စရေး၏ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်မှုများကို တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး နံနက် ၇:၀၇ နာရီတွင် ဘီယာရှီဘာမြို့သို့ ဒုံးကျည်များ ထပ်မံပစ်လွှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|date=24 June 2025|title=3 people killed in missile strike in southern Israel, Israel's emergency services says|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-us-strikes-06-23-25-intl-hnk|access-date=24 June 2025|website=[[CNN]]}}</ref> ထိုနေ့နံနက်ပိုင်းတွင် အစ္စရေးက အမေရိကန်နှင့် ကာတာတို့၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် နှစ်ဖက်အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို သဘောတူညီခဲ့ပြီး ၎င်း၏ စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက်များ ပြည့်မီခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|last=Coughlan|first=Joe|date=24 June 2025|title=Israel-Iran war live: Israeli government confirms it has agreed to ceasefire deal brokered by US|url=https://www.theguardian.com/world/live/2025/jun/24/israel-iran-war-live-updates-trump-declares-ceasefire-tehran-attack-us-base-qatar#top-of-blog|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20250624071948/https://www.theguardian.com/world/live/2025/jun/24/israel-iran-war-live-updates-trump-declares-ceasefire-tehran-attack-us-base-qatar%23top-of-blog|archive-date=24 June 2025|access-date=24 June 2025|work=The Guardian}}</ref> အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က မိမိကြေညာခဲ့သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို အစ္စရေးနှင့် အီရန် နှစ်ဖက်စလုံးမှ ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု ပြင်းထန်စွာ စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=24 June 2025|title=Trump: Israel and Iran violated ceasefire|url=https://apnews.com/live/iran-israel-war-updates-6-24-2025#00000197-a190-dc99-a79f-b59c4a3d0000|access-date=24 June 2025|work=Associated Press}}</ref> ထို့နောက် တစ်နာရီကျော်အကြာတွင် အစ္စရေးအစိုးရက အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် အမေရိကန်၏ အဆိုပြုချက်ကို သဘောတူကြောင်း ထုတ်ဖော်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last1=Motamedi|first1=Maziar|last2=Quillen|first2=Stephen|last3=Sullivan|first3=Rory|date=24 June 2025|title=Trump called Netanyahu and asked him not to attack Iran: Report|url=https://aje.io/7jaly7?update=3797220|access-date=24 June 2025|work=Al Jazeera English}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx2lqe0e8e0o|title=အပစ်ရပ်သဘောတူမှု အီရန်-အစ္စရေး နှစ်ဖက်လုံး ချိုးဖောက်တယ်ဆိုပြီး ထရမ့်ဒေါသထွက်|accessdate=2025-6-25|publisher=BBC Burmese}}</ref>အီရန်အစိုးရကလည်း အစ္စရေးဘက်မှ တိုက်ခိုက်မှုများ ရပ်တန့်ပါက ၎င်းတို့ဘက်မှလည်း အလားတူ ရပ်တန့်မည်ဟု ယခင်က ပြောကြားထားသည်။<ref name=":1" /> == နိုင်ငံတကာ၏ တုံ့ပြန်မှု == နိုင်ငံအများစုမှ အစ္စရေး၏ စတင်တိုက်ခိုက်မှုကို ဝေဖန်ရှုတ်ချခဲ့ကြပြီး နှစ်နိုင်ငံစလုံးမှ နိုင်ငံသားများအား ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ခွာကြရန် ပြောကြားထားသည်။ နိုင်ငံသားအားလုံး နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွါခြင်းမပြုကြရန်နှင့် နိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်ကြရန် အစ္စရေးအစိုးရက သတိပေးထားသည်။<ref>{{Cite web|title=Israel has barred its citizens from leaving the country – Middle East Monitor|url=https://www.middleeastmonitor.com/20250617-israel-has-barred-its-citizens-from-leaving-the-country/|access-date=2025-06-19|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web|title=With Israel’s Major Airport Shut Down, Citizens and Tourists Scramble to Get Home|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/with-israels-major-airport-shut-down-citizens-tourists-stuck-scramble-to-get-home-1b660d83|access-date=2025-06-19|language=en-US}}</ref> လူအများစုက ဤစစ်ပွဲအား [[တတိယ ကမ္ဘာစစ်|တတိယကမ္ဘာစစ်]]၏ ပထမအဆင့်ဟုလည်း ပြောဆိုလျက်ရှိကြသည်။<ref>{{Cite web|title=Some US diplomats leave Israel; embassy prepares to evacuate citizens who want to go {{!}} The Times of Israel|url=https://www.timesofisrael.com/us-embassy-working-on-plans-to-evacuate-american-citizens-seeking-to-leave-israel/amp/|access-date=2025-06-19}}</ref><ref>{{Cite web|title=world war III: A list of 'safest' countries to seek shelter as World War III fear looms - The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/global-trends/a-list-of-safest-countries-to-seek-shelter-as-world-war-iii-fear-looms/articleshow/121934172.cms?from=mdr|access-date=2025-06-19}}</ref><ref>{{Cite web|title=Is World War Three coming?|url=https://theweek.com/92967/are-we-heading-towards-world-war-3|access-date=2025-06-19|language=en}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ရုရှားနိုင်ငံ|ရုရှား]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]အပါအဝင် နိုင်ငံအများအပြားက နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများကို လျှော့ချရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ၎င်းတို့၏ နိုင်ငံသားများကို ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းရေးအတွက် မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ယူရန် ကြိုးပမ်းမှုများလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ နိုင်ငံတကာ အသိုက်အဝန်းအနေဖြင့် အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန် အထူးစိုးရိမ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|last=Peled|first=Summer Said, Benoit Faucon and Anat|title=Exclusive {{!}} A Battered Iran Signals It Wants to De-Escalate Hostilities With Israel and Negotiate|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/a-battered-iran-signals-it-wants-to-de-escalate-hostilities-with-israel-and-negotiate-9feab4ae|access-date=2025-06-19|website=WSJ|language=en-US}}</ref> === အာဆီယံနိုင်ငံများ၏ တုံ့ပြန်မှု === * {{အလံ|Brunei}} - ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် အီရန်နိုင်ငံအပေါ် ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်များသည် အီရန်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေပိုင်နက် တည်တံ့ခိုင်မြဲမှုကို သိသာထင်ရှားစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်]]စာတမ်း အပိုဒ် ၅၁ အရ အီရန်နိုင်ငံ၏ မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ခွင့်ကိုလည်း ပြန်လည် အတည်ပြုခဲ့ပါသည်။.<ref>{{Cite web|date=14 June 2025|title=Brunei Darussalam's Statement on the Recent Developments in the Middle East|url=https://www.mfa.gov.bn/Lists/Press%20Room/news.aspx?id=1191&source=https://www.mfa.gov.bn/site/home.aspx|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Brunei)]]|access-date=18 June 2025}}</ref> * {{အလံ|Indonesia}} - အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် [[တီဟီရန်မြို့]]အပေါ် အစ္စရေး၏ အကြီးစားတိုက်ခိုက်မှုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ဒေသတွင်းတင်းမာမှုများကို မြင့်တက်စေနိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=Indonesia Condemns Israel's Attack on Iran, Warns of Broader Conflict|date=13 June 2025|work=[[Jakarta Globe]]|url=https://jakartaglobe.id/news/indonesia-condemns-israels-attack-on-iran-warns-of-broader-conflict|access-date=13 June 2025}}</ref>ဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ရိုလီယန်ရှား ဆူမီရတ် (Rolliansyah Soemirat) က နိုင်ငံအားလုံးသည် အငြင်းပွားမှုများကို ငြိမ်းချမ်းစွာနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့်အညီ ဖြေရှင်းရန် တာဝန်ရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|last=Iyabu|first=Ahmad Fauzi|title=Israel Attacks Iran, Indonesia Reminds Obligation To Settle Differences Peacefully|work=VOI|date=13 June 2025|url=https://voi.id/en/news/488405|access-date=13 June 2025}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ [[ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တို]] (Prabowo Subianto) က ၂၀၂၅ ခုနှစ် စိန့်ပီတာစဘတ် နိုင်ငံတကာစီးပွားရေးဖိုရမ်တွင် ပဋိပက္ခ ပိုမိုဆိုးရွားလာမည်ကို စိုးရိမ်မိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းအနေဖြင့် နှစ်ဖက်စလုံးက ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း ရှိကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်းလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Iyabu|first=Ahmad Fauzi|title=Israel Attacks Iran, Indonesia Reminds Obligation To Settle Differences Peacefully|work=VOI|date=13 June 2025|url=https://voi.id/en/news/488405|access-date=13 June 2025}}</ref> * {{အလံ|Malaysia}} - မလေးရှားနိုင်ငံက အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ပြစ်တင်ရှုတ်ချခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ကြီးမားသော ခြိမ်းခြောက်မှုဖြစ်သည်သာမက နိုင်ငံတကာဥပဒေ၊ အထူးသဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်းကို ရှင်းလင်းစွာ ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ အခြေအနေပိုမိုဆိုးရွားမလာစေရန် နည်းလမ်းပေါင်းစုံဖြင့် ကြိုးပမ်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထိုသို့မဟုတ်ပါက ဒေသတွင်းမတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးအပေါ် ကျယ်ပြန့်သော သက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်ကြောင်းလည်း ထပ်လောင်းပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=13 June 2025|title=Malaysia Strongly Condemns Israel's Attacks on the Islamic Republic of Iran|url=https://www.kln.gov.my/web/guest/-/malaysia-strongly-condemns-israel-s-attacks-on-the-islamic-republic-of-iran|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Malaysia)]]|access-date=14 June 2025}}</ref> * {{အလံ|Philippines}} - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် တိုက်ခိုက်မှုများအပေါ် "အလွန်အမင်း စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်မိကြောင်း" ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ မာရီယာ တီရီစီတာ ဒါဇာ (Maria Teresita Daza) က ပတ်သက်ရာနိုင်ငံများအား တင်းမာမှုများ လျှော့ချရန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဖိလစ်ပိုင်သံရုံးများဖြစ်သော အီရန်၊ အီရတ်နှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတို့ရှိ ဖိလစ်ပိုင်သံရုံးများက ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံသားများအား သတိရှိရန်နှင့် လူထုစုဝေးရာနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရန် သတိပေးချက်အသစ်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=13 June 2025|title=PH urges Israel, Iran to 'deescalate, follow path of peace'|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1252138|work=[[Philippine News Agency]]|access-date=14 June 2025}}</ref> * {{အလံ|Singapore}} - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ဒေသတွင်း တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းအပေါ် များစွာစိုးရိမ်မိကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အီရန်နှင့် အစ္စရေးအကြား ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်သူအားလုံးအား ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်းရှိရန်နှင့် အခြေအနေကို လျှော့ချရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=13 June 2025|title=Singapore urges all parties in Iran-Israel conflict to exercise restraint|url=https://www.straitstimes.com/singapore/spore-urges-all-parties-in-iran-israel-conflict-to-exercise-restraint|work=[[The Straits Times]]|access-date=14 June 2025}}</ref> * {{အလံ|Thailand}} - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ နီကွန်ဒက်ဂျ် ဘလန်ကူရာ (Nikorndej Balankura) က ပဋိပက္ခ၏ အတိုင်းအတာနှင့် အကျိုးဆက်များ ကြီးထွားလာနေခြင်းအပေါ် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နက်ရှိုင်းသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ "အခြေအနေ ပိုမိုဆိုးရွားလာပြီး အပြစ်မဲ့ အရပ်သားများကို ထိခိုက်နစ်နာစေခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများအားလုံး အနေဖြင့် အတတ်နိုင်ဆုံး ထိန်းထိန်းသိမ်းသိမ်း ရှိကြပါရန် ထိုင်းနိုင်ငံက တိုက်တွန်းပါသည်" ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=14 June 2025|title=Foreign Ministry urges Thais to return immediately if Iran-Israel airspace reopens|url=https://www.nationthailand.com/blogs/news/world/40051253|work=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]|access-date=15 June 2025}}</ref> * {{အလံ|Vietnam}} - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဖမ်သူဟန် (Pham Thu Hang) က ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနေဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများအပေါ် အလွန်အမင်း စိုးရိမ်ပူပန်မိကြောင်းနှင့် အခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည့် အန္တရာယ်ရှိသော လုပ်ရပ်များ၊ အင်အားအသုံးပြုမှုများ၊ နိုင်ငံတကာဥပဒေ၊ ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်းနှင့် နိုင်ငံတော် အချုပ်အခြာအာဏာကို ချိုးဖောက်မှုများကို ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ဒေသတွင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုံခြုံရေး၊ ဘေးကင်းရေး၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများ ဆက်လက်ပြုလုပ်နိုင်ရန် အခြေအနေကောင်းများ ဖန်တီးပေးရေးကို ထောက်ခံအားပေးရန် လိုအပ်ကြောင်းလည်း ၎င်းက မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|date=13 June 2025|title=Vietnam calls for restraint amid escalating tensions in the Middle East|url=https://english.vov.vn/en/politics/diplomacy/vietnam-calls-for-restraint-amid-escalating-tensions-in-the-middle-east-post1207052.vov|work=[[Voice of Vietnam]]|access-date=14 June 2025}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန် ၂၆ ရက်တွင် [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]]နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများက အရှေ့အလယ်ပိုင်း အခြေအနေနှင့် ပတ်သက်ပြီး "၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ၌ တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာခြင်းအပေါ် စိုးရိမ်မကင်းဖြစ်မိပါကြောင်း ဖော်ပြအပ်ပါသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အစ္စရေးနှင့် အီရန်တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ကြိုဆိုပါသည်။ ပဋိပက္ခ ပိုမိုမပြင်းထန်စေရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများအားလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို လေးစားလိုက်နာကြပါရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။" ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-the-situation-in-the-middle-east-2/|title=ASEAN Foreign Ministers’ Statement on the Situation in the Middle East|accessdate=2025-6-27|publisher=ASEAN}}</ref> == မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:အီရန်နိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သောစစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ စစ်ရေး]] 8slwzgv7iuaiify1ajnso5s012cnm4q 0 274993 1060658 1044062 2026-10-29T22:18:45Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060658 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox ဘောလုံး ကိုယ်ရေးရာဇဝင် |name=မေထက်လူ |fullname=မေထက်လူ |birth_date={{birth date and age|2003|1|28|df=y}}<ref name="Aboutmm_MHL">{{Cite web|title=May Htet Lu|url=https://aboutmyanmar.com/?p=327|website=aboutmyanmar.com|access-date=18 Oct 2025}}</ref> |birth_place=[[ဘားအံမြို့]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |height=1.67 m<ref name="Lbh_MHL_Pro">{{Cite web|title=May Htet Lu - Los Angeles Pierce College Athletics|url=https://www.lapcbrahmas.com/sports/wsoc/2023-24/bios/lu_may_htet_z73v|website=lapcbrahmas.com|access-date=16 Sep 2025}}</ref> |position=တိုက်စစ်မှူး |youthyears1= ၂၀၂၂—၂၀၂၄ |youthclubs1= LA Pierce<ref name="Lbh_MHL_Pro" /> | years1= ၂၀၂၅—၂၀၂၅ | clubs1= ISPE Women FC<ref name="Gsa_MHL_Pro">{{Cite web|title=May Htet Lu - Soccer Stats, Profile|url=https://globalsportsarchive.com/en/soccer/athlete/may-htet-lu/136629/career|website=globalsportsarchive.com|access-date=26 Sep 2025}}</ref> | caps1= - | goals1= - |nationalyears1 = ၂၀၁၆—၂၀၁၆ |nationalteam1=[[မြန်မာ အမျိုးသမီး အသက် ၁၆ နှစ်အောက် ဘောလုံးအသင်း|မြန်မာ ယူ-၁၆]]<ref name="Gsa_MHL_Pro" /> |nationalcaps1 = - |nationalgoals1 = - |nationalyears2 = ၂၀၁၉—၂၀၁၉ |nationalteam2=[[မြန်မာ အမျိုးသမီး အသက် ၁၉ နှစ်အောက် ဘောလုံးအသင်း|မြန်မာ ယူ-၁၉]]<ref name="Gsa_MHL_Pro" /> |nationalcaps2 = - |nationalgoals2 = - |nationalyears3 = ၂၀၂၄— |nationalteam3=[[မြန်မာ အမျိုးသမီး ဘောလုံးအသင်း|မြန်မာ]]<ref name="Gsa_MHL_Pro" /> |nationalcaps3 = - |nationalgoals3 = - }} '''မေထက်လူ''' (၂၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၀၃ မွေးဖွား) သည် မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အမျိုးသမီးဘောလုံးကလပ် Semi-Pro အသင်းဖြစ်သော SFV FC Women အသင်းတွင် ကစားနေပြီး [[မြန်မာ အမျိုးသမီး ဘောလုံးအသင်း|မြန်မာ့လက်ရွေးစင်အမျိုးသမီးအသင်း]]တွင်လည်း တိုက်စစ်မှူးအဖြစ် ပါဝင်ကစားနေသည်။<ref name="Aboutmm_MHL" /><ref name="Elv_News_20250205">{{Cite web|title=နီပေါ လေးနိုင်ငံဖိတ်ခေါ်ပြိုင်ပွဲယှဉ်ပြိုင်မည့် မြန်မာ့လက်ရွေးစင် အမျိုးသမီးအသင်း ကစားသမား ၂၃ ဦး ခေါ်ဆောင်မည်ဖြစ်ပြီး ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်တွင် နီပေါနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာမည်|url=https://news-eleven.com/article/299991|website=news-eleven .com|access-date=16 Sep 2025}}</ref> == ဘဝအစ == မေထက်လူသည် [[ဘားအံမြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်တည်းက ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ မွေးချင်းမောင်နှစ်မ ၃ ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသမီးဖြစ်သည်။ == လူငယ်ကစားသမားဘဝ == မေထက်လူသည် ငယ်စဉ်တည်းက ကျောင်းအားကစားဘောလုံးပွဲများတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး မြန်မာယူ-၁၆၊ ယူ-၁၉ အမျိုးသမီးလူငယ်လက်ရွေးစင်အသင်းများတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့သည်။<ref name="Aboutmm_MHL" /><ref name="Gsa_MHL_Pro" /><ref name="Elv_News_20241230">{{Cite web|title=မြန်မာအမျိုးသမီးအသင်းနှင့် ခြေစမ်းကစားရန် အင်ဒိုနီးရှားအမျိုးသမီးအသင်းထက် ကမ္ဘာ့အဆင့်ပိုမြင့်သည့်အသင်းများ၏ ဖိတ်ကြားမှုကို MFF ရရှိထား|url=https://news-eleven.com/article/298814|website=news-eleven.com|access-date=16 Sep 2025}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး Los Angeles Pierce College ကျောင်း၏ ကောလိပ်အသင်းဖြစ်သော LA Pierce Women's Soccer အသင်းတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့သည်။<ref name="Aboutmm_MHL" /><ref name="Lbh_MHL_Pro" /> == ကလပ်ကစားသမားဘဝ == ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးကလပ် ISPE Women အသင်းတွင် ကာလတို ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဒုတိယကြိမ် ကာလတိုအငှားကစားသမားအဖြစ် ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး 2026 AFC Women's Asian Cup Qualification ခြေစစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ခြေစစ်ပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်။<ref name="Gsa_MHL_Pro" /><ref name="Pop_News_20250821">{{Cite web|title=မြန်မာ့လက်ရွေးစင်အသင်း တိုက်စစ်မှူး မေထက်လူ အပါအဝင် လက်ရွေးစင်ကစားသမား (၅)ဦးအထိ ပါဝင်မည့် အာရှအမျိုးသမီးချန်ပီယံလိဂ် ခြေစစ်ပွဲ|url=https://www.popularmyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%9c%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%84%e1%80%ba-12/|website=popularmyanmar.com|access-date=23 Sep 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250913105022/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%9E%E1%80%84%E1%80%BA-12/|archive-date=13 September 2025|url-status=dead}}</ref><ref name="Gnlm_Ispe_news">{{Cite web|title=ISPE FC advance in AFC Women’s Champions League qualifiers|url=https://www.gnlm.com.mm/ispe-fc-advance-in-afc-womens-champions-league-qualifiers/|website=gnlm.com.mm|access-date=18 Oct 2025}}</ref> အမေရိကန်အမျိုးသမီးဘောလုံးကလပ် Semi-Pro အသင်းများဖြစ်သော LAFC SoCal Women သို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ကစားခဲ့ပြီး၊ လက်ရှိအသင်းဖြစ်တဲ့ SFV FC Women အသင်းသို့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ကစားလျက်ရှိသည်။<ref name="Aboutmm_MHL" /> == နိုင်ငံလက်ရွေးစင်ကစားသမားဘဝ == ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ၊ နီပေါနိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သော Vianet International Women's Championship 2025 လေးနိုင်ငံဖိတ်ခေါ်ပြိုင်ပွဲတွင် နိုင်ငံလက်ရွေးစင်အမျိုးသမီးအသင်းကြီးအတွက် ပွဲဦးထွက်ကစားခွင့်ရခဲ့ပြီး ချန်ပီယံဆုဖလားရရှိခဲ့သည်။<ref name="Aboutmm_MHL" /><ref name="Elv_News_20250205" /><ref name=" Anfa_myanmar_news">{{Cite web|title=Myanmar claims title of Vianet International Women's Championship|url=https://the-anfa.com/news-detail/2294|website=the-anfa.com|access-date=18 Oct 2025}}{{Dead link|date=July 2026 }}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိူင်လ၊ မြန်မာနိုင်ငံအိမ်ရှင်အဖြစ် ကျင်းပခဲ့သော 2026 AFC Women's Asian Cup Qualification ခြေစစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး ခြေစစ်ပွဲ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref name="Gnlm_mhl_news">{{Cite web|title=Star strikers Win Theingi Tun, May Htet Lu return to Yangon for team comeback|url=https://www.gnlm.com.mm/star-strikers-win-theingi-tun-may-htet-lu-return-to-yangon-for-team-comeback|website=sportstar.thehindu.com|access-date=18 Oct 2025}}</ref><ref name="sportstar_hindu_myanmar_news">{{Cite web|title=Bangladesh beats higher-ranked Myanmar in AFC Women’s Asian Cup 2026 Qualifiers|url=https://sportstar.thehindu.com/football/bangladesh-vs-myanmar-report-score-highlights-afc-womens-asian-cup-2026-qualifiers/article69764339.ece|website=sportstar.thehindu.com|access-date=18 Oct 2025}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ကျင်းပခဲ့သော ASEAN Women's Championship (MSIG Serenity Cup 2025) ပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့ပြီး ဒုတိယဆုရရှိခဲ့သည်။<ref name="Gnlm_mhl_news" /><ref name="Aseanutdfc_mya_aus_final_match">{{Cite web|title=MSIG SERENITY CUP™ – REPORT: AUSTRALIA 1-0 MYANMAR|url=https://aseanutdfc.com/asean-womens-championship/2025/news/msig-serenity-cup-report-australia-1-0-myanmar|website=aseanutdfc.com|access-date=18 Oct 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၀၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး အားကစားသမားများ]] kaqwqzpis8vn3132neilqueppg1ivw8 1 276596 1060659 952185 2026-10-29T22:37:56Z Francis C Liu 97512 1060659 wikitext text/x-wiki '''''အရွက်ပုံကိုနှိင်းယျဥ််ပါက citrus'' × ''junos''''' https://en.wikipedia.org/wiki/Yuzu '''''နှင့်ပိုတူပါသည်။ ရုက္ခဗေဒပညာရှင်များ၏ကူညီမှုလိုပါသည်။''''' [[အသုံးပြုသူ:Francis C Liu|Francis C Liu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Francis C Liu|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၃၇၊ ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) qx4wota3397dohbl5iylnxy6rjumgbp 0 280768 1060654 1019908 2026-10-29T19:12:50Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060654 wikitext text/x-wiki ဘရေ့ဗ် ရှာဖွေရေး ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်]]- Brave Search) သည် သုံးစွဲသူ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်လုံခြုံရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသော ဝက်ဘ် [[ဝဘ်ရှာဖွေရေးစက်စနစ်|ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်တစ်ခုဖြစ်သည်။]] ထိုရှာဖွေရေးအင်ဂျင်သည် အခြား နာမည်ကြီး ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်များကို အားထားမည့်အစား မိမိကိုယ်ပိုင် ဝက်ဘ် ညွှန်းကိန်းစုစည်းမှုမှ ရလဒ်များကို ပြသပေးပါသည်။ Brave ရှာဖွေရေးသည် သုံးစွဲသူများကို နောက်ယောင်ခံခြင်း သို့မဟုတ် အမျိုးအစားခွဲခြင်းဖြစ်စေ၊ ကြော်ငြာပြရန် ကိုယ်ရေးအချက်အလက်များ စုဆောင်းခြင်းဖြစ်စေ မပြုသကဲ့သို့ အခြားနာမည်ကြီး ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်များထက် ပိုမိုခိုင်မာသော ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံရေး ကာကွယ်မှုများကို ထည့်သွင်းပေးထားပါသည်။ ဤနေရာတွင် AI အစွမ်းသုံး၍ ဖြေကြားပေးချက်များနှင့် သုံးစွဲသူကိုယ်တိုင် စိတ်ကြိုက်စဉ်နိုင်သော ရလဒ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များကဲ့သို့ တူးလ်များ ပါဝင်ပါသည်။<ref>{{Cite web |last=Omnitail |date=2024-07-12 |title=Ask a Marketer: What is Brave Search? |url=https://omnitail.net/ask-a-marketer-what-is-brave-search/ |access-date=2026-01-23 |website=Omnitail |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010173524/https://omnitail.net/ask-a-marketer-what-is-brave-search/ |archive-date=10 October 2025 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=Brave's search engine is now totally independent from Google and Bing |url=https://www.pcworld.com/article/2019048/braves-search-engine-is-now-totally-independent.html |access-date=2026-01-23 |website=PCWorld |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == Brave ရှာဖွေရေး၏ ဇစ်မြစ်ကို နောက်ယောင်ခံကြည့်ရလျှင် 2021 ခုနှစ်၌ '''Brave Software''' က Tailcat ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်ကို ဝယ်ယူပြီး နာမည်ကြီး နည်းပညာသုံး ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်များ၏ အစားထိုးသုံးနိုင်မည့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံရေး အလေးပေးသော ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်တစ်ခု ဖန်တီးရန် အဖွဲ့ကို ဖွဲ့လိုက်ချိန်မှ စတင်ရမည်ဖြစ်သည်။ 2021 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ထိုအင်ဂျင်၏ အများပြည်သူ အစမ်းသုံးဗားရှင်းကို အပြည့်အဝ သီးခြားရပ်တည်သော ရှာဖွေရေး ညွှန်းကိန်းစုစည်းမှုနှင့်တကွ စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ 2023 ခုနှစ် ဧပြီလ၌ Brave ရှာဖွေရေးသည် အခြားရှာဖွေရေးအင်ဂျင် API များနှင့် တွဲဖက်လုပ်ဆောင်မှုကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီးနောက် ယခုဆိုလျှင် ၎င်းကိုယ်ပိုင် ရလဒ် ညွှန်းကိန်းစုစည်းမှုကိုသာ အားထားနေပြီဖြစ်ပြီး ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုရှိရေးတို့ကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ အချိန်ကာလပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ပရိုဂရမ်ရေးသားသူများအတွက် ရှာဖွေရေး API နှင့် AI အစွမ်းဖြင့် ဖန်တီးထုတ်လုပ်သော ဖြေကြားရေး တူးလ်များကို လုပ်ဆောင်ချက်စုစည်းမှုတွင် ထည့်သွင်းပေးလာခဲ့ပါသည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-22 |title=Brave's privacy-focused search engine is available in beta |url=https://www.engadget.com/brave-search-engine-beta-160013566.html |access-date=2026-01-23 |website=Engadget |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Brereton |first=Dmitri |title=Interview with Brave Search |url=https://dkb.blog/p/brave-search-interview |access-date=2026-01-23 |website=dkb.blog |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Porter |first=Jon |date=2021-10-20 |title=Brave browser replaces Google with its own search engine |url=https://www.theverge.com/2021/10/20/22736142/brave-browser-search-engine-default-google-quant-duckduckgo-web-discovery-project |access-date=2026-01-23 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> 2025 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တစ်နှစ်တာ ရှာဖွေမှုဆိုင်ရာ မေးမြန်းချက်ပေါင်း 20 ဘီလျံအထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကုမ္ပဏီက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-10-01 |title=Brave browser passes 100 million monthly active users |url=https://brave.com/blog/100m-mau/ |access-date=2026-01-23 |website=Brave |language=en}}</ref> == လုပ်ဆောင်ချက်များ == === Goggles === '''Goggles''' တွင် သုံးစွဲသူများအနေဖြင့် ရှာဖွေမှု ရလဒ်များ အစဉ်လိုက်စဉ်ပုံကို မိမိတို့၏ ဦးစားပေးချက်များ သို့မဟုတ် ကွန်မြူနတီ စံညွှန်းများအပေါ် အခြေခံ၍ စိတ်ကြိုက် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် စည်းကမ်းများနှင့် စစ်ထုတ်မှုများ ထည့်သွင်းခွင့်ခွင့်ပြုပါသည်။<ref>{{Cite web |title=Brave's privacy-focused Google alternative lets you customize your search rankings |url=https://www.pcworld.com/article/794153/braves-privacy-focused-search-engine-exits-beta-with-huge-numbers-and-a-new-feature.html |access-date=2026-01-23 |website=PCWorld |language=en}}</ref> === ရှာဖွေရေး API === '''ရှာဖွေရေး API''' က ပရိုဂရမ်ရေးသားသူများကို Brave ရှာဖွေရေး၏ သီးခြားလွတ်လပ်သော ညွှန်းကိန်းစုစည်းမှုကို ဝင်ရောက်သုံးစွဲခွင့် ပေးထားသဖြင့် ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံရေး ပထမဦးစားပေး ရှာဖွေရေးရလဒ်များကို ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် အပလီကေးရှင်းများ၌ ထည့်သွင်းသုံးစွဲနိုင်ပါသည်။<ref>{{Cite web |last=Montti |first=Roger |date=2025-08-11 |title=Brave Announces AI Grounding API With Plans Starting At Free |url=https://www.searchenginejournal.com/brave-announces-ai-grounding-api/553347/ |access-date=2026-01-23 |website=Search Engine Journal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=March 18 |last2=2025 |title=Brave's Search API powers your favorite AI apps 🌐 |url=https://cerebralvalley.beehiiv.com/p/brave-s-search-api-powers-your-favorite-ai-apps |access-date=2026-01-23 |website=Cerebral Valley |language=en}}</ref> === AI နှင့် အဖြေရှာ === '''AI နှင့် အဖြေရှာ'''လုပ်ဆောင်ချက်သည် သုံးစွဲသူ၏ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံရေးကို မထိခိုက်စေဘဲ မိမိတို့ ရှာဖွေရေးအင်ဂျင်ရှိ ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ရလဒ်များနှင့် AI အနှစ်ချုပ်စနစ်ကို ပေါင်းစပ်အသုံးချခြင်းဖြင့် ရှာဖွေမှုဆိုင်ရာ မေးမြန်းမှုများအတွက် ကျစ်လျစ်သော အဖြေများ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ပေးရာ၌ [[ဉာဏ်ရည်တု]]စနစ် (AI) ကို အသုံးပြုပါသည်။<ref>{{Cite web |last=Mehta |first=Ivan |date=2025-09-29 |title=Brave updates its AI-powered search with a detailed answers feature |url=https://techcrunch.com/2025/09/29/brave-updates-its-ai-powered-search-with-a-detailed-answers-feature/ |access-date=2026-01-23 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Yeung |first=Ken |date=2024-04-17 |title=Brave launches a real-time privacy-focused AI answer engine |url=https://venturebeat.com/ai/brave-launches-answer-with-ai-engine/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250505102141/https://venturebeat.com/ai/brave-launches-answer-with-ai-engine/ |archive-date=5 May 2025 |access-date=2026-01-23 |work=VentureBeat |language=en-US |url-status=live }}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:အင်တာနက် ရှာဖွေရေး အင်ဂျင်များ]] adgcq4jrdwtkvwrmga7cgxt1meecp16 0 282816 1060610 1055863 2026-10-29T12:43:14Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060610 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဆိုင်ရာ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] နယ်ပယ်တွင် '''2-ကတ်တဂိုရီ''' သည် ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ၏ အရှင်းလင်းဆုံး ဥပမာဖြစ်သည်။ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ၏ အခြေခံသဘောတရားများကို ပင်မ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] စာမျက်နှာတွင် ဖတ်ရှုနိုင်သည်။ == ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) == သတ်မှတ်ပေးထားသော ကတ်တဂိုရီစုံတွဲ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့အတွက် ၎င်းတို့၏ အရာဝတ္ထုများသည် <math>x \to y</math> သို့သွားသော [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ဖြစ်ကြသည့် '''ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category)''' <math>\mathcal{C}(x, y)</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဖန်တာ <math>f: x \to y</math> တစ်ခု ပေးထားပါက ၎င်း၏ '''ထပ်တူရ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (identity natural transformation)''' <math>1_f: f \Rightarrow f</math> ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ <math>(1_f)_a := 1_{f(a)}</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသဘောတရားအပေါ် အခြေခံ၍ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီများ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ အရွယ်အစားကို ကြီးမားလာစေနိုင်သည်။ အကယ်၍ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) များ ဖြစ်ပါက <math>\mathcal{C}(x, y)</math> သည်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့သည် ကြီးမားသော်လည်း ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) များ ဖြစ်နေပါက <math>\mathcal{C}(x, y)</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ရန်မလိုအပ်ပေ။ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> ကို ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ဖန်တာကတ်တဂိုရီဖြစ်ကြောင်း သေချာစေရန်အတွက် <math>x</math> သည် သေးငယ်ရန်နှင့် <math>y</math> သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်ရန်သာ လိုအပ်သည်။ သတ်မှတ်ပေးထားသော ဖန်တာစုံတွဲ <math>f, g: x \to y</math> ကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ စုစည်းမှုမှ [[အစု]] (set) တစ်ခုဆီသို့ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ဤအချက်ကို သက်သေပြနိုင်သည်။ == ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း (Vertical composition) == <math>d: f \Rightarrow g</math> နှင့် <math>d': g \Rightarrow h</math> တို့သည် မျဉ်းပြိုင်ဖန်တာများ (parallel functors) <math>f, g, h: x \to y</math> အကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော <math>(d' \cdot d)_a := d'_a \circ d_a</math> ကို <math>d</math> နှင့် <math>d'</math> ၏ အစိတ်အပိုင်းများ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>d' \cdot d: f \Rightarrow h</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ဤအချက်ကြောင့် မည်သည့် ကတ်တဂိုရီစုံတွဲ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> အတွက်မဆို <math>x</math> မှ <math>y</math> သို့သွားသော ဖန်တာများနှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသတ်မှတ်ပေးသည်။ ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းရှိသကဲ့သို့ ကြားခံ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားသော ဖန်တာများတစ်လျှောက် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများကို အစဉ်လိုက် ပေါင်းစပ်ပေးသည့် '''အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း (horizontal composition)''' လုပ်ငန်းစဉ်လည်း ရှိသည်။ == အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း (Horizontal composition) == [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]ဖြစ်သည့် <math>x \to y</math> အကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] <math>d: g \Rightarrow g'</math> နှင့် ဖန်တာများဖြစ်သည့် <math>y \to z</math> အကြားရှိ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>c: f \Rightarrow f'</math> စုံတွဲတို့ ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>c \bullet d: f \circ g \Rightarrow f' \circ g'</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ <math>a \in x</math> ရှိ အစိတ်အပိုင်းကို ဖလှယ်ရစတုရန်း (commutative square) ၏ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ထိုစတုရန်းတွင် အစိတ်အပိုင်း <math>f(d_a): f(g(a)) \to f(g'(a))</math> နောက်မှလိုက်သော <math>c_{g'(a)}: f(g'(a)) \to f'(g'(a))</math> သည် အစိတ်အပိုင်း <math>c_{g(a)}: f(g(a)) \to f'(g(a))</math> နောက်မှလိုက်သော <math>f'(d_a): f'(g(a)) \to f'(g'(a))</math> နှင့် ညီမျှသည်။ အရေးကြီးသောအချက်မှာ ဒေါင်လိုက် နှင့် အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းများကို မည်သည့်အစီအစဉ်ဖြင့်မဆို ပြုလုပ်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် အောက်ပါ အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်းနိယာမ (rule of middle four interchange) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ == အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်း (Middle four interchange) == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> အတွင်းရှိ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]]နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]]ဖြစ်သော <math>d</math> နှင့် <math>d'</math> တို့အပြင် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(y, z)</math> အတွင်းရှိ <math>c</math> နှင့် <math>c'</math> တို့ ပေးထားသည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဤအခြေအနေတွင် ရှေးဦးစွာ ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ပြီးမှ အလျားလိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>x \to z</math> သည် ရှေးဦးစွာ အလျားလိုက်ပေါင်းစပ်ပြီးမှ ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းနှင့် တူညီသည်။ <math>(c' \cdot c) \bullet (d' \cdot d) = (c' \bullet d') \cdot (c \bullet d)</math> အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်း အဆိုများအရ ကတ်တဂိုရီများ၊ ဖန်တာများနှင့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများသည် '''တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီ (strict 2-category)''' တစ်ခုအဖြစ် စုစည်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ == တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီ (Strict 2-category) == တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီတစ်ခုတွင် အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည်။ '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' ဥပမာအားဖြင့် ကတ်တဂိုရီများဖြစ်သော <math>x</math> နှင့် <math>y</math> '''1-မြားများ (1-arrows):''' အရာဝတ္ထုစုံတွဲများအကြားရှိ 1-မြားများ၊ ဥပမာအားဖြင့် [[ဖန်တာ]] <math>f: x \to y</math> '''2-မြားများ (2-arrows):''' မျဉ်းပြိုင် 1-မြားစုံတွဲများအကြားရှိ 2-မြားများ၊ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] <math>d: f \Rightarrow g</math> ၎င်းတို့သည် အောက်ပါအချက်များနှင့် ကိုက်ညီရမည်။ *အရာဝတ္ထုများနှင့် 1-မြားများသည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ <math>1_x: x \to x</math> နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *သတ်မှတ်ပေးထားသော အရာဝတ္ထုစုံတွဲ <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် 1-မြားများဖြစ်သော <math>f: x \to y</math> နှင့် ၎င်းတို့အကြားရှိ 2-မြားများသည် အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် '''ဒေါင်လိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း''' <math>\cdot</math> လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် ယူနစ် 2-မြားများ <math>1_f: f \Rightarrow f</math> နှင့်အတူ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ *မည်သည့် <math>x, y, z</math> တိုင်းအတွက်မဆို အစဉ်လိုက် 1-မြားများတစ်လျှောက် 2-မြားများအတွက် '''အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း''' <math>\bullet</math> ဟုခေါ်သော လုပ်ငန်းစဉ်ပါဝင်သည့် နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) <math>\circ: \mathcal{C}(y, z) \times \mathcal{C}(x, y) \to \mathcal{C}(x, z)</math> တစ်ခု ရှိသည်။ အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းတစ်ခု၏ အရင်းအမြစ် နှင့် ပစ်မှတ် 1-မြားများသည် အထက်တွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်း ပုံစံအတိုင်း ရှိရမည်။ *ယူနစ် 2-မြားများ၏ အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင်သည် ပေါင်းစပ် 1-မြားများအတွက် ယူနစ် 2-မြား ဖြစ်ရမည်။ <math>1_f \bullet 1_g = 1_{f \circ g}</math> *အလယ်လေးခု ဖလှယ်ခြင်းနိယာမ အကျုံးဝင်ရမည်။ :<math>(c' \cdot c) \bullet (d' \cdot d) = (c' \bullet d') \cdot (c \bullet d)</math> *အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် တိတိကျကျ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative) နှင့် ပြည့်စုံရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ပေါင်းစပ်၍ရသော 2-မြား သုံးခုတွဲ <math>c_1, c_2, c_3</math> တိုင်းအတွက် <math>(c_1 \bullet c_2) \bullet c_3 = c_1 \bullet (c_2 \bullet c_3)</math> ဖြစ်ရမည်။ *ယူနစ် 1-မြားများပေါ်ရှိ ယူနစ် 2-မြားများသည် အလျားလိုက် ပေါင်းစပ်ခြင်းအတွက် ယူနစ်များ ဖြစ်ရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ 1-မြားများ <math>f, g: x \to y</math> ကြားရှိ 2-မြား <math>c: f \Rightarrow g</math> တိုင်းအတွက် <math>1_{1_y} \bullet c = c = c \bullet 1_{1_x}</math> ဖြစ်ရမည်။ == ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ (Bicategory) == တိကျသော 2-ကတ်တဂိုရီဆိုသည်မှာ ယူနစ်အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (uniters) <math>l_f</math>, <math>r_f</math> နှင့် ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း (associator) <math>\text{ass}</math> တို့သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ တိတိကျကျဖြစ်နေသည့် ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ (bicategory) တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်သည်။ '''ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ (bicategory)''' တစ်ခုကို အောက်ပါ အချက်အလက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းပေးထားသည်။ * အရာဝတ္ထုများ (objects) [[အစု]] <math>\mathcal{C}^0</math> တစ်ခု * မည်သည့် အရာဝတ္ထုများ <math>x, y \in \mathcal{C}^0</math> တိုင်းအတွက်မဆို ကတ်တဂိုရီ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> တစ်ခုစီ ရှိသည်။ ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ၏ 1-မြားများ <math>x \to y</math> ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းကတ်တဂိုရီ၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် အဆိုပါ 1-မြားများကြားရှိ 2-မြားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကတ်တဂိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံအရ 2-မြားများပေါ်တွင် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] နှင့် ပြည့်စုံသော '''ဒေါင်လိုက်မြှောက်လဒ် (vertical product)''' <math>\cdot</math> နှင့် မြား <math>f</math> တစ်ခုစီတိုင်းပေါ်တွင် '''ယူနစ် 2-မြား (unit 2-arrow)''' <math>1_f</math> ရှိသည်။ * မည်သည့် <math>x, y, z \in \mathcal{C}^0</math> တိုင်းအတွက်မဆို နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) <math>\circ: \mathcal{C}(y, z) \times \mathcal{C}(x, y) \to \mathcal{C}(x, z)</math> တစ်ခု ရှိသည်။ ဤနှစ်ထပ်ဖန်တာတွင် မြားများပေါ်ရှိ မြှောက်လဒ် <math>\circ</math> နှင့် 2-မြားများပေါ်ရှိ '''အလျားလိုက်မြှောက်လဒ် (horizontal product)''' <math>\bullet</math> တို့ ပါဝင်သည်။ နှစ်ထပ်ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (bifunctoriality) အရ ပေါင်းစပ်၍ရသော မြားများဖြစ်သည့် <math>f</math> နှင့် <math>g</math> အတွက် <math>1_f \bullet 1_g = 1_{f \circ g}</math> ဖြစ်ပြီး <math>\bullet</math> သည် ဒေါင်လိုက်မြှောက်လဒ်များနှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်၍ရသည်]] (commutes)။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\mathcal{C}(y, z)</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော 2-မြားများဖြစ်သည့် <math>c: f \Rightarrow f'</math> နှင့် <math>c': f' \Rightarrow f''</math> တို့အတွက် လည်းကောင်း၊ <math>\mathcal{C}(x, y)</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော 2-မြားများဖြစ်သည့် <math>d: g \Rightarrow g'</math> နှင့် <math>d': g' \Rightarrow g''</math> တို့အတွက် လည်းကောင်း ဖလှယ်ခြင်းနိယာမ (interchange law) <math>(c' \cdot c) \bullet (d' \cdot d) = (c' \bullet d') \cdot (c \bullet d)</math> အကျုံးဝင်သည်။ * အရာဝတ္ထု <math>x</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် ယူနစ်မြား <math>1_x : x \to x</math> တစ်ခုစီ *<math>\mathcal{C}(x, y)</math> ရှိ မြား <math>f</math> တိုင်းအတွက် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] <math>l_f : 1_y \circ f \Rightarrow f \quad \text{and} \quad r_f : f \circ 1_x \Rightarrow f</math> ကို ပေးထားသည်။ ၎င်းတို့ကို '''ယူနစ်အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (uniters)''' ဟု ခေါ်သည်။ *ပေါင်းစပ်၍ရသော မြားများ <math>x_0 \xrightarrow{f_3} x_1 \xrightarrow{f_2} x_2 \xrightarrow{f_1} x_3</math> အားလုံးအတွက် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\text{ass}: (f_1 \circ f_2) \circ f_3 \Rightarrow f_1 \circ (f_2 \circ f_3)</math> ကို ပေးထားသည်။ ၎င်းကို '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း (associator)''' ဟု ခေါ်သည်။ နောက်ဆုံးအချက် နှစ်ချက်ပါ သဘာဝကျမှု (naturality) အတွက် <math>f \mapsto f</math>၊ <math>f \mapsto 1_y \circ f</math> နှင့် <math>f \mapsto f \circ 1_x</math> တို့ကို [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] <math>\mathcal{C}(x, y) \to \mathcal{C}(x, y)</math> အဖြစ် လည်းကောင်း၊ <math>(f_1, f_2, f_3) \mapsto (f_1 \circ f_2) \circ f_3</math> နှင့် <math>(f_1, f_2, f_3) \mapsto f_1 \circ (f_2 \circ f_3)</math> တို့ကို ဖန်တာများ <math>\mathcal{C}(x_2, x_3) \times \mathcal{C}(x_1, x_2) \times \mathcal{C}(x_0, x_1) \to \mathcal{C}(x_0, x_3)</math> အဖြစ် လည်းကောင်း ရှုမြင်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ <math>l_f</math> နှင့် <math>r_f</math> တို့၏ သဘာဝကျမှုအရ မြားများဖြစ်သော <math>f_1, f_2 : x \to y</math> အတွက် <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် 2-မြား <math>c: f_1 \Rightarrow f_2</math> တိုင်းအတွက်မဆို အောက်ပါ 2-မြား [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] အကျုံးဝင်သည်။ <math>l_{f_2} \cdot (1_{1_y} \bullet c) = c \cdot l_{f_1} \quad \text{and} \quad r_{f_2} \cdot (c \bullet 1_{1_x}) = c \cdot r_{f_1}</math> ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်းများ၏ သဘာဝကျမှုအရ အကယ်၍ <math>f_1, f'_1 \in \mathcal{C}(x_2, x_3)</math>၊ <math>f_2, f'_2 \in \mathcal{C}(x_1, x_2)</math> နှင့် <math>f_3, f'_3 \in \mathcal{C}(x_0, x_1)</math> ဖြစ်ပြီး <math>c_j : f_j \Rightarrow f'_j</math> တို့သည် 2-မြားများ ဖြစ်ကြပါက အောက်ပါ 2-မြား ညီမျှခြင်း အကျုံးဝင်သည်။ <math>\text{ass}_{f'_1, f'_2, f'_3} \cdot ((c_1 \bullet c_2) \bullet c_3) = (c_1 \bullet (c_2 \bullet c_3)) \cdot \text{ass}_{f_1, f_2, f_3}</math> ထို့အပြင် အောက်ဖော်ပြပါ 2-မြား ညီမျှခြင်းများသည်လည်း အကျုံးဝင်ရန် လိုအပ်သည်။ <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းစပ်၍ရသော မြားစုံတွဲများ <math>f_1, f_2</math> အားလုံးအတွက် <math>(1_{f_1} \bullet l_{f_2}) \cdot \text{ass}_{f_1, 1, f_2} = r_{f_1} \bullet 1_{f_2}</math> (ဤတွင် <math>1</math> သည် ကြားခံ အရာဝတ္ထုပေါ်ရှိ ယူနစ် 1-မြား ဖြစ်သည်) ထို့အပြင် ပေါင်းစပ်၍ရသော လေးခုတွဲမြားများ (quadruples of composable arrows) အားလုံးအတွက် <math>(1_{f_1} \bullet \text{ass}_{f_2, f_3, f_4}) \cdot \text{ass}_{f_1, f_2 \circ f_3, f_4} \cdot (\text{ass}_{f_1, f_2, f_3} \bullet 1_{f_4}) = \text{ass}_{f_1, f_2, f_3 \circ f_4} \cdot \text{ass}_{f_1 \circ f_2, f_3, f_4}</math> [[ကဏ္ဍ:ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] sv8xj6iq0nup9kchi2hpp2c5xs1mpj0 0 283283 1060655 1058875 2026-10-29T19:47:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060655 wikitext text/x-wiki {{Short description|မြန်မာ အဆိုတော်}} {{Use dmy dates|date=မာ် ၂၀၁၉}} {{Infobox musical artist | name = ဘော်ဘီဆော်ဆာ | native_name = | native_name_lang = | image = Bobby Soxer.jpg | image_size = | caption = ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခုတွင် ဘော်ဘီဆော်ဆာ တွေ့ရစဉ် | birth_name = ထက်ထက်အောင် | birth_date = {{birth date and age|df=y|1993|05|22}} | birth_place = [[ရန်ကုန်မြို့]], မြန်မာ | occupation = အဆိုတော်-တေးရေးဆရာ, ရက်ပ်အဆိုတော်, သရုပ်ဆောင် | genre = [[ဟစ်ဟော့ (အဆိုတော်)|ဟစ်ဟော့]] | label = | instrument = တေးသံရှင် | years_active = ၂၀၀၆–လက်ရှိ | associated_acts = [[လွှမ်းပိုင်]] | website = }} '''ဘော်ဘီဆော်ဆာ''' ({{lang-en| Bobby Soxer}}) (၂၂ မေ ၁၉၉၃ )သည်မြန်မာနိုင်ငံသား ဟစ်ဟော့အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာနှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူမသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေ့ဆောင် အမျိုးသမီး ဟစ်ဟော့အဆိုတော်တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး "မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့မိဖုရား" ဘွဲ့ဖြင့် ချီးကျူးခံထားရသည်။သူမ ရဲ့ အမည်ရင်းမှာ ထက်ထက်အောင် ဖြစ်ပြီး ထက်ထက် ဟုလည်းခေါ်သည်။<ref name="f">{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/05/22/159164.html=1|title=Rap သီချင်းတွေနဲ့ ဂီတလမ်းမှာ သရဖူဆောင်းနေဆဲ ထက်ထက် (ခ) Bobby Soxer|work=[[The Irrawaddy]]|date=22 May 2018|language=my|author=Yu Mon Kyaw}}{{Dead link|date=July 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://coconuts.co/yangon/news/myanmar-hip-hop-queen-bobby-soxer-pelted-rocks-during-irrawaddy-show-0/|title=Myanmar hip hop queen Bobby Soxer pelted with rocks during Irrawaddy show|work=Coconuts Yangon|date=12 February 2016|access-date=2 October 2017}}</ref><ref name="bsox">{{cite web|url=http://www.coca-colacompany.com/stories/00000145-908f-d5ee-a7d7-b1dfc8da0001|title=Artists: Sai Sai Kham & Bobby Soxer/Bobby Soxer|work=[[Coca-Cola]]|date=23 April 2014|access-date=2 October 2017|archive-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002070651/http://www.coca-colacompany.com/stories/00000145-908f-d5ee-a7d7-b1dfc8da0001|url-status=dead}}</ref><ref name="b">{{cite web|url=https://digitaltimes.com.mm/21501/samsung-brand-ambassador-2/|title=Samsung Brand Ambassador အဆိုတော် Bobby Soxer နှင့် တွေ့ဆုံခြင်း|work=Digital Times|date=22 June 2017|access-date=2 October 2017|language=my}}{{Dead link|date=March 2026 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://blog.irrawaddy.com/2013/06/bobby-soxer_4.html|title=အဆိုတော် Bobby Soxer အင်တာဗျူး|work=[[The Irrawaddy]] Blog|date=4 June 2013|access-date=2 October 2017|language=my}}</ref> ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်သော ဖခင် အောင်ဇော်လင်းနှင့် မိခင် မိုးသိင်္ဂီတို့က သမီးငယ် ထက်ထက်အောင်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းနှစ်ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သူမ၏အစ်ကို မော်ဒယ် စိုးလင်းဖြိုးတို့ဖြစ်သည်။ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း အမှတ် (၁) ဒဂုံတွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အမျိုးသား စီမံခန့်ခွဲမှု ကောလိပ် (National Management College) မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://myanmarsinger.blogspot.com/2012/01/myanmar-hip-hop-singer-bobby-soxer.html|title=Myanmar Hip Hop Singer: Bobby Soxer|work=myanmarsinger|date=1 July 2012|access-date=2 October 2017}}</ref> ==ဂီတဘဝ== [[File:Singer Bobby Soxer.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့၊ မျော်စင်ကျွန်းရှိ ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခုတွင် ဘော်ဘီဆော်ဆာ ဖျော်ဖြေနေစဉ်]] ဘော်ဘီဆော်ဆာသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အောက်ခြေအဆင့်မှစ၍ ဟစ်ဟော့သီချင်းများကို စတင်သီဆိုခဲ့သည်။ အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် အဆိုတော် [[ရဲလေး]]နှင့် တွဲဖက်ဖျော်ဖြေခဲ့သော "မနှုတ်ဆက်ချင်ဘူး" သီချင်းဖြင့် လူသိများလာခဲ့သည်။ သို့သော် "ပွဲ" ဟု အမည်ရသည့် သူမ၏ နာမည်ကျော် သီချင်းကသာ ဂီတလောကတွင် ကျော်ကြားမှုရရှိစေခဲ့ပြီး ပရိသတ်များထံမှ အသိအမှတ်ပြုခြင်းကို ခံရသည်။<ref name="f"/><ref name="a">{{cite web|url=http://blog.irrawaddy.com/2013/06/bobby-soxer.html|title=ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုလွန်ကဲတဲ့ Bobby Soxer|work=[[The Irrawaddy]] Blog|date=4 June 2013|access-date=2 October 2017|language=my}}</ref> ၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် လက်တွဲဖော် [[လွှမ်းပိုင်]] နှင့်အတူ "ဒုံးပျံ" အယ်လ်ဘမ်ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.elevenmyanmar.com/entertainment/bobby-soxer-release-solo-album-next-month|title=Bobby Soxer to release solo album next month|work=[[Eleven Media Group]]|date=2 February 2015|access-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917123429/http://www.elevenmyanmar.com/entertainment/bobby-soxer-release-solo-album-next-month|archive-date=17 September 2017|url-status=dead}}</ref> ဤအယ်လ်ဘမ်သည် [[ရွှေအက်ဖ်အမ်]] (Shwe FM) နှင့် [[စီးတီးအက်ဖ်အမ်]] (City FM) တို့မှ "အကောင်းဆုံး ဂီတအယ်လ်ဘမ်ဆု" ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ''ဒုံးပျံ'' အယ်လ်ဘမ်အတွက် ရရှိသည့် ဆုကြေးငွေမှ ကျပ် ၁ သန်းကို သုခ ရိပ်မြုံ ပရဟိတအသင်းသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ဤတွဲဖက်အယ်လ်ဘမ် ထွက်ရှိပြီးနောက် ဘော်ဘီသည် ကြော်ငြာရိုက်ကူးမှုများ၊ ရှိုးပွဲများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် လွှမ်းပိုင်နှင့် [[Burmese hip hop#Third generation|Rock$tar]] အဖွဲ့မှ အနုပညာရှင်များနှင့် သီချင်းများစွာတွင် ပူးပေါင်းသီဆိုခဲ့သည်။<ref name="a"/> ဘော်ဘီ‌ဆော်ဆာ သည် လွှမ်းပိုင် နှင့် အိမ်ချစ် တို့နှင့် "ကိုကို" သီချင်းတွင် ပူးပေါင်းခဲ့ရာ ရွှေအက်ဖ်အမ် ဆုပေးပွဲ၌ "အကောင်းဆုံးဂီတဆု" ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.myanmarcuties.com/2016/04/popular-singer-couple-hlwan-paing-and.html|title=Popular Singer Couple Hlwan Paing And Bobby Soxer|publisher=Myanmar Celebrities|access-date=2 October 2017|archive-date=9 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190109205403/http://www.myanmarcuties.com/2016/04/popular-singer-couple-hlwan-paing-and.html|url-status=dead}}</ref> ထို့နောက် ဟစ်ဟော့အဆိုတော် [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]] နှင့် [[ကိုကာကိုလာ]] မြန်မာတို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[၂၀၁၄ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] အတွက် "The World is Ours" သီချင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.mmbiztoday.com/articles/coca-cola-debut-international-music-collaboration-launch-2014-happiness-journey|title=Coca-Cola to Debut International Music Collaboration, Launch 2014 "Happiness Journey"|website=Myanmar Business Today|access-date=6 February 2019|archive-date=7 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015924/https://www.mmbiztoday.com/articles/coca-cola-debut-international-music-collaboration-launch-2014-happiness-journey|url-status=dead}}</ref> [[File:Bobby Soxer Htet Htet.jpg|thumb|၂၀၁၈ ခုနှစ် ပြင်ဦးလွင်ပန်းပွဲတော်၌ ဖျော်ဖြေနေသော ဘော်ဘီဆော်ဆာ]] ဘော်ဘီဆော်ဆာသည် တစ်ကိုယ်တော် အယ်လ်ဘမ်ထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် ပွဲဦးထွက် တစ်ကိုယ်တော်အယ်လ်ဘမ် "#21" ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဗီဒီယိုအယ်လ်ဘမ်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဆက်လက်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://yangonlife.com.mm/en/article/bobby-soxer-21-album-press|title=Bobby Soxer # 21 Album Press|work=Yangon Life|date=4 February 2015|access-date=2 October 2017|archive-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002024028/http://yangonlife.com.mm/en/article/bobby-soxer-21-album-press|url-status=dead}}</ref> ဘော်ဘီဆော်ဆာသည် အအောင်မြင်ဆုံး မြန်မာအမျိုးသမီး အဆိုတော်များထဲမှ တစ်ဦးအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး "မြန်မာ့ ဟစ်ဟော့မိဖုရား" ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.popularmyanmar.com/?p=31290|title='21' Musice Videoကို Julyလမှာ ဖြန့်ချိတော့မည့် Bobby Soxer|work=Popular Journal|access-date=2 October 2017}}</ref> ==သရုပ်ဆောင်ဘဝ== ဘော်ဘီဆော်ဆာသည် လွှမ်းပိုင်၊ ဘန်နီဖြိုး၊ ကျော်ထက်ဆွေ၊ [[နန်းသူဇာ]] နှင့် နန်းမြတ်ဖြိုးသင်း စသည့် အနုပညာရှင်များနှင့်အတူ ခရီးသွား မှတ်တမ်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''Let's Go'' တွင် တင်ဆက်သူနှင့် သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.today-myanmar.com/press-conference-on-lets-go-program/|title=Press conference on Let's Go Program – TODAY|date=13 March 2014|publisher=today-myanmar.com|access-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009192010/http://www.today-myanmar.com/press-conference-on-lets-go-program/|archive-date=9 October 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.elevenmyanmar.com/entertainment/best-malaysia-comes-alive-%E2%80%98let%E2%80%99s-go%E2%80%99|title=The best of Malaysia comes alive in 'Let's Go' – Eleven Myanmar|publisher=elevenmyanmar.com|access-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151228054705/http://www.elevenmyanmar.com/entertainment/best-malaysia-comes-alive-%E2%80%98let%E2%80%99s-go%E2%80%99|archive-date=28 December 2015|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.chinadaily.com.cn/en/2016-12/10/content_27632218.htm|title=Myanmar TV stars to produce traveling programs in China|work=China Daily|date=10 December 2016|access-date=2 October 2017|archive-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002022415/http://m.chinadaily.com.cn/en/2016-12/10/content_27632218.htm|url-status=dead}}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော ''အာရွှီးတဲ့ကိုကို'' ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် [[လူမင်း (သရုပ်ဆောင်)|လူမင်း]] နှင့်အတူ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.7daydaily.com/story/34474|title='အာရွှီးတဲ့ကိုကို'ဇာတ်ကားမှာ စိတ်တိုင်းမကျတာတွေ များခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ Bobby Soxer|work=[[7Day News]]|date=26 March 2015|access-date=2 October 2017|language=my}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.7daydaily.com/story/41910|title=စိတ်ကြိုက်ကာရိုက်တာနဲ့ ဇာတ်ကားရိုက်ဖို့ ကမ်းလှမ်းရင် လက်ခံမယ်ဆိုတဲ့ Bobby Soxer|work=[[7Day News]]|date=16 July 2015|access-date=2 October 2017|language=my|archive-date=20 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720234603/http://www.7daydaily.com/story/41910|url-status=dead}}</ref> ==Brand Ambassadorships== ဘော်ဘီဆော်ဆာကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၆ ရက်တွင် [[ကိုကာကိုလာ]] မှ သူမကို Brand Ambassador အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး<ref name="bsox"/>[[ဆမ်ဆောင်း]]မိုဘိုင်းဖုန်းမြန်မာ၊<ref name="b"/> SPY Wine Cooler နှင့် Ve Ve မှလည်း Brand Ambassador အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.kamayutmedia.com/trend/youth/8138|title=ပရိသတ်နဲ့အတူ ညစာစားခဲ့တဲ့ စိုင်းစိုင်းနဲ့ Bobby Soxer|work=Kamayut Media|date=27 June 2016|access-date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628133259/http://www.kamayutmedia.com/trend/youth/8138|archive-date=28 June 2016|url-status=dead}}</ref> ==အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ== ===ရုပ်ရှင်=== *''အာရွှီးတဲ့ကိုကို'' (၂၀၁၅) ==သီချင်းအယ်လ်ဘမ်များ== ===တစ်ကိုယ်တော်အယ်လ်ဘမ်များ=== *''#21'' (၂၀၁၅)<ref>{{cite web|url=http://www.7daydaily.com/story/28751|title=(၂၁) နှစ်ပြည့် Bobby Soxer ရဲ့ ''21''|work=[[7Day News]]|date=6 January 2015|access-date=2 October 2017|language=my|archive-date=15 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150115092734/http://7daydaily.com/story/28751|url-status=dead}}</ref> ===တွဲဖက်အယ်လ်ဘမ်များ=== *''ဒုံးပျံ'' (၂၀၁၁)<ref name="album">Album [https://www.myanmarmp3.net/albums/pull/904/done-pyan Done Pyan Music Album] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170916183206/https://www.myanmarmp3.net/albums/pull/904/done-pyan |date=16 September 2017 }}</ref> ==ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ== ဘော်ဘီဆော်ဆာသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက မြန်မာ ဟစ်ဟော့အဆိုတော် [[လွှမ်းပိုင်]] နှင့်(၁၃)နှစ်အကြာ ချစ်သူများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.shwemom.com/hlwan-paing-bobby-soxer-8-years-anniversary/|title=ချစ်သူသက်တမ်း (၈) နှစ်ပြည့်သွားတဲ့ Hlwan Paing နဲ့ Bobby Soxer|work=Shwe Mom|date=19 May 2017|access-date=2 October 2017|language=my|archive-date=17 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917124505/http://www.shwemom.com/hlwan-paing-bobby-soxer-8-years-anniversary/|url-status=dead}}</ref> သို့သော် ၂၀၂၂ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် သူမ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ၌ ချစ်သူအဖြစ်မှ တရားဝင်လမ်းခွဲပြက်ဆဲကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ လွှမ်းပိုင်က သရုပ်ဆောင် [[နော်ဖာအယ်ထား]] နှင့် ပတ်သက်မှုရှိလာပြီးနောက် လမ်းခွဲသွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဤအ‌ကြောင်းအရာများ သည် အွန်လိုင်းပေါ်တွင် ပြင်းထန်သော ဝေဖန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး လွှမ်းပိုင်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ထိုကိစ္စကို ဝန်ခံခဲ့သည်။ ဤအငြင်းပွားမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဘော်ဘီဆော်ဆာသည် "နာမည်တပ်ပြီးပြောပိုင်ခွင့်မရှိ" အမည်ရှိ သီချင်းကို သွယ်ဝိုက်၍ သီဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title="အနုပညာဖန်တီးမှု အမည်တပ် လိင်အသားပေးဖျော်ဖြေမှုများ" |url=https://npnewsmm.com/news/67dfb9a37c745c659464f404 |work=[[NP News]]}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၉၃| }} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] bg5268yphrvwkt73ba1hsw2z7n0rqx2 0 284510 1060721 1039205 2026-10-30T11:23:48Z Mkant00 135890 1060721 wikitext text/x-wiki သင်္ချာပညာရပ်တွင် '''မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ (monoidal category)''' ဆိုသည်မှာ [[နှစ်ထပ်ဖန်တာ]] (bifunctor) <math>\otimes\colon\mathcal{C}\times\mathcal{C}\to\mathcal{C}</math> တစ်ခုနှင့် ယူနစ်အရာဝတ္ထု (unit object) <math>I \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})</math> တစ်ခုတို့ တပ်ဆင်ထားသော ကတ်တဂိုရီ (category) <math>\mathcal{C}</math> ကို ခေါ်ဆိုသည်။ ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ၏ အခြေခံသဘောတရားများကို ပင်မ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] စာမျက်နှာတွင် ဖတ်ရှုနိုင်ပါသည်။ ၎င်းတို့၏ မိုနွိုက်ဒယ် မြှောက်လဒ် (monoidal product) သည် သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (natural isomorphism) <math>\alpha</math> ရှိသည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity) ပြည့်စုံရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>\alpha_{A,B,C} \colon (A\otimes B)\otimes C \to A\otimes(B\otimes C)</math> ထို့အပြင် သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များဖြစ်သော <math>\lambda</math> နှင့် <math>\rho</math> တို့ ရှိသည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် <math>I</math> သည် ဘယ်နှင့် ညာ ထပ်တူရ (left and right identity) အဖြစ် ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>\lambda_A \colon I\otimes A \to A, \quad \rho_A \colon A\otimes I \to A</math> ဤ[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]]များ (natural transformations) သည် ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု (coherent) ရှိရမည်။ လိုအပ်သော ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု အခြေအနေများ (coherence conditions) အားလုံးသည် အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကြမ်းနှစ်ခု၏ ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိ (commutativity) မှ ဆင်းသက်လာသည်။ : [[File:monoidal-category-pentagon.png]] နှင့် : [[File:monoidal-category-triangle.png]] ဤအခြေအနေနှစ်ခုအရ ထိုသို့သော မည်သည့် ပုံကြမ်း (diagram) များမဆိုသည် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသည် (commutes)။ ၎င်းကို မက်လိန်း၏ "ရှေ့နောက်ညီညွတ်မှု သီအိုရမ်" (Mac Lane's Coherence Theorem) ဟု ခေါ်သည်။ * မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခုကို အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခုတည်းသာပါဝင်သော [[2-ကတ်တဂိုရီ|ဘိုင်ကတ်တဂိုရီ]] (bicategory) အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ * မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခုအတွင်းတွင် [[မိုနွိုက်]] (monoid) သဘောတရားကို ယေဘုယျပြုချဲ့ထွင်ကာ မိုနွိုက် အရာဝတ္ထု (monoid object) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == ဥပမာများ == အဆုံးရှိ မြှောက်လဒ်များ (finite products) နှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု (terminal object) တစ်ခု ပါဝင်သော မည်သည့် ကတ်တဂိုရီကိုမဆို အချိုးညီ မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ (symmetric monoidal category) တစ်ခုအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်။ ဤတွင် မြှောက်လဒ်များကို သဘာဝကျကျ ရွေးချယ်ခြင်းဖြင့် နှစ်ထပ်ဖန်တာကို သတ်မှတ်ပြီး အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုကိုမူ ယူနစ်အရာဝတ္ထုအဖြစ် ထားရှိသည်။ ထိုနည်းတူစွာပင် နှစ်ထပ်ဖန်တာ အဖြစ် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းလဒ် (coproduct/ categorical sum) ကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီး ယူနစ်အရာဝတ္ထု အဖြစ် အစ အရာဝတ္ထု (initial object) ကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။ ဤကဲ့သို့သော မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ နှစ်ခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို အောက်တွင် ယှဉ်တွဲပြသထားသည်။ {| |- ! <math>R</math>'''-Mod''' ! '''Set''' |- | ဖလှယ်ရ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (commutative ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် <math>R</math>-[[မော်ဂျူး]]များ (<math>R</math>-modules) ၏ ကတ်တဂိုရီ <math>R</math>'''-Mod''' သည် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (tensor product) ဖြစ်သော မြှောက်လဒ် <math>\otimes</math> နှင့် ယူနစ် <math>R</math> တို့ပါဝင်သော အချိုးညီ မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ | '''Set''' ကတ်တဂိုရီ သည် မြှောက်လဒ် <math>\times</math> နှင့် ယူနစ် <math>\{*\}</math> တို့ပါဝင်သော အချိုးညီ မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ (symmetric monoidal category) ဖြစ်သည်။ |- | ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိနှင့် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိတို့ ပြည့်စုံသော အက္ခရာသင်္ချာ (unital associative algebra) သည် အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကြမ်းများအား ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် (commute) မြားများ (arrows) <math>\nabla \colon A\otimes A\to A</math> နှင့် <math>\eta \colon R \rightarrow A</math> တို့နှင့်တကွ ပါရှိသော <math>R</math>'''-Mod''' ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်သည်။ | မိုနွိုက် (monoid) သည် အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကြမ်းများအား ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် မြားများ <math>\circ \colon M \times M \rightarrow M</math> နှင့် <math>1 \colon \{*\} \to M</math> တို့နှင့်တကွ ပါရှိသော အရာဝတ္ထု <math>M</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ |- | [[ဖိုင်:R-algebra1.png]] | [[ဖိုင်:Monoid1.png]] |- | နှင့် | နှင့် |- | [[ဖိုင်:R-algebra2.png]] | [[ဖိုင်:Monoid2.png]] |- | ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ (coalgebra) သည် အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကြမ်းများအား ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် မြားများ <math>\Delta \colon C \to C \otimes C</math> နှင့် <math>\varepsilon \colon C\to R</math> တို့ပါရှိသော အရာဝတ္ထု <math>C</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ | '''Set''' ကတ်တဂိုရီ အတွင်းရှိ မည်သည့် အရာဝတ္ထု <math>S</math> အတွက်မဆို အောက်ဖော်ပြပါ ပုံကြမ်းများအား ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေမည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) မြားနှစ်ခု <math>\Delta \colon S \to S \times S</math> နှင့် <math>\varepsilon \colon S \to \{*\}</math> တို့ ရှိသည်။ |- | [[ဖိုင်:R-coalgebra1.png]] | [[ဖိုင်:Comonoid1.png]] |- | နှင့် | နှင့် |- | [[ဖိုင်:R-coalgebra2.png]] | [[ဖိုင်:Comonoid2.png]] |- | | အထူးသဖြင့် <math>\{*\}</math> သည် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု (terminal object) ဖြစ်သောကြောင့် <math>\varepsilon</math> သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည် (unique)။ |} == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Joyal |first1=André |last2=Street |first2=Ross |date=1993 |title=Braided Tensor Categories |journal=Advances in Mathematics |volume=102 |issue=1 |pages=20–78 |doi=10.1006/aima.1993.1055}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1998 |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |isbn=0-387-98403-8}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] hcvjx2yv3zirdv8erfp2zf18wpt8gtu 0 285054 1060674 1028638 2026-10-30T03:23:41Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060674 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ရောအန်းဂျိဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|龍安寺駅|りょうあんじ}} | native_name_lang = ja | image = 京福龍安寺駅.JPG | alt = Station platforms, 2007 | caption = Station platforms, 2007 | address = [[Kita-ku, Kyoto|Kita-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35|1|40.22|N|135|43|16.08|E|region:JP_type:railwaystation|display=inline,title}} | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 0.9km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = B7 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/ryoanji.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1925|11|03}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.4 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''ရောအန်းဂျိဘူတာ''' (龍安寺駅, Ryōanji-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာသည် ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း၏ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်းသည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခိတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ]]တွင် ခရီးစတင်သည်။<ref name="discover-kyoto" /><ref name="official" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခိတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]]သို့ သွားမည် ရထားအတွက်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းရထားသည် [[ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း]]နှင့် ချိတ်ဆက်လျက်ရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]သို့ သွားမည့် ရထားများအတွက် ဖြစ်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}} {{J-rserv|service=ဒေသတွင်း|previous=[[မယောရှင်းဂျိဘူတာ]] (B6)|next=[[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]] (B8)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Ryōanji Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Kitano Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/ryoanji.php | script-title = ja:龍安寺 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20211026124906/https://randen.keifuku.co.jp/train/ryoanji.php | archive-date = 26 October 2021 | url-status = dead}}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=龍安寺&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] 2awmsiimfujerwiwdreia47jevlio4w 0 285228 1060657 1029292 2026-10-29T20:39:57Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060657 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = မယောရှင်းဂျိဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|妙心寺駅|みょうしんじ}} | native_name_lang = ja | image = 京福妙心寺駅.JPG | alt = Staggered station platforms, 2007 | caption = ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် | address = [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]] | borough = [[ကျိုတိုစီရင်စု]] | country = [[ဂျပန်]] | coordinates = {{coord|35.0264450|N|135.7181860|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 1.3km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = B6 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/myoshinji.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1925|11|03}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.2 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''မယောရှင်းဂျိဘူတာ''' (妙心寺駅, Myōshinji-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤရထားလိုင်းသည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ]]တွင် ခရီးစတင်ကာ [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]]တွင် ခရီးဆုံးသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီတွင် တည်ဆောက်ထားသည့် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ]]သို့ သွားသည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။ ထို့နောက်တွင် [[ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း]]နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]]သို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[အိုမုရိနင်းနဂျိဘူတာ|အိုမုရိနင်းနဂျိ]] (B5)|next=[[ရောအန်းဂျိဘူတာ|ရောအန်းဂျိ]] (B7)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Myōshinji Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Kitano Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/myoshinji.php | script-title = ja:妙心寺 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20200714223200/https://randen.keifuku.co.jp/train/myoshinji.php | archive-date = 14 July 2020 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664864 | title = Node: Myoshinji (335664864) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=妙心寺&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] jqroj0w7s2n503otxwk0blwu3cb0okk 0 285229 1060716 1029431 2026-10-30T11:06:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060716 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အိုမုရိုနင်းနဂျိဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|御室仁和寺駅|おむろにんなじ}} | native_name_lang = ja | image = File:Keifuku Railway Omuro-Ninnaji Station.JPG | alt = Station platforms, 2016 | caption = ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၁၆ | address = [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]] | borough = [[ကျိုတိုစီရင်စု]] | country = [[ဂျပန်]] | coordinates = {{coord|35.0264953|N|135.7138366|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 1.7km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}} | platforms = 2 | tracks = 2 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = B5 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/omuro_ninnaji.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1925|11|03}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.2 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''အိုမုရိုနင်းနဂျိဘူတာ''' (御室仁和寺駅, Omuro-Ninnaji-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် ရှိသည့် ဘူတာဖြစ်သည်။ [[ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤရထားလိုင်းသည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ]]တွင် ခရီးစတင်ကာ [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]]တွင် ခရီးဆုံးသည်။ ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခိတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]]သို့ သွားသည့် ရထားများအတွက်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက်တွင် [[ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း]]နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]သို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဖြစ်သည်။ ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[အုတနိုဘူတာ|အုတနို]] (B4)|next=[[မယောရှင်းဂျိဘူတာ|မယောရှင်းဂျိ]] (B6)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Omuro-Ninnaji Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Kitano Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/omuro_ninnaji.php | script-title = ja:御室仁和寺 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20211021050732/https://randen.keifuku.co.jp/train/omuro_ninnaji.php | archive-date = 21 October 2021 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/3031462392 | title = Node: Omuro-Ninnaji (3031462392) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=御室仁和寺&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] 1t5jor93q7pbk8456yw3p7luy1g7pd7 0 285260 1060732 1029442 2026-10-30T11:39:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060732 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = အုတနိုဘူတာ | native_name = {{Unbulleted list|宇多野駅|うたの}} | native_name_lang = ja | image = Takao-guchi_Station-1.JPG | alt = Staggered station platforms, 2007 | caption = Staggered station platforms, 2007 | address = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]] | borough = [[Kyoto Prefecture]] | country = [[Japan]] | coordinates = {{coord|35.0271337|N|135.7103286|E|display=inline,title}}<ref name="map" /> | operator = [[Keifuku Electric Railroad]] | line = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]] | distance = 2.1km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}} | platforms = 2 | tracks = 1 | train_operators = | connections = | structure = At-grade | parking = | bicycle = | accessible = | code = B4 | website = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/utano.php|Official}} {{in lang|ja}} | opened = {{start date|1925|11|03}} | closed = <!-- N/A --> | passengers = 0.2 million | pass_year = FY2015<ref name="Kyoto stats" /> | pass_rank = }} '''အုတနိုဘူတာ''' (宇多野駅, Utano-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် ရှိသည်။ [[ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤရထားလိုင်းသည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]]တွင် ခရီးစတင်ကာ [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]တွင် ခရီးအဆုံးသတ်သည်။<ref name="discover-kyoto" /> ==ဘူတာပုံစံ== ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]] သို့သွားသည့် ရထားများအတွက်ဖြစ်သည်။<ref name="official" /> ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာသည် [[ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း]]နှင့် ချိတ်ဆက်သွားသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]သို့ သွားသည့် ရထားများအတွက် ဖြစ်သည်။<ref name="planner" /> ==ကပ်လျက်ဘူတာများ== {{J-railservice start}} {{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}} {{J-rserv|service=Local|previous=[[နရုတခိဘူတာ|နရုတခိ]] (B3)|next=[[အိုမုရိုနင်းနဂျိဘူတာ|အိုမုရိုနင်းနဂျိ]] (B5)}} {{S-end}} ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons category-inline|Utano Station}} * {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}} {{Randen Kitano Line}} ==ကိုးကား== <references> <ref name="official">{{cite web | url = http://randen.keifuku.co.jp/train/utano.php | script-title = ja:宇多野 | publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]] | access-date = 2010-10-11 | language = ja | archive-url = https://web.archive.org/web/20200621033107/https://randen.keifuku.co.jp/train/utano.php | archive-date = 21 June 2020 | url-status = dead}}</ref> <ref name="map">{{cite web | url = http://www.openstreetmap.org/node/335664882 | title = Node: Utano (335664882) | publisher = [[OpenStreetMap]] | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="discover-kyoto">{{cite web | url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/ | title = Keifuku Line (Randen) | publisher = Discover Kyoto | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="planner">{{cite web | url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&station_name=宇多野&map_id=1&lang=en | title = Station Map | publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner | access-date = 2010-10-11 }}</ref> <ref name="Kyoto stats">{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja }}</ref> </references> [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]] hiy5h0u3v3e0uj75zcq3nuw0efp9iy3 0 288062 1060714 1057744 2026-10-30T10:48:25Z Mkant00 135890 1060714 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဘာသာရပ်ရှိ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) တွင် <math>\mathbf{Set}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော အစုများ ကတ်တဂိုရီ (Category of sets) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများ (Objects) အဖြစ် [[အစု|အစုများ]] (Sets) ကို အသုံးပြုသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကတ်တဂိုရီ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) သို့မဟုတ် မြားများ (Arrows) သည် အစုတစ်ခုမှ အခြားအစုတစ်ခုသို့ သွားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (Functions) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းဖန်ရှင်များကို ပုံဖော်မှုများ (Mappings) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် စံသတ်မှတ်ထားသော [[အစုသီအိုရီ]] (Set theory) တွင် အစုများအားလုံးပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိနိုင်သည့် အချက်အပေါ် အခြေခံထားသည်။ အကယ်၍ ထိုကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုသာ တည်ရှိခဲ့ပါက ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) ဟု လူသိများသော ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (Logical contradiction) ကို ဖြစ်ပေါ်စေမည် ဖြစ်သည်။ အစုများ ကတ်တဂိုရီသည် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီရှိ စံတည်ဆောက်ပုံများစွာအတွက် အခြေခံမော်ဒယ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးဝင်သည်။ ယင်းစံတည်ဆောက်ပုံများတွင် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်|ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်များ]] (Cartesian products)၊ ပူးလ်ဘက်များ (Pullbacks) နှင့် ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (Disjoint unions) တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (Concrete categories) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော <math>\mathbf{Grp}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) သို့မဟုတ် <math>\mathbf{Ring}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) တို့သည် အခြေခံအားဖြင့် နောက်ထပ် တည်ဆောက်ပုံများ (Additional structures) ထည့်သွင်းထားသော အစုများပင် ဖြစ်ကြသည်။ <math>\mathbf{Set}</math> သည် [[တိုပို့စ်]] (Topos) တစ်ခု၏ မူလပုံစံလည်း ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ ပြောင်းပြန်အဆို (Converse) အားဖြင့် တိုပို့စ်တစ်ခုကို ယေဘုယျပြုထားသော အစုသီအိုရီတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == === အခြေခံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (Foundational Issues) === စံသတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် အစုများအားလုံးပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိပါ။ ပုံမှန်အခြေခံမှာ ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် အစုသီအိုရီ (Zermelo-Fraenkel set theory) ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းသီအိုရီကို ZF ဟု အတိုကောက်ခေါ်ဆိုပြီး ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (Axiom of Choice) ပါဝင်ပါက ZFC ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသီအိုရီရှိ အခြေခံဖြစ်တည်မှု နဂိုမှန်အဆိုအရ အစုအားလုံး၏ စုစည်းမှုသည် [[အစု|အစုတစ်ခု]] မဟုတ်ဘဲ အတန်းအစားအစစ် (Proper class) တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ အတန်းအစားအစစ်များကို သီးသန့် ZFC အတွင်း၌ အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တိကျစွာ ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်မထားသောကြောင့် ဤအချက်သည် အစုများ ကတ်တဂိုရီကို တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းများစွာ ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * ဖွန်နွိုင်းမန်း-ဘဲရ်နိုင်စ်-ဂိုဒယ် (von Neumann-Bernays-Gödel) သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် NBG အစုသီအိုရီကဲ့သို့သော အတန်းအစားအစစ်များကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပေးသည့် အစုသီအိုရီတစ်ခုအတွင်း အလုပ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မော့စ်-ကယ်လီ (Morse-Kelley) သို့မဟုတ် MK အစုသီအိုရီသည်လည်း ထိုကဲ့သို့သော သီအိုရီတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ * လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) <math>U</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပြီး ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{Set}_U</math> သို့ ကန့်သတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ချာအခြေခံအဖြစ် ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာကို ယူဆထားသော စာရေးသူများသည် <math>\mathbf{Set}</math> ကို သေးငယ်သော အစုများ (Small sets) ၏ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် မကြာခဏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ ဤသေးငယ်သော အစုများဆိုသည်မှာ ထိုစကြဝဠာအတွင်း၌ ပါဝင်သော အစုများကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်သောအခါ ကြီးမားသော အစုများ ၏ ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{SET}</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိကြသည်။ ၎င်း <math>\mathbf{SET}</math> သည် <math>\mathbf{Set}</math> ကို စကြဝဠာချဲ့ထွင်ခြင်း (Universe enlargement) ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ === အစုများ ကတ်တဂိုရီ (The Category of Sets) === ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Set}</math> ကို အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * အရာဝတ္ထုများသည် အစုများအားလုံး၏ စုစည်းမှု (collection) ဖြစ်ကြသည်။ * မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် မည်သည့် အစု <math>A</math> နှင့် <math>B</math> နှစ်ခုအတွက်မဆို စုစည်းမှု <math>\mathrm{Hom}(A, B)</math> သည် <math>A</math> မှ <math>B</math> သို့ သွားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]အားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ ယင်းစုစည်းမှုကို <math>\mathbf{Set}(A, B)</math> ဟုလည်း မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ * မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition of morphisms) သည် ဖန်ရှင်များ၏ စံသတ်မှတ်ထားသော ပေါင်းစပ်ခြင်း ပင် ဖြစ်သည်။ အစု <math>A</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (Identity morphism) သည် စံ ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (Identity map) ဖြစ်သော <math>\mathrm{id}_A</math> ပင် ဖြစ်သည်။ == <math>\mathbf{Set}</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of <math>\mathbf{Set}</math>) == === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) === * <math>\mathbf{Set}</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Locally small category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များသည် မှန်ကန်သော အစုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>\mathbf{Set}</math> ကို အစုများအားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါက <math>\mathbf{Set}</math> ကိုယ်တိုင်သည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီ (Large category) တစ်ခု ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလုံးစုံအားဖြင့် ၎င်းသည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Small category) တစ်ခု မဟုတ်ပါ။ * <math>\mathbf{Set}</math> သည် ပြည့်စုံသော (Complete) ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်သကဲ့သို့ ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (Cocomplete) ကတ်တဂိုရီတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် သေးငယ်သော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ (Limits) နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (Colimits) အားလုံးကို လက်ခံခွင့်ပြုသည်။ * <math>\mathbf{Set}</math> သည် ကောင်းစွာ အခြေခံအမှတ်ပါသော တိုပို့စ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းသည် ကာတီးရှန်း အပိတ် ကတ်တဂိုရီ (Cartesian closed category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Set}</math> သည် မည်သည့် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (Preadditive category)၊ အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (Additive category) နှင့် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (Abelian category) အမျိုးအစားမျှ မဟုတ်ပါ။ * <math>\mathbf{Set}</math> သည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Terminal object) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီတွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ မော်ဖစ်ဇင်များ (geometric morphisms) ကို အသုံးပြုထားသည်။ === အရာဝတ္ထုများ (Objects) === * [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (Initial object) သည် ဗလာအစု (Empty set) <math>\emptyset</math> ဖြစ်သည်။ * အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုသည် မည်သည့် [[အစုဝင်]]တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (Singleton set) မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို <math>\{*\}</math> ဟု မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ * <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်း၌ သုည အရာဝတ္ထု (Zero object) မရှိပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မည်သည့်အစုမျှ အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု နှစ်မျိုးစလုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ * အရာဝတ္ထုပိုင်း ခွဲခြားဖော်ပြကိန်း (Subobject classifier) သည် အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်သော အစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အများအားဖြင့် <math>\Omega = \{0, 1\}</math> သို့မဟုတ် <math>\{\mathrm{true}, \mathrm{false}\}</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ * အစု <math>A</math> နှင့် <math>B</math> နှစ်ခုအတွက် ထပ်ကိန်း အရာဝတ္ထု (Exponential object) <math>B^A</math> ဆိုသည်မှာ <math>A</math> မှ <math>B</math> သို့ သွားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]အားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ * အစု <math>A</math> တစ်ခု၏ ပါဝါ အရာဝတ္ထု (Power object) သည် ၎င်း၏ ပါဝါအစု (Power set) <math>\mathcal{P}(A)</math> ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းပါဝါအစုသည် <math>\Omega^A</math> နှင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (Naturally isomorphic) ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ * အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (Injective objects) နှင့် ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (Projective objects) ကို လေ့လာရာတွင် ဗလာမဟုတ်သောအစု (Non-empty set) တိုင်းသည် အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်ကြသည်။ ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုကို ယူဆပါက အစုတိုင်းသည် ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာသည်။ * <math>A</math> ၏ အရာဝတ္ထုပိုင်း (Subobject) တစ်ခုသည် <math>A</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (Subset) တစ်ခုနှင့် သဘာဝ ကိုက်ညီမှု (naturally corresponds to) ရှိသည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) === * <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Monomorphisms) သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]] (Injective functions) ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များ (Epimorphisms) သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]] (Surjective functions) ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်းရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (Isomorphisms) သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]] (Bijective functions) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (Bijections) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ === စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits) === * <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ် (Product) သည် အစုများ၏ စံ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]]ပင် ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းလဒ် (Coproduct) သည် အစုများ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများပင် ဖြစ်သည်။ * မျဉ်းပြိုင် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (Parallel functions) နှစ်ခုဖြစ်သော <math>f, g: A \to B</math> တို့၏ ညီမျှပိုင်း (Equalizer) သည် <math>f(x) = g(x)</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် <math>x \in A</math> [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] [[အစုပိုင်း]] ဖြစ်သည်။ * မျဉ်းပြိုင် ဖန်ရှင်များနှစ်ခုဖြစ်သော <math>f, g: A \to B</math> တို့၏ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (Coequalizer) သည် မည်သည့် <math>x \in A</math> အတွက်မဆို <math>f(x) \sim g(x)</math> အားဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော အသေးစိတ်အကျဆုံး ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (Equivalence relation) ဖြင့် <math>B</math> ကို စားထားသည့် စားလဒ် (Quotient) ပင် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Blass |first=Andreas |chapter=The interaction between category theory and set theory |title=Mathematical Applications of Category Theory |series=Contemporary Mathematics |volume=30 |date=1984 |pages=5–29 |url=http://www.math.lsa.umich.edu/~ablass/interact.pdf |language=en |access-date=23 June 2026 |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228101844/http://www.math.lsa.umich.edu/~ablass/interact.pdf |url-status=dead }} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician}} * {{Citation |last=MacLane |first=Saunders |chapter=One universe as a foundation for category theory |title=Reports of the Midwest Category Seminar III |series=Springer Lect. Notes Math. |volume=106 |date=1969 |pages=192–200 |language=en}} * {{Citation |author=Jean-Pierre Marquis |title=Kreisel and Lawvere on Category Theory and the foundations of Mathematics |url=http://www.math.mcgill.ca/rags/seminar/Marquis_KreiselLawvere.pdf |language=en}} * {{Citation |title=Category of sets |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Category_of_sets |access-date=23 June 2026 |archive-date=22 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522010157/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Category_of_sets |url-status=dead}} * {{Citation |last=McLarty |first=Colin |title=Exploring Categorical Structuralism |journal=Philosophia Mathematica |series=III |volume=12 |issue=1 |date=2004 |pages=37–53 |language=en}} * {{Citation |author=[[Tom Leinster]] |title=Rethinking Set Theory |journal=American Mathematical Monthly |volume=121 |issue=5 |date=2014 |pages=403–415 |language=en}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] t813nfui1y22fy658tenlsv760t2zs1 0 288223 1060628 1054237 2026-10-29T13:33:11Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060628 wikitext text/x-wiki {{Calculus}} ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Calculus) သည် ကဲကုလပ် (calculus) ၏ အဓိက သဘောတရား နှစ်ခုဖြစ်သော အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) နှင့် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation) တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော သီအိုရမ် (theorem) ဖြစ်သည်။ ယင်းသီအိုရမ်က ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း နှင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ပြောင်းပြန် တွက်ချက်မှုများ]] (inverse operations) ဖြစ်ကြသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ သီအိုရမ်တွင် အပိုင်းနှစ်ပိုင်း ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ပထမ နှင့် ဒုတိယ ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ် ဟူ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ခေါ်ဆိုကြသည်။ <ref> {{Citation |author=T. Arens et al. |title=Mathematik |edition=4. |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=2018 |isbn=978-3-8274-2347-4 |pages=386, 389 |language=de}}</ref> သီအိုရမ်၏ တိကျသော ဖော်ပြချက် နှင့် သက်သေပြချက် (proof) တို့သည် အသုံးပြုသော အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း သီအိုရီ (integration theory) အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် ရီးမန်း အင်တီဂရယ် (Riemann integral) ကို ဦးစွာ လေ့လာသွားမည် ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း နှင့် လက်ခံရရှိမှု (History and Reception) == အိုင်ဆက် နယူတန် (Isaac Newton) ၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ လမ်းပြဆရာဖြစ်သူ အိုင်ဆက် ဘာရိုး (Isaac Barrow) သည် ဧရိယာများ တွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သော အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ထိမျဉ်းများ(tangents) တွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သော [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] တို့သည် ပြောင်းပြန် လုပ်ငန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြောင်းကို ကြိုတင်သိရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူသည် အခြေခံသီအိုရမ်ကို ကိုယ်တိုင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ဤသီအိုရမ်ကို ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ဂျိမ်းစ် ဂရီဂိုရီ (James Gregory) ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၆၆၇ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏စာအုပ် ဂျီဩမေတြီယယ် ပါ့စ် ယူနီဗာဆလစ် (Geometriae pars universalis) ၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ <ref>{{Citation |last1=O'Connor |first1=John J. |last2=Robertson |first2=Edmund F. |title=James Gregory |work=MacTutor History of Mathematics Archive |publisher=University of St Andrews |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Gregory/}}</ref> သို့ရာတွင် အဆိုပါ ဆက်သွယ်ချက် နှင့် ၎င်း၏ နက်ရှိုင်းသော အရေးပါမှု နှစ်ခုစလုံးကို သီးခြားစီ သိမြင်ခဲ့ကြသည့် ပထမဆုံး သင်္ချာပညာရှင်များမှာ အိုင်ဆက် နယူတန် နှင့် ဂေါ့ဖရီး ဗီလ်ဟမ်း လိုက်ဘ်နစ်ဇ် (Gottfried Wilhelm Leibniz) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ပမာဏများ (infinitesimals) ကို အသုံးပြုသည့် ကဲကုလပ်ကို တီထွင်ရာမှတစ်ဆင့် ယင်းကို သိမြင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၆၆၆ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော အခြေခံသီအိုရမ်နှင့် ပတ်သက်သည့် နယူတန်၏ အစောပိုင်း မှတ်စုများတွင် သူသည် မူလနေရာ (origin) ကို ဖြတ်သန်းသွားသော မည်သည့် မျဉ်းကွေးများ (curves) အတွက်မဆို သီအိုရမ်ကို ရှင်းပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ကိန်းသေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ နယူတန်သည် ဤအချက်ကို ၁၆၈၆ ခုနှစ်တွင်မှ ၎င်း၏စာအုပ် ဖီလော်ဆိုဖီယယ် နာတူရာလစ် ပရင်စီပီယာ မာသမာတီကာ (Philosophiae Naturalis Principia Mathematica) ၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ လိုက်ဘ်နစ်ဇ်သည် သီအိုရမ်ကို ၁၆၇၇ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သူသည် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) ကို အခြေခံအားဖြင့် အသုံးပြု၍ ရေးမှတ်ခဲ့သည်။ သီအိုရမ်၏ ခေတ်သစ် တိကျသောပုံစံကို အိုဂူးစတင်-လူဝီ ကော်ချီ (Augustin-Louis Cauchy) ထံမှ ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် အင်တီဂရယ်၏ ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (formal definition) ကို ပထမဆုံး ဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သူသည် အင်တီဂရယ်များအတွက် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ် (Mean Value Theorem for Integrals) ကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြချက် တစ်ခုကိုလည်း ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤအချက်များကို ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ၎င်း၏ ကူးရ် ဒါနာလစ်ဇ် (Cours d'Analyse) စာအုပ် အဆက်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ကော်ချီသည် သီအိုရမ်ကို ကိန်းထွေးပြင်ညီ (complex plane) တွင်လည်း လေ့လာစူးစမ်းခဲ့သည်။ ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (complex analysis) ရှိ အဓိကကျသော ရလဒ်များစွာကို သက်သေပြရန်အတွက် ယင်းသီအိုရမ်ကို သူအသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစု အတွင်းတွင် ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာ (dimension) များအတွက် ယေဘုယျပြုချက်များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) သည် ၎င်း၏ လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ် (Lebesgue integral) ကို အသုံးပြု၍ [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ]]အတွက်ပါ အခြေခံသီအိုရမ်ကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ == ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ် (The Theorem) == === ပထမပိုင်း သီအိုရမ် (First Fundamental Theorem of Calculus) === သီအိုရမ်၏ ပထမပိုင်းသည် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်များ (antiderivatives) ၏ တည်ရှိမှု (existence) ကို ဖော်ပြထားသည်။ ထို့အပြင် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] နှင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း တို့အကြားရှိ ဆက်သွယ်ချက်ကိုလည်း တည်ဆောက်ပေးသည်။ <math>f: I \to \mathbb{R}</math> သည် ကိန်းစစ် အပိုင်းအခြား (real interval) <math>I</math> ပေါ်ရှိ ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (continuous function) တစ်ခု ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ <math>c \in I</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော စုဆောင်း ဖန်ရှင် (accumulation function) သို့မဟုတ် အင်တီဂရယ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]]<math>F: I \to \mathbb{R}</math> သည် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (differentiable) ဖန်ရှင်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ :<math>F(x) = \int_{c}^{x} f(t) \, \mathrm{d}t</math> ထို့အပြင် ယင်း <math> F</math> သည် <math> f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math> x \in I</math> အားလုံးအတွက် <math> F'(x) = f(x)</math> ဖြစ်သည်။ ကျစ်လျစ်သော အပိုင်းအခြား (compact interval) တစ်ခုပေါ်ရှိ မည်သည့် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်အတွက်မဆို ရီးမန်း အင်တီဂရယ် တည်ရှိသည်ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိ (property) မှတစ်ဆင့် ဖန်ရှင် <math> F</math> သည် အပိုင်းအခြား <math> I</math> တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားကြောင်းကို သိရှိနိုင်သည်။အထူးသဖြင့် <math> f</math> သည် အမှတ် <math> x_0</math> တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပါက <math> F</math> သည်လည်း <math> x_0</math> တွင် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရပြီး <math> F'(x_0) = f(x_0)</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math> x_0</math> သည် အပိုင်းအခြား <math> I</math> ၏ အစွန်းမှတ် (endpoint) တစ်ခုဖြစ်ပါက ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှုကို တစ်ဖက်သတ် (one-sided) အနေဖြင့် နားလည်မှတ်ယူရမည်။ === ဒုတိယပိုင်း သီအိုရမ် (Second Fundamental Theorem of Calculus) === သီအိုရမ်၏ ဒုတိယပိုင်းသည် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်များကို အသုံးပြု၍ သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်များ (definite integrals) ကို မည်သို့ တွက်ချက်ရမည်ကို ရှင်းပြထားသည်။ <math> f: [a,b] \to \mathbb{R}</math> သည် အပိတ် အပိုင်းအခြား (closed interval) <math> [a,b]</math> ပေါ်ရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်တစ်ခု]] ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ ၎င်းတွင် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် <math> F: [a,b] \to \mathbb{R}</math> တစ်ခု ရှိသည်ဟု ယူဆပါမည်။ ထိုအခါ အောက်ပါ နယူတန်-လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း (Newton-Leibniz formula) သည် မှန်ကန်သည်။ <ref>{{Citation |last=Zorich |first=Vladimir A. |title=Analysis I |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=2007 |isbn=978-3-540-33277-0 |page=380 |language=de}} </ref> :<math> \int_{a}^{b} f(x) \, \mathrm{d}x = F(b) - F(a)</math> အများသုံး အတိုချုံး သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းဖြစ်သော <math> F(x) \big|_a^b := F(b) - F(a)</math> သို့မဟုတ် <math> [F(x)]_a^b</math> ကို အသုံးပြု၍ သီအိုရမ်၏ ဒုတိယပိုင်းကို အောက်ပါအတိုင်း မကြာခဏ ရေးသားလေ့ရှိသည်။ :<math> \int_{a}^{b} f(x) \, \mathrm{d}x = F(x) \big|_a^b</math> မှတ်ချက်။ <math> f</math> သည် အပိုင်းအခြား <math> [a,b]</math> တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ရမည်ဟူသော ကန့်သတ်ချက်ကို ဖြေလျှော့ပေးနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math> f</math> သည် <math> [a,b]</math> အတွင်း အဆုံးရှိအကြိမ်အရေအတွက် (finite number of times) သာ ခုန်သွားသော [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်ခြင်း]] (jump discontinuity) များ ရှိနေပါက ဒါဘူး သီအိုရမ် (Darboux's theorem) အရ နေရာတိုင်းအတွက် မှန်ကန်သော အလုံးစုံ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် (global antiderivative) မတည်ရှိနိုင်ပါ။ သို့သော်လည်း အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော အမှတ်များတွင် အပိုင်းအခြားကို ခွဲထုတ်၍ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အပိုင်းအခြားပိုင်းများ (subintervals) တစ်ခုချင်းစီအပေါ်တွင် အခြေခံသီအိုရမ်ကို အပိုင်းလိုက် (piecewise) အသုံးချခြင်းဖြင့် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်များကို ဆက်လက်တွက်ချက်နိုင်သည်။ == သက်သေပြချက် (Proof) == === ပထမပိုင်း (First Part) === [[File:Fundamentalsatz der Differential- und Integralrechnung.svg|300px]] ပထမပိုင်းအတွက် <math>F</math> ၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (derivative) ဖြစ်သော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) <math>\lim_{h \to 0} \frac{F(x+h) - F(x)}{h}</math> သည် တည်ရှိပြီး <math>f(x)</math> နှင့် ညီမျှကြောင်းကို ပြသရမည် ဖြစ်သည်။ <math>x \in I</math> ကို အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသည် ဆိုပါစို့။ ထိုအခါ <math>x + h \in I</math> ဖြစ်စေမည့် မည်သည့် <math>h \neq 0</math> အတွက်မဆို အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ရရှိသည်။ :<math>\frac{F(x+h) - F(x)}{h} = \frac{1}{h} \left( \int_{c}^{x+h} f(t) \, \mathrm{d}t - \int_{c}^{x} f(t) \, \mathrm{d}t \right) = \frac{1}{h} \int_{x}^{x+h} f(t) \, \mathrm{d}t</math> သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် (definite integral) များအတွက် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ် (Mean Value Theorem) အရ <math>x</math> နှင့် <math>x+h</math> ကြားတွင် ကိန်းစစ် (real number) <math>\xi_h</math> တစ်ခု တည်ရှိပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\frac{1}{h} \int_{x}^{x+h} f(t) \, \mathrm{d}t = f(\xi_h)</math> <math>h \to 0</math> ဖြစ်သောအခါ <math>\xi_h \to x</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>f</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (continuous function) ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဆက်လက်ရရှိသည်။ :<math>\lim_{h \to 0} \frac{F(x+h) - F(x)}{h} = \lim_{h \to 0} f(\xi_h) = f(x)</math> သို့ဖြစ်၍ <math>F'(x)</math> သည် တည်ရှိပြီး <math>f(x)</math> နှင့် ညီမျှသည်။ === အခြား သက်သေပြနည်း (Alternative Proof) === ဤသက်သေပြနည်းတွင် အင်တီဂရယ်များအတွက် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်ကို အသုံးပြုထားခြင်း မရှိပေ။ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များစွာတွင် အင်တီဂရယ်များအတွက် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်ကို အခြေခံသီအိုရမ်မှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း (continuity) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ရီးမန်း အင်တီဂရယ် (Riemann integral) ၏ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများပေါ်တွင်သာ မှီခိုသော အခြားသက်သေပြနည်း တစ်ခုကို ဤနေရာတွင် ဖော်ပြပေးမည် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများမှာ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု(linearity)၊ တြိဂံ မညီမျှခြင်း (triangle inequality)၊ အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှု (monotonicity) နှင့် အပိုင်းအခြား ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (interval additivity) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သကဲ့သို့ပင် <math>F</math> သည် အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော အမှတ် (arbitrary point) <math>x_0</math> တွင် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရကြောင်းနှင့်]] <math>F'(x_0) = f(x_0)</math> ဖြစ်ကြောင်းကို ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပြသရန်အတွက် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်၏]] ပုံစံတကျ (formal) <math>\varepsilon</math>-<math>\delta</math> အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို စစ်ဆေးရမည် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math>\varepsilon > 0</math> အတွက်မဆို <math>0 < |x - x_0| < \delta</math> ဖြစ်သော <math>x \in I</math> အားလုံးအတွက် <math>\left| \frac{F(x) - F(x_0)}{x - x_0} - f(x_0) \right| \leq \varepsilon</math> ကို ပြည့်စုံစေမည့် <math>\delta > 0</math> တစ်ခု တည်ရှိကြောင်းကို ပြသရမည် ဖြစ်သည်။ <math>\varepsilon > 0</math> ကို အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသည် ဆိုပါစို့။ <math>x \neq x_0</math> ဖြစ်သော <math>x \in I</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :<math> \begin{align} \left| \frac{F(x)-F(x_0)}{x-x_0} - f(x_0) \right| & = \left| \frac{1}{x-x_0} \left( \int_c^x f(t)\,\mathrm dt - \int_c^{x_0} f(t)\,\mathrm dt \right) -f(x_0) \right|\\ & = \left| \frac{1}{x-x_0} \int_{x_0}^x f(t)\,\mathrm dt - \frac{1}{x-x_0} \int_{x_0}^x f(x_0)\, \mathrm dt \right|\\ & = \left| \frac{1}{x-x_0} \int_{x_0}^x (f(t)-f(x_0))\, \mathrm dt \right|\\ & \leq \frac{1}{|x-x_0|} \int_{\min(x, x_0)}^{\max(x, x_0)} |f(t)-f(x_0)|\,\mathrm dt. \end{align} </math> ညာဘက်ခြမ်းရှိ ဖော်ပြချက်အတွက် အထက်ကန့်သတ်ချက် (upper bound) သတ်မှတ်ရန် အမှတ် <math>x_0</math> ရှိ <math>f</math> ၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း ဂုဏ်သတ္တိကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိအရ <math>0 < |x - x_0| < \delta</math> ဖြစ်သော <math>x \in I</math> အားလုံးအတွက် <math>|f(x) - f(x_0)| < \varepsilon</math> ကို ပြည့်စုံစေမည့် <math>\delta > 0</math> တစ်ခု အသေအချာ တည်ရှိနေသည်။ ယင်း <math>x</math> များအတွက် နောက်ဆုံးကြောင်းရှိ အင်တီဂရယ်ကို <math>\int_{\min(x, x_0)}^{\max(x, x_0)} |f(t) - f(x_0)| \, \mathrm{d}t \leq |x - x_0| \varepsilon</math> ဖြင့် အထက်မှ ကန့်သတ်နိုင်သည်။ ခြုံငုံကြည့်လျှင် ဤအချက်က <math>0 < |x - x_0| < \delta</math> ဖြစ်သော <math>x \in I</math> အားလုံးအတွက် <math>\left| \frac{F(x) - F(x_0)}{x - x_0} - f(x_0) \right| \leq \varepsilon</math> ဖြစ်စေကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။ === ဒုတိယပိုင်း (Second Part) === <math>f</math> သည် အပိတ် အပိုင်းအခြား (closed interval) <math>[a,b]</math> ပေါ်ရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်တစ်ခု]] ဖြစ်သည် ဆိုပါစို့။ ပထမပိုင်းရှိ စုဆောင်း [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] (accumulation function) တွင် <math>c = a</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်ပါက <math>F(a) = 0</math> နှင့် <math>F(b) = \int_{a}^{b} f(x) \, \mathrm{d}x</math> ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ ဤသီးသန့် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် (antiderivative) အတွက် <math>\int_{a}^{b} f(t) \, \mathrm{d}t = F(b) - F(a)</math> သည် မှန်ကန်သည်။ သို့ရာတွင် အခြားသော မည်သည့် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်မဆို ဤပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်နှင့် ကိန်းသေ (constant) တစ်ခုစာမျှသာ ကွာခြားပြီး အဆိုပါ ကိန်းသေသည် နှုတ်ခြင်း ပြုလုပ်စဉ်တွင် အချင်းချင်း ချေဖျက်သွားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် အားလုံးအတွက် သီအိုရမ် မှန်ကန်ကြောင်းကို သက်သေပြပြီး ဖြစ်သည်။ မှတ်ချက်။ အခြေခံသီအိုရမ်၏ ဒုတိယပိုင်းကို ရီးမန်း ပေါင်းလဒ်များ (Riemann sums) ၏ စုဆုံမှတ် ဟူသော ရီးမန်း အင်တီဂရယ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ဆီသို့ ပြန်သွားခြင်းဖြင့် ပထမပိုင်းနှင့် အမှီအခိုကင်းစွာ သီးခြား သက်သေပြနိုင်သည်။ ဤကိစ္စတွင် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခံကိန်း (integrand) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည် (Riemann-integrable) ဟု ယူဆရန်သာ လိုအပ်သည်။ <ref>{{Citation |last=Deiser |first=Oliver |title=Analysis 2 |date=2021 |page=74 |url=https://www.aleph1.info/?call=Puc&permalink=analysis2_1_4_Hauptsatz%20I |language=de}}</ref> == ယေဘုယျပြုချက်များ နှင့် အဆင့်မြင့် ဖော်ပြချက်များ (Generalizations and Advanced Formulations) == ယေဘုယျအားဖြင့် <math> F</math> သည် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း (differential equation) <math> F'(x) = f(x)</math> ၏ အဖြေတစ်ခု ဖြစ်ပါက ယင်း <math> F</math> ကို <math> f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math> C</math> သည် ကိန်းစစ် ကိန်းသေ (real constant) ဖြစ်ပါက <math> F(x) = \int_a^x f(t) \,\mathrm{d}t + C</math> ပုံစံရှိသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များကို]] ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် (indefinite integral) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ သင့်လျော်သော ဖန်ရှင်များနှင့် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း သဘောတရားများကို အသုံးပြုပါက အောက်ပါအချက်များ မှန်ကန်သည်။ * <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် ဖြစ်လျှင် <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် ဖြစ်သည်။ * <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်ဖြစ်လျှင် <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် ဖြစ်သည်။ * '''တည်ရှိမှု (Existence)'''- <math>f</math> တွင် ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * '''တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness)'''- <math>F_1</math> နှင့် <math>F_2</math> တို့သည် <math>f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်များ ဖြစ်ကြလျှင် <math>F_1 - F_2</math> သည် ကိန်းသေ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] (constant function) ဖြစ်သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေများအနက်မှ တစ်ခုခုနှင့် ကိုက်ညီပါကလည်း အခြေခံသီအိုရမ်သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ မှန်ကန်သည်။ *<math>F</math> သည် အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင် (continuously differentiable function) ဖြစ်သည်။ <math>f</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (continuous function) ဖြစ်သည်။ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းသည်]] သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် (pointwise) ဖြစ်ပြီး အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းသည် ရီးမန်း အင်တီဂရယ် (Riemann integral) ဖြစ်သည်။ *<math>F</math> သည် ပကတိ အဆက်မပြတ် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] (absolutely continuous function) ဖြစ်သည်။ <math>f</math> သည် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဖန်ရှင် (integrable function) ဖြစ်သည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းသည် နေရာတိုင်းနီးပါး (almost everywhere) တွင်ဖြစ်ပြီး အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းသည် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ် (Lebesgue integral) ဖြစ်သည်။ *ပေါင်းစပ် ဒစ်ဖရန်ရှယ် ဂျီဩမေတြီ (synthetic differential geometry) တွင် <math>F</math> နှင့် <math>f</math> တို့သည် ချောမွေ့သော ပုံဖော်မှုများ (smooth maps) ဖြစ်ကြသည်။ ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းသည် နဂိုမှန်အဆို (axiomatic) ဖြစ်ပြီး အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းကို အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆို (integration axiom) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ === သီအိုရမ်အား ပြန်လည်ဖော်ပြခြင်း (Restatement of the Theorem)=== <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် ဖြစ်လျှင် <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် ဖြစ်သည်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမဦးစွာ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် နှင့် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် တို့၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို ရိုးရှင်းစွာ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ *<math>\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x} \left(\int_a^x f(t) \,\mathrm{d}t + C\right) = f(x)</math> :ဖန်ရှင်တစ်ခုကို ကိန်းသေတစ်ခု ပေါင်းထည့်ခြင်းသည် ၎င်း၏ ဆင်းသက်ချက်ကို မပြောင်းလဲစေဟု မှတ်ယူထားပါက ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရိုးရှင်းသွားစေသည်။ *<math>\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x} \left(\int_a^x f(t) \,\mathrm{d}t\right) = f(x)</math> :ယင်းကို ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း (chain rule) နှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ယေဘုယျပြု (generalize) နိုင်သည်။ *<math>\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x} \left(\int_a^{q(x)} f(t) \,\mathrm{d}t\right) = f(q(x)) q'(x)</math> :<math>\int_u^v = \int_a^v - \int_a^u</math> ဖြစ်သည်ကို မှတ်ယူထားပါက ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ *<math>\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}x} \left(\int_{p(x)}^{q(x)} f(t) \,\mathrm{d}t\right) = f(q(x)) q'(x) - f(p(x)) p'(x)</math> :<math>p(x)</math> အတွက် <math>u</math> ဟု ရေး၍ <math>q(x)</math> အတွက် <math>v</math> ဟု ရေးကာ နှစ်ဖက်စလုံးကို <math>\mathrm{d}x</math> ဖြင့် မြှောက်လိုက်သောအခါ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံ (differential form) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ *<math>\mathrm{d}\left(\int_u^v f(t) \,\mathrm{d}t\right) = f(v) \,\mathrm{d}v - f(u) \,\mathrm{d}u</math> တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် (definite integral) ၏ အပိုင်းအခြားများက ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း အစားထိုးခြင်း (substitution) ပြုလုပ်လိုက်သောအခါ ဒစ်ဖရန်ရှယ် နှင့် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် အော်ပရေတာ (operator) တို့သည် အချင်းချင်း ချေဖျက်သွားကြသည်။ <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက်ဖြစ်လျှင် <math>F</math> သည် <math>f</math> ၏ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် ဖြစ်သည်ကိုလည်း အောက်ပါအတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမဦးစွာ ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် နှင့် ပြောင်းပြန်ဆင်းသက်ချက် တို့၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို ရိုးရှင်းစွာ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ကိန်းသေ <math>C</math> တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ *<math>\int_a^x F'(t) \,\mathrm{d}t + C = F(x)</math> :<math>\int_a^a = 0</math> ဖြစ်သည်ကို မှတ်ယူထားပါက <math>C = F(a)</math> ဖြစ်သည်ကို တွေ့မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လာသည်။ *<math>F(x) = F(a) + \int_a^x F'(t) \,\mathrm{d}t</math> :ယင်းကို <math>x = b</math> ဖြစ်သည့် အထူးအခြေအနေတစ်ခုအတွက် စဉ်းစားလျှင် လုံလောက်သည်။ *<math>\int_a^b F'(t) \,\mathrm{d}t = F(b) - F(a)</math> :ပထမပိုင်း၏ နောက်ဆုံးပုံစံနှင့် ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ယင်းကို အောက်ပါအတိုင်းလည်း ရေးသားနိုင်သည်။ *<math>\int_a^b \mathrm{d}F(t) = F(b) - F(a)</math> :ယခင်ကဲ့သို့ပင် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်၏ အပိုင်းအခြားများက ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း အစားထိုးခြင်း ပြုလုပ်လိုက်သောအခါ ဒစ်ဖရန်ရှယ် နှင့် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် အော်ပရေတာတို့သည် အချင်းချင်း ချေဖျက်သွားကြသည်။ ယခုအကြိမ်တွင်မူ ဆန့်ကျင်ဘက် အစီအစဉ်ဖြင့် ချေဖျက်သွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== * nLab authors: ''fundamental theorem of calculus'', nLab, 2026, Revision 19, https://ncatlab.org/nlab/show/fundamental+theorem+of+calculus [[ကဏ္ဍ:ကဲကုလပ် သီအိုရမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] bofqeon4bmlb5ptx1wm9jjsy8vjlbp9 0 288383 1060720 1039993 2026-10-30T11:21:47Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060720 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ (Category of topological spaces)''' သည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများကို လေ့လာရာတွင် တွေ့ရှိရသည့် ယေဘုယျဂုဏ်သတ္တိများကို သရုပ်မဲ့နည်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသော တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ကတ်တဂိုရီ (topological category) တစ်ခု၏ စံနမူနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများကို အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီများထဲတွင် ဤကတ်တဂိုရီတစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်မဟုတ်ပါ။ ၎င်း၏ ယေဘုယျဂုဏ်သတ္တိများသည် အနည်းငယ် အားနည်းသည့်အတွက် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများအတွက် ပိုမိုသင့်လျော်သော ကတ်တဂိုရီများ (convenient categories of topological spaces) ကို ရှာဖွေရန် လှုံ့ဆော်မှုဖြစ်စေခဲ့သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Top}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * ၎င်း၏ '''အရာဝတ္ထုများ (objects)''' အဖြစ် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ရပ်ဝန်းများကို သတ်မှတ်သည်။ * ၎င်း၏ '''မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms)''' အဖြစ် အဆိုပါ ရပ်ဝန်းများကြားရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ]] (continuous maps) ကို သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) သည် ပုံမှန် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ပေါင်းစပ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) သည် ပုံမှန် ထပ်တူရ [[ဖန်ရှင်]] (identity function) ပင် ဖြစ်သည်။ == [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ]] (Adjunctions) == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Top}</math> မှနေ၍ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) ဖြစ်သော <math>\mathbf{Set}</math> သို့ မေ့လျော့ [[ဖန်တာ]] (forgetful functor) တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းဖန်တာသည် တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းတစ်ခုစီ၏ တိုပေါ်လော်ဂျီကို လျစ်လျူရှုကာ အခြေခံ[[အစု]] (underlying set) သို့သာ ပုံဖော်ပေးသည်။ :<math>U : \mathbf{Top} \to \mathbf{Set}</math> ဤဖန်တာသည် အောက်ပါ တွဲဖက် သုံးခုတွဲ (adjoint triple) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>D \dashv U \dashv I</math> ဤနေရာတွင် <math>D</math> သည် ပေးထားသော အစုတစ်ခုကို ပိုင်းစသီးခြား တိုပေါ်လော်ဂျီ (discrete topology) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည့် ဖန်တာဖြစ်သည်။ ထို့အတူ <math>I</math> သည် ပေးထားသော အစုတစ်ခုကို ပိုင်းစသီးခြားမဟုတ်သော တိုပေါ်လော်ဂျီ (indiscrete topology) အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည့် ဖန်တာဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အသေးအဖွဲ တိုပေါ်လော်ဂျီ (trivial topology) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဤဖန်တာနှစ်ခုစလုံးသည် <math>\mathbf{Set}</math> ကို <math>\mathbf{Top}</math> ထဲသို့ အပြည့်အဝ ထည့်သွင်းခြင်းများ (full embeddings) ဖြစ်ကြသည်။ == <math>\mathbf{Top}</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of <math>\mathbf{Top}</math>) == === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) === * <math>\mathbf{Top}</math> သည် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီ (concrete category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> သည် ပြည့်စုံသော (complete) ကတ်တဂိုရီဖြစ်သလို ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (cocomplete) ကတ်တဂိုရီလည်း ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (preadditive category) တစ်ခု မဟုတ်ပါ။ * <math>\mathbf{Top}</math> တွင် ကာတီးရှန်း အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (Cartesian closed) မရှိပါ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် တိုပို့စ် (topos) တစ်ခု မဟုတ်ပါ။ === အရာဝတ္ထုများ (Objects) === * ဗလာ[[အစု]] (empty set) သည် <math>\mathbf{Top}</math> ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object) ဖြစ်သည်။ * အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သော[[အစု]] (singleton) သို့မဟုတ် အမှတ်တစ်မှတ်တည်းပါသော ရပ်ဝန်း (one-point space) သည် <math>\mathbf{Top}</math> ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (terminal object) ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> တွင် သုည အရာဝတ္ထု (zero object) မရှိပါ။ * <math>\mathbf{Top}</math> တွင် ရပ်ဝန်းအတွဲအားလုံးအတွက် ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုများ (exponential objects) မရှိသော်လည်း အချို့သော ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုများ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ဒေသအလိုက်ကျစ်လျစ်သော ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်း (locally compact Hausdorff space) <math>X</math> တိုင်းနှင့် မည်သည့်[[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] <math>Y</math> အတွက်မဆို ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထု <math>Y^X</math> ရှိသည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) === * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (monomorphism) များသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ]] (injective continuous maps) ဖြစ်ကြသည်။ * အစွန်းရောက် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ (extremal monomorphisms) သည် ပုံမှန် (regular) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းခြင်းများ (topological embeddings) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင် (epimorphism) များသည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော အဆက်မပြတ် ပုံဖော်မှုများ (surjective continuous maps) ဖြစ်ကြသည်။ * အစွန်းရောက် အပီမော်ဖစ်ဇင်များ (extremal epimorphisms) သည် ပုံမှန်ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် စားလဒ် ပုံဖော်မှုများ (quotient maps) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) များသည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ (homeomorphisms) ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> တွင် သုည မော်ဖစ်ဇင်များ (zero morphisms) မရှိပါ။ === [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များနှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (Limits and Colimits) === * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ '''မြှောက်လဒ် (product)''' သည် မြှောက်လဒ် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (product topology) သတ်မှတ်ထားသော [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ '''ညီမျှပိုင်း (equalizer)''' သည် ရပ်ဝန်းပိုင်း တိုပေါ်လော်ဂျီ (subspace topology) သတ်မှတ်ထားသော အစုသီအိုရီအခြေခံ ညီမျှပိုင်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ '''ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (coequalizer)''' သည် စားလဒ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (quotient topology) သတ်မှတ်ထားသော [[အစု]]သီအိုရီအခြေခံ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်းနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ '''ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် (colimit)''' သည် အဆုံးသတ် တိုပေါ်လော်ဂျီ (final topology) သတ်မှတ်ထားသော အစုသီအိုရီအခြေခံ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]]နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * <math>\mathbf{Top}</math> ရှိ '''စုဆုံမှတ် (limit)''' သည် အစ တိုပေါ်လော်ဂျီ (initial topology) သတ်မှတ်ထားသော အစုသီအိုရီအခြေခံ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]]နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8}} * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Topologie générale: Chapitres 1 à 10 |series=Éléments de mathématique |publication-place=Berlin |publisher=Springer-Verlag |date=1971 |language=fr}} [[ကဏ္ဍ:Webarchive template wayback links]] [[ကဏ္ဍ:တိုပေါ်လော်ဂျီ]] [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] oglaywbpzidfh9mu0nbzi6y12z7c1td 0 288392 1060710 1041029 2026-10-30T10:37:58Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060710 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် '''အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (Category of groups)''' သည် အက္ခရာသင်္ချာတွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ကို လေ့လာရာ၌ တွေ့ရှိရသည့် ဂုဏ်သတ္တိများကို သရုပ်မဲ့နည်းဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသော တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == === အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (The Category of Groups) === <math>\mathbf{Grp}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသော အုပ်စုများ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * ၎င်း၏ '''အရာဝတ္ထုများ (objects)''' သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] ဖြစ်ကြသည်။ * ၎င်း၏ '''မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms)''' အဖြစ် အုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (group homomorphisms) ကို သတ်မှတ်သည်။ ဤနေရာတွင် ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) သည် ပုံမှန် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] ပေါင်းစပ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) သည် ပုံမှန် ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (identity map) ပင် ဖြစ်သည်။ === 2-ကတ်တဂိုရီဖြစ် အုပ်စုများ (The 2-Category of Groups) === ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများ သီအိုရီ (higher category theory) တွင် တစ်ခါတစ်ရံ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါဝင်သော ဂရုပွိုက်များ (groupoids) အဖြစ် ရှုမြင်လေ့ရှိသည်။ ယင်းသီးသန့် အရာဝတ္ထုမှ ၎င်းကိုယ်တိုင်ဆီသို့ ဦးတည်သော မြားများသည် အုပ်စု၏ အစုဝင်များနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ အုပ်စုများ၏ [[2-ကတ်တဂိုရီ|2-ကတ်တဂိုရီ]] <math>\mathbf{Grp}</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသော ဂရုပွိုက်များ ကတ်တဂိုရီ၏ ပြည့်ဝသော 2-ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full sub-2-category) ဖြစ်သည်။ * ၎င်း၏ '''အရာဝတ္ထုများ''' သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါဝင်သော ဂရုပွိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။ * '''၁-မော်ဖစ်ဇင်များ (1-morphisms)''' သည် အဆိုပါ အရာဝတ္ထုများကြားရှိ [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ပုံမှန်သဘောအရဆိုလျှင် အုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]နှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * '''၂-မော်ဖစ်ဇင်များ (2-morphisms)''' သည် အဆိုပါ ဖန်တာများကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို အတွင်း [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (inner automorphisms) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ တိတိကျကျဆိုရသော် <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>G</math> မှ အုပ်စု <math>H</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသော ဖန်တာနှစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>x \in G</math> တိုင်းအတွက် <math>g(x) = a f(x) a^{-1}</math> ဖြစ်စေမည့် အစုဝင် <math>a \in H</math> တစ်ခု ရှိနေမှသာလျှင် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု တည်ရှိမည်ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ဖန်တာ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်နှစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အုပ်စု အရာဝတ္ထုများ ကတ်တဂိုရီ (The Category of Group Objects in a Category) === <math>C</math> သည် မည်သည့်ကတ်တဂိုရီတစ်ခုမဆို ဖြစ်ပါက <math>C</math> အတွင်းရှိ အုပ်စု အရာဝတ္ထုများ၏ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Grp}_C</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ''' သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] အရာဝတ္ထုများ (group objects) ဖြစ်ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့်အရာဝတ္ထု <math>X</math> အတွက်မဆို <math>\mathrm{Hom}_C(X, G)</math> အပေါ်တွင် အုပ်စု တည်ဆောက်ပုံ တစ်ခု ရှိပြီး <math>X \mapsto \mathrm{Hom}_C(X, G)</math> ဟု သတ်မှတ်ပေးခြင်းသည် ဆန့်ကျင်ဘက် [[ဖန်တာ]] (contravariant functor) <math>C \to \mathbf{Grp}</math> တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသော အရာဝတ္ထု <math>G</math> များ ဖြစ်ကြသည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ''' သည် အုပ်စု အရာဝတ္ထုများ၏ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ ဤသဘောတရားမူဘောင်အရ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]]ဆိုင်ရာ အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (category of topological groups) ကို [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] <math>\mathbf{Top}</math> အတွင်းရှိ အုပ်စု အရာဝတ္ထုများ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ပြီး လီအုပ်စုများ (Lie groups) ကတ်တဂိုရီကို ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများ (smooth manifolds) ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အုပ်စု အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထို့အတူ ရပ်ဝန်း <math>X</math> ပေါ်ရှိ အုပ်စုများ၏ [[အစည်း|အစည်းများ]] ကတ်တဂိုရီ (category of sheaves of groups) ကို <math>X</math> ပေါ်ရှိ [[အစု|အစုများ]]၏ အစည်းများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အုပ်စု အရာဝတ္ထုများအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == အုပ်စုများ၊ မိုနွိုက်များနှင့် အစုများ (Groups, Monoids, and Sets) == [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]တိုင်းသည် အထူးသဖြင့် [[မိုနွိုက်]]တစ်ခု ဖြစ်သည့်အတွက် သဘာဝကျသော မေ့လျော့ [[ဖန်တာ]] (forgetful functor) တစ်ခု ရှိသည်။ :<math>M : \mathbf{Grp} \to \mathbf{Mon}</math> ဤဖန်တာသည် တွဲဖက် သုံးခုတွဲ <math>K \dashv M \dashv I</math> တွင် ပါဝင်သည်။ ဤနေရာတွင် * <math>K</math> သည် [[မိုနွိုက်]]တစ်ခုကို ၎င်း၏ [[ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု]] (Grothendieck group) သို့မဟုတ် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] ပြည့်စုံစေခြင်း (group completion) သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် [[ဖန်တာ]]ဖြစ်သည်။ * <math>I</math> သည် မိုနွိုက်တစ်ခုကို ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော အစုဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် မိုနွိုက်ပိုင်း (submonoid) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ယူနစ်များ၏ အုပ်စု (group of units) သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် ဖန်တာဖြစ်သည်။ မိုနွိုက် တည်ဆောက်ပုံကို မေ့လျော ထားလိုက်ခြင်းဖြင့် အုပ်စုတစ်ခု၏ အစုဝင်များကို ရိုးရှင်းစွာ [[အစု]]တစ်ခုအနေဖြင့် ရှုမြင်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါ မေ့လျော့ ဖန်တာနှင့် ကိုက်ညီသည်။ :<math>S : \mathbf{Mon} \to \mathbf{Set}</math> ၎င်းတွင် သဘာဝကျသော ဘယ်တွဲဖက် (left adjoint) အဖြစ် လွတ်လပ်သော [[ဖန်တာ]] (free functor) <math>F</math> ရှိပြီး ၎င်းဖန်တာသည် မည်သည့်[[အစု]]ကိုမဆို ၎င်း၏အစုဝင်များမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော လွတ်လပ်သော [[မိုနွိုက်]] (free monoid) နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည်။ :<math>F \dashv S</math> ဤမေ့လျော့ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]]သို့ ဦးတည်သော ပေါင်းစပ်မေ့လျော့ [[ဖန်တာ]]ကို ရရှိသည်။ :<math>S \circ M : \mathbf{Grp} \to \mathbf{Mon} \to \mathbf{Set}</math> ဤပေါင်းစပ်ဖန်တာသည် လွတ်လပ်သော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] ဖန်တာ (free group functor) အတွက် ညာတွဲဖက် (right adjoint) ဖြစ်သည်။ :<math>K \circ F : \mathbf{Set} \to \mathbf{Mon} \to \mathbf{Grp}</math> == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) === * <math>\mathbf{Grp}</math> သည် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီ (concrete category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Grp}</math> သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) ဖြစ်သော်လည်း သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) မဟုတ်ပါ။ * <math>\mathbf{Grp}</math> သည် ပြည့်စုံသော (complete) ကတ်တဂိုရီဖြစ်သလို ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (cocomplete) ကတ်တဂိုရီလည်း ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Grp}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (additive category) လည်းမဟုတ်သလို အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) လည်း မဟုတ်ပါ။ === အရာဝတ္ထုများ (Objects) === * <math>\mathbf{Grp}</math> ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]]၊ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] နှင့် သုည အရာဝတ္ထုများအားလုံးသည် အသေးအဖွဲ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (trivial group) <math>\mathbf{1}</math> ပင် ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Grp}</math> အတွင်းရှိ ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (projective objects) သည် လွတ်လပ်သော အုပ်စုများ (free groups) ပင်ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Grp}</math> အတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု (injective object) သည် အသေးအဖွဲ အုပ်စုဖြစ်သည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) === * မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော အုပ်စု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ * အပီမော်ဖစ်ဇင်များ သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ * [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]]ဖြစ်သော အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို အုပ်စု အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များဟုလည်း ခေါ်သည်။ === [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များနှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (Limits and Colimits) === * <math>\mathbf{Grp}</math> ရှိ '''မြှောက်လဒ် (product)''' သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]၏ တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (direct product) ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Grp}</math> ရှိ '''ပေါင်းလဒ် (coproduct)''' သည် အုပ်စုများ၏ လွတ်လပ်သော မြှောက်လဒ် (free product) ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Grp}</math> ရှိ '''ကာနယ် (kernel)''' သည် စံအက္ခရာသင်္ချာ သဘောတရားအရ ကာနယ်နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8}} * {{Citation |last1=Demazure |first1=Michel |last2=Grothendieck |first2=Alexander |title=Schémas en groupes I |series=Lect. Notes in Math. |publisher=Springer |date=1970 |pages=151–153 |language=fr}} [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] s74rpw5xx3bo2q96h020op44b2b29cb 0 288477 1060711 1041030 2026-10-30T10:42:30Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060711 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် <math>\mathbf{Ab}</math> ဟု သင်္ကေတပြုထားသော အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (category of abelian groups) သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]]ကို လေ့လာရာတွင် တွေ့ရှိရသော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို လွှမ်းခြုံပေးထားသည့် သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ၏ မူလပုံစံ နမူနာတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ဖရွိုက်-မစ်ချယ် ထည့်သွင်းခြင်း သီအိုရမ် (Freyd–Mitchell embedding theorem) အရ သေးငယ်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတိုင်းကို ထပ်တူရပါသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> အတွင်းသို့ [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ|ပြည့်ဝသစ္စာရှိ]]၍ [[တိကျသော ဖန်တာ|တိကျသော]] ဖန်တာ (full, faithful and exact functor) တစ်ခုဖြင့် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။ ယင်းဖန်တာကို <math>\mathbf{Ab}</math> သို့ ဦးတည်သော မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) နှင့် ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် <math>\mathbf{Ab}</math> သို့ သစ္စာရှိ၍ တိကျသော ဖန်တာတစ်ခုကို ရရှိသည်။ သို့သော် ယင်းဖန်တာသည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ#ပြည့်ဝဖန်တာ_(Full_functor)|ပြည့်ဝဖန်တာ]] ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) == === အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (Category of Abelian Groups) === အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီဆိုသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော <math>\mathbf{Ab}</math> ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] ဖြစ်ကြသည်။ * အရာဝတ္ထုများအကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (group homomorphisms) ဖြစ်ကြသည်။ * ၎င်းသည် အုပ်စုအားလုံးပါဝင်သော [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|<math>\mathbf{Grp}</math> ကတ်တဂိုရီ]]၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> ကတ်တဂိုရီသည် <math>\mathbb{Z}\text{-}\mathbf{Mod}</math> ဟု သင်္ကေတပြုထားသော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]အပေါ်အခြေခံသည့် [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]]နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) ဆက်သွယ်ချက် ရှိသည်။ ယင်းအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ကို မေ့လျော့ [[ဖန်တာ]] (forgetful functor) တစ်ခုနှင့် အခြားဖန်တာတစ်ခုတို့က တည်ဆောက်ပေးသည်။ အဆိုပါ မေ့လျော့ ဖန်တာသည် <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူး <math>(M, +, \cdot)</math> တစ်ခုကို ၎င်း၏ အခြေခံ အဘီလီယန်အုပ်စု <math>(M, +)</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ အခြားဖန်တာမှာ အဘီလီယန်အုပ်စု <math>(G, +)</math> တစ်ခုကို စကေလာမြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) အား <math>k > 0</math> အတွက် <math>g</math> ကို <math>k</math> ကြိမ် ထပ်ကျော့ပေါင်းခြင်း (repeated addition) ဖြင့် <math>k \cdot g := g + \cdots + g</math>, <math>0 \cdot g := 0</math> နှင့် <math>k < 0</math> အတွက် <math>k \cdot g := -((-k) \cdot g)</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူးတစ်ခုအဖြစ်သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ === <math>\mathbf{Ab}</math> အပေါ် ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီများ (Categories Enriched over Ab) === * <math>\mathbf{Ab}</math> ကတ်တဂိုရီသည် [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ|မိုနွိုက်ဒယ်]] (monoidal) ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းအပေါ်တွင် ဖြည့်စွက်ထားသော တည်ဆောက်ပုံကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math>\mathbf{Ab}</math> အပေါ် ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီများကို အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီများ (preadditive categories) ဟု ခေါ်သည်။ == တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (Adjunctions) == * [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုတိုင်း]]ကို ၎င်း၏ အခြေခံ[[အစု]]သို့ သတ်မှတ်ပေးပြီး [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်း]]ကို အခြေခံ [[ဖန်ရှင်]]အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသော သဘာဝကျသော (natural) မေ့လျော့ [[ဖန်တာ]] <math>U: \mathbf{Ab} \to \mathbf{Set}</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * ဤဖန်တာသည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ#သစ္စာရှိဖန်တာ_(Faithful_functor)|သစ္စာရှိဖန်တာ]] (faithful functor) ဖြစ်သည်။ ဤအချက်က <math>\mathbf{Ab}</math> သည် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီ (concrete category) တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ဆိုလိုသည်။ * အဆိုပါ မေ့လျော့ ဖန်တာတွင် လွတ်လပ်သော ဖန်တာ (free functor) <math>F: \mathbf{Set} \to \mathbf{Ab}</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်တွဲဖက်]] (left adjoint) တစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းဖန်တာသည် ပေးထားသော အစုတစ်ခုအား ထိုအစုကို အခြေအစု (basis) အဖြစ်ယူထားသော လွတ်လပ်သော အဘီလီယန်အုပ်စု (free abelian group) နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည်။ * မေ့လျော့ ဖန်တာတွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာတွဲဖက်]] (right adjoint) မရှိပေ။ == အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of the Category of Abelian Groups) == === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) === * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် ပြည့်စုံသော (complete) နှင့် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (cocomplete) ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြို ဖြစ်သည့်အပြင် အပေါင်းအခြေခံ (additive) လည်း ဖြစ်သည်။ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] နှစ်ခုဖြစ်သော <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့၏ ပေါင်းလဒ်သည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဖလှယ်ရ ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေခြင်း (commutativity) ကြောင့် <math>(f+g)(x+y) = f(x+y) + g(x+y) = f(x) + g(x) + f(y) + g(y) = (f+g)(x) + (f+g)(y)</math> ဟု ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အရေအတွက် အဆုံးရှိသော [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏]] တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ် (direct sum) သည် ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ကာနယ် (kernel) နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) သဘောတရားများသည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ သဘောတရားများနှင့် ထပ်တူကျသည်။ ဤအချက်က [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact sequences) ကို သဘာဝကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်ရန် အထောက်အကူပြုသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် [[ကိန်းပြည့်]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>\mathbb{Z}</math> အပေါ်ရှိ အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏ တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (tensor product) ဖြစ်သော <math>A \otimes B</math> ကို မိုနွိုက်ဒယ် မြှောက်လဒ် (monoidal product) အဖြစ် အသုံးပြုထားသည့် အပိတ် အချိုးညီ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (closed symmetric monoidal category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်အပေါ်တွင်လည်း မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် ဘိုင်မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ (bimonoidal category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် ကာတီးရှန်း အပိတ် (Cartesian closed) မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဘီလီယန်အုပ်စု အတွဲအားလုံးအတွက် ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုများ (exponential objects) တည်ရှိသည် မဟုတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် သုည အရာဝတ္ထု (zero object) တစ်ခု ပါဝင်သောကြောင့် ၎င်းသည် တိုပို့စ် (topos) တစ်ခု မဟုတ်ပေ။ * <math>\mathbf{Ab}</math> သည် ဂရိုသန်ဒိခ် ကတ်တဂိုရီ (Grothendieck category) တစ်ခု၏ မူလပုံစံ နမူနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တိုက်ရိုက် စုဆုံမှတ်များ (direct limits) တွက်ချက်ယူခြင်းသည် [[တိကျသော ဖန်တာ]] (exact functor) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) တစ်ခု ပါဝင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ === အရာဝတ္ထုများ (Objects) === * <math>\mathbf{Ab}</math> ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object)၊ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (terminal object) နှင့် သုည အရာဝတ္ထုတို့သည် ထပ်တူရအစုဝင် (identity element) တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည့် အသေးအဖွဲ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (trivial group) <math>\{0\}</math> ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> ၏ အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (injective objects) သည် စား၍ရသော အုပ်စုများ (divisible groups) သီးသန့်ပင် ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> ၏ ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (projective objects) သည် လွတ်လပ်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] သီးသန့်ပင် ဖြစ်ကြသည်။ * အဘီလီယန်အုပ်စု <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့အတွက် <math>\mathbf{Ab}</math> တွင် ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထု <math>B^A</math> တည်ရှိရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math>\mathrm{Hom}_{\mathbf{Ab}}(A, B) = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် <math>B^A \cong B</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbb{Z}^{\mathbb{Z}}</math> သည် ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုအဖြစ် တည်ရှိခြင်း မရှိသော်လည်း <math>(\mathbb{Z}/3\mathbb{Z})^{\mathbb{Z}/2\mathbb{Z}} \cong \mathbb{Z}/3\mathbb{Z}</math> ကဲ့သို့သော ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုများ တည်ရှိသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> ၏ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်း တစ်ခုသည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ၏]] အုပ်စု <math>\mathbb{Z}</math> ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> ၏ အင်ဂျက်တစ် ဒွန်တွဲထုတ်လုပ်ကိန်း (injective cogenerator) တစ်ခုသည် <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> ဖြစ်သည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) === * <math>\mathbf{Ab}</math> အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ (monomorphisms) သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များ (epimorphisms) သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> အတွင်းရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ === စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits) === * <math>\mathbf{Ab}</math> အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ် (product) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ၏]] တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (direct product) ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို အခြေခံ[[အစု|အစုများ၏]] [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ယူခြင်းနှင့် အုပ်စုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများကို သက်ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (component-wise) ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ * <math>\mathbf{Ab}</math> အတွင်းရှိ ပေါင်းလဒ် (coproduct) အား အုပ်စုများ၏ တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ * မော်ဖစ်ဇင် <math>f: A \to B</math> တစ်ခု၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ကာနယ်သည် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကာနယ် <math>K = \{x \in A : f(x) = 0\}</math> နှင့် ပါဝင်မှု [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (inclusion homomorphism) <math>i: K \to A</math> တို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည်။ * မော်ဖစ်ဇင် <math>f: A \to B</math> တစ်ခု၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် စားလဒ်အုပ်စု (quotient group) <math>B/f(A)</math> နှင့် သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း (natural projection) <math>p: B \to B/f(A)</math> တို့ ပူးပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|<math>\mathbf{Grp}</math> ကတ်တဂိုရီ]]နှင့် မတူညီသည်မှာ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) <math>f(A)</math> သည် မူမှန်[[အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) ဖြစ်ကြောင်း သေချာသည့်အတွက် ၎င်းကို <math>\mathbf{Ab}</math> တွင် အမြဲတမ်း ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်နိုင်သည်။ == ကိုးကား == * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |edition=2nd |publisher=Springer |date=1998 |isbn=0-387-98403-8 |zbl=0906.18001}} * {{Citation |editor-last1=Pedicchio |editor-first1=Maria Cristina |editor-last2=Tholen |editor-first2=Walter |title=Categorical foundations. Special topics in order, topology, algebra, and sheaf theory |series=Encyclopedia of Mathematics and Its Applications |volume=97 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=0-521-83414-7 |zbl=1034.18001}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] [[ကဏ္ဍ:အုပ်စုသီအိုရီ]] hjxkuiig8om43tcacpex7f161lgfls6 0 288726 1060713 1041175 2026-10-30T10:47:43Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060713 wikitext text/x-wiki သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> တစ်ခုအတွက် '''မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ (Category of modules)''' သည် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူး]] (module) များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို စုစည်း၍ ယေဘုယျပြုထားသော သရုပ်မဲ့ တည်ဆောက်ပုံ (abstract construction) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီများကို လေ့လာခြင်းသည် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု သီအိုရီ (representation theory) နှင့် အက္ခရာသင်္ချာ ဂျီဩမေတြီ (algebraic geometry) တို့တွင် သဘာဝကျစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) == === ဘယ်-မော်ဂျူးများ သို့မဟုတ် ညာ-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ (Category of Left or Right Modules) === သတ်မှတ်ထားသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအတွက် ဘယ်-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ (category of left modules) <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းကို <math>\mathbf{Mod}_R</math> ဟုလည်း ရေးသားသည်။ * ၎င်း၏ '''အရာဝတ္ထုများ (objects)''' အဖြစ် <math>R</math> ပေါ်ရှိ ဘယ်-[[မော်ဂျူး]] (left module) အားလုံးကို သတ်မှတ်သည်။ ညာ-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ (category of right modules) ကိုလည်း အလားတူ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ * ၎င်း၏ '''မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms)''' အဖြစ် မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (module homomorphisms) ကို သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းတို့ကို <math>R</math>-[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှုများ]] (<math>R</math>-linear maps) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ၏ ဟွမ်း-အစုများ (hom-sets) သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခု၏ တည်ဆောက်ပုံ ပါဝင်သည်။ * <math>M</math> နှင့် <math>N</math> တို့သည် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ ဖြစ်ကြပြီး <math>f_1, f_2 \in \mathrm{Hom}_{R}(M, N)</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် (pointwise) တွက်ချက်မှုဖြင့် <math>(f_1 + f_2)(m) = f_1(m) + f_2(m)</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ * မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition of morphisms) သည် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ် (bilinear) ဖြစ်သည်။ * ထို့ကြောင့် ၎င်းပေါင်းစပ်ခြင်းသည် [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်းရှိ တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (tensor product) ကို ဖြတ်သန်းသက်ရောက်ရာဖြစ်သော (factors through) အောက်ပါ ပုံဖော်မှုကို ပေးစွမ်းသည်။ : <math>\mathrm{Hom}_R(M, N) \otimes_{\mathbb{Z}} \mathrm{Hom}_R(N, P) \to \mathrm{Hom}_R(M, P)</math> * ဤအချက်က <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ကို <math>\mathbf{Ab}</math> အပေါ် ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီ (Ab-enriched category) သို့မဟုတ် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (preadditive category) တစ်ခု ဖြစ်စေသည်။ <ref name="MacLane1998">Mac Lane 1998</ref> === ဘိုင်မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ (Category of Bimodules) === * [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအတွက် ဘိုင်မော်ဂျူးများ (bimodules) ၏ ကတ်တဂိုရီကိုလည်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။ * ဤကတ်တဂိုရီသည် <math>R</math> ၏ ဖုံးအုပ်အက္ခရာသင်္ချာ (enveloping algebra) ပေါ်ရှိ ဘယ်-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီမှု (equivalence) ရှိသည်။ * ထို့အတူ အဆိုပါ ဖုံးအုပ်အက္ခရာသင်္ချာ၏ ပြောင်းပြန် (opposite) ပေါ်ရှိ ညာ-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီနှင့်လည်း ထပ်တူညီမှု ရှိသည်။ === အလုံးစုံ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ (The Global Category of Modules) === * အခြေခံ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]ကို ပြောင်းလဲခွင့်ပြုသောအခါ အလုံးစုံ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] ကတ်တဂိုရီ (global category of modules) ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို <math>\mathbf{Mod}</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။ * ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pairs) <math>(A, M)</math> များ ဖြစ်ကြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>A</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်ပြီး <math>M</math> သည် <math>A</math>-မော်ဂျူး ဖြစ်သည်။ * ဤအလုံးစုံ ကတ်တဂိုရီသည် သဘာဝ ပရိုဂျက်ရှင်း [[ဖန်တာ]] (natural projection functor) <math>(A, M) \mapsto A</math> မှတစ်ဆင့် ဖလှယ်ရ ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{CRing}</math> အပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း (bifibration) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="nLabMod">nLab, Mod</ref> == အထူးဖြစ်ရပ်များ (Special Cases) == === ဗက်တာရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ (Category of Vector Spaces) === * [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>K</math> ပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး]]တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။ * ထို့ကြောင့် ဗက်တာရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ (category of vector spaces) <math>K\text{-}\mathbf{Vect}</math> သည် <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ၏ အထူးဖြစ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (linear algebra) ၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် ဤတိကျသော ကတ်တဂိုရီကို ဖော်ပြခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ * ဥပမာအားဖြင့် ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက် အတိုင်းအတာ သီအိုရမ် (dimension theorem) အရ <math>K\text{-}\mathbf{Vect}</math> အတွင်းရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] အတန်းအစားများ (isomorphism classes) သည် ကာဒီနယ်ကိန်းများ (cardinal numbers) နှင့် တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ * ထို့ပြင် <math>K\text{-}\mathbf{Vect}</math> သည် ကာဒီနယ်ကိန်း <math>n</math> အားလုံးအတွက် ဗက်တာရပ်ဝန်း <math>K_n</math> များသာ ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (subcategory) နှင့် ထပ်တူညီမှု ရှိသည်။ === အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (Category of Abelian Groups) === * မည်သည့် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]တွင်မဆို သဘာဝကျသော <math>\mathbb{Z}</math>-[[မော်ဂျူး]] တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိသည်။ * ထို့ကြောင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbb{Z}\text{-}\mathbf{Mod}</math> သည် [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] <math>\mathbf{Ab}</math> နှင့် လုံးဝ ထပ်တူညီသည်။ <ref name="Datta">Datta, The category of modules over a commutative ring and abelian categories</ref> == <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math>) == === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) === * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီနှင့် အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (additive category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="MacLane1998">Mac Lane 1998</ref> * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * မစ်ချယ် ထည့်သွင်းခြင်း သီအိုရမ် (Mitchell's embedding theorem) အရ မည်သည့် သေးငယ်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (small abelian category) မဆို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]]တစ်ခုခုပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] ကတ်တဂိုရီ၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) တစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာပြီး ယင်းထည့်သွင်းခြင်းသည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact sequences) ကို ထိန်းသိမ်းသည်။<ref name="MacLane1998">Mac Lane 1998</ref> * ဤကတ်တဂိုရီတွင် လုံလောက်စွာ များပြားသော ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (enough projectives) ပါရှိသည်။ မည်သည့်မော်ဂျူးမဆို လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး (free module) တစ်ခု၏ စားလဒ် (quotient) ဖြစ်သောကြောင့် ဤအချက်မှာ ထင်ရှားသည်။ <ref name="DummitFoote2004">Dummit & Foote 2004</ref> * ၎င်းတွင် လုံလောက်စွာ များပြားသော အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (enough injectives) လည်း ပါရှိသည်။ <ref name="DummitFoote2004">Dummit & Foote 2004</ref> * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> သည် ပြည့်စုံသော (complete) ကတ်တဂိုရီဖြစ်သလို ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (cocomplete) ကတ်တဂိုရီလည်း ဖြစ်သည်။ <ref name="Bourbaki1989">Bourbaki 1989</ref> <ref name="Kiersz2006">Kiersz 2006</ref> * ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းသည် ပြောင်းပြန် စုဆုံမှတ်များ (inverse limits) နှင့် တိုက်ရိုက် စုဆုံမှတ်များ (direct limits) အားလုံးကို လက်ခံသည်။ <ref name="Bourbaki1989">Bourbaki 1989</ref> <ref name="Kiersz2006">Kiersz 2006</ref> * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> သည် ဂရိုသန်ဒိခ် ကတ်တဂိုရီ (Grothendieck category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) <math>R</math> ပါရှိပြီး [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (filtered colimits) သည် တိကျသော (exact) ဖြစ်ကြသည်။ * အကယ်၍ <math>R</math> သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] ဖြစ်ပါက မော်ဂျူးများ၏ တန်ဆာ မြှောက်လဒ် <math>M \otimes_R N</math> သည် <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ကို အပိတ် အချိုးညီ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (closed symmetric monoidal category) တစ်ခု ဖြစ်စေသည်။ * ဤနေရာတွင် <math>R</math> ကိုယ်တိုင်သည် မိုနွိုက်ဒယ် ယူနစ် (monoidal unit) အဖြစ် သက်ရောက်မှုရှိသည်။ * ထို့ပြင် ၎င်းတွင် ဤတန်ဆာ မြှောက်လဒ်မှ ပေးဆောင်သော အတွင်း ဟွမ်း [[ဖန်တာ]] (internal Hom functor) တစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ === အရာဝတ္ထုများ (Objects) === * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object)၊ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (terminal object) နှင့် သုည အရာဝတ္ထု (zero object) တို့သည် အသေးအဖွဲ [[မော်ဂျူး]] (trivial module) <math>\{0\}</math> ပင် ဖြစ်သည်။ * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> အတွင်းရှိ ကျစ်လျစ်သော အရာဝတ္ထု (compact object) သည် အဆုံးရှိ ဖော်ပြချက်ပါ မော်ဂျူး (finitely presented module) နှင့် တိကျစွာ ထပ်တူညီသည်။ * [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> ပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ [[မိုနွိုက်]] အရာဝတ္ထု (monoid object) သည် <math>R</math> ပေါ်ရှိ ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ (associative algebra) များနှင့် တိကျစွာ ထပ်တူညီသည်။ === မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) === * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (monomorphism) များသည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) [[မော်ဂျူး]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ပင် ဖြစ်သည်။ * ထို့ပြင် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ၎င်း၏ ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ကာနယ် (categorical kernel) ဖြစ်သည်။ <ref name="MacLane1998">Mac Lane 1998</ref> * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင် (epimorphism) များသည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (surjective) မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ ပင် ဖြစ်သည်။ * ထို့ပြင် အပီမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ၎င်း၏ ကာနယ် (kernel) ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲကာနယ် (categorical cokernel) ဖြစ်သည်။ <ref name="MacLane1998">Mac Lane 1998</ref> === [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များနှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (Limits and Colimits) === * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ရှိ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မြှောက်လဒ် (categorical product) သည် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ၏]] တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ် (direct product) ဖြစ်သည်။ <ref>{{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algebra I: Chapters 1-3 |series=Elements of Mathematics |publisher=Springer |date=1989 }} </ref> * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> ရှိ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ပေါင်းလဒ် (categorical coproduct) သည် မော်ဂျူးများ၏ တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ် (direct sum) ဖြစ်သည်။ <ref>{{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algebra I: Chapters 1-3 |series=Elements of Mathematics |publisher=Springer |date=1989 }} </ref> * <math>R\text{-}\mathbf{Mod}</math> သည် ကာနယ်များနှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်များ အားလုံးကို လက်ခံပြီး ၎င်းတို့သည် စံပြု အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ == ယေဘုယျပြုခြင်းများ (Generalizations) == * [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ သဘောတရားများကို ဂျီဩမေတြီ (geometry) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) နယ်ပယ်များသို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ * ဥပမာအားဖြင့် ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း (ringed space) တစ်ခုပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများ၏ [[အစည်း|အစည်းများ]] (sheaves of modules) ကတ်တဂိုရီသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * ၎င်းတွင် လုံလောက်စွာ များပြားသော အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ ပါရှိသော်လည်း လုံလောက်စွာ များပြားသော ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ အမြဲတမ်း မပါရှိပါ။ [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] [[ကဏ္ဍ:မော်ဂျူးသီအိုရီ]] == ကိုးကား == * {{Citation |last=Bourbaki |first=Nicolas |title=Algebra I: Chapters 1-3 |series=Elements of Mathematics |publisher=Springer |date=1989}} * {{Citation |last=Datta |first=Rankeya |title=The category of modules over a commutative ring and abelian categories |publisher=Columbia University}} * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004}} * {{Citation |last=Kiersz |first=Andy |title=Colimits and homological algebra |publisher=University of Chicago VIGRE |date=2006}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer-Verlag |date=1998}} * {{Citation |author=nLab authors |title=Mod (The category of modules) |publisher=nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/Mod}} 60spkhizfcwaf0qo9sazgstghahqg8k 0 289213 1060689 1049348 2026-10-30T06:25:02Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060689 wikitext text/x-wiki '''သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု''' ({{lang-en|Natural language processing - NLP}}) (သို့မဟုတ်) '''လူသားဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု''' ဆိုသည်မှာ လူသားတို့ အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ကွန်ပျူတာဖြင့် စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာ ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် "[[သဘာဝဘာသာစကား]]" (Natural Language) ဆိုသည်မှာ လူသားတို့အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်အတွက် သမိုင်းအစဉ်အဆက် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာသည့် [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာစကား]]၊ [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်စကား]]၊ [[ဂျပန်ဘာသာစကား|ဂျပန်စကား]] စသည့် လူသားဘာသာစကားများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကွန်ပျူတာကုဒ်များ ရေးသားရာတွင် အသုံးပြုသည့် [[C++]], [[ဂျာဗား (ပရိုဂရမ်မင်းဘာသာစကား)|Java]], [[Python (programming language)|Python]] စသော စနစ်တကျ သတ်မှတ်ထားသည့် "[[ပရိုဂရမ်မင်းဘာသာစကား|ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားများ]]" (Formal/Programming Languages) နှင့် ကွဲပြားခြားနားပါသည်။ ဤနည်းပညာသည် [[ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာ|ကွန်ပျူတာသိပ္ပံပညာရပ်]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ဉာဏ်ရည်တု]] (AI) နည်းပညာနှင့်လည်း တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေပါသည်။ NLP ၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကွန်ပျူတာများအား လူသားတို့၏ ဘာသာစကားကို နားလည်ခြင်း၊ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းနှင့် တုံ့ပြန်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အချက်အလက် ရှာဖွေထုတ်ယူခြင်း၊ ဗဟုသုတများကို စနစ်တကျ ဖော်ပြခြင်း၊ [[ကွန်ပျူတာသုံး ဘာသာဗေဒ]]နှင့် အထွေထွေ [[ဘာသာဗေဒ]] ပညာရပ်များနှင့်လည်း များစွာ သက်ဆိုင်ပါသည်။<ref name="nlpintro">{{cite book |last=Eisenstein |first=Jacob |date=October 1, 2019 |title=Introduction to Natural Language Processing |url=https://mitpress.mit.edu/9780262042840/introduction-to-natural-language-processing/ |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-04284-0 |location= |page=1}}</ref> NLP စနစ်တစ်ခု၏ အဓိက လုပ်ဆောင်ရမည့် လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်ပါသည် - * စကားပြောသံကို ကွန်ပျူတာက မှတ်မိအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း (Speech Recognition) * စာသားများကို အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း (Text Classification) * သဘာဝဘာသာစကားကို နားလည်အောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း (Natural Language Understanding) * သဘာဝဘာသာစကားကို ပြန်လည် ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း (Natural Language Generation) == သမိုင်းကြောင်း နောက်ခံ == သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု နည်းပညာသည် ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက စတင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NLP |url=https://cs.stanford.edu/people/eroberts/courses/soco/projects/2004-05/nlp/overview_history.html |access-date=12 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240722225803/https://cs.stanford.edu/people/eroberts/courses/soco/projects/2004-05/nlp/overview_history.html |archive-date=22 July 2024 |url-status=dead}}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် အလန် ကျူးရင်း (Alan Turing) က "Computing Machinery and Intelligence" အမည်ရှိ ဆောင်းပါးတစ်စောင်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းဆောင်းပါးတွင် စက်ပစ္စည်းများ၏ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးကို တိုင်းတာရန်အတွက် ယခုအခါ "ကျူးရင်း စစ်ဆေးမှု" (Turing test) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် စံနှုန်းတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဤစစ်ဆေးမှုကို [[ဉာဏ်ရည်တု]] နည်းပညာနှင့် သီးခြားခွဲထုတ်ပြီး ပြဿနာတစ်ခုအနေဖြင့် အတိအကျ သတ်မှတ်ထားခြင်း မရှိသေးသော်လည်း၊ သူအဆိုပြုခဲ့သည့် စစ်ဆေးမှုတွင် သဘာဝဘာသာစကားကို အလိုအလျောက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်များ ပါဝင်နေပြီ ဖြစ်သည်။ === သင်္ကေတအခြေပြု သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု (Symbolic NLP) - ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းအထိ === [[ဖိုင်:AST_Document.svg|class=skin-invert-image|thumb|စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုကို Abstract Syntax Tree အဖြစ် ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း]] သင်္ကေတအခြေပြု NLP (Symbolic NLP) ၏ အခြေခံသဘောတရားကို ဂျွန်ဆားလ် (John Searle) ၏ "တရုတ်စာအခန်း" (Chinese room) စိတ်ကူးပုံဖော် စမ်းသပ်ချက်ဖြင့် ထင်ရှားစွာ သရုပ်ဖော်လေ့ရှိသည်။ ၎င်းသဘောတရားမှာ ကွန်ပျူတာတစ်ခုအား မေးခွန်းနှင့် ကိုက်ညီမည့် အဖြေများပါဝင်သော စည်းကမ်းချက်များ (ဥပမာ- တရုတ်စကားပြောလမ်းညွှန်စာအုပ်) ပေးထားပါက၊ ကွန်ပျူတာသည် မိမိထံရောက်ရှိလာသော အချက်အလက်များကို ထိုစည်းကမ်းချက်များနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပြီး အသုံးချခြင်းဖြင့် လူသားတို့၏ ဘာသာစကားကို နားလည်သကဲ့သို့ (သို့မဟုတ် အခြား NLP လုပ်ငန်းစဉ်များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သကဲ့သို့) ပုံတူမျိုးပွား လုပ်ဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ''' ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဂျော့ခ်ျတောင်း စမ်းသပ်ချက် (Georgetown experiment) ၌ ရုရှားဘာသာစကား စာကြောင်း ၆၀ ကျော်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ အလိုအလျောက် အပြည့်အဝ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သုတေသီများက နောက်ထပ် ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ်အတွင်း စက်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (Machine Translation) ပြဿနာကို အပြီးသတ် ဖြေရှင်းနိုင်လိမ့်မည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |author=Hutchins, J. |year=2005 |title=The history of machine translation in a nutshell |url=http://www.hutchinsweb.me.uk/Nutshell-2005.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713103044/http://www.hutchinsweb.me.uk/Nutshell-2005.pdf |archive-date=2019-07-13 |access-date=2019-02-04}}{{self-published source|date=December 2013}}</ref> သို့သော်လည်း လက်တွေ့တိုးတက်မှုမှာ အလွန်နှေးကွေးခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိလာသော ALPAC အစီရင်ခံစာ၌ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာ သုတေသနပြုမှုသည် မျှော်မှန်းချက်များကို ပြည့်မီအောင် မစွမ်းဆောင်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ပြီးနောက် စက်ဖြင့်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း လုပ်ငန်းများအတွက် ရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့မှု သိသိသာသာ လျော့ကျသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအနှောင်းပိုင်း ပထမဆုံးသော ကိန်းဂဏန်းအခြေပြု စက်မှုဘာသာပြန်စနစ်များ (Statistical Machine Translation Systems) ပေါ်ပေါက်မလာခင်အထိ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် စက်ဖြင့်ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း သုတေသနလုပ်ငန်းများ လုံးဝနီးပါး ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရသည်။ (သို့သော် ဂျပန်နှင့် ဥရောပကဲ့သို့ အခြားဒေသများတွင်မူ သုတေသနအချို့ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>"ALPAC: the (in)famous report", John Hutchins, MT News International, no. 14, June 1996, pp. 9–12.</ref>) * '''၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ''' ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ထူးခြားစွာ အောင်မြင်ခဲ့သော NLP စနစ်အချို့ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ ကန့်သတ်ထားသော ဝေါဟာရများဖြင့် ဂျီဩမေတြီပုံစံကမ္ဘာငယ်လေး (Blocks Worlds) ထဲတွင် လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် SHRDLU အမည်ရှိ သဘာဝဘာသာစကားစနစ်နှင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အတွင်း ဂျိုးဇက် ဝိုက်ဇင်ဘမ်း (Joseph Weizenbaum) ရေးသားခဲ့သော ရော်ဂျာရီယန် စိတ်ဓာတ်ရေးရာ ကုထုံးပညာရှင်အဖြစ် ပုံတူဖန်တီးထားသည့် ELIZA စနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ELIZA စနစ်သည် လူသားတို့၏ အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ် ခံစားချက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အနည်းငယ်မျှသာ အသုံးပြုထားသော်လည်း လူသားအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုနေသကဲ့သို့ ထင်မှတ်ရသော အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်မှုများကို ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သည်။ စမ်းသပ်သူ (လူနာ) က ELIZA တွင် သိုလှောင်ထားသော အလွန်နည်းပါးသည့် ဗဟုသုတအခြေခံထက် ကျော်လွန်ပြီး ပြောဆိုလာသည့်အခါတွင်မူ ယေဘုယျဆန်သော တုံ့ပြန်မှုမျိုးကိုသာ ပေးနိုင်တော့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော့်ခေါင်းကိုက်နေတယ်" ဟု ပြောပါက ELIZA က "မင်းခေါင်းကိုက်နေတယ်လို့ ဘာလို့ပြောတာလဲ" ဟု ပြန်လည်မေးခွန်းထုတ်သည့် ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ ထိုခေတ်ကာလက ရော့စ် ကွီလီယန် (Ross Quillian) ၏ သဘာဝဘာသာစကားဆိုင်ရာ အောင်မြင်သော သုတေသနလုပ်ငန်းတစ်ခုတွင် ဝေါဟာရလုံးရေ ၂၀ မျှသာ အသုံးပြုပြသနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ထိုအချိန်က ကွန်ပျူတာ၏ မှတ်ဉာဏ် (Memory) ထဲတွင် ထိုမျှသာ ဆံ့ဝင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Harvnb|Crevier|1993|pp=146–148}}, see also {{Harvnb|Buchanan|2005|p=56}}: "Early programs were necessarily limited in scope by the size and speed of memory"</ref> * '''၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ''' ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ပရိုဂရမ်မာ အများအပြားသည် ပြင်ပကမ္ဘာမှ အချက်အလက်များကို ကွန်ပျူတာ နားလည်နိုင်သော အချက်အလက်ပုံစံအဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပေးသည့် "သဘောတရားအခြေခံ အလွှာအဆင့်ဆင့်ဆိုင်ရာစနစ်များ" (Conceptual Ontologies) ကို စတင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသော နမူနာများမှာ MARGIE (Schank, 1975)၊ SAM (Cullingford, 1978)၊ PAM (Wilensky, 1978)၊ TaleSpin (Meehan, 1976)၊ QUALM (Lehnert, 1977)၊ Politics (Carbonell, 1979) နှင့် Plot Units (Lehnert 1981) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကာလအတွင်းမှာပင် PARRY ကဲ့သို့သော ကနဦး စကားပြောစက်ရုပ် (Chatterbots) များကို စတင်ရေးသားခဲ့ကြသည်။ * '''၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ''' ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းသည် NLP တွင် သင်္ကေတအခြေပြု နည်းလမ်းများ (Symbolic Methods) အရှိန်အဟုန်အကောင်းဆုံး ရွှေခေတ်ကာလ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ်က အဓိကအာရုံစိုက်ခဲ့သော နယ်ပယ်များတွင် စည်းကမ်းချက်အခြေပြု စာကြောင်းခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း သုတေသနများ (ဥပမာ- Generative Grammar ကို ကွန်ပျူတာတွင် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ရန် မွေးဖွားလာသော HPSG စနစ်)၊ စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံစနစ် (Morphology) (ဥပမာ- အဆင့်နှစ်ဆင့် စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံစနစ်<ref>{{citation|last=Koskenniemi|first=Kimmo|title=Two-level morphology: A general computational model of word-form recognition and production|url=http://www.ling.helsinki.fi/~koskenni/doc/Two-LevelMorphology.pdf|year=1983|publisher=Department of General Linguistics, [[University of Helsinki]]|author-link=Kimmo Koskenniemi|access-date=2020-08-20|archive-date=2018-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20181221032913/http://www.ling.helsinki.fi/~koskenni/doc/Two-LevelMorphology.pdf}}</ref>)၊ အဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Semantics) (ဥပမာ- Lesk Algorithm)၊ ညွှန်းဆိုမှုစနစ် (Reference) (ဥပမာ- Centering Theory အတွင်းရှိ လေ့လာမှုများ<ref>Joshi, A. K., & Weinstein, S. (1981, August). [https://www.ijcai.org/Proceedings/81-1/Papers/071.pdf Control of Inference: Role of Some Aspects of Discourse Structure-Centering]. In ''IJCAI'' (pp. 385–387).</ref>) နှင့် သဘာဝဘာသာစကား နားလည်မှုဆိုင်ရာ အခြားနယ်ပယ်များ (ဥပမာ- Rhetorical Structure Theory) တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် Racter နှင့် Jabberwacky ကဲ့သို့သော စကားပြောစက်ရုပ်များကို ဆက်လက်ဖော်ထုတ်သည့် အခြားသုတေသနလမ်းကြောင်းများလည်း ရှိခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း (နောက်ပိုင်း ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုစနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားစေရန် လမ်းခင်းပေးခဲ့သည့်) အရေးကြီးသော တိုးတက်မှုတစ်ခုမှာ အရေအတွက်အခြေပြု အကဲဖြတ်ခြင်းစနစ် (Quantitative Evaluation) ကို ပိုမိုအလေးထား အသုံးပြုလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Guida |first1=G. |date=July 1986 |title=Evaluation of natural language processing systems: Issues and approaches |url=https://archive.org/details/ieee-proceedings_1986-07_74_7/page/1026 |journal=Proceedings of the IEEE |volume=74 |issue=7 |pages=1026–1035 |bibcode=1986IEEEP..74.1026G |doi=10.1109/PROC.1986.13580 |issn=1558-2256 |s2cid=30688575 |last2=Mauri |first2=G.}}</ref> === ကိန်းဂဏန်းအခြေပြု သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု (Statistical NLP) - ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှ ယနေ့ခေတ်အထိ === ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှုစနစ် အများစုကို လူသားတို့ ကိုယ်တိုင် လက်ဖြင့် ရေးသားထားသော ရှုပ်ထွေးသည့် စည်းကမ်းချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု ကဏ္ဍတွင် [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] (Machine Learning) Algorithm များကို စတင်မိတ်ဆက် အသုံးပြုခဲ့သဖြင့် ကြီးမားသော တော်လှန်ပြောင်းလဲမှုတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ကူးပြောင်းလာခြင်းသည် ကွန်ပျူတာများ၏ တွက်ချက်နိုင်စွမ်းအား ပိုမိုမြင့်မားလာခြင်း (မိုး၏နိယာမ - Moore's law ကိုကြည့်ပါ) နှင့် နာအွန် ချုမ်းစကီး (Chomsky) ၏ ဘာသာဗေဒ သီအိုရီများ (ဥပမာ- ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းမှု သဒ္ဒါသီအိုရီ) လွှမ်းမိုးမှု လျော့ကျလာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချုမ်းစကီး၏ သီအိုရီ အခြေခံများသည် စက်သင်ယူမှုစနစ်ဖြင့် ဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် "ဘာသာစကား အချက်အလက်စုဆောင်းမှုအခြေပြု ဘာသာဗေဒ" (Corpus Linguistics) နည်းလမ်းကို အားမပေးခဲ့ပေ။<ref>Chomskyan linguistics encourages the investigation of "[[Corner case|corner cases]]" that stress the limits of its theoretical models (comparable to [[Pathological (mathematics)|pathological]] phenomena in mathematics), typically created using [[Thought experiment|thought experiments]], rather than the systematic investigation of typical phenomena that occur in real-world data, as is the case in [[corpus linguistics]]. The creation and use of such [[Text corpus|corpora]] of real-world data is a fundamental part of machine-learning algorithms for natural language processing. In addition, theoretical underpinnings of Chomskyan linguistics such as the so-called "[[poverty of the stimulus]]" argument entail that general learning algorithms, as are typically used in machine learning, cannot be successful in language processing. As a result, the Chomskyan paradigm discouraged the application of such models to language processing.</ref> * '''၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ''' သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှုတွင် ကိန်းဂဏန်းအခြေပြု နည်းလမ်းများ၏ ကနဦး ထူးခြားသော အောင်မြင်မှု အများစုသည် စက်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (Machine Translation) နယ်ပယ်တွင် ဖြစ်ထွန်းခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် IBM Research ၏ IBM စာကြောင်း ညှိနှိုင်းမှုမော်ဒယ်များ (IBM alignment models) ကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤစနစ်များသည် ကနေဒါ လွှတ်တော်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့က အစိုးရ၏ လုပ်ငန်းစဉ် အားလုံးကို တရားဝင် ဘာသာစကားအားလုံးသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရမည်ဟူသော ဥပဒေများကြောင့် ပေါ်ထွက်လာသည့် ဘာသာစကားမျိုးစုံသုံး စာသားအချက်အလက်စုကြီး (Multilingual Textual Corpora) ကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးချနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စနစ်အများစုမှာ ၎င်းတို့ လုပ်ဆောင်ရန် သီးသန့်ရည်ရွယ် တည်ဆောက်ထားသော ဘာသာစကား အချက်အလက်စုများအပေါ်တွင်သာ မှီခိုနေခဲ့ရသည်။ ဤသို့ မှီခိုနေရခြင်းသည် နည်းပညာကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှင့် ထိရောက်စွာ အသုံးချနိုင်မှု အပိုင်းတွင် အဓိက အကန့်အသတ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် အလားတူစနစ်များအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အချက်အလက် ပမာဏ အကန့်အသတ်ရှိသော နေရာများတွင် ထိရောက်စွာ သင်ယူနိုင်မည့် နည်းလမ်းများ ရှာဖွေရေးအတွက် သုတေသနလုပ်ငန်းများကို အလေးထား လုပ်ဆောင်လာကြသည်။ * '''၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ''' ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းမှ စတင်ကာ အင်တာနက် ကွန်ရက်ကြီး ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ပြုပြင်မွမ်းမံထားခြင်း မရှိသော (အညွှန်းတပ်မထားသော) ဘာသာစကား အချက်အလက် အကြမ်း အမြောက်အမြားကို ရရှိလာနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများသည် လမ်းညွှန်မှုမဲ့ စက်သင်ယူမှုစနစ် (Unsupervised Learning) နှင့် လမ်းညွှန်မှုတစ်ဝက်တစ်ပျက် စက်သင်ယူမှုစနစ် (Semi-supervised Learning) များဆီသို့ ပိုမိုအာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ဤစနစ်များသည် လူသားတို့က အဖြေများကို လက်ဖြင့် အညွှန်းတပ်ပေးထားခြင်း မရှိသည့် အချက်အလက်များမှ သော်လည်းကောင်း၊ အညွှန်းတပ်ထားသော အချက်အလက်နှင့် အညွှန်းမတပ်ထားသော အချက်အလက် နှစ်မျိုးလုံးကို တွဲဖက်၍သော်လည်းကောင်း အလိုအလျောက် သင်ယူနိုင်စွမ်း ရှိကြသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် လမ်းညွှန်မှုပါသော စက်သင်ယူမှုစနစ် (Supervised Learning) ထက် များစွာ ပိုမိုခက်ခဲပြီး သတ်မှတ်ထားသည့် အချက်အလက် ပမာဏတစ်ခုပေါ်တွင် တွက်ချက်ရာ၌ တိကျမှု ပိုမိုနည်းပါးလေ့ရှိသည်။ သို့သော်လည်း အင်တာနက်စာမျက်နှာတစ်ခုလုံးရှိ အကြောင်းအရာများ အပါအဝင် အညွှန်းမတပ်ထားသော အချက်အလက် အမြောက်အမြားကို အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ခြင်းကြောင့်၊ အသုံးပြုသည့် စနစ်သည် လက်တွေ့ကျကျနှင့် အချိန်တိုတိုအတွင်း တွက်ချက်နိုင်စွမ်းရှိပါက နိမ့်ကျသော ထိရောက်မှုကို အချက်အလက် ပမာဏအင်အားဖြင့် ပြန်လည်ကာမိစေနိုင်သည်။ * '''၂၀၀၃ ခုနှစ်''' ထိုခေတ်ကာလက အကောင်းဆုံး ကိန်းဂဏန်းအခြေပြု စနစ်ဖြစ်သည့် စကားလုံး n-gram မော်ဒယ် (Word n-gram model) ကို ဘန်ဂျီအို (Bengio) နှင့် အဖွဲ့က တီထွင်လိုက်သော အလွှာစုံ ပါဆက်ထရွန် စနစ် (Multi-layer Perceptron) က သာလွန်ကျော်ဖြတ်သွားခဲ့သည်။ ၎င်းစနစ်သည် ဝှက်ထားသောအလွှာ (Hidden Layer) တစ်ခုတည်း ပါဝင်ပြီး စကားလုံးအချို့၏ ရှေ့နောက်အကြောင်းအရာ အလျားကို အသုံးပြုကာ စကားလုံးပေါင်း ၁၄ သန်းအထိ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးထားသော စနစ်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Bengio |first1=Yoshua |date=March 1, 2003 |title=A neural probabilistic language model |url=https://dl.acm.org/doi/10.5555/944919.944966 |journal=The Journal of Machine Learning Research |volume=3 |pages=1137–1155 |via=ACM Digital Library |first2=Réjean |last2=Ducharme |first3=Pascal |last3=Vincent |first4=Christian |last4=Janvin}}</ref> * '''၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်''' တိုမတ်စ် မီကိုလော့ဗ် (Tomáš Mikolov - ထိုစဉ်က Brno နည်းပညာတက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းသား) နှင့် အဖွဲ့သည် ဝှက်ထားသောအလွှာတစ်ခုတည်း ပါဝင်သည့် ရိုးရှင်းသော ထပ်တလဲလဲဖြစ် အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက် (Simple Recurrent Neural Network) ကို [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်]]ဖန်တီးမှု (Language Modeling)<ref>{{cite book |last1=Mikolov |first1=Tomáš |date=26 September 2010 |title=Interspeech 2010 |last2=Karafiát |first2=Martin |last3=Burget |first3=Lukáš |last4=Černocký |first4=Jan |last5=Khudanpur |first5=Sanjeev |journal=Proceedings of the 11th Annual Conference of the International Speech Communication Association, INTERSPEECH 2010 |pages=1045–1048 |language=en |chapter=Recurrent neural network based language model |doi=10.21437/Interspeech.2010-343 |chapter-url=https://gwern.net/doc/ai/nn/rnn/2010-mikolov.pdf |s2cid=17048224}}</ref> တွင် အသုံးချခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် Word2vec စနစ်ကို ဆက်လက် တီထွင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု ကဏ္ဍ၌ အချက်အလက်များကို ကိုယ်စားပြုသင်ယူခြင်း (Representation Learning) နှင့် (ဝှက်ထားသောအလွှာ အများအပြား ပါဝင်သည့်) နက်ရှိုင်းသော အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်ပုံစံ (Deep Neural Network-style) စက်သင်ယူမှု နည်းလမ်းများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုလာကြသည်။ ဤကဲ့သို့ ပြောင်းလဲလာခြင်းသည် အဆိုပါ နည်းပညာများသည် [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်]]ဖန်တီးမှုနှင့် စာကြောင်းခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာမှု ကဲ့သို့သော သဘာဝဘာသာစကားဆိုင်ရာ လုပ်ငန်း အမြောက်အမြားတွင် အကောင်းဆုံးသော ရလဒ်များကို စွမ်းဆောင်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="goldberg:nnlp17">{{cite journal |last=Goldberg |first=Yoav |year=2016 |title=A Primer on Neural Network Models for Natural Language Processing |journal=Journal of Artificial Intelligence Research |volume=57 |pages=345–420 |arxiv=1807.10854 |doi=10.1613/jair.4992 |s2cid=8273530 |doi-access=free}}</ref><ref name="goodfellow:book16">{{cite book |last1=Goodfellow |first1=Ian |year=2016 |title=Deep Learning |url=http://www.deeplearningbook.org/ |last2=Bengio |first2=Yoshua |last3=Courville |first3=Aaron |publisher=MIT Press}}</ref> ဤနည်းပညာသည် ဆေးပညာနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု ကဏ္ဍများတွင် ပိုမိုအရေးပါလာပြီး၊ လူနာများအား ကုသမှု ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် အဆင့်မြှင့်တင်ရာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ လူနာ၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အချက်အလက်များကို ကာကွယ်ရာတွင် သော်လည်းကောင်း၊ အခြားနည်းလမ်းဖြင့် လေ့လာရန် ခက်ခဲသော လျှပ်စစ်ကျန်းမာရေး မှတ်တမ်းများ (Electronic Health Records) ထဲရှိ ဆရာဝန်များ၏ မှတ်စုများနှင့် စာသားများကို ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာ လေ့လာရန်အတွက် NLP က များစွာ အထောက်အကူပြုလျက် ရှိသည်။<ref name="jozefowicz:lm16">{{cite book |last1=Jozefowicz |first1=Rafal |year=2016 |title=Exploring the Limits of Language Modeling |last2=Vinyals |first2=Oriol |last3=Schuster |first3=Mike |last4=Shazeer |first4=Noam |last5=Wu |first5=Yonghui |bibcode=2016arXiv160202410J |arxiv=1602.02410}}</ref><ref name="choe:emnlp16">{{cite journal |last1=Choe |first1=Do Kook |title=Parsing as Language Modeling |url=https://aclanthology.coli.uni-saarland.de/papers/D16-1257/d16-1257 |journal=Emnlp 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023034804/https://aclanthology.coli.uni-saarland.de/papers/D16-1257/d16-1257 |archive-date=2018-10-23 |access-date=2018-10-22 |first2=Eugene |last2=Charniak}}</ref><ref name="vinyals:nips15">{{cite journal |last1=Vinyals |first1=Oriol |display-authors=1 |year=2014 |title=Grammar as a Foreign Language |url=https://papers.nips.cc/paper/5635-grammar-as-a-foreign-language.pdf |journal=Nips2015 |arxiv=1412.7449 |bibcode=2014arXiv1412.7449V |last2=Kaiser |first2=Lukasz}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Turchin |first1=Alexander |date=2021-03-19 |title=Using Natural Language Processing to Measure and Improve Quality of Diabetes Care: A Systematic Review |journal=Journal of Diabetes Science and Technology |language=en |volume=15 |issue=3 |pages=553–560 |doi=10.1177/19322968211000831 |issn=1932-2968 |pmc=8120048 |pmid=33736486 |last2=Florez Builes |first2=Luisa F.}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lee |first1=Jennifer |date=2022-06-10 |title=Prevalence of Sensitive Terms in Clinical Notes Using Natural Language Processing Techniques: Observational Study |journal=JMIR Medical Informatics |language=en |volume=10 |issue=6 |doi=10.2196/38482 |issn=2291-9694 |pmc=9233261 |pmid=35687381 |doi-access=free |article-number=e38482 |last2=Yang |first2=Samuel |last3=Holland-Hall |first3=Cynthia |last4=Sezgin |first4=Emre |last5=Gill |first5=Manjot |last6=Linwood |first6=Simon |last7=Huang |first7=Yungui |last8=Hoffman |first8=Jeffrey}}</ref> == အသုံးပြုသည့် နည်းလမ်းများ - သင်္ကေတအခြေပြုနည်းလမ်း၊ ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်းနှင့် [[အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်]]နည်းလမ်းများ == သမိုင်းကြောင်းအရ အထွေထွေဉာဏ်ရည်တု (AI) ကဏ္ဍနှင့် သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု (NLP) ကဏ္ဍနှစ်ခုလုံးတွင် အစောဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် နည်းလမ်းမှာ သင်္ကေတအခြေပြုနည်းလမ်း (Symbolic approach) ဖြစ်သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် သင်္ကေတများကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် စည်းကမ်းချက်များကို လူကိုယ်တိုင် အပင်ပန်းခံ ရေးသားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အဘိဓာန်တွင် ရှာဖွေတိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးသည့် စနစ်နှင့် တွဲဖက်အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သဒ္ဒါစည်းကမ်းများကို ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် စကားလုံးများ၏ အခြေခံရင်းမြစ်ကို ရှာဖွေရန်အတွက် ဗေဒင်ကိန်းဂဏန်းကဲ့သို့ မှန်းဆချက်စည်းကမ်းများ (Heuristic rules for stemming) ကို ဖန်တီးခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="winograd:shrdlu71">{{cite thesis|last=Winograd|first=Terry|year=1971|title=Procedures as a Representation for Data in a Computer Program for Understanding Natural Language|url=http://hci.stanford.edu/winograd/shrdlu/|access-date=12 July 2026|archive-date=16 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200816033418/http://hci.stanford.edu/winograd/shrdlu/|url-status=dead}}</ref><ref name="schank77">{{cite book |last1=Schank |first1=Roger C. |year=1977 |title=Scripts, Plans, Goals, and Understanding: An Inquiry Into Human Knowledge Structures |url=https://archive.org/details/scriptsplansgoal0000scha |last2=Abelson |first2=Robert P. |publisher=Erlbaum |isbn=0-470-99033-3 |location=Hillsdale}}</ref> အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်းနှင့် အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်နည်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံး ပါဝင်သော [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]]နည်းလမ်းများ (Machine learning approaches) သည် သင်္ကေတအခြေပြုနည်းလမ်းထက် အောက်ပါအတိုင်း များစွာ ပိုမိုအားသာချက်ရှိပါသည် - * ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်းနှင့် အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်နည်းလမ်းများသည် စာသားအချက်အလက်စုကြီးများ (Corpus) ဆီမှ ထုတ်နုတ်ရရှိသော အသုံးအများဆုံး အခြေအနေများကို ပိုမိုအာရုံစိုက် လေ့လာကြသည်။ စည်းကမ်းချက်အခြေပြုနည်းလမ်း (Rule-based approach) တွင်မူ အသုံးနည်းသော အခြေအနေနှင့် အသုံးများသော အခြေအနေ နှစ်ခုလုံးအတွက် စည်းကမ်းချက်များကို တန်းတူရည်တူ ထည့်သွင်းရေးသားပေးရန် လိုအပ်သည်။ * ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်း သို့မဟုတ် အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်နည်းလမ်းများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်|ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]] (Language models) သည် စည်းကမ်းချက်အခြေပြုစနစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စိမ်းနေသော အချက်အလက်များ (ဥပမာ- ယခင်က မမြင်ဖူးသော စကားလုံး သို့မဟုတ် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံများ) နှင့် မှားယွင်းနေသော အချက်အလက်များ (ဥပမာ- စာလုံးပေါင်းမှားခြင်း သို့မဟုတ် စကားလုံးအချို့ မတော်တဆ ကျန်ရစ်ခဲ့ခြင်း) ကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိပြီး တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် စည်းကမ်းချက်အခြေပြုစနစ်များကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် ကုန်ကျစရိတ် ပိုမိုများပြားသည်။ * ဖြစ်တန်စွမ်းအခြေပြု (Probabilistic) ဘာသာစကားမော်ဒယ်များသည် ပမာဏပိုမိုကြီးမားလာလေလေ တိကျမှု ပိုမိုမြင့်မားလာလေလေ ဖြစ်သည်။ စည်းကမ်းချက်အခြေပြုစနစ်များတွင်မူ စည်းကမ်းချက် အရေအတွက်နှင့် ရှုပ်ထွေးမှုများကို တိုးမြှင့်မှသာ တိကျမှု အနည်းငယ် တက်လာနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် နောက်ဆုံးတွင် စနစ်တစ်ခုလုံးကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် မဖြစ်နိုင်တော့သည့် ပြဿနာများ (Intractability problems) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသည်။ စည်းကမ်းချက်အခြေပြုစနစ်များကို အောက်ပါအခြေအနေများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အသုံးပြုလေ့ရှိပါသည် - * [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်|ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှု]]နည်းလမ်းများကို အောင်မြင်စွာ အသုံးချနိုင်ရန်အတွက် လေ့ကျင့်ပေးမည့် ဒေတာအချက်အလက် (Training data) ပမာဏ မလုံလောက်သည့် အခြေအနေမျိုးတွင် အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Apertium စနစ်ကဲ့သို့သော အရင်းအမြစ်နည်းပါးသည့် ဘာသာစကားများ (Low-resource languages) ကို စက်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်။ * NLP လုပ်ငန်းစဉ်လမ်းကြောင်းများ (NLP pipelines) တွင် ရှေ့ပြေးပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းများ (Preprocessing) အတွက် အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် စာသားများကို အစိတ်အပိုင်းအသေးလေးများအဖြစ် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (Tokenization) ကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။ * NLP လုပ်ငန်းစဉ်လမ်းကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော ရလဒ်များကို နောက်ဆက်တွဲ ပြုပြင်မွမ်းမံရန်နှင့် ပြောင်းလဲရန် (Post-processing) အတွက် အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာချက်များထဲမှ ဗဟုသုတနှင့် အချက်အလက်များကို ထုတ်ယူခြင်း (Knowledge extraction) ကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်။ === ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်း (Statistical approach) === ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အနှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်းသည် [[ဉာဏ်ရည်တု]]နည်းပညာ၏ ဆောင်းရာသီ (AI winter) ဟုခေါ်သော သုတေသနများ အေးခဲရပ်ဆိုင်းနေသည့် ကာလကို အဆုံးသတ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုဆောင်းရာသီကာလသည် စည်းကမ်းချက်အခြေပြုနည်းလမ်းများ၏ စွမ်းဆောင်ရည် ညံ့ဖျင်းမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="johnson:eacl:ilcl09">[http://www.aclweb.org/anthology/W09-0103 Mark Johnson. How the statistical revolution changes (computational) linguistics.] Proceedings of the EACL 2009 Workshop on the Interaction between Linguistics and Computational Linguistics.</ref><ref name="resnik:langlog11">[http://languagelog.ldc.upenn.edu/nll/?p=2946 Philip Resnik. Four revolutions.] Language Log, February 5, 2011.</ref> "အကယ်၍... သို့ဖြစ်လျှင်" (If-then) ဟူသော ပုံသေစည်းကမ်းချက်စနစ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည့် အစောဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်သစ်ပင်ပုံစံများ (Decision trees) သည် ရှေးဟောင်း စည်းကမ်းချက်အခြေပြုနည်းလမ်းများနှင့် အလွန်တူညီနေသေးသည်။ စကားလုံး ဝါစင်္ဂအမျိုးအစား အညွှန်းတပ်ခြင်း (Part-of-speech tagging) လုပ်ငန်းတွင် ဝှက်ထားသော မာကော့ဗ်မော်ဒယ်များ (Hidden Markov models) ကို စတင်ထည့်သွင်း အသုံးချနိုင်ခဲ့သည့် အချိန်မှသာ ရှေးဟောင်း စည်းကမ်းချက်အခြေပြုနည်းလမ်းများ၏ ခေတ်စနစ် အပြီးသတ် ချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့သည်။ === အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်နည်းလမ်းများ === ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်းများ (Statistical methods) ၏ အဓိကအားနည်းချက်မှာ ရှုပ်ထွေးဆန်းပြားသော အချက်အလက်အင်္ဂါရပ်များကို လူကိုယ်တိုင် စနစ်တကျ စီမံဖန်တီးပေးရခြင်း (Feature engineering) ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှစတင်၍<ref>{{Cite web |last=Socher |first=Richard |title=Deep Learning For NLP-ACL 2012 Tutorial |url=https://www.socher.org/index.php/Main/DeepLearningForNLP-ACL2012Tutorial |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414054126/https://www.socher.org/index.php/Main/DeepLearningForNLP-ACL2012Tutorial |archive-date=2021-04-14 |access-date=2020-08-17 |website=www.socher.org}} This was an early Deep Learning tutorial at the ACL 2012 and met with both interest and (at the time) skepticism by most participants. Until then, neural learning was basically rejected because of its lack of statistical interpretability. Until 2015, deep learning had evolved into the major framework of NLP. [Link is broken, try http://web.stanford.edu/class/cs224n/]</ref> အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်အခြေပြုနည်းလမ်းများသည် ရှေးရိုးသုံး ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုနည်းလမ်းများ၏နေရာတွင် အစားထိုးကာ ပိုမိုခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ဤနည်းလမ်းများသည် စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများကို ဖမ်းယူနိုင်ရန်အတွက် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒကွန်ရက်များ (Semantic networks)<ref>{{cite book |last1=Segev |first1=Elad |date=2022 |title=Semantic Network Analysis in Social Sciences |url=https://www.routledge.com/Semantic-Network-Analysis-in-Social-Sciences/Segev/p/book/9780367636524 |publisher=Routledge |isbn=978-0-367-63652-4 |location=London |access-date=5 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205140726/https://www.routledge.com/Semantic-Network-Analysis-in-Social-Sciences/Segev/p/book/9780367636524 |archive-date=5 December 2021 |url-status=live}}</ref> နှင့် စကားလုံးမြှုပ်နှံမှုစနစ် (Word embeddings) များကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် စကားလုံး ဝါစင်္ဂအမျိုးအစား အညွှန်းတပ်ခြင်း (Part-of-speech tagging) နှင့် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Dependency parsing) ကဲ့သို့သော ကြားခံလုပ်ငန်းစဉ်များကို လုပ်ဆောင်ရန် မလိုအပ်တော့ပေ။ ထိုစဉ်က အသစ်ထွင်ခဲ့သော အစီအစဉ်လိုက်ပြောင်းလဲခြင်းစနစ် (Sequence-to-sequence transformations) ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည့် အာရုံကြောပုံတူကွန်ရက်သုံး စက်မှုဘာသာပြန်စနစ် (Neural machine translation) သည် ယခင်က ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုစက်မှုဘာသာပြန်စနစ်တွင် မဖြစ်မနေလိုအပ်ခဲ့သော စကားလုံးအနက်ညှိခြင်း (Word alignment) ကဲ့သို့သော ကြားခံအဆင့်များကို လုံးဝအသုံးမလိုတော့အောင် လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ == အများဆုံးလုပ်ဆောင်လေ့ရှိသော NLP လုပ်ငန်းစဉ်များ == အောက်ပါတို့သည် သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှုကဏ္ဍတွင် အများဆုံး သုတေသနပြုလုပ်လေ့ရှိသော လုပ်ငန်းစဉ်အချို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်အချို့ကို ပြင်ပကမ္ဘာတွင် တိုက်ရိုက်လက်တွေ့အသုံးချနိုင်ပြီး အချို့လုပ်ငန်းစဉ်များကိုမူ ပိုမိုကြီးမားသော လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အထောက်အကူပြုမည့် ကြားခံလုပ်ငန်းစဉ်ငယ်များအဖြစ် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များသည် အချင်းချင်း အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေသော်လည်း လေ့လာရလွယ်ကူစေရန်အတွက် ၎င်းတို့ကို ကဏ္ဍအလိုက် ထပ်မံခွဲခြားနိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ခွဲခြားထားသော ကဏ္ဍများကို အောက်တွင် ဖော်ပြပေးထားပါသည်။ === စာသားနှင့် စကားပြောသံ စီမံဆောင်ရွက်မှု === [[ဖိုင်:Hebrew_stop_words_word_cloud.png|thumb|ဟီဘရူးဘာသာစကားရှိ Stop words များကို စကားလုံးတိမ်တိုက် ဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားပုံ]] '''စာလုံးပုံရိပ်ဖတ်စနစ် (Optical character recognition - OCR)''' * ဤစနစ်သည် စာရိုက်နှိပ်ထားသော စာသားများပါဝင်သည့် ပုံရိပ် (Image) တစ်ခုကို ကွန်ပျူတာထဲသို့ ထည့်သွင်းပေးလိုက်သည့်အခါ၊ ၎င်းပုံရိပ်ထဲမှ စာသားများကို ကွန်ပျူတာက အလိုအလျောက် မှတ်မိဖတ်ရှုပြီး တည်းဖြတ်၍ရသော စာသားအစစ်အမှန် (Text) အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ဤနည်းပညာကို ကတ်ပြားများ၊ စာရွက်စာတမ်းများနှင့် လမ်းညွှန်ဆိုင်းဘုတ်များကို ဖုန်းကင်မရာဖြင့် ဖတ်ရှုဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ '''စကားပြောသံကို စာသားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း (Speech recognition)''' * ဤစနစ်သည် လူတစ်ဦး သို့မဟုတ် လူအများ ဆက်တိုက်ပြောဆိုထားသည့် အသံဖိုင် (Sound clip) ကို နားထောင်ပြီး ၎င်းစကားပြောသံများကို စာသားအဖြစ်သို့ အလိုအလျောက် ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် စာသားကို အသံပြောင်းသည့်စနစ် (Text-to-speech) ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး၊ ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာတွင် အလွန်တရာ ဖြေရှင်းရခက်ခဲသောကြောင့် "AI-complete" (ဉာဏ်ရည်တု အပြည့်အဝရမှသာ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် ပြဿနာ) ဟု အလွတ်သဘော တင်စားခေါ်ဆိုကြသည့် ပြဿနာရပ်ကြီးများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ * လူသားတို့သည် သဘာဝအတိုင်း စကားပြောသည့်အခါ စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံးကြားတွင် ရပ်နားလေ့မရှိဘဲ ဆက်တိုက်ပြောဆိုကြသဖြင့် စကားပြောသံကို စကားလုံးအလိုက် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (Speech segmentation) လုပ်ငန်းစဉ်ကို မဖြစ်မနေ ကြားခံလုပ်ဆောင်ပေးရသည်။ ထို့ပြင် ဘာသာစကားအများစုတွင် ရှေ့စကားလုံးနှင့် နောက်စကားလုံးတို့၏ အသံများသည် အချင်းချင်း ရောယှက်ပေါင်းစပ်သွားလေ့ရှိသောကြောင့် (၎င်းကို Coarticulation ဟု ခေါ်သည်)၊ လှိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အင်နာလော့အသံလှိုင်း (Analog signal) များကို တိကျပြတ်သားသော ဒီဂျစ်တယ်စာလုံးများအဖြစ် ပြောင်းလဲရန် အလွန်ခက်ခဲလှသည်။ ထို့အပြင် လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးသည် ဒေသန္တရလေသံ (Accent) နှင့် စကားပြောနှုန်း မတူညီကြသော်လည်း၊ စကားပြောသံဖတ်စနစ်သည် ထိုကွဲပြားခြားနားလှသော အသံပေါင်းစုံကို နားလည်ပြီး တူညီသော စာသားအဓိပ္ပာယ်ထွက်အောင် တိကျစွာ မှတ်မိနိုင်စွမ်း ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ '''စကားပြောသံကို စကားလုံးအလိုက် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (Speech segmentation)''' * ဤစနစ်သည် လူသားတို့ ပြောဆိုထားသည့် အသံဖိုင်ကို နားထောင်ပြီး ၎င်းအသံလှိုင်းထဲမှ စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို သီးခြားစီ အပိုင်းပိုင်း ပြတ်တောက်သွားအောင် ခွဲထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် စကားပြောသံကို စာသားအဖြစ်ပြောင်းလဲခြင်း (Speech recognition) ၏ ကြားခံလုပ်ငန်းငယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ပုံမှန်အားဖြင့် ၎င်းနှင့် တစ်စုတစ်စည်းတည်း တွဲဖက်လုပ်ဆောင်လေ့ရှိသည်။ '''စာသားကို စကားပြောသံအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်း (Text-to-speech)''' * ဤစနစ်သည် ကွန်ပျူတာထဲရှိ စာသားများကို စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာပြီး လူသားတို့ အသံထွက် ပြောဆိုသကဲ့သို့ သဘာဝကျသော စကားပြောသံအဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ စာသားကို အသံပြောင်းပေးသည့် ဤနည်းပညာသည် မျက်စိမမြင်ရသူများနှင့် အမြင်အာရုံ ချို့တဲ့သူများ စာပေဖတ်ရှုနိုင်စေရန် သို့မဟုတ် ဖုန်းနှင့် ကွန်ပျူတာများကို အသံဖြင့် အလွယ်တကူ အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ကြီးမားသော အထောက်အကူပြု ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် သုံးစွဲနိုင်ပါသည်။<ref>{{Citation|last1=Yi|first1=Chucai|title=Assistive Text Reading from Complex Background for Blind Persons|date=2012|work=Camera-Based Document Analysis and Recognition|pages=15–28|publisher=Springer Berlin Heidelberg|language=en|citeseerx=10.1.1.668.869|doi=10.1007/978-3-642-29364-1_2|isbn=978-3-642-29363-4|last2=Tian|first2=Yingli|author2-link=Yingli Tian|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=7139}}</ref> '''စကားလုံးအလိုက် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (Word segmentation / Tokenization)''' * တိုကင်ပြုလုပ်ခြင်း (Tokenization) ဆိုသည်မှာ စာသားများကို ကွန်ပျူတာက ပိုမိုကိုင်တွယ်ရ လွယ်ကူစေရန်အတွက် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ သို့မဟုတ် စကားလုံးအပိုင်းအစလေးများအဖြစ် စနစ်တကျ ပိုင်းဖြတ်ပေးသည့် စာသားစီမံဆောင်ရွက်မှု နည်းပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနည်းပညာကို လုပ်ဆောင်ပြီးပါက အဓိက အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု ရရှိလာမည်ဖြစ်သည် - ၎င်းတို့မှာ '''စကားလုံးအညွှန်း''' (Word index) နှင့် '''တိုကင်ခွဲထားသောစာသား''' (Tokenized text) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ '''စကားလုံးအညွှန်း''' ဆိုသည်မှာ ထပ်မနေသော စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို သီးသန့်ကိန်းဂဏန်း ကုဒ်နံပါတ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးထားသည့် စာရင်း ဖြစ်သည်။ '''တိုကင်ခွဲထားသောစာသား''' တွင်မူ မူလစာသားထဲရှိ စကားလုံးများနေရာတွင် ၎င်းတို့နှင့် ကိုက်ညီသော ကိန်းဂဏန်းကုဒ် (Numerical token) များဖြင့် အစားထိုးလဲလှယ်ပေးလိုက်သည်။ အဆိုပါ ကိန်းဂဏန်းတိုကင်များကို [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]]နည်းလမ်း (Deep learning methods) အမျိုးမျိုးတွင် သင်္ချာနည်းအရ တွက်ချက်ရန်အတွက် ဆက်လက်အသုံးပြုကြသည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2023-01-11 |title=Natural Language Processing (NLP) - A Complete Guide |url=https://www.deeplearning.ai/resources/natural-language-processing/ |access-date=2024-05-05 |website=www.deeplearning.ai |language=en}}</ref> * အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ စာလုံးများအတွက်မူ စကားလုံးတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံးကြားတွင် "Space" ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်၍ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် အလွန်လွယ်ကူလှသည်။ သို့သော်လည်း [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]]၊ [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]၊ [[ဂျပန်ဘာသာစကား|ဂျပန်]]နှင့် [[ထိုင်းဘာသာစကား]]ကဲ့သို့သော စာရေးစနစ်များတွင်မူ စကားလုံးများအကြား ထင်ရှားသော စာလုံးခြားသင်္ကေတများ ( Spaces ) မသုံးဘဲ ဆက်တိုက်ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် အဆိုပါ ဘာသာစကားများအတွက် စာသားများကို စကားလုံးအလိုက် မှန်ကန်စွာ ပိုင်းဖြတ်နိုင်ရန်မှာ ထိုဘာသာစကား၏ ဝေါဟာရဗဟုသုတနှင့် စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံ (Morphology) တို့ကို အထူးတလည် နားလည်ထားရန် လိုအပ်သဖြင့် အလွန်အရေးကြီးပြီး ခက်ခဲသော လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အချက်အလက်တူးဖော်ခြင်း (Data mining) ကဏ္ဍ၌ စကားလုံးအိတ်ပုံစံ (Bag of words - BOW) တည်ဆောက်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များတွင်လည်း ဤနည်းလမ်းကို အသုံးချကြသည်။<ref>{{Cite journal |last= |first= |date=25 June 2024 |title=GeeksforGeeks. (n.d.). Tokenization in natural language processing (NLP). GeeksforGeeks. |url=https://www.geeksforgeeks.org/nlp/tokenization-in-natural-language-processing-nlp/ |journal=Geeksforgeeks |pages= |doi=}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Torabi |first1=Mohhamadreza |title=Integrating data augmentation and BERT-based deep learning for predicting alpha-glucosidase inhibitors derived from Black Cohosh |journal=Scientific Reports |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.1038/s41598-025-14699-1 |pmc=12391535 |last2=Ghasemi |first2=Fahimeh}}</ref> === စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း === [[ဖိုင်:Eustagger_euskal_lematizatzailearen_adibidea.png|thumb|ဘတ်စ်ခ် (Basque) ဘာသာစကားရှိ စကားလုံးများကို အခြေခံအနက်ဖွင့်ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း (Lemmatization)]] '''မူလစကားလုံးပုံစံသို့ ပြောင်းလဲခြင်း (Lemmatization)''' * ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် စကားလုံးများ၏ အဆုံးတွင် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲနေသော ဝိဘတ်နှင့် နောက်ဆက်တွဲများကို ဖယ်ရှားပြီး၊ အဘိဓာန်တွင် ရှာဖွေနိုင်သည့် မူလအခြေခံစကားလုံးပုံစံ (Lemma) သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စကားလုံးများကို စံနှုန်းတစ်ခုတည်းအတွင်းသို့ ရောက်ရှိစေရန် လျှော့ချပေးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားနည်းလမ်းများနှင့် မတူညီသည့်အချက်မှာ ဤနည်းလမ်းသည် စကားလုံးများကို မူလအစစ်အမှန်ပုံစံသို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲရန်အတွက် အဘိဓာန် (Dictionary) သို့မဟုတ် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ စနစ်တကျ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2020-12-06 |title=What is Natural Language Processing? Intro to NLP in Machine Learning |url=https://www.gyansetu.in/what-is-natural-language-processing/ |access-date=2021-01-09 |website=GyanSetu! |language=en-US}}</ref> * မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဥပမာပြရလျှင် "သွားခဲ့သည်"၊ "သွားနေသည်"၊ "သွားလိမ့်မည်" စသည့် စကားလုံးများမှ နောက်ဆက်တွဲများကို ဖြုတ်ချ၍ အခြေခံစကားလုံးဖြစ်သည့် "သွား" ဟူ၍ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ယူခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ '''စကားလုံးအစိတ်အပိုင်းအလိုက် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (Morphological segmentation)''' * ဤစနစ်သည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်မှုရှိသော အသေးငယ်ဆုံးသော စကားလုံးအစိတ်အပိုင်းလေးများ (Morphemes) အဖြစ် သီးခြားစီ ခွဲထုတ်ပြီး၊ ၎င်းအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုချင်းစီ၏ အမျိုးအစားကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်၏ ခက်ခဲနက်နဲမှုသည် လေ့လာနေသော ဘာသာစကား၏ စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံ (Morphology) ရှုပ်ထွေးမှုအပေါ်တွင် များစွာ တည်မှီနေသည်။ * အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံ (အထူးသဖြင့် ဝိဘတ်ပြောင်းလဲမှုပုံစံ) အလွန်ရိုးရှင်းသောကြောင့် ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို လုံးဝကျော်ဖြတ်သွားလေ့ရှိပြီး စကားလုံးတစ်လုံး၏ ပြောင်းလဲနေသော ပုံစံအားလုံး (ဥပမာ- "open, opens, opened, opening") ကို သီးခြားစကားလုံးများအဖြစ် တိုက်ရိုက် သတ်မှတ်သုံးစွဲနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း စကားလုံးတစ်ခုတည်းတွင် အစိတ်အပိုင်းများစွာကို ဆက်တိုက်ကပ်၍ သုံးစွဲလေ့ရှိသော (Highly agglutinated) တူရကီဘာသာစကား သို့မဟုတ် အိန္ဒိယနိုင်ငံသုံး မိတေး (Meitei) ဘာသာစကားများနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကဲ့သို့သော နေရာမျိုးတွင်မူ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။ အကြောင်းမှာ အဆိုပါဘာသာစကားများတွင် အဘိဓာန်၌ပါသော မူလစကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီမှနေ၍ နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များစွာ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော စကားလုံးပုံသဏ္ဌာန် အမျိုးအစားပေါင်း ထောင်ချီ၍ ရှိနေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last1=Kishorjit |first1=N. |year=2012 |title=Manipuri Morpheme Identification |url=http://aclweb.org/anthology//W/W12/W12-5008.pdf |journal=Proceedings of the 3rd Workshop on South and Southeast Asian Natural Language Processing (SANLP) |location=COLING 2012, Mumbai, December 2012 |pages=95–108 |last2=Vidya |first2=Raj RK. |last3=Nirmal |first3=Y. |last4=Sivaji |first4=B.}}</ref> '''စကားလုံးဝါစင်္ဂအမျိုးအစား အညွှန်းတပ်ခြင်း (Part-of-speech tagging)''' * ဤစနစ်သည် ဝါကျတစ်ခုအတွင်းရှိ စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို ကြည့်ရှုပြီး ၎င်းတို့သည် နာမ်၊ နာမ်စား၊ ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန စသည့် မည်သည့်သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဝါစင်္ဂအမျိုးအစား (Part of speech - POS) ဖြစ်သည်ကို တိကျစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားတစ်ခုတွင် စကားလုံးအတော်များများ (အထူးသဖြင့် အသုံးများသော စကားလုံးများ) သည် ရှေ့နောက်စကားစပ်အပေါ် မူတည်ပြီး စကားလုံးအမျိုးအစား အများအပြားအဖြစ် ကူးပြောင်းအသုံးတော်ခံနိုင်သည်။ * ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာလုံး "book" သည် နာမ်အဖြစ် ("the book on the table" - စာအုပ်) သုံးနိုင်သကဲ့သို့ ကြိယာအဖြစ် ("to book a flight" - ကြိုတင်မှာယူသည်) လည်း သုံးနိုင်သည်။ ထို့အတူ "set" ဟူသော စကားလုံးသည် နာမ်၊ ကြိယာ သို့မဟုတ် နာမဝိသေသန ဖြစ်နိုင်ပြီး "out" ဆိုလျှင် အနည်းဆုံး မတူညီသော သဒ္ဒါအမျိုးအစား ၅ မျိုးအထိ ဖြစ်နိုင်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်လည်း '''<nowiki/>'က'<nowiki/>''' ဟူသော စကားလုံးသည် ကြိယာအဖြစ် ('''<nowiki/>'သူ ကသည်။'<nowiki/>''' - ကခုန်သည်) သုံးနိုင်သကဲ့သို့၊ ကတ္တားဝိဘတ် (နောက်ဆက်တွဲ သဒ္ဒါစကားလုံး) အနေဖြင့် '''<nowiki/>'သူက ကျောင်းသား ဖြစ်သည်။'''' - လူပုဂ္ဂိုလ်ကို ညွှန်းဆိုသည်) လည်း ဖြစ်နိုင်သဖြင့် စနစ်သည် ဝါကျတစ်ခုချင်းစီ၏ ရှေ့နောက်စကားစပ်ကို ကြည့်ရှုကာ စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်မှန်ကို တိကျစွာ ဖော်ထုတ်ရန်အတွက် အလွန်အရေးကြီးသည်။ '''စကားလုံးရင်းမြစ် ရှာဖွေခြင်း (Stemming)''' * ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲနေသော (သို့မဟုတ် တွဲဖက်နောက်ဆက်တွဲများကြောင့် ရှည်လျားနေသော) စကားလုံးများကို ၎င်းတို့၏ အခြေခံ ပင်မမြစ်ဖျားခံရာ စာလုံးပုံစံ (Root/Stem) သို့ စည်းကမ်းချက်များအတိုင်း ဖြတ်တောက်လျှော့ချပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာလုံး "closed"၊ "closing"၊ "closes" စသည့် စကားလုံးများအားလုံးကို ၎င်းတို့၏ ပင်မရင်းမြစ် "close" ဟူသော စာလုံးပုံစံသို့ ဖြတ်တောက်ပြောင်းလဲပစ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ''' စကားလုံးနောက်၌ ကပ်ပါလာတတ်သည့် ပစ္စည်းများ၊ ဝိဘတ်များနှင့် ကူညီကြိယာများကို ဖြတ်တောက်ရာတွင် ဤနည်းလမ်းကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "စားခဲ့သည်"၊ "စားနေသည်"၊ "စားကြစို့" စသည့် စကားလုံးများမှ နောက်ဆက်တွဲများကို ဖြတ်တောက်ပြီး ပင်မအခြေခံအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သော '''"စား"''' ဟူသည့် ကြိယာရင်းမြစ်ကို ထုတ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်။ * စကားလုံးရင်းမြစ် ရှာဖွေခြင်း (Stemming) သည် စာလုံးအဓိပ္ပာယ်အခြေခံ ရှာဖွေခြင်း (Lemmatization) နှင့် ရလဒ်ချင်း ဆင်တူသော်လည်း၊ ၎င်းသည် အဘိဓာန် (Lexicon) ကို အသုံးမပြုဘဲ စာလုံးဖြတ်တောက်မှုဆိုင်ရာ စနစ်တကျ သတ်မှတ်ထားသော ပုံသေစည်းကမ်းချက်များ (Rules/Algorithms) အပေါ်တွင်သာ အခြေခံ၍ စာလုံးအဆုံးသတ်များကို စက်မှုဆန်ဆန် ဖြတ်တောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဘိဓာန်ထဲ၌ သီးခြားအဓိပ္ပာယ်မရှိသော စာလုံးအကြွင်းအကျန်များ ထွက်ပေါ်လာတတ်သည့် အားနည်းချက် ရှိသည်။ (ဥပမာ- အင်္ဂလိပ်စာလုံး "studies" ကို ဖြတ်တောက်ရာတွင် အဘိဓာန်၌ အဓိပ္ပာယ်မရှိသည့် "studi" ဟူသော စာလုံးပုံစံမျိုး ထွက်လာတတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။) === ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း === '''သဒ္ဒါစည်းကမ်းချက် ပျိုးထောင်ခြင်း<ref>{{cite journal |last1=Klein |first1=Dan |year=2002 |title=Natural language grammar induction using a constituent-context model |url=http://papers.nips.cc/paper/1945-natural-language-grammar-induction-using-a-constituent-context-model.pdf |journal=Advances in Neural Information Processing Systems |last2=Manning |first2=Christopher D.}}</ref> (Grammar induction)''' ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ဘာသာစကားတစ်ခု၏ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သဒ္ဒါစနစ်ကို အတိအကျ ဖော်ပြနိုင်မည့် ပုံသေ သဒ္ဒါစည်းကမ်းချက်စနစ် (Formal grammar) တစ်ခုကို ကွန်ပျူတာက အလိုအလျောက် ရှာဖွေဖော်ထုတ် တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ '''ဝါကျအဆုံးသတ် ပိုင်းဖြတ်ခြင်း (Sentence breaking / Sentence boundary disambiguation)''' ဤစနစ်သည် စာသားအမြောက်အမြား (Chunk of text) ထဲမှ ဝါကျတစ်ခုနှင့်တစ်ခုကြား နယ်နိမိတ် သို့မဟုတ် ဝါကျအဆုံးသတ်များကို တိကျစွာ ရှာဖွေပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်စာတွင် ဝါကျအဆုံးသတ်များကို ပုံမှန်အားဖြင့် အစက် (Periods - ".") သို့မဟုတ် အခြားပုဒ်ဖြတ်ပုဒ်ရပ်သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်သားလေ့ရှိသော်လည်း၊ အဆိုပါသင်္ကေတများသည် အခြားနေရာများ (ဥပမာ- စာလုံးအက္ခရာအကျဉ်းများ ဖော်ပြခြင်း) တွင်လည်း အသုံးပြုနေသောကြောင့် ဝါကျအစစ်အမှန် ပြီးဆုံးခြင်း ဟုတ်မဟုတ်ကို စနစ်တကျ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးရသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ "။" (ပုဒ်မ) သင်္ကေတကို ကြည့်၍ ဝါကျအဆုံးသတ်ကို ခွဲခြားရသည်။ '''ဝါကျခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Parsing)''' * ဤစနစ်သည် ပေးထားသော ဝါကျတစ်ခု၏ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံသစ်ပင် (Parse tree) ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ လူသားတို့အသုံးပြုသည့် သဘာဝဘာသာစကားများ၏ သဒ္ဒါစနစ်သည် ရှေ့နောက်စကားစပ်အပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားဝေဝါးတတ်သဖြင့် ပုံမှန်ဝါကျတစ်ခုတွင်ပင် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ခွဲမ်းစိပ်ဖြာမှုပုံစံ အမြောက်အမြား ရှိနေနိုင်သည်။ အံ့ဩစရာကောင်းသည်မှာ သာမန်ဝါကျတစ်ကြောင်းအတွက်ပင် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံပေါင်း ထောင်ချီ၍ ရှိနေနိုင်ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ လူသားတစ်ဦးအတွက် လုံးဝ အဓိပ္ပာယ်မရှိသော ပုံစံများ ဖြစ်နေတတ်သည်။ * ဝါကျခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Parsing) တွင် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း နည်းလမ်းနှစ်မျိုး ရှိပါသည် - ** '''မှီခိုမှုအခြေပြု ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Dependency parsing):''' ဤနည်းလမ်းသည် ဝါကျတစ်ခုအတွင်းရှိ စကားလုံးအချင်းချင်း ဆက်နွှယ်မှုအပေါ်တွင်သာ အဓိကအာရုံစိုက်ပြီး ပင်မကံပုဒ် (Primary objects) နှင့် ကြိယာပုဒ် (Predicates) ကဲ့သို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို အမှတ်အသားပြု ခွဲခြားပေးသည်။ ** '''အစိတ်အပိုင်းအခြေပြု ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Constituency parsing):''' ဤနည်းလမ်းသည် ဖြစ်တန်စွမ်းအခြေပြု ရှေ့နောက်ကင်းလွတ်သဒ္ဒါစနစ် (Probabilistic context-free grammar - PCFG) ကို အသုံးပြု၍ ဝါကျ၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံသစ်ပင်ကြီးတစ်ခုလုံးကို အဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ပေးခြင်းအပေါ် အာရုံစိုက်သည်။ === စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Lexical semantics - စာသားနောက်ခံအတွင်းရှိ စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်) === [[ဖိုင်:Entity_Linking_-_Example_of_pipeline.png|thumb|An entity linking pipeline]] '''စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Lexical semantics)''' * ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ရှေ့နောက်စကားစပ် (Context) အတွင်းရှိ စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ ကွန်ပျူတာသုံး တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်အစစ်အမှန် (Computational meaning) မှာ မည်သို့ဖြစ်သည်ကို ဖော်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ '''ဖြန့်ကျက်မှုအခြေပြု အဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Distributional semantics)''' * ဤစနစ်သည် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Data) ထဲမှနေ၍ စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုပုံစံ (Semantic representations) များကို စက်က အလိုအလျောက် မည်သို့လေ့လာသင်ယူနိုင်မည်နည်း ဟူသောအချက်ကို လုပ်ဆောင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ '''အမည်နာမများအား ခွဲခြားမှတ်မိခြင်း (Named entity recognition - NER)''' * ဤစနစ်သည် စာသားအဆက်မပြတ် စီးဆင်းလာမှု (Stream of text) အတွင်းရှိ မည်သည့်အချက်အလက်များသည် လူပုဂ္ဂိုလ်၊ နေရာဒေသ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်း စသည့် ကိုယ်ပိုင်နာမ် (Proper names) များ ဖြစ်ကြသည်ကို ခွဲခြားပေးပြီး၊ ၎င်းတို့သည် မည်သည့်အမျိုးအစား ဖြစ်သည် (ဥပမာ- လူပုဂ္ဂိုလ်၊ တည်နေရာ သို့မဟုတ် ကုမ္ပဏီ/အဖွဲ့အစည်း) ကိုပါ တိကျစွာ သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ * အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ စာရေးစနစ်များတွင် စာလုံးကြီး (Capitalization) ဖြင့် ရေးသားခြင်းသည် အမည်နာမများကို ရှာဖွေရန် အထောက်အကူပြုနိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းသည် အမည်နာမ၏ အမျိုးအစား (လူလား၊ နေရာလား) ကို တိကျစွာ မခွဲခြားပေးနိုင်သည့်အပြင်၊ အမြဲတမ်းလည်း မမှန်ကန် သို့မဟုတ် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဝါကျတစ်ကြောင်း၏ အစဦးဆုံး စာလုံးကိုလည်း စာလုံးကြီးဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိပြီး ကိုယ်ပိုင်နာမ်အမည်များသည် စကားလုံးအတော်များများအထိ ရှည်လျားနိုင်ကာ အချို့စာလုံးများကိုသာ စာလုံးကြီးဖြင့် ရေးသားထားတတ်သည်။ ထို့အပြင် အနောက်တိုင်းစာရေးစနစ်မဟုတ်သော အခြားဘာသာစကားအများစု (ဥပမာ- မြန်မာ၊ တရုတ် သို့မဟုတ် အာရပ်) တွင် စာလုံးကြီး/စာလုံးသေး ဟူ၍ လုံးဝမရှိကြဘဲ၊ စာလုံးကြီးစနစ်ရှိသော ဘာသာစကားအချို့တွင်လည်း အမည်နာမများကို ခွဲခြားရန်အတွက် ၎င်းစနစ်ကို ပုံမှန်တစိုက်မတ်မတ် အသုံးမပြုကြပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားသည် အမည်နာမ ဟုတ်ဟုတ် မဟုတ်ဟုတ် နာမ် (Nouns) အားလုံးကို စာလုံးကြီးဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိပြီး၊ ပြင်သစ်နှင့် စပိန်ဘာသာစကားများတွင်မူ နာမဝိသေသနအဖြစ် အသုံးတော်ခံသော အမည်နာမများကို စာလုံးကြီးဖြင့် မရေးသားကြပေ။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို တိုကင်အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း (Token classification) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Kariampuzha |first1=William |date=2023 |title=Precision information extraction for rare disease epidemiology at scale |journal=Journal of Translational Medicine |language=en |volume=21 |issue=1 |page=157 |doi=10.1186/s12967-023-04011-y |pmc=9972634 |pmid=36855134 |doi-access=free |last2=Alyea |first2=Gioconda |last3=Qu |first3=Sue |last4=Sanjak |first4=Jaleal |last5=Mathé |first5=Ewy |last6=Sid |first6=Eric |last7=Chatelaine |first7=Haley |last8=Yadaw |first8=Arjun |last9=Xu |first9=Yanji |last10=Zhu |first10=Qian}}</ref> '''စိတ်ခံစားမှု ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Sentiment analysis)''' * စိတ်ခံစားမှု ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း ဆိုသည်မှာ စာသားများအတွင်း ဖော်ပြထားသော စိတ်ခံစားမှု သို့မဟုတ် လေသံကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပြီး အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းပညာသည် ရေးသားထားသော စာသားကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေးပြီး ၎င်းစာသားသည် အကောင်းမြင်သဘော (Positive)၊ အဆိုးမြင်သဘော (Negative) သို့မဟုတ် ကြားနေသဘော (Neutral) မည်သည့် စိတ်ခံစားမှုကို ဖော်ပြနေသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ * စိတ်ခံစားမှုကို အမျိုးအစားခွဲခြားသည့် မော်ဒယ် (Models) များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် စကားလုံး n-grams များ၊ စကားလုံးကြိမ်နှုန်းနှင့် ပြောင်းပြန်စာရွက်စာတမ်းကြိမ်နှုန်း အင်္ဂါရပ်များ (TF-IDF features)၊ လူကိုယ်တိုင် ဖန်တီးထားသော အင်္ဂါရပ်များကို အသုံးပြုကြသည် သို့မဟုတ် စာသားအစီအစဉ်များအတွင်းရှိ ရေရှည်နှင့် ရေတိုဆက်နွှယ်မှု နှစ်မျိုးလုံးကို မှတ်မိနိုင်စွမ်းရှိစေရန် ဒီဇိုင်းဆွဲထားသည့် Deep learning models ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်ကြသည်။ စိတ်ခံစားမှု ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်းကို အွန်လိုင်းလူမှုကွန်ရက်နှင့် ပလက်ဖောင်းအမျိုးမျိုးပေါ်ရှိ သုံးစွဲသူများ၏ ကုန်ပစ္စည်းသုံးသပ်ချက် ဝေဖန်ချက် (Customer reviews) များကို အလိုအလျောက် အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းကဏ္ဍ အမြောက်အမြားတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်တွေ့အသုံးချလျက် ရှိသည်။<ref name=":0" /> '''နည်းပညာသုံး ဝေါဟာရများ ထုတ်ယူခြင်း (Terminology extraction)''' * ဤလုပ်ငန်းစဉ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပေးထားသော စာသားအချက်အလက်စုကြီး (Corpus) ထဲမှနေ၍ ဆက်စပ်မှုရှိသော နည်းပညာသုံး ဝေါဟာရများနှင့် အခေါ်အဝေါ်များကို ကွန်ပျူတာက အလိုအလျောက် ရှာဖွေထုတ်ယူပေးရန် ဖြစ်သည်။ '''စကားလုံးအဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှု ဖြေရှင်းခြင်း (Word-sense disambiguation - WSD)''' * ဘာသာစကားတစ်ခုတွင် စကားလုံးအတော်များများ၌ အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုထက်မက ရှိနေတတ်ကြသဖြင့်၊ ကွန်ပျူတာသည် ရှေ့နောက်စကားစပ်အတွင်း အကိုက်ညီဆုံးနှင့် အဓိပ္ပာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်မည့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တိကျစွာ ရွေးချယ်ပေးရသည့် လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ပုံမှန်အားဖြင့် စကားလုံးများနှင့် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် စာရင်းများကို အဘိဓာန် သို့မဟုတ် WordNet ကဲ့သို့သော အွန်လိုင်း သတင်းအချက်အလက် အရင်းအမြစ်များဆီမှ ရယူအသုံးပြုကြသည်။ '''အမည်နာမ ချိတ်ဆက်ခြင်း (Entity linking)''' * ဝါကျအတွင်းရှိ စကားလုံးအတော်များများ (အထူးသဖြင့် ကိုယ်ပိုင်နာမ်များ) သည် ပြင်သစ်ကမ္ဘာရှိ တကယ့် အမည်နာမများနှင့် သက်ဆိုင်နေတတ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် ရှေ့နောက်စကားစပ်အတွင်း ညွှန်းဆိုထားသော အဆိုပါစကားလုံးသည် မည်သည့်ထင်ရှားကျော်ကြားသူ၊ မည်သည့်နေရာဒေသ သို့မဟုတ် မည်သည့်ကုမ္ပဏီအဖွဲ့အစည်း (Entity) ကို အတိအကျ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်ကို ရွေးချယ်ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ === ဆက်နွှယ်မှုဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Relational semantics - ဝါကျတစ်ကြောင်းချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်) === '''ပတ်သက်ဆက်နွှယ်မှု ထုတ်ယူခြင်း (Relationship extraction)''' * ဤစနစ်သည် စာသားအမြောက်အမြား (Chunk of text) ထဲမှနေ၍ ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသော အမည်နာမများ (Named entities) အကြား မည်သို့ ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေကြသည်ကို ဖော်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပေးထားသော စာသားကို ဖတ်ရှုပြီး "မည်သူက မည်သူနှင့် အိမ်ထောင်ပြုထားသနည်း" သို့မဟုတ် "မည်သူက မည်သည့်ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်လုပ်သနည်း" စသည့် ဆက်စပ်မှုများကို ရှာဖွေပေးသည်။ '''အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Semantic parsing)''' * ဤစနစ်သည် စာသားတစ်ခု (ပုံမှန်အားဖြင့် ဝါကျတစ်ကြောင်း) ကို ရယူပြီး ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ်အစစ်အမှန်ကို ကွန်ပျူတာ နားလည်နိုင်သော ပုံသေကိုယ်စားပြုစနစ် (Formal representation) အဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရုပ်ပြဂရပ်ဖ်ပုံစံ (ဥပမာ- AMR ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာမှု) သို့မဟုတ် သင်္ချာနည်းကျ ယုတ္တိဗေဒစနစ် (ဥပမာ- DRT ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာမှု) များဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဤစိန်ခေါ်မှုတွင် အခြေခံကျသော အခြားအဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ NLP လုပ်ငန်းစဉ်အချို့ (ဥပမာ- ကဏ္ဍအလိုက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်း၊ စကားလုံးအဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားမှုဖြေရှင်းခြင်း) ပါဝင်လေ့ရှိပြီး စာပိုဒ်တစ်ခုလုံး၏ အကြောင်းအရာကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာလေ့လာသည့် စကားပြောဆိုမှု/စာသားခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Discourse analysis) အထိလည်း တိုးချဲ့အသုံးချနိုင်သည်။ '''ကဏ္ဍအလိုက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်း (Semantic role labelling)''' * ဤစနစ်သည် ဝါကျတစ်ကြောင်းချင်းစီကို ကြည့်ရှုပြီး အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ကြိယာအမျိုးအစားနှင့် အပြုအမူပုံစံများ (Semantic predicates / Verbal frames) ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းအပြုအမူတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေကြသည့် အစိတ်အပိုင်းများကို အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများအလိုက် (ဥပမာ- မည်သူက ပြုလုပ်သူ (Agent) ဖြစ်သည်၊ မည်သူက အပြုခံရသူ (Patient) ဖြစ်သည် စသည်ဖြင့်) တိကျစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ === စာသားနှင့် စကားပြောဆိုမှုဗေဒ (Discourse - ဝါကျတစ်ကြောင်းထက်ကျော်လွန်သော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်) === '''ပူးတွဲညွှန်းဆိုမှု ဖြေရှင်းခြင်း (Coreference resolution)''' * ဤစနစ်သည် ဝါကျတစ်ကြောင်း သို့မဟုတ် စာသားအမြောက်အမြားကို ကြည့်ရှုပြီး မည်သည့်စကားလုံးများ ("Mentions") သည် ပြင်ပကမ္ဘာရှိ တူညီသောအရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် တူညီသောပုဂ္ဂိုလ် ("Entities") ကို ရည်ညွှန်းနေကြသည်ကို ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ နာမ်စားညွှန်းဆိုမှု ဖြေရှင်းခြင်း (Anaphora resolution) သည် ဤလုပ်ငန်းစဉ်၏ ထင်ရှားသော နမူနာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အနက်အဓိပ္ပာယ် ပေါ်လွင်စေရန် နာမ်စား (Pronouns) များကို ၎င်းတို့ ရည်ညွှန်းသည့် နာမ် သို့မဟုတ် အမည်များနှင့် အတိအကျ ပြန်လည်တွဲဖက်ပေးသည်။ * ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပူးတွဲညွှန်းဆိုမှု ဖြေရှင်းခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ညွှန်းဆိုပြသသော အသုံးအနှုန်းများအကြား ဆက်စပ်နေသည့် "ပေါင်းကူးဆက်နွှယ်မှုများ" (Bridging relationships) ကို ရှာဖွေခြင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "သူသည် ဂျွန်၏အိမ်ထဲသို့ ရှေ့တံခါးမှတစ်ဆင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်" ဟူသော ဝါကျတွင် "ရှေ့တံခါး" သည် ညွှန်းဆိုပြသသော အသုံးအနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ကွန်ပျူတာက ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရမည့် ပေါင်းကူးဆက်နွှယ်မှုမှာ ၎င်းတံခါးသည် အခြားအဆောက်အအုံတစ်ခုခု၏ တံခါးမဟုတ်ဘဲ "ဂျွန်၏အိမ်၏ ရှေ့တံခါး" ဖြစ်သည်ဟူသော အချက်အလက်အစစ်အမှန်ပင် ဖြစ်သည်။ '''စာသားနှင့် စကားပြောဆိုမှု ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Discourse analysis)''' * ဤကဏ္ဍတွင် ဆက်စပ်နေသော လုပ်ငန်းစဉ်အချို့ ပါဝင်သည်။ ပထမလုပ်ငန်းစဉ်မှာ စကားပြောဆိုမှုဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း (Discourse parsing) ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ဆက်စပ်နေသော စာသားတစ်ခု၏ တည်ဆောက်ပုံကို ရှာဖွေပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဝါကျတစ်ကြောင်းနှင့်တစ်ကြောင်းကြား ရှိနေသည့် ဆက်စပ်မှုသဘောသဘာဝများ (ဥပမာ- အသေးစိတ်ချဲ့ထွင်ရှင်းလင်းခြင်း၊ အကြောင်းပြချက်ပေးခြင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖော်ပြခြင်း) ကို ဖော်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားလုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုမှာ စာသားတစ်ခုအတွင်း ပါဝင်သော "စကားပြောဆိုမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ" (Speech acts) ကို မှတ်မိခွဲခြားခြင်း ဖြစ်သည်။ (ဥပမာ- ဟုတ်မဟုတ် မေးခွန်း၊ အကြောင်းအရာမေးခွန်း၊ သာမန်ပြောဆိုချက် သို့မဟုတ် အခိုင်အမာပြောဆိုချက် စသည်ဖြင့် အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း ဖြစ်သည်။) '''သွယ်ဝိုက်သော ကဏ္ဍအလိုက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်း (Implicit semantic role labelling)''' * ဤစနစ်သည် ဝါကျတစ်ကြောင်းအတွင်းရှိ အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ကြိယာအမျိုးအစားများနှင့် ၎င်းဝါကျထဲတွင် အထင်အရှား ပါဝင်နေသည့် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများကို ရှာဖွေခွဲခြားသည် (အထက်ပါ "ကဏ္ဍအလိုက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်း" ကို ကြည့်ပါ)။ ထို့နောက် ၎င်းဝါကျထဲတွင် တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသော်လည်း သွယ်ဝိုက်၍ ပါဝင်နေသည့် အဓိပ္ပာယ်ဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများကို ထပ်မံရှာဖွေသည်။ ၎င်းတို့ကို စာသား၏ အခြားနေရာတစ်ခုခုတွင် အထင်အရှား ဖော်ပြထားသော အချက်အလက်များနှင့် လုံးဝသတ်မှတ်ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသော အချက်အလက်များဟူ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြားပြီး၊ အခြားနေရာတွင် ပါဝင်နေသော အချက်အလက်များကို လက်ရှိဝါကျနောက်ခံနှင့် တိုက်ဆိုင်ကာ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖြေရှင်းပေးသည်။ ဤလုပ်ငန်းနှင့် အလွန်နီးစပ်သော အခြားလုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ Zero anaphora resolution ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကတ္တား သို့မဟုတ် ကံပုဒ်များကို မြှုပ်၍ ရေးသားလေ့ရှိသော ဘာသာစကားများ (Pro-drop languages - ဥပမာ- မြန်မာ၊ ဂျပန်ဘာသာစကားများ) အတွက် ပူးတွဲညွှန်းဆိုမှု ဖြေရှင်းခြင်းကို တိုးချဲ့လုပ်ဆောင်ပေးသည့် စနစ်ဖြစ်သည်။ '''စာသားချင်း ဆီလျော်မှု ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ခြင်း (Recognizing textual entailment)''' * ဤစနစ်သည် စာသားအပိုင်းအစ နှစ်ခုကို ရယူပြီး၊ စာသားတစ်ခု မှန်ကန်နေခြင်းသည် အခြားစာသားတစ်ခုကိုလည်း မှန်ကန်စေရန် တိုက်ရိုက်အကြောင်းပြချက် (Entails) ဖြစ်နေပါသလား၊ သို့မဟုတ် အခြားစာသား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှန်ကန်စေပါသလား၊ သို့မဟုတ် အခြားစာသားကို မှန်သည်ဖြစ်စေ မှားသည်ဖြစ်စေ ဖြစ်ခွင့်ပေးထားပါသလား စသည်ဖြင့် စာသားနှစ်ခု၏ ဆက်စပ်ထွက်ပေါ်လာမည့် ယုတ္တိဗေဒကို ဆုံးဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="rte:11">PASCAL Recognizing Textual Entailment Challenge (RTE-7) https://tac.nist.gov//2011/RTE/</ref> '''အကြောင်းအရာအလိုက် ပိုင်းဖြတ်ခြင်းနှင့် မှတ်မိခြင်း (Topic segmentation and recognition)''' * ဤစနစ်သည် စာသားအမြောက်အမြားကို ဖတ်ရှုပြီး ၎င်းတို့ကို သီးသန့်အကြောင်းအရာ (Topic) တစ်ခုချင်းစီအလိုက် စာပိုဒ်ကဏ္ဍများအဖြစ် အပိုင်းပိုင်း ခွဲထုတ်ပေးကာ၊ ၎င်းခွဲထုတ်လိုက်သော ကဏ္ဍတစ်ခုချင်းစီသည် မည်သည့်အကြောင်းအရာကို ဖော်ပြနေသည်ကိုပါ အလိုအလျောက် သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ '''ဆွေးနွေးတင်ပြချက်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်တူးဖော်ခြင်း (Argument mining)''' ဤလုပ်ငန်းစဉ်၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်များ၏ အကူအညီဖြင့် သဘာဝဘာသာစကား စာသားများထဲမှနေ၍ အချက်အလက် အခြေအတင် ဆွေးနွေးတင်ပြချက် တည်ဆောက်ပုံများ (Argumentative structures) ကို အလိုအလျောက် ရှာဖွေထုတ်ယူပြီး ဖော်ထုတ်ရန် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Lippi |first1=Marco |date=2016-04-20 |title=Argumentation Mining: State of the Art and Emerging Trends |url=https://dl.acm.org/doi/10.1145/2850417 |journal=ACM Transactions on Internet Technology |language=en |volume=16 |issue=2 |pages=1–25 |doi=10.1145/2850417 |hdl=11585/523460 |issn=1533-5399 |s2cid=9561587 |hdl-access=free |last2=Torroni |first2=Paolo}}</ref> အဆိုပါ ဆွေးနွေးတင်ပြချက် တည်ဆောက်ပုံများတွင် အခြေခံအကြောင်းရင်းခံများ (Premise)၊ ကောက်ချက်များ (Conclusions)၊ ဆွေးနွေးတင်ပြချက်စနစ်နှင့် ပင်မဆွေးနွေးချက်နှင့် နောက်ဆက်တွဲဆွေးနွေးချက်တို့အကြား ဆက်နွှယ်မှုများ၊ သို့မဟုတ် စကားပြောဆိုမှုအတွင်းရှိ ပင်မဆွေးနွေးချက်နှင့် တန်ပြန်ချေပချက် (Counter-argument) တို့အကြား ဆက်စပ်မှုများ ပါဝင်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=Argument Mining – IJCAI2016 Tutorial |url=https://www.i3s.unice.fr/~villata/tutorialIJCAI2016.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418083659/https://www.i3s.unice.fr/~villata/tutorialIJCAI2016.html |archive-date=2021-04-18 |access-date=2021-03-09 |website=www.i3s.unice.fr}}</ref><ref>{{Cite web |title=NLP Approaches to Computational Argumentation – ACL 2016, Berlin |url=http://acl2016tutorial.arg.tech/ |access-date=2021-03-09 |language=en-GB}}</ref> === အဆင့်မြင့် သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု အသုံးချလုပ်ငန်းများ (Higher-level NLP applications) === [[ဖိုင်:Use_of_Firefox'_'Translate_selection_to_English'_machine_translation_on_Commons_talk_meta_pages_02.png|thumb|Machine translation in Firefox]] '''အလိုအလျောက် အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခြင်း (Automatic summarization / Text summarization)''' * ဤစနစ်သည် စာသားအမြောက်အမြား (Chunk of text) ကို ဖတ်ရှုပြီး ဖတ်ရှုရလွယ်ကူကာ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်သော အကျဉ်းချုပ်ကို အလိုအလျောက် ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤနည်းပညာကို သုတေသနစာတမ်းများ သို့မဟုတ် သတင်းစာများရှိ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးကဏ္ဍမှ ဆောင်းပါးများကဲ့သို့ ပုံစံသတ်မှတ်ချက်ရှိပြီးသား စာသားများကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြရန်အတွက် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ '''သဒ္ဒါအမှား ပြင်ဆင်ခြင်း (Grammatical error correction)''' * သဒ္ဒါအမှားများကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာမှု အဆင့်အားလုံး (အသံဗေဒ/အက္ခရာအရေးအသား၊ စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံ၊ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ၊ အဓိပ္ပာယ်ဗေဒနှင့် အသုံးချဘာသာဗေဒ) ပါဝင်သဖြင့် ဖြေရှင်းရမည့် ပြဿနာအကွာအဝေး အလွန်ကျယ်ပြန့်သည်။ အင်္ဂလိပ်စာကို ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုနေသူ သို့မဟုတ် လေ့လာနေသူ သန်းပေါင်းရာချီအပေါ် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှုရှိသဖြင့် ဤနည်းပညာသည် အလွန်အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိလှသည်။ ထို့ကြောင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ကတည်းက ဤနယ်ပယ်တွင် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရမည့် သုတေသနလုပ်ငန်း အမြောက်အမြား ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Administration |title=Centre for Language Technology (CLT) |url=https://www.mq.edu.au/research/research-centres-groups-and-facilities/innovative-technologies/centres/centre-for-language-technology-clt |access-date=2021-01-11 |website=Macquarie University |language=en-au |archive-date=13 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113024726/https://www.mq.edu.au/research/research-centres-groups-and-facilities/innovative-technologies/centres/centre-for-language-technology-clt |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Shared Task: Grammatical Error Correction |url=https://www.comp.nus.edu.sg/~nlp/conll13st.html |access-date=2021-01-11 |website=www.comp.nus.edu.sg}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shared Task: Grammatical Error Correction |url=https://www.comp.nus.edu.sg/~nlp/conll14st.html |access-date=2021-01-11 |website=www.comp.nus.edu.sg}}</ref> အက္ခရာအရေးအသား၊ စကားလုံးတည်ဆောက်ပုံ၊ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများတွင် GPT-2 ကဲ့သို့သော အစွမ်းထက်သည့် အာရုံကြောကွန်ရက်သုံး ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ တိုးတက်လာမှုကြောင့်၊ ဤပြဿနာကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကတည်းက အများအားဖြင့် ဖြေရှင်းပြီးသား ပြဿနာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသုံး အသုံးချဆော့ဖ်ဝဲလ်အမျိုးမျိုး (ဥပမာ- Grammarly ကဲ့သို့သော စနစ်များ) တွင် ထည့်သွင်းရောင်းချနေပြီ ဖြစ်သည်။ '''ယုတ္တိဗေဒဘာသာစကားသို့ ပြောင်းလဲခြင်း (Logic translation)''' * ဤစနစ်သည် လူသားတို့ပြောဆိုသော သဘာဝဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသည့် စာသားများကို ကွန်ပျူတာသင်္ချာနည်းကျ ပုံသေယုတ္တိဗေဒစနစ် (Formal logic) သို့ ပြောင်းလဲပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ '''စက်မှုဘာသာပြန်စနစ် (Machine translation - MT)''' * ဤစနစ်သည် လူသားဘာသာစကားတစ်ခုမှ အခြားလူသားဘာသာစကားတစ်ခုသို့ စာသားများကို အလိုအလျောက် ပြန်ဆိုပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်သည် အခက်ခဲဆုံး ပြဿနာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး "AI-complete" (ဉာဏ်ရည်တု အပြည့်အဝရမှသာ ဖြေရှင်းနိုင်မည့် ပြဿနာ) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ အကြောင်းမှာ ဘာသာပြန်ခြင်းကို မှန်ကန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်အတွက် လူသားတို့ ပိုင်ဆိုင်ထားသော အသိပညာ ဗဟုသုတအမျိုးအစားအားလုံး (သဒ္ဒါစနစ်၊ အဓိပ္ပာယ်ဗေဒနှင့် ပြင်ပကမ္ဘာမှ တကယ့်အချက်အလက်များ) ကို ကွန်ပျူတာက သိရှိနားလည်ထားရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ '''သဘာဝဘာသာစကားကို နားလည်အောင်လုပ်ဆောင်ခြင်း (Natural language understanding - NLU)''' * ဤစနစ်သည် စာသားအမြောက်အမြားကို ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်များက ပိုမိုလွယ်ကူစွာ စီမံခန့်ခွဲနိုင်မည့် ပထမအဆင့် ယုတ္တိဗေဒတည်ဆောက်ပုံများ (First-order logic structures) ကဲ့သို့သော ပုံသေကိုယ်စားပြုစနစ်များသို့ ပြောင်းလဲပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ သဘာဝဘာသာစကားကို နားလည်အောင်လုပ်ဆောင်ခြင်း (NLU) တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် သဘာဝဘာသာစကားအယူအဆများကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားသော အသုံးအနှုန်းများဆီမှ ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အဓိပ္ပာယ်အမြောက်အမြားထဲမှနေ၍ အမှန်တကယ် ဆိုလိုရင်းဖြစ်သော စိတ်ကူးအဓိပ္ပာယ်ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပေးရသည်။ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ မေတာမော်ဒယ်များ (Language metamodels) နှင့် ဗဟုသုတအလွှာအဆင့်ဆင့်စနစ်များ (Ontologies) ကို မိတ်ဆက်တည်ဆောက်ခြင်းသည် ထိရောက်သော်လည်း လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်အပေါ် အခြေခံသော ဖြေရှင်းနည်းများ ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန်အတွက် သဘာဝဘာသာစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို သွယ်ဝိုက်သောယူဆချက်များ (ဥပမာ- ကမ္ဘာပိတ်ယူဆချက် (Closed-world assumption) နှင့် ကမ္ဘာဖွင့်ယူဆချက် သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်ကျသော ဟုတ်/မဟုတ် နှင့် ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျသော မှန်/မှား) နှင့် ရောထွေးမှုမရှိစေဘဲ အတိအကျ ပုံသေဖော်ထုတ်နိုင်ရန် မျှော်မှန်းလုပ်ဆောင်လျက် ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last1=Duan |first1=Yucong |year=2011 |title=Formalizing Semantic of Natural Language through Conceptualization from Existence |url=http://www.ijimt.org/abstract/100-E00187.htm |journal=International Journal of Innovation, Management and Technology |volume=2 |issue=1 |pages=37–42 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009135952/http://www.ijimt.org/abstract/100-E00187.htm |archive-date=2011-10-09 |last2=Cruz |first2=Christophe}}</ref> '''သဘာဝဘာသာစကားကို ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း (Natural language generation - NLG)''' * ဤစနစ်သည် ကွန်ပျူတာဒေတာဘေ့စ်များထဲရှိ အချက်အလက်များ သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များကို လူသားတို့ ဖတ်ရှုရလွယ်ကူသော ဘာသာစကားအဖြစ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းလဲ ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ '''စာအုပ်များ အလိုအလျောက် ရေးသားထုတ်လုပ်ခြင်း (Book generation)''' * ဤလုပ်ငန်းသည် စင်စစ်အားဖြင့် NLP သီးသန့်လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု မဟုတ်သော်လည်း သဘာဝဘာသာစကား ပြန်လည်ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း (NLG) နှင့် အခြား NLP လုပ်ငန်းစဉ်များကို တိုးချဲ့ကာ စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးကို အစအဆုံး ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် စည်းကမ်းချက်အခြေပြုစနစ် (Rule-based system) ကို အသုံးပြု၍ ပထမဆုံး စက်မှုဖန်တီးမှုစာအုပ် ဖြစ်သော "Racter, The policeman's beard is half-constructed" ကို ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=U B U W E B :: Racter |url=http://www.ubu.com/historical/racter/index.html |access-date=2020-08-17 |website=www.ubu.com}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အာရုံကြောကွန်ရက်ဖြင့် ပထမဆုံး ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် "1 the Road" စာအုပ်သည် စကားလုံးပေါင်း သန်း ၆၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းကို ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်အဖြစ် ဈေးကွက်တင်ခဲ့သည်။ ဤစနစ်နှစ်ခုလုံးသည် အခြေခံအားဖြင့် ဆန်းပြားသော်လည်း အတွင်းစိတ်အဓိပ္ပာယ် လုံးဝမပါဝင်သော (Semantics-free) ဘာသာစကားမော်ဒယ်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်မူ သိပ္ပာယ်ဆိုင်ရာ ပထမဆုံး စက်မှုဖန်တီးမှုစာအုပ် ဖြစ်သော "Beta Writer, Lithium-Ion Batteries, Springer, Cham" ကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Writer |first=Beta |date=2019 |title=Lithium-Ion Batteries |isbn=978-3-030-16799-8 |language=en-gb |doi=10.1007/978-3-030-16800-1 |s2cid=155818532}}</ref> ၎င်းစာအုပ်သည် ယခင်စာအုပ်များနှင့်မတူဘဲ တကယ့်ပြင်ပကမ္ဘာမှ အချက်အလက်အစစ်အမှန်များအပေါ် အခြေခံထားပြီး စာသားအကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခြင်း နည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်။ '''စာရွက်စာတမ်းဆိုင်ရာ ဉာဏ်ရည်တုစနစ် (Document AI)''' * စာရွက်စာတမ်းဆိုင်ရာ ဉာဏ်ရည်တု ပလက်ဖောင်း (Document AI platform) သည် NLP နည်းပညာ၏ အပေါ်တွင် ထပ်ဆင့်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဉာဏ်ရည်တု၊ စက်သင်ယူမှု သို့မဟုတ် NLP ဆိုင်ရာ ကြိုတင်အတွေ့အကြုံ လုံးဝမရှိသော သာမန်အသုံးပြုသူများကိုပင် မတူညီသော စာရွက်စာတမ်းအမျိုးအစားများထဲမှ မိမိတို့လိုအပ်သည့် သီးသန့်အချက်အလက်များကို ထုတ်ယူနိုင်စေရန် ကွန်ပျူတာကို အလွယ်တကူ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးနိုင်သည်။ NLP စွမ်းအင်သုံး Document AI သည် နည်းပညာပိုင်း ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသော လုပ်ငန်းခွင်အဖွဲ့များ (ဥပမာ- ရှေ့နေများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ခွဲမ်းစိပ်ဖြာသူများနှင့် စာရင်းကိုင်များ) အနေဖြင့် စာရွက်စာတမ်းများထဲတွင် ဝှက်ကွယ်နေသည့် အချက်အလက်များကို လျင်မြန်စွာ ရှာဖွေကြည့်ရှုနိုင်အောင် စွမ်းဆောင်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=11 April 2019 |title=Document Understanding AI on Google Cloud (Cloud Next '19) – YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=7dtl650D0y0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113024419/https://www.youtube.com/watch?v=7dtl650D0y0&feature=youtu.be |archive-date=13 January 2026 |access-date=2021-01-11 |website=www.youtube.com |url-status=bot: unknown }}</ref> '''အပြန်အလှန် စကားပြောဆိုမှု စီမံခန့်ခွဲခြင်း (Dialogue management)''' * ဤစနစ်သည် လူသားတစ်ဦးနှင့် အပြန်အလှန် စကားပြောဆို ဆက်သွယ်နိုင်ရန်အတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ထားသော ကွန်ပျူတာစနစ်များ (ဥပမာ- Chatbots များနှင့် Voice assistants များ) ဖြစ်ကြသည်။ '''မေးခွန်းနှင့်အဖြေစနစ် (Question answering)''' * ဤစနစ်သည် လူသားဘာသာစကားဖြင့် မေးမြန်းထားသော မေးခွန်းတစ်ခုကို ဖတ်ရှုပြီး ၎င်းနှင့်ကိုက်ညီမည့် အဖြေမှန်ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်မေးခွန်းများတွင် အတိအကျ မှန်ကန်သော အဖြေတစ်ခု ရှိတတ်ကြသော်လည်း (ဥပမာ- "ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြို့တော်မှာ ဘာလဲ?")၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဖြေအတိအကျမရှိဘဲ ကျယ်ပြန့်စွာ တွေးတောရသော မေးခွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းတွက်ချက်ကြသည် (ဥပမာ- "ဘဝရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က ဘာလဲ?")။ '''စာသားမှ ပုံရိပ်ဖန်တီးခြင်း (Text-to-image generation)''' * ဤစနစ်သည် ပေးထားသော ပုံရိပ်တစ်ခု၏ ဖော်ပြချက်စာသားကို ဖတ်ရှုပြီး၊ ၎င်းဖော်ပြချက်နှင့် အတိအကျ ကိုက်ညီမည့် ပုံရိပ် (Image) တစ်ခုကို အလိုအလျောက် ထုတ်လုပ်ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Robertson |first=Adi |date=2022-04-06 |title=OpenAI's DALL-E AI image generator can now edit pictures, too |url=https://www.theverge.com/2022/4/6/23012123/openai-clip-dalle-2-ai-text-to-image-generator-testing |access-date=2022-06-07 |website=The Verge |language=en}}</ref> '''စာသားမှ မြင်ကွင်းဖန်တီးခြင်း (Text-to-scene generation)''' * ဤစနစ်သည် ပေးထားသော မြင်ကွင်းတစ်ခု၏ ဖော်ပြချက်စာသားကို အခြေခံ၍ ၎င်းမြင်ကွင်း၏ သုံးဖက်မြင်မော်ဒယ် (3D model of the scene) တစ်ခုကို အလိုအလျောက် တည်ဆောက်ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=The Stanford Natural Language Processing Group |url=https://nlp.stanford.edu/projects/text2scene.shtml |access-date=2022-06-07 |website=nlp.stanford.edu}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Coyne |first1=Bob |date=2001-08-01 |title=Proceedings of the 28th annual conference on Computer graphics and interactive techniques |last2=Sproat |first2=Richard |publisher=Association for Computing Machinery |isbn=978-1-58113-374-5 |series=SIGGRAPH '01 |location=New York, NY, USA |pages=487–496 |chapter=WordsEye |doi=10.1145/383259.383316 |chapter-url=https://doi.org/10.1145/383259.383316 |s2cid=3842372}}</ref> '''စာသားမှ ဗီဒီယိုဖန်တီးခြင်း (Text-to-video)''' * ဤစနစ်သည် ပေးထားသော ဗီဒီယိုတစ်ခု၏ ဖော်ပြချက်စာသားကို ဖတ်ရှုပြီး၊ ၎င်းဖော်ပြချက်နှင့် ကိုက်ညီမည့် ဗီဒီယို (Video) တစ်ခုကို အလိုအလျောက် ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-11-02 |title=Google announces AI advances in text-to-video, language translation, more |url=https://venturebeat.com/ai/google-announces-ai-advances-in-text-to-video-language-translation-more/ |access-date=2022-11-09 |website=VentureBeat |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vincent |first=James |date=2022-09-29 |title=Meta's new text-to-video AI generator is like DALL-E for video |url=https://www.theverge.com/2022/9/29/23378210/meta-text-to-video-ai-generation-make-a-video-model-dall-e |access-date=2022-11-09 |website=The Verge |language=en-US}}</ref> == ယေဘုယျ ဦးတည်ချက်များနှင့် (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော) အနာဂတ်လမ်းကြောင်းများ (General tendencies and future directions) == ဤနယ်ပယ်တွင် ရေရှည်ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော ဖြစ်စဉ်များအပေါ် အခြေခံ၍ NLP ၏ အနာဂတ်ဦးတည်ချက်များကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်နိုင်သည်။ CoNLL Shared Tasks ၏ ရေရှည်သုတေသန စီးရီးများအရ ဦးတည်ချက် သုံးခုကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်<ref>{{Cite web |title=Previous shared tasks {{!}} CoNLL |url=https://www.conll.org/previous-tasks |access-date=2021-01-11 |website=www.conll.org}}</ref> - * '''သဘာဝဘာသာစကား၏ ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး စိတ္တဇဆန်သော "သိမြင်မှု" (Cognitive) ဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လာခြင်း:''' (၁၉၉၉-၂၀၀၁ တွင် အပေါ်ယံစာကြောင်းခွဲခြင်း၊ ၂၀၀၂-၀၃ တွင် အမည်နာမများအား ခွဲခြားမှတ်မိခြင်း၊ ၂၀၀၆-၀၉/၂၀၁၇-၁၈ တွင် မှီခိုမှုဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ၊ ၂၀၀၄-၀၅/၂၀၀၈-၀၉ တွင် ကဏ္ဍအလိုက် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်း၊ ၂၀၁၁-၁၂ တွင် ပူးတွဲညွှန်းဆိုမှုဖြေရှင်းခြင်း၊ ၂၀၁၅-၁၆ တွင် စကားပြောဆိုမှုဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း၊ ၂၀၁၉ တွင် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာခြင်း စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်။) * '''ဘာသာစကားမျိုးစုံသုံးစနစ် (Multilinguality) နှင့် ပုံစံမျိုးစုံသုံးစနစ် (Multimodality) များအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု တိုးပွားလာခြင်း:''' (၁၉၉၉ ကတည်းက အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၊ ၂၀၀၂ မှစ၍ စပိန်နှင့် ဒတ်ခ်ျ၊ ၂၀၀၃ မှစ၍ ဂျာမန်၊ ၂၀၀၆ မှစ၍ ဘူဂေးရီးယား၊ ဒိန်းမတ်၊ ဂျပန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ဆလိုဗေးနီးယား၊ ဆွီဒင်နှင့် တူရကီ၊ ၂၀၀၇ မှစ၍ ဘတ်စ်ခ်၊ ကာတာလန်၊ တရုတ်၊ ဂရိ၊ ဟန်ဂေရီ၊ အီတလီ၊ တူရကီ၊ ၂၀၀၉ မှစ၍ ချက်၊ ၂၀၁၂ မှစ၍ အာရပ်၊ ၂၀၁၇ တွင် ဘာသာစကား ၄၀ ကျော်၊ ၂၀၁၈ တွင် ဘာသာစကား ၆၀ ကျော်မှ ၁၀၀ ကျော်အထိ တိုးချဲ့ သုတေသနပြုလာနိုင်ခဲ့သည်။) * '''သင်္ကေတအခြေပြု ကိုယ်စားပြုစနစ်များကို ဖယ်ရှားပစ်ခြင်း:''' (စည်းကမ်းချက်အခြေပြုစနစ်များမှတစ်ဆင့် လမ်းညွှန်မှုပါသော စက်သင်ယူမှုစနစ်များဆီသို့၊ ၎င်းမှတစ်ဆင့် လမ်းညွှန်မှုအားနည်းသော စက်သင်ယူမှုနည်းလမ်းများ၊ အချက်အလက်များကို ကိုယ်စားပြုသင်ယူခြင်း (Representation learning) နှင့် အစမှအဆုံး တိုက်ရိုက်တွက်ချက်သော စနစ်များ (End-to-end systems) ဆီသို့ ကူးပြောင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်။) === သိမြင်နားလည်မှုစွမ်းရည် (Cognition) === အဆင့်မြင့် သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု (NLP) အသုံးချလုပ်ငန်း အများစုတွင် လူသားတို့၏ ဉာဏ်ရည်ထက်မြက်သော အပြုအမူများနှင့် သဘာဝဘာသာစကားကို အမှန်တကယ် နားလည်သဘောပေါက်သည့် ပုံစံမျိုးကို တုပလုပ်ဆောင်သော အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ကြသည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ပြောရလျှင် ပိုမိုအဆင့်မြင့်လာသော သိမြင်နားလည်မှုဆိုင်ရာ အပြုအမူများကို နည်းပညာအရ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်အောင် ဖန်တီးခြင်းသည် NLP ၏ အဓိက တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသည့် လမ်းကြောင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည် (အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော CoNLL shared tasks များ၏ ဦးတည်ချက်များကို ကြည့်ပါ)။ "သိမြင်နားလည်မှုစွမ်းရည်" (Cognition) ဆိုသည်မှာ "အတွေးအခေါ်၊ အတွေ့အကြုံနှင့် အာရုံခံစားမှုများမှတစ်ဆင့် ဗဟုသုတနှင့် နားလည်သဘောပေါက်မှုများကို ရယူဆည်းပူးသည့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်" ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Cognition |url=https://www.lexico.com/definition/cognition |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715113427/https://www.lexico.com/definition/cognition |archive-date=July 15, 2020 |access-date=6 May 2020 |website=Lexico |publisher=[[Oxford University Press]] and [[Dictionary.com]]}}</ref> သိမြင်မှုသိပ္ပာယ်ပညာရပ် (Cognitive science) ဆိုသည်မှာ လူသားတို့၏ စိတ်နှင့် ၎င်း၏လုပ်ငန်းစဉ်များကို နယ်ပယ်စုံပညာရပ်များ ပေါင်းစပ်၍ သိပ္ပာယ်နည်းကျ သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |date=8 August 2014 |title=Ask the Cognitive Scientist |url=http://www.aft.org/newspubs/periodicals/ae/summer2002/willingham.cfm |website=American Federation of Teachers |quote=Cognitive science is an interdisciplinary field of researchers from Linguistics, psychology, neuroscience, philosophy, computer science, and anthropology that seek to understand the mind.}}</ref> သိမြင်မှုဘာသာဗေဒ (Cognitive linguistics) ဆိုသည်မှာ စိတ်ပညာနှင့် ဘာသာဗေဒ နယ်ပယ်နှစ်ခုလုံးမှ ဗဟုသုတနှင့် သုတေသနများကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဘာသာဗေဒ၏ နယ်ပယ်စုံခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Robinson |first=Peter |year=2008 |title=Handbook of Cognitive Linguistics and Second Language Acquisition |publisher=Routledge |isbn=978-0-805-85352-0 |pages=3–8}}</ref> အထူးသဖြင့် သင်္ကေတအခြေပြု NLP (Symbolic NLP) ခေတ်ကာလအတွင်း၌ ကွန်ပျူတာသုံး ဘာသာဗေဒ နယ်ပယ်သည် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများနှင့် အလွန်ခိုင်မာသော ဆက်ဆံရေး ရှိခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဂျော့ခ်ျ လေကော့ဗ် (George Lakoff) သည် သိမြင်မှုသိပ္ပာယ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမြင်နှင့် သိမြင်မှုဘာသာဗေဒ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များကို အသုံးပြု၍<ref>{{Cite book |last=Lakoff |first=George |year=1999 |title=Philosophy in the Flesh: The Embodied Mind and Its Challenge to Western Philosophy; Appendix: The Neural Theory of Language Paradigm |publisher=New York Basic Books |isbn=978-0-465-05674-3 |pages=569–583}}</ref> NLP အယ်လ်ဂိုရီသမ်များ တည်ဆောက်နိုင်မည့် နည်းလမ်းတစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိကအချက် နှစ်ချက်ဖြင့် အဆိုပြုခဲ့သည် - # '''သဘောတရားအခြေခံ တင်စားချက်သီအိုရီ (Theory of conceptual metaphor) ကို အသုံးချခြင်း''' လေကော့ဗ်က ဤသီအိုရီကို "စိတ်ကူးတစ်ခုအား အခြားစိတ်ကူးတစ်ခု၏ အသုံးအနှုန်းများဖြင့် နားလည်ခြင်း" ဟု ရှင်းပြထားပြီး ၎င်းသည် စာရေးသူ၏ ဆိုလိုရင်းရည်ရွယ်ချက်ကို သိရှိစေရန် အထောက်အကူပြုသည်။<ref>{{Cite book |last=Strauss |first=Claudia |year=1999 |title=A Cognitive Theory of Cultural Meaning |url=https://archive.org/details/cognitivetheoryo0000stra |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-59541-4 |pages=[https://archive.org/details/cognitivetheoryo0000stra/page/156 156]–164}}</ref> ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "big" (ကြီးမားသော) ကို နှိုင်းယှဉ်မှုတစ်ခုတွင် အသုံးပြုသည့်အခါ ("That is a big tree" - ထိုအပင်သည် ကြီးမားသောအပင် ဖြစ်သည်) စာရေးသူသည် ၎င်းအပင်သည် အခြားအပင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် သို့မဟုတ် မိမိအတွေ့အကြုံအရ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ ထွားကျိုင်းကြီးမားသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းကို တင်စားချက်အဖြစ် သုံးစွဲသည့်အခါတွင်မူ ("Tomorrow is a big day" - မနက်ဖြန်သည် နေ့ထူးနေ့မြတ်ကြီး ဖြစ်သည်) စာရေးသူသည် အရေးကြီးမှုသဘောကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအပြင် "She is a big person" (သူမသည် ကြီးမြတ်သူ/ကြီးမားသူ ဖြစ်သည်) ဟူသော အခြားအသုံးအနှုန်းများ၏ နောက်ကွယ်မှ ရည်ရွယ်ချက်မှာမူ နောက်ထပ် အချက်အလက်များ ထပ်မံမရရှိပါက လူသားတစ်ဦးအတွက်ဖြစ်စေ၊ သိမြင်မှုအခြေပြု NLP စနစ်အတွက်ဖြစ်စေ အဓိပ္ပာယ် အနည်းငယ် ဝေဝါးနေဦးမည် ဖြစ်သည်။ # '''စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၊ စာသား၊ ဝါကျ သို့မဟုတ် စာပိုဒ်တစ်ခု၏ ဆက်စပ်အဓိပ္ပာယ်ကို တိုင်းတာခြင်း''' ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာမည့် စာသား၏ ရှေ့နှင့်နောက်တွင် ပါရှိသော အချက်အလက်များအပေါ် အခြေခံ၍ ၎င်းစာသား၏ "ဆက်စပ်အဓိပ္ပာယ် တိုင်းတာမှုနှုန်း" (Relative measure of meaning) ကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဖြစ်တန်စွမ်းအခြေပြု ရှေ့နောက်ကင်းလွတ်သဒ္ဒါစနစ် (PCFG) ကဲ့သို့သော နည်းလမ်းများဖြင့် လုပ်ဆောင်သည်။ အဆိုပါ အယ်လ်ဂိုရီသမ်များအတွက် သင်္ချာညီမျှခြင်းကို [https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/055314712/publication/US9269353B1?q=pn%3DUS9269353 အမေရိကန် မူပိုင်ခွင့်အမှတ် ၉၂၆၉၃၅၃] ([https://worldwide.espacenet.com/patent/search/family/055314712/publication/US9269353B1?q=pn%3DUS9269353 US Patent 9269353]) တွင် အောက်ပါအတိုင်း တင်ပြထားသည်<ref>{{cite patent|country=US|number=9269353|status=patent}}</ref> - :: <math> {RMM(token_N)} = {PMM(token_N)} \times \frac{1}{2d} \left (\sum_{i=-d}^d {((PMM(token_{N})} \times {PF(token_{N-i},token_N,token_{N+i}))_i}\right ) </math> :: ''ယင်းညီမျှခြင်းတွင် -'' :::* '''RMM''' သည် ဆက်စပ်အဓိပ္ပာယ် တိုင်းတာမှုနှုန်း (Relative measure of meaning) ဖြစ်သည်။ :::* '''token''' သည် စာသားအပိုင်းအစ၊ ဝါကျ၊ စာသားစု သို့မဟုတ် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ ဖြစ်သည်။ :::* '''N''' သည် ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာနေသော တိုကင် (Tokens) အရေအတွက် ဖြစ်သည်။ :::* '''PMM''' သည် ဘာသာစကားအချက်အလက်စု (Corpora) အပေါ် အခြေခံ၍ တွက်ချက်ထားသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်နိုင်ခြေနှုန်း ဖြစ်သည်။ :::* '''d''' သည် တိုကင်ပေါင်း N အရေအတွက်အတွင်း အဆိုပါတိုကင် တည်ရှိနေသော သုညမဟုတ်သည့် တည်နေရာ (Location) ဖြစ်သည်။ :::* '''PF''' သည် ထိုဘာသာစကားအတွက် သီးသန့်သတ်မှတ်ထားသော ဖြစ်တန်စွမ်း လုပ်ဆောင်ချက် (Probability function) ဖြစ်သည်။ သိမြင်မှုဘာသာဗေဒနှင့် ဆက်နွှယ်မှုများသည် NLP ၏ သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်များဖြစ်သော်လည်း ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ကိန်းဂဏန်းအခြေပြုစနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို ထည့်သွင်းဆွေးနွေးမှု နည်းပါးသွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း နည်းပညာအရ လက်တွေ့အသုံးချနိုင်မည့် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ စံနမူနာမော်ဒယ်များ (Cognitive models) ကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် သိမြင်မှုသဒ္ဒါ (Cognitive grammar)<ref>{{Cite web |title=Universal Conceptual Cognitive Annotation (UCCA) |url=https://universalconceptualcognitiveannotation.github.io/ |access-date=2021-01-11 |website=Universal Conceptual Cognitive Annotation (UCCA) |language=en-US}}</ref>၊ လုပ်ငန်းဆောင်တာအခြေပြုသဒ္ဒါ (Functional grammar)<ref>Rodríguez, F. C., & Mairal-Usón, R. (2016). [https://www.redalyc.org/pdf/1345/134549291020.pdf Building an RRG computational grammar]. ''Onomazein'', (34), 86–117.</ref>၊ တည်ဆောက်ပုံအခြေပြုသဒ္ဒါ (Construction grammar)<ref>{{Cite web |title=Fluid Construction Grammar – A fully operational processing system for construction grammars |url=https://www.fcg-net.org/ |access-date=2021-01-11 |language=en-US |archive-date=14 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714032001/https://fcg-net.org/ |url-status=dead }}</ref>၊ ကွန်ပျူတာသုံး စိတ်ပညာဘာသာဗေဒနှင့် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ အာရုံကြောသိပ္ပာယ်ပညာရပ် (ဥပမာ- ACT-R) စသည့် မူဘောင်အမျိုးမျိုးအတွင်း ဆက်လက်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=ACL Member Portal {{!}} The Association for Computational Linguistics Member Portal |url=https://www.aclweb.org/portal/ |access-date=2021-01-11 |website=www.aclweb.org}}</ref> သို့သော် ၎င်းတို့သည် ပင်မရေစီးကြောင်း NLP နယ်ပယ် (ACL ၏ အဓိကညီလာခံကြီးများတွင် ပါဝင်မှုအပေါ် တိုင်းတာချက်အရ) တွင် အကန့်အသတ်ဖြင့်သာ လက်ခံခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မကြာသေးမီကမှ သိမြင်မှုအခြေပြု NLP ၏ အတွေးအခေါ်များကို နည်းပညာ၏ အလုပ်လုပ်ပုံကို ပြန်လည်ရှင်းပြနိုင်စွမ်း (Explainability) ရရှိစေရန်အတွက် "သိမြင်မှုအခြေပြု ဉာဏ်ရည်တု"<ref>{{Cite web |title=Chunks and Rules |url=https://www.w3.org/Data/demos/chunks/chunks.html |access-date=2021-01-11 |website=W3C |language=en}}</ref> (Cognitive AI) ဟူသော အယူအဆအောက်တွင် ပြန်လည်အသက်သွင်းလာခဲ့သည်။ ထို့အတူ သိမြင်မှုအခြေပြု NLP ၏ အတွေးအခေါ်များသည် ပုံစံမျိုးစုံသုံး နည်းပညာ (Multimodal NLP) ဆိုင်ရာ အာရုံကြောကွန်ရက် မော်ဒယ်များတွင်လည်း (အထင်အရှား ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလေ့ မရှိသော်လည်း<ref>{{Cite journal |last1=Socher |first1=Richard |year=2014 |title=Grounded Compositional Semantics for Finding and Describing Images with Sentences |journal=Transactions of the Association for Computational Linguistics |volume=2 |pages=207–218 |doi=10.1162/tacl_a_00177 |s2cid=2317858 |doi-access=free |last2=Karpathy |first2=Andrej |last3=Le |first3=Quoc V. |last4=Manning |first4=Christopher D. |last5=Ng |first5=Andrew Y.}}</ref>) သဘာဝအတိုင်း ကိန်းဝပ်လျက် ရှိသည်။ ၎င်းအပြင် ဉာဏ်ရည်တုနည်းပညာ တိုးတက်လာမှု၊ အထူးသဖြင့် အဆင့်မြင့် [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး|ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီးများ]] (Large language models) ကို အသုံးပြုထားသည့်<ref>{{Cite arXiv|title=Language models show human-like content effects on reasoning, Dasgupta, Lampinen et al|eprint=2207.07051|language=en|last1=Dasgupta|first1=Ishita|last2=Lampinen|first2=Andrew K.|last3=Chan|first3=Stephanie C. Y.|last4=Creswell|first4=Antonia|last5=Kumaran|first5=Dharshan|last6=McClelland|first6=James L.|last7=Hill|first7=Felix|year=2022|class=cs.CL}}</ref> ကိရိယာများနှင့် နည်းပညာများ၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ကောလိပ် (University College London) မှ ဗြိတိန်အာရုံကြောသိပ္ပာယ်ပညာရှင်နှင့် သီအိုရီပညာရှင် ကားလ် ဂျေ ဖရစ္စတန် (Karl J. Friston) ၏ စွမ်းအင်လွတ်နိယာမ (Free energy principle)<ref>{{Cite book |last=Friston |first=Karl J. |year=2022 |title=Active Inference: The Free Energy Principle in Mind, Brain, and Behavior; Chapter 4 The Generative Models of Active Inference |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-36997-8}}</ref> အပေါ် အခြေခံထားသော အထွေထွေဉာဏ်ရည်တု (Artificial general intelligence - AGI) ဆိုင်ရာ အနာဂတ်ဦးတည်ချက်သစ်များတွင်လည်း ဤသိမြင်မှုအယူအဆများကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[ဒေတာအခြေပြုသင်ယူမှုစနစ်]] * [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]] * [[ဉာဏ်ရည်တု အင်ဂျင်နီယာပညာ]] == ကိုးကားချက်များ == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|30em}} == နောက်ထပ်ဖတ်ရှုရန် == <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />{{Refbegin}} * {{Cite journal |last1=Bates |first1=M |year=1995 |title=Models of natural language understanding |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1995-10-24_92_22/page/9977 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=92 |issue=22 |pages=9977–9982 |bibcode=1995PNAS...92.9977B |doi=10.1073/pnas.92.22.9977 |pmc=40721 |pmid=7479812 |doi-access=free}} * Steven Bird, Ewan Klein, and Edward Loper (2009). ''Natural Language Processing with Python''. O'Reilly Media. {{ISBN|978-0-596-51649-9}}. * [[Kenna Hughes-Castleberry]], "A Murder Mystery Puzzle: The literary puzzle ''[[Cain's Jawbone]]'', which has stumped humans for decades, reveals the limitations of natural-language-processing algorithms", ''[[Scientific American]]'', vol. 329, no. 4 (November 2023), pp.&nbsp;81–82. "This murder mystery competition has revealed that although NLP ([[natural-language processing]]) models are capable of incredible feats, their abilities are very much limited by the amount of [[context (linguistics)|context]] they receive. This [...] could cause [difficulties] for researchers who hope to use them to do things such as analyze [[ancient language]]s. In some cases, there are few historical records on long-gone [[civilization]]s to serve as [[training data]] for such a purpose." (p.&nbsp;82.) * Daniel Jurafsky and James H. Martin (2008). ''Speech and Language Processing'', 2nd edition. Pearson Prentice Hall. {{ISBN|978-0-13-187321-6}}. * Mohamed Zakaria Kurdi (2016). ''Natural Language Processing and Computational Linguistics: speech, morphology, and syntax'', Volume 1. ISTE-Wiley. {{ISBN|978-1848218482}}. * Mohamed Zakaria Kurdi (2017). ''Natural Language Processing and Computational Linguistics: semantics, discourse, and applications'', Volume 2. ISTE-Wiley. {{ISBN|978-1848219212}}. * Christopher D. Manning, Prabhakar Raghavan, and Hinrich Schütze (2008). ''Introduction to Information Retrieval''. Cambridge University Press. {{ISBN|978-0-521-86571-5}}. [http://nlp.stanford.edu/IR-book/ Official html and pdf versions available without charge.] * Christopher D. Manning and Hinrich Schütze (1999). ''Foundations of Statistical Natural Language Processing''. The MIT Press. {{ISBN|978-0-262-13360-9}}. * David M. W. Powers and Christopher C. R. Turk (1989). ''Machine Learning of Natural Language''. Springer-Verlag. {{ISBN|978-0-387-19557-5}}. {{Refend}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * {{Commons category-inline}} [[ကဏ္ဍ:သဘာဝဘာသာစကား စီမံဆောင်ရွက်မှု]] [[ကဏ္ဍ:ကွန်ပျူတာသုံး ဘာသာဗေဒ]] 5htl582bmgkk24ex5jj4k1h4xjyv9vu 0 291096 1060725 1060570 2026-10-30T11:32:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ */ 1060725 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းစု]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[ဟဟဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> **[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] *[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō) ** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] ** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]]) ** [[အိအိုးဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> ** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း) *[[အဲနိုရှိမ]] *[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[အမခုဆကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] **[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] *[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]] *[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]] *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby331"/> *[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]] *{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]<ref name="ponsonby332"/> *[[အိခိကျွန်း|အိခိ]] *[[ခိုရှိခိဂျိမကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]] **[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]] *[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> *[[အုခုဂျိမ]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[Kuro-shima (Ehime)]] *[[Nii Ōshima]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] mwk4g57619gzokzdagd5kyrt1f3ysq8 1060726 1060725 2026-10-30T11:33:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ */ 1060726 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းစု]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[ဟဟဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> **[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] *[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō) ** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] ** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]]) ** [[အိအိုးဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> ** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း) *[[အဲနိုရှိမ]] *[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[အမခုဆကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] **[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] *[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]] *[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]] *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby331"/> *[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]] *{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]<ref name="ponsonby332"/> *[[အိခိကျွန်း|အိခိ]] *[[ခိုရှိခိဂျိမကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]] **[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]] *[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> *[[အုခုဂျိမ]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)]] *[[နိအိအိုးရှိမ]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ==== {{main|Satsunan Islands}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] fsuzkkjtmwlpt7q5nil4o42ktmoypdn 1060727 1060726 2026-10-30T11:35:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ */ 1060727 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းစု]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[ဟဟဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> **[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] *[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō) ** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] ** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]]) ** [[အိအိုးဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> ** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း) *[[အဲနိုရှိမ]] *[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[အမခုဆကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] **[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] *[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]] *[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]] *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby331"/> *[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]] *{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]<ref name="ponsonby332"/> *[[အိခိကျွန်း|အိခိ]] *[[ခိုရှိခိဂျိမကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]] **[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]] *[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> *[[အုခုဂျိမ]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)]] *[[နိအိအိုးရှိမ]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု==== {{main|ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[ကျူးရှူးဒေသ]]ရှိ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းများ==== {{main|Ōsumi Islands}} The North-Eastern Group: *[[Tanegashima]]<ref name="ponsonby331"/> * [[Yakushima]] * [[Kuchinoerabujima]] * [[Mageshima]] The North-Western Group: * [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]] * [[Shōwa Iōjima]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] mty3xcc88h9h00ga0cz7wncmdi78jnz 1060728 1060727 2026-10-30T11:37:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အိုးဆုမိကျွန်းများ */ 1060728 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းစု]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[ဟဟဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> **[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] *[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō) ** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] ** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]]) ** [[အိအိုးဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> ** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း) *[[အဲနိုရှိမ]] *[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[အမခုဆကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] **[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] *[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]] *[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]] *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby331"/> *[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]] *{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]<ref name="ponsonby332"/> *[[အိခိကျွန်း|အိခိ]] *[[ခိုရှိခိဂျိမကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]] **[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]] *[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> *[[အုခုဂျိမ]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)]] *[[နိအိအိုးရှိမ]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု==== {{main|ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[ကျူးရှူးဒေသ]]ရှိ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းစု==== {{main|အိုးဆုမိကျွန်းစု}} မြောက်နှင့် အရှေ့ပိုင်းအစု: *[[တနဲဂရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> * [[ယခုရှိမ]] * [[ခုချိနိုအဲရဘုဂျိမ]] * [[မဂဲရှိမ]] မြောက်နှင့် အနောက်ပိုင်းအစု: * [[အိအိုးဂျိမ၊ ခဂိုရှိမ|အိအိုးဂျိမ]] * [[ရှောဝ အိအိုးဂျိမ]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းများ==== {{main|Tokara Islands}} * [[Kuchinoshima]] * [[Nakanoshima (Kagoshima)]] * [[Gajajima]] * [[Suwanosejima]] * [[Akusekijima]] * [[Tairajima]] * [[Kodakarajima]] * [[Takarajima]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] htgzv25vrxvleuehd1r8suyibsqy6hn 1060730 1060728 2026-10-30T11:39:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* တိုခရကျွန်းများ */ 1060730 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းစု]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[ဟဟဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> **[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] *[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō) ** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] ** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]]) ** [[အိအိုးဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> ** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း) *[[အဲနိုရှိမ]] *[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[အမခုဆကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] **[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] *[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]] *[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]] *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby331"/> *[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]] *{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]<ref name="ponsonby332"/> *[[အိခိကျွန်း|အိခိ]] *[[ခိုရှိခိဂျိမကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]] **[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]] *[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> *[[အုခုဂျိမ]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)]] *[[နိအိအိုးရှိမ]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု==== {{main|ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[ကျူးရှူးဒေသ]]ရှိ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းစု==== {{main|အိုးဆုမိကျွန်းစု}} မြောက်နှင့် အရှေ့ပိုင်းအစု: *[[တနဲဂရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> * [[ယခုရှိမ]] * [[ခုချိနိုအဲရဘုဂျိမ]] * [[မဂဲရှိမ]] မြောက်နှင့် အနောက်ပိုင်းအစု: * [[အိအိုးဂျိမ၊ ခဂိုရှိမ|အိအိုးဂျိမ]] * [[ရှောဝ အိအိုးဂျိမ]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းစု==== {{main|တိုခရကျွန်းစု}} * [[ခုချိနိုရှိမ]] * [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)]] * [[ဂဂျဂျိမ]] * [[ဆုဝနိုဆဲဂျိမ]] * [[အခုဆဲခိဂျိမ]] * [[တိုင်းရဂျိမ]] * [[ခိုဒခရဂျိမ]] * [[တခရဂျိမ]] ====အမမိကျွန်းများ==== {{main|Amami Islands}} * [[Amami Ōshima]] * [[Kikaijima]] * [[Kakeromajima]] * [[Yoroshima]] * [[Ukeshima]] * [[Tokunoshima]] * [[Okinoerabujima]] * [[Yoronjima]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] a6u84us707jepm8nwqzb9s4ru9cq4np 1060733 1060730 2026-10-30T11:40:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမမိကျွန်းများ */ 1060733 wikitext text/x-wiki [[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]] [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="asahi230215">{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။<ref name="world-atlas">{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}</ref> လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}</ref><ref name="asahi230215"/> ==ဂျပန်ကျွန်းစု== {{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}} ===ပင်မကျွန်းများ=== ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ - *[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ *[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ *[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။ ===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== * [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]] * [[အိုခုရှိရိကျွန်း]] * [[တဲအုရိကျွန်း]] * [[ရဲဘွန်းကျွန်း]] * [[ရိရှိရိကျွန်း]]<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA791 "Rishiri-tō"] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.</ref> * [[ယဂိရှိရိကျွန်း]] *[[ခမိုမဲကျွန်း]] ===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ=== * [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]] * [[ခန်းမုရိဂျိမ]] * [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]] * [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]] * [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]] * [[နိုတိုဂျိမ]] * [[အိုခိကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby332">[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.</ref> **[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]] **[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]] **[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]] **[[ချိဘုရိဂျိမ]] * {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}} * [[ဆဒိုကျွန်း]]<ref name="ponsonby331">Ponsonby-Fane, p. 331.</ref> * [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]] * [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]] **{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}} * [[ဆွတ်နိုရှိမ]] * [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]] ===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}} * [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]] * [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ) * {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}} * {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}} * {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}} * {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}} * [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}} * {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}} * {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}} * [[ဝခဆု]] * {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}} * {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}} ===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}} * [[မအိရှိမ]] * [[ယုမဲရှိမ]] * {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}} * [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] * [[ရော့ခိုးကျွန်း]] * {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}} * [[ဝခယမမရီနာမြို့]] * {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}} ===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}} * [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း) * [[ခမိရှိမ]] * [[ခရှိခိုကျွန်း]] * [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]] * [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]] ===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ=== {{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}} * [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]] * [[တိုင်းဂျိမ]] ===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)=== {{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}} [[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]] *[[အိဇုကျွန်းစု]]<ref name="nussbaum412">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō''"] at p. 412.</ref> **[[အအိုဂရှိမ]]<ref>Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&pg=PA187 "Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo"] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.</ref> **[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.</ref> **[[အိဇုအိုးရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "Ōshima"] at p. 761.</ref> **[[ခိုးဇုရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိယခဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[မိခုရဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[နိအိဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[ရှိခိနဲဂျိမ]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]<ref name="nussbaum412"/> **[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA987 "Torishima"] at p. 987.</ref> **[[အုဒိုနဲရှိမ]]<ref name="nussbaum412"/> *[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]) **[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး **[[ချိချိဂျိမ]]<ref name="nussbaum737">Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA737 "Ogasawara Guntō"] at p. 737.</ref> **[[ဟဟဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> **[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] *[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō) ** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] ** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]]) ** [[အိအိုးဂျိမ]]<ref name="nussbaum737" /> ** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]]) ===အခြားကျွန်းများ=== *[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း) *[[အဲနိုရှိမ]] *[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela) ===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။ *[[အမခုဆကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] **[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]] *[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]] *[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]] *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]<ref name="ponsonby331"/> *[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]] *{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}} *[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]<ref>Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA294 "Hashima" at p. 294].</ref> *[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]<ref name="ponsonby332"/> *[[အိခိကျွန်း|အိခိ]] *[[ခိုရှိခိဂျိမကျွန်းစု]] **[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]] **[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]] *[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> *[[အုခုဂျိမ]] ===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ=== *[[ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)]] *[[နိအိအိုးရှိမ]] ===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)=== {{main|Ryukyu Islands}} [[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]] ====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု==== {{main|ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု}} ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[ကျူးရှူးဒေသ]]ရှိ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ====အိုးဆုမိကျွန်းစု==== {{main|အိုးဆုမိကျွန်းစု}} မြောက်နှင့် အရှေ့ပိုင်းအစု: *[[တနဲဂရှိမ]]<ref name="ponsonby331"/> * [[ယခုရှိမ]] * [[ခုချိနိုအဲရဘုဂျိမ]] * [[မဂဲရှိမ]] မြောက်နှင့် အနောက်ပိုင်းအစု: * [[အိအိုးဂျိမ၊ ခဂိုရှိမ|အိအိုးဂျိမ]] * [[ရှောဝ အိအိုးဂျိမ]] * [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima] *[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima] ====တိုခရကျွန်းစု==== {{main|တိုခရကျွန်းစု}} * [[ခုချိနိုရှိမ]] * [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)]] * [[ဂဂျဂျိမ]] * [[ဆုဝနိုဆဲဂျိမ]] * [[အခုဆဲခိဂျိမ]] * [[တိုင်းရဂျိမ]] * [[ခိုဒခရဂျိမ]] * [[တခရဂျိမ]] ====အမမိကျွန်းစု==== {{main|အမမိကျွန်းစု}} * [[အမမိ အိုးရှိမ]] * [[ခိခိုင်းဂျိမ]] * [[ခခဲရိုမဂျိမ]] * [[ယောရိုဂျိမ]] * [[အုခဲရှိမ]] * [[တိုခုနိုရှိမ]] * [[အိုခိနိုအဲရဘုဂျိမ]] * [[ယောရွန်းဂျိမ]] ====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')==== ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ =====အိုခိနဝကျွန်းများ===== {{main|Okinawa Islands}} The Central Group or Ryukyu proper: * [[Okinawa Island]]<ref name="ponsonby332"/> * [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] * [[Iheyajima]] * [[Izenajima]] * [[Aguni Island|Agunijima]] * [[Iejima]] * [[Iōtorishima]]<ref>{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}</ref> * [[Kerama Islands]] ** [[Tokashikijima]] ** [[Zamamijima]] ** [[Akajima]] ** [[Gerumajima]] * [[Daitō Islands]] ** [[Kitadaitojima]] ** [[Minamidaitōjima]] ** [[Okidaitōjima]] =====ဆခိရှိမကျွန်းများ===== {{main|Sakishima Islands}} Also known as the Further Isles: * [[Miyako Islands]] ** [[Miyako-jima]] ** [[Ikema]] ** [[Ogami]] ** [[Irabu Island]] ** [[Shimoji-shima|Shimoji]] ** [[Kurima-jima]] ** [[Minna, Okinawa|Minna]] ** [[Tarama, Okinawa|Tarama]] * [[Yaeyama Islands]] ** [[Iriomote]] ** [[Ishigaki Island|Ishigaki]] ** [[Taketomi]] ** [[Kohamajima|Kohama]] ** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]] ** [[Aragusuku]] ** [[Hatoma]] ** [[Yubujima]] ** [[Hateruma]] ** [[Yonaguni]] * [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]]. ** [[Uotsurijima]] ** [[Kuba Jima]] ** [[Taisho Jima]] ** [[Kita Kojima]] ** [[Minami Kojima]] ===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ=== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]] 3w2mfz93a7pmvw39f7exlaz6lqk0dvw 0 292942 1060722 1058219 2026-10-30T11:24:57Z Mkant00 135890 1060722 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ''' (abelian category) ဆိုသည်မှာ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်များ]] (cokernels) ပါရှိပြီး [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တိုင်းနှင့် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တိုင်း မူမှန်မော်ဖစ်ဇင် (normal morphism) ဖြစ်သော အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီ (additive category) ဖြစ်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတွင် ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) သည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အောက်၌ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ဖြစ်ကြသည်။ အရာဝတ္ထုများ (objects) ၏ [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) တိုင်းအတွက် ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) ခေါ် [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) ရှိသည်။ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တိုင်းကို အပီမော်ဖစ်ဇင်၊ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) နှင့် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တို့ အစဉ်လိုက်ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံမှန်မော်ဖစ်ဇင်ခွဲခြမ်းခြင်း (canonical factorization) ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများသည် [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra)၊ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (algebraic geometry) တို့အတွက် အခြေခံနဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ၏ စံနမူနာမှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) ဖြစ်သော <math>\mathbf{Ab}</math> ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 205.</ref> == တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ (Formal Definitions) == === အဆင့်ဆင့် အထက်အောက်တည်ဆောက်ခြင်း (Stepwise Hierarchical Construction) === အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ အဆင့်လေးဆင့်ဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။<ref>Freyd (1964), pp. 20–25.</ref> *[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) <math>\mathbf{A}</math> သည် [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ|မိုနွိုက်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ]] (monoidal category) <math>\mathbf{Ab}</math> အပေါ်ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီ (category enriched over Ab) ဖြစ်လျှင် '''အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ''' (preadditive category) ဟု ခေါ်သည်။ ဟွမ်းအစု (hom-set) <math>\operatorname{Hom}_\mathbf{A}(A, B)</math> တိုင်းသည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဖြစ်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition of morphisms) တွင် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု (bilinearity) ရှိသည်။ ** <math>(f_1 + f_2) \circ g = (f_1 \circ g) + (f_2 \circ g)</math> ** <math>f \circ (g_1 + g_2) = (f \circ g_1) + (f \circ g_2)</math> *အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေများကို ပြည့်မီလျှင် '''အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီ''' (additive category) ဖြစ်သည်။ ** <math>\operatorname{Hom}_\mathbf{A}(0, 0) \cong 0</math> ကို ပြည့်မီသော သုညအရာဝတ္ထု (zero object) <math>0</math> ရှိသည်။<ref>Borceux (1994), p. 12.</ref> ** အရာဝတ္ထု (object) အတွဲတိုင်း <math>A_1, A_2 \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> အတွက် ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) <math>A_1 \oplus A_2</math> ရှိသည်။ ၎င်းတွင် ပုံမှန်အင်ဂျက်ရှင်းများ (canonical injections) <math>i_k \colon A_k \to A_1 \oplus A_2</math> နှင့် ပရိုဂျက်ရှင်းများ (projections) <math>p_k \colon A_1 \oplus A_2 \to A_k</math> ပါရှိပြီး အောက်ပါညီမျှခြင်းများကို ပြည့်မီသည်။ **:<math>p_j \circ i_k = \delta_{jk} \operatorname{id}_{A_k}, \quad i_1 \circ p_1 + i_2 \circ p_2 = \operatorname{id}_{A_1 \oplus A_2}</math> *အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါတို့ ရှိလျှင် '''အဘီလီယန်အကြိုကတ်တဂိုရီ''' (preabelian category) ဟု ခေါ်သည်။ ** <math>f \circ \ker f = 0</math> ကို ပြည့်မီသော [[ကာနယ်]] (kernel) <math>\ker f \colon K \to A</math> ရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>A</math> သို့ ဝင်ရောက်ပြီး <math>f</math> နှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ သုညဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များအနက် [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ]] (universal property) ရှိသည်။ ** <math>\operatorname{coker} f \circ f = 0</math> ကို ပြည့်မီသော [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] (cokernel) <math>\operatorname{coker} f \colon B \to Q</math> ရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>B</math> မှ ထွက်ခွာပြီး <math>f</math> နှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ သုညဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များအနက် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ *အဘီလီယန်အကြိုကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေများကို ပြည့်မီလျှင် '''အဘီလီယန်''' ဖြစ်သည်။ ** [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တိုင်းသည် မူမှန်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (normal monomorphism) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (monic morphism) <math>m \colon M \to A</math> တိုင်းသည် မိမိ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်၏ ကာနယ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>m \cong \ker(\operatorname{coker} m)</math> ဖြစ်သည်။ ** [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တိုင်းသည် မူမှန်အပီမော်ဖစ်ဇင် (normal epimorphism) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (epic morphism) <math>e \colon A \to E</math> တိုင်းသည် မိမိ၏ ကာနယ်၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>e \cong \operatorname{coker}(\ker e)</math> ဖြစ်သည်။ === ညီမျှခြင်းများဖြင့် တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Direct Equational Characterization) === အထက်ပါအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ထပ်တူညီစွာ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> သည် အဘီလီယန်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်မီခြင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref>Freyd (1964), p. 35.</ref> *<math>\mathbf{A}</math> တွင် သုညအရာဝတ္ထု <math>0</math> ရှိသည်။ *[[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|နှစ်လုံးသွင်းမြှောက်လဒ်များ]] (binary products) နှင့် [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|နှစ်လုံးသွင်းဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ]] (binary coproducts) ရှိသည်။ ပုံမှန်နှိုင်းယှဉ်မော်ဖစ်ဇင် (canonical comparison morphism) <math>A \amalg B \to A \times B</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်ပြီး ဘိုင်မြှောက်လဒ် <math>A \oplus B</math> ကို ရရှိစေသည်။ *မော်ဖစ်ဇင် <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် [[ကာနယ်]] နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] ရှိသည်။ * မော်ဖစ်ဇင် <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် ဒွန်တွဲပုံရိပ် (coimage) ကို <math>\operatorname{coim} f = \operatorname{coker}(\ker f)</math> ဟုလည်းကောင်း၊ ပုံရိပ် (image) ကို <math>\operatorname{im} f = \ker(\operatorname{coker} f)</math> ဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်ပါက ပုံမှန်လှုံ့ဆော်ခံမော်ဖစ်ဇင် (canonical induced morphism) <math>\bar{f} \colon \operatorname{coim} f \to \operatorname{im} f</math> သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ === ဂရိုသန်ဒိခ်၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Grothendieck's Axioms) === အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) သည် 1957 ခုနှစ် တိုဟိုကုစာတမ်းတွင် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> အတွက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>Grothendieck (1957), pp. 120–125.</ref> * '''AB1:''' မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းအတွက် [[ကာနယ်]] နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] ရှိသည်။ * '''AB2:''' မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တိုင်းအတွက် ပုံမှန်မော်ဖစ်ဇင် <math>\operatorname{coim} f \to \operatorname{im} f</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] ဖြစ်သည်။ * '''AB3:''' <math>I</math> သည် [[အစု|သေးငယ်သော အစု]] (small set) ဖြစ်ပြီး <math>\{A_i\}_{i \in I}</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) ဖြစ်ပါက [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (coproduct) <math>\bigoplus_{i \in I} A_i</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> တွင် ရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\mathbf{A}</math> သည် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (cocomplete category) ဖြစ်သည်။ * '''AB4:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3 ကို ပြည့်မီပြီး [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ၏ မည်သည့်စုစည်းမှု (family) ကိုမဆို ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ယူပါက မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ရရှိသည်။ * '''AB5:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3 ကို ပြည့်မီပြီး [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact sequences) ၏ [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (filtered colimits) သည် တိကျသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ (short exact sequences) ၏ စစ်ထုတ်ထားသော စနစ် (filtered system) <math>0 \to A_i \to B_i \to C_i \to 0</math> ကို ပေးထားလျှင် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်ကိန်းစဉ် :<math>0 \to \varinjlim A_i \to \varinjlim B_i \to \varinjlim C_i \to 0</math> သည် တိကျသည်။ * '''AB6:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3 ကို ပြည့်မီသည်။ စစ်ထုတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီများ (filtered categories) ၏ မည်သည့်စုစည်းမှု <math>\{I_j\}_{j \in J}</math> နှင့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) <math>A_j \colon I_j \to \mathbf{A}</math> အတွက်မဆို [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|မြှောက်လဒ်များ]] (products) နှင့် စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များကို အစဉ်ဖလှယ်တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math>\prod_{j \in J} \varinjlim_{I_j} A_j \cong \varinjlim_{(i_j) \in \prod I_j} \prod_{j \in J} A_j(i_j)</math> ဒွန်တွဲနဂိုမှန်အဆိုများ (dual axioms) မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * '''AB3*:''' အရာဝတ္ထုများ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု <math>\{A_i\}_{i \in I}</math> တိုင်းအတွက် မြှောက်လဒ် <math>\prod_{i \in I} A_i</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> တွင် ရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\mathbf{A}</math> သည် ပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (complete category) ဖြစ်သည်။ * '''AB4*:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3* ကို ပြည့်မီပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] ၏ မည်သည့်စုစည်းမှုကိုမဆို မြှောက်လဒ်ယူပါက အပီမော်ဖစ်ဇင် ရရှိသည်။ * '''AB5*:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3* ကို ပြည့်မီပြီး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစစ်ထုတ်ထားသော စုဆုံမှတ်များ]] (cofiltered limits) သည် တိကျသည်။ * '''AB6*:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3* ကို ပြည့်မီပြီး ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များနှင့် ဒွန်တွဲစစ်ထုတ်ထားသော စုဆုံမှတ်များကို အစဉ်ဖလှယ်တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math>\sum_{j \in J} \varprojlim_{I_j} A_j \cong \varprojlim_{(i_j) \in \prod I_j} \sum_{j \in J} A_j(i_j)</math> == အဓိကသီအိုရမ်များနှင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Structural Properties) == === မော်ဖစ်ဇင်များနှင့် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Morphisms and Exact Sequences) === အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) <math>\mathbf{A}</math> တွင် အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ * မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် ပုံမှန်မော်ဖစ်ဇင်ခွဲခြမ်းခြင်း (canonical factorization) :<math>A \xrightarrow{p} \operatorname{coim} f \xrightarrow{\bar{f}} \operatorname{im} f \xrightarrow{m} B</math> ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် <math>p = \operatorname{coker}(\ker f)</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism)၊ <math>\bar{f}</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism)၊ <math>m = \ker(\operatorname{coker} f)</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) ဖြစ်သည်။ <math>\operatorname{coim} f</math> သည် ဒွန်တွဲပုံရိပ် (coimage) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{im} f</math> သည် ပုံရိပ် (image) ဖြစ်သည်။ <math>\ker</math> နှင့် <math>\operatorname{coker}</math> တို့သည် [[ကာနယ်]] (kernel) နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] (cokernel) တို့ကို အသီးသီးဖော်ပြသည်။ * [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>A \xrightarrow{f} B \xrightarrow{g} C</math> တွင် <math>\operatorname{im} f = \ker g</math> ဖြစ်လျှင် <math>B</math> ၌ '''တိကျသော''' (exact) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။ * ကိန်းစဉ် <math>0 \to A \xrightarrow{f} B \xrightarrow{g} C \to 0</math> တွင် <math>f</math> သည် <math>g</math> ၏ ကာနယ်ဖြစ်ပြီး <math>g</math> သည် <math>f</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဖြစ်လျှင် '''[[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်]]''' (short exact sequence) ဟု ခေါ်သည်။ * အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများအကြားရှိ [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F \colon \mathbf{A} \to \mathbf{B}</math> သည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်အားလုံးကို ထိန်းသိမ်းလျှင် '''[[တိကျသော ဖန်တာ]]''' (exact functor) ဟု ခေါ်သည်။ === အရာဝတ္ထုပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (Lattice of Subobjects) === ပါဝါပြည့်စုံသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (well-powered abelian category) <math>\mathbf{A}</math> တွင် အရာဝတ္ထု (object) <math>A \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> ၏ အရာဝတ္ထုပိုင်းများ (subobjects) စုစည်းမှု (collection) သည် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော မော်ဂျူလာလတ္တစ် (bounded modular lattice) <math>\operatorname{Sub}(A)</math> ဖြစ်သည်။ * တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစီအစဉ် (partial order) ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဆိုင်ရာ ပါဝင်ခြင်း (monomorphism inclusion) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ <math>m_1</math> သည် <math>m_2</math> ကို ဖြတ်သန်းသက်ရောက်ရာဖြစ်လျှင် (factors through) <math>(m_1 \colon M_1 \hookrightarrow A) \le (m_2 \colon M_2 \hookrightarrow A)</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ * ဆုံမှတ် (meet) သည် ပူးလ်ဘက် (pullback) ဖြစ်သည်။ <math>M_1 \wedge M_2 = M_1 \times_A M_2</math> ဖြစ်သည်။ * ပေါင်းစည်းမှု (join) သည် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်မော်ဖစ်ဇင် (coproduct morphism) ၏ ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ <math>M_1 \vee M_2 = \operatorname{im}(M_1 \oplus M_2 \xrightarrow{(m_1, m_2)} A)</math> ဖြစ်သည်။ * မော်ဂျူလာနိယာမ (modular law) အရ <math>M_1 \le M_3</math> ဖြစ်လျှင် <math>M_1 \vee (M_2 \wedge M_3) = (M_1 \vee M_2) \wedge M_3</math> ဖြစ်သည်။ === ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်များ (Homological Lemmas) === [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ၏ စံပုံကြမ်းဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်များအားလုံးသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတိုင်းတွင် မှန်ကန်သည်။ * '''ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Five Lemma):''' အောက်ပါပုံကြမ်းသည် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ဖြစ်ပြီး အတန်းများသည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>\begin{matrix} A_1 & \xrightarrow{f_1} & A_2 & \xrightarrow{f_2} & A_3 & \xrightarrow{f_3} & A_4 & \xrightarrow{f_4} & A_5 \\ \alpha_1 \downarrow & & \alpha_2 \downarrow & & \alpha_3 \downarrow & & \alpha_4 \downarrow & & \alpha_5 \downarrow \\ B_1 & \xrightarrow{g_1} & B_2 & \xrightarrow{g_2} & B_3 & \xrightarrow{g_3} & B_4 & \xrightarrow{g_4} & B_5 \end{matrix}</math> :<math>\alpha_2</math> နှင့် <math>\alpha_4</math> တို့သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ပြီး <math>\alpha_1</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]၊ <math>\alpha_5</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] ဖြစ်လျှင် <math>\alpha_3</math> သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 207.</ref> * '''[[မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (Snake Lemma):''' အတန်းများ တိကျသော အောက်ပါဖလှယ်ရပုံကြမ်းကို ပေးထားသည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>\begin{matrix} & & A & \xrightarrow{f} & B & \xrightarrow{g} & C & \to & 0 \\ & & \alpha \downarrow & & \beta \downarrow & & \gamma \downarrow & & \\ 0 & \to & A' & \xrightarrow{f'} & B' & \xrightarrow{g'} & C' & & \end{matrix}</math> :ထိုအခါ သဘာဝဆက်စပ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (natural connecting homomorphism) <math>\delta \colon \ker \gamma \to \operatorname{coker} \alpha</math> ရှိပြီး အောက်ပါ[[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] ကို ရရှိသည်။ :<math>\ker \alpha \xrightarrow{f_*} \ker \beta \xrightarrow{g_*} \ker \gamma \xrightarrow{\delta} \operatorname{coker} \alpha \xrightarrow{f'_*} \operatorname{coker} \beta \xrightarrow{g'_*} \operatorname{coker} \gamma</math> === အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ၏ ကတ်တဂိုရီပိုင်းများ (Subcategories of Abelian Categories) === <math>\mathbf{A}</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{C}</math> သည် ပြည့်ဝသော အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီပိုင်း (full additive subcategory) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ပါဝင်မှု ဖန်တာ (inclusion functor) ကို <math>I \colon \mathbf{C} \hookrightarrow \mathbf{A}</math> ဟု ရေးပါ။<ref>Popescu (1973), pp. 135–140.</ref> * <math>\mathbf{C}</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> အတွင်း တိုးချဲ့ချက်များအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] ရှိလျှင် (closed under extensions) <math>\mathbf{A}</math> မှ လှုံ့ဆော်ခံတိကျမှုတည်ဆောက်ပုံ (induced exact structure) ပါရှိသော '''တိကျသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (exact subcategory) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\mathbf{A}</math> အတွင်းရှိ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်]] <math>0 \to A' \to A \to A'' \to 0</math> တိုင်းအတွက် <math>A', A'' \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်လျှင် <math>A \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေအောက်တွင် ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>I \colon \mathbf{C} \hookrightarrow \mathbf{A}</math> သည် တိကျသည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် မိမိဘာသာ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပြီး ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>I</math> သည် တိကျလျှင် '''အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (abelian subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\mathbf{A}</math> အတွင်း [[ကာနယ်]] နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] ယူခြင်းတို့အောက်တွင် <math>\mathbf{C}</math> ၌ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းကိန်းများ (direct summands) ယူခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များအတွက် သုံးခုအနက် နှစ်ခုမှတစ်ဆင့် ကျန်တစ်ခုကိုဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (2-out-of-3 property) ကို ပြည့်မီလျှင် '''ထူထဲသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (thick subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>0 \to M' \to M \to M'' \to 0</math> တွင် <math>M', M, M''</math> တို့အနက် နှစ်ခုသည် <math>\mathbf{C}</math> တွင် ပါဝင်လျှင် ကျန်တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ * <math>\mathbf{A}</math> အတွင်းရှိ အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ် <math>0 \to M' \to M \to M'' \to 0</math> တိုင်းအတွက် <math>M \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>M', M'' \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်လျှင် <math>\mathbf{C}</math> ကို '''ဆဲရ် ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (Serre subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\mathbf{C}</math> သည် စားလဒ်ပိုင်းများ (subquotients) နှင့် တိုးချဲ့ချက်များ (extensions) ယူခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ <math>\mathbf{A}</math> သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (essentially small abelian category) ဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် စားလဒ်ကတ်တဂိုရီ (quotient category) သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) ဖြစ်သည့်အခါတိုင်း ဆဲရ် ကတ်တဂိုရီပိုင်းများသည် <math>\mathbf{A}</math> မှ အခြားအဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီသို့ သွားသော [[တိကျသော ဖန်တာ|တိကျသော ဖန်တာများ]] (exact functors) ၏ ကာနယ်များ အတိအကျဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် ဆဲရ် ကတ်တဂိုရီပိုင်းဖြစ်ပြီး စားလဒ်ဖန်တာ (quotient functor) <math>Q \colon \mathbf{A} \to \mathbf{A}/\mathbf{C}</math> တွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ရှိလျှင် '''ဒေသအလိုက်ဖြစ်စေသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (localizing subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ === ဆီမီးရိုးရှင်းသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ (Semi-Simple Abelian Categories) === အရာဝတ္ထု <math>S \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> သည် <math>S \ncong 0</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုပိုင်းများမှာ <math>0</math> နှင့် <math>S</math> သာဖြစ်လျှင် '''ရိုးရှင်းသော အရာဝတ္ထု''' (simple object) ဟု ခေါ်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>X \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> တိုင်းသည် ရိုးရှင်းသော အရာဝတ္ထုများ၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်လျှင် (isomorphic) ၎င်းကို '''ဆီမီးရိုးရှင်းသော''' (semisimple) အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီဟု ခေါ်သည်။ :<math>X \cong \bigoplus_{i \in I} S_i</math> ဆီမီးရိုးရှင်းသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတွင် အောက်ပါအချက်များ မှန်ကန်သည်။ * [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်]] တိုင်း ခွဲထွက်သည် (splits)။ * [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] တိုင်းနှင့် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] တိုင်း ခွဲထွက်သည်။ * အဆင့်မြင့်တိုးချဲ့ချက်အုပ်စုများ (higher extension groups) သည် သုညဖြစ်သည်။ <math>n \ge 1</math> တိုင်းအတွက် <math>\operatorname{Ext}_\mathbf{A}^n(A, B) = 0</math> ဖြစ်သည်။ == စံဥပမာများနှင့် ချေပဥပမာများ (Canonical Examples and Counterexamples) == === လက်တွေ့ပုံစံများ (Concrete Models) === * [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) <math>\mathbf{Ab}</math> သည် AB5 နှင့် AB4* ကို ပြည့်မီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ဖြစ်သည်။ * [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်း]] (unital ring) <math>R</math> မည်သည့်ကွင်းအတွက်မဆို [[မော်ဂျူး|ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ]] (left R-modules) ကတ်တဂိုရီ <math>{}_R\mathbf{Mod}</math> သည် AB5 ကို ပြည့်မီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ ဖရိတ်-မစ်ချယ် ထည့်သွင်းခြင်းသီအိုရမ် (Freyd–Mitchell embedding theorem) အရ သေးငယ်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (small abelian category) တိုင်းကို ကွင်း <math>R</math> တစ်ကွင်းအတွက် <math>{}_R\mathbf{Mod}</math> အတွင်းသို့ [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ|တိကျသော ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (exact fully faithful functor) ဖြင့် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။<ref>Mitchell (1965), p. 101.</ref> * [[နိုသာ ကွင်း|ဘယ် နိုသာ ကွင်း]] (left-Noetherian ring) <math>R</math> မည်သည့်ကွင်းအတွက်မဆို အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ (finitely generated left R-modules) ကတ်တဂိုရီသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> အတွက် <math>X</math> ပေါ်ရှိ အဘီလီယန် အုပ်စုများ၏ အစည်းများ ကတ်တဂိုရီ (category of sheaves of abelian groups) <math>\mathbf{Sh}(X, \mathbf{Ab})</math> သည် AB5 ကို ပြည့်မီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် မည်သည့်ဂရိုသန်ဒိခ် တည်နေရာ (Grothendieck site) ပေါ်တွင်မဆို ဤအချက် မှန်ကန်သည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{A}</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီဖြစ်လျှင် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) <math>\mathbf{A}^\mathbf{C}</math> သည် အဘီလီယန် ဖြစ်သည်။ <math>\mathbf{C}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (preadditive category) ဖြစ်လျှင် [[ဖန်တာ|အပေါင်းအခြေခံဖန်တာများ]] (additive functors) ကတ်တဂိုရီ <math>\operatorname{Add}(\mathbf{C}, \mathbf{A})</math> သည် အဘီလီယန် ဖြစ်သည်။ === ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကတ်တဂိုရီများနှင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (Semi-Simple Categories and Representation Theory) === * [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>k</math> အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Vect}(k)</math> သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော (semisimple) ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * မက်ရှ်ကာ၏ သီအိုရမ် (Maschke's theorem) အရ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> နှင့် ဖီးလ်ဒ် <math>k</math> ကို ပေးထားပြီး <math>k</math> ၏ ဝိသေသတန်ဖိုး (characteristic) သည် အုပ်စု၏ အစဉ် (group order) <math>|G|</math> ကို စား၍မပြတ်လျှင် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ ကတ်တဂိုရီ (category of representations) <math>\mathbf{Rep}_k(G)</math> သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * <math>G</math> သည် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော ဆက်စပ်နေသော ယူနီပိုတန့် လီအုပ်စု (nontrivial connected unipotent Lie group) ဖြစ်လျှင် ၎င်း၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (finite-dimensional representations) ကတ်တဂိုရီသည် ဆီမီးရိုးရှင်းခြင်းမရှိပါ။ ဥပမာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အပေါင်းအခြေခံအုပ်စု]] (additive group) <math>(\mathbb{R}, +)</math> တွင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] 2 ရှိသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု :<math>a \mapsto \begin{pmatrix} 1 & a \\ 0 & 1 \end{pmatrix}</math> :ရှိသည်။ ၎င်းတွင် မပြောင်းလဲသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုပိုင်း (invariant subrepresentation) ဖြစ်သည့် အတိုင်းအတာ 1 ရှိသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုပိုင်း တစ်ခုတည်းသာရှိပြီး ၎င်းသည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းကိန်း (direct summand) အဖြစ် ခွဲထွက်ခြင်းမရှိပါ။<ref>Humphreys (1975), p. 112.</ref> === တိကျမှုမရှိသော ကတ်တဂိုရီပိုင်းထည့်သွင်းခြင်း (Non-Exact Subcategory Embedding) === <math>k</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] ဖြစ်ပြီး <math>T_n</math> သည် <math>k</math> အပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|အထက် တြိဂံပုံကိန်းအုံများ]] (upper-triangular matrices) ဖြစ်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ၏ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) ကို ဖော်ပြသည်ဟု ယူဆပါ။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော [[မော်ဂျူး|<math>T_n</math>-မော်ဂျူးများ]] ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{A}_n</math> ဟု ရေးပါ။ ထိုအခါ <math>\mathbf{A}_2</math> နှင့် <math>\mathbf{A}_3</math> နှစ်ခုလုံးသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ ဖြစ်ကြသည်။ ပြည့်ဝသော အပေါင်းအခြေခံ ပါဝင်မှု ဖန်တာ (full additive inclusion functor) :<math>I \colon \mathbf{A}_2 \to \mathbf{A}_3</math> ရှိပြီး [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု|ရိုးရှင်းသော ပရိုဂျက်တစ်မော်ဂျူး]] (simple projective module)၊ [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော အင်ဂျက်တစ်မော်ဂျူး]] (simple injective module) နှင့် ထပ်မံခွဲခြမ်း၍မရသော ပရိုဂျက်တစ်နှင့် အင်ဂျက်တစ်နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်သော မော်ဂျူး (indecomposable projective-injective module) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာမော်ဂျူးများနှင့် ကိုက်ညီစေသည်။ <math>I</math> ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အထိ အကျုံးဝင်သော ပုံရိပ် (essential image) သည် မိမိဘာသာ အဘီလီယန်ဖြစ်သော အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီပိုင်း (additive subcategory) ဖြစ်သည်။ သို့သော် <math>I</math> သည် တိကျမှုမရှိသောကြောင့် ၎င်းပုံရိပ်သည် <math>\mathbf{A}_3</math> ၏ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (abelian subcategory) မဟုတ်ပါ။ == သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ဆင်းသက်ဖန်တာများ (Historical Context and Derived Functors) == အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ (abelian categories) ကို ဒေးဗစ် ဘွတ်ရှ်ဘောင်း (David Buchsbaum) က တိကျသော ကတ်တဂိုရီများ (exact categories) ဟူသောအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊<ref>Buchsbaum (1955), pp. 1–34.</ref> အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) ကလည်းကောင်း သီးခြားလွတ်လပ်စွာ မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Grothendieck (1957), pp. 119–221.</ref><ref>Eisenbud & Weyman (2022), pp. 76–87.</ref> ဂရိုသန်ဒိခ်သည် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) နှင့် အုပ်စုဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology) ဟူသော မတူညီသည့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီသီအိုရီများ (cohomology theories) ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖော်ပြရန် ဤမူဘောင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်မျိုးလုံးသည် သင့်လျော်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများပေါ်ရှိ [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ညာ-ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (right-derived functors) အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> ပေါ်ရှိ အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီသည် အလုံးစုံအပိုင်း ဖန်တာ (global sections functor) ၏ ညာ-ဆင်းသက်ဖန်တာ ဖြစ်သည်။ :<math>H^n(X, \mathcal{F}) = R^n\Gamma(X, -)(\mathcal{F}), \quad \text{where } \Gamma(X, -) \colon \mathbf{Sh}(X, \mathbf{Ab}) \to \mathbf{Ab}</math> * [[မော်ဂျူး|<math>G</math>-မော်ဂျူး]] (G-module) <math>M</math> ကို မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) အဖြစ် ယူထားသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) <math>G</math> ၏ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အုပ်စုဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] သည် အထိုင်မှတ်ဖန်တာ (fixed point functor) ၏ ညာ-ဆင်းသက်ဖန်တာ ဖြစ်သည်။ :<math>H^n(G, M) = R^n\operatorname{Hom}_{\mathbb{Z}[G]}(\mathbb{Z}, -)(M)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Borceux |first=Francis |title=Handbook of Categorical Algebra 2: Categories and Structures |series=Encyclopedia of Mathematics and its Applications |volume=51 |publisher=Cambridge University Press |date=1994 |isbn=978-0-521-44179-7}} * {{Citation |last=Buchsbaum |first=David A. |title=Exact categories and duality |journal=Transactions of the American Mathematical Society |volume=80 |issue=1 |pages=1–34 |date=1955 |doi=10.1090/S0002-9947-1955-0074407-6 |mr=0074407}} * {{Citation |last1=Eisenbud |first1=David |last2=Weyman |first2=Jerzy |title=Remembering David Buchsbaum |journal=Notices of the American Mathematical Society |volume=69 |issue=1 |pages=76–87 |date=2022 |doi=10.1090/noti2410}} * {{Citation |last=Freyd |first=Peter |title=Abelian Categories |publisher=Harper & Row |publication-place=New York |date=1964 |zbl=0121.02103}} * {{Citation |last=Grothendieck |first=Alexandre |title=Sur quelques points d'algèbre homologique |journal=Tôhoku Mathematical Journal |volume=9 |issue=2 |pages=119–221 |date=1957 |doi=10.2748/tmj/1178244839 |mr=0102537}} * {{Citation |last=Humphreys |first=James E. |title=Linear Algebraic Groups |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=21 |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1975 |isbn=978-0-387-90108-4}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2 |zbl=0906.18001}} * {{Citation |last=Mitchell |first=Barry |title=Theory of Categories |series=Pure and Applied Mathematics |volume=17 |publisher=Academic Press |publication-place=New York |date=1965 |zbl=0136.00604}} * {{Citation |last=Popescu |first=Nicolae |title=Abelian Categories with Applications to Rings and Modules |series=London Mathematical Society Monographs |volume=3 |publisher=Academic Press |publication-place=London |date=1973 |isbn=978-0-125-61550-1 |mr=0340375}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] bw8u4qswjimtjpreoq3pgbjaj7uv4wf 0 293190 1060602 1059020 2026-10-29T12:26:09Z Mkant00 135890 corrections to mathematics 1060602 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''မော်ဖစ်ဇင်''' (morphism) ဆိုသည်မှာ ကတ်တဂိုရီ (category) အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ (objects) နှစ်ခုအကြား ဦးတည်ချက်ပါသော သရုပ်မဲ့မြား (abstract directed arrow) ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 7.</ref> ရင်းနှီးသော ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) အများစုတွင် မော်ဖစ်ဇင်များသည် အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သို့မဟုတ် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (topological structure) ကို ထိန်းသိမ်းသော [[ဖန်ရှင်]]များ (functions) နှင့် ကိုက်ညီကြသည်။ ယေဘုယျ ကတ်တဂိုရီများတွင်မူ မော်ဖစ်ဇင်များသည် ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) နှင့် ထပ်တူရ (identity) ဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို]]များ (axioms) ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော နိယာမများကို ပြည့်မီသော အခြေခံဆက်သွယ်ချက်များ (primitive relations) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Awodey (2010), p. 4.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal definition) == === ကတ်တဂိုရီသီအိုရီဆိုင်ရာ အခြေခံသတ်မှတ်ချက်များ (Category-theoretic setup) === '''[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]''' (category) <math>\mathcal{C}</math> တွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ * '''အရာဝတ္ထုများ''' (objects) ၏ အတန်းအစား (class) <math>\operatorname{ob}(\mathcal{C})</math><ref>Mac Lane (1998), p. 10.</ref> * အရာဝတ္ထုများ၏ [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) <math>A, B \in \operatorname{ob}(\mathcal{C})</math> တစ်ခုစီအတွက် <math>A</math> မှ <math>B</math> သို့ '''မော်ဖစ်ဇင်များ''' (morphisms) ၏ အတန်းအစား <math>\operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(A, B)</math>။ မော်ဖစ်ဇင် <math>f \in \operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(A, B)</math> တစ်ခုစီအတွက် အရာဝတ္ထု <math>A</math> သည် <math>f</math> ၏ '''အရင်းအမြစ်''' (domain) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{dom}(f) = A</math> ဟု ရေးသည်။ အရာဝတ္ထု <math>B</math> သည် <math>f</math> ၏ '''ပစ်မှတ်''' (codomain) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{cod}(f) = B</math> ဟု ရေးသည်။ ဤမော်ဖစ်ဇင်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသည်။<br /><math>f: A \to B</math><ref>Awodey (2010), p. 4.</ref> * အရာဝတ္ထု <math>A, B, C \in \operatorname{ob}(\mathcal{C})</math> သုံးခုတိုင်းအတွက် '''ပေါင်းစပ်ခြင်း''' (composition) ဟု ခေါ်သော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation)<br /><math>\circ: \operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(B, C) \times \operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(A, B) \to \operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(A, C)</math><br />ယင်းကို <math>(g, f) \mapsto g \circ f</math> ဟု ရေးသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 10.</ref> === ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူရဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုများ (Axioms of composition and identity) === ပေါင်းစပ်ခြင်းတွက်ချက်မှုသည် အောက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို]]များ (axioms) နှစ်ခုကို ပြည့်မီသည်။ * '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associativity)''' :အရာဝတ္ထု <math>A, B, C, D \in \operatorname{ob}(\mathcal{C})</math> အားလုံးနှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>f: A \to B</math>၊ <math>g: B \to C</math>၊ <math>h: C \to D</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါညီမျှခြင်း မှန်ကန်သည်။<br /><math>h \circ (g \circ f) = (h \circ g) \circ f</math><ref>Awodey (2010), p. 5.</ref> * '''ထပ်တူရ (Identity)''' :အရာဝတ္ထု <math>X \in \operatorname{ob}(\mathcal{C})</math> တိုင်းအတွက် <math>X</math> ပေါ်ရှိ '''ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်''' (identity morphism) ဟု ခေါ်သော မော်ဖစ်ဇင် <math>\mathrm{id}_X \in \operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(X, X)</math> ရှိသည်။ ယင်းသည် မော်ဖစ်ဇင် <math>f: A \to X</math> တိုင်းနှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g: X \to B</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါညီမျှခြင်းများကို ပြည့်မီသည်။<br /><math>\mathrm{id}_X \circ f = f \quad \text{and} \quad g \circ \mathrm{id}_X = g</math><ref>Mac Lane (1998), p. 10.</ref> အရာဝတ္ထု <math>X</math> တစ်ခုစီအတွက် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် <math>\mathrm{id}_X</math> သည် တစ်ခုတည်းသာ သတ်မှတ်ရရှိသည် (unique)။<ref>Awodey (2010), p. 6.</ref> == မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (Taxonomy and classification of morphisms) == === မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်များ (Monomorphisms and epimorphisms) === <math>f: A \to B</math> ကို [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) ဟု ယူပါစို့။ * <math>f</math> သည် ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (left-cancellable) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်လျှင် '''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (monomorphism) သို့မဟုတ် '''မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော''' (monic) မော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အရာဝတ္ထု (object) <math>X</math> အားလုံးနှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>g_1, g_2: X \to A</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါဆက်သွယ်ချက် မှန်ကန်ရသည်။<br /><math>f \circ g_1 = f \circ g_2 \implies g_1 = g_2</math><ref>Mac Lane (1998), p. 19.</ref> * <math>f</math> သည် ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော (right-cancellable) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်လျှင် '''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]''' (epimorphism) သို့မဟုတ် '''အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော''' (epic) မော်ဖစ်ဇင်ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အရာဝတ္ထု <math>Y</math> အားလုံးနှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>h_1, h_2: B \to Y</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါဆက်သွယ်ချက် မှန်ကန်ရသည်။<br /><math>h_1 \circ f = h_2 \circ f \implies h_1 = h_2</math><ref>Mac Lane (1998), p. 19.</ref> === အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် ဘိုင်မော်ဖစ်ဇင်များ (Isomorphisms and bimorphisms) === * <math>f: A \to B</math> အတွက် အောက်ပါညီမျှခြင်းများကို ပြည့်မီသော မော်ဖစ်ဇင် <math>g: B \to A</math> ရှိလျှင် <math>f</math> ကို '''[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (isomorphism) ဟု ခေါ်သည်။<br /><math>g \circ f = \mathrm{id}_A \quad \text{and} \quad f \circ g = \mathrm{id}_B</math><br />မော်ဖစ်ဇင် <math>g</math> သည် တစ်ခုတည်းသာရှိပြီး (unique) <math>f^{-1}</math> ဟု ရေးသည်။<ref>Awodey (2010), p. 11.</ref> * <math>f: A \to B</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်ပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်လျှင် <math>f</math> ကို '''ဘိုင်မော်ဖစ်ဇင်''' (bimorphism) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Adámek, Herrlich, and Strecker (1990), p. 104.</ref> * အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် ဘိုင်မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]များတွင် အပြန်အလှန်အဆို မမှန်ကန်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of rings) <math>\mathbf{Ring}</math> တွင် ပုံမှန်ပါဝင်မှုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical inclusion homomorphism) <math>i: \mathbb{Z} \hookrightarrow \mathbb{Q}</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်ပြီး အပီမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်သော်လည်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် မဟုတ်ပေ။<ref>Adámek, Herrlich, and Strecker (1990), p. 105.</ref> ဘိုင်မော်ဖစ်ဇင်တိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော ကတ်တဂိုရီကို '''ညီမျှသော ကတ်တဂိုရီ''' (balanced category) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Borceux (1994), p. 34.</ref> === ခွဲထွက်မော်ဖစ်ဇင်များ၊ အပိုင်းများနှင့် ရုပ်သိမ်းခြင်းများ (Split morphisms: sections and retractions) === <math>f: A \to B</math> ကို <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်ဟု ယူပါစို့။ *<math>f</math> တွင် ဘယ်-ပြောင်းပြန် (left inverse) ရှိလျှင် <math>f</math> ကို '''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|ခွဲထွက်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (split monomorphism) သို့မဟုတ် '''[[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|အပိုင်း]]''' (section) ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ပြည့်မီသော မော်ဖစ်ဇင် <math>r: B \to A</math> ရှိရသည်။<br /><math>r \circ f = \mathrm{id}_A</math><br /><math>r</math> ကို <math>f</math> အတွက် '''[[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ရုပ်သိမ်းခြင်း]]''' (retraction) ဟု ခေါ်သည်။ ခွဲထွက်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 19.</ref> * <math>f</math> တွင် ညာ-ပြောင်းပြန် (right inverse) ရှိလျှင် <math>f</math> ကို '''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်|ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင်]]''' (split epimorphism) သို့မဟုတ် '''ရုပ်သိမ်းခြင်း''' ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ပြည့်မီသော မော်ဖစ်ဇင် <math>s: B \to A</math> ရှိရသည်။<br /><math>f \circ s = \mathrm{id}_B</math><br /><math>s</math> ကို <math>f</math> အတွက် '''အပိုင်း''' ဟု ခေါ်သည်။ ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 19.</ref> * မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ယင်းသည် ခွဲထွက်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်ပြီး ခွဲထွက်အပီမော်ဖစ်ဇင်လည်းဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref>Borceux (1994), p. 32.</ref> === အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Endomorphisms and automorphisms) === <math>X \in \operatorname{ob}(\mathcal{C})</math> ကို အရာဝတ္ထုဟု ယူပါစို့။ * <math>X</math> ၏ '''[[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (endomorphism) ဆိုသည်မှာ အရင်းအမြစ် (domain) နှင့် ပစ်မှတ် (codomain) နှစ်ခုစလုံး <math>X</math> ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။<br /><math>f \in \operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(X, X) = \operatorname{End}_{\mathcal{C}}(X)</math><br /><math>\operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(X, X)</math> သည် [[အစု]] (set) ဖြစ်လျှင် <math>\operatorname{End}_{\mathcal{C}}(X)</math> သည် ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) အောက်တွင် [[မိုနွိုက်]] (monoid) ဖြစ်ပြီး [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) မှာ <math>\mathrm{id}_X</math> ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 11.</ref> *<math>X</math> ၏ '''[[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]]''' (automorphism) ဆိုသည်မှာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်သော အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ <math>\operatorname{hom}_{\mathcal{C}}(X, X)</math> သည် အစု ဖြစ်လျှင် <math>X</math> ၏ အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်အားလုံးပါဝင်သည့် အစုသည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) ဖြစ်သည်။<br /><math>\operatorname{Aut}_{\mathcal{C}}(X) = \{f \in \operatorname{End}_{\mathcal{C}}(X) \mid \exists f^{-1} \in \operatorname{End}_{\mathcal{C}}(X)\}</math><ref>Awodey (2010), p. 12.</ref> == ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများနှင့် သရုပ်မဲ့ကတ်တဂိုရီများရှိ ဥပမာများ (Examples in concrete and abstract categories) == === ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms in concrete categories) === <math>\mathbf{Set}</math> သို့ [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ#သစ္စာရှိဖန်တာ_(Faithful_functor)|သစ္စာရှိဖန်တာ]] (faithful functor) <math>U: \mathcal{C} \to \mathbf{Set}</math> သတ်မှတ်ထားသော ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) တွင် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f: A \to B</math> တစ်ခုစီကို အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှု <math>U(f): U(A) \to U(B)</math> ဖြင့် ကိုယ်စားပြုနိုင်ပြီး မတူညီသော မျဉ်းပြိုင်မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) သည် မတူညီသော အခြေခံဖန်ရှင်များ (underlying functions) ရှိကြသည်။ သို့သော် ခိုင်မာခြင်း တစ်ခုတည်းကြောင့် ယင်းပုံဖော်မှုများသည် အရာဝတ္ထုများပေါ်ရှိ တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းမည်ဟု မဆိုလိုပေ။ အောက်ပါ ဥပမာများတွင်မူ မော်ဖစ်ဇင်များကို တည်ဆောက်ပုံကိုထိန်းသိမ်းထားသော ပုံဖော်မှုများ (structure-preserving maps) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ *[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) <math>\mathbf{Set}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင်များသည် [[ဖန်ရှင်]]များ (functions) ဖြစ်ကြသည်။ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ (monomorphisms) သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်ရှင်း]]များ (injections) ဖြစ်ပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]များ (epimorphisms) သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်း]]များ (surjections) ဖြစ်ကြသည်။ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ (isomorphisms) သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]]များ (bijections) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 19.</ref> *[[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) <math>\mathbf{Grp}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင်များသည် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]]များ (group homomorphisms) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 12.</ref> *[[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of topological spaces) <math>\mathbf{Top}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင်များသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ပုံဖော်မှု]]များ (continuous maps) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Awodey (2010), p. 7.</ref> *[[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) <math>R\mathbf{-Mod}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>R</math>-မျဉ်းဖြောင့် မော်ဂျူးဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (R-linear module homomorphisms) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Borceux (1994), p. 15.</ref> === ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီမဟုတ်သည့် အခြေအနေများနှင့် သရုပ်မဲ့မော်ဖစ်ဇင်များ (Non-concrete and abstract morphisms) === *'''[[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု|တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု]]များကို [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]]များအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း''' :<math>(P, \le)</math> ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု (partially ordered set) ဟု ယူပါစို့။ <math>P</math> ကို <math>P</math> ၏ [[အစုဝင်]]များ (elements) အား အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ်ယူထားသော ကတ်တဂိုရီဟု ရှုမြင်နိုင်သည်။ <math>a</math> မှ <math>b</math> သို့ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုတည်းရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>a \le b</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math>a \not\le b</math> ဖြစ်လျှင် ဟွမ်းအစု (hom-set) <math>\operatorname{hom}(a, b)</math> သည် [[ဗလာစု]] (empty set) ဖြစ်သည်။ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီ (poset category) အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်ပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]လည်းဖြစ်သည်။<ref>Awodey (2010), p. 9.</ref> *'''[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]]ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်း''' :အုပ်စု (group) <math>G</math> မည်သည့်အုပ်စုကိုမဆို အရာဝတ္ထု <math>\bullet</math> တစ်ခုတည်းပါသော ကတ်တဂိုရီ (single-object category) အဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ မော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>G</math> ၏ အစုဝင်များဖြစ်ပြီး ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) သည် အုပ်စုမြှောက်ခြင်း (group multiplication) ဖြစ်သည်။ ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) သည် အုပ်စု၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) <math>e</math> ဖြစ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (automorphism) ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 11.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Adámek |first1=Jiří |last2=Herrlich |first2=Horst |last3=Strecker |first3=George E. |title=Abstract and Concrete Categories: The Joy of Cats |publisher=John Wiley & Sons |date=1990 |isbn=978-0-471-60922-3}} * {{Citation |last=Awodey |first=Steve |title=Category Theory |edition=2nd |series=Oxford Logic Guides |volume=52 |publisher=Oxford University Press |date=2010 |isbn=978-0-19-923718-0}} * {{Citation |last=Borceux |first=Francis |title=Handbook of Categorical Algebra: Volume 1, Basic Category Theory |series=Encyclopedia of Mathematics and its Applications |volume=50 |publisher=Cambridge University Press |date=1994 |isbn=978-0-521-44178-0}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2}} [[ကဏ္ဍ:မော်ဖစ်ဇင်]] m0b1wdn4uoqtoj3cauih865sj1y8c8l 0 293206 1060672 1059178 2026-10-30T03:08:17Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060672 wikitext text/x-wiki {{current}} {{Infobox civilian attack | title = ရေစကြိုရွာများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] နှင့် [[အညာ စစ်မြေပြင်]] | coordinates = | map = {{Location map |Myanmar |lat_deg = 21.616 |lon_deg = 95.050 |label = ရေစကြို |display = inline }} | location = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ]]နှင့် [[သစ်ကြီးတောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သစ်ကြီးတောရွာ]] | date =၁၆ အောက်တိုဘာလ ၂၀၂၆ | time = ညနေ ၄ နာရီ ၁၃ မိနစ် | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|UTC+6:30]] | type = လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု / စစ်ရာဇဝတ်မှု | weapons = စစ်ဟယ်လီကော်ပတာ၊ ဂျက်တိုက်ယာဉ်နှင့် ဒရုန်း | fatalities = ၁၂ ဦး (ကလေးငယ် ၂ ဦး အပါအဝင်) | injuries = ၂ ဦး | targets = စတားလင့် (Starlink) အင်တာနက်ဆိုင်များ နှင့် အများပြည်သူ စုဝေးရာနေရာများ | perpetrators = [[File:Air Force Ensign of Myanmar.svg|22px|border]] [[တပ်မတော် (လေ)]] <br/> (ညောင်ဦးနှင့် မကွေး လေတပ်)<br>[[File:Army Flag of Myanmar.svg|22px|border]] [[အမှတ်(၁၀၁)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ (၁၀၁)]] | notes = အများပြည်သူ သတင်းအချက်အလက် ရယူသုံးစွဲနေသည့် အင်တာနက်စင်တာများကို ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''ရေစကြိုရွာများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ်]] နှင့် [[အညာ စစ်မြေပြင်]] တို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ ညနေ ၄ နာရီ ၁၃ မိနစ်တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရေစကြိုမြို့နယ်]]၊ [[သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ]]နှင့် [[သစ်ကြီးတောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သစ်ကြီးတောရွာ]]တို့ရှိ စတားလင့် (Starlink) အင်တာနက်ဆိုင်များကို [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော် (လေ)]] က လေကြောင်းမှ ပစ်မှတ်ထား ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဥ်များ ဖြစ်သည်။ဖြစ်စဥ်တွင် အသက် ၁ နှစ်နှင့် ၁၀ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ် ၂ ဦး အပါအဝင် ပြည်သူ ၁၂ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤဖြစ်စဥ်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-10-17 |title=ရေစကြို အင်တာနက်ဆိုင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရ၊ ကလေးနှစ်ဦးအပါအဝင် ၁၂ ဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/10/17/myanmar-military-bomb-village-internet-cafe-civilian-killed/ |access-date=2026-10-18 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-10-17 |title=စစ်တပ်ကဗုံးကြဲလို့ လသားအရွယ်ကလေး ၁ ဦးအပါ လူဒါဇင်နဲ့ချီသေဆုံး |url=https://myaelattathan.com/news/26637/ |access-date=2026-10-18 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်က [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းချိန်]] မှစ၍ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အားကောင်းသည့် ဒေသများနှင့် ကျေးရွာများတွင် သတင်းအမှောင်ချရန်၊ စစ်အုပ်စု၏ ဖိနှိပ်မှုများကို ကမ္ဘာက မသိရှိစေရန်နှင့် ပြည်သူအချင်းချင်း ကူညီထောက်ပံ့မှုများ ပြတ်တောက်သွားစေရန်အတွက် အင်တာနက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးလိုင်းများကို စနစ်တကျ ပိတ်ဆို့ဖြတ်တောက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ လိုင်းများ ဖြတ်တောက်ခံထားရသည့် ဒေသခံပြည်သူများသည် အပြင်လောကနှင့် သတင်းအချက်အလက် ဆက်သွယ်ရယူရန်အတွက် စတားလင့် (Starlink) အင်တာနက်စင်တာများကို အဓိက အားထားအသုံးပြုနေကြရသည်။<ref>{{Cite web |date=2025-11-08 |title=တော်လှန်ရေးနယ်မြေတချို့က ကန့်သတ်ခံ စတားလင့်ခ်အင်တာနက် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cly4nz80071o |access-date=2026-10-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မိုးတိမ် |date=2026-07-02 |title=ပြည်တွင်းရှိ Starlink တချို့အပိတ်ခံရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/short-news/2026/07/02/414483.html |access-date=2026-10-18 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ရေစကြိုရွာများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု မတိုင်ခင် စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့ကလည်း မကွေးတိုင်း၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]] [[ဇွန်းကျရွာ၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်|ဇွန်းကျရွာ]]ကို စစ်တပ်က ပါရာမော်တာ (စက်တပ်လေထီး) နှင့် လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်တာကြောင့် ကလေး လေးဦးအပါအဝင် အရပ်သားခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး နောက်ထပ်ငါးဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-09-16 |title=မင်းတုန်းမှာ ဗုံးကြဲခံရပြီး ကလေး လေးဦးအပါအဝင် ၆ ဦးသေဆုံး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/09/16/six-killed-five-injured-in-myanmar-military-paramotor-bombing-in-mindon-township/ |access-date=2026-10-18 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == ဖြစ်စဉ် == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ ညနေ ၄ နာရီ ၁၃ မိနစ်အချိန်တွင် ရေစကြိုမြို့နယ်၊ သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာနှင့် သစ်ကြီးတောရွာတို့ရှိ အများပြည်သူ သတင်းအချက်အလက် ရယူနေသည့် စတားလင့် အင်တာနက်ဆိုင်များကို တပ်မတော်(လေ)၏ ညောင်ဦးနှင့် မကွေး လေတပ်တို့မှ Mi-35 တိုက်ခိုက်ရေး ဟယ်လီကော်ပတာ ၂ စီး၊ ဂျက်ဖိုက်တာ ၂ စီး အပြင် ပခုက္ကူအခြေစိုက် တပ်မ (၁၀၁) မှ ဒရုန်း ၂ စီးတို့သည် အများပြည်သူ စုဝေးနေချိန်ကို ချိန်ရွယ်ကာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ရေစကြိုနယ်ကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲလို့ ကလေးငယ်အပါအဝင် ပြည်သူ ၁၂ဦး သေဆုံး {{!}} People's Spring |url=https://www.youtube.com/shorts/MWDiWdZNQuE |access-date=2026-10-18 |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-10-17 |title=ရေစကြိုမြို့နယ် စစ်တပ်လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ကလေးငယ်အပါအဝင် ပြည်သူ ၁၂ဦး သေဆုံး |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/10/17/171028/ |access-date=2026-10-18 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> == ထိခိုက်သေဆုံးမှုများနှင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများ == အဆိုပါ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁ နှစ်နှင့် ၁၀ နှစ်အရွယ် ကလေးငယ် ၂ ဦး အပါအဝင် အပြစ်မဲ့ပြည်သူ စုစုပေါင်း ၁၂ ဦး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ၂ ဦး ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ သေဆုံးသူများအနက် ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်းများ ပြန့်ကျဲသွားသဖြင့် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အတည်မပြုနိုင်သေးသည့် ရုပ်အလောင်းများ ပါဝင်နေသည်။ ထို့အပြင် ပြည်သူ့နေအိမ် ၄ လုံးခန့် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး ဒေသခံများ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဝမ်းစာအတွက် အားထားရသည့် ကျွဲ၊ နွား တိရစ္ဆာန်များပါ ဗုံးစထိမှန်ကာ သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=wmfp |date=2026-10-17 |title=ရေစကြိုနယ် ကျေးရွာတွေ စစ်အုပ်စုက ဗုံးပတ်ကြဲသတ်ဖြတ်မှု လသားကလေးငယ် အပါအဝင် ပြည်သူ ၁၂ ဦး သေဆုံး၊ဒရုန်းနဲ့ စတင် ဗုံးကြဲပြီး ကူညီကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ချိန် ရဟတ်ယာဉ်၊ တိုက်လေယာဉ်တွေနဲ့ ထပ်မံ ဗုံးကြဲသတ်ဖြတ်တာဖြစ်၊ |url=https://mfp-mm.com/news/9332/ |access-date=2026-10-18 |website=Mandalay Free Press |language=en-US}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ == ဤတိုက်ခိုက်မှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် [[သစ်ကြီးတောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သစ်ကြီးတော]]၊ [[ဝက္ကတောရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|ဝက္ကတော]]၊ [[ပိတ်သင်းကပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|ပိတ်သင်းကပ်]] နှင့် [[သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်|သစ်ခေါက်ဆိပ်ရွာ]]တို့မှ ဒေသခံများသည် ဘေးလွတ်ရာသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရသည်။<ref>{{Cite web |title=ရေစကြိုမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၁ နှစ်အရွယ် ကလေးအပါအဝင် ၁၀ ဦးသေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/755739 |access-date=2026-10-18 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသတ်ပွဲများ စာရင်း]] 28wb9z5ggqs23s9z3ubz0wf08gjhiaz 0 293421 1060682 1060276 2026-10-30T04:07:19Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6) 1060682 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ရှိမိုရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan Kumamoto Prefecture#Japan Kyushu#Japan | pushpin_caption = ခုမမိုတိုခရိုင်အတွင်း တည်နေရာ | native_name = 下島 ''ရှိမိုရှိမ'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[Ariake Sea]], [[East China Sea]] | coordinates = {{coord|32|26|11|N|130|5|1|E|display=inline,title}} | archipelago = [[Amakusa]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 574.01 | length_km = 44 | width_km = 21 | coastline_km = 301.2 | highest_mount = တန်းဂျိခုတောင် | elevation_m = 538.4 | country = ဂျပန် | country_admin_divisions_title = ခရိုင် | country_admin_divisions = [[ခုမမိုတိုခရိုင်]] | country_admin_divisions_title_1 = | country_admin_divisions_1 = | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 87191 | population_as_of = 2000 | density_km2 = 152 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }}{{Location map many|100x100|background2=|lat3_deg=12|mark3size=0|mark3=|background3=|position3=top|label3=<div style="font-size:100%">[[Nagashima Island, Kagoshima|Naga<br>shima]]</div>|lon2_deg=20|lat2_deg=57|mark2size=0|mark2=|position2=top|AlternativeMap=Yatsushiro Sea.png|label2=<div style="font-size:100%">'''Shimo<br>shima'''</div>|lon1_deg=48|lat1_deg=57|mark1size=0|mark1=|background1=|position1=top|label1=<div style="font-size:100%">'''[[Kamishima Island, Amakusa|Kami<br>shima]]'''</div>|caption=|width=250px|float=right|lon3_deg=26}} '''ရှိမိုရှိမ''' (下島, ရှိမိုရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အမခုဆကျွန်းစု]]ရှိ အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းခြေသည် [[အရိအခဲပင်လယ်]]၊ [[အမခုဆ - နဒပင်လယ်]]၊ [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]နှင့် [[ယဆွတ်ရှိရိုပင်လယ်]]စသည်တို့နှင့် ထိစပ်နေသည်။ ကျွန်း၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် [[အမခုဆမြို့၊ ခုမမိုတို|အမခုဆမြို့]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ၆၇ စတုရန်းကီလိုမီတာကျယ်ဝန်းသည့် ဧရိယာကို [[ရဲဟိုခုမြို့၊ ခုမမိုတို|ရဲဟိုခုမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တန်းဂျိခုတောင်ဖြစ်ပြီး ၅၃၈.၄ မီတာ (၁၇၈၆ ပေ) မြင့်သည်။ ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ရှိမိုရှိမသည် ခမိရှိမကျွန်းနှင့် "[[အမခုဆ - ဆဲတို အိုးဟရှိတံတား]]" ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ထိုမှတဆင့် ဂျပန်ပင်မကျွန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ကို ချိတ်ဆက်ထားသည်။ တံတားသည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ အကျယ် ၇၀ မီတာကျော်ရှိပြီး လူသွားလမ်းပါဝင်သည့် ရေလက်ကြားကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် တံတားဖြစ်သည်။ ရှိမရှိမကျွန်းသည် တောင်ဘက်ထိပ်ဖျားရှိ [[ဂဲဇုကျွန်း]]သို့ "[[အုရှိဘုခဟအိယအိုတံတား]]" ဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။ ကျွန်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည့် လမ်းမများမှာ လမ်းမ ၂၆၆, လမ်းမ ၂၃၄ နှင့် လမ်းမ ၃၈၉ တို့ ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ [[အမခုဆလေယာဉ်ကွင်း]]သည် [[အိတမိလေဆိပ်]]၊ [[ဖုခုအိုခလေဆိပ်]]၊ [[ခုမမိုတိုလေဆိပ်]]များသို့ ပြေးဆွဲပေးမည့် သတ်မှတ်ဝန်ဆောင်မှုများကို ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ လေဆိပ်ကို ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ကျွန်းအတွင်း သွားလာရေးအတွက် ဘတ်စကားကွန်ရက်ကို ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ ဘတ်စကားကွန်ရက်သည် ပင်မကုန်းမြေနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် တံတားအနီး ဟွန်းဒိုဘတ်စကားစင်တာကို ဗဟိုချက်အဖြစ် ထားရှိသည်။ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[ခုမမိုတိုခရိုင်]]နှင့် [[နဂဆခိခရိုင်]]များရှိ အခြားသော ကျွန်းများသို့ ချိတ်ဆက်သွားလာရန် အနည်းဆုံး ရေယာဉ်ဖယ်ရီငါးခု ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ==ရာသီဥတု== ရှိမိုရှိမကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် သမပိုင်းဇုန်ရာသီဥတု ရှိသည်။ ရာသီဥတုလေးခု ကွဲပြားသည်။ ဆောင်းရာသီတွင် မြင့်မားသည့်နေရာများတွင် နှင်းကျဆင်းသော်လည်း နည်းပါးသည်။ ရှိမိုရှိမကျွန်း၏ နွေဦးရာသီအစသည် ညင်သာသော်လည်း နွေဦးရာသီအကုန်သည် ပူပြင်း၍ စိုထိုင်းသည်။ နွေရာသီသည် ရှိမိုရှိမကျွန်း၏ အစိုစွတ်ဆုံးကာလ ဖြစ်သည်။ ဤကာလကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် "ဆွတ်ယု" (梅雨, tsuyu) ဟု ခေါ်သည်။ မိုးရာသီသည် ဇွန်လအစောပိုင်းမှ ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းအထိ ဖြစ်သည်။ အနီးအနားရှိ Liman ရေစီးကြောင်းများသည် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုအပေါ် သက်ရောက်မှု ဖြစ်စေသည်။ {{Weather box |width= auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = Hondo, Shimoshima (1981–2010) |Jan high C = 10.5 |Feb high C = 11.9 |Mar high C = 15.2 |Apr high C = 20.6 |May high C = 24.9 |Jun high C = 27.5 |Jul high C = 31.2 |Aug high C = 32.4 |Sep high C = 29.0 |Oct high C = 23.9 |Nov high C = 18.2 |Dec high C = 13.0 |year high C = 21.6 |Jan mean C = 6.1 |Feb mean C = 7.0 |Mar mean C = 10.0 |Apr mean C = 14.8 |May mean C = 19.0 |Jun mean C = 22.5 |Jul mean C = 26.4 |Aug mean C = 27.1 |Sep mean C = 23.9 |Oct mean C = 18.6 |Nov mean C = 13.2 |Dec mean C = 8.2 |year mean C = 16.4 |Jan low C = 1.9 |Feb low C = 2.5 |Mar low C = 5.3 |Apr low C = 9.5 |May low C = 13.9 |Jun low C = 18.5 |Jul low C = 22.7 |Aug low C = 23.1 |Sep low C = 20.1 |Oct low C = 14.2 |Nov low C = 9.0 |Dec low C = 4.0 |year low C = 12.1 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 84.0 |Feb precipitation mm = 92.7 |Mar precipitation mm = 150.7 |Apr precipitation mm = 164.3 |May precipitation mm = 193.8 |Jun precipitation mm = 357.3 |Jul precipitation mm = 356.1 |Aug precipitation mm = 213.1 |Sep precipitation mm = 194.5 |Oct precipitation mm = 92.5 |Nov precipitation mm = 99.9 |Dec precipitation mm = 79.3 |year precipitation mm = 2075.9 |Jan sun = 106.2 |Feb sun = 125.6 |Mar sun = 150.7 |Apr sun = 176.4 |May sun = 181.9 |Jun sun = 132.0 |Jul sun = 182.2 |Aug sun = 212.3 |Sep sun = 184.9 |Oct sun = 189.3 |Nov sun = 145.4 |Dec sun = 127.3 |year sun = 1914.8 |source 1 = Japan Meteorological Agency<ref name= JMA >{{cite web | url = http://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=86&block_no=0845&year=&month=&day=&view= | title = 本渡　平年値（年・月ごとの値）　主な要素 | publisher = [[Japan Meteorological Agency]] | accessdate = August 3, 2017 }}</ref> |date=1981-2010 }} ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== *အမခုဆခရစ်ယာန်ပြတိုက်<ref name="kumamoto">{{cite web|url=http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/kirishitan/|website=city.amakusa.kumamoto.jp|title=天草キリシタン館ホームページ|accessdate=August 3, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723025558/http://www.city.amakusa.kumamoto.jp/kirishitan/|archive-date=23 July 2015|url-status=dead}}</ref> *လင်းပိုင်ကမ္ဘာ - အများပြည်သူဆိုင်ရာ ငါးပြတိုက်<ref name="web-aquarium">{{cite web|url=http://www.web-aquarium.net/aquarium/aq_212.html|website=web-aquarium.net|title=天草ドルフィンワールド水族館｜WEB水族館|accessdate=August 3, 2017}}</ref> *[[တိုမိအိုခရဲတိုက်]] *[[ဆခိဆွတ်ဘုရားကျောင်းတော်]] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://imagic.qee.jp/sima4/kumamoto/shimoshima.html 熊本県の島＞天草諸島＞天草下島（あまくさしもしま] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခုမမိုတိုခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 31peuoa2yzffc6cymb0xb1k4nmf6aez 0 293423 1060639 1060511 2026-10-29T14:29:45Z Myo Chit Thu 150145 /* */ ​မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း ​ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု- GMMTV က ထုတ်လုပ်သည့် Scarlet Heart Thailand ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသည် တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက် မြန်မာပရိသတ်များကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် ရိုက်ခတ်မှုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်သော ဝတ်စုံများနှင့် ကကွက်များသည် မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းဝတ်စုံများ (ဥပမာ- ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် လက်ပဖောင်းများ) အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက 1060639 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Scarlet heart thailand official poster.jpg | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = Thailand | language = Thai | num_episodes = 18 | list_episodes = | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Thailand | cinematography = | editor = | camera = | runtime = | company = {{ubl||The One Enterprise|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }}<hiero> ​မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း ​ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု- GMMTV က ထုတ်လုပ်သည့် Scarlet Heart Thailand ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသည် တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက် မြန်မာပရိသတ်များကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် ရိုက်ခတ်မှုများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်သော ဝတ်စုံများနှင့် ကကွက်များသည် မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ် နန်းတွင်းဝတ်စုံများ (ဥပမာ- ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် လက်ပဖောင်းများ) အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက (အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြသည့် ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက) တို့နှင့် ဆင်တူနေသည်ဟု ကြည့်ရှုသူများက ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ထို့အပြင်​ ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊ဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားသည်လည်း မြန်မာ့ သမိုင်းထဲတွင်ရှိသည့် အမှတ်အသားများအဖြစ် မြင်တွေ့ရပါသည်။ ​ပြည်သူလူထု၏ အငြင်းပွားမှုနှင့် တောင်းဆိုမှု- နိုင်ငံတကာပရိသတ်များက မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာ သီးသန့်အဖြစ် မှားယွင်းစွာ မှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက သုံးစွဲထားသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို တရားဝင် အသိအမှတ်ပြု ရှင်းလင်းပေးရန် GMMTV ထံ တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် ဆက်လက်တောင်းဆိုခဲ့ကြရာ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့သည်။ ​GMMTV ၏ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု- ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် GMMTV က ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်စောင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းထဲမှ "Ullavee" ဆိုသည့် မြို့သည် စိတ်ကူးယဉ်မြို့သာဖြစ်ပြီး ဝတ်စုံနှင့် အနုပညာဒီဇိုင်းများကို ထိုင်းမြောက်ပိုင်း လန်နာယဉ်ကျေးမှု၊ ရှမ်း/တိုင်တိုင်းရင်းသား ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာအမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု အများအပြားထံမှ အိုင်ဒီယာယူထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းထားသည်။ ထို့ပြင် ဇာတ်လမ်းပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှု သီးသန့်အဖြစ် ပုံဖော်ရန် ရည်ရွယ်ချက်မရှိကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလအစကို လေးစားကြောင်းနှင့် ပရိသတ်များ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ရသည့်အတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ Protecting Myanmar's Cultural Heritage Cultural Controversy: The Thai television series Scarlet Heart Thailand, produced by GMMTV, sparked criticism among Myanmar audiences after releasing its official trailer and promotional images. Viewers noted that the costumes and dance performances resembled Myanmar's Konbaung and Yadanabon royal court attire (such as Htaingmathein blouses and puffed sleeves) as well as the traditional oil-lamp dance, particularly the Rakhine traditional oil-lamp dance. Public Debate and Petition: Concerned that international audiences might mistake Myanmar's cultural heritage for exclusively Thai traditions, fans called on GMMTV for an official explanation and recognition. On 20 October 2026, an online petition was launched, gathering over 34,000 signatures by 23 October 2026. GMMTV's Apology and Explanation: On 23 October 2026, GMMTV issued an official statement explaining that the fictional city of Ullavee drew inspiration from multiple cultures, including northern Thailand's Lanna culture, Tai ethnic cultures, Chinese culture, and Myanmar's cultural heritage. The company emphasized they had no intention of claiming the elements as exclusively Thai, expressed deep respect for each culture's origins, and apologized for the distress caused. </hiero><templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''"Scarlet Heart Thailand"''' (ထိုင်းအမည်: ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา၊ အသံထွက်: ''ပါတီဟန် ခမ်း ကန်ဝေလာ''၊ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်: '''<nowiki/>'အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု'''') သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် (Historical fantasy) ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''"Startling by Each Step"''' (တရုတ်အမည်: 步步驚心 - ပုပုကျင်းရှင်း) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> '''ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး''' ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ '''နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul)''' သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး '''ဖုန်နွမ်''' ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * '''Tontawan Tantivejakul (Tu)''' - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * '''Metawin Opas-iamkajorn (Win)''' - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * '''Korapat Kirdpan (Nanon)''' - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * '''Tawan Vihokratana (Tay)''' - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * '''Nattawat Jirochtikul (Fourth)''' - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * '''Phuwin Tangsakyuen (Phuwin)''' - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * '''Tanapon Sukumpantanasan (Perth)''' - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * '''Jiratchapong Srisang (Force)''' - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * '''Pansa Vosbein (Milk)''' - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * '''Chanikarn Tangkabodee (Prim)''' - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * '''Nachcha Chuedang (Parn)''' - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * '''Rutricha Phapakithi (Ciize)''' - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * '''Sarunchana Apisamaimongkol (Aye)''' - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * '''Songsit Roongnophakunsri (Kob)''' - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * '''Apasiri Nitibhon (Um)''' - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် * '''Rasee Wacharapolmek (Organ)''' - မိဖုရား ချင်းလာအော (Queen Chiang La-or) အဖြစ် * '''Pitisak Yaowananont (Tae)''' - ဖရွန်ယာ - နန်းတွင်းဗေဒင်ဆရာ (Phrom-ya - Royal astrologer) အဖြစ် * '''Sueangsuda Lawanprasert (Namfon)''' - ဟုန်ချန်း (Hom Chan) အဖြစ် * '''Napasranch Mittiraroch (Tuck)''' - မောင်အင်း (Meun-in) အဖြစ် == တ်လုပ်ရေး == [[File:"Scarlet_Heart_Thailand"_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Scarlet_Heart_Thailand%22_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|thumb|340x340px|၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော GMMTV ၏ 2024 Up&Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနားမှ အဓိကသရုပ်ဆောင်များ၏ ပုံစံ။]] '''"Scarlet Heart Thailand"''' သည် "Startling by Each Step" ဝတ္ထုကို တတိယအကြိမ်မြောက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Cecilia Liu နှင့် မင်းသား Nicky Wu တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart"''' အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Lee Ji-eun (IU) နှင့် မင်းသား Lee Joon-gi တို့ ပါဝင်သည့် တောင်ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo"''' အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုင်းဗားရှင်း ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့်အကြောင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က Union Mall<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=เตรียมขอบตาให้พร้อม! เปิดโผซีรีส์สุดปัง GMM TV PART 2 ครบรสทั้งฮาและตับพัง |url=https://www.daradaily.com/news/137396/read |access-date=2024-05-13 |website=www.daradaily.com}}</ref> ရှိ Union Hall တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် '''GMMTV Up & Above Part 2''' ပွဲအခမ်းအနား၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ထိုပွဲတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်စာရင်းနှင့် တစ်မိနစ်စာ ပဏာမဗီဒီယို (Trailer) ကိုပါ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=Moon Lovers รีเมค? Scarlet Heart Thailand อิงนิยายต้นฉบับ เตรียมปังตามเวอร์ชั่น จีน-เกาหลี |url=https://www.sanook.com/movie/167343/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇာတ်ကားမရိုက်ကူးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု (Pre-production) လုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတွင် သရုပ်ဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မြင်းစီးခြင်း၊ မြားပစ်ခြင်း၊ ရိုးရာအကနှင့် ဓားသိုင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Scarlet Heart training. day 1 |url=https://x.com/phuwintang/status/1836276086650577376 |website=Phuwintang}}</ref><ref>{{Cite web |title=๑๘.๐๙.๒๕๖๗ 𓆸 |url=https://x.com/ScarletHeartTH/status/1836318081557369136 |website=Scarlet Heart Thailand}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Highness, His Highness, is with you |url=https://x.com/Tawan_V/status/1836305249516376541 |website=Tawan_V}}</ref><ref>{{Cite web |title=วันนี้มาเกือบครบขาดเด็จน้องภูวินคนเดียว ไม่เป็นไรตัดแปะเรียบร้อย ไม่อ่อม ๆ เอนเนอจี้ ๆ ๆ #ScarletHeartTH |url=https://x.com/fforcejs/status/1846855717036478592 |website=fforcejs}}</ref> ဇာတ်ညွှန်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတူတကွဖတ်ရှုခြင်း (Script read-through) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=เริ่มเลย! เหล่านักแสดง Scarlet Heart Thailand ส่งภาพแรกรวมตัวครบทุกคน |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-first-pic-gmmtv-2024-part-2/ |access-date=2025-05-20 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref>၊ အဓိကရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးလုပ်ငန်းများ (Principal photography) ကိုမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=เปิดกล้อง! Scarlet Heart Thailand พร้อมสามนักแสดงนำ 'ตู-นนน-เพิร์ธ' เดินหน้าถ่ายทำคิวแรกเรียบร้อย |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-tu-nanon-perth/ |access-date=2025-08-27 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=ในที่สุด! “นนน - ตู - เพิร์ธ” เปิดกล้องQ1 โปรเจ็คท์ “Scarlet Heart Thailand” แล้ว |url=https://www.daradaily.com/news/153750/read |access-date=2025-08-27 |website=www.daradaily.com}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart Thailand"''' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယို (Trailer) နှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် '''ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများ'''နှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် '''ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက'''နှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။'''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့'''တွင် '''DatarrX Foundation'''<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ '''အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။'''<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] f1acqam2c0gijl4k6h1ep912beofdk2 1060640 1060639 2026-10-29T14:38:28Z Myo Chit Thu 150145 [[Special:Contributions/Myo Chit Thu|Myo Chit Thu]] ([[User talk:Myo Chit Thu|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1060639|1060639]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1060640 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Scarlet heart thailand official poster.jpg | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = Thailand | language = Thai | num_episodes = 18 | list_episodes = | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Thailand | cinematography = | editor = | camera = | runtime = | company = {{ubl||The One Enterprise|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} <templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''"Scarlet Heart Thailand"''' (ထိုင်းအမည်: ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา၊ အသံထွက်: ''ပါတီဟန် ခမ်း ကန်ဝေလာ''၊ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်: '''<nowiki/>'အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု'''') သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် (Historical fantasy) ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''"Startling by Each Step"''' (တရုတ်အမည်: 步步驚心 - ပုပုကျင်းရှင်း) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> '''ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး''' ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ '''နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul)''' သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး '''ဖုန်နွမ်''' ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * '''Tontawan Tantivejakul (Tu)''' - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * '''Metawin Opas-iamkajorn (Win)''' - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * '''Korapat Kirdpan (Nanon)''' - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * '''Tawan Vihokratana (Tay)''' - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * '''Nattawat Jirochtikul (Fourth)''' - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * '''Phuwin Tangsakyuen (Phuwin)''' - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * '''Tanapon Sukumpantanasan (Perth)''' - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * '''Jiratchapong Srisang (Force)''' - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * '''Pansa Vosbein (Milk)''' - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * '''Chanikarn Tangkabodee (Prim)''' - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * '''Nachcha Chuedang (Parn)''' - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * '''Rutricha Phapakithi (Ciize)''' - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * '''Sarunchana Apisamaimongkol (Aye)''' - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * '''Songsit Roongnophakunsri (Kob)''' - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * '''Apasiri Nitibhon (Um)''' - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် * '''Rasee Wacharapolmek (Organ)''' - မိဖုရား ချင်းလာအော (Queen Chiang La-or) အဖြစ် * '''Pitisak Yaowananont (Tae)''' - ဖရွန်ယာ - နန်းတွင်းဗေဒင်ဆရာ (Phrom-ya - Royal astrologer) အဖြစ် * '''Sueangsuda Lawanprasert (Namfon)''' - ဟုန်ချန်း (Hom Chan) အဖြစ် * '''Napasranch Mittiraroch (Tuck)''' - မောင်အင်း (Meun-in) အဖြစ် == တ်လုပ်ရေး == [[File:"Scarlet_Heart_Thailand"_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Scarlet_Heart_Thailand%22_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|thumb|340x340px|၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော GMMTV ၏ 2024 Up&Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနားမှ အဓိကသရုပ်ဆောင်များ၏ ပုံစံ။]] '''"Scarlet Heart Thailand"''' သည် "Startling by Each Step" ဝတ္ထုကို တတိယအကြိမ်မြောက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Cecilia Liu နှင့် မင်းသား Nicky Wu တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart"''' အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Lee Ji-eun (IU) နှင့် မင်းသား Lee Joon-gi တို့ ပါဝင်သည့် တောင်ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo"''' အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုင်းဗားရှင်း ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့်အကြောင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က Union Mall<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=เตรียมขอบตาให้พร้อม! เปิดโผซีรีส์สุดปัง GMM TV PART 2 ครบรสทั้งฮาและตับพัง |url=https://www.daradaily.com/news/137396/read |access-date=2024-05-13 |website=www.daradaily.com}}</ref> ရှိ Union Hall တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် '''GMMTV Up & Above Part 2''' ပွဲအခမ်းအနား၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ထိုပွဲတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်စာရင်းနှင့် တစ်မိနစ်စာ ပဏာမဗီဒီယို (Trailer) ကိုပါ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=Moon Lovers รีเมค? Scarlet Heart Thailand อิงนิยายต้นฉบับ เตรียมปังตามเวอร์ชั่น จีน-เกาหลี |url=https://www.sanook.com/movie/167343/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇာတ်ကားမရိုက်ကူးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု (Pre-production) လုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတွင် သရုပ်ဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မြင်းစီးခြင်း၊ မြားပစ်ခြင်း၊ ရိုးရာအကနှင့် ဓားသိုင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Scarlet Heart training. day 1 |url=https://x.com/phuwintang/status/1836276086650577376 |website=Phuwintang}}</ref><ref>{{Cite web |title=๑๘.๐๙.๒๕๖๗ 𓆸 |url=https://x.com/ScarletHeartTH/status/1836318081557369136 |website=Scarlet Heart Thailand}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Highness, His Highness, is with you |url=https://x.com/Tawan_V/status/1836305249516376541 |website=Tawan_V}}</ref><ref>{{Cite web |title=วันนี้มาเกือบครบขาดเด็จน้องภูวินคนเดียว ไม่เป็นไรตัดแปะเรียบร้อย ไม่อ่อม ๆ เอนเนอจี้ ๆ ๆ #ScarletHeartTH |url=https://x.com/fforcejs/status/1846855717036478592 |website=fforcejs}}</ref> ဇာတ်ညွှန်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတူတကွဖတ်ရှုခြင်း (Script read-through) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=เริ่มเลย! เหล่านักแสดง Scarlet Heart Thailand ส่งภาพแรกรวมตัวครบทุกคน |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-first-pic-gmmtv-2024-part-2/ |access-date=2025-05-20 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref>၊ အဓိကရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးလုပ်ငန်းများ (Principal photography) ကိုမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=เปิดกล้อง! Scarlet Heart Thailand พร้อมสามนักแสดงนำ 'ตู-นนน-เพิร์ธ' เดินหน้าถ่ายทำคิวแรกเรียบร้อย |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-tu-nanon-perth/ |access-date=2025-08-27 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=ในที่สุด! “นนน - ตู - เพิร์ธ” เปิดกล้องQ1 โปรเจ็คท์ “Scarlet Heart Thailand” แล้ว |url=https://www.daradaily.com/news/153750/read |access-date=2025-08-27 |website=www.daradaily.com}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart Thailand"''' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယို (Trailer) နှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် '''ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများ'''နှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် '''ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက'''နှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။'''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့'''တွင် '''DatarrX Foundation'''<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ '''အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။'''<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 26d32gf1o6t8if58rxbvd0ya92owbnz 1060643 1060640 2026-10-29T15:11:29Z Myo Chit Thu 150145 /* မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ */ 1060643 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Scarlet heart thailand official poster.jpg | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = Thailand | language = Thai | num_episodes = 18 | list_episodes = | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Thailand | cinematography = | editor = | camera = | runtime = | company = {{ubl||The One Enterprise|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} <templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''"Scarlet Heart Thailand"''' (ထိုင်းအမည်: ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา၊ အသံထွက်: ''ပါတီဟန် ခမ်း ကန်ဝေလာ''၊ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်: '''<nowiki/>'အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု'''') သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် (Historical fantasy) ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''"Startling by Each Step"''' (တရုတ်အမည်: 步步驚心 - ပုပုကျင်းရှင်း) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> '''ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး''' ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ '''နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul)''' သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး '''ဖုန်နွမ်''' ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * '''Tontawan Tantivejakul (Tu)''' - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * '''Metawin Opas-iamkajorn (Win)''' - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * '''Korapat Kirdpan (Nanon)''' - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * '''Tawan Vihokratana (Tay)''' - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * '''Nattawat Jirochtikul (Fourth)''' - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * '''Phuwin Tangsakyuen (Phuwin)''' - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * '''Tanapon Sukumpantanasan (Perth)''' - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * '''Jiratchapong Srisang (Force)''' - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * '''Pansa Vosbein (Milk)''' - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * '''Chanikarn Tangkabodee (Prim)''' - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * '''Nachcha Chuedang (Parn)''' - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * '''Rutricha Phapakithi (Ciize)''' - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * '''Sarunchana Apisamaimongkol (Aye)''' - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * '''Songsit Roongnophakunsri (Kob)''' - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * '''Apasiri Nitibhon (Um)''' - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် * '''Rasee Wacharapolmek (Organ)''' - မိဖုရား ချင်းလာအော (Queen Chiang La-or) အဖြစ် * '''Pitisak Yaowananont (Tae)''' - ဖရွန်ယာ - နန်းတွင်းဗေဒင်ဆရာ (Phrom-ya - Royal astrologer) အဖြစ် * '''Sueangsuda Lawanprasert (Namfon)''' - ဟုန်ချန်း (Hom Chan) အဖြစ် * '''Napasranch Mittiraroch (Tuck)''' - မောင်အင်း (Meun-in) အဖြစ် == တ်လုပ်ရေး == [[File:"Scarlet_Heart_Thailand"_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Scarlet_Heart_Thailand%22_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|thumb|340x340px|၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော GMMTV ၏ 2024 Up&Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနားမှ အဓိကသရုပ်ဆောင်များ၏ ပုံစံ။]] '''"Scarlet Heart Thailand"''' သည် "Startling by Each Step" ဝတ္ထုကို တတိယအကြိမ်မြောက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Cecilia Liu နှင့် မင်းသား Nicky Wu တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart"''' အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Lee Ji-eun (IU) နှင့် မင်းသား Lee Joon-gi တို့ ပါဝင်သည့် တောင်ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo"''' အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုင်းဗားရှင်း ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့်အကြောင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က Union Mall<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=เตรียมขอบตาให้พร้อม! เปิดโผซีรีส์สุดปัง GMM TV PART 2 ครบรสทั้งฮาและตับพัง |url=https://www.daradaily.com/news/137396/read |access-date=2024-05-13 |website=www.daradaily.com}}</ref> ရှိ Union Hall တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် '''GMMTV Up & Above Part 2''' ပွဲအခမ်းအနား၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ထိုပွဲတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်စာရင်းနှင့် တစ်မိနစ်စာ ပဏာမဗီဒီယို (Trailer) ကိုပါ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=Moon Lovers รีเมค? Scarlet Heart Thailand อิงนิยายต้นฉบับ เตรียมปังตามเวอร์ชั่น จีน-เกาหลี |url=https://www.sanook.com/movie/167343/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇာတ်ကားမရိုက်ကူးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု (Pre-production) လုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတွင် သရုပ်ဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မြင်းစီးခြင်း၊ မြားပစ်ခြင်း၊ ရိုးရာအကနှင့် ဓားသိုင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Scarlet Heart training. day 1 |url=https://x.com/phuwintang/status/1836276086650577376 |website=Phuwintang}}</ref><ref>{{Cite web |title=๑๘.๐๙.๒๕๖๗ 𓆸 |url=https://x.com/ScarletHeartTH/status/1836318081557369136 |website=Scarlet Heart Thailand}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Highness, His Highness, is with you |url=https://x.com/Tawan_V/status/1836305249516376541 |website=Tawan_V}}</ref><ref>{{Cite web |title=วันนี้มาเกือบครบขาดเด็จน้องภูวินคนเดียว ไม่เป็นไรตัดแปะเรียบร้อย ไม่อ่อม ๆ เอนเนอจี้ ๆ ๆ #ScarletHeartTH |url=https://x.com/fforcejs/status/1846855717036478592 |website=fforcejs}}</ref> ဇာတ်ညွှန်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတူတကွဖတ်ရှုခြင်း (Script read-through) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=เริ่มเลย! เหล่านักแสดง Scarlet Heart Thailand ส่งภาพแรกรวมตัวครบทุกคน |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-first-pic-gmmtv-2024-part-2/ |access-date=2025-05-20 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref>၊ အဓိကရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးလုပ်ငန်းများ (Principal photography) ကိုမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=เปิดกล้อง! Scarlet Heart Thailand พร้อมสามนักแสดงนำ 'ตู-นนน-เพิร์ธ' เดินหน้าถ่ายทำคิวแรกเรียบร้อย |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-tu-nanon-perth/ |access-date=2025-08-27 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=ในที่สุด! “นนน - ตู - เพิร์ธ” เปิดกล้องQ1 โปรเจ็คท์ “Scarlet Heart Thailand” แล้ว |url=https://www.daradaily.com/news/153750/read |access-date=2025-08-27 |website=www.daradaily.com}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart Thailand"''' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယို (Trailer) နှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် '''ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများ'''နှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် '''ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက'''နှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊​ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။'''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့'''တွင် '''DatarrX Foundation'''<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ '''အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။'''<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] lufykx7nwfv40946fsnkj83svl3kocd 1060676 1060643 2026-10-30T03:42:32Z ~2026-58005-08 150168 /* အဓိကဇာတ်ဆောင်များ */ 1060676 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Scarlet heart thailand official poster.jpg | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = Thailand | language = Thai | num_episodes = 18 | list_episodes = | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Thailand | cinematography = | editor = | camera = | runtime = | company = {{ubl||The One Enterprise|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} <templatestyles src="Reflist/styles.css" />'''"Scarlet Heart Myanmar"''' (ထိုင်းအမည်: ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา၊ အသံထွက်: ''ပါတီဟန် ခမ်း ကန်ဝေလာ''၊ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပာယ်: '''<nowiki/>'အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု'''') သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် (Historical fantasy) ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''"Startling by Each Step"''' (တရုတ်အမည်: 步步驚心 - ပုပုကျင်းရှင်း) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> '''ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး''' ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ '''နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul)''' သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး '''ဖုန်နွမ်''' ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * '''Tontawan Tantivejakul (Tu)''' - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * '''Metawin Opas-iamkajorn (Win)''' - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * '''Korapat Kirdpan (Nanon)''' - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * '''Tawan Vihokratana (Tay)''' - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * '''Nattawat Jirochtikul (Fourth)''' - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * '''Phuwin Tangsakyuen (Phuwin)''' - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * '''Tanapon Sukumpantanasan (Perth)''' - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * '''Jiratchapong Srisang (Force)''' - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * '''Pansa Vosbein (Milk)''' - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * '''Chanikarn Tangkabodee (Prim)''' - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * '''Nachcha Chuedang (Parn)''' - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * '''Rutricha Phapakithi (Ciize)''' - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * '''Sarunchana Apisamaimongkol (Aye)''' - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * '''Songsit Roongnophakunsri (Kob)''' - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * '''Apasiri Nitibhon (Um)''' - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် * '''Rasee Wacharapolmek (Organ)''' - မိဖုရား ချင်းလာအော (Queen Chiang La-or) အဖြစ် * '''Pitisak Yaowananont (Tae)''' - ဖရွန်ယာ - နန်းတွင်းဗေဒင်ဆရာ (Phrom-ya - Royal astrologer) အဖြစ် * '''Sueangsuda Lawanprasert (Namfon)''' - ဟုန်ချန်း (Hom Chan) အဖြစ် * '''Napasranch Mittiraroch (Tuck)''' - မောင်အင်း (Meun-in) အဖြစ် == တ်လုပ်ရေး == [[File:"Scarlet_Heart_Thailand"_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Scarlet_Heart_Thailand%22_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|thumb|340x340px|၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော GMMTV ၏ 2024 Up&Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနားမှ အဓိကသရုပ်ဆောင်များ၏ ပုံစံ။]] '''"Scarlet Heart Thailand"''' သည် "Startling by Each Step" ဝတ္ထုကို တတိယအကြိမ်မြောက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Cecilia Liu နှင့် မင်းသား Nicky Wu တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart"''' အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Lee Ji-eun (IU) နှင့် မင်းသား Lee Joon-gi တို့ ပါဝင်သည့် တောင်ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo"''' အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုင်းဗားရှင်း ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့်အကြောင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က Union Mall<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=เตรียมขอบตาให้พร้อม! เปิดโผซีรีส์สุดปัง GMM TV PART 2 ครบรสทั้งฮาและตับพัง |url=https://www.daradaily.com/news/137396/read |access-date=2024-05-13 |website=www.daradaily.com}}</ref> ရှိ Union Hall တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် လီးဘဲ'''TV Up & Above Part 2''' ပွဲအခမ်းအနား၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ထိုပွဲတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်စာရင်းနှင့် တစ်မိနစ်စာ ပဏာမဗီဒီယို (Trailer) ကိုပါ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=Moon Lovers รีเมค? Scarlet Heart Thailand อิงนิยายต้นฉบับ เตรียมปังตามเวอร์ชั่น จีน-เกาหลี |url=https://www.sanook.com/movie/167343/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇာတ်ကားမရိုက်ကူးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု (Pre-production) လုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတွင် သရုပ်ဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မြင်းစီးခြင်း၊ မြားပစ်ခြင်း၊ ရိုးရာအကနှင့် ဓားသိုင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Scarlet Heart training. day 1 |url=https://x.com/phuwintang/status/1836276086650577376 |website=Phuwintang}}</ref><ref>{{Cite web |title=๑๘.๐๙.๒๕๖๗ 𓆸 |url=https://x.com/ScarletHeartTH/status/1836318081557369136 |website=Scarlet Heart Thailand}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Highness, His Highness, is with you |url=https://x.com/Tawan_V/status/1836305249516376541 |website=Tawan_V}}</ref><ref>{{Cite web |title=วันนี้มาเกือบครบขาดเด็จน้องภูวินคนเดียว ไม่เป็นไรตัดแปะเรียบร้อย ไม่อ่อม ๆ เอนเนอจี้ ๆ ๆ #ScarletHeartTH |url=https://x.com/fforcejs/status/1846855717036478592 |website=fforcejs}}</ref> ဇာတ်ညွှန်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတူတကွဖတ်ရှုခြင်း (Script read-through) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=เริ่มเลย! เหล่านักแสดง Scarlet Heart Thailand ส่งภาพแรกรวมตัวครบทุกคน |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-first-pic-gmmtv-2024-part-2/ |access-date=2025-05-20 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref>၊ အဓိကရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးလုပ်ငန်းများ (Principal photography) ကိုမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=เปิดกล้อง! Scarlet Heart Thailand พร้อมสามนักแสดงนำ 'ตู-นนน-เพิร์ธ' เดินหน้าถ่ายทำคิวแรกเรียบร้อย |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-tu-nanon-perth/ |access-date=2025-08-27 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=ในที่สุด! “นนน - ตู - เพิร์ธ” เปิดกล้องQ1 โปรเจ็คท์ “Scarlet Heart Thailand” แล้ว |url=https://www.daradaily.com/news/153750/read |access-date=2025-08-27 |website=www.daradaily.com}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ '''"Scarlet Heart Thailand"''' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယို (Trailer) နှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် '''ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများ'''နှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် '''ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက'''နှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊​ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။'''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့'''တွင် '''DatarrX Foundation'''<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ '''အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။'''<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] kwnyzqsam7g7effp8px5pp8u0kj6mqv 0 293538 1060585 1060583 2026-10-29T11:59:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060585 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|Saruiwa of Iki Island]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|Aerial view of Iki Island in 2017]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} 5dpevouf2blp5u67pxi0kpse8oqr1tb 1060586 1060585 2026-10-29T12:01:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060586 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} 69wjucn9zd2mmm7rgvpjyxhnnywryrw 1060587 1060586 2026-10-29T12:07:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060587 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} lgg7wfr5cjwsml7w3gerpk2td1vcbrg 1060588 1060587 2026-10-29T12:08:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1060588 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | Iki Island | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | Harushima | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | Nagashima | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | Oshima | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | Wakamiyajima | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} lzh4e85m3i0cdu8brg63p1bgjb5s89d 1060591 1060588 2026-10-29T12:10:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ */ 1060591 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | အိခိကျွန်း | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | ဟရုရှိမ | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | နဂရှိမ | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | အိုးရှိမ | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | ဝခမိယဂျိမ | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} 3nwxoon766qz298z9s35wjww75imek7 1060593 1060591 2026-10-29T12:13:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060593 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | အိခိကျွန်း | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | ဟရုရှိမ | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | နဂရှိမ | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | အိုးရှိမ | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | ဝခမိယဂျိမ | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] smysj7mvimabid13odtwhhholw8ce1k 1060594 1060593 2026-10-29T12:14:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060594 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | အိခိကျွန်း | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | ဟရုရှိမ | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | နဂရှိမ | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | အိုးရှိမ | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | ဝခမိယဂျိမ | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] p5kpoe1ebnvptk4zwgwa5tiynqhtnvm 1060595 1060594 2026-10-29T12:14:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိခိကျွန်]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060595 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | အိခိကျွန်း | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | ဟရုရှိမ | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | နဂရှိမ | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | အိုးရှိမ | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | ဝခမိယဂျိမ | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိခိကျွန်]] tq4y0ihuy3kphn08nblo4m40vlb8lkf 1060596 1060595 2026-10-29T12:14:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိခိကျွန်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1060596 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | အိခိကျွန်း | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | ဟရုရှိမ | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | နဂရှိမ | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | အိုးရှိမ | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | ဝခမိယဂျိမ | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] p5kpoe1ebnvptk4zwgwa5tiynqhtnvm 1060597 1060596 2026-10-29T12:15:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိခိကျွန်း]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060597 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အိခိကျွန်း | native_name = 壱岐島, ''Iki-no-shima'', ''Iki rettō'' | nickname = <!-- or nickname --> | image = Iki-no-shima map.jpg | image_size = | image_caption = Map of Iki-no-shima | image_alt = | image_map = Iki in Nagasaki Prefecture Ja.svg | map_caption = နဂဆခိခရိုင်အတွင်းရှိ အိခိကျွန်းစု၊ အနီရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ | pushpin_map = Japan#Japan Nagasaki Prefecture | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = Location of Iki Islands | location = | coordinates = {{coord|33|47|N|129|43|E|type:adm1st_scale:3000000|display=inline,title}} | archipelago = | waterbody = [[Tsushima Strait]] | total_islands = 4 inhabited, 18 total | major_islands = | area_km2 = 138.46 | area_footnotes = | rank = | length_mi = <!-- or length ft --> | length_footnotes = | width_mi = <!-- or width ft --> | width_footnotes = | coastline_mi = <!-- or coastline ft --> | coastline_footnotes = | elevation_m = 212.9 | elevation_footnotes = | highest_mount = Takenotsuji | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = Nagasaki | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Iki, Nagasaki|Iki]] | demonym = | population = 28,008 | population_as_of = 2013 | population_footnotes = | density_km2 = 202 | density_footnotes = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | website = | additional_info = }} [[File:Saruiwa of Iki island 2007.JPG|right|250px|thumb|အိခိကျွန်းရှိ ဆရုအိဝ (ဆရုကျောက်ဆောင်)]] [[File:Iki Island Aerial photograph.2017.jpg|thumb|အိခိကျွန်း၏ အပေါ်စီးမှ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]] '''အိခိကျွန်း''' (壱岐島, အိခိ-နို-ရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[အိခိမြို့၊ နဂဆခိ|အိခိမြို့]]၏ လက်အောက်တွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုသည် စုစုပေါင်းဧရိယာ ၁၃၈.၄၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅၃.၄၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၂၈,၀၀၈ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုရှိ ကျွန်းပေါင်း ၂၃ ခုထဲမှ ကျွန်း ၄ ခုတွင်သာ လူအမြဲတမ်း နေထိုင်သည်။ အနီးအနားရှိ [[ဆွတ်ရှိမကျွန်း|ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု]]နှင့်အတူ စုပေါင်း၍ "အိခိ - ဆွတ်ရှိမ အမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း သတ်မှတ်ထည့်သွင်းထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iki-Tsushima Quasi-National Park Travel Guide: Tourist Attractions & Things to Do |url=https://trek.zone/en/japan/places/25602/iki-tsushima-quasi-national-park |access-date=2023-05-10 |website=Trek Zone |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iki {{!}} island, Japan {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Iki |access-date=2023-05-09 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== အိခိကျွန်းစုသည် မူလက မီးတောင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၆၀၀,၀၀၀ အကြာက နောက်ဆုံးအကြိမ် လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2021-06-25 |title=Global Volcanism Program {{!}} Iki Volcanic Group |url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |access-date=2023-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625023013/https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=282819 |archive-date=2021-06-25 }}</ref>{{Verification needed|date=May 2023|reason=Seems this is in it, but I am not knowledgeable enough about volcanoes to verify this}} အိခိကျွန်းသည် အနည်းငယ် ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မြောက်မှ တောင်သို့ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)၊ အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ တခဲနိုဆွတ်ဂျိ (岳ノ辻) ဖြစ်သည်။ တခဲနိုဆွတ်ဂျိသည် အနည်းငယ် ခုံးနေသည့် တောင်ထိပ်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၁၂.၉ မီတာ (၆၉၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပျမ်းမျှကုန်းမြေအမြင့်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၀ မီတာ ဖြစ်သည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a">National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}}</ref>{{Verification needed|date=May 2023}} အိခိကျွန်းစုသည် ကျူးရှူးကျွန်း၏ ကမ်းခြေမှ မြောက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။<ref name="national-geospatial-intelligence-agency-2005a" />{{Verification needed|date=May 2023}} ==ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများ== {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ရုပ်ပုံ || အမည် || class="unsortable" | ခန်းဂျိ || ဧရိယာ<br />[km²] || လူဦးရေ || အမြင့်ဆုံးအမှတ်<br />[m] || တောင်ထိပ် || ကိုဩဒိနိတ် |- |[[File:Position of Ashibe Port Iki City.png|50px]] | အိခိကျွန်း | {{lang|ja|壱岐島}} | align="right" | 133.8 | align="right" | 13,178 | align="right" | 213 | Takenotsuji | {{Coord|33|47|N|129|43|E|display=inline|type:isle|name=Iki-no-shima}} |- | [[File:Harushima Iki.png|50px]] | ဟရုရှိမ | {{lang|ja|原島}} | align="right" | 0.53 | align="right" | 140 | align="right" | | | {{Coord|33|43|23|N|129|38|56|E|display=inline|type:isle|name=Harushima}} |- | [[File:Nagashima Iki.png|50px]] | နဂရှိမ | {{lang|ja|長島}} | align="right" | 0.51 | align="right" | 170 | align="right" | | | {{Coord|33|43|38|N|129|37|53|E|display=inline|type:isle|name= Nagashima}} |- | [[File:Oshima Iki.png|50px]] | အိုးရှိမ | {{lang|ja|大島}} | align="right" | 1.16 | align="right" | 200 | align="right" | | | {{Coord|33|44|17|N|129|38|5|E|display=inline|type:isle|name=Oshima}} |- | [[File:Wakamiyajima Iki.png|50px]] | ဝခမိယဂျိမ | {{lang|ja|若宮島}} | align="right" | 0.35 | align="right" | - | align="right" | 99.7 | | {{Coord|33|51|56|N|129|41|11|E|display=inline|type:isle|name=Wakamiyajima}} |- |- class="sortbottom" | colspan="8" | {{GeoGroup|article= Iki Island }} |} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိခိကျွန်း]] is7s0szz95havblbg0xse0qtum1an0y 10 293540 1060589 2026-10-29T12:09:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Verify source]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1060589 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[တမ်းပလိတ်:Verify source]] dv3sq5mbdi7i4yk3iwzmnf2udj1kvpj 10 293541 1060592 2026-10-29T12:11:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{side box |text= '''{{yesno|{{#ifeq:{{NAMESPACE:{{{article|}}}}}|Category|no|{{{maplink|}}}}} |no=Map {{{text|{{#if:{{{section|}}}|this section's|all}} coordinates{{#if:{{{article|}}}|&#32;in "{{{article}}}"}}}}} |yes={{maplink |type=named |from={{#if:{{{section|}}}|{{{article|}}}#{{{section|}}}|{{{article|}}}}}<noinclude>Template:..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060592 wikitext text/x-wiki {{side box |text= '''{{yesno|{{#ifeq:{{NAMESPACE:{{{article|}}}}}|Category|no|{{{maplink|}}}}} |no=Map {{{text|{{#if:{{{section|}}}|this section's|all}} coordinates{{#if:{{{article|}}}|&#32;in "{{{article}}}"}}}}} |yes={{maplink |type=named |from={{#if:{{{section|}}}|{{{article|}}}#{{{section|}}}|{{{article|}}}}}<noinclude>Template:GeoGroup/doc</noinclude> |text=* Map {{{text|of {{#if:{{{section|}}}|this section's|all}} coordinates{{#if:{{{article|}}}|&#32;in "{{{article}}}"}}}}} }}, or show }} using''' [https://tools.wmflabs.org/osm4wiki/cgi-bin/wiki/wiki-osm.pl?project=en&article={{urlencode:{{{articlee|{{{article|{{FULLPAGENAMEE}}}}}}}}}}{{#if:{{{section|}}}|&section={{urlencode:{{{section|}}}}}}}{{#if:{{{level|}}}|&l={{urlencode:{{{level|}}}}}}} OpenStreetMap] <div class="mw-collapsible mw-collapsed" data-expandtext="show links" data-collapsetext="{{int:hide}}"> '''Download coordinates as:''' <div class="mw-collapsible-content"> * [https://tools.wmflabs.org/kmlexport?article={{#if:{{{article|}}}|{{urlencode:{{{articlee|{{{article}}}}}}}}|{{FULLPAGENAMEE}}}}{{#if:{{{section|}}}|&section={{urlencode:{{{section|}}}}}}}{{#if:{{{level|}}}|&l={{urlencode:{{{level|}}}}}}} KML] * [https://geoexport.toolforge.org/gpx?project=en.wikipedia.org&coprimary=all&titles={{#if:{{{article|}}}|{{urlencode:{{{articlee|{{{article}}}}}}}}|{{FULLPAGENAMEE}}}}{{#if:{{{section|}}}|&section={{urlencode:{{{section|}}}}}}}{{#if:{{{level|}}}&l={{urlencode:{{{level|}}}}}}} GPX (all coordinates)] * [https://geoexport.toolforge.org/gpx?project=en.wikipedia.org&coprimary=primary&titles={{#if:{{{article|}}}|{{urlencode:{{{articlee|{{{article}}}}}}}}|{{FULLPAGENAMEE}}}}{{#if:{{{section|}}}|&section={{urlencode:{{{section|}}}}}}}{{#if:{{{level|}}}&l={{urlencode:{{{level|}}}}}}} GPX (primary coordinates)] * [https://geoexport.toolforge.org/gpx?project=en.wikipedia.org&coprimary=secondary&titles={{#if:{{{article|}}}|{{urlencode:{{{articlee|{{{article}}}}}}}}|{{FULLPAGENAMEE}}}}{{#if:{{{section|}}}|&section={{urlencode:{{{section|}}}}}}}{{#if:{{{level|}}}&l={{urlencode:{{{level|}}}}}}} GPX (secondary coordinates)] </div> </div> }}{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Category:Lists of coordinates]] [[Category:Geographic coordinate lists]] [[Category:Articles with Geo]]}}<noinclude> {{documentation}} <!-- Category links go on the /doc sub-page; language links go to Wikidata, thank you! --> </noinclude> hpi3qr0rcmypolneoo3g5zpocvn5bv2 14 293542 1060598 2026-10-29T12:15:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060598 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] fgxg9vh97fcooysvz6yas8sqresxi1f 0 293543 1060600 2026-10-29T12:24:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060600 wikitext text/x-wiki '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ခင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လက်ရှိအခြေအနေ== ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} 1re4rgfe08e71rpooyofmo58yiodc0q 1060601 1060600 2026-10-29T12:24:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060601 wikitext text/x-wiki '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ခင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လက်ရှိအခြေအနေ== ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] 6jpf3f5kh9697r7m5cqad3ojocvyw5e 1060603 1060601 2026-10-29T12:26:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060603 wikitext text/x-wiki '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လက်ရှိအခြေအနေ== ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] e7qqjcthip58epuwhttus85bneifx7h 1060604 1060603 2026-10-29T12:27:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060604 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==လက်ရှိအခြေအနေ== ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] dsphhfj2kt82qpoz28wz3t0cpjhcpoc 1060605 1060604 2026-10-29T12:28:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060605 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။<ref name=":0" /> ==သမိုင်းကြောင်း== ==လက်ရှိအခြေအနေ== ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] ppzxp17hwgtrcprt07qftp6s4oddsbf 1060606 1060605 2026-10-29T12:31:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1060606 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။<ref name=":0" /> ==သမိုင်းကြောင်း== လက်ရှိကာလ အိမဒဲဂဝလမ်းသည် အလယ်ခေတ်ကာလ ခိတခိုးဂျိလမ်းနှင့် တူညီသည်။ လမ်း၏ အမည်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် မရှိတော့သည့် အိမဒဲဂဝမြစ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုမြစ်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ လမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် စီးဆင်းနေခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":1">{{Cite web|last=|first=|date=|title=レファレンス事例詳細|url=https://crd.ndl.go.jp/reference/modules/d3ndlcrdentry/index.php?page=ref_view&id=1000155758|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-02|website=Collaborative Reference Database}}</ref> ==လက်ရှိအခြေအနေ== ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] 5res3pn618m7e3htra37i3cq8i2xpr1 1060607 1060606 2026-10-29T12:37:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လက်ရှိအခြေအနေ */ 1060607 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။<ref name=":0" /> ==သမိုင်းကြောင်း== လက်ရှိကာလ အိမဒဲဂဝလမ်းသည် အလယ်ခေတ်ကာလ ခိတခိုးဂျိလမ်းနှင့် တူညီသည်။ လမ်း၏ အမည်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် မရှိတော့သည့် အိမဒဲဂဝမြစ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုမြစ်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ လမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် စီးဆင်းနေခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":1">{{Cite web|last=|first=|date=|title=レファレンス事例詳細|url=https://crd.ndl.go.jp/reference/modules/d3ndlcrdentry/index.php?page=ref_view&id=1000155758|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-02|website=Collaborative Reference Database}}</ref> ==လက်ရှိအခြေအနေ== [[File:170128 Doshisha University Imadegawa Campus Kyoto Japan10n.jpg|thumb|[[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]]၊ အိမဒဲဂဝနယ်မြေ]] အိမဒဲဂဝလမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် အိဆွတ်ဆွတ်ဂျိလမ်းနှင့် တောင်ဘက်တွင် မိုတိုဆဲဂန်းဂျိလမ်းတို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ လမ်းသည် ပင်မလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကျဉ်းမြောင်းသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ လမ်သည် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်ဂိတ်ပေါက်ကို "အိမဒဲဂဝဂေါ့မွန်း" ဟု ခေါ်သည်။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် တက္ကသိုလ်များစွာ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လမ်း၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းကို ကျောင်းသားရပ်ကွက် ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။<ref name=":0" /> ==ထင်ရှားသည့် နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] eqit5hcnxj36lu4u1l04m3uoub67bun 1060608 1060607 2026-10-29T12:37:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ထင်ရှားသည့် နေရာများ */ 1060608 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။<ref name=":0" /> ==သမိုင်းကြောင်း== လက်ရှိကာလ အိမဒဲဂဝလမ်းသည် အလယ်ခေတ်ကာလ ခိတခိုးဂျိလမ်းနှင့် တူညီသည်။ လမ်း၏ အမည်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် မရှိတော့သည့် အိမဒဲဂဝမြစ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုမြစ်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ လမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် စီးဆင်းနေခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":1">{{Cite web|last=|first=|date=|title=レファレンス事例詳細|url=https://crd.ndl.go.jp/reference/modules/d3ndlcrdentry/index.php?page=ref_view&id=1000155758|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-02|website=Collaborative Reference Database}}</ref> ==လက်ရှိအခြေအနေ== [[File:170128 Doshisha University Imadegawa Campus Kyoto Japan10n.jpg|thumb|[[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]]၊ အိမဒဲဂဝနယ်မြေ]] အိမဒဲဂဝလမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် အိဆွတ်ဆွတ်ဂျိလမ်းနှင့် တောင်ဘက်တွင် မိုတိုဆဲဂန်းဂျိလမ်းတို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ လမ်းသည် ပင်မလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကျဉ်းမြောင်းသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ လမ်သည် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်ဂိတ်ပေါက်ကို "အိမဒဲဂဝဂေါ့မွန်း" ဟု ခေါ်သည်။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် တက္ကသိုလ်များစွာ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လမ်း၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းကို ကျောင်းသားရပ်ကွက် ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။<ref name=":0" /> ==အဆောက်အဦများ== ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] hu8r2zzr69w3nci78y4fhp48t3hwak3 1060609 1060608 2026-10-29T12:42:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အဆောက်အဦများ */ 1060609 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။<ref name=":0" /> ==သမိုင်းကြောင်း== လက်ရှိကာလ အိမဒဲဂဝလမ်းသည် အလယ်ခေတ်ကာလ ခိတခိုးဂျိလမ်းနှင့် တူညီသည်။ လမ်း၏ အမည်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် မရှိတော့သည့် အိမဒဲဂဝမြစ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုမြစ်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ လမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် စီးဆင်းနေခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":1">{{Cite web|last=|first=|date=|title=レファレンス事例詳細|url=https://crd.ndl.go.jp/reference/modules/d3ndlcrdentry/index.php?page=ref_view&id=1000155758|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-02|website=Collaborative Reference Database}}</ref> ==လက်ရှိအခြေအနေ== [[File:170128 Doshisha University Imadegawa Campus Kyoto Japan10n.jpg|thumb|[[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]]၊ အိမဒဲဂဝနယ်မြေ]] အိမဒဲဂဝလမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် အိဆွတ်ဆွတ်ဂျိလမ်းနှင့် တောင်ဘက်တွင် မိုတိုဆဲဂန်းဂျိလမ်းတို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ လမ်းသည် ပင်မလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကျဉ်းမြောင်းသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ လမ်သည် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်ဂိတ်ပေါက်ကို "အိမဒဲဂဝဂေါ့မွန်း" ဟု ခေါ်သည်။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် တက္ကသိုလ်များစွာ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လမ်း၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းကို ကျောင်းသားရပ်ကွက် ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။<ref name=":0" /> ==အဆောက်အဦများနှင့် အထင်ကရနေရာများ== အိမဒဲဂဝလမ်းတစ်လျှောက်တွင် အောက်ပါ အဆောက်အဦများကို တွေ့နိုင်သည်။<ref name=":0" /> * [[ဂင်ခခုဂျိ]] * ဂျောဒိုးအင်း * [[ဘိဝရေကန်တူးမြောင်း]] * [[ရှိရခဝမြစ်]] * ယောရှိဒတောင် * [[ကျိုတိုတက္ကသိုလ်]] * [[တခနိုမြစ်]] * [ခမိုမြစ်]] * Kamo Ohashi Bridge * [[ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်]] * [[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]] * ကျိုတိုမြို့၊ [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ခမိဂယောရပ်ကွက်]]ရုံး * [[နိရှိဂျင်း]] အထည်အလိပ်စင်တာ * [[ကျိုတိုရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်]] * [[ခမိရှိချိခန်း]] * [[ခိတနိုတန်းမန်းဂူး]] === မီးရထားဘူတာများ === ==== မြေအောက်ရထား ==== * [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] ==== [[ခဲဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း]] ==== * [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]] * [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]] ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] qkyr290g5ptx54s3eg13c7c2by9vkjc 1060611 1060609 2026-10-29T12:45:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လက်ရှိအခြေအနေ */ 1060611 wikitext text/x-wiki [[File:Imadegawa7522.JPG|thumb|အိမဒဲဂဝလမ်း၊ တဲရမချိလမ်းဆုံအနီး အနောက်ဘက်သို့ မြင်ရပုံ]] '''အိမဒဲဂဝလမ်း''' (今出川通 いまでがわどおり, အိမဒဲဂဝ - ဒိုအိုရိ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]ရှိ အဓိကလမ်းမ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်။ လမ်းသည် [[ဂင်ခခုဂျိ]]၏ ဂိတ် (အရှေ့ဘက်အဆုံး) မှ [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျိအင်း ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]]၏ အနောက်ဘက်ရထားလမ်းကူးနေရာ (အနောက်ဘက်ဆုံး) အထိ ခန့်မှန်းခြေ ၇ ကီလိုမီတာ ရှည်သည်။<ref name=":0" /> ==သမိုင်းကြောင်း== လက်ရှိကာလ အိမဒဲဂဝလမ်းသည် အလယ်ခေတ်ကာလ ခိတခိုးဂျိလမ်းနှင့် တူညီသည်။ လမ်း၏ အမည်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် မရှိတော့သည့် အိမဒဲဂဝမြစ်မှ ဆင်းသက်လာသည်။ ထိုမြစ်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မတိုင်မီအထိ လမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် စီးဆင်းနေခဲ့သည်။<ref name=":1" /><ref name=":1">{{Cite web|last=|first=|date=|title=レファレンス事例詳細|url=https://crd.ndl.go.jp/reference/modules/d3ndlcrdentry/index.php?page=ref_view&id=1000155758|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-09-02|website=Collaborative Reference Database}}</ref> ==လက်ရှိအခြေအနေ== [[File:170128 Doshisha University Imadegawa Campus Kyoto Japan10n.jpg|thumb|[[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]]၊ အိမဒဲဂဝနယ်မြေ]] အိမဒဲဂဝလမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် အိဆွတ်ဆွတ်ဂျိလမ်းနှင့် တောင်ဘက်တွင် မိုတိုဆဲဂန်းဂျိလမ်းတို့ အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ လမ်းသည် ပင်မလမ်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန်အတွက် ကျဉ်းမြောင်းသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ လမ်းသည် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်၏ မြောက်ဘက်ဂိတ်ပေါက်ကို "အိမဒဲဂဝဂေါ့မွန်း" ဟု ခေါ်သည်။ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် တက္ကသိုလ်များစွာ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လမ်း၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းကို ကျောင်းသားရပ်ကွက် ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်။<ref name=":0" /> ==အဆောက်အဦများနှင့် အထင်ကရနေရာများ== အိမဒဲဂဝလမ်းတစ်လျှောက်တွင် အောက်ပါ အဆောက်အဦများကို တွေ့နိုင်သည်။<ref name=":0" /> * [[ဂင်ခခုဂျိ]] * ဂျောဒိုးအင်း * [[ဘိဝရေကန်တူးမြောင်း]] * [[ရှိရခဝမြစ်]] * ယောရှိဒတောင် * [[ကျိုတိုတက္ကသိုလ်]] * [[တခနိုမြစ်]] * [ခမိုမြစ်]] * Kamo Ohashi Bridge * [[ကျိုတိုဘုရင့်နန်းတော်]] * [[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]] * ကျိုတိုမြို့၊ [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ခမိဂယောရပ်ကွက်]]ရုံး * [[နိရှိဂျင်း]] အထည်အလိပ်စင်တာ * [[ကျိုတိုရှေးဟောင်းသုတေသနပြတိုက်]] * [[ခမိရှိချိခန်း]] * [[ခိတနိုတန်းမန်းဂူး]] === မီးရထားဘူတာများ === ==== မြေအောက်ရထား ==== * [[အိမဒဲဂဝဘူတာ]] ==== [[ခဲဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း]] ==== * [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]] * [[တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ]] ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://www.shokoku-ji.jp/en/ginkakuji/ Ginkaku-ji] * [https://www.kyoto-u.ac.jp/en/ Kyoto University] * [https://sankan.kunaicho.go.jp/english/guide/kyoto.html Kyoto Imperial Palace] * [https://www.doshisha.ac.jp/en/ Doshisha University] * [https://www.city.kyoto.lg.jp/kamigyo/ Kyoto City Kamigyō Ward Office] * [http://nishijin.or.jp/eng/ Nishijin Textile Center] * [https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc Kitano Tenmangū] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122090133/https://kitanotenmangu.or.jp/top_en.php?mode=pc |date=2022-01-22 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ လမ်းများ]] nc036sm9zs50i71829aaebufnlyldgm 0 293544 1060612 2026-10-29T12:54:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060612 wikitext text/x-wiki '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} 9yotn4gqk3ual4tjiic03c5ychk3pi6 1060613 1060612 2026-10-29T12:54:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မီးတောင်ကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060613 wikitext text/x-wiki '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] g3spppnq8ar3q7yhrxe8fv8eztm64ph 1060614 1060613 2026-10-29T12:54:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060614 wikitext text/x-wiki '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] 28h3sg2lvsp4px22g9hw8e5euigxa5m 1060615 1060614 2026-10-29T12:55:15Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060615 wikitext text/x-wiki '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] erqr9srqf2mhf67p62kc2o4dvj9c9qc 1060616 1060615 2026-10-29T12:55:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060616 wikitext text/x-wiki '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] iqco0oolau9tldc13dzy93kssj71dak 1060617 1060616 2026-10-29T12:55:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060617 wikitext text/x-wiki '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] r5ub59qa649ffr7e75r1d2538w6i16h 1060618 1060617 2026-10-29T12:57:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060618 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] nbtsiashmcq2u8rsrw1te5asktkkwpw 1060619 1060618 2026-10-29T12:57:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060619 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] 9qroabxu86qvcre23taodx41meme5qm 1060620 1060619 2026-10-29T12:58:27Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1060620 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] nomjbejpbs5qsu9ibfeq822jsxxid32 1060622 1060620 2026-10-29T13:18:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060622 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ * {{Nihongo|[[North Iwo Jima|Kita Iwo Jima]]|北硫黄島|Kita-Iō-jima / Kita-Iō-tō|extra=literally ''North Sulfur Island''}}, {{convert|5.57|km2|mi2}}, {{Convert|792|m|ft}} (Sakaki-ga-mine) * {{Nihongo|[[Iwo Jima]]|硫黄島|Iō-jima / Iō-tō|extra=literally ''Sulfur Island''}}, {{convert|20.60|km2|mi2}}, {{Convert|166|m|ft}} (Suribachi-yama) * {{Nihongo|[[South Iwo Jima|Minami Iwo Jima]]|南硫黄島|Minami-Iō-jima / Minami-Iō-tō|extra=literally ''South Sulfur Island''}} {{convert|3.54|km2|mi2}}, {{Convert|916|m|ft}} Farther north but in the same volcanic arc is: *{{Nihongo|[[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishino-shima]]|西之島|extra=literally ''Western Island''}}, {{convert|4.10|km2|mi2}}, {{Convert|200|m|ft}}<ref name="n"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] lj7h8dpvglvjoru0x1wxwcblh2q94a5 1060625 1060622 2026-10-29T13:30:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060625 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ *[[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] - (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ / ခိတအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ခိတဆာလဖာကျွန်း), ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်), ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) (ဆခအိဂမိနဲ) *[[အိအိုးဂျိမ]] (硫黄島, အိအိုးဂျိမ / အိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ဆာလဖာကျွန်း), ၂၀.၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇.၉၅ စတုရန်းမိုင်), ၁၆၆ မီတာ (၅၄၅ ပေ) ([[ဆုရိဘချိတောင်|ဆုရိဘချိယမ]]) *[[တောင်အိအိုးဂျိမ]] - (南硫黄島, မိနမိအိအိုးဂျိမ / မိနမိအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် -တောင်ဆာလဖာကျွန်း) ၃.၅၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်), ၉၁၆ မီတာ (၃၀၀၅ ပေ) တူညီသည့် မီးတောင်မျဉ်းကွေးအတွင်း မြောက်ဘက် အလှမ်းဝေးသည့်နေရာတွင် ရှိသည့် - *[[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] - (西之島; အဓိပ္ပါယ် - အနောက်ကျွန်း), ၄.၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၈ စတုရန်းမိုင်), ၂၀၀ မီတာ (၆၆၀ ပေ) အိအိုးဂျိမတွင် အမှုထမ်း ၃၃၀ ရှိသည့် ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ လေတပ်စခန်း ရှိသည်။ လေတပ်စခန်းသည် မိနမိရွာတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] 398dqp1lzcq9g0xo3kkh7c9gro7z9fk 1060626 1060625 2026-10-29T13:30:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060626 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ *[[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] - (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ / ခိတအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ခိတဆာလဖာကျွန်း), ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်), ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) (ဆခအိဂမိနဲ) *[[အိအိုးဂျိမ]] (硫黄島, အိအိုးဂျိမ / အိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ဆာလဖာကျွန်း), ၂၀.၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇.၉၅ စတုရန်းမိုင်), ၁၆၆ မီတာ (၅၄၅ ပေ) ([[ဆုရိဘချိတောင်|ဆုရိဘချိယမ]]) *[[တောင်အိအိုးဂျိမ]] - (南硫黄島, မိနမိအိအိုးဂျိမ / မိနမိအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် -တောင်ဆာလဖာကျွန်း) ၃.၅၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်), ၉၁၆ မီတာ (၃၀၀၅ ပေ) တူညီသည့် မီးတောင်မျဉ်းကွေးအတွင်း မြောက်ဘက် အလှမ်းဝေးသည့်နေရာတွင် ရှိသည့် - *[[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] - (西之島; အဓိပ္ပါယ် - အနောက်ကျွန်း), ၄.၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၈ စတုရန်းမိုင်), ၂၀၀ မီတာ (၆၆၀ ပေ) အိအိုးဂျိမတွင် အမှုထမ်း ၃၃၀ ရှိသည့် ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ လေတပ်စခန်း ရှိသည်။ လေတပ်စခန်းသည် မိနမိရွာတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။<ref name="n"/> <gallery> File:Kazan-retto.jpg|Satellite photo of the Volcano Islands (2004) </gallery> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] t0kh3bhtfes7as31xvea4ajz55vva1m 1060627 1060626 2026-10-29T13:33:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060627 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ *[[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] - (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ / ခိတအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ခိတဆာလဖာကျွန်း), ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်), ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) (ဆခအိဂမိနဲ) *[[အိအိုးဂျိမ]] (硫黄島, အိအိုးဂျိမ / အိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ဆာလဖာကျွန်း), ၂၀.၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇.၉၅ စတုရန်းမိုင်), ၁၆၆ မီတာ (၅၄၅ ပေ) ([[ဆုရိဘချိတောင်|ဆုရိဘချိယမ]]) *[[တောင်အိအိုးဂျိမ]] - (南硫黄島, မိနမိအိအိုးဂျိမ / မိနမိအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် -တောင်ဆာလဖာကျွန်း) ၃.၅၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်), ၉၁၆ မီတာ (၃၀၀၅ ပေ) တူညီသည့် မီးတောင်မျဉ်းကွေးအတွင်း မြောက်ဘက် အလှမ်းဝေးသည့်နေရာတွင် ရှိသည့် - *[[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] - (西之島; အဓိပ္ပါယ် - အနောက်ကျွန်း), ၄.၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၈ စတုရန်းမိုင်), ၂၀၀ မီတာ (၆၆၀ ပေ) အိအိုးဂျိမတွင် အမှုထမ်း ၃၃၀ ရှိသည့် ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ လေတပ်စခန်း ရှိသည်။ လေတပ်စခန်းသည် မိနမိရွာတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။<ref name="n"/> <gallery> File:Kazan-retto.jpg|မီးတောင်ကျွန်းစု၏ ဂြိုဟ်တုမြေပုံ (၂၀၀၄) </gallery> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] spz495ydla65ci4oesz1f2musuaroz2 1060629 1060627 2026-10-29T13:34:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1060629 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Kita Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Iwo Jima }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Minami Iwo Jima | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = Nishinoshima }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ *[[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] - (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ / ခိတအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ခိတဆာလဖာကျွန်း), ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်), ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) (ဆခအိဂမိနဲ) *[[အိအိုးဂျိမ]] (硫黄島, အိအိုးဂျိမ / အိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ဆာလဖာကျွန်း), ၂၀.၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇.၉၅ စတုရန်းမိုင်), ၁၆၆ မီတာ (၅၄၅ ပေ) ([[ဆုရိဘချိတောင်|ဆုရိဘချိယမ]]) *[[တောင်အိအိုးဂျိမ]] - (南硫黄島, မိနမိအိအိုးဂျိမ / မိနမိအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် -တောင်ဆာလဖာကျွန်း) ၃.၅၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်), ၉၁၆ မီတာ (၃၀၀၅ ပေ) တူညီသည့် မီးတောင်မျဉ်းကွေးအတွင်း မြောက်ဘက် အလှမ်းဝေးသည့်နေရာတွင် ရှိသည့် - *[[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] - (西之島; အဓိပ္ပါယ် - အနောက်ကျွန်း), ၄.၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၈ စတုရန်းမိုင်), ၂၀၀ မီတာ (၆၆၀ ပေ) အိအိုးဂျိမတွင် အမှုထမ်း ၃၃၀ ရှိသည့် ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ လေတပ်စခန်း ရှိသည်။ လေတပ်စခန်းသည် မိနမိရွာတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။<ref name="n"/> <gallery> File:Kazan-retto.jpg|မီးတောင်ကျွန်းစု၏ ဂြိုဟ်တုမြေပုံ (၂၀၀၄) </gallery> *[[ဖုခုတိုခု - အိုခနိုဘ]] - ရေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြသည်။ တစ်ခါတရံ မီးတောင်ပေါက်ကွဲသည့်အခါများတွင် ပင်လယ်မျက်နှာပြင်ပေါ်အထိ ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] l9q1shu5860qb43122h2m9vle4ojczn 1060630 1060629 2026-10-29T13:36:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060630 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[အိအိုးဂျိမ]] }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[တောင်အိအိုးဂျိမ]] | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ ]] }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ *[[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] - (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ / ခိတအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ခိတဆာလဖာကျွန်း), ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်), ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) (ဆခအိဂမိနဲ) *[[အိအိုးဂျိမ]] (硫黄島, အိအိုးဂျိမ / အိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ဆာလဖာကျွန်း), ၂၀.၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇.၉၅ စတုရန်းမိုင်), ၁၆၆ မီတာ (၅၄၅ ပေ) ([[ဆုရိဘချိတောင်|ဆုရိဘချိယမ]]) *[[တောင်အိအိုးဂျိမ]] - (南硫黄島, မိနမိအိအိုးဂျိမ / မိနမိအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် -တောင်ဆာလဖာကျွန်း) ၃.၅၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်), ၉၁၆ မီတာ (၃၀၀၅ ပေ) တူညီသည့် မီးတောင်မျဉ်းကွေးအတွင်း မြောက်ဘက် အလှမ်းဝေးသည့်နေရာတွင် ရှိသည့် - *[[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] - (西之島; အဓိပ္ပါယ် - အနောက်ကျွန်း), ၄.၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၈ စတုရန်းမိုင်), ၂၀၀ မီတာ (၆၆၀ ပေ) အိအိုးဂျိမတွင် အမှုထမ်း ၃၃၀ ရှိသည့် ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ လေတပ်စခန်း ရှိသည်။ လေတပ်စခန်းသည် မိနမိရွာတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။<ref name="n"/> <gallery> File:Kazan-retto.jpg|မီးတောင်ကျွန်းစု၏ ဂြိုဟ်တုမြေပုံ (၂၀၀၄) </gallery> *[[ဖုခုတိုခု - အိုခနိုဘ]] - ရေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြသည်။ တစ်ခါတရံ မီးတောင်ပေါက်ကွဲသည့်အခါများတွင် ပင်လယ်မျက်နှာပြင်ပေါ်အထိ ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] cl9yten6zu66tfefpi00yophsw0hkq5 1060631 1060630 2026-10-29T13:37:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1060631 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = မီးတောင်ကျွန်းစု | native_name = {{nobold|火山列島}} | native_name_link = Japanese language | native_name_lang = ja | nickname = <!-- or |nickname= --> | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = Ogasawara LocationVolcanoIs.PNG | map_caption = Location in the Pacific | coordinates = {{Coord|24|46|N|141|18|E|type:isle_region:JP_dim:200000|display=inline,title}} | etymology = | location = [[Pacific Ocean]] | pop = | GridReference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = 3 | major_islands = | area_km2 = 32.55 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | Country_heading = | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ogasawara Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]] | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country_1 = | country_1_admin_divisions_title = | country_1_admin_divisions = | country_1_admin_divisions_title_1 = | country_1_admin_divisions_1 = | country_1_capital_type = | country_1_capital = | country_1_largest_city_type = | country_1_largest_city = | country_1_capital_and_largest_city = | country_1_largest_city_population = | country_1_leader_title = | country_1_leader_name = | country_1_area_km2 = <!-- or |country_1_area_m2= or |country_1_area_ha= --> | demonym = | population = 380 | population_as_of = January 2008 | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = }} {{multiple image | align = right | image1 = Kita-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Kitaiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] }} {{multiple image | align = right | image1 = Mount Suribachi, Iwo Jima.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Iwo Jima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[အိအိုးဂျိမ]] }} {{multiple image | align = right | image1 = Minami-ioto.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Minamiiojima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[တောင်အိအိုးဂျိမ]] | image3 = South Iwo Jima Map.jpg | width3 = 180 }} {{multiple image | align = right | image1 = Nishinoshima_Island,_Ogasawara_Tokyo_Aerial_photograph._December_1,_2018.jpg | width1 = 180 | alt1 = | caption1 = | image2 = Nishino-shima.png | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ ]] }} '''မီးတောင်ကျွန်းစု''' (火山列島, ခဇန်း ရက်တိုး) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ပိုင် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုကို "အိအိုးကျွန်းစု" (硫黄列島, အိအိုး ရက်တိုး)ဟူသည့် အမည်ဖြင့်လည်း သိကြသည်။<ref name="n" /><ref name="c" /> ဤကျွန်းစုသည် [[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]]၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အိုဂဆဝရကျွန်းစု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းများအားလုံးသည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ကျွန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းများသည် "အိဇု - ဘိုးနင်း - မာရီယားနား" အကွေးအတိုင်း တည်ရှိနေကြသည်။ ကျွန်းစုသည် ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၂.၅၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၃၈၀ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းစုအတွင်း ပါဝင်သည့် [[အိအိုးဂျိမ]]သည် [[မိယဇခိမြို့]]၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂၄၀ ကီလိုမီတာ (၆၇၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{Google maps | url =https://www.google.com/maps/dir/Miyazaki,+Japan/24.766667,141.3/@27.588796,133.7763721,1226489m/data=!3m1!1e3!4m8!4m7!1m5!1m1!1s0x3538b5f6c768a27b:0xd4ce23b1878ee7d!2m2!1d131.4202196!2d31.9077285!1m0?hl=en | access-date =1 February 2020}}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== မီးတောင်ကျွန်းစုတွင် အောက်ပါကျွန်းများ ပါဝင်သည်။ *[[မြောက်အိအိုးဂျိမ]] - (北硫黄島, ခိတအိအိုးဂျိမ / ခိတအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ခိတဆာလဖာကျွန်း), ၅.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၁၅ စတုရန်းမိုင်), ၇၉၂ မီတာ (၂၅၉၈ ပေ) (ဆခအိဂမိနဲ) *[[အိအိုးဂျိမ]] (硫黄島, အိအိုးဂျိမ / အိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် - ဆာလဖာကျွန်း), ၂၀.၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၇.၉၅ စတုရန်းမိုင်), ၁၆၆ မီတာ (၅၄၅ ပေ) ([[ဆုရိဘချိတောင်|ဆုရိဘချိယမ]]) *[[တောင်အိအိုးဂျိမ]] - (南硫黄島, မိနမိအိအိုးဂျိမ / မိနမိအိအိုးတိုး; အဓိပ္ပါယ် -တောင်ဆာလဖာကျွန်း) ၃.၅၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်), ၉၁၆ မီတာ (၃၀၀၅ ပေ) တူညီသည့် မီးတောင်မျဉ်းကွေးအတွင်း မြောက်ဘက် အလှမ်းဝေးသည့်နေရာတွင် ရှိသည့် - *[[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]] - (西之島; အဓိပ္ပါယ် - အနောက်ကျွန်း), ၄.၁၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၅၈ စတုရန်းမိုင်), ၂၀၀ မီတာ (၆၆၀ ပေ) အိအိုးဂျိမတွင် အမှုထမ်း ၃၃၀ ရှိသည့် ဂျပန်ကာကွယ်ရေးတပ်၏ လေတပ်စခန်း ရှိသည်။ လေတပ်စခန်းသည် မိနမိရွာတွင် ရှိသည်။ ဤကျွန်းမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။<ref name="n"/> <gallery> File:Kazan-retto.jpg|မီးတောင်ကျွန်းစု၏ ဂြိုဟ်တုမြေပုံ (၂၀၀၄) </gallery> *[[ဖုခုတိုခု - အိုခနိုဘ]] - ရေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြသည်။ တစ်ခါတရံ မီးတောင်ပေါက်ကွဲသည့်အခါများတွင် ပင်လယ်မျက်နှာပြင်ပေါ်အထိ ပေါ်ထွက်လာတတ်သည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[နန်းပိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မီးတောင်ကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဘိုးနင်းကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတွင်းရှိ ကျွန်းစုများ]] t3syt62t9qifrd12xq8fncenhiwz1uu 0 293545 1060624 2026-10-29T13:27:57Z မင်းဒင် 150006 " = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာတွင် အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060624 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာတွင် အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ အမျိုးအစားစုံ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' * ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)'' * ''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး'' * ''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ'' * ''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့'' * ''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများ'' * ''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ'' * ''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ'' * ''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ'' * ''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ'' * ''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ'' * ''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်'' * ''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်'' 7f4fh41mzhkon82dt7un0x5wbjyr71r 1060677 1060624 2026-10-30T03:55:59Z မင်းဒင် 150006 /* ထင်ရှားသော စာအုပ်များ */ 1060677 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာတွင် အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ အမျိုးအစားစုံ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) 2qgvg4k6u4zalhquw3vy2a6h79sdw0w 1060678 1060677 2026-10-30T03:59:11Z မင်းဒင် 150006 /* ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ */ 1060678 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ အမျိုးအစားစုံ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) 7uc6ce1kgvsi8s2r81ty2ec8b6xbxzt 1060681 1060678 2026-10-30T04:01:53Z မင်းဒင် 150006 /* အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး */ 1060681 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) f9nfaa5br1l85apr9ip68mpqt9sojiv 1060683 1060681 2026-10-30T04:07:40Z မင်းဒင် 150006 /* မင်းဒင် */ 1060683 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' '''(စာရေးဆရာ)''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) nmlxq60anee8fh93eildzsdcs9ayjrn 1060686 1060683 2026-10-30T04:30:58Z မင်းဒင် 150006 /* မင်းဒင် */ 1060686 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' '''(စာရေးဆရာ)''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ekqdculut9p4bov77ab0tozel6yj70q 1060687 1060686 2026-10-30T04:33:11Z မင်းဒင် 150006 /* မင်းဒင် */ 1060687 wikitext text/x-wiki = မင်းဒင် = '''မင်းဒင်''' '''(စာရေးဆရာ)''' == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို မကွေးတိုင်း၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ မှိုက်ပင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) kni6mslvf16azliq9l9hua2s0jez6vn 1060692 1060687 2026-10-30T07:18:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060692 wikitext text/x-wiki '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) fj6d5g3sgrbfcqxhmoxgtbyonc271ep 1060693 1060692 2026-10-30T07:18:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ထင်ရှားသော စာအုပ်များ */ 1060693 wikitext text/x-wiki '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} 5yhkuhs1ylrygogefi55o1ozfhd39hc 1060694 1060693 2026-10-30T07:19:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060694 wikitext text/x-wiki '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 0kf4etklxyvrbw851dobgfnby6ccbea 1060695 1060694 2026-10-30T07:19:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060695 wikitext text/x-wiki '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္တမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] cn72ltec6xha5cobnslf36nj65y8nvk 1060696 1060695 2026-10-30T07:20:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ */ 1060696 wikitext text/x-wiki '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] 2h39z62fj6ctig9lrp32p94bsh1n92s 1060697 1060696 2026-10-30T07:25:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060697 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=မင်းဒင် |native_name= |birth_date={{birth date|1889|10|24|df=y}} |birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]] |occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ |notableworks=သရော်စာများ၊ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများ |nationality=မြန်မာ |death_date= |signature= |image= |relatives=အဖ - ဦးအောင်မြ ၊ အမိ -ဒေါခင်သန်း}} '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] j2ofh1z9d22rn8ox8w88mkp7wjkoajr 1060698 1060697 2026-10-30T07:26:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060698 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=မင်းဒင် |native_name= |birth_date= |birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]] |occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ |notableworks=သရော်စာများ၊ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများ |nationality=မြန်မာ |death_date= |signature= |image= |relatives=အဖ - ဦးအောင်မြ ၊ အမိ -ဒေါခင်သန်း}} '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] gnidqwj3p9blrp6w1whbixahrgne9vh 1060699 1060698 2026-10-30T07:27:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 ပိုမိုတိကျခိုင်လုံသည့် ရင်းမြစ်များ ထည့်သွင်းပေးပါရန်။ 1060699 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Infobox writer |name=မင်းဒင် |native_name= |birth_date= |birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]] |occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ |notableworks=သရော်စာများ၊ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများ |nationality=မြန်မာ |death_date= |signature= |image= |relatives=အဖ - ဦးအောင်မြ ၊ အမိ -ဒေါခင်သန်း}} '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] foqv52do5ivdbq0ckjqvtsjo3psw8hh 1060705 1060699 2026-10-30T10:07:13Z Zawzawaungthwin 100038 {{autobiography}} {{notability|person}} 1060705 wikitext text/x-wiki {{autobiography}} {{notability|person}} {{Refimprove}} {{Infobox writer |name=မင်းဒင် |native_name= |birth_date= |birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]] |occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ |notableworks=သရော်စာများ၊ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများ |nationality=မြန်မာ |death_date= |signature= |image= |relatives=အဖ - ဦးအောင်မြ ၊ အမိ -ဒေါခင်သန်း}} '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] ehndc5c7v0y2jx48qpt9ygzsul5e6dr 1060706 1060705 2026-10-30T10:10:09Z Zawzawaungthwin 100038 {{delete|Test page}} ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ချက်ထားချက်အား ချိုးဖောက်ခြင်း 1060706 wikitext text/x-wiki {{delete|Test page}} {{autobiography}} {{notability|person}} {{Refimprove}} {{Infobox writer |name=မင်းဒင် |native_name= |birth_date= |birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]] |occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ |notableworks=သရော်စာများ၊ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုများ |nationality=မြန်မာ |death_date= |signature= |image= |relatives=အဖ - ဦးအောင်မြ ၊ အမိ -ဒေါခင်သန်း}} '''မင်းဒင်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ မင်းဒင်သည် စာနယ်နှင့် မဂ္ဂဇင်း စသည်တို့တွင် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ သူ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် "[[မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင်]]" စာအုပ်သည် ထင်ရှားသည်။<ref name="sp">https://www.sarphat.com/articles/7274</ref> == ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ == မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ * '''၁၉၇၇:''' ဘိုကလေး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ (Diploma in Civil Engineering) ရရှိခဲ့သည်။ * '''၁၉၈၂:''' [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ရရှိခဲ့သည်။ == အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး == ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝတွင် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ စာပေစတင် ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တိုင်း၊ လှိုင်မြို့နယ်တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည်ဖြစ်သော '''"ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး"''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ မိမိ၏ ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုရှည်ကြီးဖြစ်သော '''"မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်"''' ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ သတင်းစာများတွင် နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုလျက်ရှိရာ ပထမတွဲ ထွက်ရှိပြီးဖြစ်ပြီး ဒုတိယတွဲကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေရန် စီစဉ်လျက်ရှိသည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဩစတြေလျနိုင်ငံ၊ မဲလ်ဘုန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ရာ ယခုလက်ရှိအချိန်အထိ ဩစတြေလျနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များ == ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များ။ * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊''''' * '''''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)၊''''' * '''''ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊''''' * '''''သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ''''' * '''''ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့''''' * '''''သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု၊''''' * '''''ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ၊''''' * '''''နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊''''' * '''''ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ၊''''' * '''''ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ၊''''' * '''''ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ၊''''' * '''''ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်။''''' * '''''အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်၊''''' * THET KHINE OF BURMA (VOL1) ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]] 1veys4vs47zx847o626wn4ezezl8753 0 293546 1060632 2026-10-29T13:43:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060632 wikitext text/x-wiki '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 95krywx4k9z1306s2sl1f868auh5339 1060633 1060632 2026-10-29T13:44:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060633 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 2pyzk770a0mhkthvmzse6hv2prsrfik 1060634 1060633 2026-10-29T13:46:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060634 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။en-US}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} e233030spn1dos8qgn6epp94zxv31p4 1060635 1060634 2026-10-29T13:46:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန် အရုပ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060635 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။en-US}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် အရုပ်များ]] je59rb99qk5j3kwlaf85bc52xyhlmvz 1060636 1060635 2026-10-29T13:46:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1060636 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။en-US}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် အရုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]] mdmi56t8nvxnqy07vhyvamelcshk88n 1060638 1060636 2026-10-29T13:48:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060638 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် အရုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]] a3kwdkamz0xgwejqansegislug4vpyb 1060700 1060638 2026-10-30T07:47:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060700 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။ The words teru (照る) meaning 'to shine' and bōzu (坊主) referring to a Buddhist monk, the doll is said to represent a monk's bald head, which would shine during sunny weather. The doll therefore calls to a monk's magical powers to stop or prevent rain.[2][3] Traditionally, if the weather does turn out well, a libation of holy sake is poured over them, and they are washed away in the river.[4][5][full citation needed] တဲရု (照る) သည် "တောက်ပသည်/ လင်းလက်သည်"၊ ဘိုးဇု (坊主) သည် "ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အရုပ်သည် ကတုံးပြောင်ဖြစ်နေသည့် ရဟန်းကို ရည်ညွှန်းကာ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု သာယာလာစေရန်အတွက် ဆုတောင်းကကြသည်။ ရှေးယခင်က ဂျပန်လူမျိုးများသည် ရဟန်းများတွင် မိုးရွာသွန်းမှုကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ရန်အတွက် အစွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ရာသီဥတုသာယာလာပါက အရုပ်များအပေါ် အရက်များသွန်းလောင်းကာ မြစ်အတွင်း မျှောပစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တဲရု တဲရု ဘိုးဇုသည် ဂျပန်လူမျိုးကလေးများအကြားတွင် လူကြိုက်များသည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် "ဝရဘဲအုတ" (ကလေးသီချင်းများ) တစ်ပုဒ်သည် လူကြိုက်များခဲ့ရာမှ ကလေးများအကြားတွင် စိတ်ဝင်စားမှု ရှိလာခဲ့ကြသည်။ သီချင်း၏ အမည်သည် "တဲရု တဲရု ဘိုးဇု" ဖြစ်ပြီး စာသားတွင် " မိမိတို့၏ ဆုတောင်းပြည့်ပါက အရက် (ဆာကေး) များစွာ သွန်းလောင်းမည်ဖြစ်ပြီး မပြည့်ပါက ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ပစ်မည်" ဟူသည့် စာသားပါဝင်သည်။ ဤသီချင်းကို ကလေးများသည် အရုပ်ပြုလုပ်သည့်အခါတွင် သီဆိုကြလေ့ရှိသည်။ အဲဒိုခေတ်အတွင်း "တဲရု တဲရု ဘိုးဇု" သည် မြို့ပြတွင်နေထိုင်သည့် ကလေးများအကြားတွင်ပါ လူသိများလာခဲ့သည်။ ကလေးများသည် ရာသီဥတုသာယာစေချင်သည့်နေ့ မတိုင်မီရက်တွင် အရုပ်ကို ပြုလုပ်ကြပြီး "ရာသီဥတုကောင်းမွန်စေသည့် ဘုန်းတော်ကြီးရေ မနက်ဖြန် ရာသီဥတုကောင်းမွန်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးပါ" ဟု ရွတ်ဆိုကြသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် အရုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]] b0y44lpqj92ml7u0emzsxihpe3la6c8 1060701 1060700 2026-10-30T07:52:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060701 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။ တဲရု (照る) သည် "တောက်ပသည်/ လင်းလက်သည်"၊ ဘိုးဇု (坊主) သည် "ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အရုပ်သည် ကတုံးပြောင်ဖြစ်နေသည့် ရဟန်းကို ရည်ညွှန်းကာ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု သာယာလာစေရန်အတွက် ဆုတောင်းကကြသည်။ ရှေးယခင်က ဂျပန်လူမျိုးများသည် ရဟန်းများတွင် မိုးရွာသွန်းမှုကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ရန်အတွက် အစွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ရာသီဥတုသာယာလာပါက အရုပ်များအပေါ် အရက်များသွန်းလောင်းကာ မြစ်အတွင်း မျှောပစ်ကြသည်။<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>''[[Daijirin]]''</ref><ref>''[[Kōjien]]''</ref>{{Full citation needed|date=August 2015}} အထူးသဖြင့် တဲရု တဲရု ဘိုးဇုသည် ဂျပန်လူမျိုးကလေးများအကြားတွင် လူကြိုက်များသည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် "ဝရဘဲအုတ" (ကလေးသီချင်းများ) တစ်ပုဒ်သည် လူကြိုက်များခဲ့ရာမှ ကလေးများအကြားတွင် စိတ်ဝင်စားမှု ရှိလာခဲ့ကြသည်။ သီချင်း၏ အမည်သည် "တဲရု တဲရု ဘိုးဇု" ဖြစ်ပြီး စာသားတွင် " မိမိတို့၏ ဆုတောင်းပြည့်ပါက အရက် (ဆာကေး) များစွာ သွန်းလောင်းမည်ဖြစ်ပြီး မပြည့်ပါက ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ပစ်မည်" ဟူသည့် စာသားပါဝင်သည်။ ဤသီချင်းကို ကလေးများသည် အရုပ်ပြုလုပ်သည့်အခါတွင် သီဆိုကြလေ့ရှိသည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> အဲဒိုခေတ်အတွင်း "တဲရု တဲရု ဘိုးဇု" သည် မြို့ပြတွင်နေထိုင်သည့် ကလေးများအကြားတွင်ပါ လူသိများလာခဲ့သည်။ ကလေးများသည် ရာသီဥတုသာယာစေချင်သည့်နေ့ မတိုင်မီရက်တွင် အရုပ်ကို ပြုလုပ်ကြပြီး "ရာသီဥတုကောင်းမွန်စေသည့် ဘုန်းတော်ကြီးရေ မနက်ဖြန် ရာသီဥတုကောင်းမွန်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးပါ" ဟု ရွတ်ဆိုကြသည်။<ref name="jstor">{{cite journal | title=Weather Watching and Emperorship | author=Miyata, Noboru | journal=Current Anthropology |date=August 1987 | volume=28 | issue=4 | pages=S13–S18 | doi=10.1086/203572 | jstor=2743422 | issn=0011-3204| doi-access=free }}</ref> [[Image:Tanabata Teruteru Tunnel (II).jpg|thumb|right|နိရှိတိုကျို၊ တနရှိနတ်ကျောင်းတော်တွင် တွေ့ရသည့် [[တနဘတ]] တဲရုတဲရုလိုဏ်ခေါင်း]] ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် အရုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]] snq259xpl3q0kvp7f69y5ooxds4kexo 1060702 1060701 2026-10-30T07:53:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1060702 wikitext text/x-wiki [[Image:teruterubouzu.jpg|thumb|right|''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု'' အရုပ်များ]] '''တဲရု တဲရု ဘိုးဇု''' သည် ဂျပန်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာလက်လုပ်အရုပ်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဤအရုပ်ကို ပြတင်းပေါက်နှင့် တံခါးမများတွင် ချိတ်ဆွဲထားခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုသာယာလာမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တစ်ရှူးစက္ကူ သို့မဟုတ် ပိတ်စများဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး များသောအားဖြင့် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်။ လည်ပင်းနားတွင် ကြိုးဖြင့် ချည်ကာ အရုပ်ပုံစံ ပြုလုပ်ကြသည်။ တဲရု (照る) သည် "တောက်ပသည်/ လင်းလက်သည်"၊ ဘိုးဇု (坊主) သည် "ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတော်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ အရုပ်သည် ကတုံးပြောင်ဖြစ်နေသည့် ရဟန်းကို ရည်ညွှန်းကာ ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု သာယာလာစေရန်အတွက် ဆုတောင်းကကြသည်။ ရှေးယခင်က ဂျပန်လူမျိုးများသည် ရဟန်းများတွင် မိုးရွာသွန်းမှုကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ရန်အတွက် အစွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ရိုးရာအစဉ်အလာအရ ရာသီဥတုသာယာလာပါက အရုပ်များအပေါ် အရက်များသွန်းလောင်းကာ မြစ်အတွင်း မျှောပစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် တဲရု တဲရု ဘိုးဇုသည် ဂျပန်လူမျိုးကလေးများအကြားတွင် လူကြိုက်များသည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် "ဝရဘဲအုတ" (ကလေးသီချင်းများ) တစ်ပုဒ်သည် လူကြိုက်များခဲ့ရာမှ ကလေးများအကြားတွင် စိတ်ဝင်စားမှု ရှိလာခဲ့ကြသည်။ သီချင်း၏ အမည်သည် "တဲရု တဲရု ဘိုးဇု" ဖြစ်ပြီး စာသားတွင် " မိမိတို့၏ ဆုတောင်းပြည့်ပါက အရက် (ဆာကေး) များစွာ သွန်းလောင်းမည်ဖြစ်ပြီး မပြည့်ပါက ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ပစ်မည်" ဟူသည့် စာသားပါဝင်သည်။ ဤသီချင်းကို ကလေးများသည် အရုပ်ပြုလုပ်သည့်အခါတွင် သီဆိုကြလေ့ရှိသည်။<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> အဲဒိုခေတ်အတွင်း "တဲရု တဲရု ဘိုးဇု" သည် မြို့ပြတွင်နေထိုင်သည့် ကလေးများအကြားတွင်ပါ လူသိများလာခဲ့သည်။ ကလေးများသည် ရာသီဥတုသာယာစေချင်သည့်နေ့ မတိုင်မီရက်တွင် အရုပ်ကို ပြုလုပ်ကြပြီး "ရာသီဥတုကောင်းမွန်စေသည့် ဘုန်းတော်ကြီးရေ မနက်ဖြန် ရာသီဥတုကောင်းမွန်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးပါ" ဟု ရွတ်ဆိုကြသည်။<ref name="jstor">{{cite journal | title=Weather Watching and Emperorship | author=Miyata, Noboru | journal=Current Anthropology |date=August 1987 | volume=28 | issue=4 | pages=S13–S18 | doi=10.1086/203572 | jstor=2743422 | issn=0011-3204| doi-access=free }}</ref> [[Image:Tanabata Teruteru Tunnel (II).jpg|thumb|right|နိရှိတိုကျို၊ တနရှိနတ်ကျောင်းတော်တွင် တွေ့ရသည့် [[တနဘတ]] တဲရုတဲရုလိုဏ်ခေါင်း]] ==သမိုင်းကြောင်း== ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Commons-inline}} * [https://japanesemythology.wordpress.com/tracking-down-the-origins-of-the-teru-teru-bozu-%E3%81%A6%E3%82%8B%E3%81%A6%E3%82%8B%E5%9D%8A%E4%B8%BB-sunshine-doll-tradition/ Tracking down the origins of the teru teru bozu (てるてる坊主) sunshine doll tradition] * [http://hyakumonogatari.com/2011/12/22/what-are-teruteru-bozu/ What are Teruteru Bōzu?] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် အရုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဒဏ္ဍာရီ]] qu2n7id8uym664trqexyb78ly0g22k5 14 293547 1060637 2026-10-29T13:47:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှု]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060637 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ဂျပန် ယဉ်ကျေးမှု]] i07anzjdxgs7vy9r1rl0mjw47fu4wu5 1 293548 1060641 2026-10-29T14:53:11Z Myo Chit Thu 150145 /* ယဉ်ကျေးမှု့အမွေအနှစ်များအတွက်crdတောင်ခံခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1060641 wikitext text/x-wiki == ယဉ်ကျေးမှု့အမွေအနှစ်များအတွက်crdတောင်ခံခြင်း == Scarlet Heart Thailandမှာ Scarlet Heart Ullaveeဟု ပြောင်းလဲ လိုက်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသားများအနေဖြင့် မိမိတို့ ရိုးရာအမွေအနှစ်များကို crdပေးရန်သာလို့လားကြပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Myo Chit Thu|Myo Chit Thu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myo Chit Thu|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၃၊ ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) dkguo4jbihfrhrfkised01vfawahiqa 1060644 1060641 2026-10-29T15:21:40Z Myo Chit Thu 150145 /* ကိုးကားချက် */ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု့ 1060644 wikitext text/x-wiki == ကိုးကားချက် == Scarlet Heart Thailandမှာ Scarlet Heart Ullaveeဟု ပြောင်းလဲ လိုက်သော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသားများအနေဖြင့် မိမိတို့ ရိုးရာအမွေအနှစ်များကို crdပေးရန်သာလို့လားကြပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Myo Chit Thu|Myo Chit Thu]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myo Chit Thu|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၃၊ ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 9mpchyenphf31pqvb20n1zw9i291fkf 3 293549 1060642 2026-10-29T14:59:04Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060642 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Myo Chit Thu ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၉၊ ၂၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) hjp5r0eq7wkvvzbfwv9j1x3puospv9j 3 293550 1060652 2026-10-29T17:06:50Z Neriah 91445 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Bruhpedia]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Estoppel]] သို့ Neriahက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Bruhpedia|Bruhpedia]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Estoppel|Estoppel]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1060652 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Estoppel]] pmau1sqxi00ndmvkzg1601jt6ncd3ow 100 293551 1060671 2026-10-30T03:01:43Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=10|day=30|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060671 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=30|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 7klgkva7aiv95mkkwh74urgoh5lsrmg 3 293552 1060679 2026-10-30T04:00:50Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060679 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58005-08 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၀၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 3c747u54cryvl5ns019sb4n7zwovi56 3 293553 1060691 2026-10-30T07:01:14Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1060691 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-57679-07 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၀၁၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ktks8hwkibjy4bpy2noax8u5goyxetn 1 293554 1060704 2026-10-30T10:06:13Z Zawzawaungthwin 100038 /* ဆောင်းပါးကိစ္စ */ အပိုင်းသစ် 1060704 wikitext text/x-wiki == ဆောင်းပါးကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:မင်းဒင်|မင်းဒင်]] မင်္ဂလာပါ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ သို့မဟုတ် မိမိနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသော ဆောင်းပါးများကို ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် ရေးသားခြင်း နှင့် ပြင်ဆင်ခြင်းသည် ဝိကီပီးဒီးယား၏ အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခ မူဝါဒနှင့် မညီညွတ်ပါ။ထို့အပြင် ဝီကီပီးဒီးယားပေါ်တွင် '''[[ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'''ကို ရေးသားခြင်းသည် [[ဝီကီပီးဒီးယား:COI|ကိုယ်ကျိုးအတွက် တည်းဖြတ်ခြင်း ပဋိပက္ခ]]နမူနာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းကို ''ပြင်းထန်စွာ'' အားမပေးပါ။ ဒီမှာ ရှုပါ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ|ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] ။ထို့အတွက်ကြောင့် စိတ်မကောင်းစွာဖြင့် ဤစာမျက်နှာသည် ပယ်ဖျက်ရမည် စာမျက်နှာဖြစ်ပါကြောင်း [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၆၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 2ae1a8f1294ssf2iueja8z65rzgalau 1060717 1060704 2026-10-30T11:14:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆောင်းပါးကိစ္စ */ 1060717 wikitext text/x-wiki == ဆောင်းပါးကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:မင်းဒင်|မင်းဒင်]] မင်္ဂလာပါ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ သို့မဟုတ် မိမိနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသော ဆောင်းပါးများကို ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် ရေးသားခြင်း နှင့် ပြင်ဆင်ခြင်းသည် ဝိကီပီးဒီးယား၏ အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခ မူဝါဒနှင့် မညီညွတ်ပါ။ထို့အပြင် ဝီကီပီးဒီးယားပေါ်တွင် '''[[ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'''ကို ရေးသားခြင်းသည် [[ဝီကီပီးဒီးယား:COI|ကိုယ်ကျိုးအတွက် တည်းဖြတ်ခြင်း ပဋိပက္ခ]]နမူနာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းကို ''ပြင်းထန်စွာ'' အားမပေးပါ။ ဒီမှာ ရှုပါ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ|ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] ။ထို့အတွက်ကြောင့် စိတ်မကောင်းစွာဖြင့် ဤစာမျက်နှာသည် ပယ်ဖျက်ရမည် စာမျက်နှာဖြစ်ပါကြောင်း [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၆၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒီဆောင်းပါးမှာက ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်နေတာရယ်၊ ရေးသားထားတဲ့ ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်တွေကို အတည်ပြုဖို့ ရင်းမြစ်ရှာဖို့ ခက်တာရယ်။ ဆရာမင်းဒင်အနေနဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ မီဒီယာ၊ သတင်းစာ စသဖြင့်မှာ မိမိရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ ပြောပြ၊ ဖော်ပြထားတာရှိရင် အဲ့ကနေ အကိုးအကား ယူလို့ ရတယ်။ တချို့စာရေးဆရာတွေကတော့ မိမိရေးတဲ့ စာအုပ်ရဲ့ အရှေ့ဆုံး သို့မဟုတ် ကျောဘက်မှာ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဆိုတာမျိုး ထည့်တတ်ကြတယ်။ အဲ့လိုဆိုရင် အဲ့ကနေ အကိုးအကား ဖြစ်ပါတယ်လို့ ယူလို့ရမယ်ထင်တယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၄၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) asws1or2i8ayd7jhobsmz4dxozngu8d 1060719 1060717 2026-10-30T11:21:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆောင်းပါးကိစ္စ */ 1060719 wikitext text/x-wiki == ဆောင်းပါးကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:မင်းဒင်|မင်းဒင်]] မင်္ဂလာပါ၊ မိမိ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ သို့မဟုတ် မိမိနှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသော ဆောင်းပါးများကို ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက် ရေးသားခြင်း နှင့် ပြင်ဆင်ခြင်းသည် ဝိကီပီးဒီးယား၏ အကျိုးစီးပွား ပဋိပက္ခ မူဝါဒနှင့် မညီညွတ်ပါ။ထို့အပြင် ဝီကီပီးဒီးယားပေါ်တွင် '''[[ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]]'''ကို ရေးသားခြင်းသည် [[ဝီကီပီးဒီးယား:COI|ကိုယ်ကျိုးအတွက် တည်းဖြတ်ခြင်း ပဋိပက္ခ]]နမူနာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းကို ''ပြင်းထန်စွာ'' အားမပေးပါ။ ဒီမှာ ရှုပါ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ|ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] ။ထို့အတွက်ကြောင့် စိတ်မကောင်းစွာဖြင့် ဤစာမျက်နှာသည် ပယ်ဖျက်ရမည် စာမျက်နှာဖြစ်ပါကြောင်း [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၆၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :ဒီဆောင်းပါးမှာက ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်နေတာရယ်၊ ရေးသားထားတဲ့ ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်တွေကို အတည်ပြုဖို့ ရင်းမြစ်ရှာဖို့ ခက်တာရယ်။ ဆရာမင်းဒင်အနေနဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ မီဒီယာ၊ သတင်းစာ စသဖြင့်မှာ မိမိရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ ပြောပြ၊ ဖော်ပြထားတာရှိရင် အဲ့ကနေ အကိုးအကား ယူလို့ ရတယ်။ တချို့စာရေးဆရာတွေကတော့ မိမိရေးတဲ့ စာအုပ်ရဲ့ အရှေ့ဆုံး သို့မဟုတ် ကျောဘက်မှာ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဆိုတာမျိုး ထည့်တတ်ကြတယ်။ အဲ့လိုဆိုရင် အဲ့ကနေ အကိုးအကား ဖြစ်ပါတယ်လို့ ယူလို့ရမယ်ထင်တယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၄၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::ဒီဆောင်းပါးကတော့ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်နေတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖျက်ပစ်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၁၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 0sxwko0bla76lirbs3tawpqe3vhrf6f 0 293555 1060723 2026-10-30T11:29:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''အုခုရှိမ''' (宇久島, အုခုကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1060723 wikitext text/x-wiki '''အုခုရှိမ''' (宇久島, အုခုကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းကို [[နဂဆခိခရိုင်]]၊ [[ဆဆဲဘိုမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးသည် "ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အကြောင်းအရာ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]] *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] oy0w824kxrf0xlbc2wjnj80z1fr3d8u 1060724 1060723 2026-10-30T11:31:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 အကြောင်းအရာ "{{db-self}}" ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည် 1060724 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m