ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 3170 1061165 1032046 2026-11-02T13:54:53Z Ksl112 127848 /* */ ဘာရတ် ဂဏရာဇျ 1061165 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံတော် | common_name = အိန္ဒိယ | linking_name = အိန္ဒိယ | native_name = ''भारत गणराज्य'' <br /> ''(ဘာရတ် ဂဏရာဇျ)'' | image_flag = Flag of India.svg | flag_caption = နိုင်ငံတော်အလံ | image_coat = Emblem_of_India.svg | motto = "Satyameva Jayate (သစ္စံဧဝ ဇယတိ)" ([[သင်္သကရိုက်ဘာသာ|သင်္သကရိုက်]]) <br /> "အမှန်တရားသာလျှင် အောင်ပန်းဆွတ်သည်" | national_anthem = ''"[[ဇန ဂဏ မန]]"'' "သင်သည် လူအပေါင်းတို့၏ စိတ်ကို အုပ်စိုးသူ" <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Jana Gana Mana instrumental.ogg]] | image_map = India (orthographic projection).svg | map_width = 250px | map_caption = အစိမ်းရင့်ရောင်ဖြင့် အိန္ဒိယမှ ထိန်းချုပ်ထားသော နယ်မြေ၊ အစိမ်းဖျော့ဖျော့ဖြင့် နယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းမရှိ | capital = [[နယူးဒေလီ|ဒေလီမြို့သစ်]] | coordinates = {{Coord|28|36|50|N|77|12|30|E|type:city_region:IN}} | largest_city = [[မွန်ဘိုင်းမြို့]] | official_languages = {{hlist|[[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟိန္ဒီ]]|[[အင်္ဂလိပ်|အိန္ဒိယအင်္ဂလိပ်]]}} | government_type = [[ဖက်ဒရယ်ပြည်​ထောင်စုနိုင်ငံ|ဖက်ဒရယ်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ]] [[သမ္မတနိုင်ငံ]] | leader_title1 = သမ္မတ | leader_name1 = [[ဒရော်ပါဒီ မူရ်မူ]] | leader_title2 = ဒုသမ္မတ | leader_name2 = ဝန်ကေးယား နိုင်ဒူ | leader_title3 = ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name3 = [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|နရိန္ဒြာ မိုဒီ]] | legislature = [[အိန္ဒိယနိုင်ငံတော် ပါလီမန်|ပါလီမန်]] | upper_house = [[ရာဇ်ယာ သဘာ|ပြည်နယ်များကောင်စီ]] | lower_house = [[လောက သဘာ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] | established_date1 = ၁၅ ဩဂုတ် ၁၉၄၇ | area_km2 = ၃၂၈၇၂၆၃ | area_rank = ၇ | percent_water = ၉.၆ | population_census = ၁,၄၃၄၀၄,၀၀၀,၀ | population_link = https://www.censusindia.gov.in/2011census/population_enumeration.html | population_census_year = ၂၀၂၄ | population_census_rank = ၁ | established_event1 = [[ဗြိတိသျှရာဇ်]]မှ လွတ်လပ်ရေး }} '''အိန္ဒိယ''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: India, ဘာရတ် လို့[[ဟင်ဒီဘာသာစကား|ဟင်ဒီဘာသာ]]ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်) တရားဝင်အမည်အားဖြင့် '''အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံတော်''' ဖြစ်သည်။တောင်အာရှတွင် တည်ရှိသောနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်အကျယ်အဝန်းအားဖြင့်သတ္တမမြောက်အကြီးဆုံး၊ လူဦးရေအများဆုံးနှင့်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင်လူဦးရေအများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်။တောင်ဘက်တွင်အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၊အနောက်ဘက်တွင် အာရပ်ပင်လယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင်ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တို့ကဝန်းရံထားပြီး အိန္ဒိယတွင်ကမ်းရိုးတန်းအရှည်မိုင်ပေါင်း ၄၆၇၁ မိုင်(၇၅၁၇ကီလိုမီတာ)ရှိသည်။ <ref name="sanilkumar">{{Harvnb|Kumar|Pathak|Pednekar|Raju|2006|p=531}}</ref>မျှရှိသည်။ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများအနေဖြင့် အနောက်ဘက်တွင် [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] တို့ရှိကြသည်။ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထဲရှိ နိုင်ငံများဖြစ်သော [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ]]၊ [[မော်လဒိုက်နိုင်ငံ]]နှင့် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]တို့နှင့်လည်း နီးစပ်သည်။ အိန္ဒုတောင်ကြား ယဉ်ကျေးမှုပေါက်ဖွားရာနှင့် သမိုင်းဝင်ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းနှင့် ကြီးမားသောအင်ပိုင်ယာများတည်ရှိခဲ့ရာ ဒေသဖြစ်သဖြင့် အိန္ဒိယဒေသသည် သူ၏ ရှည်လျားလှသော သမိုင်းကြောင်းအတွင်း စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ကမ္ဘာ့ဘာသာကြီး ၄ ခုဖြစ်သော [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျိန်းဘာသာ]] နှင့် [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]]တို့သည် အိန္ဒိယတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး Zoroastrianism, Judaism၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ နှင့် အစ္စလာမ်ဘာသာတို့သည် ပထမထောင်စုနှစ်အတွင်းရောက်ရှိလာခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယ၏ အမျိုးစုံသော ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု တို့ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ ၁၈ ရာစုအစပိုင်းမှ စ၍ [[အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ|ဗြိတိသျှအရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]]၏ တစ်စတစ်စ ထိုးဖောက် ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဂရိတ်ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၏ ကိုလိုနီအဖြစ် ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ကျရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၄၇ တွင် ကြီးမားကျယ်ပြန့်လှသော အကြမ်းမဖက်လှုပ်ရှားမှုတို့ဖြင့် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် ပါလီမန် ဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် ၂၈ ခု နှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ၇ ခုပါဝင်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးကွက်ငွေကြေးလဲလှယ်နှုန်းဖြင့် ကြည့်မည်ဆိုလျှင် စီးပွားရေး အရ ၁၂ ခုမြောက်အကြီးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ပြီး စတုတ္တမြောက် ဝယ်အားအကောင်းဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်။ စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် အိန္ဒိယသည် စီးပွားရေးတိုးတက်မှု အမြန်နှုန်းတွင် ဒုတိယနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် အိန္ဒိယတွင် ဆင်းရဲမှုများ၊ စာမတတ်မှုများ နှင့် အာဟာရချို့တဲ့မှုများ အများအပြားရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အမျိုးမျိုးသော အတွေးအခေါ်များ၊ ဘာသာစကားများ၊ လူမျိုးစု များရှိသော အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် သဘာဝ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ နေရာအနှံအပြားတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုးတို့အတွက် နေအိမ်လည်းဖြစ်သည်။ {| class="infobox borderless" |+ National symbols of the Republic of India (Official) |- ! '''National animal''' | | [[Image:2005-bandipur-tusker.jpg|50px]] |- ! '''National bird''' | | [[Image:Pavo muticus (Tierpark Berlin) - 1017-899-(118).jpg|50px]] |- ! '''National tree''' | | [[Image:Banyan tree on the banks of Khadakwasla Dam.jpg|50px]] |- ! '''National flower''' | | [[Image:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|50px]] |- ! '''National heritage animal''' | | [[Image:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''National aquatic marine mammal''' | | [[Image:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''National reptile''' | | [[Image:King-Cobra.jpg|50px]] |- ! '''National heritage mammal''' | | [[Image:Hanuman Langur.jpg|50px]] |- ! '''National fruit''' | | [[Image:An Unripe Mango Of Ratnagiri (India).JPG|50px]] |- ! '''National temple''' | | [[Image:New Delhi Temple.jpg|50px]] |- ! '''National river''' | | [[Image:River Ganges.JPG|50px]] |- ! '''National mountain''' | | [[Image:Nanda Devi 2006.JPG|50px]] |- |} == အမည်ရင်းမြစ် == အိန္ဒိယဆိုသော အမည်သည် [[အိန္ဒုမြစ်|အိန္ဒု]] (Indus) ဟူသောအမည်မှ ဆင်းသက်လာပြီး ရှေးခေတ်[[ပါရှားဘာသာစကား|ပါရှားစကား]] Hindu နှင့် သင်္ကရိုက် (Sanskrit) ဘာသာ Sindhu မှအရင်းခံပြီး အိန္ဒုမြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဒေသခံတို့ခေါ်ဝေါ်ကြသော သမိုင်းဝင်အမည်ဖြစ်သည်။ ရှေးခေတ်ဂရိတို့က အိန္ဒိယတို့ကို အင်ဒွိုင် (Indoi) (Ινδοί)ဟု ညွှန်းဆိုလေ့ရှိကြပြီး အိန္ဒုမှ လူများ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်။ အိန္ဒိယ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် အမျိုးမျိုးသော အိန္ဒိယဘာသာစကားတို့တွင် ဘာရတ် (Bharat) ဟူသော အမည်ကို တရားဝင်အမည်နှင့် သာတူညီမျှအဆင့်အတန်း အဖြစ်လည်း အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ Hindustan သည် ပါရှားဘာသာစကား ဟိန္ဒူတို့၏ မြေ ဖြစ်ပြီး သမိုင်းတလျှောက်တွင် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းကို ရည်ညွှန်းပြီး အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ အမည်ကွဲအနေဖြင့် ညွှန်းဆိုကြသည်။ အိန္ဒိယဟူသော အမည်သည် အင်းဒီးယားကို မြန်မာ့ အသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ (အင်းဒီးယား) ဟူသောအမည်သည် ရှေးအခါကတည်းက ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့သော အမည်မဟုတ်ချေ။ ရှေးဟိန္ဒူနှင့် မွတ်စလင်စာပေတို့၌လည်း အိန္ဒိယဟူသောအမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းထားသည်ကို မတွေ့ရ ပေ။ ဟိန္ဒူမင်းများ ဘုန်းမီးနေလထွန်းပသောခေတ်က '''ဘာရတ်'''နိုင်ငံဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းခဲ့လေသည်။ [[အာရိယန်လူမျိုး]]တို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်းသို့ အနောက်မြောက်ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသောအခါ မြစ်ကြီးတစ်မြစ်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် ထိုမြစ်ကြီး ကို ဆင်းဒူဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံအတွင်း ရှိ [[သိန္ဓုမြစ်|သိန္ဒု]] (ဆင်း) ပြည်နယ်သည် ထိုအမည်ဖြင့် ခေါ်တွင်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဂရိနှင့်ပါးရှင်းလူမျိုးများ ဝင်ရောက်လာသောအခါ ယခု ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်နှင့် အင်ဒို-ဂင်္ဂါလွင်ပြင် အထက်ပိုင်း (ဟိန္ဒူစတန်)ကို အိန္ဒိယဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းကြသည်။ ဥရောပနိုင်ငံသားများ လမ်းပေါက်လာသောအခါတွင်မူ နောင် '''ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ'''ဟု ခေါ်တွင်လာမည့် တိုင်းပြည်ကြီး တစ်ခုလုံးကို အိန္ဒိယ ဟု အမည်တပ်ခဲ့လေသည်။ ထို့ကြောင့် အိန္ဒိယ (အင်ဒီးယား) ဟူသောအမည်သည် ဥရောပနိုင်ငံသားများက ကင်ပွန်းတပ်ပေးခဲ့သော အမည် ဖြစ်လေသည်။ == သမိုင်း == {{Main|အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း}} [[မဇ္ဈပဒေသပြည်နယ်|မဒရာပရာဒစ်(Madhya Pradesh)]] ရှိ ဘင်ဘက်ကာ(Bhimbetka) ကျောက်အမိုးအကာများရှိ ကျောက်ခေတ် ကျောက်အမိုးအကာများတွင် တွေ့ရသော ပန်းချီများသည် အိန္ဒိယတွင် အစောဆုံး လူသားတို့ ချန်ထားခဲ့သော လက်စလက်နများ ဖြစ်သည်။ လေ့လာသိရှိရသော ပထမဆုံးလူသားတို့၏ အခြေချနေထိုင်မှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၉၀၀၀ ကျော်မှ စ၍ဖြစ်ပြီး တဖြည်းဖြည်းနှင့် အိန္ဒုမြစ်ဝှမ်းယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်မှာ အနောက်အိန္ဒိယတွင် ဘီစီ ၃၃၀၀ ကျော်အထိ ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းမှာ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၏ အုတ်မြစ်နှင့် အခြားအစောပိုင်း အိန္ဒိယ လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အုတ်မြစ်များကို ချပေးခဲ့သော ဗီဒစ်အချိန်ကာလ( Vedic period) ဖြစ်ပြီး ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်အထိဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၅၅၀ ခန့်မှစ၍ မဟာဇနပဒ (Mahajanapadas) ဟုခေါ်သော တိုင်းနိုင်ငံများ နှင့် တိုင်းပြည်များ နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ [[File:Indischer Maler des 6. Jahrhunderts 001.jpg|thumb|left|မဟာရာသျှတ္တရရှိ အောရာဂါဘတ်တွင် ရှိသော ကျောက်ဂူထဲမှ ဆေးရေး ပန်းချီအချို့ (၆ ရာစုနှစ်)]] ဘီစီ ၃ ရာစုနှစ်တွင် အာရှတောင်ပိုင်းဒေသအများစုကို စန္ဒရာဂုပတ္တ မောရိယ မှ [[မောရိယတိုင်း|မောရိယအင်ပိုင်ယာ]]အတွင်းသို့ စုစည်းသိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး မဟာ အသောက ၏ လက်ထက်အရောက်တွင် လွန်စွာတိုးတက်လာခဲ့သည်။ အေဒီ ၃ ရာစုမှစ၍ ဂုပတ္တမင်းဆက် သည် ရှေးဟောင်း "အိန္ဒိယရွှေခေတ်" ဟု ရည်ညွှန်းကြသော နှစ်ကာလများကို ကြီးကြပ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယတွင်မူ ချာလုကျာ(Chalukyas) မင်းဆက်၊ ချိုလ(Cholas) မင်းဆက် နှင့် ဝိဇယနဂရ(Vijayanagara ) မင်းဆက်တို့ ပါဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံ၊ အင်ဂျင်နီယာအတတ်၊ အနုပညာ၊ စာပေ၊ နက္ခတ္တဗေဒ နှင့် ဒဿနိကဗေဒ တို့သည် ထိုမင်းများ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် စည်ပင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။ ၁၀ ရာစုနှစ် နှင့် ၁၂ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် အာရှအလယ်ပိုင်းမှ ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မြောက်အိန္ဒိယ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများသည် ဒေလီဆူလတန်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မူဂယ်အင်ပိုင်ယာ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ မူဂယ် ဘုရင်များသည် သူတို့၏ အင်ပိုင်ယာကို တဖြည်းဖြည်း ချဲ့ထွင်ပြီး အိန္ဒိယ တိုက်အစိတ်အပိုင်း၏ အတော်များများကို အုပ်စိုးနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အရှေ့မြောက် အိန္ဒိယတွင်မူ [[အာသံပြည်နယ်|အာသံ]]မှ အာဟုမ်တိုင်းပြည်သည် ကြီးကျယ်သော ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး မူဂယ်တို့၏ နယ်ချဲ့မှု ကို ခုခံတွန်းလှန်နိုင်သော တိုင်းနိုင်ငံအချို့တွင် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ၁၆ ရာစုနှစ်မှ စ၍ ပေါ်တူဂီ၊ နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့ အပါအဝင် ဥရောပနိုင်ငံအချို့မှ ကုန်သည်များအနေဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ နောင်အခါတွင် တိုင်းနိုင်ငံများအကြား ဆက်ဆံရေး မပြေလည်မှု အပေါ်တွင် အခွင့်ကောင်းယူ၍ နိုင်ငံအတွင်း၌ ကိုလိုနီများကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ အိန္ဒိယ၏ အစိတ်အပိုင်းတော်တော်များများမှာ ဗြိတိသျှ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ တစ်နှစ်အကြာတွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ စစ်တပ်များနှင့် တိုင်းနိုင်ငံများမှ ထကြွပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှု ကို အိန္ဒိယ ပထမလွတ်လပ်ရေးစစ် သို့မဟုတ် စီပွိုင်းပုန်ကန်မှု (Sepoy Mutiny) ဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုမှာ ဗြိတိသျှကုမ္ပဏီ၏ ထိန်းချုပ်မှု ကို စိန်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ကျရှုံးခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် အိန္ဒိယသည် ဗြိတိသျှဘုရင်၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ၏ ကိုလိုနီတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[File:Nehru Gandhi 1937 touchup.jpg|thumb|left|မဟတ္တမဂန္ဒီ (လက်ယာဘက်)နှင့် ဂျဝါဟလာ နေရူး (၁၉၃၇)။ နေရူးသည် ၁၉၄၇တွင် အိန္ဒိယ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။]] ၂၀ရာစု၏ ပထမပိုင်း ရာစုနှစ်တဝက်တွင် အိန္ဒိယ အမျိုးသားကွန်ဂရက် နှင့် အခြားနိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၃၀တို့တွင် [[မဟတ္တမ ဂန္ဒီ]]၏ဦးဆောင်မှုဖြင့် အဟိံသ ခေါ် အကြမ်းမဖက်ရေးလမ်းစဉ်အောက်တွင် သန်းပေါင်းများစွာသော ဆန္ဒပြသူတို့သည် တစုတဝေးတည်းသော အာဏာဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ နောက်ဆုံး၌ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် အိန္ဒိယသည် ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်။ သို့သော် မူဆလင်အစုအဖွဲ့တို့၏ ဆန္ဒအရ ဘာသာရေးအရ ကွဲပြားသော အိန္ဒိယဒိုမီနီယံ နှင့် ပါကစ္စတန် ဒိုမီနီယံတို့အတွက် လွတ်လပ်သော အစိုးရအဖွဲ့များဖြင့် ခွဲခြားဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၃ နှစ်ကြာသောအခါတွင် အိန္ဒိယသည် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ် စတင် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရသည့်အချိန်မှ စ၍ ဘာသာရေး အကြမ်းဖက်မှု၊ ဇာတ်နိမ့်ဇာတ်မြင့် ခွဲခြားခြင်းမှဖြစ်သော အကြမ်းဖက်မှု နှင့် ပုန်ကန်ထကြွမှု တို့၏ဒုက္ခကို နေရာအနှံ့အပြားတွင် ခံခဲ့ရသည်။ သို့သော်လည်း သည်းညည်းခံခြင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲခြင်းတို့မှတဆင့် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ အကြမ်းဖက်သမားတို့၏ ဝါဒသည်လည်း အိန္ဒိယ၏ အဓိက လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာပင်ဖြစ်သည်။ ပုန်ကန်ထကြွသူများမှာ ဂျမ်မူး နှင့် ကက်ရှ်မီးယား၊ အိန္ဒိယ အရှေ့မြောက်ပိုင်း နှင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် နက်ဆယ်လိုက်ခေါ် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်တို့ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၀ နှစ်များမှ စ၍ စနစ်တကျ စီစဉ်ထားသော အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများမှာ အိန္ဒိယ၏ မြို့ကြီးအများအပြားတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အိန္ဒိယတွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] နှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့နှင့် မဖြေရှင်းနိုင်သေးသော နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု ပြဿနာရှိပြီး ထိုအကြောင်းကြောင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ-တရုတ် စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပါကစ္စတန်နှင့်မူ ၁၉၄၇၊ ၁၉၆၅၊ ၁၉၇၁ နှင့် ၁၉၉၉ တို့တွင် စစ်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှု နှင့် ကုလသမဂ္ဂ (ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယအဖြစ်) ကို စတင်တည်ထောင်သူများတွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၇၄ တွင် အိန္ဒိယသည် မြေအောက် နျူးကလီးယား စမ်းသပ်မှုကို ပြုခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် နောက်ထပ်စမ်းသပ်မှု ၅ ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယကို နျူးကလီးယားလက်နက် ပိုင်ဆိုင်သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အကြီးအကျယ် စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု အမြန်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်အောင် တွန်းပို့ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဩဇာ အာဏာရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ == အစိုးရ == ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးနှင့် အသေးစိတ်အကျဆုံးသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်တွင် စတင် အသက်ဝင်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ အဖွင့်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအား အချုပ်အခြာအာဏာရှိသော လက်တွေ့ဆန်သော ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရေစီ သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်။ အိန္ဒိယတွင် ဝက်မင်စတာစတိုင်လ် ပါလီမန်စနစ်ကျင့်သုံးပြီး ဥပဒေပြုလွှတ်တော် ၂ ခုရှိသည်။ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းမှာ ဖက်ဒရယ်ဆန်ဆန် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှုအားကောင်း၍ ပြည်နယ်အစိုးရများ၏ အာဏာမှာ လျော့ရဲသည်။ သို့သော် ၁၉၉၀ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေး ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ဖက်ဒရယ်စနစ်အဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲဖြစ်၍ မဲဆန္ဒနယ်များမှ သွယ်ဝိုက်သော နည်းဖြင့် ရွေးချယ်တင်မြောက်ပြီး သက်တမ်းမှာ ၅ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးချုပ် မှာ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်မှု ဆိုင်ရာ အာဏာ အများစုကို ကျင့်သုံးသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်သည် သမ္မတနှင့် ညီလာခံမှ ရွေးချယ်ခန့်အပ်သူ ဖြစ်ပြီး အောက်လွှတ်တော်တွင် နေရာအများစုရယူထားသော ပါတီ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးမဟာမိတ် အစုအဖွဲ့များမှ ထောက်ခံသူဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ၏ ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းမှာ ပါလီမန်နှစ်ခု ပါဝင်ပြီး အထက်လွှတ်တော်မှာ '''ရာဂျာဆာဘ (ရဇ္ဇသဘာ)''' (ပြည်နယ်များ ကောင်စီ) ဖြစ်ပြီး အောက်လွှတ်တော်မှာ '''လော့ဆာဘ (လောကသဘာ)''' (ပြည်သူ့လွှတ်တော်) ဖြစ်သည်။ ရာဂျာဆာဘသည် အမတ် ၂၄၅ ယောက်ရှိသည့် အမြဲတမ်းအစုအဖွဲ့ဖြစ်ပြီး ၆ နှစ်တစ်ကြိမ် ပြောင်းလဲသည်။ အများစုမှာ ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းများမှ လူဦးရေ အချိုးနှင့် အညီ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ လော့ဆာဘ ၏ အမတ် ၅၄၅ ယောက်အတွင်းမှ ၅၄၃ ယောက်မှာ သီးသန့်နယ်မြေဒေသတစ်ခုစီအတွက် လူကြိုက်များမှုပေါ်မူတည်သည့် မဲဆန္ဒဖြင့် တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ၅ နှစ် သက်တမ်းရှိသည်။ အခြားအမတ် ၂ ယောက်ကို အင်ဂလို အင်ဒီးယန်း အသိုင်းအဝိုင်းတွင်းမှ သမ္မတက တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သမ္မတအနေနှင့် ထိုအသိုင်းအဝိုင်းကို လုံလောက်သော ကိုယ်စားပြုမှုမရှိဆိုသည့် ယူဆသည့် အချိန်တွင် ဖြစ်သည်။ အမှုဆောင် အဖွဲ့တွင် ပါဝင်သူများမှာ သမ္မတ၊ ဒုတိယသမ္မတ နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သောဝန်ကြီးများ ကောင်စီ (ကက်ဘိနက်သည် ထိုအဖွဲ့အတွင်းမှ အမှုဆောင်ကော်မတီ ဖြစ်သည်။) ဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီး ဌာနတစ်ခုကို အုပ်ချုပ်သော မည်သည့်ဝန်ကြီးမဆို ပါလီမန် ၂ ခုအတွင်း တစ်ခုခုမှ အမတ်ဖြစ်ရမည် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယပါလီမန်စနစ်တွင် အမှုဆောင်သည် ဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် သူ၏ ကောင်စီသည် အောက်လွှတ်တော်အတွက် တိုက်ရိုက်တာဝန်ရှိသည်။ အိန္ဒိယတွင် အလွှာ ၃ လွှာရှိသော တရားစီရင်ရေးစနစ်ရှိပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ တရားသူကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ဗဟိုတရားရုံးချုပ်၊ အဆင့်မြင့်တရားရုံး ၂၁ ရုံးနှင့် သာမန် တရားရုံး အမြောက်အမြား ပါဝင်သည်။ ဗဟိုတရားရုံးချုပ်သည် အခြေခံအခွင့်အရေးနှင့် ဆိုင်သော အမှုများ၊ ပြည်နယ်အချင်းချင်းနှင့် ပြည်နယ်နှင့် ဗဟိုအစိုးရတို့ အငြင်းပွားမှု စသည်တို့ကို ပထမအကြိမ် ကြားနာပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ တရားစီရင်ရေး စနစ်သည် မှီခိုမှုကင်းမဲ့သည့် လွတ်လပ်သော စနစ်ဖြစ်ပြီး ဥပဒေထုတ်ပြန်ရန် နှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်သည့် ပြည်ထောင်စုနှင့် ပြည်နယ်ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို နောက်ဆုံးအငြင်းပွားနိုင်သည့် နေရာကို ယူထားခြင်းသည် ဗဟိုတရားရုံးချုပ်၏ အရေးအပါဆုံး လုပ်ဆောင်မှု များတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေး == [[File:NorthBlock.jpg|thumb|right|အဓိက အစိုးရရုံးများရှိသော နယူးဒေလီမြို့ရှိ North Block အဆောက်အဦး]] အိန္ဒိယသည် ဖက်ဒရယ်အစိုးရတစ်ခုအနေဖြင့် ကြည့်မည်ဆိုပါက ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေအများဆုံးသော ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီ သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဖက်ဒရယ်အစိုးရကို အိန္ဒိယအမျိုးသားကွန်ဂရက်မှ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ ပြည်နယ်တွင်းနိုင်ငံရေးများကို အိုင်အင်န်စီ(INC)၊ ဘာရာတီရာ ဂျနာတာ ပါတီ (Bharatiya Janata Party(BJP))၊ အိန္ဒိယ မာခ်စ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPI(M)) နှင့် အခြားဒေသခံပါတီများအပါအဝင် အချို့သော အမျိုးသားပါတီများမှ လွှမ်းမိုးထားသည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်အတွင်း တိုတောင်းသော အချိန်ကာလ ၂ ခုမှလွဲ၍ အိုင်အင်န်စီသည် ပါလီမန်တွင် နေရာအများစုကို ရရှိခဲ့သည်။ အိုင်အင်န်စီ အာဏာလက်လွှတ်လိုက်ရသော အချိန်ကာလမှာ ၁၉၇၇ မှ ၁၉၈၀ အတွင်းဖြစ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် အင်ဒရီယာ ဂန္ဒီ ၏ အရေးပေါ်ကြေညာချက်ကို ပြည်သူတို့က မကျေနပ်၍ ဂျနာတာပါတီမှ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျနာတာဒယ် ပါတီမှဦးဆောင်သော အမျိုးသား ညွန့်ပေါင်းတပ်ဦး နှင့် လက်ဝဲညွန့်ပေါင်းတပ်ဦးတို့ မဟာမိတ်ပြုထားသော အဖွဲ့မှ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့သော်လည်း အာဏာကို ၂ နှစ်မျှသာ ချုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆-၁၉၉၈ ခုနှစ်များတွင် ဖက်ဒရယ်အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းတွင် မကျေလည်မှုများ ရှိခဲ့ပြီး သက်တမ်းတိုတောင်းသော မဟာမိတ်အဖွဲ့အချို့ အာဏာကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဘီဂျေပီသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်အတွင်း အစိုးရအဖွဲ့ကို ခဏတာမျှဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ထို့နောက်တွင် ညီညွတ်သော ညွန့်ပေါင်းတပ်ဦးများ (United Front coalition) မှ ဆက်ခံခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဘီဂျေပီသည် ဒေသခံပါတီအချို့နှင့် ပေါင်းစည်း၍ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်များ အဖွဲ့ (National Democratic Alliance (NDA)) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ၅ နှစ်အပြည့်အုပ်ချုပ်သည့် ကွန်ဂရက်စ် မဟုတ်သော အစိုးရအဖွဲ့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် အိန္ဒိယရွေးကောက်ပွဲတွင် အိုင်အင်န်စီမှ လော့ဆာဘ၏ အမတ်နေရာ အများစုကို ရွေးကောက်ခြင်းခံရပြီး ညီညွတ်သော တိုးတက်ရေး မဟာမိတ်များ (United Progressive Alliance (UPA)) ဟု အမည်ရသည့် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ဖြင့် အစိုးရတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပြီး လက်ဝဲဝါဒသို့ယိမ်းသော ပါတီများနှင့် ဘီဂျေပီကို ဆန့်ကျင်သူများက ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေးကိစ္စများ == [[File:Aero-Sukhoi1.JPG|thumb|Sukhoi-30 MKI သည် အိန္ဒိယ လေတပ်မတော်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။]] ၁၉၄၇ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရသည့် အချိန်မှစ၍ အိန္ဒိယသည် နိုင်ငံအတော်များများနှင့် နွေးထွေးသော ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် အာဖရိက နှင့် အာရှ ရှိ ဥရောပ ကိုလိုနီနိုင်ငံတို့၏ လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုက်တွန်းကြိုးပမ်းရာတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများအား စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုတွင် ၂ ကြိမ်မျှပါဝင်ခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ်မှာ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ အိန္ဒိယငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေးတပ်များ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ်မှာ Operation Cactus ဖြင့် မော်လဒိုက်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယသည် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဘက်မလိုက်လှုပ်ရှားမှု ကို စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော အသင်းဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ် တရုတ်-အိန္ဒိယစစ်ပွဲ နှင့် အိန္ဒိယ-ပါကစ္စတန် စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေး ကောင်းမွန်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားခဲ့သည်မှာ စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးသည့် အချိန်အထိပင်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယသည် ပါကစ္စတန်နှင့် သုံးကြိမ်စစ်ဖြစ်ခဲ့ပြီး အဓိကအားဖြင့် ကက်ရှ်မီးယား ပြဿနာကြောင့်ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ ၂ နိုင်ငံတို့ကြားတွင် တိုက်ပွဲအသေးစားလေးများလည်း ထပ်မံဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ရှာချန် ရေခဲမြစ်(Siachen Glacier) ပြဿနာ ကြောင့်ဖြစ်သည့်တိုက်ပွဲ နှင့် ၁၉၉၉ခုနှစ် ကာဂေး(Kargil) ပြဿနာ ကြောင့်ဖြစ်သည့် တိုက်ပွဲတို့ဖြစ်သည်။ [[File:Bush & Singh in New Delhi.jpg|thumb|left|မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အိန္ဒိယနှင့် အမေရိကန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးမှာ တိုးတက် လာခဲ့သည်။ ပုံမှာ အိန္ဒိယ ဝန်ကြီးချုပ် မာမိုဟမ်ဆင်း နှင့် အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ရှ် ဒဗလျူ ဘုရှ် တို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ တွင် လက်ဆွဲနှုတ်ဆက် နေကြပုံဖြစ်သည်။]] လတ်တလောနှစ်များတွင် အိန္ဒိယသည် [[အာဆီယံ]]၊ တောင်အာရှနိုင်ငံများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်း နှင့် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့တို့တွင် ဩဇာရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် ကုလသမ္မဂ္ဂ ကိုစတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး နှစ်ကာလကြာရှည်စွာ အထောက်အကူပေးခဲ့သော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယမှ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်နှင့် စစ်သား ၅၅၀၀၀ ကျော်တို့သည် တိုက်ကြီး ၄ တိုက်တွင် ဖြန့်ကျက်လျက် ရှိသော ကုလသမ္မဂ္ဂ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ် ၃၅ ခုတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်။ ဝေဖန်မှုနှင့် စစ်ရေးအရပိတ်ဆို့မှုများရှိသော်လည်း အိန္ဒိယသည် နျူးကလီးယား စမ်းသပ်မှု တားမြစ်ခြင်း သဘောတူညီချက်နှင့် နျူးကလီးယား မပြန့်ပွားရေး သဘောတူညီချက်တို့ကို လက်မှတ်ရေးထိုးရန် တစိုက်မတ်မတ် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ နျူးကလီးယားဖြင့် နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေး အပေါ်တွင် ပို၍ အလေးပေးခဲ့သည်။ ယခုလတ်တလော အိန္ဒိယအစိုးရ၏ အစပျိုး ဆောင်ရွက်မှုများကြောင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ ပါကစ္စတန် တို့နှင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာတောင့်တင်းလာခဲ့သည်။ စီးပွားရေးနယ်ပယ်တွင်မူ အိန္ဒိယသည် [[တောင်အမေရိက]]၊ [[အာရှ]] နှင့် [[အာဖရိက]]ရှိ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများနှင့် နီးစပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကြည်းတပ်၊ရေတပ် နှင့် လေတပ်တို့ပါဝင်သော ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး စစ်တပ်ရှိသည်။ အရန်အင်အားစုများဖြစ်သော အရန်စစ်တပ်၊ ကမ်းခြေစောင့်တပ် နှင့် မဟာဗျူဟာကွပ်ကဲရေးတပ် တို့သည်လည်း စစ်တပ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသမ္မတ သည် အိန္ဒိယစစ်တပ်များ၏ ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ပြုံးနေသော ဗုဒ္ဓ စစ်ဆင်ရေး (Operation Smiling Buddha) ဟု ခေါ်သော ၁၉၇၄ ခုနှစ် ပဏာမနျူးကလီးယား စမ်းသပ်မှု အပြီးတွင် နျူးကလီးယား အင်အားရှိသော နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံပြုလုပ်သော မြေအောက် နျူးကလီးယား စမ်းသပ်မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံအား စစ်ရေးအရပိတ်ဆို့ အရေးယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ နောက်ပိုင်းတွင်မှ တဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ အိန္ဒိယသည် နျူးကလီးယားလက်နက်ကို မိမိမှ စတင်၍ အသုံးမပြု ဆိုသည့် ပေါ်လစီကို ကျင့်သုံးသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ရက်တွင် အိန္ဒိယ-အမေရိကန် ပြည်သူ့ နျူးကလီးယား သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ် မတိုင်မီတွင် အိန္ဒိယသည် [[IAEA|အိုင်အေအီးအေ]] နှင့် နျူးလကီးယား ပစ္စည်း ပံ့ပိုးရောင်းချရေး အဖွဲ့ (NSG) တို့မှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး နျူးကလီးယားကြောင့် သီးသန့်ဖြစ်နေမှု ကို ပြီးဆုံးစေခဲ့သည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ == အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ် ၂၈ ခုနှင့် ပြည်ထောင်စု နယ်မြေ ၈ ခု ရှိသည်။<ref name="LOC PROFILE">{{cite web |title = Country Profile: India |url = http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf |accessdate = 24 June 2007 |publisher = Library of Congress – Federal Research Division |month= December | year= 2004 |format = PDF}}</ref> ပြည်နယ်အားလုံးနှင့် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ၃ ခု ဖြစ်ကြသော ဂျမ်မူးနှင့်ကက်ရှမီးယား၊ ပူဒုချယ်ရီ နှင့် ဒေလီအမျိုးသားမြို့တော်နယ်မြေတို့တွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော် ရှိပြီး အစိုးရမှာ ဝက်မင်စတာ ပုံစံဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အခြားသော ပြည်ထောင်စု နယ်မြေ ၅ ခုမှာ ဗဟိုမှ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ ခန့်အပ်၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ပြည်နယ်များ ပြန်လည်စီမံရေး ဥပဒေ အရ ပြည်နယ်များကို ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကားပေါ်တွင် မူတည်၍ တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/|title=States Reorganisation Act, 1956|work=Constitution of India|publisher=Commonwealth Legal Information Institute|accessdate=31 October 2007|archivedate=16 May 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080516123014/http://www.commonlii.org/in/legis/num_act/sra1956250/}}; See also: [[:en:Political integration of India]].</ref> {{Indian states and territories image map|image-width=330}} === ပြည်နယ်များ=== (ဟင်ဒီဘာသာအားဖြင့် ပရာဒက်ရှ် (Praesh)ဆိုသည်မှာ ပြည်နယ်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကြောင့် ပြည်နယ်အမည်အချို့တွင် ပရာဒက်ရှ်ဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသည်ကို တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။) အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်များမှာ· {| class="sortable wikitable" |- !ပြည်နယ် !! မြို့တော် !! မြေပုံအညွှန်း |- | [[အန္ဓရဒေသ]] သို့မဟုတ် [[အန္ဓရာ ပရာဒက်ရှ်]] (Andhra Pradesh) || [[အမရဝတီ]] (Amaravati) || 1 |- | [[အရုဏာစလပဒေသ]] သို့မဟုတ် [[အရူနာချယ် ပရာဒက်ရှ်]] (Arunachal Pradesh) || [[အီတာနဂါ]] (Itanagar) || 2 |- | [[အာသံ]] (Assam) || [[ဒစ္စပူ]] (Dispur) || 3 |- | [[ဝိဟာရပြည်နယ်|ဝိဟာရ]] သို့မဟုတ် [[ဘီဟာ]] (Bihar) || [[ပတ္တနမြို့|ပတ္တန]] (Patna) || 4 |- | [[ဆတ္တိံသဂြဟပြည်နယ်|ဆတ္တိံသဂြဟ]] သို့မဟုတ် [[ချတိစဂ]] (Chhattisgarh) || [[ရိုင်ပူ]] (Raipur) || 5 |- | [[ဂိုအာ]] (Goa) || [[ပန်ဂျီ]] (Panaji) || 6 |- | [[ဂုဇရာတပြည်နယ်|ဂုဇရာတ]] သို့မဟုတ် [[ဂူဂျရတ်]] (Gujarat) || [[ဂန္ဓီနဂါ]] (Gandhinagar) || 7 |- | [[ဟရိယာဏာ]] (Haryana) || [[ချန်ဒီဂါ]] (Chandigarh) || 8 |- | [[ဟိမာစလပဒေသ]] သို့မဟုတ် [[ဟိမာချာ ပရာဒက်ရှ်]] (Himachal Pradesh) || [[ဆင်းမလား]] (Shimla)၊ ဒမ်ရှာလာ (Dharamshala) (ဆောင်းရာသီ) || 9 |- | [[ဈာရခဏ္ဍ]] သို့မဟုတ် [[ဂျားရခန်]] (Jharkhand) || [[ရန်ချီ]] (Ranchi) || 10 |- | [[ကာနတက]] (Karnataka) || [[ဘန်ဂလို]] (Bengaluru) || 11 |- | [[ကေရလ]] (Kerala) || [[တြိဗန်ဒရမ်]] (Trivandrum) || 12 |- | [[မဇ္ဈပဒေသပြည်နယ်|မဇ္ဈပဒေသ]] သို့မဟုတ် [[မာဒယဲ ပရာဒက်ရှ်]] (Madhya Pradesh) || ဗိုပေါ (Bhopal) || 13 |- | [[မဟာရဋ္ဌပြည်နယ်|မဟာရဋ္ဌ]] (Maharashtra) || [[မွမ်ဘိုင်းမြို့|မွမ်ဘိုင်း]] (Mumbai)၊ (ဆောင်းရာသီ၌) နာဂပူရ (Nagpur) || 14 |- | [[မဏိပူရပြည်နယ်|မဏိပူရ]] (Manipur) || [[အင်ဖာမြို့|အင်ဖာ]] (Imphal) || 15 |- | [[မေဃာလယပြည်နယ်|မေဃာလယ]] (Meghalaya) || [[ရှီလွန်မြို့|ရှီလွန်]] (Shillong) || 16 |- | [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်|မီဇိုရမ်]] (Mizoram) || [[အိုက်ဇောမြို့|အိုက်ဇော]] (Aizawl) || 17 |- | [[နာဂလန်ပြည်နယ်|နာဂလန်]] (Nagaland) || [[ကိုဟီးမား]] (Kohima) || 18 |- | [[ဩရိဿ]] သို့မဟုတ် [[ဩဋိသာပြည်နယ်|ဩဋိသာ]] (Odisha) || [[ဘူဗန်နိသျှဝါ]] သို့မဟုတ် [[ဘူဗန်းနစ်ဆွာရာ]] (Bhubaneswar) || 19 |- | [[ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်|ပန်ဂျပ်]] (Punjab) || [[ချန်ဒီဂါ]] (Chandigarh) || 20 |- | [[ရာဇဌာန်ပြည်နယ်|ရာဇဌာန်]] (Rajasthan) || [[ဂျိုင်ပူ]] သို့မဟုတ် [[ဂျေးပူး]] (Jaipur) || 21 |- | [[ဆစ်ကင်ပြည်နယ်|ဆစ်ကင်]] (Sikkim) || [[ဂန်တုတ်]] (Gangtok) || 22 |- | [[တမီးလ်နာဒူပြည်နယ်|တမီးလ်နာဒူ]] (Tamil Nadu) || [[ချန်နိုင်းမြို့|ချန်နိုင်း]] (Chennai) (ယခင်က မဒရပ်ဟုခေါ်သည်။) || 23 |- | [[တေလင်္ဂဏ]] သို့မဟုတ် [[တေလံဂါနာ]] (Telangana) || [[ဟိုက်ဒရာဘတ်မြို့|ဟိုက်ဒရာဘတ်]] (Hyderabad) || 24 |- | [[တြိပူရ]] (Tripura) || [[အဂါတာလ]] (Agartala) || 25 |- | [[ဥတ္တရဒေသ]] (Uttar Pradesh) || [[လတ်ခနောင်းမြို့|လတ်ခနောင်း]] (Lucknow) || 26 |- | [[ဥတ္တရခန္ဓ]] (Uttarakhand ) || (Bhararisain) (နွေရာသီ)၊ (Dehradun) (ဆောင်းရာသီ) || 27 |- | [[အနောက်ဘင်္ဂလား]] (West Bengal) || [[ကာလကတ္တားမြို့|ကာလကတ္တား]] (Kolkata) || 28 |} ===ပြည်ထောင်စုနယ်မြေများ=== ယင်းတို့အပြင် ဗဟိုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ပယ်များလည်းရှိသေးရာ ယင်းနယ်ပယ်များမှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်လေသည်။ {| class="sortable wikitable" |- !ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ !! မြို့တော် !! မြေပုံအညွှန်း |- | ကပ္ပလီကျွန်းနှင့် နီကိုဗာကျွန်း (Andaman and Nicobar Islands) || ပို့ဗလဲယား (Port Blair) || A |- | ချန်ဒီဂါ (Chandigarh) || ချန်ဒီဂါ (Chandigarh) || B |- | ဒါဒရာ၊ နာဂါဟာဗေလီ၊ ဒါမန်နှင့် ဒျူ (Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu) || ဒါမန် (Daman) || C |- | ဂျမ်မူးနှင့်ကက်ရှမီးယား (Jammu and Kashmir) || ဆရီနဂါ (Srinagar) (မေ-အောက်တိုဘာ နွေရာသီ)၊ ဂျမ်မူး (Jammu) (နိုဝင်ဘာ–ဧပြီ ဆောင်းရာသီ) || D |- | လဒက် (Ladakh) || လေး (Leh) နှင့် ကားဂင့်လ် (Kargil) || E |- | လက်ရွှာဒွိ (Lakshadweep) || ကာဗာရတ်တီ (Kavaratti) || F |- | ဒေလီ အမျိုးသားမြို့တော်နယ်မြေ (Delhi) || ဒေလီ (Delhi) || G |- | ပူဒုချယ်ရီ (Puducherry) || ပူဒုချယ်ရီ (Puducherry) || H |} ပြည်နယ်စာရင်းတွင် ဖော်ပြထားသည့် ဆစ်ကင်းပြည် နယ်သည် ယခင်က အိန္ဒိယအစိုးရ၏ အစောင့်ရှောက်ခံနယ် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်နယ်လူထု ဆန္ဒအရ အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု၏ အပေါင်းပါပြည်နယ်ဖြစ်လာ သည်။ သို့သော်လည်း ပြည်သူလူထု၏ တစ်ခဲနက်တောင်းဆိုမှု ကြောင့် ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့မှ အစပြု၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သည့် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်။ ဒေလီမြို့သည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် {{}} နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)</ref> == ပထဝီနှင့် ရာသီဥတု။ == {{Main|အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်}} == စီးပွားရေး == {{Main|အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး}} == လူဦးရေနှင့်ပျံ့နှံ့နေထိုင်မှု== အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ၂၀၁၁ခုနှစ်စာရင်းများအရ လူဦးရေ ၁၂၁၀၁၉၃၄၂၂ (၁.၂၁ဘီလီယံ) ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယလူဦးရေသိပ်သည်းသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် လူဦးရေ ၁၃၅၀ဝ၄၄၆၀၅(၁.၃၅ဘီလီယံ)ဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေအသိပ်သည်းဆုံးဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၇.၃၁ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၆ ဦးတွင် ၁ ဦးမှာ အိန္ဒိယတွင် နေထိုင်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ လူဦးရေတိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၁.၅၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး လာမည့် ၂၀၃၀ခုနှစ် နှစ်ကုန်တွင် လူဦးရေ ၁.၅၃ ဘီလီယံရှိမည်ဟု ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားကြသည်။ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၂၃၇၀ဝ၀ဝ၀(၆၂၃.၇သန်း)မှာ ယောက်ျားဦးရေဖြစ်ပြီး ၅၈၆၅၀ဝ၀ဝ၀(၅၈၆.၅သန်း)မှာ အမျိုးသမီးဦးရေဖြစ်သည်။ ကျား/မ အချိုးမှာ ယောက်ျားဦးရေ ၁၀ဝ၀လျှင် မိန်းမ ၉၄၀ ဦးဖြစ်သည်။ ယောက်ျားများ၏ပျှမ်းမျှသက်တမ်းမှာ (၆၅.၇၇)နှစ်နှင့် မိန်းမများ၏ပျှမ်းမျှသက်တမ်းမှာ (၆၇.၉၅)နှစ်ခန့်ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၆၆.၈ နှစ်သည်။ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအနေဖြင့် ပျှမ်းမျှအားဖြင့် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင်(၃၈၂)ယောက်ဖြစ်သည်။ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ကျား ၈၂.၁၄ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ပြီး မ ၆၅.၄၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်ကာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၇၄.ဝ၄ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိလူဦးရေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာ အသက် ၂၅ နှစ်အောက်များဖြစ်ပြီး ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာ အသက် ၃၅ နှစ်အောက်များဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ ၇၂.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကျေးရွာပေါင်း ၆၃၈၀ဝ၀ ရှိသည့် ကျေးလက်ဒေသများတွင်နေထိုင်ကြပြီး ၂၇.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ မြို့ပေါင်း ၅၄၈၀ ရှိသည့် မြို့ပြဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ [[မွေးဖွားနှုန်း]]မှာ ၂၀ဝ၉ခုနှစ်စာရင်းများအရ လူတစ်ထောင်လျှင် ၂၂.၂၂ ဦးဖြစ်ပြီး သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ လူတစ်ထောင်လျှင် ၆.၄ ဦးဖြစ်သည်။<ref name="autogenerated1" /> == အယူဘာသာများ == လူမျိုးစုံနေထိုင်လျက် ရှိသော အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကိုးကွယ်မှုဘာသာပေါင်းမျိုးစုံရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ ဘာသာရေးကို လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်ရှိသော်လည်း အများစုမှာ ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုးကွယ်ကြသည်။ ၂၀၀၁ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုအရ ဟိန္ဒူ ၈၂၇၅၇၈၈၆၈ ဦး (၈၀.၅ %)၊ မွတ်ဆလင် ၁၃၈၁၈၈၂၄၀ (၁၃.၄ %)၊ ခရစ်ယာန် ၂၄၀၈၀ဝ၁၆ (၂.၃ %)၊ ဆစ်ခ် ၁၉၂၁၅၇၃၀ (၁.၉ %)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ၇၉၅၅၂၀၇ (ဝ.၈ %)၊ ဂျိန်း ၄၂၂၅၀၅၃ (ဝ.၄ %)၊ အခြားဘာသာအယူဝါဒများ ၆၆၃၉၆၂၆ (ဝ.၆ %) နှင့် ဘာသာအယူဝါဒမရှိ ၇၂၇၅၈၈ (ဝ.၁ %) တို့ဖြစ်သည်။<ref>[http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/India_at_glance/religion.aspx Census of India : Religious Composition<!-- Bot generated title -->]</ref> [[File:Religion in India.svg|thumb|upright|300px|၂၀၁၁ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကိုးကွယ်မှုဘာသာများပြပုံ {{legend|#9ca2e4|ဟိန္ဒူ}} {{legend|#9cf332|မွတ်စလင်}} {{legend|#7bdeff|ခရစ်ယာန်}} {{legend|#cd8dcd|ဆစ်ခ်}} {{legend|#ffde6a|ဗုဒ္ဓ}} {{legend|#808080|အခြား}}]] == ယဉ်ကျေးမှု == {{Main|အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု}} == အားကစား == india တွင် ခရစ်ကတ်အားကစားသည်လွန်စွာလူကြိုက်များပြီး ဘောလိီဝုတ်ရုပ်ရှင်များတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}} [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံ| ]] [[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီ ၂၀ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]] [[ကဏ္ဍ:တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံများ]] 0s5r2jxlcmk339pv65kil4si0g9rnsi 0 3600 1061201 1061146 2026-11-03T02:14:49Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */ 1061201 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဘာသာဗေဒ၊ သမိုင်းနှင့် DNA မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ရှေးဗမာနွယ်များ၏ ဖြစ်တည်လာပုံကို ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ သမိုင်းပညာရှင် G.H. Luce ၏ Phases of Pre-Pagan Burma (၁၉၈၅) သုတေသနနှင့် ဩစတြေးလျ ဘာသာဗေဒပညာရှင် David Bradley ၏ (၁၉၉၇) လေ့လာချက်များအရ လိုလို-ဗမာနွယ် မိသားစုကြီးမှ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ်]] ကွဲထွက်ရာတွင် ရှေးဗမာနွယ်များသည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုကြားတွင် သီးခြား ပထမဆုံး စတင်ခွဲထွက်ခဲ့ကြသည်။ထို ဗမာနွယ်အုပ်စုကြီးသည် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းစဉ် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသသို့ မဆင်းမီ မြောက်ပိုင်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖျား ဒေသတဝိုက် (ယနေ့ခေတ် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသများ) ၌ ရှေးဦးစွာ ခိုလှုံကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ရှေးဗမာနွယ် မျိုးနွယ်စုများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] နှင့် [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]] စသည့် လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြကြောင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ James A. Matisoff က ၎င်း၏ Handbook of Proto-Tibeto-Burman (၂၀၀၃) တွင် ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Li et al. (၂၀၁၅) နှင့် Human Genetics Research Center (၂၀၁၉-၂၀၂၀) တို့၏ ခေတ်သစ် DNA ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ချက်များအရလည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းရှိ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ထို လော်ဝေါ်၊ ဇိုင်ဝါး၊ လာချိဒ် လူမျိုးများသည် Y-DNA (O-M117) နှင့် mtDNA (M9a, F1a, N9a) ဗီဇအမှတ်အသားများကို အတူတူ မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ ရှေးဗမာနွယ် ဘိုးဘေးအုပ်စုများအနက် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် တောင်ဘက် မြေပြန့်ဒေသသို့ ဆက်လက် ဆင်းသက်လာခဲ့ပြီးနောက် ထိုစဉ်က ထွန်းကားလျက်ရှိသော ပျူနှင့် မွန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စာပေအက္ခရာများကို ပေါင်းစပ်လက်ခံခဲ့ကြခြင်းဖြင့် ပုဂံခေတ်တွင် ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Bradley1997" /><ref name="Matisoff2003" /><ref name="Li2015" /><ref name="Lieberman2003" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသ၌ အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်မဖျက်ဆီးမီ ကတည်းကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုအား ပြန်လည် စုစည်းခဲ့သည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Genetic structure and ethnicity of Austroasiatic and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Human Genetics'', 138(6), 619–635.</ref> [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015" /><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref>အညာဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genome-wide Autosomal DNA) ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်များအရ တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ အရှေ့အာရှ ဗီဇကို ပင်မအခြေခံအဖြစ် အမြင့်မားဆုံး (၇၀% မှ ၈၀% ခန့်) ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) နှင့် မိခင်နွယ် mtDNA Haplogroup M9a, D4/D5 တို့ အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". PLOS ONE, 10(5), e0127084.</ref>သို့သော် [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျောက်ပန်းတောင်း]] ဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အေဒီ ၈ ရာစု မတိုင်မီကတည်းက ပုပ္ပါးဒေသများ၌ အစဉ်အဆက် ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသော အရှေ့တောင်အာရှ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ (Ancient Mainland Southeast Asian Hunter-Gatherers / Hoabinhian Ancestry) ၏ မူလအခြေခံ မျိုးရိုးဗီဇစိမ့်ဝင်မှု (၁၀% မှ ၁၅% ခန့်) ပါရှိနေကြောင်းကိုလည်း Autosomal ဓာတ်ခွဲချက်များတွင် ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric peopling of Southeast Asia". ''Science'', 361(6397), 88–92. DOI:10.1126/science.at4454</ref><ref name="Liu2021" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997" /> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] 8sl9ejj3lje6vdkobxov93bisegrkh2 1061222 1061201 2026-11-03T04:26:55Z Chenzeyan29 141880 /* ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) */ 1061222 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဘာသာဗေဒ၊ သမိုင်းနှင့် DNA မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ရှေးဗမာနွယ်များ၏ ဖြစ်တည်လာပုံကို ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ သမိုင်းပညာရှင် G.H. Luce ၏ Phases of Pre-Pagan Burma (၁၉၈၅) သုတေသနနှင့် ဩစတြေးလျ ဘာသာဗေဒပညာရှင် David Bradley ၏ (၁၉၉၇) လေ့လာချက်များအရ လိုလို-ဗမာနွယ် မိသားစုကြီးမှ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ်]] ကွဲထွက်ရာတွင် ရှေးဗမာနွယ်များသည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုကြားတွင် သီးခြား ပထမဆုံး စတင်ခွဲထွက်ခဲ့ကြသည်။ထို ဗမာနွယ်အုပ်စုကြီးသည် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းစဉ် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသသို့ မဆင်းမီ မြောက်ပိုင်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖျား ဒေသတဝိုက် (ယနေ့ခေတ် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသများ) ၌ ရှေးဦးစွာ ခိုလှုံကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ရှေးဗမာနွယ် မျိုးနွယ်စုများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] နှင့် [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]] စသည့် လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြကြောင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ James A. Matisoff က ၎င်း၏ Handbook of Proto-Tibeto-Burman (၂၀၀၃) တွင် ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Li et al. (၂၀၁၅) နှင့် Human Genetics Research Center (၂၀၁၉-၂၀၂၀) တို့၏ ခေတ်သစ် DNA ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ချက်များအရလည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းရှိ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ထို လော်ဝေါ်၊ ဇိုင်ဝါး၊ လာချိဒ် လူမျိုးများသည် Y-DNA (O-M117) နှင့် mtDNA (M9a, F1a, N9a) ဗီဇအမှတ်အသားများကို အတူတူ မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ ရှေးဗမာနွယ် ဘိုးဘေးအုပ်စုများအနက် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် တောင်ဘက် မြေပြန့်ဒေသသို့ ဆက်လက် ဆင်းသက်လာခဲ့ပြီးနောက် ထိုစဉ်က ထွန်းကားလျက်ရှိသော ပျူနှင့် မွန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စာပေအက္ခရာများကို ပေါင်းစပ်လက်ခံခဲ့ကြခြင်းဖြင့် ပုဂံခေတ်တွင် ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Bradley1997" /><ref name="Matisoff2003" /><ref name="Li2015" /><ref name="Lieberman2003" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသ၌ အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်မဖျက်ဆီးမီ ကတည်းကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာလူမျိုးတို့အား ပြန်လည် စုစည်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Genetic structure and ethnicity of Austroasiatic and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Human Genetics'', 138(6), 619–635.</ref> [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015" /><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref>အညာဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genome-wide Autosomal DNA) ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်များအရ တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ အရှေ့အာရှ ဗီဇကို ပင်မအခြေခံအဖြစ် အမြင့်မားဆုံး (၇၀% မှ ၈၀% ခန့်) ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) နှင့် မိခင်နွယ် mtDNA Haplogroup M9a, D4/D5 တို့ အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". PLOS ONE, 10(5), e0127084.</ref>သို့သော် [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျောက်ပန်းတောင်း]] ဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အေဒီ ၈ ရာစု မတိုင်မီကတည်းက ပုပ္ပါးဒေသများ၌ အစဉ်အဆက် ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသော အရှေ့တောင်အာရှ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ (Ancient Mainland Southeast Asian Hunter-Gatherers / Hoabinhian Ancestry) ၏ မူလအခြေခံ မျိုးရိုးဗီဇစိမ့်ဝင်မှု (၁၀% မှ ၁၅% ခန့်) ပါရှိနေကြောင်းကိုလည်း Autosomal ဓာတ်ခွဲချက်များတွင် ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric peopling of Southeast Asia". ''Science'', 361(6397), 88–92. DOI:10.1126/science.at4454</ref><ref name="Liu2021" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997" /> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] npxab1ssaqynge6gc6df1e1bb72ntj0 0 6100 1061228 1030419 2026-11-03T07:12:54Z Chenzeyan29 141880 1061228 wikitext text/x-wiki '''လာချိဒ်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''လရှီလူမျိုး''' ({{lang-en|Lachik / Lashi}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] နယ်စပ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွား]] တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်၊၊ ၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်မျိုးနွယ်စု]] ခြောက်စုအနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်၊၊ {{Infobox ethnic group | group = လာချိဒ်လူမျိုး | native_name = {{lang|lsi|Lachik}}, {{lang|kac|Lashi}} | image = [[File:Lashe.jpg|250px]] | caption = လာချိဒ်အမျိုးသမီးတစ်ဦး၏ ရိုးရာဝတ်စုံ | population = ၃၀,၀၀၀ – ၄၀,၀၀၀ ခန့် | regions = {{flag|Myanmar}}<br />∟ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ([[မြစ်ကြီးနား]]၊ [[ဆွန်ပရာဘွန်]]၊ [[ပူတာအို]]၊ [[ချီဖွေ]])<br />∟ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြောက်ပိုင်း)<br />{{flag|China}} (ယူနန်ပြည်နယ်) | languages = [[လရှီဘာသာစကား]]၊ [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား]] | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး]]၊ [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး]]၊ [[ဗမာလူမျိုး]] }} == ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗေဒ == လာချိဒ်ဘာသာစကားသည် ဘာသာဗေဒအရ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]] နှင့် [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]] တို့နှင့် အလွန်နီးစပ်သကဲ့သို့ [[ဗမာဘာသာစကား]]နှင့်လည်း အရင်းအမြစ် တူညီသည်၊၊<ref>Bradley, David. "The Burmish Languages." In *The Sino-Tibetan Languages*, 2003.</ref> မျိုးရိုးဗီဇ (Genetics) လေ့လာချက်များအရ လာချိဒ်တို့သည် ဂျိန်းဖောနွယ်စုများနှင့် မျိုးရိုးရင်းမြစ် တူညီသော်လည်း [[ဗမာလူမျိုး]] ကဲ့သို့သော အုပ်စုများနှင့် မျိုးဗီဇရောနှောမှု ပိုမိုများပြားသည်ကို တွေ့ရှိရသည်၊၊ ၎င်းတို့တွင် Haplogroups O2a2b နှင့် D1a1a တို့ကို အဓိကတွေ့ရှိရသည်၊၊ ==လာချိဒ်လူမျိုး == '''လာချိဒ်'''လူမျိုးသည် တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားပြောအုပ်စုဝင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးဖြစ်သည်။ ကချင် အုပ်စုမှ မရူ၊ အဇီး အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနား တစ်ဖက်ကမ်း ဓားလွယ်ခုတ်အရပ်ရှိ ဆဒုံးမှ လောခေါင်တောင်တန်းတစ်လျှောက် ကျေးလက်ဒေသများကား အဇီး၊ လာချိဒ်နှင့် မရူလူမျိုးတို၏ စုဝေးနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ လာချိဒ်လူမျိုးစုတို့ သည် ဆဒုံး၊ အထက်ဖီမော်၊ ဂေါ်လမ်စသည့် နယ်များတိုင်အောင် ပျံနှံနေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းတွင် အများဆုံး နေထိုင်ပုံရသည်။ အင်မိုင်ခ မြစ်ဝှမ်းသည် မရူ၊ လာချိဒ်နှင့် အဇီးတို့၏နေရင်းဒေသ ဖြစ်နေပေသေးသည်။ == လရှီလူမျိုး မှ လာချိဒ်လူမျိုးသို့== လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားများကို လရှီလူမျိုးဟု လူသိများကြသည်။ ယခင်က လာချိဒ်လူမျိုးကို ဂျိမ်းဖော့တို့က (လရှီ)၊ လော်ဝေါ်တို့က (လချစ်)၊ ဇိုင်ဝါးတို့က (လချီး)၊ လီဆူးတို့က (အာချဖာ့) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၇၀−ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၂)ရက်နေ့၊ ရန်ကုန်မြို့၌ ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုနေ့ အခမ်းအနားတွင် ကချင်ပြည်နယ် ဒေသပါတီရေးရာမှူး ဦးဂျီဘော့မ်ဇုန်းနှင့် ကျောင်းဆရာကြီး ဦးမဒိန်ဇုန်းခေါယိန်းတို့မှ မိမိတို့မျိုးနွယ်ကို ယနေ့မှ စတင်၍ လာချိဒ်ဟု ခေါ်စေလိုကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နိုင်ငံတော် အစိုးရက လာချိဒ်ဟု ခေါ်တွင် အသိအမှတ်ပြုလာခဲ့သည်။<ref> မြတ်ဝေတိုး၊ မနောမြေက လာချိဒ်တိုင်း ရင်းသား၊ စာပေဗိမာန်</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုအချို့ မေခမြစ်အထက်ပိုင်း ချုံဒါမံဘယ်လန်(Cung Dan be Lang:)ဒေသတွင် နေထိုင်ချိန် ဘီစီ(၄)ရာစုခန့်၊ ခရစ်နှစ်(၁၅)ရာစု အစောပိုင်းတွင် ချူးဒါမ်ငယော်ဒေသမှ လာချိဒ်လူမျိုးများ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ယခု မြစ်ကြီးနားအရှေ့မြောက်ဘက် ချီဖွေမြို့နယ်နှင့် ဆော့လော်မြို့နယ် မြောက်ဘက် ထော့လန်ဒေသအတွင်း တည်ရှိသည်။ လာချိဒ် တိုင်းရင်းသားများသည် နယ်ချဲ့တော်လှန်ရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၈၅−ခုနှစ် တတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ကျူးကျော်စစ်ကာလ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်များ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရောက်ရှိလာချိန်၊ မြန်မာပြည် အရှေ့မြောက်ဘက် လာချိဒ်မျိုးနွယ်စု အများဆုံးနေထိုင်သော မေခမြစ်တစ်လျှောက် ချန်းမော်ခုန်းဒေသသို့ တရုတ်ဇို့လိုကွမ်းနှင့် ဇိုဆိုင်းရိတို့၏ ကျူးကျော်ရန်ကိုလည်း တွန်းလှန်တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ ၂ဦးကို ချန်းမော်ခုန်းဒေသ ပဒေါ့လွင်ပြင်တွင် အသေရရှိခဲ့သောနေ့မှ တရုတ်ကျူးကျော်ရန် ငြိမ်းခဲ့သည်။ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးအပြီး ဒုတယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရေးအတွက် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် လာချိဒ် တိုင်းရင်းသား စော်ဘွားများအား ဆက်သွယ်စည်းရုံးလာခဲ့သည်။ ပင်လုံစာချုပ်ချုပ်ဆိုရာတွင်လည်း လာချိဒ်မျိုးနွယ်စုများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပင်လုံစာချုပ်တွင် လာချိဒ်ကိုယ်စားလှယ်တော် အဖြစ်− # မျိုးဆက်စဉ် (၅၇) ဇောင့်လဂွေကျန်းလုတ်(ဝဏ္ဏကျော်ထင်) # မျိုးဆက်စဉ် (၆၇) ဇောင့်မတောင်တိန့်ခေါဆောင် (ဝဏ္ဏကျော်ထင်) # မျိုးဆက်စဉ် (၆၈) ဆရာကြီး ဆောင်ချန်းဇုန်းတို့ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ လာချိဒ်၊ အဇီးနှင့် မရူလူမျိုးတို့သည် တစ်မျိုးနှင့် တစ်မျိုး အလွန်တူကြသည့်အပြင် ဘာသာစကားမှာလည်း နီးနီးကပ်ကပ် တူကြသောကြောင့် တစ်မျိုးပြောသောစကားကို တစ်မျိုးက နားလည်ကြသည်။ လာချိဒ်စကားသည် မရူစကားမှပင် ဆင်းသက်လာသည် ဟု အချို့ပညာရှင်တို့က ဆိုကြသည်။ လာချိဒ်လူမျိုးတို့သည် မရူနှင့် အဇီးလူမျိုးတို့ထက် တရုတ်နယ်စပ်နှင့် နီးနီးကပ်ကပ် နေထိုင်ကြသည်။ နတ်ကိုးကွယ်သူများ ဖြစ်သော်လည်း တရုတ်တို့၏ အယူဝါဒ ကိုလည်း လိုက်နာကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်။ မန်းရှန်း၊ ဟရဲ၊ လွတ်ဆင်၊ ယင်ဒမ်၊ ငေါ်လန်၊ ဆီချန်စသည်ဖြင့်လည်း အစုငယ်များ ကွဲပြားနေသည်။ ၁၉၃၁−ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း အရ လာချိဒ်လူမျိုး လူဦးရေမှာ ၂၂၁၃၆၂ ယောက်ခန့် ရှိလေသည်။ <ref>မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း</ref> == ကိုးကားချက် == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] qkauehtwgvy0qelngyb6ymqgy8dpnal 0 9249 1061163 1037687 2026-11-02T12:17:27Z Chenzeyan29 141880 1061163 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = လီဆူဘာသာစကား | nativename = {{lang|lis|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} (Lisu) | altname = လီဆူစကား (Lisu language)၊ ယာယင်း (Yawyin) | states = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] | region = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | speakers = ၉၄၀,၀၀၀ ကျော် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e25">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/lis |title=Lisu — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၀၀–၂၀၂၂ | ref = <ref name="e25" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Loloish / Yipho)]] | fam5 = လီဆူ–လိုလို (Lisoish) | nation = [[ဝေရှီ လီဆူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရကောင်တီ|ဝေရှီ]]၊ [[နူကျန်း လီဆူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်ခွဲ]] ([[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]) | script = [[ဖရေဆာ အက္ခရာ]] (Fraser script)၊ [[လက်တင်အက္ခရာ|လကျ်ထိုး/ရောမအက္ခရာ]] | iso3 = lis | glotto = lisu1250 | glottorefname = Lisu | notice = IPA }} '''လီဆူဘာသာစကား''' (လီဆူ: {{lang|lis|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} သို့မဟုတ် {{lang|lis|ꓡꓲꓢꓴ}}; {{zh|c=傈僳语|p=lìsùyǔ}}; {{lang-en|Lisu language}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းရှိ [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ကိုင်းခွဲမှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman Languages of the Himalayas |year=1997 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7103-0574-9}}</ref> ဤဘာသာစကားကို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် စီချွမ်ပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် လူဦးရေ တစ်သန်းနီးပါး ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e25" /> == ဒေသန္တစကားအရ ခွဲခြားပုံနှင့် မျိုးနွယ်စုများ == လီဆူလူမျိုးများသည် သမိုင်းကြောင်းအရ တောတောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော ဒေသများတွင် ကွဲပြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဒေသန္တစကားရပ် (Dialects) (၁၀) မျိုးခန့်အထိ ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Bradley1994">Bradley, David (1994). *Dictionary of the Lisu Language*. Pacific Linguistics, Canberra.</ref> ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးစု အုပ်စုခွဲများအရ လီဆူစကားများကို အဓိကအားဖြင့် ဖြိုး (Flow)၊ နွာ (Nua)၊ လေမယ် (Lamei) စသည့် ဒေသန္တစကား ကွဲပြားမှုများအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး မျိုးနွယ်စုအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရအချို့ အနည်းငယ် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြသည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 200–215.</ref> == လီဆူစာပေ အစပြုခြင်းနှင့် တိုးတက်လာပုံ == [[လီဆူလူမျိုး]]တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်စာပေ မပေါ်ထွန်းမီ ရှေးအစဉ်အလာ ကာလက သစ်ပင်သစ်ကိုင်းများနှင့် သစ်ခေါက်များပေါ်တွင် သင်္ကေတများ ဓားဖြင့် ထွင်းထုမှတ်သား၍လည်းကောင်း၊ ကြိုးထုံးများ ချည်နှောင်၍လည်းကောင်း အချင်းချင်း အချက်ပြ ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1994" /> ကိုယ်ပိုင် စာပေစနစ် မရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှေးခေတ်သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များကို နှုတ်မှုရေးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ တစ်ဆင့်စကား လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြရသည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် လီဆူလူမျိုးများအတွက် ရောမအက္ခရာကို အခြေခံထားသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေစနစ် တစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တွင် သာသနာပြုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆရာကြီး ဂျေ အို ဖရေဇာ (James O. Fraser) သည် လီဆူခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ ယနေ့ခေတ် '''ဖရေဇာ အက္ခရာ (Fraser Script)''' ကို တီထွင်ခဲ့သည်။<ref name="fraser1922">{{cite book |last=Fraser |first=James O. |title=Handbook of the Lisu (Yawyin) Language |year=1922 |publisher=Government Printing, Rangoon}}</ref> အဆိုပါ စာပေစနစ် အောင်မြင်စေရန်အတွက် လီဆူတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသော ဦးဇင်ဘာ၊ ဦးဂူအာဆီး၊ ဦးဇော်ကနားလူးနှင့် ဦးခေါ်ဘူးတို့က ဘာသာစကား သဒ္ဒါနှင့် အသံထွက်များကို ညှိနှိုင်းကူညီပေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=ဦးလေးရွှေ |title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် လီဆူတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း |year=1997 |publisher=လီဆူစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီ, ရန်ကုန်}}</ref> လီဆူအက္ခရာစနစ်တွင် ဗျည်းအလုံး ၄၀ ပါဝင်ပြီး အသံကွဲပြားမှုကို ပြသည့် Tone marks များ ပါရှိကာ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]ကဲ့သို့ပင် (Subject-Object-Verb) အစဉ်အတိုင်း ရှိသည်။ === ကွန်ပျူတာစနစ်နှင့် ယူနီကုတ် (Unicode) သို့ ရောက်ရှိလာပုံ === ခေတ်သစ်နည်းပညာခေတ်တွင် လီဆူစာပေကို ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် ရိုက်နှိပ်အသုံးပြုနိုင်ရန် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ကွန်ပျူတာပညာရှင်နှင့် သုတေသီတစ်ဦးက ပထမဆုံးသော လီဆူဖောင့်နှင့် လက်ကွက်စနစ်ကို စတင်ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။<ref name="lisutech">{{cite conference |title=Development of Non-Roman Scripts for Ethnic Minorities in Myanmar |book-title=Proceedings of the SEALS Conference |year=1999}}</ref> ထို့နောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ [[ယူနီကုတ်]]အဖွဲ့အစည်း (Unicode Consortium) ၏ [[Unicode 5.2]] စံနှုန်း၌ `U+A4D0` မှ `U+A4FF` Block အတွင်း လီဆူအက္ခရာများကို ကမ္ဘာ့စံနှုန်းအဖြစ် တရားဝင် ထည့်သွင်းအတည်ပြုပေးခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ ကွန်ပျူတာနှင့် စမတ်ဖုန်းများတွင် လီဆူစာပေကို လွတ်လပ်စွာ ရေးသားအသုံးပြုနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/versions/Unicode5.2.0/ |title=Unicode 5.2.0 Version Notices |website=Unicode Consortium |year=2009 |access-date=15 October 2026}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] pq7r3dpa6zd3m7o8xgrxzvnvl3841v1 1061164 1061163 2026-11-02T12:19:04Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061164 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = လီဆူဘာသာစကား | nativename = {{lang|lis|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} (Lisu) | altname = လီဆူစကား (Lisu language) | states = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] | region = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | speakers = ၉၄၀,၀၀၀ ကျော် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e25">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/lis |title=Lisu — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၀၀–၂၀၂၂ | ref = <ref name="e25" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ်]] | fam5 = လီဆူ–လိုလို | nation = [[ဝေရှီ လီဆူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရကောင်တီ|ဝေရှီ]]၊ [[နူကျန်း လီဆူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်ခွဲ]] ([[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]) | script = [[ဖရေဆာ အက္ခရာ]] (Fraser script)၊ [[လက်တင်အက္ခရာ|လကျ်ထိုး/ရောမအက္ခရာ]] | iso3 = lis | glotto = lisu1250 | glottorefname = Lisu | notice = IPA }} '''လီဆူဘာသာစကား''' (လီဆူ: {{lang|lis|ꓡꓲ-ꓢꓴ}} သို့မဟုတ် {{lang|lis|ꓡꓲꓢꓴ}}; {{zh|c=傈僳语|p=lìsùyǔ}}; {{lang-en|Lisu language}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းရှိ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ကိုင်းခွဲမှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman Languages of the Himalayas |year=1997 |publisher=Routledge |isbn=978-0-7103-0574-9}}</ref> ဤဘာသာစကားကို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် စီချွမ်ပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် လူဦးရေ တစ်သန်းနီးပါး ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e25" /> == ဒေသန္တစကားအရ ခွဲခြားပုံနှင့် မျိုးနွယ်စုများ == လီဆူလူမျိုးများသည် သမိုင်းကြောင်းအရ တောတောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော ဒေသများတွင် ကွဲပြားနေထိုင်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဒေသန္တစကားရပ် (Dialects) (၁၀) မျိုးခန့်အထိ ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Bradley1994">Bradley, David (1994). *Dictionary of the Lisu Language*. Pacific Linguistics, Canberra.</ref> ဘာသာဗေဒနှင့် လူမျိုးစု အုပ်စုခွဲများအရ လီဆူစကားများကို အဓိကအားဖြင့် ဖြိုး (Flow)၊ နွာ (Nua)၊ လေမယ် (Lamei) စသည့် ဒေသန္တစကား ကွဲပြားမှုများအဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး မျိုးနွယ်စုအချင်းချင်း ဆက်ဆံရာတွင် အသံထွက်နှင့် ဝေါဟာရအချို့ အနည်းငယ် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြသည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 200–215.</ref> == လီဆူစာပေ အစပြုခြင်းနှင့် တိုးတက်လာပုံ == [[လီဆူလူမျိုး]]တို့တွင် ကိုယ်ပိုင်စာပေ မပေါ်ထွန်းမီ ရှေးအစဉ်အလာ ကာလက သစ်ပင်သစ်ကိုင်းများနှင့် သစ်ခေါက်များပေါ်တွင် သင်္ကေတများ ဓားဖြင့် ထွင်းထုမှတ်သား၍လည်းကောင်း၊ ကြိုးထုံးများ ချည်နှောင်၍လည်းကောင်း အချင်းချင်း အချက်ပြ ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Bradley1994" /> ကိုယ်ပိုင် စာပေစနစ် မရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ရှေးခေတ်သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရိုးရာပုံပြင်များကို နှုတ်မှုရေးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ တစ်ဆင့်စကား လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြရသည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် လီဆူလူမျိုးများအတွက် ရောမအက္ခရာကို အခြေခံထားသည့် ကိုယ်ပိုင်စာပေစနစ် တစ်ရပ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တွင် သာသနာပြုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဆရာကြီး ဂျေ အို ဖရေဇာ (James O. Fraser) သည် လီဆူခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ ပူးပေါင်း၍ ယနေ့ခေတ် '''ဖရေဇာ အက္ခရာ (Fraser Script)''' ကို တီထွင်ခဲ့သည်။<ref name="fraser1922">{{cite book |last=Fraser |first=James O. |title=Handbook of the Lisu (Yawyin) Language |year=1922 |publisher=Government Printing, Rangoon}}</ref> အဆိုပါ စာပေစနစ် အောင်မြင်စေရန်အတွက် လီဆူတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ကြသော ဦးဇင်ဘာ၊ ဦးဂူအာဆီး၊ ဦးဇော်ကနားလူးနှင့် ဦးခေါ်ဘူးတို့က ဘာသာစကား သဒ္ဒါနှင့် အသံထွက်များကို ညှိနှိုင်းကူညီပေးခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=ဦးလေးရွှေ |title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် လီဆူတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း |year=1997 |publisher=လီဆူစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီ, ရန်ကုန်}}</ref> လီဆူအက္ခရာစနစ်တွင် ဗျည်းအလုံး ၄၀ ပါဝင်ပြီး အသံကွဲပြားမှုကို ပြသည့် Tone marks များ ပါရှိကာ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ [[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]ကဲ့သို့ပင် (Subject-Object-Verb) အစဉ်အတိုင်း ရှိသည်။ === ကွန်ပျူတာစနစ်နှင့် ယူနီကုတ် (Unicode) သို့ ရောက်ရှိလာပုံ === ခေတ်သစ်နည်းပညာခေတ်တွင် လီဆူစာပေကို ဒစ်ဂျစ်တယ်စနစ်ဖြင့် ရိုက်နှိပ်အသုံးပြုနိုင်ရန် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ကွန်ပျူတာပညာရှင်နှင့် သုတေသီတစ်ဦးက ပထမဆုံးသော လီဆူဖောင့်နှင့် လက်ကွက်စနစ်ကို စတင်ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။<ref name="lisutech">{{cite conference |title=Development of Non-Roman Scripts for Ethnic Minorities in Myanmar |book-title=Proceedings of the SEALS Conference |year=1999}}</ref> ထို့နောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ [[ယူနီကုတ်]]အဖွဲ့အစည်း (Unicode Consortium) ၏ [[Unicode 5.2]] စံနှုန်း၌ `U+A4D0` မှ `U+A4FF` Block အတွင်း လီဆူအက္ခရာများကို ကမ္ဘာ့စံနှုန်းအဖြစ် တရားဝင် ထည့်သွင်းအတည်ပြုပေးခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ ကွန်ပျူတာနှင့် စမတ်ဖုန်းများတွင် လီဆူစာပေကို လွတ်လပ်စွာ ရေးသားအသုံးပြုနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.unicode.org/versions/Unicode5.2.0/ |title=Unicode 5.2.0 Version Notices |website=Unicode Consortium |year=2009 |access-date=15 October 2026}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] rq4u2kxql58ig12b0xzw5ijdowwyw2r 0 11968 1061202 1057749 2026-11-03T02:47:34Z ~2026-58620-08 150333 1061202 wikitext text/x-wiki '''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းတိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖိုင်း” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးစကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။<ref>ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း</ref> == သမိုင်းကြောင်း == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ == မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ == တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် - === ညမီးကြီး === ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ === စိန်နားပန် === မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။ === အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း === နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ == ပွဲတော်ကျင်းပပုံ == တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။ == ထူးခြားချက် == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]] * [[မီးပုံးပျံ]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]] [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg </gallery> ==ဗွီဒီယို== <gallery> File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ </gallery> [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] {{မြန်မာ-stub}} tb9jt7omkg60srq8e5ud49seno4u1kg 1061203 1061202 2026-11-03T02:50:58Z ~2026-58620-08 150333 /* */ 1061203 wikitext text/x-wiki '''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ တိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖိုင်း” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးစကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။<ref>ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း</ref> == သမိုင်းကြောင်း == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ == မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ == တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် - === ညမီးကြီး === ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ === စိန်နားပန် === မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။ === အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း === နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ == ပွဲတော်ကျင်းပပုံ == တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။ == ထူးခြားချက် == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]] * [[မီးပုံးပျံ]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]] [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg </gallery> ==ဗွီဒီယို== <gallery> File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ </gallery> [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] {{မြန်မာ-stub}} 1o16o7s68andbjueix2icu00qdf8x0t 1061204 1061203 2026-11-03T02:53:45Z ~2026-58620-08 150333 /* */ 1061204 wikitext text/x-wiki '''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ တိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖိုင်း” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။<ref>ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း</ref> == သမိုင်းကြောင်း == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ == မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ == တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် - === ညမီးကြီး === ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ === စိန်နားပန် === မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။ === အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း === နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ == ပွဲတော်ကျင်းပပုံ == တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။ == ထူးခြားချက် == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]] * [[မီးပုံးပျံ]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]] [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg </gallery> ==ဗွီဒီယို== <gallery> File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ </gallery> [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] {{မြန်မာ-stub}} nzo87cbf7q7gbzw4b0i89zb42sdgbxf 1061208 1061204 2026-11-03T03:14:53Z ~2026-58377-84 150335 /* */ 1061208 wikitext text/x-wiki '''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ တိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ကို တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံဖြင့် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။<ref>ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း</ref> == သမိုင်းကြောင်း == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ == မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ == တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် - === ညမီးကြီး === ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ === စိန်နားပန် === မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။ === အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း === နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ == ပွဲတော်ကျင်းပပုံ == တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။ == ထူးခြားချက် == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]] * [[မီးပုံးပျံ]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]] [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg </gallery> ==ဗွီဒီယို== <gallery> File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ </gallery> [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] {{မြန်မာ-stub}} ozwb6ayszt0xb2y6z0kv80ma0ntgi2v 1061209 1061208 2026-11-03T03:18:16Z ~2026-58377-84 150335 /* */ 1061209 wikitext text/x-wiki '''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကွင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး နှင့် ကွင်=ပျံ မီးပျံခေါ် “မီးပုံးပျံ”ကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ တိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ကို တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံဖြင့် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။<ref>ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း</ref> == သမိုင်းကြောင်း == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ == မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ == တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် - === ညမီးကြီး === ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ === စိန်နားပန် === မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။ === အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း === နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ == ပွဲတော်ကျင်းပပုံ == တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။ == ထူးခြားချက် == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]] * [[မီးပုံးပျံ]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]] [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg </gallery> ==ဗွီဒီယို== <gallery> File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ </gallery> [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] {{မြန်မာ-stub}} stxax5344uxpefw2uc29n21bo8k3a5b 1061210 1061209 2026-11-03T03:18:51Z ~2026-58377-84 150335 /* */ 1061210 wikitext text/x-wiki '''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကွင်” ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး နှင့် ကွင်=ပျံ မီးပျံခေါ် “မီးပုံးပျံ”ကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းမှာရှိတဲ့ တိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ကို တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံဖြင့် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။<ref>ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း</ref> == သမိုင်းကြောင်း == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ == မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ == တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် - === ညမီးကြီး === ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ === စိန်နားပန် === မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။ === အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း === နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။ == ပွဲတော်ကျင်းပပုံ == တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။ == ထူးခြားချက် == တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]] * [[မီးပုံးပျံ]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]] [[Category:တောင်ကြီးမြို့]] == ဓာတ်ပုံများ == <gallery> ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg </gallery> ==ဗွီဒီယို== <gallery> File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ </gallery> [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]] [[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] {{မြန်မာ-stub}} ms0ra15rw4psr5szsavvg5n31e8yc7t 0 15644 1061223 461420 2026-11-03T05:51:49Z Zawzawaungthwin 100038 [[အောင်ကြီး၊ ဦး (အဝေးရောက်မင်း)]] စာမျက်နှာကို [[အောင်ကြီး (အဝေးရောက်မင်း)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 461420 wikitext text/x-wiki ==အဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီး [၁၈၅၃-၁၉၄၂]== [[File:U Aung Gyi.gif|thumb|အဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီး (၁၈၅၃-၁၉၄၂)]] အမရပူရမြို့၌ အဖ ဦးမှတ်၊ အမိ ဒေါ်စပယ်တို့က ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၅၃ တွင် မွေးဖွားသည်။ အဖမှာ စကု၊ စလင်း၊ ကျပင်၊ လယ်ကိုင်း လေးမြို့ဆိုင်ရာ စာရေးကြီးဖြစ်၍၊ ရွှေဘိုအနီး ထနောင်းဝန်း ရွာသူကြီးမျိုးရိုး ဖြစ်သည်။ ဦးအောင်ကြီးမှာ တဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်တွင် အမရပူရ မင်းသဲကျောင်းတိုက် မင်းတုန်းမင်း ဆရာတော်၊ ရွှေပြည် ဆရာတော်ကြီး ဦးပညာထံတွင် သဒ္ဒါရှစ်စောင်၊ ဋီကာကျော် အဘိဓာန် ကျမ်းများကို ဆည်းပူးသည်။ ၁၅ နှစ်သားတွင် သာမဏေဝတ်၍ နှစ်နှစ်ကြာမျှ စာကြီးပေကြီးများကို သင်ယူသည်။ ၁၇ နှစ်သားတွင် ရှင်လိင်ပြန်သည်။ လွှတ်တော် စာရေးကြီး ဦးမှုံထံတွင် ဆကာရန္တ၊ ကဗျာသာရတ္ထ၊ စွယ်စုံကျော်ထင် သတ်ပုံ၊ အတွက်အချက်၊ စာစီစာကုံးများကို ခြောက်လကြာမျှ သင်ယူရပြန်သည်။ ထို့နောက် စာရေး စာမေးပွဲ ဝင်ရောက်ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲ အောင်ပြီးစတွင်ပင် ဝန်ထောက်ဘဝနှင့် ရှိနေသေးသည့် ကင်းဝန်မင်းကြီးက စာရေးကြီး ဦးမှုံ ထံမှ တောင်းယူ၍ ပျို့ကဗျာ လင်္ကာများ၊ စတုဓမ္မသာရ ကိုးခန်းပျို့၊ နေမိဘုံခန်းပျို့၊ ဘူရိဒတ်လင်္ကာကြီး၊ ဆုတောင်းခန်းပျို့ စသည်တို့ကို ဆက်လက် လေ့လာစေသည်။ လစာ တလ ၃ဝ ကျပ် ရရှိသည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အတော်အတန် ကျွမ်းကျင်လာသော အခါ နားခံတော် ပြော့ကြီးမှူး ဦးဘိုး ထံတွင် လေးချိုး၊ ဧချင်း၊ ရတု၊ ရကန်၊ လူးတားများကို သင်ယူရပြန်သည်။ ထို့နောက် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးထံ စာတော်ဖတ် အဖြစ် အမှုထမ်းရသည်။ စာရေးတော်ကြီး လစာ ၃ဝ ကျပ်၊ စာတော်ဖတ် လစာ ၃ဝ ကျပ်၊ ပေါင်း ၆ဝ ကျပ် ခံစားရသည်။ သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်လည်း စာတော်ဖတ် အဖြစ် ဆက်လက်၍ အမှုတော်ကို ထမ်းရသည်။ သီပေါမင်းနှင့် ငယ်စဉ်ကပင် သိကျွမ်းခဲ့သူ ဖြစ်ရာ မကြာမီ 'အဝေးရောက်မင်း' အဖြစ် တိုးမြှင့် သူကောင်းပြုခံရသည်။ 'နေမျိုးဇေယျကျော်ထင်' ဘွဲ့ကို ပထမ ချီးမြှင့်ခံရပြီးနောက်၊ ဒုတိယအကြိမ် 'နေမျိုးမင်းထင်ကျော်ခေါင်' ဘွဲ့ကို သနားတော်မြတ် ခံရပြန်သည်။ သီပေါမင်း ပါတော်မူပြီးနောက် စလေဒင်နှင့်အတူ ရှမ်းပြည်နယ် နယ်ခြားဒေသများသို့ ခြောက်လကြာမျှ လိုက်ပါ အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းလိုစိတ် မရှိသောကြောင့် ရွှေဘိုသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။ အဝေးရောက်မင်း ဘဝက ဝယ်ထားခဲ့သော လယ်ယာကို အမှီပြု စားသောက် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ရတနာဂီရိသို့ သွားရောက်၍ အရှင် သီပေါမင်းတရားထံ ရှေ့တော်ဝင် ခစားခဲ့သည်။ ၃ဝ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၃ တွင် ရန်ကုန် သရစိမ်း စံအိမ်တော်၌ ကျင်းပသော ပျဉ်းမနား ကိုယ်တော်မြတ်ဘုရားနှင့် ကောလင်းစုဘုရားတို့ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ကိုယ်တိုင် တက်ရောက်ချီးမြှင့်၍ သတို့သားနှင့် သတို့သမီး အတွက် တေးထပ်များ ရေးစပ် လက်ဖွဲ့ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၁ မှ ၂၄ ထိ မန္တလေးမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့သော ဂျီစီဘီအေ နဝမအကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ကာ၊ ကိုယ်တိုင် သီကုံးသည့် ဩဘာရတုပိုဒ်စုံကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ (၁၈) ကြိမ်မြောက် အမျိုးသားနေ့ အခါသမယတွင်လည်း အမျိုးသားနေ့ထူး အကြောင်းကို 'အမျိုးသား ပြက္ခဒိန် ရတုပိုဒ်စုံ' ရေး၍ ချီးကျူး ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်နှင့် ရဲသွေးရဲမာန် စွမ်းအင်သတ္တိ ရဲသွေးညှိရန် လိုလားပုံ၊ မြန်မာ့ခေတ် မြန်မာ့စနစ်ဖြင့် ဒေါင်းအလံ လွှင့်ထူလိုပုံ၊ ဘာသာ သာသနာ ပညာ တိုးတက်ရေး လိုလား တောင့်တပုံများကို ဖွင့်ထုတ်ပြထားသည်။ ၁၉၃၂ တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယနှင့် ခွဲရေး-တွဲရေး ကိစ္စတွင် ရှစ်ဆယ်ကျော်အရွယ် ရှိလင့်ကစား ဇာတိသွေး ဇာတိမာန် တက်ကြွစွာဖြင့် ခွဲရေးဘက်မှ အပြတ် ရပ်တည်ပြခဲ့သည်။ အဝေးရောက်မင်းသည် ကဗျာလင်္ကာ အချို့ကိုလည်း ရေးဖွဲဲ့ခဲ့သည်။ 'စုဖုရားလတ်အတွက် အလွမ်းကဗျာ'၊ 'တောပု ဘုရားပွဲသွား တေးထပ်'၊ 'သီလရှင်နှစ်ပါးဘွဲ့ လေးဆစ်ကဗျာ' တို့ကို တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းကဗျာများတွင် အဓိပ္ပာယ် ယုတ္တိနှင့်တကွ ကာရန်နဘေများမှာ လွန်စွာ သုတိသာယာမှု ရှိကြောင်း မောင်အေးသန့်က အကဲဖြတ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် လူအဖွဲ့အစည်း၊ လူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပုထုဇဉ်ပီပီ လူ့ပြည်မှာ အနေရဲခိုက် အပျော်သဘောနှင့် စာချိုးများလည်း ရေးဖွဲ့တတ်သည်။ မေဃဂီရိရပ်သူ ဒေါ်ဆုတ်ကို မထိတထိ ကလိခဲ့သည့် စာချိုး၊ စဉ့်ကူးမြို့ သမာဓိမြို့ဝန် ဦးဘို ဇနီးမောင်နှံ အကြောင်းကို ဟာသသဘော နှောရေးသည့် စာချိုးတို့မှာ အထင်ကရ ပြယုဂ်များပင် ဖြစ်သည်။ အဝေးရောက်မင်း ပြုစုသည့် 'မဲဇာတောင်ခြေဋီကာ' ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၆ ခု၊ နယုန်လတွင် ရွှေဘိုမြို့၊ မင်းရပ်၊ ကုန်းဘောင်သီရိန် စာပုံနှိပ်တိုက်က ပထမအကြိမ် ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ မူပိုင်ရှင်မှာ ရွှေဘို၊ မင်းရပ်၊ ကံထရိုက် ဦးကြီးမောင်ဟု ဖော်ပြထားပြီး၊ တအုပ် အဖိုး ၈ ပဲ ဖြစ်သည်။ "… မဲဇာတောင်ခြေ ရတုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အယူအဆ ဝါဒ မညီညွတ် ချွတ်ချော် တိမ်းပါးလျက် အမျိုးမျိုး အစားစား ပြောကြားရေးမှတ် အဆုံးမသတ်နိုင်အောင် ရှိနေ၍ အဖြေအဖြောင့် စကား ရေးသားပါရန် တောင်းပန် တိုက်တွန်းကြ"သောကြောင့် ရေးသားရကြောင်း နိဒါန်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ တဆက်တည်းပင် "… ရှေးခေတ်သမယက အလွန် အထက်တန်းကျခဲ့၍ ယခုသမယ၌ အောက်တန်းကျလျက်နေသော မြန်မာစာပေ ပညာကို အားပေးချီးမြှောက် အထက်သို့ ရောက်စေလိုသည် တကြောင်း၊ မြန်မာစာပေမှု၌ နုလှသေးသော အမျိုးသား အမျိုးသမီးကလေးတို့၏ ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွားကို ဖွံ့ထွား ကြီးပြင်း ရင့်သန်ခြင်းသို့ ရောက်စေလိုလှသည် တကြောင်း၊ ရတုကဗျာ လင်္ကာ မြန်မာစာပေ ပညာသည် မည်မျှလောက် ဂုဏ်သတင်းကို ဆောင်၍ မိမိဂုဏ်ကို ထွန်းပြောင်စေနိုင်သည်ကို သိစေလိုသည် တကြောင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့်၊ 'မဲဇာတောင်ခြေရတု' ၏ အဖြေစာသွားကို ငယ်နုသော အမျိုးသမီး အမျိုးသားကလေးများ၏ စိတ်ထား သဘောဓာတ်နှင့် လျောက်ပတ် သင့်တင့်အောင် ကြံဆောင်၍ ရေးသားရခြင်း ဖြစ်လေသည်" ဟူ၍ စေတနာကို ဖွင့်ဟ ထားခဲ့သည်။ 'မဲဇာတောင်ခြေ ဋီကာ'သည် အဝေးရောက်မင်း၏ ကိုယ်ပိုင် အတ္တနောမတိဖြင့် ထိထိမိမိ တင်ပြထားသောစာ ဖြစ်၏။ ထိုစဉ်က အဝေးရောက်မင်းနှင့် သဘောမကြိုက်ညီကြသော ပညာရှင်များ၏ ဝိဝါဒ အမျိုးမျိုးလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၄ ခု၊ အောက်တိုဘာ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်းမှ စတင်၍ ပါဠိဆရာကြီး ဆရာဘီ၊ ဥမဏ္ဍလာ စစ်ကိုင်းမြို့၊ ရွှေဘို ဦးလှကျော်၊ ကသာ ဦးမှတ်နှင့် ဦးဖိုးကျားတို့ အပြန်အလှန် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ 'မဲဇာတောင်ခြေ ဋီကာ'ကို အကြောင်းပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာသည့် စာပေ လှိုင်းဂယက်ထမှုများပင် ဖြစ်သည်။ သိပ္ပံမောင်ဝကမူ "မဲဇာတောင်ခြေ ဋီကာတွင် ရေးသားထားပုံမှာ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ပြတ်ပြတ်သားသား ထိထိမိမိ ရှိလှပေ၏။ ရှေးလည်းမီ၊ ခေတ်လည်းဆန်သော စာအုပ်ကောင်း တအုပ် ဖြစ်လေသည်" ဟူ၍ သုံးသပ်ခဲ့သည်။ "အဝေးရောက်မင်း၏ စာပေ ဗဟုသုတ နက်နဲ ကျယ်ပြန့်ပုံကို သက်သေ ထူနေသကဲ့သို့ ရှိသည်" ဟူ၍လည်း မောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ) က မှတ်ချက် ပေးခဲ့သည်။ အဝေးရောက်မင်းသည် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ အဲ၊ အန်၊ လူတား စသည့် တေးကဗျာများ၏ အမှန်အကန် ရွတ်ဖတ်နည်း၊ ဆိုနည်းတို့ကို လည်းကောင်း၊ အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူပုံတို့ကို လည်းကောင်း လွန်စွာ ပိုင်နိုင်သူ တဦး ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်မှ မြန်မာစာပေ ပညာရှင်များ၊ သုတေသီများ၊ ဂီတပညာရှင်များ အဝေးရောက်မင်းထံ လာရောက် ဆည်းပူးခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်းကလည်း ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလထဲတွင် အဝေးရောက်မင်းကို ရန်ကုန်သို့ ပင့်၍ ရတု၊ ရကန်၊ အန်ချင်း၊ လူးတား၊ မော်ကွန်း၊ လေးချိုးကြီး၊ တောလား၊ အိုင်ချင်း၊ အဲချင်း၊ ဧချင်း၊ သာချင်းတို့၏ မူမှန် သီဆို ရွတ်ဖတ်နည်းတို့ကို ဓာတ်ပြားသွင်းယူ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ၂၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၂၊ အသက် ၈၉ နှစ် အရွယ်တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရွှေဘို၊ မင်းရပ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ "… ဂီတပညာနှင့် ပတ်သက်၍သော် လည်းကောင်း၊ ထီးမူနန်းရာ စာပေ ပရိသတ်နှင့် ပတ်သက်၍သော် လည်းကောင်း အကြောင်းရှိတိုင်း ပညာရှိသူတို့ အမြဲဆည်းကပ် ကိုးကွယ်ရာ ဆရာကြီး တပါးဖြစ်သော အဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီးသည် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ရှာလေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ဗမာပြည်သူပြည်သား အားလုံးက တမ်းတပူဆွေး တွေးတောဝမ်းနည်းခြင်း ဖြစ်ကြမည်မှာ အမှန်ဖြစ်ပေသတည်း" ဟူ၍ တိုင်းချစ်သတင်းစာ (၁၇၊ ၁ဝ၊ ၁၉၄၂) က ကမ္ပည်းတင်ခဲ့ပေသည်။ "ဦးအောင်ကြီးသည် စာပေ၊ သမိုင်း၊ အနုပညာ၊ ဂီတဘက်၌ ကျွမ်းသည့် ပညာရှင် ကဝိအမော်တဦး" ဟူ၍ မောင်အေးသန့်က လိုရင်းတိုရှင်း အနှစ်ချုပ်ဂုဏ်ရည်ကို ဖွင့်ပြခဲ့လေသည်။ [စာကိုး။ ။ (၁) မောင်အေးသန့်၊ နေမျိုးမင်းတင်ကျော်ခေါင် အဝေးရောက်မင်း ဦးအောင်ကြီး (၁၉၈၆)။ (၂) သိပ္ပံမောင်ဝ၊ ခေတ်စမ်း ရာဇဝင်ရေးများ (၁၉၅၅)။ (၃) လှသမိန်၊ ဂန္ထဝင် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ် (၁၉၆၁)၊ စာ ၂၆၀-၂၆၁။ (၄) မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)၊ စာဆို့ဘဝ စာဆို့စေတနာ စာဆို့လက်ရာ (၂ဝဝ၃)၊ စာ ၁၇၈-၁၈၁။ (၅) ဦးမဏ္ဍလာ-စစ်ကိုင်း၊ 'မဲဇာတောင်ခြေ ဝိစာရဏစာတမ်း'၊ တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်း (နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၄)၊ စာ ၉၉-၁ဝ၂။ (၆) မောင်သစ်လွင် (လူထု)၊ 'စစ်အတွင်း ကွယ်လွန်ခဲ့သူ စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ၊ ပန်ချီဆရာ'၊ ငွေတာရီ (နိုဝင်ဘာ ၁၉၇၁)၊ စာ ၂၃-၂၆။ (၇) တင်နိုင်တိုး၊ 'သမိုင်းတစ်ကွေ့မှတ်တမ်းများ'၊ Weekly Eleven (26-12-2007)၊ စာ ၂၁၊ (၈) မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)၊ ကုန်းဘောင်အလွန် (ဒုတိယအုပ်) [၂ဝ၁ဝ]၊ စာ ၂၉၂-၂၉၃။] <ref>၂ဝ၁ဝ၊ စက်တင်ဘာမှာ ရာပြည့်စာအုပ်တိုက်မှ ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေတဲ့၊ ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်တဲ့ '၂ဝ ရာစု မြန်မာစာရေးဆရာ ၁ဝဝ [အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်း] ဒုတိယအုပ်' မှ</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား စာဆိုတော်များ]] 4uoqt1k9lmgplafognxxu2c85edfjho 0 15645 1061225 81506 2026-11-03T05:57:14Z Xqbot 1972 [[အောင်ကြီး (အဝေးရောက်မင်း)]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1061225 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အောင်ကြီး (အဝေးရောက်မင်း)]] e0ufid2qkl2p0otfv6ips6nhuk7z5dw 0 16890 1061245 1058940 2026-11-03T07:44:34Z Zawzawaungthwin 100038 အောင်ကြီး (ဒုဝန်ကြီး) 1061245 wikitext text/x-wiki ဤဆောင်းပါးသည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ၏ တာဝန်သက်တမ်းနှင့် ရာထူးအပြောင်းအလဲများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ == ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ (၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ - လက်ရှိ) == {{Main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+'''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" !စဉ် !ဝန်ကြီးဌာန !ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !တာဝန်သက်တမ်း !မှတ်ချက် |- |၁။ |[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |[[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၂။ |နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |[[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၃။ |[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- | rowspan="2" |၄။ | rowspan="2" |[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}} | |- |ဦး[[ထွန်းအောင်]] |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|14}} | |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" |၅။ | rowspan="2" |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}} | |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|14}} | |- | rowspan="2" |၆။ | rowspan="2" |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|9|17}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၇။ |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၈။ |[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၉။ |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၁၀။ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၁၁။ |[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၁၂။ |[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |<small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" |၁၃။ |[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၁၄။ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" |၁၅။ | rowspan="2" |[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} | |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|9}} | |- |၁၆။ |[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၁၇။ |[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၁၈။ |[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၁၉။ |[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] |[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၂၀။ |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၂၁။ |[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၂၂။ |[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၂၃။ |စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |[[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၂၄။ |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" |၂၅။ | rowspan="2" |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] |[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- |[[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] |၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|3}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၂၆။ |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၂၇။ |[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၂၈။ |[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- style="background:#F9F9F9;" |၂၉။ |[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- | rowspan="2" |၃၀။ | rowspan="2" |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} | |- |ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|14}} | |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" |၃၁။ | rowspan="2" |[[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- |[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] |၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+'''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆''' '''- လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" |စဉ် ! style="width:25%" |ဝန်ကြီးဌာန ! style="width:20%" |အမည် ! style="width:15%" |စတင်ရက် ! style="width:15%" |ပြီးဆုံးရက် ! style="width:20%" |တာဝန်သက်တမ်း |- |၁ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |ဦးခင်လတ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" |၃ |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၄ | rowspan="2" |[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးအောင်မြိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၅ |ဦးထွန်းလူ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" |၆ | rowspan="2" |[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၇ |ဦးသက်ဝင်းအောင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- |၈ |[[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၉ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၀ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၁ |[[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" |၁၂ | rowspan="3" |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါ်သန်းသန်းလင်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - |ဦးဟန်ဝင်းအောင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၁၃ |[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | - | rowspan="3" |[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးကျော်ထင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၁၄ |ဦးသန့်စင်လွင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၅ |ဦးဟန်ဝင်းအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၁၆ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၇ |[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |စိုင်းထွန်းညို |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၁၈ |[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - | rowspan="3" |[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း|url=http://www.moi.gov.mm/news/89098|access-date=2026-10-10|website=Ministry Of Information|language=en}}</ref> |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- |၁၉ |ဦးနေမျိုးလှိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၀ |ဦးဝင်းမောင်သိန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၂၁ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - | rowspan="2" |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ အေးထွန်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" /> |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- |၂၂ |ဒေါက်တာ တင်ထွန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - | rowspan="2" |[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] |[[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၂၃ |ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- |၂၄ |[[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးရဲတင့် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၂၅ |[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦး[[လင်းအောင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၆ | rowspan="3" |[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="3" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၇ |ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- |၂၈ |ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" |၂၉ |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးသိုက်စိုး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၃၀ | rowspan="2" |[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးခင်လတ်ကြီး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၃၁ |ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" |၃၂ | rowspan="2" |[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးအေးကျော် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၃၃ |ဦးကျော်နိုင်ဝင်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- |၃၄ | rowspan="2" |စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |ဦးသွင်အောင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၃၅ |ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" |၃၆ | rowspan="3" |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] |[[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | - | rowspan="2" |[[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမောင်မောင်သန်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၃၈ |ဦးမျိုးအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၃၉ | rowspan="2" |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၄၀ |ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |- | - | rowspan="2" |[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးညီညီ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၄၁ |ဦးမျိုးကျော်သူ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၄၂ |[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးစစ်နိုင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၄၃ | rowspan="2" |[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၄၄ |ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် |၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" |၄၅ | rowspan="2" |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ သန်းစိုး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" |၄၆ |ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | |- |၄၇ | rowspan="2" |[[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးအေးထွန်း |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | rowspan="2" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၄၈ |ဦးဖြိုးဇော်စိုး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ | |} == ဦးညိုစောအစိုးရ (၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆) == {{Main|ဦးညိုစောအစိုးရ}} နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ နှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ စာရင်း<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/73051|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/73082|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီး''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး |[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] | rowspan="11" |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rowspan="10" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="10" |{{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | |- |၂ |အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန |[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] |- |၃ |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၁) |[[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] |- |၄ |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၂) |[[ကိုကိုလှိုင်|ဦးကိုကိုလှိုင်]] |- |၅ |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) |[[မောင်မောင်တင့်|ဦးမောင်မောင်တင့်]] |- |၆ |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၄) |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] |- |၇ |[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] |- |၈ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မောင်မောင်အေး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး]] |- |၉ |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] |- |၁၀ |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်းဆွေ]] |- | rowspan="2" |၁၁ | rowspan="2" |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထွန်းထွန်းနောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင်]] |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2025|7|31|2026|1|27}} |- |[[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] |၂၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2026|1|27|2026|4|10}} |- |၁၂ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] | rowspan="23" |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rowspan="23" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="23" |{{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၁၃ |[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] |- |၁၄ |[[ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ ဝါဝါမောင် |- |၁၅ |[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၆ |[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၇ |[[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] |[[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] |- |၁၈ |[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] |[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] |- |၁၉ |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးလှမိုး |- |၂၀ |[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] |- |၂၁ |[[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးဉာဏ်ထွန်း |- |၂၂ |[[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] |- |၂၃ |[[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]] |[[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] |- |၂၄ |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] |- |၂၅ |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] |[[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] |- |၂၆ |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] |- |၂၇ |[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] |- |၂၈ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] |- |၂၉ |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] |- |၃၀ |[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားနှင့်လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[Jeng Phang နော်တောင်]] |- |၃၁ |[[ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[Jeng Phang နော်တောင်]] |- |၃၂ |[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] |- |၃၃ |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] |- |၃၄ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+ ဒုတိယဝန်ကြီးများ ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! rowspan="2" |'''ဒုတိယဝန်ကြီး''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |ဝန်ကြီး |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး]] |ဦးခင်လတ် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | rowspan="8" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in days|2025|7|31|2026|4|10}} |မရှိ။ |- |၂။ |[[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]] |ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]] |၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|8|6|2026|4|10}} |ညိုစော |- |၃။ |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] (၃) |[[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{age in days|2025|7|31|2026|4|10}} |[[မောင်မောင်တင့်|ဦးမောင်မောင်တင့်]] |- |၄။ | rowspan="3" |[[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးအောင်ကျော်ထွန်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} | rowspan="၃" |[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] |- |၅။ |ဦးအောင်မြိုင် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၆။ |ဦးသက်ဝင်းအောင် |၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|1|23|2026|4|10}} |- |၇။ |rowspan="2" |[[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ် ကိုလေး]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး |- |၈။ |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|11|6|2026|4|10}} |- |၉။ |rowspan="2" |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[အောင်ကျော်ကျော်|ဗိုလ်ချုပ် အောင်ကျော်ကျော်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|1|23}} |rowspan="2" |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်းနောင် |- |၁၀။ |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ | rowspan="19" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|1|23|2026|4|10}} |- |၁၁။ | rowspan="2" |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဦးသန်းဆွေ |- |၁၂။ |[[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၁၃။ |rowspan="2" |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါ်သန်းသန်းလင်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဒေါက်တာ ကံဇော် |- |၁၄။ |ဦးဟန်ဝင်းအောင် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၁၅။ |[[ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးသန့်စင်လွင် |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|11|6|2026|4|10}} |ဒေါက်တာ ဝါဝါမောင် |- |၁၆။ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် ဖြိုးသန့် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် |- |၁၇။ |[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ဇော်အေးမောင်|ဦးဇော်အေးမောင်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် |- |၁၈။ |[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဒေါက်တာ သီတာဦး |- |၁၉။ | rowspan="2" |[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးရဲတင့် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဦးမောင်မောင်အုန်း |- |၂၀။ |[[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းထွန်း]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၂၁။ | rowspan="2" |[[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးအေးထွန်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဦးတင်ဦးလွင် |- |၂၂။ |ဒေါ်နုမြဇံ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၂၃။ | rowspan="3" |[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] |[[အောင်ကြီး (ဒုဝန်ကြီး)|ဒေါက်တာ အောင်ကြီး]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="3" |ဦးမင်းနောင် |- |၂၄။ |ဦးတင်ထွဋ် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၂၅။ |ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၂၆။ |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးသိုက်စိုး |၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|11|6|2026|4|10}} |ဦးလှမိုး |- |၂၇။ |[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးမင်းသူ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဦးခင်မောင်ရီ |- |၂၈။ |[[လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးအေးကျော် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဦးဉာဏ်ထွန်း |- |၂၉။ |rowspan="2" |[[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးသန့်စင်<br/>{{small|(ရပ်စဲခံရ)}} <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/77440|title=တာဝန်မှ ရပ်စဲခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2025|11|25}} |rowspan="2" |ဦးကိုကိုလွင် |- |၃၀။ | ဦးကျော်နိုင်ဝင်း | ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ | rowspan="15" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2025|12|10|2026|4|10}} |- |၃၁။ |စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |ဦးသွင်အောင် |၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|1|23|2026|4|10}} |ဒေါက်တာချာလီသန်း |- |၃၂။ |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးဌေးလှိုင် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဦးမြင့်ကြိုင် |- |၃၃။ |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးဝင်းရှိန် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဦးအောင်ကျော်ဟိုး |- |၃၄။ | rowspan="2" |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဦးချစ်ဆွေ |- |၃၅။ |[[ကျော်ရွှေထွန်း|ဦးကျော်ရွှေထွန်း]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၃၆။ |[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော် |- |၃၇။ |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ အေးထွန်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း |- |၃၈။ | rowspan="2" |[[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားနှင့်လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] |[[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |Jeng Phang နော်တောင် |- |၃၉။ |ဦးထိန်လင်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- |၄၀။ |[[ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဦးဖြိုးဇော်စိုး |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |Jeng Phang နော်တောင် |- |၄၁။ |[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဦးမျိုးသန့် |- |၄၂။ |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ သန်းစိုး |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |ဒေါက်တာ စိုးဝင်း |- |၄၃။ | rowspan="2" |[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] |ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |rowspan="2" |ဒေါက်တာ ချောချောစိန် |- |၄၄။ |ဦးနေမျိုးလှိုင် |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |} == မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ (​၁ ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅) == {{Main|အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)}} နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ဦးဆောင်ခဲ့သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ စာရင်း === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {{တမ်းပလိတ်:တပ်မတော်အစိုးရ(၂၀၂၁)}} == ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ (မတ် ၂၀၁၈–ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁) == {{Main|ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ}} {{တမ်းပလိတ်:ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ}} == ဦးထင်ကျော်အစိုးရ (၂၀၁၆-၂၀၁၈) == {{Main|ဦးထင်ကျော်အစိုးရ}} '''ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးစာရင်း''' <ref >{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးစာရင်း|url=http://www.president-office.gov.mm/zg/?q=cabinet/ministry-list/id-11030|accessdate=၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက်|archivedate=18 September 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170918172821/http://www.president-office.gov.mm/zg/?q=cabinet%2Fministry-list%2Fid-11030}}</ref> {{တမ်းပလိတ်:ဦးထင်ကျော်အစိုးရ}} == ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ (၂၀၁၁ - ၂၀၁၆) == {{Main|ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ}} နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သိန်းစိန်]] ဦးဆောင်အစိုးရတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီးများ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်။ === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! ဝန်ကြီးဌာနများ !! ဝန်ကြီး ! colspan="3" |တာဝန်သက်တမ်း!! ဒုတိယဝန်ကြီး !! ဒု ဝန်ကြီး ၂ !! ဒု ဝန်ကြီး ၃ |- | rowspan="3" |[[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် [[လှမင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှမင်း]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |{{Age in years and days|2011|3|30|2012|9|7}} | * ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ညွန့် * ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်သော် | | |- | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဝေလွင် (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဝေလွင်]] |၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ | ||ဗိုလ်မှူးချုပ်[[အောင်သော်]] || ဗိုလ်ချုပ်မြင့်နွယ် || -မရှိ |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[စိန်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|စိန်ဝင်း]] |၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | | | | |- | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ||ဒေါက်တာသန်းအောင် | | | || ဒေါက်တာသိန်းသိန်းဌေး ||ဒေါက်တာဝင်းမြင့် ||-မရှိ |- | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဝင်းမြင့် | | | || ဒေါက်တာပွင့်ဆန်း|| -မရှိ|| -မရှိ |- | [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဇေယျာအောင် | | | || ဦးအောင်ထူး || ဦးမြင့်ဇော် || -မရှိ |- | rowspan="3" |[[ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန|ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] ''<small>(ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန (၂၀၁၁-၂၀၁၂)</small>'' |ဦးသိန်းထွန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၃ | |ဦးတင့်လွင် | | |- |ဦးမြတ်ဟိန်း |၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ |၁၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ | | | | |- | ဦးဇေယျာအောင် | ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၁၅ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | || ဦးဝင်းသန်း|| ဦးသောင်းတင် || -မရှိ |- | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်လွင် | | | || ဦးစိုးတင့်||ဒေါက်တာဝင်းမြင့် || -မရှိ |- | rowspan="3" |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် [[သိန်းဌေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|သိန်းဌေး]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ | || ဗိုလ်ချုပ်ဇော်ဝင်း|| ဗိုလ်ချုပ်သန်းထွဋ် || -မရှိ |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သက်နိုင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|သက်နိုင်ဝင်း]] |၁၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃ | | | | | |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ကျော်ဆွေ]] | | | | | | |- |[[မြန်မာ့စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|မြန်မာ့စက်မှုဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]] <small>(၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ တွင် ဝန်ကြီးဌာနကို ဖျက်သိမ်းခဲ့။)</small> |ဗိုလ်ချုပ် [[သိန်းဌေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|သိန်းဌေး]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ | | | | | |- |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[ဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | || ဦးသန့်ကျော် || ဦး[[တင်ဦးလွင်]]|| -မရှိ |- |[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာခင်စန်းရီ | | | || ဦးသန့်ရှင်း || ဒေါက်တာဇော်မင်းအောင် || -မရှိ |- |[[ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဉာဏ်ထွန်းအောင် | | | || ဦးဟန်စိန်|| ဦးဇင်ယော် || -မရှိ |- |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကို | | | || ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇံမြင့် || ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ကျော်ထွန်း|| -မရှိ |- |[[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲထွဋ် | | | || -မရှိ|| -မရှိ|| -မရှိ |- |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဝင်းရှိန် | | | ||ဒေါက်တာမောင်မောင်သိမ်း || ဒေါက်တာလင်းအောင် || -မရှိ |- |[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအုန်းမြင့် | | | || ဦးခင်မောင်အေး|| ဒေါက်တာအောင်မြတ်ဦး|| ဦးတင်ငွေ |- |[[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးမြင့်ကြူ | | | || ဒေါ်စန္ဒာခင် || ဦးသန်းဆွေ || -မရှိ |- |[[ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဉာဏ်ထွန်းအောင် | | | || ဦးချန်မောင်|| ဦးမြင့်သိန်း|| -မရှိ |- |[[လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမြင့်လှိုင် | | | || ဦးအုန်းသန်း|| ဦးခင်ဇော် || -မရှိ |- |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာမြတ်မြတ်အုံးခင် | | | || ဦးဘုန်းဆွေ || ဒေါ်စုစုလှိုင်|| -မရှိ |- |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကို | | | || ဦးဝင်းမြင့် || -မရှိ|| -မရှိ |- | [[သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်ဆန်း | | | || -မရှိ|| -မရှိ|| -မရှိ |- | rowspan="3" |[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |သူရ ဦး[[မြင့်မောင်|မြင့်မောင်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၃ | | | | |- |ဦး[[ဆန်းဆင့်၊ ဦး|ဆန်းဆင့်]] |၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၃ |၁၉ ဇွန် ၂၀၁၄ | | | | |- | ဦး[[စိုးဝင်း (ဝန်ကြီး)|စိုးဝင်း]] | ၂၅ ဇွန် ၂၀၁၄ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | || -မရှိ|| -မရှိ|| -မရှိ |- | [[ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဝင်းထွန်း | | | || ဦးအေးမြင့်မောင် || ဒေါက်တာသက်သက်ဇင် || -မရှိ |- | [[သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန]]||ဒေါက်တာမြင့်အောင် | | | || ဦးသန်းထွန်းအောင် || -မရှိ|| -မရှိ |- | [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာကိုကိုဦး | | | || ဦးဘရွှေ || ဒေါက်တာအောင်ကျော်မြတ် || -မရှိ |- | [[ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဌေးအောင် | | | || ဒေါက်တာတင်ရွှေ || ဒေါက်တာ စိုင်းကျော်အုန်း || -မရှိ |- | [[အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာကံဇော် | | | ||ဒေါ်လဲ့လဲ့သိန်း || -မရှိ || -မရှိ |- | [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မြင့် | | | || ဦးသိန်းအောင်|| ဦးမျိုးအောင်|| -မရှိ |- | [[အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်မောင်စိုး<ref name="နသရ အမမ ၃၃ / ၂၀၁၂">{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း|url=http://www.president-office.gov.mm/briefing-room/news/2012/09/07/id-1317|accessdate=8 Sept 2012}}{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> | | | || ဦးအောင်သန်းဦး|| -မရှိ || -မရှိ |- | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးမြင့် | | | || ဦးထင်အောင် || -မရှိ|| -မရှိ |- | [[အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးတင့်ဆန်း | | | || ဦးသောင်းထိုက် || ဦးဇော်ဝင်း || -မရှိ |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၁ ) || ဦးသိန်းညွန့် | | | || ဦးကျော်ကျော်ဝင်း || -မရှိ || -မရှိ |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၂ ) || ဦးစိုးမောင် | | | || -မရှိ|| -မရှိ|| -မရှိ |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၃ ) || ဦးစိုးသိန်း | | | || -မရှိ|| -မရှိ|| -မရှိ |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၄ ) || ဦးအောင်မင်း | | | ||ဦးအောင်သိန်း || -မရှိ|| -မရှိ |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၅ ) || ဦးလှထွန်း | | | ||ဒေါက်တာစန်းလွင် || -မရှိ|| -မရှိ |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၆ ) || -မရှိ | | | || -မရှိ|| -မရှိ|| -မရှိ |} <ref>The Voice Weekly Journal Vol-8-No-35</ref> <ref>{{cite web |title=၂၈-၈-၂၀၁၂ ထုတ် ကြေးမုံသတင်းစာ |url=http://myanmar.com/newspaper/kyaymon/Aug28.pdf |accessdate=1 September 2012 |archivedate=28 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828201908/http://www.myanmar.com/newspaper/kyaymon/Aug28.pdf }}</ref> <ref>{{cite web|title=ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီးဌာနများနှင့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများစာရင်း|url=http://weeklyeleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=15320:2012-09-05-07-26-24&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112|accessdate=7 September 2012|archivedate=7 September 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120907082517/http://www.weeklyeleven.com/index.php?option=com_content&view=article&id=15320:2012-09-05-07-26-24&catid=42:2009-11-10-07-36-59&Itemid=112}}</ref> === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! ဝန်ကြီးဌာနများ !! ဒုတိယဝန်ကြီး ! colspan="2" |တာဝန်သက်တမ်း!! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |- | rowspan="2" |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ညွန့် |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | | rowspan="2" |ဗိုလ်ချုပ် လှမင်း |- | ဗိုလ်မှူးကြီး [[အောင်သော်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၂၀၁၄ |- | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || | | ||ဒေါက်တာသန်းအောင် |- | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဝင်းမြင့် |- | [[စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဇေယျာအောင် |- | [[ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန|ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]] (ယခင် ''ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန'' ) | ဦးတင့်လွင် | ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆|| * ဦးသိန်းထွန်း * ဦးမြတ်ဟိန်း * ဦးဇေယျာအောင် |- | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးကျော်လွင် |- | rowspan="2" |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဝင်း | ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | || ဗိုလ်ချုပ် သိန်းဌေး |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးကျော်ဆွေ | | | |- |[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦး[[ဝဏ္ဏမောင်လွင်]] |- |[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒေါက်တာခင်စန်းရီ |- |[[ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဉာဏ်ထွန်းအောင် |- |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကို |- |[[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးရဲထွဋ် |- |[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဝင်းရှိန် |- |[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးအုန်းမြင့် |- |[[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးအေးမြင့်ကြူ |- |[[ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဉာဏ်ထွန်းအောင် |- |[[လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးမြင့်လှိုင် |- |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒေါက်တာမြတ်မြတ်အုံးခင် |- |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကို |- | [[သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးကျော်ဆန်း |- | [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးစိုးဝင်း |- | [[ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဝင်းထွန်း |- | [[သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒေါက်တာမြင့်အောင် |- | [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒေါက်တာကိုကိုဦး |- | [[ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးဌေးအောင် |- | [[အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဒေါက်တာကံဇော် |- | [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးမောင်မြင့် |- | [[အမှတ်(၁)လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးခင်မောင်စိုး<ref name="နသရ အမမ ၃၃ / ၂၀၁၂" /> |- | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးအေးမြင့် |- | [[အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]]|| | | || ဦးတင့်ဆန်း |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၁ ) || | | || ဦးသိန်းညွန့် |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၂ ) || | | || ဦးစိုးမောင် |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၃ ) || | | || ဦးစိုးသိန်း |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၄ ) || | | || ဦးအောင်မင်း |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၅ ) || | | || ဦးလှထွန်း |- | [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန]] ( ၆ ) || | | || -မရှိ |} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * ==ကိုးကား== {{Reflist}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}}{{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] plwbc1invsuyd6fgy0ivsx5rnu3fr4m 0 19048 1061241 826208 2026-11-03T07:31:05Z Amherst99 9935 /* */ 1061241 wikitext text/x-wiki {{short description|ယူရေးရှားနှင့် မြောက်အမေရိကတလျောက်တွင်တွေ့ရှိနိုင်သော ဝက်ဝံမျိုးစိတ်}} {{speciesbox | name = ဝက်ဝံညို (Brown bear) | fossil_range = {{Fossil range|0.5|0}}<small>Middle [[:en:Pleistocene|Pleistocene]]-[[:en:Holocene|Holocene]]</small> | image=2010-kodiak-bear-1.jpg | image_caption=[[Kodiak bear]] on [[Kodiak Island]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name=IUCN>{{cite iucn |author=McLellan, B.N. |author2=Proctor, M.F. |author3=Huber, D. |author4=Michel, S. |name-list-style=amp |title=''Ursus arctos'' |journal=[[The IUCN Red List of Threatened Species]] |volume=2017 |page=e.T41688A121229971 |publisher=[[IUCN]] |date=2017 |url=https://www.iucnredlist.org/species/41688/121229971 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T41688A121229971.en}}</ref> | genus = Ursus | species = arctos | authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = Subspecies | subdivision = 15, see [[#Scientific taxonomy|text]] and [[Subspecies of brown bear|article]] | range_map = Ursus arctos range map.svg | range_map_caption = Brown bear range map }} '''ဝက်ဝံညို''' (Brown Bear) ''"Ursus arctos"'' သည် [[ယူရေးရှား]]မြောက်ပိုင်းနှင့် [[မြောက်အမေရိက]] တလျှောက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော [[ဝက်ဝံ]]အကြီးစားတစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ပေါင်ချိန် ၆၀၀ မှ ၁၇၀၀ ပေါင်အထိ( ၃၀၀ ကီလိုဂရမ် မှ ၇၈၀ ကီလိုဂရမ်) အထိ ရှိတတ်ကြပြီး ၎င်း၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ကိုဒီယတ်ဝက်ဝံ (Kodiak Bear)သည် [[ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံ]]များနှင့် ယှဉ်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားကြသည်။ ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သော အကြီးဆုံးသားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{mammal-stub}} {{ဝက်ဝံ}} {{Taxonbar|from=Q36341}} {{Authority control}} [[ကဏ္ဍ:ဝက်ဝံများ]] grxqvomj8ksqs8podjfhjju86maznt4 0 49625 1061166 1050047 2026-11-02T14:52:19Z ~2026-58426-49 150306 /* */ ရှုပ်နေတာကိုရှင်းပေးခဲ့သည်။ 1061166 wikitext text/x-wiki ခရေပန်း == မြန်မာပြည်၏ရာသီအလိုက်ပွင့်သောပန်းများနှင့်ရာသီပွဲတော်များ == *တန်ခူးလ - ပိတောက်ပန်း၊ ကံ့ကော်ပန်း၊ ရင်ခတ်ပန်း(သင်္ကြန်ပွဲ) *ကဆုန်လ- စံကားပန်း(ညောင်ရေသွန်းပွဲ) *နယုန်လ- စံပယ်ပန်း၊ မြလေးပန်း(စာပြန်ပွဲ) *ဝါဆိုလ- ပုန်းညက်ပန်း(ဝါဆိုပွဲ) *ဝါခေါင်လ- ခတ္တာ(စာရေးတံမဲပွဲ) *တော်သလင်းလ- ရင်းမာပန်း(လှေပြိုင်ပွဲ) *သီတင်းကျွတ်လ- ကြာပန်း(မီးထွန်းပွဲ) *တန်ဆောင်မုန်းလ- ခဝဲပန်း(ကထိန်ပွဲ) *နတ်တော်လ- သဇင်ပန်း(စာဆိုတော်ပွဲ) *ပြာသိုလ- ခွာညိုပန်း(မြင်းခင်းပွဲ) *တပို့တွဲလ - ပေါက်လဲပန်း(မီးပုံပွဲ(ခေါ်)ထမနဲပွဲ) *တပေါင်းလ- သရဖီပန်း၊ အင်ကြင်းပန်း(သဲပုံစေတီပွဲ) မြန်မာတို့သည်တောတောင်ရေမြေသဘာ၀အလှနှင့် အမြဲတစေထိတွေ့နေကြသည်ဖြစ်ရာ ဆယ့်နှစ်လရာသီအကြောင်းနှင့် ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲ‌တော်အ‌ကြောင်းကို စကားပြေဖြင့်ဖြစ်စေ ကဗျာလင်္ကာဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဖွဲ့နွဲ့ပြောဆိုစရာရှိလျှင်မည်သည့်ရာသီ၌ မည်သည့်ပန်းပွင့်သည်၊ မည်သည့်ပွဲ‌တော် မည်သည့်လရောက်မည်ဟူသောအချက်ကို အဓိကထား၍ ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ <ref> မောင်ထင် ( မြန်မာဆယ့်နှစ်လအကြောင်း) </ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ပန်းများ]] [[Category:ရုက္ခဗေဒ]] [[Category:အပင်များ]] {{မြန်မာလများ}} sw21kq5gkr3jieaxnn2dvo1udobczon 0 52999 1061211 880903 2026-11-03T03:33:50Z Chenzeyan29 141880 [[ဒူးလင်းလူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ခခူးလူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 880903 wikitext text/x-wiki ဒူလင်းလူမျိုးတို့သည် [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]တို့နှင့် အမျိုးတူအနွယ်တူပင် ဖြစ်သည်။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]ဝင် ကချင်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့နေထိုင်ရာဒေသမှာ [[မေခမြစ်|မေခ]]နှင့် [[မေလိခမြစ်]]နှစ်သွယ်ဆုံရာ တြိဂံနယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် ဖြစ်သည်။ [[File:Dolin man.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသား]] [[File:Dolin woman.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသမီး]] မေလိခမြစ်လက်တက်ဖြစ်သော ရှမ်းခ (ခေါ်) နမ့်တဆန်မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၎င်း၊ မလိခမြစ်ဝဲဘက်ကမ်းမှ ကုန်းထူစခန်းသို့ တိုင်အောင်၎င်း ဒူးလင်းရွာကလေးများ အနှံ့အပြား တည်ရှိလေသည်။ ရွာဟုဆိုရသော်ငြားလည်း တချို့ရွာကလေးများ၌ အိမ်ခြေပေါင်း သုံးအိမ်၊ လေးအိမ်မျှသာ ရှိသည်။ များသောအားဖြင့် ၁၀ အိမ်ခန့်မျှသာရှိသော ရွာကလေးများဖြစ်သည်။ ဒူးလင်းလူမျိုးတို့၏ အသွင်အပြင်၊ ဝတ်စားပုံ၊ အိမ်ဆောက်ပုံ၊ ဓလေ့ထုံးစံ စသည်တို့သည် [[ကချင်လူမျိုး]]တို့ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့ကို ခခူးဂျိန်ဖော့၊ သို့မဟုတ် မြစ်ဖျားဒေသနေ ဂျိန်ဖော့၊ အညာသားကချင်များဟု ခေါ်တွင်ကြသည်။ ဂျိန်ဖော့စကားကိုသာ ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် အောက်ပိုင်းရှိ မြစ်ကြီးနား ဂျိန်ဖော့တို့နှင့် လေယူလေသိမ်း မတူ။ စကားဝဲသည်။ ဒူးလင်းလူမျိုးတို့၏ ဝတ်ပုံ၊ ဆင်ယင်ပုံသည်လည်း ကချင်လူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံနှင့် အတန်ငယ်တူသည်။ ရှေးအခါက ဒူးလင်းတို့သည် [[ပန်းပဲ]]လုပ်ငန်းနှင့် နာမည်ကျော်သည်။ ရှမ်းခမြစ်ဖျား၏ တောင်ခြေတွင် သံရိုင်းထွက်သည်။ ဒူးလင်းတို့သည် ထိုသံရိုင်းကို ကျို၍ ကျောက်တူနှင့် ထုကာ [[ဓား]]လုပ်လေ့ရှိသည်။ ထိုဓားများသည် ရှေးအခါက အတော်နာမည်ကြီးခဲ့သည်။ ဒူးလင်းလူမျိုးတချို့မှာ [[ခရစ်ယာန်]] အယူဝါဒ သက်ဝင်သူများ ဖြစ်ကြသည်။ နတ်ကိုးကွယ်မှုလည်း ရှိသည်။ ဒူးလင်းလူမျိုးတို့သည် [[အသုဘ]]ကို အခမ်းအနားပွဲပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိသည်။ တစ်ခါတစ်ရံ ရပ်ဝေးမှ ဆွေးမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများကို စောင့်၍ လူစုံမှ ပွဲပေးကြလေရာ အသုဘကို နှစ်လ၊ သုံးလကြာထားပြီးမှ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ပြုကြလေသည်။ <ref>မောင်ပုဆိုးကြမ်း ရေး တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်စာအုပ်မှ</ref> ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်လူမျိုးစု]] qrvu2bw2fhavftech5spxg0tys52r73 1061213 1061211 2026-11-03T03:41:06Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061213 wikitext text/x-wiki [[File:Dolin man.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသား]] [[File:Dolin woman.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသမီး]] '''ခခူး(Hkahku)''' (သို့မဟုတ်) '''ဒူးလင်း''' တို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်အမျိုးသား]] မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]တို့နှင့် အမျိုးတူ အနွယ်တူပင် ဖြစ်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991">မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၁၉၉၁). *တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်*. မြန်မာနိုင်ငံ.</ref> ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ [[မေခမြစ်]] နှင့် [[မေလိခမြစ်]] (အနောက်မြစ်) နှစ်သွယ် ဆုံရာတြိဂံနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" />မေလိခမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ရှမ်းခမြစ် (ခေါ်) နမ့်တဆန်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်းကောင်း၊ မေလိခမြစ် ဝဲဘက်ကမ်းရှိ ကုန်းထူစခန်းများအထိ ဒူးလင်းရွာကလေးများကို အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရသည်။ ဤဒေသများသည် တောတောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒူးလင်းရွာများသည် ကြီးမားသည့် ကျေးရွာကြီးများ မဟုတ်ကြဘဲ ရွာတစ်ရွာလျှင် အိမ်ခြေ သုံးအိမ်၊ လေးအိမ်မှသည် အများဆုံး ၁၀ အိမ်ခန့်သာ ပါဝင်သည့် တောင်ပေါ် ရွာငယ်ကလေးများအဖြစ် တည်ရှိနေထိုင်ကြလေ့ရှိသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == အသွင်အပြင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ဒူးလင်းလူမျိုးတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ အိမ်ဆောက်လုပ်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများသည် [[ကချင်လူမျိုး]]တို့နှင့် များစွာ တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ၎င်းတို့ကို '''ခခူးဂျိန်ဖော့''' (မြစ်ဖျားဒေသနေ ဂျိန်ဖော့များ) သို့မဟုတ် '''အညာသားကချင်များ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ဘာသာစကား== [[ဂျိန်ဖော့ဘာသာစကား]]ကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်နှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဂျိန်ဖော့လူမျိုးတို့၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် ကွာခြားချက်ရှိပြီး စကားဝဲကာ ဒေသန္တရ အသံထွက်ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ==ပန်းပဲလုပ်ငန်း== ရှေးခေတ်ကာလများက ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် [[ပန်းပဲ]]လုပ်ငန်းတွင် အထူးနာမည်ကျော်ကြားခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းခမြစ်ဖျား၏ တောင်ခြေဒေသများတွင် သံရိုင်းများ ထွက်ရှိရာ ဒူးလင်းတို့သည် ထိုသံရိုင်းများကို မီးဖိုကျို၍ ကျောက်တူ၊ ကျောက်ချွန်များဖြင့် ထုလုပ်ကာ [[ဓား]]နှင့် လှံပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထုတ်လုပ်သော ဓားများသည် ရှေးခေတ်က ဒေသတွင်း၌ အလွန် လူသိများထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ရှေးအစဉ်အလာအရ သဘာဝနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Animism) ရှိကြသကဲ့သို့၊ ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ဒူးလင်းလူမျိုး အချို့မှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုလည်း သက်ဝင်ယုံကြည်လာကြသည်။ ==အသုဘ သင်္ဂြိုဟ်သည့် ထုံးတမ်း== ဒူးလင်းလူမျိုးတို့သည် အသုဘအခမ်းအနားများကို ကြီးကျယ်စွာ ပွဲပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရပ်ဝေးဒေသများမှ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများ၊ ဧည့်သည်များ အရောက်စောင့်ဆိုင်း၍ လူစုံလင်မှသာ အသုဘပွဲကို ကျင်းပလေ့ရှိကြရာ သေဆုံးပြီးနောက် နှစ်လ၊ သုံးလခန့်အထိ ကြာမြင့်စွာ ထားရှိပြီးမှ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ဓလေ့ထုံးစံကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်လူမျိုး]] ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်လူမျိုးစု]] pqwxdheyuy23quyd08h0vf4yu5xwgzx 1061214 1061213 2026-11-03T03:41:21Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061214 wikitext text/x-wiki [[File:Dolin man.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသား]] [[File:Dolin woman.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသမီး]] '''ခခူး(Hkahku)''' (သို့မဟုတ်) '''ဒူးလင်း''' တို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်အမျိုးသား]] မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]တို့နှင့် အမျိုးတူ အနွယ်တူပင် ဖြစ်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991">မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၁၉၉၁). *တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်*. မြန်မာနိုင်ငံ.</ref> ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ [[မေခမြစ်]] နှင့် [[မေလိခမြစ်]] (အနောက်မြစ်) နှစ်သွယ် ဆုံရာတြိဂံနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" />မေလိခမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ရှမ်းခမြစ် (ခေါ်) နမ့်တဆန်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်းကောင်း၊ မေလိခမြစ် ဝဲဘက်ကမ်းရှိ ကုန်းထူစခန်းများအထိ ဒူးလင်းရွာကလေးများကို အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရသည်။ ဤဒေသများသည် တောတောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒူးလင်းရွာများသည် ကြီးမားသည့် ကျေးရွာကြီးများ မဟုတ်ကြဘဲ ရွာတစ်ရွာလျှင် အိမ်ခြေ သုံးအိမ်၊ လေးအိမ်မှသည် အများဆုံး ၁၀ အိမ်ခန့်သာ ပါဝင်သည့် တောင်ပေါ် ရွာငယ်ကလေးများအဖြစ် တည်ရှိနေထိုင်ကြလေ့ရှိသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == အသွင်အပြင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ဒူးလင်းလူမျိုးတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ အိမ်ဆောက်လုပ်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများသည် [[ကချင်လူမျိုး]]တို့နှင့် များစွာ တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ၎င်းတို့ကို '''ခခူးဂျိန်ဖော့''' (မြစ်ဖျားဒေသနေ ဂျိန်ဖော့များ) သို့မဟုတ် '''အညာသားကချင်များ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ဘာသာစကား== [[ဂျိန်ဖော့ဘာသာစကား]]ကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်နှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဂျိန်ဖော့လူမျိုးတို့၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် ကွာခြားချက်ရှိပြီး စကားဝဲကာ ဒေသန္တရ အသံထွက်ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ==ပန်းပဲလုပ်ငန်း== ရှေးခေတ်ကာလများက ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် [[ပန်းပဲ]]လုပ်ငန်းတွင် အထူးနာမည်ကျော်ကြားခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းခမြစ်ဖျား၏ တောင်ခြေဒေသများတွင် သံရိုင်းများ ထွက်ရှိရာ ဒူးလင်းတို့သည် ထိုသံရိုင်းများကို မီးဖိုကျို၍ ကျောက်တူ၊ ကျောက်ချွန်များဖြင့် ထုလုပ်ကာ [[ဓား]]နှင့် လှံပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထုတ်လုပ်သော ဓားများသည် ရှေးခေတ်က ဒေသတွင်း၌ အလွန် လူသိများထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ရှေးအစဉ်အလာအရ သဘာဝနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Animism) ရှိကြသကဲ့သို့၊ ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ဒူးလင်းလူမျိုး အချို့မှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုလည်း သက်ဝင်ယုံကြည်လာကြသည်။ ==အသုဘ သင်္ဂြိုဟ်သည့် ထုံးတမ်း== ဒူးလင်းလူမျိုးတို့သည် အသုဘအခမ်းအနားများကို ကြီးကျယ်စွာ ပွဲပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရပ်ဝေးဒေသများမှ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများ၊ ဧည့်သည်များ အရောက်စောင့်ဆိုင်း၍ လူစုံလင်မှသာ အသုဘပွဲကို ကျင်းပလေ့ရှိကြရာ သေဆုံးပြီးနောက် နှစ်လ၊ သုံးလခန့်အထိ ကြာမြင့်စွာ ထားရှိပြီးမှ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ဓလေ့ထုံးစံကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်လူမျိုး]] ==ကိုးကား== <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်လူမျိုးစု]] qngg65gee6r0399mkfl5emwdjq1o4wx 1061215 1061214 2026-11-03T03:41:35Z Chenzeyan29 141880 1061215 wikitext text/x-wiki [[File:Dolin man.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသား]] [[File:Dolin woman.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသမီး]] '''ခခူး(Hkahku)''' (သို့မဟုတ်) '''ဒူးလင်း''' တို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်အမျိုးသား]] မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]တို့နှင့် အမျိုးတူ အနွယ်တူပင် ဖြစ်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991">မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၁၉၉၁). *တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်*. မြန်မာနိုင်ငံ.</ref> ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ [[မေခမြစ်]] နှင့် [[မေလိခမြစ်]] (အနောက်မြစ်) နှစ်သွယ် ဆုံရာတြိဂံနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" />မေလိခမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ရှမ်းခမြစ် (ခေါ်) နမ့်တဆန်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်းကောင်း၊ မေလိခမြစ် ဝဲဘက်ကမ်းရှိ ကုန်းထူစခန်းများအထိ ဒူးလင်းရွာကလေးများကို အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရသည်။ ဤဒေသများသည် တောတောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒူးလင်းရွာများသည် ကြီးမားသည့် ကျေးရွာကြီးများ မဟုတ်ကြဘဲ ရွာတစ်ရွာလျှင် အိမ်ခြေ သုံးအိမ်၊ လေးအိမ်မှသည် အများဆုံး ၁၀ အိမ်ခန့်သာ ပါဝင်သည့် တောင်ပေါ် ရွာငယ်ကလေးများအဖြစ် တည်ရှိနေထိုင်ကြလေ့ရှိသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == အသွင်အပြင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ဒူးလင်းလူမျိုးတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ အိမ်ဆောက်လုပ်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများသည် [[ကချင်လူမျိုး]]တို့နှင့် များစွာ တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ၎င်းတို့ကို '''ခခူးဂျိန်ဖော့''' (မြစ်ဖျားဒေသနေ ဂျိန်ဖော့များ) သို့မဟုတ် '''အညာသားကချင်များ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ဘာသာစကား== [[ဂျိန်ဖော့ဘာသာစကား]]ကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်နှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဂျိန်ဖော့လူမျိုးတို့၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် ကွာခြားချက်ရှိပြီး စကားဝဲကာ ဒေသန္တရ အသံထွက်ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ==ပန်းပဲလုပ်ငန်း== ရှေးခေတ်ကာလများက ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် [[ပန်းပဲ]]လုပ်ငန်းတွင် အထူးနာမည်ကျော်ကြားခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းခမြစ်ဖျား၏ တောင်ခြေဒေသများတွင် သံရိုင်းများ ထွက်ရှိရာ ဒူးလင်းတို့သည် ထိုသံရိုင်းများကို မီးဖိုကျို၍ ကျောက်တူ၊ ကျောက်ချွန်များဖြင့် ထုလုပ်ကာ [[ဓား]]နှင့် လှံပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထုတ်လုပ်သော ဓားများသည် ရှေးခေတ်က ဒေသတွင်း၌ အလွန် လူသိများထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ရှေးအစဉ်အလာအရ သဘာဝနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Animism) ရှိကြသကဲ့သို့၊ ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ဒူးလင်းလူမျိုး အချို့မှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုလည်း သက်ဝင်ယုံကြည်လာကြသည်။ ==အသုဘ သင်္ဂြိုဟ်သည့် ထုံးတမ်း== ဒူးလင်းလူမျိုးတို့သည် အသုဘအခမ်းအနားများကို ကြီးကျယ်စွာ ပွဲပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရပ်ဝေးဒေသများမှ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများ၊ ဧည့်သည်များ အရောက်စောင့်ဆိုင်း၍ လူစုံလင်မှသာ အသုဘပွဲကို ကျင်းပလေ့ရှိကြရာ သေဆုံးပြီးနောက် နှစ်လ၊ သုံးလခန့်အထိ ကြာမြင့်စွာ ထားရှိပြီးမှ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ဓလေ့ထုံးစံကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်လူမျိုး]] <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်လူမျိုးစု]] rc6ci6zpsxaji3vhix8v25vuoonacya 1061216 1061215 2026-11-03T03:42:39Z Chenzeyan29 141880 /* ဘာသာစကား */ 1061216 wikitext text/x-wiki [[File:Dolin man.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသား]] [[File:Dolin woman.jpeg|thumb|ဒူးလင်းအမျိုးသမီး]] '''ခခူး(Hkahku)''' (သို့မဟုတ်) '''ဒူးလင်း''' တို့သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်အမျိုးသား]] မျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ဂျိန်ဖော့လူမျိုး]]တို့နှင့် အမျိုးတူ အနွယ်တူပင် ဖြစ်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991">မောင်ပုဆိုးကြမ်း (၁၉၉၁). *တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အဘိဓာန်*. မြန်မာနိုင်ငံ.</ref> ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ [[မေခမြစ်]] နှင့် [[မေလိခမြစ်]] (အနောက်မြစ်) နှစ်သွယ် ဆုံရာတြိဂံနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသများတွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" />မေလိခမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော ရှမ်းခမြစ် (ခေါ်) နမ့်တဆန်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်းကောင်း၊ မေလိခမြစ် ဝဲဘက်ကမ်းရှိ ကုန်းထူစခန်းများအထိ ဒူးလင်းရွာကလေးများကို အနှံ့အပြား တွေ့ရှိရသည်။ ဤဒေသများသည် တောတောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသော တောင်တန်းဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဒူးလင်းရွာများသည် ကြီးမားသည့် ကျေးရွာကြီးများ မဟုတ်ကြဘဲ ရွာတစ်ရွာလျှင် အိမ်ခြေ သုံးအိမ်၊ လေးအိမ်မှသည် အများဆုံး ၁၀ အိမ်ခန့်သာ ပါဝင်သည့် တောင်ပေါ် ရွာငယ်ကလေးများအဖြစ် တည်ရှိနေထိုင်ကြလေ့ရှိသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == အသွင်အပြင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == ဒူးလင်းလူမျိုးတို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်၊ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ အိမ်ဆောက်လုပ်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများသည် [[ကချင်လူမျိုး]]တို့နှင့် များစွာ တူညီကြသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ၎င်းတို့ကို '''ခခူးဂျိန်ဖော့''' (မြစ်ဖျားဒေသနေ ဂျိန်ဖော့များ) သို့မဟုတ် '''အညာသားကချင်များ''' ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ဘာသာစကား== [[ကချင်ဘာသာစကား|ဂျိန်ဖော့ဘာသာစကား]]ကိုသာ အဓိက ပြောဆိုကြသည်။ သို့သော် မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်နှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဂျိန်ဖော့လူမျိုးတို့၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် ကွာခြားချက်ရှိပြီး စကားဝဲကာ ဒေသန္တရ အသံထွက်ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ==ပန်းပဲလုပ်ငန်း== ရှေးခေတ်ကာလများက ဒူးလင်းလူမျိုးများသည် [[ပန်းပဲ]]လုပ်ငန်းတွင် အထူးနာမည်ကျော်ကြားခဲ့ကြသည်။ ရှမ်းခမြစ်ဖျား၏ တောင်ခြေဒေသများတွင် သံရိုင်းများ ထွက်ရှိရာ ဒူးလင်းတို့သည် ထိုသံရိုင်းများကို မီးဖိုကျို၍ ကျောက်တူ၊ ကျောက်ချွန်များဖြင့် ထုလုပ်ကာ [[ဓား]]နှင့် လှံပစ္စည်းများကို ကိုယ်တိုင် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့ထုတ်လုပ်သော ဓားများသည် ရှေးခေတ်က ဒေသတွင်း၌ အလွန် လူသိများထင်ရှားခဲ့သည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> ==ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု== ရှေးအစဉ်အလာအရ သဘာဝနတ်များကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (Animism) ရှိကြသကဲ့သို့၊ ခေတ်ကာလ ပြောင်းလဲလာသည်နှင့်အမျှ ဒူးလင်းလူမျိုး အချို့မှာ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုလည်း သက်ဝင်ယုံကြည်လာကြသည်။ ==အသုဘ သင်္ဂြိုဟ်သည့် ထုံးတမ်း== ဒူးလင်းလူမျိုးတို့သည် အသုဘအခမ်းအနားများကို ကြီးကျယ်စွာ ပွဲပေး၍ သင်္ဂြိုဟ်လေ့ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ရပ်ဝေးဒေသများမှ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများ၊ ဧည့်သည်များ အရောက်စောင့်ဆိုင်း၍ လူစုံလင်မှသာ အသုဘပွဲကို ကျင်းပလေ့ရှိကြရာ သေဆုံးပြီးနောက် နှစ်လ၊ သုံးလခန့်အထိ ကြာမြင့်စွာ ထားရှိပြီးမှ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ဓလေ့ထုံးစံကို ကျင့်သုံးကြသည်။<ref name="MaungPusoe1991" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်လူမျိုး]] <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်လူမျိုးစု]] j9h4bbn1jqa2dl7o2zswu0vr82m3g6p 0 65406 1061184 1060880 2026-11-03T01:36:04Z Chenzeyan29 141880 /* အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု */ 1061184 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ | native_name = <span style="font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;">ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ</span> (ယီဘာသာ) | altname = Lolo-Burmese languages | region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | child1 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish) | child2 = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho) | child3 = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | ISO639-5 = tbq-lob | map = Lolo-Burmese languages map.svg | mapcaption = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ }} '''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997" /> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ(Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] n8c1aanzoyouvr3cu4wtsgikqr3vor8 1061230 1061184 2026-11-03T07:17:48Z Chenzeyan29 141880 1061230 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ | native_name = <span style="font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;">ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ</span> (ယီဘာသာ) | altname = Lolo-Burmese languages | region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | child1 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish) | child2 = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho) | child3 = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | ISO639-5 = tbq-lob | map = Lolo-Burmese languages map.svg | mapcaption = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ }} '''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊[[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် == ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက "လိုလို" (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။<ref name="LingSinica">{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}</ref> ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် "လိုလို" ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် "ယီ" (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် "ယီ" ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို "ဘားမစ်" (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက "မြန်-ယီ" (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး "မြန်" (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး "ယီ" (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် "လိုလို-ဗမာနွယ်" (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော "မြန်-ယီ" (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။<ref name="LingSinica" /> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။ === သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ === ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="Bradley1997" />အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် "ခု၊ ကောင်၊ ယောက်" စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။ === အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) === လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။<ref>Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.</ref> === ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု === အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် - {| class="wikitable" |- ! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi) |- | မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur |- | နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi |- | ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu |- | သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi |- | နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo |} <ref>Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.</ref> ==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ== === နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) === နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ === ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) === ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။ === မြိုဘာသာစကား (Mru Language) === တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။ === ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) === အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>Hill, N. W. (2014). "Notes on the Pai-lang Songs." Bulletin of SOAS.</ref> == အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု == ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Jacques">Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. "Approaching the historical phonology of South-East Asian languages." Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.</ref> ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref>Bradley, David. 2008. "The Position of Namuyi in Tibeto-Burman." In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.</ref> ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ == အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု == လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -<ref name="Bradley1997" /> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ(Mru)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish) **** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] **** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] === လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု === လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။<ref>Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.</ref> • လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] ** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese) *** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] *** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]] == ကိုးကား == {{Reflist|2}} == ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ == * Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics. * {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}} * Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社]. * Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived]) * Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill. * Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社]. * ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社]. [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 93se2ken1utvd672g23akn9ssa8qot5 0 65683 1061239 1061138 2026-11-03T07:28:51Z Chenzeyan29 141880 /* နိရှိဘာသာစကား (၁၉၉၉) */ 1061239 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |familycolor = Sino-Tibetan |fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] |fam3 = [[:en: ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ |ဗမာ-ချိအန်]]? |fam4 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |child1 = မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ် |child2 = တောင်ပိုင်း ဗမာနွယ် |glotto = burm1266 |glottorefname = ဗမာနွယ် }} [[File:Langues Birmanes.png |thumb| ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများအား]] '''ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Burmish languages}}) သို့မဟုတ် '''မြန်မာနွယ်ဘာသာစကားများ''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲတွင် ပါဝင်သော ပင်မဘာသာစကားမျိုးနွယ်စုကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=၁၉၉၇ |publisher=Pacific Linguistics |location=Canberra |language=en}}</ref> ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို ပြောဆိုကြသော တိုင်းရင်းသားအများစုသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အထူးသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများ)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်း) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး၊ အချို့ကို [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ == မျိုးနွယ်စုခွဲခြားခြင်း == ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင် ဒေးဗစ်ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) ၏ ခွဲခြားမှုအရ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် သဒ္ဒါစနစ်များအပေါ် မူတည်၍ အဓိကအားဖြင့် အုပ်စုကြီး နှစ်ခု ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။<ref name="bradley1997"/> === ၁။ မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Northern Burmish) === ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး (ဂျင်းဖော) ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း နီးစပ်ကြသည်။ ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ - * [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ]] (Maru / Lawngwaw) * [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ]] (Lashi / Lacid) * [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး]] (Atsi / Zaiwa) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] / အာချန် (Achang / Maingtha) * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်း]] (Pela / Bola) === ၂။ တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Southern Burmish) === ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးနှင့် ပင်မဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ အဓိက ပါဝင်သည်။ * '''[[ဗမာဘာသာစကား]]''' (Standard Burmese) * '''ဒေသန္တရ မူကွဲစကားများ:''' [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]] (Arakanese)၊ [[ထားဝယ်စကား]] (Tavoyan)၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနုစကား]] နှင့် [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုးစကား]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရခိုင်နှင့် ထားဝယ်စကားတို့သည် ဗမာစာပေ ရေးထုံးဟောင်း၏ သံပြောင်းရစ်သံ (Rhotic 'R' sound) များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝိသေသ ရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Nishi |first=Yoshio |title=The Dialects of Burmese |journal=Journal of Asian and African Studies |year=၁၉၇၇ |volume=13 |pages=41–49 |language=en}}</ref> == ပါဝင်သည့်ဘာသာစကားများ == === လာမာ (၂၀၁၂) === ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ၏ အသံအနိမ့်အမြင့် (တက်ကျသံ) အပေါ်မူတည်၍ လာမာ (၂၀၁၂) က အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ * '''ဗမာနွယ်''' **[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာဗဟိုချက်အုပ်စု]] (တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်) ** မိုင်းသာ-ဇိုင်ဝါး (မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်) *** မိုင်းသာအုပ်စု **** [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] *** ဇိုင်ဝါးအုပ်စု<br> **** ပေါ်လာ (ပေါ်လာ) **** လရှီ-ဇိုင်ဝါး ***** လရှီ (လချိတ်) ***** မရူ၊ ဇိုင်ဝါး(အဇီး) === နိရှိဘာသာစကား (၁၉၉၉) === နိရှိစကားကို ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ရှေးဦးဘာသာစကားဖြစ်သော ရှေးမြန်မာစကား၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် ယနေ့ခေတ်ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းလဲလာပုံအပေါ်တွင်အခြေခံ၍ ဗမာအုပ်စုနှင့် မရူအုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုခွဲခြားထားသည်။ ဗမာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ ဗမာစကား၊ မိုင်းသာစကားနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေ ၁၀၀ ခန့်ကသာပြောဆိုကြသော ရှန်းတောင်စကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ မရူအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီ(လချိတ်၊ မရူနှင့် ပေါ်လာစကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများစွာထဲမှ ရခိုင်စကားတွင် ''ရ'' နှင့် ''ယ ''တို့သည် အသံမတူညီသော ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်ကြသော်လည်း ဗမာစကားတွင်မူ ထိုဗျည်းနှစ်ခုစလုံးသည် ''ယ'' ဗျည်းသံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောနှောသွားခဲ့ပြီး အခြားဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားအများစုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်စကားတွင်မူ ''ကျောင်း'' ကို ''က္လောင်း၊ မြေ ''ကို '' မ္လေ ''စသည်ဖြင့် လဆွဲသံများကို ယနေ့အချိန်အထိ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှေးမြန်မာစကားတွင် တွေ့ရှိရသော ယပင့်နှင့် ရရစ် ဗျည်းတွဲကိုမူ ဗမာအုပ်စုဝင်မည်သည့်ဘာသာစကားတွင်မှ မတွေ့ရတော့ပေ။ [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]မှာမူ မြန်မာဒေသိယစကားများတွင် လေ့လာမှုအနည်းငယ်သာပြုလုပ်နိုင်သေးသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] (ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကား စသည်တို့ ပါဝင်သည်) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] * ရှန်းတောင်စကား * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်းစကား]] * [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနုစကား]] ; မရူအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများ * [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး(အဇီး)]] * ပေါ်လာစကား [[လရှီ ဘာသာစကား|လရှီစကား]] * [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ(လော်ဝေါ်)]] === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) === ဒေးဗဒ် ဘရက်ဒလေ က ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ဥဂွန်စကားကို လိုလိုနွယ်အုပ်စုတွင်မထည့်သွင်းပဲ ဗမာနွယ်အုပ်စုတွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ * ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> ** ဥဂွန်နွယ် ** ဗမာနွယ်<br> *** ဗမာဘာသာစကား *** အခြားဗမာအုပ်စု<br> **** ဖွန်း **** ဗမာနွယ် ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> ***** မရူ၊ အဇီး ***** လရှီ၊ မိုင်းသာ၊ ပေါ်လာ၊ ရှန်းတောင် === ၁။ မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Northern Burmish) === မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း)၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားများက အဓိက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="bradley1997"/> * '''[[မရူဘာသာစကား|မရူစကား]]''' (Maru / လောင်ဝေါ် - Lawngwaw) : မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တို့တွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည်။<ref name="ethnologue_burmish">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/burmish |title=Burmish Languages |website=Ethnologue |access-date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ |language=en}}</ref> * '''[[လရှီဘာသာစကား|လရှီစကား]]''' (Lashi / လာစိဒ် - Lacid) : မရူစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ * '''[[အတ္ထစိဘာသာစကား|အဇီးစကား]]''' (Atsi / ဇိုင်ဝါး - Zaiwa) : တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဂျင်းဖော (ကချင်) ကမ္ပည်းအောက်တွင် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဘာသာစကားဗေဒအရ ဗမာနွယ်ဝင် စကားဖြစ်သည်။ * '''[[မိုင်းသာဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]]''' (Achang / အာချန်) : မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မိုင်းသာဒေသနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် လုံချန်းခရိုင်တို့တွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ * '''[[ပန်ဝါဘာသာစကား|ပန်ဝါစကား]]''' (Pela / ဘိုလာ - Bola) : ပြောဆိုသူဦးရေ အနည်းငယ်သာရှိသော မထင်ရှားသည့် မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဝင် စကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |first2=LaPolla |second2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |url=https://archive.org/details/sinotibetanlangu0000grah |year=၂၀၀၃ |publisher=Routledge |language=en}}</ref> * '''ဖွန်းဘာသာစကား''' (Hpon / Phun) : မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဧရာဝတီမြစ်ကျဉ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဟိုပိလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ပြောဆိုသူမရှိသလောက် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား (Nearly Extinct Language) အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ထားသည်။<ref name="ethnologue_burmish"/> === ၂။ တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Southern Burmish) === တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မရုံးသုံးစကားဖြစ်သော ဗမာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသန္တရ မူကွဲစကားရပ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးအသံထွက်ဗေဒ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုစနစ်ချင်း တူညီကြသည်။<ref name="Nishi1977">{{cite journal |last=Nishi |first=Yoshio |title=The Dialects of Burmese |journal=Journal of Asian and African Studies |year=၁၉၇၇ |volume=13 |pages=၄၁–၄၉ |language=en}}</ref> * '''[[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]''' (Standard Burmese) : မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ရုံးသုံး စံပြဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ * '''[[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]]''' (Arakanese / ရခိုင်ဒေသန္တရစကား) : ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစာ ရေးထုံးပါ ‘ရကောက်’ (Rhotic 'R' sound) အသံထွက်ကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Nishi1977"/> * '''[[ထားဝယ်စကား]]''' (Tavoyan / ထားဝယ်ဒေသန္တရစကား) : မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ထားဝယ်ခရိုင်တွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ သရသံနှင့် ဗျည်းတွဲသံ အကြွင်းအကျန်များစွာ ပါဝင်သည်။ * '''[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]]''' (Intha) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[အင်းလေးကန်]] ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသော အင်းသားလူမျိုးများ ပြောဆိုသည့် ဗမာနွယ်ဝင် စကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''[[ဓနုလူမျိုး|ဓနုစကား]]''' (Danu) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ကလော၊ ပင်းတယဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာနွယ်ဝင် စကားခွဲဖြစ်သည်။ * '''[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုးစကား]]''' (Taungyo) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အခြားသော ဒေသန္တရစကားများကဲ့သို့ပင် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင် စကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ==ပြောဆိုသူဦးရေ== ဗမာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောသူအရေအတွက်သည် ၃၈,၈၀၀,၂၉၀‌ဦးအထိရှိရာ ၎င်းသည် ဗမာနွယ်စုစုပေါင်း (၄၄,၀၁၇,၃၀၆ဦး, ၁၀၀%) တွင် ၈၈.၃၄% ခန့်အထိ ပြောဆိုကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအရေအတွက်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (၂၀၂၁-၂၂) {| class="wikitable sortable" ! မျိုးနွယ် !! ပြောဆိုသူဦးရေ !ရာခိုင်နှုန်း |- | [[ဗမာ |မြန်မာ ဗမာ]] || align="center" | 38,800,290 |88.34% |- | [[Rakhine|ရခိုင် ဗမာ]] || align="center" |3,500,570 |7.9% |- | [[ထားဝယ်|ထားဝယ် ဗမာ]] || align="center" |690,790 |1.34% |- | [[မာရမာကြီး |မာရမာ ဗမာ]]|| align="center" |249,000 |0.56% |- | [[ဓနု |ဓနု ဗမာ]]|| align="center" |224,560 |0.51% |- | [[အင်းသား|အင်းသား ဗမာ]]|| align="center" |250,000 |0.56% |- | [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး ဗမာ]] || align="center" |120,610 |0.27% |- | [[လော်ဝေါ်|လော်ဝေါ် ဗမာ]]|| align="center" |108,236 |0.24% |- | [[လချိဒ်|လချိဒ် ဗမာ]] || align="center" |40,050 |0.09.% |- | [[အာချန်|အာချန် ဗမာ]]|| align="center" |30,000 |0.06% |- | [[ဖွန်း|ဖွန်း ဗမာ]]|| align="center" |1500 |0.003% |- | [[ပေလာ|ပေလာ ဗမာ]]|| align="center" |1000 |0.002% |- | [[ချာရှန်|ငေါချင် ဗမာ]]|| align="center" | 600 |>0.001% |- | [[ရှန်းတောက်|ရှန်းတောက် ဗမာ]]|| align="center" |100 |>0.0002% |- !စုစုပေါင်း !44,017,306 !100% |} == မှတ်စု == {{Reflist}} == ကိုးကား == * Bernot, D. (1958). "rapports phonetiques entre le dialecte marma et le birman." ''Bulletin de la Société de Linguistique de Paris'' 53: 273-294. * Bernot, D. (1965). "The vowel systems of Arakanese and ." ''Lingua'' 15: 463-474. * Burling, Robbins (1967). ''Proto Lolo–Burmese.'' Bloomington: Indiana University. * Clerk, F. V. (1911). ''A manual of the Lawngwaw or Măru language, containing: the grammatical principles of the language, glossaries of special terms, colloquial exercises, and Maru-English and English-Maru vocabularies.'' Rangoon: American Baptist mission press. * Dai, Qing-xia (1981). "Zai-wa-yu shi-dong fan-chou di xing-tai bian-hua" (Morphological changes in the Zaiwa causative-verb category), in Min-zu yu-wen 1981.4:36-41. * Dai, Qing-xia (1986). Zaiwa-yu (the Atsi language). 中國大百科全書: 民族 Zhong-guo da-bai-ke quan-shu: Min-zu. (Magna Encyclopedia Sinica: Ethnology Volume). Beijing : 中國大百科全書出版社 : 新華書店經銷 Zhongguo da bai ke quan shu chu ban she : Xin hua shu dian jing xiao * Edmondson, Jerold A. (1992) Trip Notebook and Tapes on Bela Language. Unpublished, cited by Mann 1998. * Henderson, Eugénie J. A. (1986). "Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun." John McCoy and Timothy Light, eds. ''Contributions to Sino-Tibetan Studies'': 101-134. * Huang Bufan 黃布凡, ed. (1992). 藏緬語族語言詞匯 ''Zangmianyuzu yuyan cihui / A Tibeto-Burman Lexicon''. Beijing: 中央民族大學出版社 Zhongyang minzu daxue chubanshe, 1992. * Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagán Burma: Languages and History.'' Oxford: Oxford University Press. * Mann, Noel Walter. 1998. [http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/23/90/132390921332299549002345810814448043482/Proto_Northern_Burmic.pdf A phonological reconstruction of Proto Northern Burmic]. Unpublished thesis. Arlington: The University of Texas. * Maran, L. R. (1971a). "A note on the development of tonal systems in Tibeto-Burman." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 2. * Maran, L. R. (1971b). "Burmese and Jingpho: a study of tonal linguistic processes." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 4. * Pe Maung Tin (1933). "The dialect of Tavoy." ''Journal of the Burma Research Society'' 23.1: 31-46. * [[ဂျွန် အိုကဲလ်|Okell, John]] (1988). "Notes on Tone Alternation in Maru Verbs". David Bradley, et al. eds. ''Prosodic Analysis and Asian Linguistics: to honour R.K. Sprigg.'' (Pacific Linguistics C-104). Canberra, A.C.T., Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University:109-114. * Okell, John (1989). "Yaw: a dialect of Burmese". ''South East Asian linguistics: essays in honour of Eugénie J A Henderson.'' Ed. J H C S Davidson. London, SOAS:199-219. * Sawada Hideo (1999). "Outline of Phonology of Lhaovo (Maru) of Kachin State/". ''Linguistic & Anthropological Study of the Shan Culture Area, report of research project, Grant-in-Aid for International Scientific Research (Field Research):97-147.'' * Sprigg, R. K. (1963). "A comparison of Arakanese and Burmese based on phonological formulae." Shorto, H.L. (ed.) ''Linguistic Comparison in South East Asia and the Pacific'': 109-132. * Taylor, L. F. (1922). "The dialects of Burmese." ''Journal of the Burma Research Society'' 11: 89-97. * Wannemacher, Mark W. (1995-7). Notes on Achang, Atsi, Jinghpaw, Lashi, and Maru. (unpublished manuscript cited by Mann 1998). * Wannemacher, Mark W. (1998) ''Aspects of Zaiwa Prosody: an Autosegmental Account.'' Summer Institute of Linguistics/University of Texas at Arlington. * Xu Xijian 徐悉艱 and Xu Guizhen 徐桂珍 (1984). 景頗族語言簡誌(載瓦語) / ''Jingpozu yuyan jianzhi (Zaiwa yu).'' Beijing: 民族出版社Minzu chubanshe, 1984. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1980). "ビルマ語ヨー方言の資料 Birumago Yō hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Yaw Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 19: 164-182. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981a). "ビルマ語タウンヨウ方言の資料 Birumago Taunyou hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Taung'yo Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 21: 154-187. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981b). "ビルマ語ダヌ方言の会話テキスト Birumago Danu hōgen no kaiwa tekisuto / Conversational Texts of the Danu Dialect of Burmese." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 22: 124-138. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1982). アツィ語基礎語彙集 / ''Atsigo kiso goishū / Classified dictionary of the Atsi or Zaiwa language (Sadon dialect) with Atsi, Japanese and English indexes.'' Tokyo: 東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所 Tōkyō Gaikokugo Daigaku Ajia Afurika Gengo Bunka Kenkyūjo. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1988). A preliminary report on the study of the Maru, Lashi and Atsi languages of Burma. In Yoshiaki Ishizawa (ed.), Historical and cultural studies in Burma, 65-132. Tokyo: Institute of Asian Studies, Sophia University. [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] r2h4ebtcub3n132ltwfs59aa6yry9ly 1061242 1061239 2026-11-03T07:31:49Z Chenzeyan29 141880 /* ပြောဆိုသူဦးရေ */ 1061242 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |familycolor = Sino-Tibetan |fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] |fam3 = [[:en: ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ |ဗမာ-ချိအန်]]? |fam4 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |child1 = မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ် |child2 = တောင်ပိုင်း ဗမာနွယ် |glotto = burm1266 |glottorefname = ဗမာနွယ် }} [[File:Langues Birmanes.png |thumb| ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများအား]] '''ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Burmish languages}}) သို့မဟုတ် '''မြန်မာနွယ်ဘာသာစကားများ''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲတွင် ပါဝင်သော ပင်မဘာသာစကားမျိုးနွယ်စုကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=၁၉၉၇ |publisher=Pacific Linguistics |location=Canberra |language=en}}</ref> ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို ပြောဆိုကြသော တိုင်းရင်းသားအများစုသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အထူးသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများ)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်း) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး၊ အချို့ကို [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ == မျိုးနွယ်စုခွဲခြားခြင်း == ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင် ဒေးဗစ်ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) ၏ ခွဲခြားမှုအရ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် သဒ္ဒါစနစ်များအပေါ် မူတည်၍ အဓိကအားဖြင့် အုပ်စုကြီး နှစ်ခု ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။<ref name="bradley1997"/> === ၁။ မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Northern Burmish) === ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး (ဂျင်းဖော) ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း နီးစပ်ကြသည်။ ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ - * [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ]] (Maru / Lawngwaw) * [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ]] (Lashi / Lacid) * [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး]] (Atsi / Zaiwa) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] / အာချန် (Achang / Maingtha) * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်း]] (Pela / Bola) === ၂။ တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Southern Burmish) === ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးနှင့် ပင်မဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ အဓိက ပါဝင်သည်။ * '''[[ဗမာဘာသာစကား]]''' (Standard Burmese) * '''ဒေသန္တရ မူကွဲစကားများ:''' [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]] (Arakanese)၊ [[ထားဝယ်စကား]] (Tavoyan)၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနုစကား]] နှင့် [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုးစကား]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရခိုင်နှင့် ထားဝယ်စကားတို့သည် ဗမာစာပေ ရေးထုံးဟောင်း၏ သံပြောင်းရစ်သံ (Rhotic 'R' sound) များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝိသေသ ရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Nishi |first=Yoshio |title=The Dialects of Burmese |journal=Journal of Asian and African Studies |year=၁၉၇၇ |volume=13 |pages=41–49 |language=en}}</ref> == ပါဝင်သည့်ဘာသာစကားများ == === လာမာ (၂၀၁၂) === ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ၏ အသံအနိမ့်အမြင့် (တက်ကျသံ) အပေါ်မူတည်၍ လာမာ (၂၀၁၂) က အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ * '''ဗမာနွယ်''' **[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာဗဟိုချက်အုပ်စု]] (တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်) ** မိုင်းသာ-ဇိုင်ဝါး (မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်) *** မိုင်းသာအုပ်စု **** [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] *** ဇိုင်ဝါးအုပ်စု<br> **** ပေါ်လာ (ပေါ်လာ) **** လရှီ-ဇိုင်ဝါး ***** လရှီ (လချိတ်) ***** မရူ၊ ဇိုင်ဝါး(အဇီး) === နိရှိဘာသာစကား (၁၉၉၉) === နိရှိစကားကို ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ရှေးဦးဘာသာစကားဖြစ်သော ရှေးမြန်မာစကား၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် ယနေ့ခေတ်ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းလဲလာပုံအပေါ်တွင်အခြေခံ၍ ဗမာအုပ်စုနှင့် မရူအုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုခွဲခြားထားသည်။ ဗမာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ ဗမာစကား၊ မိုင်းသာစကားနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေ ၁၀၀ ခန့်ကသာပြောဆိုကြသော ရှန်းတောင်စကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ မရူအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီ(လချိတ်၊ မရူနှင့် ပေါ်လာစကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများစွာထဲမှ ရခိုင်စကားတွင် ''ရ'' နှင့် ''ယ ''တို့သည် အသံမတူညီသော ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်ကြသော်လည်း ဗမာစကားတွင်မူ ထိုဗျည်းနှစ်ခုစလုံးသည် ''ယ'' ဗျည်းသံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောနှောသွားခဲ့ပြီး အခြားဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားအများစုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်စကားတွင်မူ ''ကျောင်း'' ကို ''က္လောင်း၊ မြေ ''ကို '' မ္လေ ''စသည်ဖြင့် လဆွဲသံများကို ယနေ့အချိန်အထိ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှေးမြန်မာစကားတွင် တွေ့ရှိရသော ယပင့်နှင့် ရရစ် ဗျည်းတွဲကိုမူ ဗမာအုပ်စုဝင်မည်သည့်ဘာသာစကားတွင်မှ မတွေ့ရတော့ပေ။ [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]မှာမူ မြန်မာဒေသိယစကားများတွင် လေ့လာမှုအနည်းငယ်သာပြုလုပ်နိုင်သေးသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] (ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကား စသည်တို့ ပါဝင်သည်) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] * ရှန်းတောင်စကား * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်းစကား]] * [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနုစကား]] ; မရူအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများ * [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး(အဇီး)]] * ပေါ်လာစကား [[လရှီ ဘာသာစကား|လရှီစကား]] * [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ(လော်ဝေါ်)]] === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) === ဒေးဗဒ် ဘရက်ဒလေ က ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ဥဂွန်စကားကို လိုလိုနွယ်အုပ်စုတွင်မထည့်သွင်းပဲ ဗမာနွယ်အုပ်စုတွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ * ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> ** ဥဂွန်နွယ် ** ဗမာနွယ်<br> *** ဗမာဘာသာစကား *** အခြားဗမာအုပ်စု<br> **** ဖွန်း **** ဗမာနွယ် ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> ***** မရူ၊ အဇီး ***** လရှီ၊ မိုင်းသာ၊ ပေါ်လာ၊ ရှန်းတောင် === ၁။ မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Northern Burmish) === မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း)၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားများက အဓိက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="bradley1997"/> * '''[[မရူဘာသာစကား|မရူစကား]]''' (Maru / လောင်ဝေါ် - Lawngwaw) : မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တို့တွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည်။<ref name="ethnologue_burmish">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/burmish |title=Burmish Languages |website=Ethnologue |access-date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ |language=en}}</ref> * '''[[လရှီဘာသာစကား|လရှီစကား]]''' (Lashi / လာစိဒ် - Lacid) : မရူစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ * '''[[အတ္ထစိဘာသာစကား|အဇီးစကား]]''' (Atsi / ဇိုင်ဝါး - Zaiwa) : တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဂျင်းဖော (ကချင်) ကမ္ပည်းအောက်တွင် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဘာသာစကားဗေဒအရ ဗမာနွယ်ဝင် စကားဖြစ်သည်။ * '''[[မိုင်းသာဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]]''' (Achang / အာချန်) : မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မိုင်းသာဒေသနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် လုံချန်းခရိုင်တို့တွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ * '''[[ပန်ဝါဘာသာစကား|ပန်ဝါစကား]]''' (Pela / ဘိုလာ - Bola) : ပြောဆိုသူဦးရေ အနည်းငယ်သာရှိသော မထင်ရှားသည့် မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဝင် စကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |first2=LaPolla |second2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |url=https://archive.org/details/sinotibetanlangu0000grah |year=၂၀၀၃ |publisher=Routledge |language=en}}</ref> * '''ဖွန်းဘာသာစကား''' (Hpon / Phun) : မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဧရာဝတီမြစ်ကျဉ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဟိုပိလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ပြောဆိုသူမရှိသလောက် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား (Nearly Extinct Language) အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ထားသည်။<ref name="ethnologue_burmish"/> === ၂။ တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Southern Burmish) === တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မရုံးသုံးစကားဖြစ်သော ဗမာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသန္တရ မူကွဲစကားရပ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးအသံထွက်ဗေဒ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုစနစ်ချင်း တူညီကြသည်။<ref name="Nishi1977">{{cite journal |last=Nishi |first=Yoshio |title=The Dialects of Burmese |journal=Journal of Asian and African Studies |year=၁၉၇၇ |volume=13 |pages=၄၁–၄၉ |language=en}}</ref> * '''[[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]''' (Standard Burmese) : မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ရုံးသုံး စံပြဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ * '''[[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]]''' (Arakanese / ရခိုင်ဒေသန္တရစကား) : ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစာ ရေးထုံးပါ ‘ရကောက်’ (Rhotic 'R' sound) အသံထွက်ကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Nishi1977"/> * '''[[ထားဝယ်စကား]]''' (Tavoyan / ထားဝယ်ဒေသန္တရစကား) : မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ထားဝယ်ခရိုင်တွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ သရသံနှင့် ဗျည်းတွဲသံ အကြွင်းအကျန်များစွာ ပါဝင်သည်။ * '''[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]]''' (Intha) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[အင်းလေးကန်]] ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသော အင်းသားလူမျိုးများ ပြောဆိုသည့် ဗမာနွယ်ဝင် စကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''[[ဓနုလူမျိုး|ဓနုစကား]]''' (Danu) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ကလော၊ ပင်းတယဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာနွယ်ဝင် စကားခွဲဖြစ်သည်။ * '''[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုးစကား]]''' (Taungyo) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အခြားသော ဒေသန္တရစကားများကဲ့သို့ပင် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင် စကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ==ပြောဆိုသူဦးရေ== ဗမာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောသူအရေအတွက်သည် ၃၈,၈၀၀,၂၉၀‌ဦးအထိရှိရာ ၎င်းသည် ဗမာနွယ်စုစုပေါင်း (၄၄,၀၁၇,၃၀၆ဦး, ၁၀၀%) တွင် ၈၈.၃၄% ခန့်အထိ ပြောဆိုကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအရေအတွက်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (၂၀၂၁-၂၂) {| class="wikitable sortable" ! မျိုးနွယ် !! ပြောဆိုသူဦးရေ !ရာခိုင်နှုန်း |- | [[ဗမာ |မြန်မာ ဗမာ]] || align="center" | 38,800,290 |88.34% |- | [[ရခိုင်|ရခိုင် ဗမာ]] || align="center" |3,500,570 |7.9% |- | [[ထားဝယ်|ထားဝယ် ဗမာ]] || align="center" |690,790 |1.34% |- | [[မရမာလူမျိုး|မာရမာ ဗမာ]]|| align="center" |249,000 |0.56% |- | [[ဓနု |ဓနု ဗမာ]]|| align="center" |224,560 |0.51% |- | [[အင်းသား|အင်းသား ဗမာ]]|| align="center" |250,000 |0.56% |- | [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး ဗမာ]] || align="center" |120,610 |0.27% |- | [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ် ဗမာ]]|| align="center" |108,236 |0.24% |- | [[လာချိဒ်လူမျိုး|လချိဒ် ဗမာ]] || align="center" |40,050 |0.09.% |- | [[အာချန်လူမျိုး|အာချန် ဗမာ]]|| align="center" |30,000 |0.06% |- | [[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း ဗမာ]]|| align="center" |1500 |0.003% |- | [[ပေလာ|ပေလာ ဗမာ]]|| align="center" |1000 |0.002% |- | [[ချာရှန်|ငေါချင် ဗမာ]]|| align="center" | 600 |>0.001% |- | [[ရှန်းတောက်|ရှန်းတောက် ဗမာ]]|| align="center" |100 |>0.0002% |- !စုစုပေါင်း !44,017,306 !100% |} == မှတ်စု == {{Reflist}} == ကိုးကား == * Bernot, D. (1958). "rapports phonetiques entre le dialecte marma et le birman." ''Bulletin de la Société de Linguistique de Paris'' 53: 273-294. * Bernot, D. (1965). "The vowel systems of Arakanese and ." ''Lingua'' 15: 463-474. * Burling, Robbins (1967). ''Proto Lolo–Burmese.'' Bloomington: Indiana University. * Clerk, F. V. (1911). ''A manual of the Lawngwaw or Măru language, containing: the grammatical principles of the language, glossaries of special terms, colloquial exercises, and Maru-English and English-Maru vocabularies.'' Rangoon: American Baptist mission press. * Dai, Qing-xia (1981). "Zai-wa-yu shi-dong fan-chou di xing-tai bian-hua" (Morphological changes in the Zaiwa causative-verb category), in Min-zu yu-wen 1981.4:36-41. * Dai, Qing-xia (1986). Zaiwa-yu (the Atsi language). 中國大百科全書: 民族 Zhong-guo da-bai-ke quan-shu: Min-zu. (Magna Encyclopedia Sinica: Ethnology Volume). Beijing : 中國大百科全書出版社 : 新華書店經銷 Zhongguo da bai ke quan shu chu ban she : Xin hua shu dian jing xiao * Edmondson, Jerold A. (1992) Trip Notebook and Tapes on Bela Language. Unpublished, cited by Mann 1998. * Henderson, Eugénie J. A. (1986). "Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun." John McCoy and Timothy Light, eds. ''Contributions to Sino-Tibetan Studies'': 101-134. * Huang Bufan 黃布凡, ed. (1992). 藏緬語族語言詞匯 ''Zangmianyuzu yuyan cihui / A Tibeto-Burman Lexicon''. Beijing: 中央民族大學出版社 Zhongyang minzu daxue chubanshe, 1992. * Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagán Burma: Languages and History.'' Oxford: Oxford University Press. * Mann, Noel Walter. 1998. [http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/23/90/132390921332299549002345810814448043482/Proto_Northern_Burmic.pdf A phonological reconstruction of Proto Northern Burmic]. Unpublished thesis. Arlington: The University of Texas. * Maran, L. R. (1971a). "A note on the development of tonal systems in Tibeto-Burman." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 2. * Maran, L. R. (1971b). "Burmese and Jingpho: a study of tonal linguistic processes." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 4. * Pe Maung Tin (1933). "The dialect of Tavoy." ''Journal of the Burma Research Society'' 23.1: 31-46. * [[ဂျွန် အိုကဲလ်|Okell, John]] (1988). "Notes on Tone Alternation in Maru Verbs". David Bradley, et al. eds. ''Prosodic Analysis and Asian Linguistics: to honour R.K. Sprigg.'' (Pacific Linguistics C-104). Canberra, A.C.T., Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University:109-114. * Okell, John (1989). "Yaw: a dialect of Burmese". ''South East Asian linguistics: essays in honour of Eugénie J A Henderson.'' Ed. J H C S Davidson. London, SOAS:199-219. * Sawada Hideo (1999). "Outline of Phonology of Lhaovo (Maru) of Kachin State/". ''Linguistic & Anthropological Study of the Shan Culture Area, report of research project, Grant-in-Aid for International Scientific Research (Field Research):97-147.'' * Sprigg, R. K. (1963). "A comparison of Arakanese and Burmese based on phonological formulae." Shorto, H.L. (ed.) ''Linguistic Comparison in South East Asia and the Pacific'': 109-132. * Taylor, L. F. (1922). "The dialects of Burmese." ''Journal of the Burma Research Society'' 11: 89-97. * Wannemacher, Mark W. (1995-7). Notes on Achang, Atsi, Jinghpaw, Lashi, and Maru. (unpublished manuscript cited by Mann 1998). * Wannemacher, Mark W. (1998) ''Aspects of Zaiwa Prosody: an Autosegmental Account.'' Summer Institute of Linguistics/University of Texas at Arlington. * Xu Xijian 徐悉艱 and Xu Guizhen 徐桂珍 (1984). 景頗族語言簡誌(載瓦語) / ''Jingpozu yuyan jianzhi (Zaiwa yu).'' Beijing: 民族出版社Minzu chubanshe, 1984. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1980). "ビルマ語ヨー方言の資料 Birumago Yō hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Yaw Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 19: 164-182. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981a). "ビルマ語タウンヨウ方言の資料 Birumago Taunyou hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Taung'yo Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 21: 154-187. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981b). "ビルマ語ダヌ方言の会話テキスト Birumago Danu hōgen no kaiwa tekisuto / Conversational Texts of the Danu Dialect of Burmese." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 22: 124-138. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1982). アツィ語基礎語彙集 / ''Atsigo kiso goishū / Classified dictionary of the Atsi or Zaiwa language (Sadon dialect) with Atsi, Japanese and English indexes.'' Tokyo: 東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所 Tōkyō Gaikokugo Daigaku Ajia Afurika Gengo Bunka Kenkyūjo. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1988). A preliminary report on the study of the Maru, Lashi and Atsi languages of Burma. In Yoshiaki Ishizawa (ed.), Historical and cultural studies in Burma, 65-132. Tokyo: Institute of Asian Studies, Sophia University. [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] fw3urgwkga3hsrx7tpyhl6ri6d0qe8c 1061243 1061242 2026-11-03T07:32:57Z Chenzeyan29 141880 /* ပြောဆိုသူဦးရေ */ 1061243 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] |familycolor = Sino-Tibetan |fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] |fam3 = [[:en: ဗမာ-ချမ်းနွယ် ဘာသာစကားများ |ဗမာ-ချိအန်]]? |fam4 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] |child1 = မြောက်ပိုင်း ဗမာနွယ် |child2 = တောင်ပိုင်း ဗမာနွယ် |glotto = burm1266 |glottorefname = ဗမာနွယ် }} [[File:Langues Birmanes.png |thumb| ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများအား]] '''ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Burmish languages}}) သို့မဟုတ် '''မြန်မာနွယ်ဘာသာစကားများ''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ကြီး၏ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာအုပ်စု]]ခွဲတွင် ပါဝင်သော ပင်မဘာသာစကားမျိုးနွယ်စုကြီး တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=၁၉၉၇ |publisher=Pacific Linguistics |location=Canberra |language=en}}</ref> ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို ပြောဆိုကြသော တိုင်းရင်းသားအများစုသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (အထူးသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသများ)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်း) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြပြီး၊ အချို့ကို [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း တွေ့ရှိရသည်။ == မျိုးနွယ်စုခွဲခြားခြင်း == ဘာသာစကားဗေဒပညာရှင် ဒေးဗစ်ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) ၏ ခွဲခြားမှုအရ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် သဒ္ဒါစနစ်များအပေါ် မူတည်၍ အဓိကအားဖြင့် အုပ်စုကြီး နှစ်ခု ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။<ref name="bradley1997"/> === ၁။ မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Northern Burmish) === ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူများသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်။ ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး (ဂျင်းဖော) ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုချင်း နီးစပ်ကြသည်။ ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ - * [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ]] (Maru / Lawngwaw) * [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ]] (Lashi / Lacid) * [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး]] (Atsi / Zaiwa) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] / အာချန် (Achang / Maingtha) * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်း]] (Pela / Bola) === ၂။ တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Southern Burmish) === ဤအုပ်စုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးနှင့် ပင်မဘာသာစကားဖြစ်သော ဗမာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ အဓိက ပါဝင်သည်။ * '''[[ဗမာဘာသာစကား]]''' (Standard Burmese) * '''ဒေသန္တရ မူကွဲစကားများ:''' [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]] (Arakanese)၊ [[ထားဝယ်စကား]] (Tavoyan)၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနုစကား]] နှင့် [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုးစကား]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရခိုင်နှင့် ထားဝယ်စကားတို့သည် ဗမာစာပေ ရေးထုံးဟောင်း၏ သံပြောင်းရစ်သံ (Rhotic 'R' sound) များကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝိသေသ ရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Nishi |first=Yoshio |title=The Dialects of Burmese |journal=Journal of Asian and African Studies |year=၁၉၇၇ |volume=13 |pages=41–49 |language=en}}</ref> == ပါဝင်သည့်ဘာသာစကားများ == === လာမာ (၂၀၁၂) === ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ၏ အသံအနိမ့်အမြင့် (တက်ကျသံ) အပေါ်မူတည်၍ လာမာ (၂၀၁၂) က အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ * '''ဗမာနွယ်''' **[[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာဘာသာဗဟိုချက်အုပ်စု]] (တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်) ** မိုင်းသာ-ဇိုင်ဝါး (မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်) *** မိုင်းသာအုပ်စု **** [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာ]] *** ဇိုင်ဝါးအုပ်စု<br> **** ပေါ်လာ (ပေါ်လာ) **** လရှီ-ဇိုင်ဝါး ***** လရှီ (လချိတ်) ***** မရူ၊ ဇိုင်ဝါး(အဇီး) === နိရှိဘာသာစကား (၁၉၉၉) === နိရှိစကားကို ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ရှေးဦးဘာသာစကားဖြစ်သော ရှေးမြန်မာစကား၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် ယနေ့ခေတ်ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းလဲလာပုံအပေါ်တွင်အခြေခံ၍ ဗမာအုပ်စုနှင့် မရူအုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုခွဲခြားထားသည်။ ဗမာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ ဗမာစကား၊ မိုင်းသာစကားနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေ ၁၀၀ ခန့်ကသာပြောဆိုကြသော ရှန်းတောင်စကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ မရူအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီ(လချိတ်၊ မရူနှင့် ပေါ်လာစကားတို့ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများစွာထဲမှ ရခိုင်စကားတွင် ''ရ'' နှင့် ''ယ ''တို့သည် အသံမတူညီသော ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်ကြသော်လည်း ဗမာစကားတွင်မူ ထိုဗျည်းနှစ်ခုစလုံးသည် ''ယ'' ဗျည်းသံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောနှောသွားခဲ့ပြီး အခြားဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားအများစုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်။ ထားဝယ်စကားတွင်မူ ''ကျောင်း'' ကို ''က္လောင်း၊ မြေ ''ကို '' မ္လေ ''စသည်ဖြင့် လဆွဲသံများကို ယနေ့အချိန်အထိ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်။ ရှေးမြန်မာစကားတွင် တွေ့ရှိရသော ယပင့်နှင့် ရရစ် ဗျည်းတွဲကိုမူ ဗမာအုပ်စုဝင်မည်သည့်ဘာသာစကားတွင်မှ မတွေ့ရတော့ပေ။ [[မြိတ်စကား|ဘိတ်စကား]]မှာမူ မြန်မာဒေသိယစကားများတွင် လေ့လာမှုအနည်းငယ်သာပြုလုပ်နိုင်သေးသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ * [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာစကား]] (ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကား စသည်တို့ ပါဝင်သည်) * [[အာချန်ဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]] * ရှန်းတောင်စကား * [[ဖွန်းဘာသာစကား|ဖွန်းစကား]] * [[ဓနုဘာသာစကား|ဓနုစကား]] ; မရူအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများ * [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး(အဇီး)]] * ပေါ်လာစကား [[လရှီ ဘာသာစကား|လရှီစကား]] * [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|မရူ(လော်ဝေါ်)]] === ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) === ဒေးဗဒ် ဘရက်ဒလေ က ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ဥဂွန်စကားကို လိုလိုနွယ်အုပ်စုတွင်မထည့်သွင်းပဲ ဗမာနွယ်အုပ်စုတွင်ထည့်သွင်းထားသည်။ * ဥဂွန်-ဗမာနွယ်<br> ** ဥဂွန်နွယ် ** ဗမာနွယ်<br> *** ဗမာဘာသာစကား *** အခြားဗမာအုပ်စု<br> **** ဖွန်း **** ဗမာနွယ် ဗဟိုချက်အုပ်စု<br> ***** မရူ၊ အဇီး ***** လရှီ၊ မိုင်းသာ၊ ပေါ်လာ၊ ရှန်းတောင် === ၁။ မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Northern Burmish) === မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း)၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်တောင်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားများက အဓိက ပြောဆိုကြသည်။<ref name="bradley1997"/> * '''[[မရူဘာသာစကား|မရူစကား]]''' (Maru / လောင်ဝေါ် - Lawngwaw) : မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တို့တွင် အများဆုံးပြောဆိုကြသည်။<ref name="ethnologue_burmish">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/burmish |title=Burmish Languages |website=Ethnologue |access-date=၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ |language=en}}</ref> * '''[[လရှီဘာသာစကား|လရှီစကား]]''' (Lashi / လာစိဒ် - Lacid) : မရူစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်သော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ * '''[[အတ္ထစိဘာသာစကား|အဇီးစကား]]''' (Atsi / ဇိုင်ဝါး - Zaiwa) : တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဂျင်းဖော (ကချင်) ကမ္ပည်းအောက်တွင် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း ဘာသာစကားဗေဒအရ ဗမာနွယ်ဝင် စကားဖြစ်သည်။ * '''[[မိုင်းသာဘာသာစကား|မိုင်းသာစကား]]''' (Achang / အာချန်) : မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း မိုင်းသာဒေသနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် လုံချန်းခရိုင်တို့တွင် အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ * '''[[ပန်ဝါဘာသာစကား|ပန်ဝါစကား]]''' (Pela / ဘိုလာ - Bola) : ပြောဆိုသူဦးရေ အနည်းငယ်သာရှိသော မထင်ရှားသည့် မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်ဝင် စကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |first2=LaPolla |second2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |url=https://archive.org/details/sinotibetanlangu0000grah |year=၂၀၀၃ |publisher=Routledge |language=en}}</ref> * '''ဖွန်းဘာသာစကား''' (Hpon / Phun) : မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဧရာဝတီမြစ်ကျဉ်းတစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဟိုပိလူမျိုးများ၏ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ပြောဆိုသူမရှိသလောက် ပျောက်ကွယ်လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ဘာသာစကား (Nearly Extinct Language) အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ထားသည်။<ref name="ethnologue_burmish"/> === ၂။ တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Southern Burmish) === တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်ဘာသာစကားများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မရုံးသုံးစကားဖြစ်သော ဗမာစကားနှင့် ၎င်း၏ ဒေသန္တရ မူကွဲစကားရပ်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် သမိုင်းဦးအသံထွက်ဗေဒ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုစနစ်ချင်း တူညီကြသည်။<ref name="Nishi1977">{{cite journal |last=Nishi |first=Yoshio |title=The Dialects of Burmese |journal=Journal of Asian and African Studies |year=၁၉၇၇ |volume=13 |pages=၄၁–၄၉ |language=en}}</ref> * '''[[ဗမာဘာသာစကား|ဗမာစကား]]''' (Standard Burmese) : မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ရုံးသုံး စံပြဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ * '''[[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်စကား]]''' (Arakanese / ရခိုင်ဒေသန္တရစကား) : ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစာ ရေးထုံးပါ ‘ရကောက်’ (Rhotic 'R' sound) အသံထွက်ကို ယနေ့တိုင် ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref name="Nishi1977"/> * '''[[ထားဝယ်စကား]]''' (Tavoyan / ထားဝယ်ဒေသန္တရစကား) : မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး ထားဝယ်ခရိုင်တွင် ပြောဆိုကြပြီး ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ သရသံနှင့် ဗျည်းတွဲသံ အကြွင်းအကျန်များစွာ ပါဝင်သည်။ * '''[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသားစကား]]''' (Intha) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း [[အင်းလေးကန်]] ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြသော အင်းသားလူမျိုးများ ပြောဆိုသည့် ဗမာနွယ်ဝင် စကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''[[ဓနုလူမျိုး|ဓနုစကား]]''' (Danu) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ကလော၊ ပင်းတယဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာနွယ်ဝင် စကားခွဲဖြစ်သည်။ * '''[[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုးစကား]]''' (Taungyo) : ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုကြပြီး အခြားသော ဒေသန္တရစကားများကဲ့သို့ပင် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင် စကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ==ပြောဆိုသူဦးရေ== ဗမာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောသူအရေအတွက်သည် ၃၈,၈၀၀,၂၉၀‌ဦးအထိရှိရာ ၎င်းသည် ဗမာနွယ်စုစုပေါင်း (၄၄,၀၁၇,၃၀၆ဦး, ၁၀၀%) တွင် ၈၈.၃၄% ခန့်အထိ ပြောဆိုကြသည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအရေအတွက်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (၂၀၂၁-၂၂) {| class="wikitable sortable" ! မျိုးနွယ် !! ပြောဆိုသူဦးရေ !ရာခိုင်နှုန်း |- | [[ဗမာ | ဗမာ]] || align="center" | 38,800,290 |88.34% |- | [[ရခိုင်|ရခိုင်]] || align="center" |3,500,570 |7.9% |- | [[ထားဝယ်|ထားဝယ်]] || align="center" |690,790 |1.34% |- | [[မရမာလူမျိုး|မာရမာ]]|| align="center" |249,000 |0.56% |- | [[ဓနု |ဓနု]]|| align="center" |224,560 |0.51% |- | [[အင်းသား|အင်းသား]]|| align="center" |250,000 |0.56% |- | [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]] || align="center" |120,610 |0.27% |- | [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]]|| align="center" |108,236 |0.24% |- | [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] || align="center" |40,050 |0.09.% |- | [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]]|| align="center" |30,000 |0.06% |- | [[ဖွန်းလူမျိုး|ဖွန်း]]|| align="center" |1500 |0.003% |- | [[ပေလာ|ပေလာ]]|| align="center" |1000 |0.002% |- | [[မိုင်းသာလူမျိုး|ငေါ့ချန်]]|| align="center" | 600 |>0.001% |- | [[ရှန်းတောက်|ရှန်းတောက် ဗမာ]]|| align="center" |100 |>0.0002% |- !စုစုပေါင်း !44,017,306 !100% |} == မှတ်စု == {{Reflist}} == ကိုးကား == * Bernot, D. (1958). "rapports phonetiques entre le dialecte marma et le birman." ''Bulletin de la Société de Linguistique de Paris'' 53: 273-294. * Bernot, D. (1965). "The vowel systems of Arakanese and ." ''Lingua'' 15: 463-474. * Burling, Robbins (1967). ''Proto Lolo–Burmese.'' Bloomington: Indiana University. * Clerk, F. V. (1911). ''A manual of the Lawngwaw or Măru language, containing: the grammatical principles of the language, glossaries of special terms, colloquial exercises, and Maru-English and English-Maru vocabularies.'' Rangoon: American Baptist mission press. * Dai, Qing-xia (1981). "Zai-wa-yu shi-dong fan-chou di xing-tai bian-hua" (Morphological changes in the Zaiwa causative-verb category), in Min-zu yu-wen 1981.4:36-41. * Dai, Qing-xia (1986). Zaiwa-yu (the Atsi language). 中國大百科全書: 民族 Zhong-guo da-bai-ke quan-shu: Min-zu. (Magna Encyclopedia Sinica: Ethnology Volume). Beijing : 中國大百科全書出版社 : 新華書店經銷 Zhongguo da bai ke quan shu chu ban she : Xin hua shu dian jing xiao * Edmondson, Jerold A. (1992) Trip Notebook and Tapes on Bela Language. Unpublished, cited by Mann 1998. * Henderson, Eugénie J. A. (1986). "Some hitherto unpublished material on Northern (Megyaw) Hpun." John McCoy and Timothy Light, eds. ''Contributions to Sino-Tibetan Studies'': 101-134. * Huang Bufan 黃布凡, ed. (1992). 藏緬語族語言詞匯 ''Zangmianyuzu yuyan cihui / A Tibeto-Burman Lexicon''. Beijing: 中央民族大學出版社 Zhongyang minzu daxue chubanshe, 1992. * Luce, G. H. (1985). ''Phases of Pre-Pagán Burma: Languages and History.'' Oxford: Oxford University Press. * Mann, Noel Walter. 1998. [http://www.sil.org/system/files/reapdata/13/23/90/132390921332299549002345810814448043482/Proto_Northern_Burmic.pdf A phonological reconstruction of Proto Northern Burmic]. Unpublished thesis. Arlington: The University of Texas. * Maran, L. R. (1971a). "A note on the development of tonal systems in Tibeto-Burman." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 2. * Maran, L. R. (1971b). "Burmese and Jingpho: a study of tonal linguistic processes." ''Occasional Publications of the Wolfenden Society on Tibeto-Burman Linguistics'' 4. * Pe Maung Tin (1933). "The dialect of Tavoy." ''Journal of the Burma Research Society'' 23.1: 31-46. * [[ဂျွန် အိုကဲလ်|Okell, John]] (1988). "Notes on Tone Alternation in Maru Verbs". David Bradley, et al. eds. ''Prosodic Analysis and Asian Linguistics: to honour R.K. Sprigg.'' (Pacific Linguistics C-104). Canberra, A.C.T., Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific Studies, Australian National University:109-114. * Okell, John (1989). "Yaw: a dialect of Burmese". ''South East Asian linguistics: essays in honour of Eugénie J A Henderson.'' Ed. J H C S Davidson. London, SOAS:199-219. * Sawada Hideo (1999). "Outline of Phonology of Lhaovo (Maru) of Kachin State/". ''Linguistic & Anthropological Study of the Shan Culture Area, report of research project, Grant-in-Aid for International Scientific Research (Field Research):97-147.'' * Sprigg, R. K. (1963). "A comparison of Arakanese and Burmese based on phonological formulae." Shorto, H.L. (ed.) ''Linguistic Comparison in South East Asia and the Pacific'': 109-132. * Taylor, L. F. (1922). "The dialects of Burmese." ''Journal of the Burma Research Society'' 11: 89-97. * Wannemacher, Mark W. (1995-7). Notes on Achang, Atsi, Jinghpaw, Lashi, and Maru. (unpublished manuscript cited by Mann 1998). * Wannemacher, Mark W. (1998) ''Aspects of Zaiwa Prosody: an Autosegmental Account.'' Summer Institute of Linguistics/University of Texas at Arlington. * Xu Xijian 徐悉艱 and Xu Guizhen 徐桂珍 (1984). 景頗族語言簡誌(載瓦語) / ''Jingpozu yuyan jianzhi (Zaiwa yu).'' Beijing: 民族出版社Minzu chubanshe, 1984. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1980). "ビルマ語ヨー方言の資料 Birumago Yō hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Yaw Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 19: 164-182. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981a). "ビルマ語タウンヨウ方言の資料 Birumago Taunyou hōgen no shiryō / Linguistic Data of the Taung'yo Dialect of the Burmese Language." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 21: 154-187. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1981b). "ビルマ語ダヌ方言の会話テキスト Birumago Danu hōgen no kaiwa tekisuto / Conversational Texts of the Danu Dialect of Burmese." アジア・アフリカ言語文化研究 ''Ajia Afurika gengo bunka kenkyū / Journal of Asian and African Studies'' 22: 124-138. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1982). アツィ語基礎語彙集 / ''Atsigo kiso goishū / Classified dictionary of the Atsi or Zaiwa language (Sadon dialect) with Atsi, Japanese and English indexes.'' Tokyo: 東京外国語大学アジア・アフリカ言語文化研究所 Tōkyō Gaikokugo Daigaku Ajia Afurika Gengo Bunka Kenkyūjo. * Yabu Shirō 藪 司郎 (1988). A preliminary report on the study of the Maru, Lashi and Atsi languages of Burma. In Yoshiaki Ishizawa (ed.), Historical and cultural studies in Burma, 65-132. Tokyo: Institute of Asian Studies, Sophia University. [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|*]] 315bmh5cenel60h573jooik0yxif8lf 0 72460 1061246 1046739 2026-11-03T08:24:17Z Mkant00 135890 major expansion 1061246 wikitext text/x-wiki '''ကိန်းသီအိုရီ''' (Number theory) သည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် '''ပိုမိုမြင့်မားသော ဂဏန်းသင်္ချာ''' (higher arithmetic) ဟုလည်း အမည်တွင်ခဲ့ပြီး [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) <math>\mathbb{Z}</math>၊ [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers)၊ ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (arithmetic functions) နှင့် [[ကိန်းပြည့်]] သို့မဟုတ် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]]မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (polynomial equations with integral or rational coefficients) ကို အဓိကလေ့လာသည့် အခြေခံကျသော [[သင်္ချာပညာရပ်နယ်ပယ်များ|သင်္ချာဘာသာရပ်]] (fundamental mathematical discipline) ဖြစ်သည်။<ref>Hardy & Wright (2008), pp. 1–4.</ref><ref>nLab authors, Number Theory.</ref> [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ]] ရှုထောင့် (categorical perspective) အရ <math>\mathbb{Z}</math> သည် ထပ်တူရပါသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်းများ]]၏ ကတ်တဂိုရီ (category of commutative unital rings) <math>\mathbf{CRing}</math> ၌ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစအရာဝတ္ထု]] (initial object) ဖြစ်ပြီး ထပ်တူရပါသော ဖလှယ်ရကွင်း (commutative unital ring) <math>R</math> တိုင်းအတွက် <math>1_{\mathbb{Z}} \mapsto 1_R</math> သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (unique ring homomorphism) <math>\eta_R \colon \mathbb{Z} \to R</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>Ireland & Rosen (1990), pp. 1–3.</ref> ခေတ်သစ် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ (modern arithmetic geometry) တွင် သုဒ္ဓရောင်စဉ် (prime spectrum) <math>\operatorname{Spec}(\mathbb{Z})</math> သည် ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများ (arithmetic varieties) အားလုံး [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ဖိုက်ဘာ_(Fiber)|ဖိုက်ဘာပါသော]] (fibered) အဆုံးသတ် အခြေခံစကင်းမ် (terminal base scheme) ဖြစ်ပြီး [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra)၊ [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (analysis) နှင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တို့အကြား နက်ရှိုင်းသော [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] ပေါင်းကူးတံတားတစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>Tate (1977), pp. 3–5.</ref> [[File:A 150x150 Ulam spiral of dots with varying widths (emphasis primes).svg|thumb|အူလမ် ခရုပတ် (Ulam spiral) တစ်လျှောက် သရုပ်ဖော်ထားသည့် ကိန်းပြည့်လတ္တစ် (integer lattice) <math>\mathbb{Z}^2</math> အတွင်းရှိ [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]]၏ ပျံ့နှံ့မှု (distribution of prime numbers)။ နှစ်ထပ်ကိန်း ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းများ (quadratic diagonals) တစ်လျှောက် သုဒ္ဓကိန်းများ စုပြုံတည်ရှိနေခြင်းသည် [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်များ]] (polynomials) <math>f(n) = 4n^2 + bn + c</math> ၏ တန်ဖိုးများဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုဖြန့်ဖြူးခြင်း (asymptotic distribution) ကို ထင်ဟပ်စေသည်။]] == <math>\mathbb{Z}</math> ရှိ အခြေခံတည်ဆောက်ပုံနှင့် ဂဏန်းသင်္ချာ (Foundational Structure and Arithmetic in Z) == [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) <math>\mathbb{Z}</math> သည် [[ပကတိတန်ဖိုး]] (absolute value) <math>|\cdot| \colon \mathbb{Z} \to \mathbb{N}</math> ဖြင့် ပေးထားသော ပိုင်းစသီးခြား ယူကလစ် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း (discrete Euclidean valuation) တပ်ဆင်ထားသည့် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသော ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာဒိုမိန်း]] (totally ordered integral domain) ဖြစ်သည်။ <math>b \neq 0</math> ရှိသော မည်သည့် <math>a, b \in \mathbb{Z}</math> မဆိုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] <math>q, r \in \mathbb{Z}</math> တည်ရှိသည်။ <math display="block">a = bq + r, \quad 0 \le r < |b|</math> [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်းဆိုင်ရာ]] [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (division algorithm) သည် <math>\mathbb{Z}</math> ကို ယူကလစ် ဒိုမိန်း (Euclidean domain) တည်ဆောက်ပုံ ဖြစ်စေပြီး ယင်းက <math>\mathbb{Z}</math> သည် [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်|ပရင်စီပယ်အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (principal ideal domain) ဖြစ်ကာ ရလဒ်အနေဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း (unique factorization domain) ဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုသည်။<ref>Apostol (1976), pp. 13–16.</ref> နှစ်ခုစလုံး သုညမဟုတ်သော မည်သည့် ကိန်းပြည့်များ <math>a, b \in \mathbb{Z}</math> မဆိုအတွက် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) <math>d = \gcd(a, b)</math> သည် <math>a\mathbb{Z} + b\mathbb{Z} = d\mathbb{Z}</math> ဖြစ်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် အပေါင်းထုတ်လုပ်ကိန်း ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည့် ဘေဇူး၏ ထပ်တူညီမှု (Bézout's identity) ကို ရရှိစေသည်။ <math display="block">ax + by = \gcd(a, b)</math> ဤနေရာတွင် <math>x, y \in \mathbb{Z}</math> ဖြစ်ပြီး တိုးချဲ့ ယူကလစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း (extended Euclidean algorithm) ဖြင့် တွက်ချက်နိုင်သည်။<ref>Hardy & Wright (2008), pp. 20–25.</ref> ကိန်းပြည့် <math>p \in \mathbb{Z} \setminus \{0, \pm 1\}</math> တစ်ခု၏ တစ်ခုတည်းသော ဆခွဲကိန်းများ (divisors) သည် <math>\pm 1</math> နှင့် <math>\pm p</math> သာ ဖြစ်ပါက ၎င်းကို ဆမခွဲနိုင်သော (irreducible) ကိန်းဟု ခေါ်သည်။ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း <math>\mathbb{Z}</math> တွင် ဆမခွဲနိုင်သော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]သည် သုဒ္ဓအစုဝင်များ (prime elements) နှင့် ထပ်တူကျသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာ အကယ်၍ <math>p \mid ab</math> ဖြစ်ပါက <math>p \mid a</math> သို့မဟုတ် <math>p \mid b</math> ဖြစ်သည်။ '''[[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]]''' (Fundamental Theorem of Arithmetic) သည် <math>n \in \mathbb{Z}_{\ge 2}</math> တိုင်းတွင် [[ယူနစ် (ကွင်းသီအိုရီ)|ယူနစ်များ]]၏ အစီအစဉ်နှင့် သင်္ကေတလက္ခဏာများအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပုံမှန် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (canonical prime factorization) တစ်ခု ရှိကြောင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">n = \prod_{p \in \mathbb{P}} p^{v_p(n)}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbb{P} = \{2, 3, 5, 7, 11, \dots\}</math> သည် အပေါင်း [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]]၏ [[အစု]] ဖြစ်ပြီး <math>v_p(n) \ge 0</math> သည် [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း|p-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) ဖြစ်ကာ အဆုံးရှိသော <math>p</math> အရေအတွက်မှအပ ကျန်ရှိသော ကိန်းများအားလုံးအတွက် သုည ဖြစ်သည်။<ref>Ireland & Rosen (1990), pp. 4–8.</ref> [[File:Continued fraction sqrt3.svg|thumb|[[အပိုင်းကိန်း|ဆက်တိုက်အပိုင်းကိန်း]] ဖြန့်ထုတ်ချက် (continued fraction expansion) <math>\sqrt{3} = [1; \overline{1, 2}]</math> ၏ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] ဆောက်လုပ်ပုံ၊ ၎င်းသည် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]] ချဉ်းကပ်ချက်များဆီသို့ အစဉ်လိုက် ချဉ်းကပ်အပိုင်းကိန်းများ (convergents) ကို ပေးသည်။]] မည်သည့် ကိန်းပြည့် <math>n \ge 1</math> မဆိုအတွက် [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်|ထပ်တူကျမှု ဆက်သွယ်ချက်]] (congruence relation) <math>a \equiv b \pmod n \iff n \mid (a - b)</math> သည် <math>\mathbb{Z}</math> ပေါ်ရှိ [[ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်]] (equivalence relation) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|အကြွင်းအတန်းအစားများ]]၏ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring of residue classes) <math>\mathbb{Z}/n\mathbb{Z}</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အကယ်၍ <math>n = p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်ပါက <math>\mathbb{Z}/p\mathbb{Z} \cong \mathbb{F}_p</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်|သုဒ္ဓဖီးလ်ဒ်]] (prime field) ဖြစ်သည်။ အကြွင်းအတန်းအစား ကွင်း <math>\mathbb{Z}/n\mathbb{Z}</math> ၏ ယူနစ်များ၏ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group of units) သည် အစဉ် <math>\#(\mathbb{Z}/n\mathbb{Z})^\times = \varphi(n)</math> ရှိပြီး အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့်ဖန်ရှင် (Euler's totient function) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\varphi(n) = n \prod_{p \mid n} \left(1 - \frac{1}{p}\right)</math> [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) အရ <math>n</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော]] ကိန်းပြည့်များ <math>a</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">a^{\varphi(n)} \equiv 1 \pmod n</math> [[တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ်|တရုတ်အကြွင်း သီအိုရမ်]] (Chinese Remainder Theorem) သည် <math>\gcd(m_i, m_j) = 1</math> ဖြစ်သည့် မော်ဂျူးလပ်စ်များအတွက် ကွင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>\mathbb{Z}/(m_1 \cdots m_k)\mathbb{Z} \cong \prod_{i=1}^k \mathbb{Z}/m_i\mathbb{Z}</math> ကို ထူထောင်ပေးသည်။<ref>Ireland & Rosen (1990), pp. 30–38.</ref> အခြေခံ သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ထပ်ညွှန်းများ <math>p^k</math> အတွက် <math>(\mathbb{Z}/p^k\mathbb{Z})^\times</math> သည် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> တိုင်းအတွက် [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (cyclic group) ဖြစ်ပြီး ပရစ်မစ်တစ် ကိန်းရင်းများ (primitive roots) တည်ရှိမှုကို ပေးသည်။ [[ပြောင်းပြန်စုဆုံမှတ်|ပရိုအဆုံးရှိ စုဆုံမှတ်]] (profinite limit) <math>\lim_{\leftarrow} \mathbb{Z}/p^k\mathbb{Z} = \mathbb{Z}_p</math> သည် <math>p</math>-[[P-အခြေခံကိန်း|အခြေခံကိန်းပြည့်များ]]၏ ကွင်း (ring of p-adic integers) ကို တည်ဆောက်ပေးပြီး ကိန်းသီအိုရီ၌ ဒေသအလိုက် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (local analysis) အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည်။<ref>Serre (1996), pp. 9–18.</ref> ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုများ (Diophantine approximations) သည် <math>\mathbb{R}</math> ၌ <math>\mathbb{Q}</math> ၏ မက်ထရစ် သိပ်သည်းဆကို လေ့လာသည်။ မည်သည့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်]] [[ကိန်းစစ်]] (irrational real number) <math>\alpha \in \mathbb{R} \setminus \mathbb{Q}</math> မဆိုတွင် <math>a_0 \in \mathbb{Z}</math> နှင့် <math>i \ge 1</math> အတွက် <math>a_i \in \mathbb{Z}_{\ge 1}</math> ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[အနန္တ]] ရိုးရှင်းသော ဆက်တိုက်အပိုင်းကိန်း ဖြန့်ထုတ်ချက် (simple continued fraction expansion) <math>\alpha = [a_0; a_1, a_2, \dots]</math> ရှိသည်။ ချဉ်းကပ်အပိုင်းကိန်းများ (convergents) <math>p_k / q_k = [a_0; a_1, \dots, a_k]</math> သည် အကောင်းဆုံး [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]] ချဉ်းကပ်ချက်များကို ပေးပြီး အောက်ပါအချက်ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">\left| \alpha - \frac{p_k}{q_k} \right| < \frac{1}{q_k q_{k+1}} \le \frac{1}{q_k^2}</math> နှစ်ထပ်ကိန်းမဟုတ်သော အပေါင်းကိန်းပြည့် <math>d \in \mathbb{Z}_{\ge 2}</math> အတွက် <math>\sqrt{d}</math> ၏ ကာလမှန် ဆက်တိုက်အပိုင်းကိန်းသည် ပဲ့လ်၏ ညီမျှခြင်း (Pell's equation) <math>x^2 - d y^2 = 1</math> ဆိုင်ရာ အခြေခံ အပေါင်းကိန်းပြည့်အဖြေကို ထုတ်ပေးသည်။<ref>Hardy & Wright (2008), pp. 170–185.</ref> == ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်၍မရနိုင်မှု (Diophantine Equations and Computational Undecidability) == [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) သည် [[ကိန်းပြည့်]]မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါဝင်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] [[ညီမျှခြင်း]] ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(X_1, X_2, \dots, X_n) = 0, \quad F \in \mathbb{Z}[X_1, \dots, X_n]</math> ၎င်းအတွက် အဖြေများကို ကိန်းပြည့်အမှတ်များ ဖြစ်သည့် <math>\mathbb{Z}^n</math> (integral points) သို့မဟုတ် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]] အမှတ်များ (rational points) ဖြစ်သည့် <math>\mathbb{Q}^n</math> တွင် ရှာဖွေသည်။<ref>nLab authors, Number Theory.</ref> စကင်းမ်သီအိုရီဆိုင်ရာ ဘာသာစကားအရ <math>F</math> သည် <math>\operatorname{Spec}(\mathbb{Z})</math> ပေါ်ရှိ အဆုံးရှိ အမျိုးအစား အဖိုင်းစကင်းမ် (affine scheme of finite type) <math>X = \operatorname{Spec}(\mathbb{Z}[X_1, \dots, X_n]/(F))</math> ကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ထပ်တူရပါသော [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခု၌ ညီမျှခြင်းကို ဖြေရှင်းခြင်းသည် [[မော်ဖစ်ဇင်]]အစု (morphism set) <math>\operatorname{Hom}_{\mathbf{Sch}}(\operatorname{Spec}(R), X)</math> ကို ဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူညီသည်။<ref>Tate (1977), pp. 6–8.</ref> ဟီလ်ဘတ်၏ ဒသမမြောက် ပြဿနာ (Hilbert's tenth problem) သည် မည်သည့် ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းမဆို ကိန်းပြည့်အဖြေများ ရှိမရှိ ဆုံးဖြတ်ရန်အတွက် ယေဘုယျ [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (universal algorithm) တစ်ခုကို မေးမြန်းခဲ့သည်။ ထိုပြဿနာကို မာသီယာဆဲဗစ်ချ်-ရော်ဘင်ဆန်-ဒေးဗစ်-ပတ်နမ် သီအိုရမ် (MRDP theorem) ဖြင့် မဖြစ်နိုင်ကြောင်း အဖြေထုတ်ခဲ့သည်။ '''မာသီယာဆဲဗစ်ချ် သီအိုရမ် (Matiyasevich, 1970)။''' <math>\mathbb{N}</math> ၏ တွက်ချက်ဖော်ပြနိုင်သော [[အစုပိုင်း]] (computably enumerable subset) တိုင်းသည် ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အစုပိုင်း <math>S \subseteq \mathbb{N}</math> သည် တွက်ချက်ဖော်ပြနိုင်သော [[အစု]] ဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည့် ပိုလီနိုမီရယ် <math>P \in \mathbb{Z}[A, Y_1, \dots, Y_m]</math> တစ်ခု တည်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">a \in S \iff \exists y_1, \dots, y_m \in \mathbb{N} \colon P(a, y_1, \dots, y_m) = 0</math> ထပ်ကျော့သီအိုရီ (recursion theory) တွင် ဆုံးဖြတ်၍မရနိုင်သော တွက်ချက်ဖော်ပြနိုင်သည့် အစုများ ဖြစ်သော ရပ်တန့်ခြင်းပြဿနာ (halting problem) ကဲ့သို့သော အခြေအနေများ တည်ရှိသောကြောင့် <math>\mathbb{Z}</math> ပေါ်တွင် ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများ ပြေလည်နိုင်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရန် မည်သည့် ယေဘုယျ ဆုံးဖြတ်ချက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း (general decision procedure) မျှ မတည်ရှိနိုင်ပါ။<ref>Matiyasevich (1993), pp. 1–15.</ref><ref>nLab authors, Number Theory.</ref> == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီနှင့် သုဒ္ဓကိန်း ပျံ့နှံ့မှုများ (Analytic Number Theory and Prime Distributions) == [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ]] (Analytic number theory) သည် ဂဏန်းသင်္ချာ [[ကိန်းစဉ်|အစဉ်များ]]၏ ချဉ်းကပ်မှုသိပ်သည်းဆ (asymptotic density) ကို တွက်ချက်ရန် [[ကိန်းထွေး]]ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (complex analysis)၊ ဟာမိုနစ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (harmonic analysis) နှင့် ရောင်စဉ်သီအိုရီ (spectral theory) တို့ကို အသုံးချသည်။<ref>Apostol (1976), pp. 7–9.</ref> <math>\pi(x) = \#\{p \in \mathbb{P} \mid p \le x\}</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းရေတွက် [[ဖန်ရှင်]] (prime-counting function) ကို ကိုယ်စားပြုပါစေ။ [[သုဒ္ဓကိန်း]] ပျံ့နှံ့မှုများကို ချေဘီရှက်ဗ်၏ အလေးဆတပ် ဖန်ရှင်များ (Chebyshev's weighted functions) ဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာသည်။ <math display="block">\theta(x) = \sum_{p \le x} \log p, \quad \psi(x) = \sum_{n \le x} \Lambda(n) = \sum_{p^k \le x} \log p</math> ဤနေရာတွင် <math>\Lambda(n)</math> သည် ဖွန် မန်ဂို့လ်တ် ဖန်ရှင် (von Mangoldt function) ဖြစ်သည်။ '''သုဒ္ဓကိန်း သီအိုရမ်''' (Prime Number Theorem) သည် အောက်ပါ ချဉ်းကပ်မှု နိယာမကို ထူထောင်ပေးသည်။ <math display="block">\pi(x) \sim \frac{x}{\log x} \sim \operatorname{Li}(x) = \int_2^x \frac{dt}{\log t} \quad \text{as } x \to \infty</math> ယင်းသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုအရ <math>\psi(x) \sim x</math> ဟူသော ဆက်သွယ်ချက်နှင့် ထပ်တူညီသည်။<ref>Davenport & Montgomery (2000), pp. 111–115.</ref> [[File:Complex zeta.jpg|thumb|[[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] <math>\mathbb{C}</math> ပေါ်ရှိ ရီးမန်း ဇီတာဖန်ရှင် <math>\zeta(s)</math> ၏ [[အရင်းအမြစ်စု]]အရောင်ခြယ်ထားမှု (domain coloring)။ အရောင်ရင့်များသည် ကိန်းထွေး ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (complex argument) <math>\arg(\zeta(s))</math> ကို ကိုယ်စားပြုပြီး မှောင်သော နယ်ပယ်များသည် သုညမှတ်များနှင့် နီးကပ်မှုကို ညွှန်ပြသည်။]] သုဒ္ဓကိန်း ပျံ့နှံ့မှုကို အဓိကထိန်းချုပ်သော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိရိယာမှာ ရီးမန်း ဇီတာဖန်ရှင် (Riemann zeta function) ဖြစ်ပြီး ပြင်ညီတစ်ဝက် <math>\Re(s) > 1</math> ပေါ်တွင် [[အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း|အကြွင်းမဲ့ စုဆုံသော]] [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (absolutely convergent series) နှင့် အွိုင်လာ မြှောက်လဒ် (Euler product) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\zeta(s) = \sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n^s} = \prod_{p \in \mathbb{P}} \left(1 - p^{-s}\right)^{-1}</math> ဖန်ရှင် <math>\zeta(s)</math> သည် အကြွင်း (residue) <math>1</math> ရှိသော ရိုးရှင်းသော အနန္တတန်ဖိုးမှတ် (simple pole) <math>s = 1</math> ၌သာ ရှိပြီး [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] <math>\mathbb{C}</math> တစ်ခုလုံးသို့ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မီရိုမော်ဖစ် ဆက်လက်တည်ရှိခြင်း (meromorphic continuation) ရှိသည်။ ပြီးပြည့်စုံသော ဇီတာဖန်ရှင် (completed zeta function) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\xi(s) = \frac{1}{2} s(s - 1) \pi^{-s/2} \Gamma\left(\frac{s}{2}\right) \zeta(s)</math> ၎င်းသည် အောက်ပါ ဖန်ရှင်နယ်ညီမျှခြင်း ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">\xi(s) = \xi(1 - s)</math> အွိုင်လာ ဂါမာအစိတ်အပိုင်း (Euler gamma factor) <math>\Gamma(s/2)</math> ၏ အနန္တတန်ဖိုးမှတ်များသည် [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်]]စုံကိန်းပြည့်များ <math>s \in \{-2, -4, -6, \dots\}</math> တွင် <math>\zeta(s)</math> ၏ အသေးအဖွဲ သုညမှတ်များ (trivial zeros) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အခြားသော သုညမှတ်များ အားလုံးဖြစ်သည့် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော သုညမှတ်များ (nontrivial zeros) သည် အရေးပါသော အပြောင်းအလဲမျဉ်း (critical line) <math>\Re(s) = 1/2</math> ပတ်လည်တွင် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီစွာ]] တည်ရှိပြီး အရေးပါသော အပြောင်းအလဲ အပိုင်းအပြား (critical strip) <math>0 < \Re(s) < 1</math> အတွင်း၌သာ တည်ရှိကြသည်။<ref>Iwaniec & Kowalski (2004), pp. 11–24.</ref> [[File:Riemann_Explicit_Formula.gif|thumb|ရီးမန်း၏ တိကျသော ပုံသေနည်းမှတစ်ဆင့် သုဒ္ဓကိန်းရေတွက် အဆင့်ဖန်ရှင် (prime-counting step function) <math>\pi_0(x)</math> ကို ချဉ်းကပ်တွက်ချက်ခြင်း။ ချောမွေ့သော လော့ဂရစ်သမ်ဆိုင်ရာ အင်တီဂရယ် (logarithmic integral) <math>\operatorname{Li}(x)</math> ပတ်လည်ရှိ လှိုင်းတွန့်မှုများကို <math>\zeta(\rho) = 0</math> ရှိသော အသေးအဖွဲမဟုတ်သည့် သုညမှတ်များ <math>\rho</math> အပေါ် ပေါင်းလဒ်များဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည်။]] '''ရီးမန်း ယူဆချက် (The Riemann Hypothesis)။''' <math>\zeta(s)</math> ၏ အသေးအဖွဲမဟုတ်သော သုညမှတ် <math>\rho</math> တိုင်းသည် <math>\Re(\rho) = 1/2</math> ကို ပြေလည်စေသည်။ ရီးမန်း၏ တိကျသော ပုံသေနည်း (Riemann's explicit formula) သည် သုဒ္ဓကိန်း ပျံ့နှံ့မှုများ၏ လှိုင်းတွန့်လွဲချော်မှုများကို အသေးအဖွဲမဟုတ်သော သုညမှတ်များဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း တန်ဖိုးဖြတ်ပြသည်။ <math display="block">\psi_0(x) = x - \sum_{\rho} \frac{x^\rho}{\rho} - \log(2\pi) - \frac{1}{2}\log(1 - x^{-2}), \quad x > 1</math> ဤနေရာတွင် <math>\psi_0(x) = \lim_{\varepsilon \to 0} \frac{1}{2}(\psi(x + \varepsilon) + \psi(x - \varepsilon))</math> ဖြစ်ပြီး ပေါင်းလဒ်သည် [[ကိန်းယောင်]]အစိတ်အပိုင်းများအရ အချိုးညီစွာ တွဲစပ်ထားသော အသေးအဖွဲမဟုတ်သည့် သုညမှတ်များ <math>\rho</math> အားလုံးကို ခြုံငုံတွက်ချက်သည်။ ရီးမန်း ယူဆချက် မှန်ကန်သည်ဟု ယူဆပါက သုဒ္ဓကိန်း ရေတွက်မှုဆိုင်ရာ အမှားအယွင်းသည် အကောင်းဆုံး ကန့်သတ်ချက် (optimal bound) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">\pi(x) = \operatorname{Li}(x) + \mathcal{O}\left(x^{1/2} \log x\right)</math> [[ကိန်းပြည့်]] <math>q \ge 1</math> နှင့် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] <math>\chi \colon (\mathbb{Z}/q\mathbb{Z})^\times \to \mathbb{C}^\times</math> ကို <math>\gcd(n, q) > 1</math> ဖြစ်သည့်အခါ <math>\chi(n) = 0</math> သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် <math>\mathbb{Z}</math> သို့ တိုးချဲ့ထားပါက ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး L-ဖန်ရှင် (Dirichlet L-function) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">L(s, \chi) = \sum_{n=1}^\infty \frac{\chi(n)}{n^s} = \prod_{p \in \mathbb{P}} \left(1 - \chi(p)p^{-s}\right)^{-1}, \quad \Re(s) > 1</math> ပင်မမဟုတ်သော စရိုက်လက္ခဏာဖန်ရှင်များ <math>\chi \neq \chi_0</math> အတွက် <math>L(s, \chi)</math> သည် အလုံးစုံဖန်ရှင် (entire function) တစ်ခုအဖြစ် တိုးချဲ့နိုင်သည်။ <math>L(1, \chi) \neq 0</math> သုညမဖြစ်ခြင်းသည် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ သီအိုရမ် ကို သက်သေပြပြီး အကယ်၍ <math>\gcd(a, q) = 1</math> ဖြစ်ပါက [[ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်|ဂဏန်းသင်္ချာကိန်းစဉ်]] <math>\{a + nq \mid n \in \mathbb{N}\}</math> တွင် သုဒ္ဓကိန်းများစွာ [[အနန္တ]]ပါဝင်ပြီး ချဉ်းကပ်မှု ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး သိပ်သည်းဆ <math>1/\varphi(q)</math> ဖြင့် ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်။<ref>Davenport & Montgomery (2000), pp. 27–42.</ref> [[File:ModularGroup-FundamentalDomain.svg|thumb|အထက်ပြင်ညီတစ်ဝက် <math>\mathbb{H}</math> ပေါ်တွင် [[အပိုင်းကိန်း]] မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများအရ [[မော်ဂျူလာအုပ်စု]] <math>\mathrm{PSL}_2(\mathbb{Z}) = \mathrm{SL}_2(\mathbb{Z})/\{\pm I\}</math> ၏ [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|သက်ရောက်မှု]]။ အရောင်ပြထားသော ဟိုက်ပါဘောလစ် ဗဟုဂံသည် စံပြု အခြေခံဒိုမိန်း (fundamental domain) <math>\mathcal{F} = \{z \in \mathbb{H} \mid |\operatorname{Re}(z)| \le 1/2, |z| \ge 1\}</math> ဖြစ်သည်။]] မော်ဂျူလာပုံစံများ (Modular forms) သည် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ကိန်းစဉ်တန်းများကို ပွန်ကာရေး အထက်ပြင်ညီတစ်ဝက် (Poincaré upper half-plane) <math>\mathbb{H} = \{z \in \mathbb{C} \mid \Im(z) > 0\}</math> ပေါ်ရှိ ရောင်စဉ်ဆိုင်ရာ အော်တိုမော်ဖစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (spectral automorphic representations) ဆီသို့ တိုးချဲ့ပေးသည်။ [[မော်ဂျူလာအုပ်စု]] အပြည့် <math>\mathrm{SL}_2(\mathbb{Z})</math> အတွက် စုံကိန်းအလေးဆ <math>k \in 2\mathbb{Z}_{\ge 0}</math> ရှိသော [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်|ဟိုလိုမော်ဖစ်]] မော်ဂျူလာပုံစံတစ်ခုသည် အောက်ပါအချက်ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">f\left(\frac{az + b}{cz + d}\right) = (cz + d)^k f(z), \quad \forall \begin{pmatrix} a & b \\ c & d \end{pmatrix} \in \mathrm{SL}_2(\mathbb{Z})</math> ထို့ပြင် အချွန်မှတ် (cusp) <math>z \to i\infty</math> ၌ ဟိုလိုမော်ဖစ် အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ ဖူရီယေး ကိန်းစဉ်တန်း ဖြန့်ထုတ်ချက် <math>f(z) = \sum_{n=0}^\infty a_n q^n</math> ဖြစ်သည့် <math>q = e^{2\pi i z}</math> ဖြင့် မယ်လင် အသွင်ပြောင်းခြင်း (Mellin transform) မှတစ်ဆင့် ဆက်နွှယ်နေသော <math>L</math>-ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ပေးသည်။ <math display="block">L(s, f) = \sum_{n=1}^\infty \frac{a_n}{n^s}</math> ယင်းသည် <math>a_0 \neq 0</math> ဖြစ်သည့်အခါ <math>s = k</math> ၌ အများဆုံး ရိုးရှင်းသော အနန္တတန်ဖိုးမှတ် တစ်ခုသာ ပါဝင်လျက် <math>\mathbb{C}</math> သို့ မီရိုမော်ဖစ် ဆက်လက်တည်ရှိမှုကို ရရှိသည်။ အကယ်၍ <math>f</math> သည် အချွန်ပုံစံ (cusp form) ဖြစ်သော <math>a_0 = 0</math> ဖြစ်ပါက <math>L(s, f)</math> သည် အလုံးစုံဖန်ရှင် ဖြစ်ပြီး ပြီးပြည့်စုံသော <math>L</math>-ဖန်ရှင် <math>\Lambda(s, f) = (2\pi)^{-s} \Gamma(s) L(s, f)</math> သည် အောက်ပါ ဖန်ရှင်နယ်ညီမျှခြင်း ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">\Lambda(s, f) = (-1)^{k/2} \Lambda(k - s, f)</math> ယင်းသည် ခေတ်သစ် အော်တိုမော်ဖစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ၏ အခြေခံဒေါက်တိုင် ဖြစ်စေသည်။<ref>Serre (1996), pp. 77–95.</ref> == ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ်များနှင့် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ (Algebraic Number Fields and Arithmetic Geometry) == [[ကိန်းရင်း]] (algebraic number) ဆိုသည်မှာ သုညမဟုတ်သော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] <math>P \in \mathbb{Q}[X]</math> ၏ မည်သည့် ကိန်းရင်း <math>\alpha \in \mathbb{C}</math> မဆို ဖြစ်သည်။ ကိန်းရင်း [[ဖီးလ်ဒ်]] (algebraic number field) <math>K</math> သည် <math>[K : \mathbb{Q}] = d = r_1 + 2r_2</math> ဒီဂရီ (degree) ရှိသော <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်တိုးချဲ့ချက် (finite field extension) ဖြစ်ပြီး <math>r_1</math> သည် [[ကိန်းစစ်]] ထည့်သွင်းခြင်းများ အရေအတွက် ဖြစ်ကာ <math>r_2</math> သည် [[ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်|ကွန်ဂျူဂိတ်]] [[ကိန်းထွေး]] ထည့်သွင်းခြင်းများ <math>K \hookrightarrow \mathbb{C}</math> ၏ အတွဲအရေအတွက် ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (ring of integers) <math>\mathcal{O}_K</math> သည် <math>K</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်|ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာအပိတ်]] (integral closure) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\mathcal{O}_K = \{\alpha \in K \mid \exists P \in \mathbb{Z}[X] \text{ monic such that } P(\alpha) = 0\}</math> [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] <math>\mathcal{O}_K</math> သည် အဆင့် (rank) <math>d</math> ရှိသော <math>\mathbb{Z}</math> ပေါ်ရှိ [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (free module) ဖြစ်ပြီး ဒက်ဒီကင်း ဒိုမိန်း (Dedekind domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[နိုသာ ကွင်း]] (Noetherian) ဖြစ်ကာ ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အပိတ်ဖြစ်ပြီး သုညမဟုတ်သော [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များ]] အားလုံးသည် [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်|အကြီးဆုံးအိုင်ဒီးလ်များ]] (maximal ideals) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Milne (2017), pp. 2–15.</ref> ယေဘုယျ ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်းများတွင် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]ကို ဆမခွဲနိုင်သော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲခြမ်းမှုသည် မအောင်မြင်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် နှစ်ထပ်ကိန်း ကွင်း <math>\mathbb{Z}[\sqrt{-5}]</math> တွင် ကိန်း <math>6</math> သည် မတူညီသော ဆမခွဲနိုင်သည့် ကိန်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ကွဲပြားစွာ ဆခွဲကိန်း ကွဲထွက်သည်။ <math display="block">6 = 2 \cdot 3 = (1 + \sqrt{-5})(1 - \sqrt{-5})</math> ဒက်ဒီကင်း၏ [[အိုင်ဒီးလ်]]သီအိုရီ (Dedekind's ideal theory) သည် သုညမဟုတ်သော အိုင်ဒီးလ်အစစ် (proper ideal) <math>\mathfrak{a} \subseteq \mathcal{O}_K</math> တိုင်းကို သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ခွဲခြမ်းနိုင်ကြောင်း တည်ဆောက်ပြခြင်းဖြင့် ဤချို့ယွင်းချက်ကို ပြေလည်စေခဲ့သည်။ <math display="block">\mathfrak{a} = \prod_{i=1}^m \mathfrak{p}_i^{e_i}, \quad e_i \ge 1</math> <math>\mathbb{Z}[\sqrt{-5}]</math> တွင် အိုင်ဒီးလ် <math>(6)</math> သည် သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များအဖြစ် <math>(6) = \mathfrak{p}_2^2 \mathfrak{p}_3 \mathfrak{p}_3'</math> ဟု တစ်ခုတည်းသီးသန့် ကွဲထွက်ပြီး ဤနေရာတွင် <math>\mathfrak{p}_2 = (2, 1 + \sqrt{-5})</math>၊ <math>\mathfrak{p}_3 = (3, 1 + \sqrt{-5})</math> နှင့် <math>\mathfrak{p}_3' = (3, 1 - \sqrt{-5})</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ <math>\mathcal{I}_K</math> သည် <math>K</math> ၏ အပိုင်းကိန်းအိုင်ဒီးလ်များ (fractional ideals) ၏ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]]ကို ကိုယ်စားပြုပါစေ၊ ထို့ပြင် <math>\mathcal{P}_K</math> သည် ပရင်စီပယ် အပိုင်းကိန်းအိုင်ဒီးလ်များ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] ဖြစ်ပါစေ။ [[စားလဒ်အုပ်စု]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\mathrm{Cl}(K) = \mathcal{I}_K / \mathcal{P}_K</math> ၎င်းသည် <math>K</math> ၏ '''အိုင်ဒီးလ်အတန်းအစား အုပ်စု''' (ideal class group) ဖြစ်သည်။ ကွင်း <math>\mathcal{O}_K</math> သည် [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်|ပရင်စီပယ်အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]]ဖြစ်ပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း လည်း ဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]]မှာ <math>\mathrm{Cl}(K)</math> သည် အသေးအဖွဲအုပ်စု ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Fröhlich & Taylor (1993), pp. 110–125.</ref> '''မင်ကော့စကီး၏ သီအိုရမ် (Minkowski's Theorem)။''' အိုင်ဒီးလ်အတန်းအစား အုပ်စု <math>\mathrm{Cl}(K)</math> သည် [[အဆုံးရှိအုပ်စု|အဆုံးရှိ]] အဘီလီယန်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အစဉ်ဖြစ်သော အတန်းအစားကိန်း (class number) <math>h_K = \#\mathrm{Cl}(K)</math> သည် အဆုံးရှိသည်။ '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ယူနစ်သီအိုရမ် (Dirichlet's Unit Theorem)။''' [[ယူနစ် (ကွင်းသီအိုရီ)|ယူနစ်များ]]၏ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group of units) <math>\mathcal{O}_K^\times</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အဘီလီယန်အုပ်စု ဖြစ်သည်။ <math display="block">\mathcal{O}_K^\times \cong \mu(K) \times \mathbb{Z}^{r_1 + r_2 - 1}</math> ဤနေရာတွင် <math>\mu(K)</math> သည် <math>K</math> အတွင်းရှိ [[ယူနစ်ရင်း|ယူနစ်ရင်းများ]]၏ အဆုံးရှိ [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] ဖြစ်သည်။<ref>Milne (2017), pp. 85–92.</ref> [[ဂျီဩမေတြီ]]ရှုထောင့်အရ <math>\operatorname{Spec}(\mathcal{O}_K)</math> သည် အပိတ်အမှတ်များသည် အကြီးဆုံး သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များ <math>\mathfrak{p}</math> ဖြစ်ကြသည့် ပုံမှန် အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော အဖိုင်းစကင်းမ် ဖြစ်သည်။ <math>\operatorname{Spec}(\mathcal{O}_K)</math> ကို ဂဏန်းသင်္ချာမျဉ်းကွေးတစ်ခုအဖြစ် ပြီးပြည့်စုံစေရန် အဆုံးရှိ [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ|အာခီမီးဒီးစ် မဟုတ်သော]] တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းများ <math>M_K^0</math> ဆီသို့ အနန္တ [[အာခီမီးဒီးစ်_ဂုဏ်သတ္တိ|အာခီမီးဒီးစ်]] တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းများ <math>M_K^\infty</math> ကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းရန် လိုအပ်သည်။ အဒဲလ်ကွင်း (adele ring) <math>\mathbb{A}_K</math> သည် ဒေသအလိုက် ကိန်းပြည့်များ <math>\mathcal{O}_v</math> နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဒေသအလိုက် ပြည့်စုံစေခြင်းများ <math>K_v</math> ၏ ကန့်သတ်ထားသော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] မြှောက်လဒ် (restricted topological product) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\mathbb{A}_K = {\prod_{v \in M_K}}' K_v = \left\{ (x_v)_{v} \in \prod_{v \in M_K} K_v \;\Big|\; x_v \in \mathcal{O}_v \text{ for almost all } v \in M_K^0 \right\}</math> <math>\mathbb{A}_K</math> ၏ ယူနစ်များ၏ အုပ်စုကို အီဒဲလ်အုပ်စု (idele group) <math>\mathbb{I}_K = \mathbb{A}_K^\times</math> ဟု ရည်ညွှန်းသည်။ အီဒဲလ်အတန်းအစား အုပ်စုကို <math>K^\times</math> အား ထောင့်ဖြတ်သဘော ပိုင်းစသီးခြား အုပ်စုပိုင်းအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည့် စားလဒ်အုပ်စု <math>C_K = \mathbb{I}_K / K^\times</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>Fröhlich & Cassels (1967), pp. 138–162.</ref><ref>Tate (1977), pp. 10–14.</ref> '''အလုံးစုံ အတန်းအစား ဖီးလ်ဒ်သီအိုရီ (Global Class Field Theory)။''' မည်သည့် အလုံးစုံ ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> မဆိုအတွက် အလုံးစုံ အာတင် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု ပုံဖော်မှုသည် အောက်ပါအတိုင်း [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math display="block">\theta_K \colon C_K \;\twoheadrightarrow\; \operatorname{Gal}(K^{\mathrm{ab}}/K)</math> ၎င်း၏ [[ထပ်တူရအစုဝင်]]၏ ဆက်စပ်နေသော အစိတ်အပိုင်း (connected component of the identity) မှာ <math>D_K \subseteq C_K</math> ဖြစ်ပြီး တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် <math>C_K / D_K \xrightarrow{\sim} \operatorname{Gal}(K^{\mathrm{ab}}/K)</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မည်သည့် အဆုံးရှိ အဘီလီယန် တိုးချဲ့ချက် <math>L/K</math> မဆိုအတွက် <math>\theta_K</math> သည် အောက်ပါ ပုံမှန် အာတင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (Artin isomorphism) ကို ပေးသည်။ <math display="block">C_K / \mathrm{N}_{L/K}(C_L) \;\xrightarrow{\sim}\; \operatorname{Gal}(L/K)</math> ၎င်းသည် <math>K</math> ၏ အဆုံးရှိ အဘီလီယန် တိုးချဲ့ချက်များနှင့် <math>C_K</math> အတွင်းရှိ အဆုံးရှိ အညွှန်းကိန်းရှိသော အဖွင့်အုပ်စုပိုင်းများအကြား ပြီးပြည့်စုံသော တစ်-တစ် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] အမျိုးအစားခွဲခြားမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>Fröhlich & Cassels (1967), pp. 163–204.</ref> [[File:ECClines-3.svg|thumb|[[ဖီးလ်ဒ်]] <math>K</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော အဲလစ်ပတစ်မျဉ်းကွေး <math>E</math> ပေါ်ရှိ အုပ်စုနိယာမ (group law)။ မျဉ်းကွေးနှင့် ထိစပ်သော သို့မဟုတ် ဖြတ်သန်းသွားသော [[မျဉ်း|မျဉ်းဖြောင့်များ]]သည် <math>P + Q + R = 0</math> ကို ပြေလည်စေသည့် [[အမှတ်|အမှတ်သုံးခု]]တွင် ဖြတ်သွားသည်။]] ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ဂျီဩမေတြီ (Diophantine geometry) တွင် ညီမျှခြင်းများ၏ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]]အဖြေများသည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများ ပေါ်ရှိ <math>K</math>-ရာရှင်နယ် အမှတ်များ <math>X(K)</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော ချောမွေ့ပြီး ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ကာ ဂျီဩမေတြီနည်းအရ ဆမခွဲနိုင်သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာမျဉ်းကွေး <math>X</math> တစ်ခုအတွက် ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ အပြုအမူကို ဂျီဩမေတြီ မျိုးစု (geometric genus) <math>g</math> ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ထိန်းချုပ်သည်။ * '''မျိုးစု <math>g = 0</math> -''' အကယ်၍ <math>X(K) \neq \varnothing</math> ဖြစ်ပါက <math>X \cong \mathbb{P}^1_K</math> သည် ပရိုဂျက်တစ်မျဉ်းနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်ပြီး ရာရှင်နယ်အမှတ်များစွာ [[အနန္တ]] ပါရှိသည်။ အဖြေများ တည်ရှိမှုကို ဟပ်ဆေး-မင်ကော့စကီး ဒေသအလိုက်အလုံးစုံဆိုင်ရာမူဝါဒ (Hasse–Minkowski local-global principle) အရ ဆုံးဖြတ်ပြီး နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံတစ်ခုတွင် <math>K</math> ပေါ်၌ အသေးအဖွဲမဟုတ်သော သုညမှတ် ရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ပြည့်စုံစေခြင်း <math>K_v</math> တိုင်းပေါ်တွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော သုညမှတ် ရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Serre (1996), pp. 31–45.</ref> * '''မျိုးစု <math>g = 1</math> -''' သတ်မှတ်ထားသော ရာရှင်နယ် အခြေခံအမှတ် <math>\mathcal{O} \in X(K)</math> ပါဝင်သည့် မျိုးစု <math>1</math> ရှိ ချောမွေ့သော မျဉ်းကွေးတစ်ခုသည် အဲလစ်ပတစ်မျဉ်းကွေး (elliptic curve) <math>E/K</math> ဖြစ်သည်။ လေးကြိုးနှင့် [[ထိမျဉ်း]] တည်ဆောက်ပုံ (chord-and-tangent construction) သည် <math>E(K)</math> အား အဘီလီယန်အုပ်စု ဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်စေသည်။<ref>Silverman (2009), pp. 59–72.</ref> ** '''မော်ဒဲလ်-ဗေး သီအိုရမ် (Mordell–Weil Theorem)။''' အဲလစ်ပတစ်မျဉ်းကွေး <math>E/K</math> ပေါ်ရှိ <math>K</math>-ရာရှင်နယ် အမှတ်များ၏ အုပ်စုသည် အောက်ပါအတိုင်း အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>r \ge 0</math> သည် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] အဆင့် (algebraic rank) ဖြစ်ပြီး <math>T</math> သည် အဆုံးရှိ [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)|အလိမ်အုပ်စု]] (torsion group) ဖြစ်သည်။<ref>Silverman (2009), pp. 199–210.</ref> <math display="block">E(K) \cong \mathbb{Z}^r \oplus T</math> ** '''မော်ဂျူလာဖြစ်မှုသီအိုရမ် (Wiles, Taylor, Breuil, Conrad, Diamond)။''' <math>\mathbb{Q}</math> ပေါ်ရှိ အဲလစ်ပတစ်မျဉ်းကွေး <math>E</math> တိုင်းသည် မော်ဂျူလာ ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဟပ်ဆေး-ဗေး L-ဖန်ရှင် (Hasse–Weil L-function) <math>L(E, s)</math> သည် မော်ဂျူလာ L-ဖန်ရှင် <math>L(f, s)</math> နှင့် ထပ်တူညီစေသည့် အလေးဆ-2 နယူးဖောင်း (newform) <math>f \in S_2(\Gamma_0(N))</math> တည်ရှိသည်။ ဤသီအိုရမ်သည် [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] ကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပြီး [[ကိန်းပြည့်]] <math>n \ge 3</math> အတွက် [[ညီမျှခြင်း]] <math>x^n + y^n = z^n</math> တွင် <math>xyz \neq 0</math> ရှိသော ကိန်းပြည့်အဖြေများ မရှိကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>Silverman (2009), pp. 390–405.</ref> * '''မျိုးစု <math>g \ge 2</math> -''' ပိုမိုမြင့်မားသော မျိုးစုရှိ မျဉ်းကွေးများသည် <math>\mathbb{C}</math> ပေါ်တွင် ဟိုက်ပါဘောလစ် ဂျီဩမေတြီကို ပြသကြသည်။ ** '''ဖောလ်တင်း သီအိုရမ် (Faltings, 1983; Mordell Conjecture)။''' အကယ်၍ <math>X</math> သည် ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ် <math>K</math> ပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော မျိုးစု <math>g \ge 2</math> ရှိ ချောမွေ့ပြီး ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ကာ ဂျီဩမေတြီနည်းအရ ဆမခွဲနိုင်သည့် မျဉ်းကွေးတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>K</math>-ရာရှင်နယ် အမှတ်များအစု <math>X(K)</math> သည် အဆုံးရှိသည်။<ref>Milne (2017), p. 2.</ref> == လန်လန်းစ် အစီအစဉ်နှင့် ခေတ်သစ် နယ်ပယ်သစ်များ (The Langlands Program and Modern Frontiers) == လန်လန်းစ် အစီအစဉ် (Langlands program) သည် [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု|ဂယ်လ်ဝါ]] ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (Galois representations)၊ အော်တိုမော်ဖစ်ပုံစံများ (automorphic forms) နှင့် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ တို့ကို ဆက်စပ်ပေးသည့် ကျယ်ပြန့်သော အဘီလီယန်မဟုတ်သည့် ပေါင်းစပ်မှုတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်သည်။<ref>nLab authors, Number Theory.</ref> ၎င်းသည် အောက်ပါတို့အကြား ယူဆချက်ဆိုင်ရာ ဒွိသဘောကို ထူထောင်ပေးသည်။ * ဆက်တိုက်ဖြစ်သော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိ ဂယ်လ်ဝါ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ <math>\rho \colon \operatorname{Gal}(\overline{K}/K) \to \mathrm{GL}_n(\mathbb{C})</math> သို့မဟုတ် တိကျစွာ သဟဇာတဖြစ်သော <math>\ell</math>-အခြေခံကိန်း ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ [[အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု|စုစည်းမှု]] (strictly compatible families of l-adic representations) <math>\operatorname{Gal}(\overline{K}/K) \to \mathrm{GL}_n(\mathbb{Q}_\ell)</math>၊ * အဒဲလ်အုပ်စု <math>\mathrm{GL}_n(\mathbb{A}_K)</math> ၏ ကပ်စပီဒယ်လ် အော်တိုမော်ဖစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (cuspidal automorphic representations) <math>\pi</math>။ လန်လန်းစ် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု ယူဆချက် (Langlands reciprocity conjecture) အရ ဆမခွဲနိုင်သော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု <math>\rho</math> တိုင်းသည် အောက်ပါအတိုင်း ၎င်းတို့၏ L-ဖန်ရှင်များ ထပ်တူညီစေသည့် ကပ်စပီဒယ်လ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု <math>\pi</math> တစ်ခုနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ <math display="block">L(s, \rho) = L(s, \pi)</math> ယင်းက အာတင် L-ဖန်ရှင် (Artin L-function) များ၏ မီရိုမော်ဖစ် ဆက်လက်တည်ရှိခြင်းနှင့် ဖန်ရှင်နယ်ညီမျှခြင်းများကို သက်သေပြပေးသည်။ ဒေသအလိုက် လန်လန်းစ် ကိုက်ညီမှု (local Langlands correspondence) ကို <math>\mathrm{GL}_n</math> အတွက် ဟဲရစ်-တေလာ (Harris–Taylor) နှင့် ဟန်နီယာ့တ် (Henniart) တို့က သက်သေပြခဲ့ပြီး ဒေသအလိုက် [[ကိန်းရင်း]] [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]]ပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော ဗေး-ဒေလင်း ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (Weil–Deligne representations) ကို ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။<ref>nLab authors, Number Theory.</ref> ခေတ်သစ် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ သည် အဆိုပါ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများကို အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) ၏ သီးသန့် မိုးတစ်ဗ်များ (pure motives) မူဘောင်အတွင်း ချိတ်ဆက်ပေးပြီး ယင်းတို့သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဖြေစုများအတွက် [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော]] [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] တည်ဆောက်ပုံ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ <math>\ell</math>-အခြေခံကိန်း အေတဲလ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (étale cohomology) မှတစ်ဆင့် ဖရိုဘီးနီးယပ်စ် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများဆိုင်ရာ]] ဗေး ယူဆချက်များ (Weil conjectures) ကို ဖြေရှင်းပေးသည်။<ref>nLab authors, Number Theory.</ref> ဂဏန်းသင်္ချာနည်းကျ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (arithmetic topology) တွင် မာဇာ-ကပ်ပရာနော့ဗ်-ရက်ဇ်နီကော့ဗ် အဘိဓာန်သည် 3-[[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]] (3-manifolds) နှင့် ကိန်းကွင်းများ (number rings) အကြား တိကျသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်ကို ထူထောင်ပြီး အထုံးများ (knots) <math>K \hookrightarrow M^3</math> ကို [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်များ]] <math>\operatorname{Spec}(\mathbb{F}_p) \hookrightarrow \operatorname{Spec}(\mathbb{Z})</math> ဆီသို့လည်းကောင်း၊ ချိတ်ဆက်ကိန်းများ (linking numbers) ကို လီဂျန်ဒါ သင်္ကေတများဆီသို့လည်းကောင်း ပုံဖော်ပေးသည်။<ref>nLab authors, Number Theory.</ref> ဆက်စပ်နေသော ခေတ်သစ်နယ်ပယ်များတွင် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] စကင်းမ်များဆီသို့ ဖလှယ်၍မရသော [[ဂျီဩမေတြီ]] (noncommutative geometry) ကို အသုံးချခြင်းဖြစ်သော ခွန်-မာခိုလီ အစီအစဉ် (Connes–Marcolli program) နှင့် ဂဏန်းသင်္ချာဆိုင်ရာ မော်ဂျူလာ တန်ဆာ [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ|ကတ်တဂိုရီများ]] (arithmetic modular tensor categories) ပါဝင်သည်။<ref>Almeida (2009), pp. 350–355.</ref><ref>Davidovich, Hagge & Wang (2013), pp. 1–5.</ref> == အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်များနှင့် ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်းဆိုင်ရာ အသုံးချမှုများ (Algorithmic Foundations and Cryptographic Applications) == တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (Computational number theory) သည် [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] တွက်ချက်မှုများ၏ တိကျသောနှင့် [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်း]] ရှုပ်ထွေးမှု (deterministic and randomized complexity) ကို ဆန်းစစ်သည်။<ref>Shoup (2005), pp. 1–10.</ref> သုဒ္ဓကိန်းစစ်ဆေးခြင်း (primality testing) သည် လန်းစထရာ-ပိုမီရန့်စ် မွမ်းမံချက်မှတစ်ဆင့် ချဉ်းကပ်မှု ဘစ်ရှုပ်ထွေးမှု (bit complexity) <math>\widetilde{\mathcal{O}}((\log n)^6)</math> ကို ရရှိစေသည့် အာဂရာဝါလ်-ကာယယ်လ်-ဆာ့ခ်ဆီနာ (AKS) သီအိုရမ် အားဖြင့် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] အချိန် (polynomial time) အတွင်း တိကျစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ပြီး မီလာ-ရာဘင် စစ်ဆေးမှု (Miller–Rabin test) ၏ အဆင့် <math>k</math> ကြိမ်မှတစ်ဆင့် အချိန် <math>\mathcal{O}(k(\log n)^3)</math> တွင် [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းအရ]] ဖြေရှင်းနိုင်သော်လည်း [[ကိန်းပြည့်]] ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (integer factorization) အတွက် ကလပ်စစ်ကယ် ပိုလီနိုမီရယ်-အချိန် [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]]ကို မသိရှိသေးပါ။<ref>Shoup (2005), pp. 280–310.</ref> ဤတွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ အချိုးမညီမှုသည် ခေတ်သစ် အများသုံးသော့ ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း (public-key cryptography) ၏ အခြေခံဒေါက်တိုင် ဖြစ်သည်။ * '''RSA ကုဒ်ဝှက်စနစ် (RSA Cryptosystem) -''' RSA ၏ အခြေခံဖြစ်သော ထောင်ချောက်တံခါး တစ်ဖက်သတ် [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်း]] (trapdoor one-way permutation) သည် ကြီးမားသော ဆပေါင်းကိန်းပြည့်များ <math>N = pq</math> ကို ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း၏ တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ ခက်ခဲမှုအပေါ် မှီခိုသည်။ ကုဒ်ဝှက်ခြင်းသည် သတင်းစကား <math>m</math> ကို <math>c \equiv m^e \pmod N</math> သို့ ပုံဖော်ပြီး ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းကို သီးသန့်ထပ်ညွှန်း <math>d \equiv e^{-1} \pmod{\varphi(N)}</math> ဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ လက်တွေ့ ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်းတွင် အဓိပ္ပာယ်ဆိုင်ရာ လုံခြုံရေးအတွက် RSA-OAEP ကဲ့သို့သော ကျပန်း ဖြည့်စွက်မှုစနစ်များ လိုအပ်သည်။<ref>Kraft & Washington (2018), pp. 75–88.</ref> * '''ပိုင်းစသီးခြား[[လော့ဂရစ်သမ်]] ပြဿနာ (Discrete Logarithm Problem) -''' [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] <math>G</math> ၏ ထုတ်လုပ်ကိန်း <math>g</math> နှင့် [[အစုဝင်]] <math>h \in G</math> ပေးထားပါက <math>g^x = h</math> ဖြစ်စေသည့် <math>x \in \mathbb{Z}</math> ကို တွက်ချက်ခြင်းသည် [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်|အဆုံးရှိဖီးလ်ဒ်များ]]၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] <math>\mathbb{F}_p^\times</math> ၏ သုဒ္ဓအစဉ်ရှိ [[အုပ်စုပိုင်း|အုပ်စုပိုင်းများ]]နှင့် အဆုံးရှိဖီးလ်ဒ်ပေါ်ရှိ အဲလစ်ပတစ်မျဉ်းကွေးများ၏ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]]အမှတ်များအုပ်စု <math>E(\mathbb{F}_q)</math> ကဲ့သို့သော ကြီးမားသည့် သုဒ္ဓအစဉ်ရှိ ရွေးချယ်ထားသော အုပ်စုများတွင် တွက်ချက်ရန် ခက်ခဲသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ဤခက်ခဲမှုယူဆချက်နှင့် ဆက်စပ်နေသော တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုင်ရာ ဒစ်ဖီ-ဟဲလ်မန်း ယူဆချက်များဖြစ်သည့် CDH နှင့် DDH (CDH and DDH assumptions) အောက်တွင် အဆိုပါ အက္ခရာသင်္ချာအုပ်စုများသည် ဒစ်ဖီ-ဟဲလ်မန်း သော့ဖလှယ်ခြင်း (Diffie–Hellman key exchange) နှင့် အဲလစ်ပတစ်မျဉ်းကွေး ကုဒ်ဝှက်ရေးသားခြင်း (ECC) အတွက် လုံခြုံရေး အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ပေးသည်။<ref>Kraft & Washington (2018), pp. 120–145.</ref> == သမိုင်းဆိုင်ရာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု (Historical Development) == === ရှေးဟောင်းခေတ်နှင့် မရေမရာညီမျှခြင်းများ (Antiquity and Indeterminate Equations) === [[File:Plimpton 322.jpg|thumb|ဘီစီ 1800 ဝန်းကျင်ခန့်က ဘေဘီလုံ ရွှံ့ပြား ပလင်တန် 322 (Plimpton 322)၊ ၎င်းတွင် <math>a^2 + b^2 = c^2</math> ကို ပြေလည်စေသည့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သုံးခုတွဲများ (Pythagorean triples) <math>(a, b, c)</math> ၏ ဇယားကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။]] စနစ်ကျသော [[အက္ခရာသင်္ချာ]] တည်ဆောက်ပုံကို ဖော်ပြသည့် ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်သော အစောဆုံး [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] မှတ်တမ်းများအနက် တစ်ခုမှာ ဘီစီ 1800 ဝန်းကျင်ခန့်က ဘေဘီလုံခေတ်ဟောင်း ရွှံ့ပြား ပလင်တန် 322 (Plimpton 322) ဖြစ်သည်။<ref>Friberg (1981), pp. 277–285.</ref> အဆိုပါ ရွှံ့ပြားတွင် [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်|ပိုက်သာဂိုရပ်စ် ညီမျှခြင်း]] (Pythagorean equation) <math>a^2 + b^2 = c^2</math> ၏ [[ကိန်းပြည့်]]အဖြေများနှင့် ကိုက်ညီသော ကိန်းဂဏန်း ကော်လံများကို စာရင်းပြုစုထားပြီး ၎င်းတို့ကို သင်္ချာနည်းအရ အောက်ပါ ဖော်ပြချက်နှင့် ထပ်တူညီသော ကိန်းရှင်ကြားခံ ထပ်တူညီမှုများ (parameter identities) ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ <math display="block">\left( \frac{1}{2} \left( x - \frac{1}{x} \right) \right)^2 + 1 = \left( \frac{1}{2} \left( x + \frac{1}{x} \right) \right)^2</math> ယင်းမှာ ဘေဘီလုံ အခြေ 60 စနစ် ဂဏန်းသင်္ချာ (sexagesimal arithmetic) ရှိ အချိုးပြောင်းပြန်အတွဲများ (reciprocal pairs) မှတစ်ဆင့် ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>van der Waerden (1961), pp. 63–79.</ref> ကလပ်စစ်ကယ် ဂရိသင်္ချာ (Classical Greek mathematics) သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] ပမာဏ (continuous geometric magnitude) နှင့် ပိုင်းစသီးခြား ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ပမာဏ (discrete numerical quantity) ဖြစ်သည့် အာရစ်သ်မက်တီကေး (arithmētikḗ) အကြား ပုံစံတကျ ပိုင်းခြားမှုကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>Boyer & Merzbach (1991), pp. 82–85.</ref> ဘီစီ 300 ဝန်းကျင်ခန့်က ရေးသားခဲ့သော ယူကလစ် (Euclid) ၏ အဲလီမင့်စ် (Euclid's Elements) ကျမ်း အတွဲ 7 မှ 9 ထိတွင် ကောက်ချက်ချ အခြေခံ ကိန်းသီအိုရီ (deductive elementary number theory) ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်များကို အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်ပြခဲ့သည်။ * အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း (greatest common divisor) <math>\gcd(a, b)</math> ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် ယူကလစ် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်းဆိုင်ရာ]] [[အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း]] (Euclidean division algorithm)၊ * သုဒ္ဓကိန်း စား၍ပြတ်ခြင်းဆိုင်ရာ ယူကလစ် အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Euclid's lemma) - အကယ်၍ [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> သည် <math>ab</math> ကို စား၍ပြတ်ပါက <math>p \mid a</math> သို့မဟုတ် <math>p \mid b</math> ဖြစ်သည်။ * [[ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်|သုဒ္ဓကိန်းများ အဆုံးမရှိမှု]] (non-finitude of prime numbers) - မည်သည့် သုဒ္ဓကိန်း အဆုံးရှိ စုစည်းမှု (finite collection of primes) <math>\{p_1, \dots, p_k\}</math> မဆိုအတွက် ကိန်းပြည့် <math>N = p_1 \cdots p_k + 1</math> တွင် မူလစုစည်းမှု၌ မပါဝင်သော သုဒ္ဓစားကိန်း (prime divisor) တစ်ခု ရှိသည်။<ref>Heath (1921), pp. 380–415.</ref> * စုံ ဆခွဲပေါင်းကိန်းများ (even perfect numbers) ကို တည်ဆောက်ခြင်း - အကယ်၍ <math>2^p - 1</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပါက <math>2^{p-1}(2^p - 1)</math> သည် ဆခွဲပေါင်းကိန်း (perfect number) ဖြစ်သည်။ နှောင်းပိုင်း ရှေးဟောင်းခေတ်တွင် အလက်ဇန္ဒရီးယားမှ ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ် (Diophantus of Alexandria) သည် အေဒီ 3 ရာစုဝန်းကျင်၌ ဂဏန်းသင်္ချာကျမ်း (Arithmetica) ကို ရေးသားခဲ့ပြီး <math>y^2 = x^3 - 2x</math> သို့မဟုတ် <math>x^2 + y^2 = a^2</math> ကဲ့သို့သော [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်]]အဖြေများကို ရှာဖွေသည့် မရေမရာ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (indeterminate polynomial equations) ကို ဖွဲ့စည်းရန်အတွက် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတသုံး ရေးသားဖော်ပြမှု]] (symbolic notation) ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>Weil (1984), pp. 14–32.</ref> ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ်သည် သိရှိပြီးဖြစ်သော အခြေခံအမှတ်များ (base points) မှတစ်ဆင့် ရာရှင်နယ်အဖြေအသစ်များကို တည်ဆောက်ရန် မရေမရာညီမျှခြင်းများအပေါ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ အစားထိုးခြင်း နည်းလမ်းများ (algebraic substitution methods) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ထိုနည်းလမ်းများသည် ပြင်ညီ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာမျဉ်းကွေးများ (plane algebraic curves) အပေါ် ဖြတ်မျဉ်းနှင့် [[ထိမျဉ်း]] လုပ်ဆောင်ချက်များအဖြစ် နောက်ကြောင်းပြန် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ရရှိစေကာ ခေတ်သစ် ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ဂျီဩမေတြီ (Diophantine geometry) ကို ကြိုတင်ညွှန်ပြလျက်ရှိသည်။<ref>Silverman (2009), pp. 1–5.</ref> === ကလပ်စစ်ကယ် အာရှနှင့် အလယ်ခေတ် အစ္စလာမ္မစ်ခေတ် (Classical Asia and the Medieval Islamic Era) === တရုတ်နိုင်ငံတွင် [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလာဂဏန်းသင်္ချာ]] (modular arithmetic) သည် ပြက္ခဒိန်စနစ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဆွန်းကျီ ဆွမ်းကျင်း (Sunzi Suanjing) ကျမ်းသည် အေဒီ 3 ရာစုမှ 5 ရာစုဝန်းကျင်၌ တစ်ပြိုင်နက် မျဉ်းဖြောင့်ထပ်တူကျမှုများ (simultaneous linear congruences) ၏ အစောဆုံး သာဓကကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ <math display="block">n \equiv 2 \pmod 3, \quad n \equiv 3 \pmod 5, \quad n \equiv 2 \pmod 7</math> 1247 ခုနှစ်တွင် ချင်ဂျိုရှောင်း (Qin Jiushao) သည် အခန်းကိုးခန်းပါ သင်္ချာကျမ်း (Mathematical Treatise in Nine Sections) တွင် ဒါ-ယန်-ရှူး အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း (Da-yan-shu algorithm) ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ယေဘုယျ [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|အစုံလိုက်နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော]] မော်ဂျူးလပ်စ်များ (pairwise coprime moduli) အတွက် [[တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ်|တရုတ်အကြွင်း သီအိုရမ်]] (Chinese Remainder Theorem) ဆိုင်ရာ ပြီးပြည့်စုံသော အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း ဖြေရှင်းချက်ကို ပေးခဲ့သည်။<ref>Dauben (2007), pp. 310–325.</ref> အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် အာရီယာဘာတာ (Āryabhaṭa) သည် 476 မှ 550 ခုနှစ် (476–550 AD) အတွင်း အာရီယာဘာတီယာ (Āryabhaṭīya) ကျမ်း၌ ယူကလစ် စားခြင်း အဆင့်များကို နောက်ပြန်လှည့်ခြင်းဖြင့် [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း|မျဉ်းဖြောင့်]] [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း|ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်းများ]] (linear Diophantine equations) <math>ax - by = c</math> ကို ဖြေရှင်းပေးသည့် ကုတ္တက အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း (kuṭṭaka algorithm) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>Plofker (2008), pp. 134–140.</ref> ဗြဟ္မဂုတ္တ (Brahmagupta) သည် 628 ခုနှစ် (628 AD) တွင် တိကျမှုမရှိသော နှစ်ထပ်ကိန်း ပဲ့လ်၏ ညီမျှခြင်း (indefinite quadratic Pell equation) <math>x^2 - N y^2 = 1</math> ကို အောက်ပါ ပေါင်းစပ်မှု ထပ်တူညီမှု (composition identity) ဖြင့် စနစ်တကျ အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ စတင်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့သည်။ <math display="block">(x_1^2 - N y_1^2)(x_2^2 - N y_2^2) = (x_1 x_2 + N y_1 y_2)^2 - N (x_1 y_2 + x_2 y_1)^2</math> အဆိုပါ ထပ်တူညီမှုကို နောင်အခါ ဗြဟ္မဂုတ္တ-ဖီဘိုနာချီ ထပ်တူညီမှု (Brahmagupta–Fibonacci identity) ဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်။<ref>Plofker (2008), pp. 145–152.</ref> 12 ရာစုတွင် ဘာစကာရာ-၂ (Bhāskara II) သည် ဆိုက်ကလစ် ချာကရာဗာလာ နည်းလမ်း (cyclic chakravala method) ကို အပြည့်အစုံဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ဥရောပတွင် မလေ့လာမီ ငါးရာစုစော၍ <math>x^2 - N y^2 = 1</math> ၏ အခြေခံယူနစ် အဖြေ (fundamental unit solution) အတွက် အဆင့်ဆင့်တွက်ချက်မှု တည်ဆောက်ပုံကို ပေးခဲ့သည်။<ref>Weil (1984), pp. 22–24.</ref> အစ္စလာမ္မစ် ရွှေခေတ် (Islamic Golden Age) အတွင်း ကုစတာ အစ်ဘင် လူကာ (Qusta ibn Luqa) သည် ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ်၏ ဂဏန်းသင်္ချာကျမ်းကို အာရပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ရာ အယ်လ်-ကရာဂျီ (al-Karajī) နှင့် အစ်ဘင် အယ်လ်-ဟိုင်သမ် (Ibn al-Haytham) တို့အပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ အစ်ဘင် အယ်လ်-ဟိုင်သမ်သည် နောင်တွင် ဝီလ်ဆင်၏ သီအိုရမ် (Wilson's theorem) ဟု လူသိများလာသော သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်မှုဆိုင်ရာ ထပ်တူကျမှု စံသတ်မှတ်ချက် (congruence criterion for primality) ကို စတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ကိန်းပြည့် <math>p > 1</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">(p-1)! \equiv -1 \pmod p</math> ယင်းသည် <math>p</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) ဖြစ်သည်။<ref>Rashed (1980), pp. 305–321.</ref> === အစောပိုင်း ခေတ်သစ်ဥရောပ - ဖဲမ နှင့် အွိုင်လာ (Early Modern Europe: Fermat and Euler) === ခေတ်သစ် ကိန်းသီအိုရီ ပြန်လည်နိုးထလာမှုသည် ကလော့ဒ် ဂတ်စပါ ဘာရှေး ဒေ မေဇီရီယတ် (Claude Gaspard Bachet de Méziriac) ၏ 1621 ခုနှစ် ဒိုင်အိုဖန်းတပ်စ် ရေးသားသော ဂဏန်းသင်္ချာကျမ်း လက်တင်ဘာသာပြန်မူဖြင့် စတင်ခဲ့သည်။<ref>Weil (1984), pp. 33–44.</ref> ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) သည် 1607 မှ 1665 ခုနှစ် (1607–1665) အတွင်း အနန္တဆင်းသက်ခြင်း နည်းလမ်း (method of infinite descent) မှတစ်ဆင့် မရေမရာညီမျှခြင်းများ လေ့လာမှုကို အသွင်ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ * [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's Little Theorem) - မည်သည့် သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> နှင့် <math>p</math> နှင့် [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ|နှိုင်းရသုဒ္ဓဖြစ်သော]] (coprime) ကိန်းပြည့် <math>a</math> အတွက်မဆို <math>a^{p-1} \equiv 1 \pmod p</math> ဖြစ်သည်။<ref>Weil (1984), pp. 50–56.</ref> * ဖဲမ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှစ်ခု သီအိုရမ် (Fermat's two-square theorem) - [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်း (odd prime) <math>p</math> တစ်ခုကို <math>x, y \in \mathbb{Z}</math> ဖြင့် <math>p = x^2 + y^2</math> အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>p \equiv 1 \pmod 4</math> ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ * ဖဲမ၏ ထောင့်မှန်တြိဂံ သီအိုရမ် (Fermat's right triangle theorem) - ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း စနစ် <math>x^2 + y^2 = z^2</math> နှင့် <math>xy/2 = w^2</math> တွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်အဖြေများ (non-trivial integer solutions) မရှိကြဘဲ ကိန်းပြည့်အနားများရှိသည့် [[တြိဂံ|ထောင့်မှန်တြိဂံတစ်ခု]]၏ [[ဧရိယာ]]သည် နှစ်ထပ်ကိန်းတစ်ခု မဖြစ်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြကာ <math>x^4 - y^4 = z^2</math> မှတစ်ဆင့် ထပ်ညွှန်း <math>n = 4</math> အတွက် [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] ကို သက်သေပြခဲ့သည်။<ref>Edwards (2000), pp. 10–25.</ref> * ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ် ဘေးဘောင်မှတ်စု ယူဆချက် (Fermat's Last Theorem marginal conjecture) - ညီမျှခြင်း <math>x^n + y^n = z^n</math> တွင် <math>n \ge 3</math> အတွက် သုညမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်အဖြေများ မရှိပါ။ လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) သည် 1707 မှ 1783 ခုနှစ် (1707–1783) အတွင်း ဖဲမ၏ ဖော်ပြချက်များအတွက် ကနဦး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာနှင့် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်များ]]ကို ထူထောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>Varadarajan (2006), pp. 9–42.</ref> အွိုင်လာသည် ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ် ကို သက်သေပြခဲ့ပြီး တိုးရှန့်ဖန်ရှင် (totient function) <math>\varphi(n)</math> မှတစ်ဆင့် ဆပေါင်းကိန်း မော်ဂျူးလပ်စ်များဆီသို့ ယေဘုယျပြုခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ပဲ့လ်၏ ညီမျှခြင်း <math>x^2 - d y^2 = 1</math> ကို ကာလမှန် ရိုးရှင်းသော ဆက်တိုက်အပိုင်းကိန်းများ (periodic simple continued fractions) ဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့သည်။<ref>Weil (1984), pp. 174–185.</ref> အရေးပါသည်မှာ အွိုင်လာသည် [[ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း|ဟာမိုနစ်ကိန်းစဉ်တန်း]] (harmonic series) ကို အောက်ပါ မြှောက်လဒ်ပုံသေနည်း (product formula) ဖြင့် သုဒ္ဓကိန်းများနှင့် ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်။ <math display="block">\sum_{n=1}^\infty \frac{1}{n^s} = \prod_{p \in \mathbb{P}} \left( 1 - \frac{1}{p^s} \right)^{-1}, \quad s > 1</math> ယင်းက [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ|ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ]] (analytic number theory) ကို စတင်တည်ထောင်စေခဲ့ပြီး [[ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အချိုးပြောင်းပြန်ပေါင်းလဒ် ဖြာထွက်ခြင်း]] (divergence of the prime reciprocal sum) <math>\sum_{p \in \mathbb{P}} \frac{1}{p} = \infty</math> ကို သက်သေပြခဲ့သည်။<ref>Apostol (1976), pp. 3–7.</ref> ဂျိုးဆက် လူဝီ လာဂေါင့် (Joseph-Louis Lagrange) သည် 1736 မှ 1813 ခုနှစ် (1736–1813) အတွင်း နှစ်ထပ်ကိန်းလေးခု သီအိုရမ် (four-square theorem) ကို သက်သေပြခဲ့ပြီး အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းသည် ကိန်းပြည့်လေးခု၏ နှစ်ထပ်ကိန်းပေါင်းလဒ် ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကာ ဝီလ်ဆင်၏ သီအိုရမ် အတွက် ပထမဆုံး တိကျသော သက်သေပြချက်ကို ပေးခဲ့သည့်အပြင် ဘိုင်နရီ နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံများ (binary quadratic forms) <math>ax^2 + 2bxy + cy^2</math> ၏ အခြေခံသီအိုရီကို ဖန်တီးခဲ့သည်။<ref>Weil (1984), pp. 312–326.</ref> အေဒရီယန်-မာရီ လီဂျန်ဒါ (Adrien-Marie Legendre) သည် 1752 မှ 1833 ခုနှစ် (1752–1833) အတွင်း လီဂျန်ဒါ သင်္ကေတ (Legendre symbol) <math>(a/p)</math> ကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ကာ နှစ်ထပ်ကိန်း အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု နိယာမ (law of quadratic reciprocity) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး သုဒ္ဓကိန်းရေတွက် ဖန်ရှင် (prime-counting function) <math>\pi(x)</math> ၏ ချဉ်းကပ်မှု ကြီးထွားနှုန်းကို ယူဆဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>Weil (1984), pp. 327–338.</ref> === ဂေါက်စ် နှင့် 19 ရာစု သင်္ချာဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်မှု (Gauss and the 19th-Century Mathematical Synthesis) === ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) သည် 1777 မှ 1855 ခုနှစ် (1777–1855) အတွင်း ဒစ်ကွီဇီရှန်းနက်စ် အရစ်သမက်တီကေး (Disquisitiones Arithmeticae) (1801) ကျမ်းတွင် ဤဘာသာရပ်ကို စုစည်းခဲ့ပြီး ပိုမိုမြင့်မားသော ဂဏန်းသင်္ချာ ကို ညီညွတ်သော သင်္ချာသိပ္ပံတစ်ခုအဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>Goldstein & Schappacher (2007), pp. 14–22.</ref> ဂေါက်စ်သည် အောက်ပါတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ * ထပ်တူကျမှု သင်္ကေတရေးထုံး <math>a \equiv b \pmod m</math> ကို စံပြုသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|အကြွင်းအတန်းအစား ဂဏန်းသင်္ချာ]] (residue class arithmetic) ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ * မတူညီသော မကိန်း သုဒ္ဓကိန်းများ <math>p, q</math> အတွက် နှစ်ထပ်ကိန်း အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု နိယာမ (Law of Quadratic Reciprocity) ဆိုင်ရာ ပထမဆုံး ပြီးပြည့်စုံသော သက်သေပြချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပေးခဲ့သည်။ <math display="block">\left( \frac{p}{q} \right) \left( \frac{q}{p} \right) = (-1)^{\frac{p-1}{2}\frac{q-1}{2}}</math> * ဘိုင်နရီ နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံများ ၏ ပေါင်းစပ်မှုနှင့် မျိုးစုသီအိုရီ (genus theory) ကို ပုံစံထုတ်ခဲ့ပြီး အိုင်ဒီးလ်အတန်းအစား အုပ်စုများ (ideal class groups) အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်များကို ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>Gauss (1966), pp. 150–220.</ref> * ဆိုက်ကလိုတိုမီ (cyclotomy) နှင့် [[ယူနစ်ရင်း|ယူနစ်ရင်းများ]] (roots of unity) <math>\zeta_n = e^{2\pi i / n}</math> ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ပြီး ပုံမှန် 17-ဂံ (regular 17-gon) ၏ ဂျီဩမေတြီနည်းကျ တည်ဆောက်နိုင်စွမ်းကို သက်သေပြကာ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (algebraic number theory) ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>Edwards (2000), pp. 79–95.</ref> 19 ရာစုအတွင်း ကိန်းသီအိုရီသည် အပြန်အလှန် ဖြည့်ဆည်းပေးသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်ခွဲနှစ်ခုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။ *'''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (Analytic Number Theory) -''' ယိုဟန်း ပီတာ ဂူစတပ်ဗ် လီဂျွန်း ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး (Peter Gustav Lejeune Dirichlet) သည် 1837 ခုနှစ် (1837) တွင် <math>\gcd(a, q) = 1</math> ရှိသော မည်သည့် [[ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်|ဂဏန်းသင်္ချာကိန်းစဉ်]] (arithmetic progression) <math>a + nq</math> တွင်မဆို သုဒ္ဓကိန်းများစွာ အနန္တပါဝင်ကြောင်း သက်သေပြရန်အတွက် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး L-ဖန်ရှင် (Dirichlet L-function) များနှင့် စရိုက်လက္ခဏာဖန်ရှင်များ (characters) <math>\chi \bmod q</math> ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>Davenport & Montgomery (2000), pp. 1–15.</ref> 1859 ခုနှစ်တွင် ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (Bernhard Riemann) သည် အွိုင်လာ ဇီတာဖန်ရှင်ကို <math>\mathbb{C}</math> ပေါ်ရှိ မီရိုမော်ဖစ်ဖန်ရှင် (meromorphic function) အဖြစ် တိုးချဲ့ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ဖန်ရှင်နယ်ညီမျှခြင်း (functional equation) ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကာ ၎င်း၏ [[ကိန်းထွေး]] သုညမှတ်များနှင့် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ လှိုင်းတွန့်သဘော လှုပ်ခါမှုများအကြား တိကျသော ဆက်စပ်မှုကို ထူထောင်ခဲ့သည်။<ref>Iwaniec & Kowalski (2004), pp. 1–12.</ref> 1896 ခုနှစ်တွင် ဂျက် ဟာဒါမတ် (Jacques Hadamard) နှင့် ချားလ်စ်-ရောန် ဒီ လာ ဗယ်လီ ပူဆင် (Charles Jean de la Vallée Poussin) တို့သည် <math>\zeta(1 + it) \neq 0</math> ဖြစ်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြင့် သုဒ္ဓကိန်း သီအိုရမ် (Prime Number Theorem) ကို တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သီးခြားစီ သက်သေပြခဲ့ကြသည်။<ref>Apostol (1976), pp. 278–290.</ref> * '''အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ (Algebraic Number Theory) -''' အန်းစ် ကုမား (Ernst Kummer) သည် ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် ဖီးလ်ဒ်များ (cyclotomic fields) <math>\mathbb{Q}(\zeta_p)</math> ၌ တစ်ခုတည်းသီးသန့် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း မအောင်မြင်မှုကို ကျော်လွှားရန် အိုင်ဒီးလ် ကိန်းထွေးများ (ideal complex numbers) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ပုံမှန် သုဒ္ဓကိန်းများ (regular primes) အတွက် ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ် ကို သက်သေပြခဲ့သည်။<ref>Edwards (2000), pp. 95–130.</ref> ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) နှင့် လီယိုပို ကရိုနက်ကာ (Leopold Kronecker) တို့သည် အဆိုပါ တည်ဆောက်ပုံများကို [[ကိန်းရင်း]] [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (algebraic number fields) <math>K</math> အတွင်းရှိ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings)၊ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) နှင့် [[အိုင်ဒီးလ်|အိုင်ဒီးလ်များ]] (ideals) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ်သီအိုရီအဖြစ် ပုံစံတကျ စနစ်ချမှတ်ခဲ့ကြပြီး ဟာမန် မင်ကော့စကီး (Hermann Minkowski) သည် အတန်းအစားကိန်း (class number) <math>h_K</math> ၏ အဆုံးရှိမှုကို သက်သေပြရန် ကိန်းများ၏ ဂျီဩမေတြီ (geometry of numbers) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref>Milne (2017), pp. 1–8.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Almeida |first=P. |date=2009 |title=Noncommutative geometry and arithmetics |journal=Russian Journal of Mathematical Physics |volume=16 |issue=3 |pages=350–362 |doi=10.1134/S1061920809030030}} * {{Citation |last=Apostol |first=Tom M. |date=1976 |title=Introduction to Analytic Number Theory |series=Undergraduate Texts in Mathematics |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-90163-3}} * {{Citation |last1=Boyer |first1=Carl B. |last2=Merzbach |first2=Uta C. |date=1991 |title=A History of Mathematics |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=New York |isbn=978-0-471-54397-8}} * {{Citation |last=Dauben |first=Joseph W. |date=2007 |title=Chinese Mathematics |editor-last=Katz |editor-first=Victor J. |series=The Mathematics of Egypt, Mesopotamia, China, India, and Islam: A Sourcebook |publisher=Princeton University Press |publication-place=Princeton, NJ |pages=187–384 |isbn=978-0-691-11485-9}} * {{Citation |last=Davenport |first=Harold |last2=Montgomery |first2=Hugh L. |date=2000 |title=Multiplicative Number Theory |edition=3rd revised |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=74 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-95097-6}} * {{Citation |last=Davidovich |first=Orit |last2=Hagge |first2=Tobias |last3=Wang |first3=Zhenghan |date=2013 |title=On Arithmetic Modular Categories |arxiv=1305.2229 |journal=arXiv preprint}} * {{Citation |last=Edwards |first=Harold M. |date=2000 |title=Fermat's Last Theorem: A Genetic Introduction to Algebraic Number Theory |edition=reprint of 1977 |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=50 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-95002-0}} * {{Citation |last=Friberg |first=Jöran |date=1981 |title=Methods and Traditions of Babylonian Mathematics: Plimpton 322, Pythagorean Triples, and the Babylonian Triangle Parameter Equations |journal=Historia Mathematica |volume=8 |issue=3 |pages=277–318 |doi=10.1016/0315-0860(81)90069-0}} * {{Citation |last=Fröhlich |first=Albrecht |last2=Cassels |first2=J. W. S. |date=1967 |title=Algebraic Number Theory |publisher=Academic Press |publication-place=London |isbn=978-0-9502734-2-6}} * {{Citation |last=Fröhlich |first=Albrecht |last2=Taylor |first2=Martin J. |date=1993 |title=Algebraic Number Theory |series=Cambridge Studies in Advanced Mathematics |volume=27 |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |isbn=978-0-521-43834-6}} * {{Citation |last=Gauss |first=Carl Friedrich |date=1966 |title=Disquisitiones Arithmeticae |translator-last=Waterhouse |translator-first=William C. |orig-date=1801 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-96254-2}} * {{Citation |last=Goldstein |first=Catherine |last2=Schappacher |first2=Norbert |date=2007 |title=A Book in Search of a Discipline |editor-last1=Goldstein |editor-first1=C. |editor-last2=Schappacher |editor-first2=N. |editor-last3=Schwermer |editor-first3=J. |series=The Shaping of Arithmetic after C. F. Gauss's Disquisitiones Arithmeticae |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin |pages=3–66 |isbn=978-3-540-20441-1}} * {{Citation |last=Hardy |first=Godfrey Harold |last2=Wright |first2=E. M. |date=2008 |title=An Introduction to the Theory of Numbers |edition=6th |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |isbn=978-0-19-921986-5}} * {{Citation |last=Heath |first=Thomas L. |date=1921 |title=A History of Greek Mathematics, Volume 1: From Thales to Euclid |publisher=Clarendon Press |publication-place=Oxford}} * {{Citation |last=Ireland |first=Kenneth |last2=Rosen |first2=Michael |date=1990 |title=A Classical Introduction to Modern Number Theory |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=84 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-97329-6}} * {{Citation |last=Iwaniec |first=Henryk |last2=Kowalski |first2=Emmanuel |date=2004 |title=Analytic Number Theory |series=Colloquium Publications |volume=53 |publisher=American Mathematical Society |publication-place=Providence, RI |isbn=978-0-8218-3633-0}} * {{Citation |last=Kraft |first=James |last2=Washington |first2=Lawrence |date=2018 |title=An Introduction to Number Theory with Cryptography |edition=2nd |publisher=CRC Press |publication-place=Boca Raton |isbn=978-1-351-66411-0}} * {{Citation |last=Matiyasevich |first=Yuri V. |date=1993 |title=Hilbert's Tenth Problem |series=Foundations of Computing |publisher=MIT Press |publication-place=Cambridge, MA |isbn=978-0-262-13295-4}} * {{Citation |last=Milne |first=James S. |date=2017 |title=Algebraic Number Theory |series=Course Notes |volume=3.07 |publisher=jmilne.org |url=https://www.jmilne.org/math/CourseNotes/ant.html}} * {{Citation |title=number theory |website=nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/number+theory |access-date=2026-11-02}} * {{Citation |last=Plofker |first=Kim |date=2008 |title=Mathematics in India |publisher=Princeton University Press |publication-place=Princeton, NJ |isbn=978-0-691-12067-6}} * {{Citation |last=Rashed |first=Roshdi |date=1980 |title=Ibn al-Haytham et le théorème de Wilson |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=22 |issue=4 |pages=305–321 |doi=10.1007/BF00717654}} * {{Citation |last=Serre |first=Jean-Pierre |date=1996 |title=A Course in Arithmetic |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=7 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-90040-7}} * {{Citation |last=Shoup |first=Victor |date=2005 |title=A Computational Introduction to Number Theory and Algebra |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |isbn=978-0-511-11363-5}} * {{Citation |last=Silverman |first=Joseph H. |date=2009 |title=The Arithmetic of Elliptic Curves |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=106 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |isbn=978-0-387-09493-9}} * {{Citation |last=Tate |first=John |date=1977 |title=Number theoretic background |journal=Proceedings of Symposia in Pure Mathematics |volume=33 |issue=2 |pages=3–26 |publisher=American Mathematical Society |publication-place=Providence, RI |isbn=978-0-8218-3371-1}} * {{Citation |last=van der Waerden |first=Bartel L. |date=1961 |title=Science Awakening |publisher=Oxford University Press |publication-place=New York}} * {{Citation |last=Varadarajan |first=V. S. |date=2006 |title=Euler Through Time: A New Look at Old Themes |publisher=American Mathematical Society |publication-place=Providence, RI |isbn=978-0-8218-3580-7}} * {{Citation |last=Weil |first=André |date=1984 |title=Number Theory: An Approach Through History from Hammurapi to Legendre |publisher=Birkhäuser |publication-place=Boston |isbn=978-0-8176-3141-3}} a458u27exn9x030gderwdjtus1xh8lf 10 148806 1061170 560906 2026-11-02T19:42:43Z Maintenance script 28069 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1061170 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ .IPA-vowels-noaudio { background: #f8f9fa url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Blank_vowel_trapezoid.svg/320px-Blank_vowel_trapezoid.svg.png) bottom 10% right 10% no-repeat; } .IPA-vowels-audio { background: #f8f9fa url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Blank_vowel_trapezoid.svg/600px-Blank_vowel_trapezoid.svg.png) bottom 10% right 10% no-repeat; } .IPA-vowels-main { table-layout: fixed; border-collapse: collapse; text-align: center; } .IPA-vowels-nocaption { border: 1px solid #a2a9b1; } .IPA-vowels-main th { vertical-align: middle; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-main th[scope="col"] { text-align: center; padding-top: 0.2em; } .IPA-vowels-main th[scope="row"] { text-align: right; padding-left: 0.4em; } .IPA-vowels-main td { vertical-align: middle; } .IPA-vowels-noaudio td { width: 106.67px; min-width: 106.67px; height: 32px; } .IPA-vowels-audio td { width: 200px; min-width: 200px; height: 60px; } .IPA-vowels-minorcaption { font-weight: normal; } .IPA-vowels-container { display: flex; justify-content: center; font-size: 125%; line-height: 1.2; } .IPA-vowels-container-dot { text-align: center; width: 1em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-container-left { max-width: 1em; min-width: 1em; direction: rtl; text-align: right; } .IPA-vowels-container-left > span { padding-left: 0.2em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-container-right { max-width: 1em; min-width: 1em; direction: ltr; text-align: left; } .IPA-vowels-container-right > span { padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa; } .IPA-vowels-container-single { padding-left: 0.2em; padding-right: 0.2em; background: #f8f9fa; } dj6mjw7wirewcxg2r3a8kuvu3alj6zs 8 150325 1061169 1028099 2026-11-02T19:42:41Z Maintenance script 28069 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1061169 javascript text/javascript /*jshint smarttabs:true, loopfunc:true,forin:false*/ /*global mw, $, importScript */ // TODO: make autodate an option in the CiteTemplate object, not a preference // Global object // TODO: // * Remove this once the page is moved to a module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' depending on 'ext.gadget.refToolbarBase' if (typeof CiteTB === 'undefined') { var CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } // Only execute on edit, unless it is a user JS/CSS page // TODO: Remove tests already done by [[MediaWiki:Gadget-refToolbar.js]] if ( ( mw.config.get('wgAction') === 'edit' || mw.config.get('wgAction') === 'submit' ) && ( ( mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 2 && mw.config.get('wgNamespaceNumber') !== 4 ) || ( mw.config.get('wgPageName').indexOf('.js') === -1 && mw.config.get('wgPageName').indexOf('.css') === -1 ) ) ) { // TODO: Move this to [[MediaWiki:Gadget-refToolbarDialogs.css]] and add it to the definition of module 'ext.gadget.refToolbarDialogs' mw.util.addCSS(".cite-form-td {"+ "height: 0 !important;"+ "padding: 0.1em !important;"+ "}"); // Default options, these mainly exist so the script won't break if a new option is added CiteTB.DefaultOptions = { "date format" : "<year>-<zmonth>-<zdate>", "autodate fields" : [], "months" : ['Jan', 'Feb', 'Mar', 'Apr', 'May', 'Jun', 'Jul', 'Aug', 'Sep', 'Oct', 'Nov', 'Dec'], "modal" : true, "autoparse" : false, "expandtemplates": false }; // Get an option - user settings override global which override defaults CiteTB.getOption = function(opt) { if (CiteTB.UserOptions[opt] !== undefined) { return CiteTB.UserOptions[opt]; } else if (CiteTB.Options[opt] !== undefined) { return CiteTB.Options[opt]; } return CiteTB.DefaultOptions[opt]; }; CiteTB.init = function() { /* Main stuff, build the actual toolbar structure * 1. get the template list, make the dropdown list and set up the template dialog boxes * 2. actually build the toolbar: * * A section for cites * ** dropdown for the templates (previously defined) * ** button for named refs with a dialog box * ** button for errorcheck * 3. add the whole thing to the main toolbar */ if (typeof $('div[rel=cites]')[0] !== 'undefined') { // Mystery IE bug workaround return; } $('head').trigger('reftoolbarbase'); var $target = $('#wpTextbox1'); var temlist = {}; for (var t in CiteTB.Templates) { var tem = CiteTB.Templates[t]; var sform = CiteTB.escStr(tem.shortform); var actionobj = { type: 'dialog', module: 'cite-dialog-'+sform }; var dialogobj = {}; dialogobj['cite-dialog-'+sform] = { resizeme: false, titleMsg: 'cite-dialog-'+sform, id: 'citetoolbar-'+sform, init: function() {}, html: tem.getInitial(), dialog: { width:680, open: function() { $(this).html(CiteTB.getOpenTemplate().getForm()); /** @param {jQuery.Event} e */ $('.cite-prev-parse').on( 'click', function ( e ) { e.preventDefault(); CiteTB.prevParseClick(); }); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, true); $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: ref } }, $(this) ); }, 'cite-form-showhide': CiteTB.showHideExtra, 'cite-refpreview': function() { var ref = CiteTB.getRef(false, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-preview-label').show(); div.find('.cite-ref-preview').text(ref).show(); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.prevParseClick(); } else { div.find('.cite-prev-parse').show(); div.find('.cite-prev-parsed-label').hide(); div.find('.cite-preview-parsed').html(''); } }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); }, 'cite-form-reset': function() { CiteTB.resetForm(); } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', dialogobj); //if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-'+sform).dialog('option', 'modal', false); //} temlist[sform] = {label: tem.templatename, action: actionobj }; } var refsection = { 'sections': { 'cites': { type: 'toolbar', labelMsg: 'cite-section-label', groups: { 'template': { tools: { 'template': { type: 'select', labelMsg: 'cite-template-list', list: temlist } } }, 'namedrefs': { labelMsg: 'cite-named-refs-label', tools: { 'nrefs': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-namedrefs' }, icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Nuvola_clipboard_lined.svg/60px-Nuvola_clipboard_lined.svg.png', section: 'cites', group: 'namedrefs', labelMsg: 'cite-named-refs-button' } } }, 'errorcheck': { labelMsg: 'cite-errorcheck-label', tools: { 'echeck': { type: 'button', action: { type: 'dialog', module: 'cite-toolbar-errorcheck' }, icon: '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Nuvola_apps_korganizer-NO.png/60px-Nuvola_apps_korganizer-NO.png', section: 'cites', group: 'errorcheck', labelMsg: 'cite-errorcheck-button' } } } } } } }; var defaultdialogs = { 'cite-toolbar-errorcheck': { titleMsg: 'cite-errorcheck-label', id: 'citetoolbar-errorcheck', resizeme: false, init: function() {}, html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', dialog: { width:550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-errorcheck-submit': function() { var errorchecks = $("input[name='cite-err-test']:checked"); var errors = []; for (var i=0; i<errorchecks.length; i++) { errors = errors.concat(CiteTB.ErrorChecks[$(errorchecks[i]).val()].run()); } CiteTB.displayErrors(errors); $(this).dialog( 'close' ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } }, 'cite-toolbar-namedrefs': { titleMsg: 'cite-named-refs-title', resizeme: false, id: 'citetoolbar-namedrefs', html: '<div id="cite-namedref-loading">'+ '<img src="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Loading.gif" />'+ '&nbsp;'+mw.usability.getMsg('cite-loading')+'</div>', init: function() {}, dialog: { width: 550, open: function() { CiteTB.loadRefs(); }, buttons: { 'cite-form-submit': function() { var refname = $("#cite-namedref-select").val(); if (refname === '') { return; } $(this).dialog( 'close' ); $.wikiEditor.modules.toolbar.fn.doAction( $(this).data( 'context' ), { type: 'encapsulate', options: { post: CiteTB.getNamedRef(refname, true) } }, $(this) ); }, 'wikieditor-toolbar-tool-link-cancel': function() { $(this).dialog( 'close' ); } } } } }; $target.wikiEditor('addDialog', defaultdialogs); $('#citetoolbar-namedrefs').off('dialogopen'); if (!CiteTB.getOption('modal')) { //$('#citetoolbar-namedrefs').dialog('option', 'modal', false); //$('#citetoolbar-errorcheck').dialog('option', 'modal', false); mw.util.addCSS(".ui-widget-overlay {"+ "display:none !important;"+ "}"); } $target.wikiEditor('addToToolbar', refsection); }; // Load local data - messages, cite templates, etc. $(document).ready( function() { switch( mw.config.get('wgUserLanguage') ) { case 'de': // German importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-de.js'); break; case 'en': //English importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-en.js'); break; default: // Burmese importScript('MediaWiki:RefToolbarMessages-my.js'); } }); // Setup the main object CiteTB.mainRefList = []; CiteTB.refsLoaded = false; // REF FUNCTIONS // Actually assemble a ref from user input CiteTB.getRef = function(inneronly, forinsert) { var i; var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var templatename = template.templatename; var res = ''; var refobj = {'shorttag':false}; if (!inneronly) { var group = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-group').val(); var refname = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-name').val(); res += '<ref'; if (refname) { refname = $.trim(refname); res+=' name='+CiteTB.getQuotedString(refname); refobj.refname = refname; } if (group) { group = $.trim(group); res+=' group='+CiteTB.getQuotedString(group); refobj.refgroup = group; } res+='>'; } var content ='{{'+templatename; for( g in template.incrementables ) { group = template.incrementables[g]; for (i=1; i<=group.val; i++) { for (j=0; j<group.fields.length; j++) { var fieldname = group.fields[j].field; var fieldid = fieldname.replace('<N>', i.toString()); var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldid).val(); if (field) { content+=' |'+fieldid+'='; content+= $.trim(field); } } } } for( i=0; i<template.basic.length; i++ ) { if (template.basic[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.basic[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+=' |'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } if ($('#cite-form-status').val() !== 'closed') { for( i=0; i<template.extra.length; i++ ) { if (template.extra[i].increment_group) { continue; } var fieldname = template.extra[i].field; var field = $('#cite-'+CiteTB.escStr(template.shortform)+'-'+fieldname).val(); if (field) { content+=' |'+fieldname+'='; content+= $.trim(field); } } } content+= '}}'; res+=content; refobj.content = content; if (!inneronly) { res+= '</ref>'; } if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push(refobj); } return res; }; // Make a reference to a named ref CiteTB.getNamedRef = function(refname, forinsert) { if (forinsert) { CiteTB.mainRefList.push( {'shorttag':true, 'refname':refname} ); } return '<ref name='+CiteTB.getQuotedString(refname)+' />'; }; // Function to load the ref list CiteTB.loadRefs = function() { if (CiteTB.refsLoaded) { return; } CiteTB.getPageText(CiteTB.loadRefsInternal); }; // Function that actually loads the list from the page text CiteTB.loadRefsInternal = function(text) { // What this does: extract first name/group extract second name/group shorttag inner content var refsregex = /< *ref(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?: +(name|group) *= *(?:"([^"]*?)"|'([^']*?)'|([^ '"\/\>]*?)) *)? *(?:\/ *>|>((?:.|\n)*?)< *\/ *ref *>)/gim; // This should work regardless of the quoting used for names/groups and for linebreaks in the inner content while (true) { var ref = refsregex.exec(text); if (ref === null) { break; } var refobj = {}; if (ref[9]) { // Content + short tag check //alert('"'+ref[9]+'"'); refobj.content = ref[9]; refobj.shorttag = false; } else { refobj.shorttag = true; } if (ref[1] !== '') { // First name/group if (ref[2]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[2]; } else if (ref[3]) { refobj['ref'+ref[1]] = ref[3]; } else { refobj['ref'+ref[1]] = ref[4]; } } if (ref[5] !== '') { // Second name/group if (ref[6]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[6]; } else if (ref[7]) { refobj['ref'+ref[5]] = ref[7]; } else { refobj['ref'+ref[5]] = ref[8]; } } CiteTB.mainRefList.push(refobj); } CiteTB.refsLoaded = true; CiteTB.setupErrorCheck(); CiteTB.setupNamedRefs(); }; // AJAX FUNCTIONS // Parse some wikitext and hand it off to a callback function CiteTB.parse = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'parse', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, prop:'text', format:'json'}, function(data) { var html = data.parse.text['*']; callback(html); }, 'json' ); }; // Use the API to expand templates on some text CiteTB.expandtemplates = function(text, callback) { $.post( mw.util.wikiScript( 'api' ), {action:'expandtemplates', title:mw.config.get('wgPageName'), text:text, format:'json'}, function(data) { var restext = data.expandtemplates['*']; callback(restext); }, 'json' ); }; // Function to get the page text CiteTB.getPageText = function(callback) { var section = $("input[name='wpSection']").val(); if ( section !== '' ) { var postdata = {action:'query', prop:'revisions', rvprop:'content', pageids:mw.config.get('wgArticleId'), format:'json'}; if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { postdata.rvexpandtemplates = '1'; } $.get( mw.util.wikiScript( 'api' ), postdata, function(data) { var pagetext = data.query.pages[mw.config.get('wgArticleId').toString()].revisions[0]['*']; callback(pagetext); }, 'json' ); } else { if (CiteTB.getOption('expandtemplates')) { CiteTB.expandtemplates($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text(), callback); } else { callback($('#wpTextbox1').wikiEditor('getContents').text()); } } }; // Safe version of decodeURIComponent() that doesn't throw exceptions. // If the native decodeURIComponent() threw an exception, the original string will be returned. CiteTB.safeDecodeURIComponent = function(s) { try { s = decodeURIComponent(s); } catch (e) {} return s; }; // Autofill a template from an ID (ISBN, DOI, PMID, URL) CiteTB.initAutofill = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-auto\-(.*?)\-(.*)\-(.*)$/.exec(elemid); var tem = res[1]; var field = res[2]; var autotype = res[3]; var id = $('#cite-'+tem+'-'+field).val(); if (!id) { return false; } var url = '//reftoolbar.toolforge.org/lookup.php?'; // Citoid expects minimally encoded input, so do some speculative decoding here to avoid // 404 fetches. https://phabricator.wikimedia.org/T146539 id = CiteTB.safeDecodeURIComponent(id); url+=autotype+'='+encodeURIComponent(id); url+='&template='+encodeURIComponent(tem); var s = document.createElement('script'); s.setAttribute('src', url); s.setAttribute('type', 'text/javascript'); document.getElementsByTagName('head')[0].appendChild(s); return false; }; // Callback for autofill //TODO: Autofill the URL, at least for DOI CiteTB.autoFill = function(data, template, type) { var cl = 'cite-'+template+'-'; var i,j, coauthors; $('.'+cl+'title').val(data.title); // Fill in authors if (data.authors && data.authors.length > 0) { if ($('.'+cl+'last-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'last-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'last-incr-1').val(data.authors[0][0]) $('.'+cl+'first-incr-1').val(data.authors[0][1]) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'last-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][0]) $('.'+cl+'first-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1][1]) } } else if ($('.'+cl+'author-incr-1').length != 0) { var classes = $('.'+cl+'author-incr-1').eq(0).attr('class').split(/\s+/); var group = false; var patt = /cite-[^-]*?-incr-(.*)/ for (var c=0; c<classes.length; c++) { if (patt.exec(classes[c])) { group = patt.exec(classes[c])[1]; break; } } $('.'+cl+'author-incr-1').val(data.authors[0].join(', ')) elemid = '#cite-incr-'+template+'-'+group; for (var i=2; i<data.authors.length+1; i++) { $(elemid).click(); $('.'+cl+'author-incr-'+i.toString()).val(data.authors[i-1].join(', ')) } } else if ($('.'+cl+'last1').length != 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'last'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'last'+(i+1)).val(data.authors[i][0]); $('.'+cl+'first'+(i+1)).val(data.authors[i][1]); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else if($('.'+cl+'author1').length !== 0) { for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { if ($('.'+cl+'author'+(i+1)).length) { $('.'+cl+'author'+(i+1)).val(data.authors[i].join(', ')); } else { coauthors = []; for(j=i; j<data.authors.length; j++) { coauthors.push(data.authors[j].join(', ')); } $('.'+cl+'coauthors').val(coauthors.join('; ')); break; } } } else { var authors = []; for(i=0; data.authors && i<data.authors.length; i++) { authors.push(data.authors[i].join(', ')); } $('.'+cl+'authors').val(authors.join('; ')); } } if (type === 'pmid' || type === 'doi') { if (data.date && (data.fulldate || !$('.'+cl+'month').length)) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date); var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date); $('.'+cl+'date').val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } else if (!data.fulldate && $('.'+cl+'month').length && $('.'+cl+'year').length) { if (data.month) { // lookup.php sets month to false if it isn't provided $('.'+cl+'month').val( CiteTB.getOption('months')[parseInt(data.month)-1] ); } $('.'+cl+'year').val(data.year); } else { $('.'+cl+'date').val(data.date); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); if (type === 'pmid' && data.doi) { $('.'+cl+'doi').val(data.doi); } } else if (type === 'isbn') { $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'location').val(data.location); $('.'+cl+'date').val(data.date); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); } else if (type === 'url') { if (data.date) { var DT = new Date(data.date); var useday = /\d{4}-\d{2}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var usemonth = /\d{4}-\d{2}/.test(data.date) && template !== 'book'; var yearOrDate = (template === 'book') ? 'year' : 'date'; $('.'+cl+yearOrDate).val(CiteTB.formatDate(DT, useday, usemonth)); } $('.'+cl+'journal').val(data.journal); $('.'+cl+'volume').val(data.volume); $('.'+cl+'issue').val(data.issue); $('.'+cl+'pages').val(data.pages); $('.'+cl+'publisher').val(data.publisher); $('.'+cl+'edition').val(data.edition); $('.'+cl+'isbn').val(data.isbn); $('.'+cl+'issn').val(data.issn); $('.'+cl+'doi').val(data.doi); // "en-US" isn't a valid value for the language parameter if (data.language && data.language !== 'en-US' && data.language !== 'en-GB') { $('.'+cl+'language').val(data.language); } $('.'+cl+'chapter').val(data.chapter); } }; // FORM DIALOG FUNCTIONS // Add new incrementable fields CiteTB.incrementFields = function() { template = CiteTB.getOpenTemplate(); var currentrow = $(this).parents('tr')[0]; $(this).prev().css('width', '100%') $(this).detach(); var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-incr\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); group = res[2]; increments = template.incrementables[group]; fields = increments.fields; incrval = increments.val+1; template.incrementables[group].val += 1; trs = template.makeFormInner(fields, false); trs.reverse(); for (var i=0; i<trs.length; i++) { $(currentrow).after(trs[i]); } }; // fill the accessdate param with the current date CiteTB.fillAccessdate = function() { var elemid = $(this).attr('id'); var res = /^cite\-date\-(.*?)\-(.*)$/.exec(elemid); var id = res[1]; var field = res[2]; var DT = new Date(); var datestr = CiteTB.formatDate(DT); $('#cite-'+id+'-'+field).val(datestr); return false; }; CiteTB.formatDate = function(DT, useday, usemonth) { if (typeof useday == "undefined") { useday = true; } if (typeof usemonth == "undefined") { usemonth = true; } var datestr = CiteTB.getOption('date format'); var zmonth = ''; var month = DT.getUTCMonth()+1; if (month < 10) { zmonth = "0"+month.toString(); } else { zmonth = month.toString(); } month = month.toString(); var zdate = ''; var date = DT.getUTCDate(); if (date < 10) { zdate = "0"+date.toString(); } else { zdate = date.toString(); } date = date.toString(); if (useday) { datestr = datestr.replace('<date>', date); datestr = datestr.replace('<zdate>', zdate); } else { datestr = datestr.replace('<date>', ''); datestr = datestr.replace('<zdate>', ''); } if (usemonth) { datestr = datestr.replace('<month>', month); datestr = datestr.replace('<zmonth>', zmonth); datestr = datestr.replace('<monthname>', CiteTB.getOption('months')[DT.getUTCMonth()]); } else { datestr = datestr.replace('<month>', ''); datestr = datestr.replace('<zmonth>', ''); datestr = datestr.replace('<monthname>', ''); } datestr = datestr.replace('<year>', DT.getUTCFullYear().toString()); return datestr.replace(/^[ \/\-\,\.]*(.*?)[ \/\-\,\.]*$/g, "$1"); // Cleanup any dangling spaces or connectors that might result from omitting date/month }; // Function called after the ref list is loaded, to actually set the contents of the named ref dialog // Until the list is loaded, its just a "Loading" placeholder CiteTB.setupNamedRefs = function() { var names = [], i; for( i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname) { names.push(CiteTB.mainRefList[i]); } } var stuff = $('<div>'); $('#citetoolbar-namedrefs').html( stuff ); if (names.length === 0) { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-no-namedrefs')); } else { stuff.html(mw.usability.getMsg('cite-namedrefs-intro')); var select = $('<select id="cite-namedref-select">'); select.append($('<option value="" />').text(mw.usability.getMsg('cite-named-refs-dropdown'))); for(i=0; i<names.length; i++) { select.append($('<option />').text(names[i].refname)); } stuff.after(select); select.before('<br />'); var prevlabel = $('<div id="cite-nref-preview-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); select.after(prevlabel); prevlabel.before("<br /><br />"); prevlabel.after('<div id="cite-namedref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var parselabel = $('<span id="cite-parsed-label" style="display:none;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); $('#cite-namedref-preview').after(parselabel); parselabel.after('<div id="cite-namedref-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" id="cite-nref-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.html(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); $('#cite-namedref-parsed').after(link); $("#cite-namedref-select").on( 'change', CiteTB.namedRefSelectClick); $('#cite-nref-parse').on( 'click', CiteTB.nrefParseClick); } }; // Function to get the errorcheck form HTML CiteTB.setupErrorCheck = function() { var form = $('<div id="cite-errorcheck-heading" />').html(mw.usability.getMsg('cite-errorcheck-heading')); var ul = $("<ul id='cite-errcheck-list' />"); var test; for (var t in CiteTB.ErrorChecks) { test = CiteTB.ErrorChecks[t]; ul.append(test.getRow()); } form.append(ul); $('#citetoolbar-errorcheck').html(form); }; // Callback function for parsed preview CiteTB.fillNrefPreview = function(parsed) { $('#cite-parsed-label').show(); $('#cite-namedref-parsed').html(parsed); }; // Click handler for the named-ref parsed preview CiteTB.nrefParseClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (choice === '') { $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); return false; } $('#cite-nref-parse').hide(); for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { CiteTB.parse(CiteTB.mainRefList[i].content, CiteTB.fillNrefPreview); return false; } } }; // Click handler for the named-ref dropdown CiteTB.lastnamedrefchoice = ''; CiteTB.namedRefSelectClick = function() { var choice = $("#cite-namedref-select").val(); if (CiteTB.lastnamedrefchoice == choice) { return; } CiteTB.lastnamedrefchoice = choice; $('#cite-parsed-label').hide(); $('#cite-namedref-parsed').text(''); if (choice === '') { $('#cite-nref-preview-label').hide(); $('#cite-namedref-preview').text(''); $('#cite-nref-parse').hide(); return; } for( var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { if (!CiteTB.mainRefList[i].shorttag && CiteTB.mainRefList[i].refname == choice) { $('#cite-nref-preview-label').show(); $('#cite-namedref-preview').text(CiteTB.mainRefList[i].content); if (CiteTB.getOption('autoparse')) { CiteTB.nrefParseClick(); } else { $('#cite-nref-parse').show(); } } } }; // callback function for parsed preview CiteTB.fillTemplatePreview = function(text) { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parsed-label').show(); div.find('.cite-preview-parsed').html(text); }; // Click handler for template parsed preview CiteTB.prevParseClick = function() { var ref = CiteTB.getRef(true, false); var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.find('.cite-prev-parse').hide(); CiteTB.parse(ref, CiteTB.fillTemplatePreview); }; // Show/hide the extra fields in the dialog box CiteTB.showHideExtra = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); var setting = div.find(".cite-form-status").val(); if ( setting === 'closed' ) { div.find(".cite-form-status").val('open'); div.find('.cite-extra-fields').show(1, function() { // jQuery adds "display:block", which screws things up div.find('.cite-extra-fields').attr('style', 'width:100%; background-color:transparent;'); }); } else { div.find(".cite-form-status").val('closed'); div.find('.cite-extra-fields').hide(); } }; // Resets form fields and previews // Resets form fields and previews CiteTB.resetForm = function() { var template = CiteTB.getOpenTemplate(); var div = $("#citetoolbar-"+CiteTB.escStr(template.shortform)); div.html(template.getForm()); }; // STRING UTILITY FUNCTIONS // Returns a string quoted as necessary for name/group attributes CiteTB.getQuotedString = function(s) { var sq = /\'/.test(s); // single quotes var dq = /\"/.test(s); // double quotes if (!sq && !dq) { // Always quotes for non-latin alphabet return '"'+s+'"'; } else if (!dq) { // Can use double quotes return '"'+s+'"'; } else if (!sq) { // Can use single quotes return "'"+s+"'"; } else { // Has double and single quotes s = s.replace(/\"/g, '\''); return '"'+s+'"'; } }; // Fix up strings for output - capitalize first char, replace underscores with spaces CiteTB.fixStr = function(s) { s = s.slice(0,1).toUpperCase() + s.slice(1); s = s.replace('_',' '); return s; }; // Escape spaces and quotes for use in HTML classes/ids CiteTB.escStr = function(s) { return s.replace(' ', '-').replace("'", "\'").replace('"', '\"'); }; // MISC FUNCTIONS // Determine which template form is open, and get the template object for it CiteTB.getOpenTemplate = function() { var dialogs = $(".ui-dialog-content.ui-widget-content:visible"); var templatename = $(dialogs[0]).find(".cite-template").val(); return CiteTB.Templates[templatename]; }; // Display the report for the error checks CiteTB.displayErrors = function(errors) { $('#cite-err-report').remove(); var table = $('<table id="cite-err-report" style="width:100%; border:1px solid #A9A9A9; background-color:#FFEFD5; padding:0.25em; margin-top:0.5em" />'); $('#editpage-copywarn').before(table); var tr; var tr1 = $('<tr style="width:100%" />'); var th1 = $('<th style="width:60%; font-size:110%" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-heading')); var th2 = $('<th style="text-align:right; width:40%" />'); var im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/55/Gtk-stop.svg/20px-Gtk-stop.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-err-report-close')); var ad = $('<a id="cite-err-check-close" />').attr('href', '#'); ad.append(im); th2.append(ad); tr1.append(th1).append(th2); table.append(tr1); $('#cite-err-check-close').on('click', function() { $('#cite-err-report').remove(); }); if (errors.length === 0) { tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td = $('<td style="text-align:center; margin:1.5px;" />').html(mw.usability.getMsg('cite-err-report-empty')); tr.append(td); table.append(tr); return; } for(var e in errors) { var err = errors[e]; tr = $('<tr style="width:100%;" />'); var td1 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:60%" />').html(err.err); var td2 = $('<td style="border: 1px solid black; margin:1.5px; width:40%" />').html(mw.usability.getMsg(err.msg)); tr.append(td1).append(td2); table.append(tr); } }; } // End of code loaded only on edit 2hwpzi40vs1vkq12uwuxhnql0k1bofu 8 150328 1061168 564866 2026-11-02T19:42:40Z Maintenance script 28069 Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup) 1061168 javascript text/javascript /* jshint asi: true */ /* global mw, $, CiteTB, citeTemplate, citeErrorCheck */ if ( window.CiteTB === undefined ) { window.CiteTB = { "Templates" : {}, // All templates "Options" : {}, // Global options "UserOptions" : {}, // User options "DefaultOptions" : {}, // Script defaults "ErrorChecks" : {} // Error check functions }; } if (typeof mw.usability == 'undefined') { mw.usability = {}; mw.usability.getMsg = function(m) { return mw.messages.get(m); } mw.usability.addMessages = function(msgs) { mw.messages.set(msgs); }; } // Object for cite templates window.citeTemplate = function (templatename, shortform, basicfields, expandedfields) { // Properties this.templatename = templatename; // The template name - "cite web", "cite book", etc. this.shortform = shortform; // A short form, used for the dropdown box this.basic = basicfields; // Basic fields - author, title, publisher... // Less common - quote, archiveurl - should be everything the template supports minus the basic ones this.extra = expandedfields; this.incrementables = {}; // Add it to the list CiteTB.Templates[this.templatename] = this; // Methods this.makeFormInner = function(fields, incrsetup) { var i=0; var trs = []; var autofills = [] for (i=0; i<fields.length; i++) { var fieldobj = fields[i]; var field = labelfield = fieldobj.field; var ad = false; if (incrsetup && fieldobj.increment_group) { field = fieldobj.field.replace('<N>', '1'); labelfield = fieldobj.field.replace('<N>', ''); if (this.incrementables[fieldobj.increment_group] && !this.incrementables[fieldobj.increment_group].setup) { // The object has been created, but not fully initialized this.incrementables[fieldobj.increment_group]['fields'].push(fieldobj) } else if (!this.incrementables[fieldobj.increment_group]) { // Object not yet created this.incrementables[fieldobj.increment_group] = { 'fields': [fieldobj], 'val':1, 'setup': false }; } else if (this.incrementables[fieldobj.increment_group] && this.incrementables[fieldobj.increment_group].setup) { // Fully initialized from a previous invocation of this function, just resetting the number this.incrementables[fieldobj.increment_group].val = 1 } } else if (fieldobj.increment_group) { // Adding a new row incrval = this.incrementables[fieldobj.increment_group].val; field = fieldobj.field.replace('<N>', incrval.toString()); labelfield = fieldobj.field.replace('<N>', ''); } if ($.inArray(field, CiteTB.getOption('autodate fields')) != -1 ) { im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7b/Nuvola_apps_date.svg/20px-Nuvola_apps_date.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-insert-date')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-insert-date')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-date-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field); $( document ).on( 'click', '#cite-date-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field, CiteTB.fillAccessdate ); } if (fieldobj.autofillid) { var autotype = fieldobj.autofillid; im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/17/System-search.svg/20px-System-search.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-autofill-alt')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-autofill-alt')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-auto-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field+'-'+autotype); autofills.push('#cite-auto-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field+'-'+autotype); } if (fieldobj.increment_button) { var incrtype = fieldobj.increment_group; im = $('<img />').attr('src', '//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Nuvola_action_edit_add.svg/20px-Nuvola_action_edit_add.svg.png'); im.attr('alt', mw.usability.getMsg('cite-increment-alt')).attr('title', mw.usability.getMsg('cite-increment-alt')); var ad = $('<a />').attr('href', '#'); ad.append(im); ad.attr('id', 'cite-incr-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+incrtype); } var display = mw.usability.getMsg('cite-'+labelfield+'-label'); if (typeof display !== 'string') { if (fieldobj.label) { display = CiteTB.fixStr(fieldobj.label); } else { display = CiteTB.fixStr(labelfield) } } var tooltip = fieldobj.tooltip ? $('<abbr />').attr('title', mw.usability.getMsg(fieldobj.tooltip)).html('^?') : false; var input = ''; if (ad) { input = $('<input tabindex="1" style="width:85%" type="text" />'); } else { input = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); } input.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field); if (fieldobj.autofillprop) { classname = 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+fieldobj.autofillprop if (fieldobj.increment_group) { input.addClass('cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-incr-'+fieldobj.increment_group); classname+='-'+this.incrementables[fieldobj.increment_group].val.toString(); } input.addClass(classname); } var label = $('<label />'); label.attr('for', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+field).text(display); if (tooltip) { label.append(tooltip); } var style = 'text-align:right; width:20%;'; if (i%2 == 1) { style += ' padding-left:1em;'; } else { var tr = $('<tr />'); } var td1 = $('<td class="cite-form-td" />').attr('style', style); td1.append(label); tr.append(td1); var td2 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); td2.append(input); if (ad) { td2.append(ad); } tr.append(td2); if (i%2 == 0) { trs.push(tr); } } var needsetup = false; for (g in this.incrementables) { if (!this.incrementables[g].setup) { needsetup = true; $( document ).on( 'click', '#cite-incr-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-'+g, CiteTB.incrementFields ); this.incrementables[g].setup = true; } } if (needsetup || $.isEmptyObject(this.incrementables)) { for(i=0; i<autofills.length; i++) { $( document ).on( 'click', autofills[i], CiteTB.initAutofill ); } } return trs; } // gives a little bit of HTML so the open form can be identified this.getInitial = function() { var hidden = '<input type="hidden" class="cite-template" value="' + this.templatename + '"/>'; return hidden; } // makes the form used in the dialog boxes this.getForm = function() { var main = $("<div class='cite-form-container' />"); var form1 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent;" class="cite-basic-fields" />'); var i=0; var trs = this.makeFormInner(this.basic, true); for (var i=0; i<trs.length; i++) { form1.append(trs[i]); } var form2 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent; display:none" class="cite-extra-fields">'); trs = this.makeFormInner(this.extra, true); for (var i=0; i<trs.length; i++) { form2.append(trs[i]); } main.append(form1).append(form2); var form3 = $('<table style="width:100%; background-color:transparent;padding-top:1em" class="cite-other-fields">'); var tr = $('<tr />'); var td1 = $('<td class="cite-form-td" style="text-align:right; width:20%" />'); var label1 = $('<label />'); label1.attr('for', "cite-"+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-name').text(mw.usability.getMsg('cite-name-label')); td1.append(label1); var td2 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); var input1 = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); input1.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-name'); td2.append(input1); var td3 = $('<td class="cite-form-td" style="text-align:right; padding-left:1em; width:20%">'); var label2 = $('<label />'); label2.attr('for', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-group').text(mw.usability.getMsg('cite-group-label')); td3.append(label2); var td4 = $('<td class="cite-form-td" style="width:30%" />'); var input2 = $('<input tabindex="1" style="width:100%" type="text" />'); input2.attr('id', 'cite-'+CiteTB.escStr(this.shortform)+'-group'); td4.append(input2); tr.append(td1).append(td2).append(td3).append(td4); form3.append(tr); main.append(form3); var extras = $('<div />'); extras.append('<input type="hidden" class="cite-form-status" value="closed" />'); var hidden = $('<input type="hidden" class="cite-template" />'); hidden.val(this.templatename); extras.append(hidden); var span1 = $('<span class="cite-preview-label" style="display:none;" />'); span1.text(mw.usability.getMsg('cite-raw-preview')); extras.append(span1).append('<div class="cite-ref-preview" style="padding:0.5em; font-size:110%" />'); var span2 = $('<span class="cite-prev-parsed-label" style="display:none;" />'); span2.text(mw.usability.getMsg('cite-parsed-label')); extras.append(span2).append('<div class="cite-preview-parsed" style="padding-bottom:0.5em; font-size:110%" />'); var link = $('<a href="#" class="cite-prev-parse" style="margin:0 1em 0 1em; display:none; color:darkblue" />'); link.text(mw.usability.getMsg('cite-form-parse')); extras.append(link); main.append(extras); return main; } } /* Class for error checks FIXME: DOCS OUT OF DATE type - type of error check - current options: * 'refcheck' - apply a function on each ref individually * function should accept a ref object, return a string * 'reflist' - apply a function on the entire ref list * function should accept an array of ref objects, return an array of strings * 'search' - apply a function ro the page text * function should accept the page text as a string, return an array of strings The strings returned by the function should be valid HTML func - The function described above testname - Name of the error check, must not contain spaces desc - A short description of the test */ window.citeErrorCheck = function (obj) { this.obj = obj CiteTB.ErrorChecks[this.obj.testname] = this; this.run = function() { var errors = []; switch(this.obj['type']) { case "refcheck": CiteTB.loadRefs(); for(var i=0; i<CiteTB.mainRefList.length; i++) { var e = this.obj.func(CiteTB.mainRefList[i]); if (e) { errors.push(e); } } break; case "reflist": CiteTB.loadRefs(); errors = this.obj.func(CiteTB.mainRefList); break; case "search": var func = this.obj.func CiteTB.getPageText(function(text) { errors = func(text); }); break; } return errors; } this.getRow = function() { var row = $("<li />"); var check = $("<input type='checkbox' name='cite-err-test' />"); check.attr('value', this.obj.testname); var label = $("<label />").html(mw.usability.getMsg(this.obj.desc)); label.attr('for', this.obj.testname); row.append(check).append(' &ndash; ').append(label); return row; } } $('head').trigger('reftoolbarbase'); kdju8pm2fcdxm36w9h7pn0ady5s2w2w 0 269040 1061188 956877 2026-11-03T01:41:34Z ~2026-58392-86 150330 /* */ 1061188 wikitext text/x-wiki {{short description|Thai TV production company}} {{Infobox company | name = GMMTV | former_name = COPY | native_name = Copy | logo = GMMTV Logo.svg | logo_alt = GMMTV logo, depicting "G••MM•" on the TV-shaped rectangle, and two small circles, each containing "t" and "v" respectively | type = Copy company 🙄 | foundation = {{Start date and age|1995|8|3|df=y|p=yes}} | parent = 2025-2026|The One Enterprise (2020–present) | location = GMM Grammy Place, 50 Sukhumvit Road, Khlong Toei Nuea, Watthana district, [[ဘန်ကောက်]], [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] | key_people = Sataporn Panichraksapong | products =Copy | industry = Artist Management Agency, Television Production, Filmmaking | revenue = 0 | revenue_year = 2023<ref name="dbd-profitloss">{{cite web|url=https://datawarehouse.dbd.go.th/company/profile/EzK0popeXDb8gVk9R68rA7EUo3Kl0VM9wulhrYXU2p2vFHAg-vWZF4UUMTjZZ29r|accessdate=2024-05-22|title=Income Statement of GMM TV COMPANY LIMITED|website=Thailand's Department of Business Development|publisher=DBD DataWarehouse+}}</ref> | net_income = 0 | net_income_year = 2023<ref name="dbd-profitloss" /> | homepage = X.com }} '''ဂျီအမ်အမ်တီဗွီ''' (အင်္ဂလိပ်: GMMTV, {{Lang-th|จีเอ็มเอ็มทีวี}}) သည် ရုပ်မြင်သံကြားရှိုးများ ၊ သီချင်းများ နှင့် တေးဂီတဗီဒီယိုများကို ထုတ်လုပ်သည့် The One Enterprise လက်အောက်ရှိ [[ဂျီအမ်အမ် ဂရမ်မီ]] ၏ ထိုင်းဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းစုကြီး၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ Sataporn Panichraksapong သည် ကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်သည်။ == လုပ်ငန်း == {{multiple image|direction=vertical|width=120|image_style=border:none; margin-top:15px; background:transparent; |title=Logos |image1=1995 Grammy Television Logo.svg|caption1= It was first known as ''Grammy Television'' (which refers to its acronym from the latter) |image2=2007 GMMTV Logo.svg|caption2=First logo used from 2007 to 2013 |image3=GMMTV Logo.svg|caption3= Current logo since 2014 }} '''GMMTV Company Limited''' ( {{Lang-th|จีเอ็มเอ็มทีวี}}) '''ဂရမ်မီ ရုပ်မြင်သံကြား ကုမ္ပဏီလီမိတက်''' ({{Lang-th|บริษัทจีเอ็มเอ็ม มีเดีย จำกัด}}) ကို ဩဂုတ်လ ၃ <ref>{{cite web|url=https://datawarehouse.dbd.go.th/company/profile/5/0105538092304|accessdate=2021-05-17|title=Juristic Person Information: GMM TV COMPANY LIMITED|website=dbd.go.th|publisher=DBD DataWarehouse+|url-access=registration}}</ref> တွင် GMM Grammy မှ အမှုဆောင်အရာရှိများက ထိုင်းရုပ်မြင်သံကြားစက်မှုလုပ်ငန်းကို ဖွံ့ ဖြိုးတိုးတက်စေပြီး အားကောင်းလာစေရန် အလားအလာကောင်းများကို မြင်တွေ့ခဲ့ကြပါသည်။ ကုမ္ပဏီ၏ ဈေးကွက်ရှာဖွေရေးဌာနကို ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းကို စီမံခန့်ခွဲရန် သီးခအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ GMMTV သည် ထိုအချိန်က ထိုင်းနိုင်ငံရှိ Analogue ရုပ်သံလိုင်းများအတွက် တီဗီအစီအစဉ်များနှင့် တေးဂီတရှိုးများဖြစ်သည့် Channel 3 ၊ Channel 5 ၊ Channel 7 နှင့် iTV ၊ Duangjai Lorlertwit နှင့် Saithip Montrikul na Ayudhaya တို့မှ မန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာများအဖြစ် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://digi.library.tu.ac.th/undergrad/jc/1084/10APPENDICES.pdf|title=ภาคผนวก|website=Thammasat University Library|access-date=9 July 2018|language=th|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710010323/http://digi.library.tu.ac.th/undergrad/jc/1084/10APPENDICES.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://digi.library.tu.ac.th/undergrad/jc/0135/06CHAPTER_2.pdf |title=บทที่ 2 องค์กรฝึกงาน บริษัท แกรมมี่ เทเลวิชั่น จำกัด |website=Thammasat University Library |access-date=9 July 2018 |language=th |archive-date=9 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709215606/http://digi.library.tu.ac.th/undergrad/jc/0135/06CHAPTER_2.pdf |url-status=live }}</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Saithip Montrikul na Ayudhaya ကုမ္ပဏီမှ GMM Media Public Co., Ltd. ကို စီမံခန့်ခွဲရန် ကုမ္ပဏီမှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီး <ref>{{cite web |url=https://grammy.listedcompany.com/misc/ShareholderMTG/agm2019/20190325-grammy-agm-2019-enc04-03-en-01.pdf |title=Enclosure 4.3: Credentials and Backgrounds of the Candidate (Mrs. Saithip Mongrikul Na Ayudhaya) |website=GMM Grammy |date=26 April 2019 |access-date=25 May 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164541/https://grammy.listedcompany.com/misc/ShareholderMTG/agm2019/20190325-grammy-agm-2019-enc04-03-en-01.pdf |url-status=live }}</ref> နေဖြင့် ထိုအချိန်က ဒုတိယမန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာ Sataporn Panichraksapong သည် မန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာအသစ် (ယခုလက်ရှိ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်) ဖြစ်လာပြီး <ref>{{cite web |url=https://grammy.listedcompany.com/misc/ShareholderMTG/agm2016/20160404-grammy-agm2016-enc04-04-en.pdf |title=Enclosure 4.4: Credentials and Backgrounds of the Candidate (Mr. Sataporn Panichraksapong) |website=GMM Grammy |date=4 April 2016 |access-date=25 May 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164539/https://grammy.listedcompany.com/misc/ShareholderMTG/agm2016/20160404-grammy-agm2016-enc04-04-en.pdf |url-status=live }}</ref> ကုမ္ပဏီကို GMMTV Company Limited အဖြစ် အမည်ပြောင်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကုမ္ပဏီသည် Bang Channel ဟုခေါ်သော ကေဘယ်လ်နှင့် ဂြိုဟ်တုရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး Channel 5 တွင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည့် တီဗီရှိုးအချို့ကို ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ချန်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဂိမ်းရှိုးများနှင့် တေးဂီတရှိုးများမှလွဲ၍ အခြားရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များကို စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် GMMTV သည် GMMTV မှ ရှယ်ယာ 70% နှင့် Rungtham မှ 30% ကိုင်ဆောင်ထားသော ထိုင်းရုပ်မြင်သံကြားစက်မှုလုပ်ငန်းကို ချဲ့ထွင်ရန်နှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ရန်အတွက် Memiti Co., Ltd. ကို တည်ထောင်ရန် Rungtham Pumseenil နှင့် ဖက်စပ်တည်ထောင်ခဲ့ပါသည်။ ထို့ကြောင့် Memiti သည် GMMTV ၏ လုပ်ငန်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite report |url=https://grammy.listedcompany.com/misc/AR/20130401-GRAMMY-AR2012-EN.pdf |title=Annual Report 2012 |publisher=GMM Grammy |year=2012 |page=50 |access-date=25 May 2021 |archive-date=6 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906111544/https://grammy.listedcompany.com/misc/AR/20130401-GRAMMY-AR2012-EN.pdf |url-status=live }}</ref> GMM Grammy ၏ လုပ်ငန်းပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှုကြောင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် GMM Grammy ၏ ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့သည် Memiti ရှိ GMMTV မှ ရှယ်ယာ ၇၀% ကို The One Enterprise သို့မဟုတ် One 31 channel လုပ်ငန်းအုပ်စုသို့ အစုရှယ်ယာဝင်အသစ်အဖြစ် လွှဲအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည် ။<ref>{{cite web |title=The Disposition of Investment in Memiti Company Limited |url=https://grammy.listedcompany.com/newsroom/240620151956090535E.pdf |website=GMM Grammy |date=24 June 2015 |access-date=25 May 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164542/https://grammy.listedcompany.com/newsroom/240620151956090535E.pdf |url-status=live }}</ref> ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် GMMTV ၏ ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့သည် ၎င်း၏ကေဘယ်လ်နှင့် ဂြိုဟ်တုရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းကို ပိတ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဒစ်ဂျစ်တယ်ချန်နယ်များဖြစ်သည့် One31 နှင့် GMM 25 အတွက် ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လုပ်မှုကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် Bang Channel ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ ထုတ်လွှင့်ခြင်းအား ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပါသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.facebook.com/gmmtvofficial/photos/a.332014076223.193794.81944441223/10153689279946224/ |title=Thank you for the love. Thank you for the support. Thank you for watching Bang Channel |website=Facebook |publisher=GMMTV |date=8 December 2015 |access-date=9 July 2018 |language=th |archive-date=13 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913102328/https://www.facebook.com/gmmtvofficial/photos/a.332014076223.193794.81944441223/10153689279946224/ |url-status=live }}</ref> TCC Group ၏ လုပ်ငန်းခွဲဖြစ်သော Adelfos Co., Ltd. သည် GMM Channel Trading Co., Ltd. တွင် အသစ်ထုတ်ဝေလိုက်သော သာမန်အစုရှယ်ယာများအတွက် စာရင်းသွင်းပြီးနောက်၊ GMM Grammy သည် ယခင် ရှယ်ယာစာရင်းသွင်းခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်နှင့်အညီ GMMTV Ltd မှ Holding Co., Ltd. (GMMTV, Holding Co., Ltd.) Co., Ltd. သို့မဟုတ် GMM 25 ၏ အစုရှယ်ယာအသစ်အဖြစ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစု။ <ref>{{Cite report |last=Sansuthi |first=Karnsuda |url=https://grammy.listedcompany.com/newsroom/240820171248000070E.pdf |title=Execution of Share Subscription Agreement for newly issued ordinary shares in GMM Channel Trading Co., Ltd. |publisher=GMM Grammy |date=24 August 2017 |access-date=25 May 2021 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164544/https://grammy.listedcompany.com/newsroom/240820171248000070E.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.nationthailand.com/business/30325151 |title=Cashed-up GMM set for content boost |website=The Nation |date=28 August 2017 |access-date=9 July 2018 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525164536/https://www.nationthailand.com/business/30325151 |url-status=live }}</ref> သို့သော် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် TCC Group ၏ Siridamrongdham Co., Ltd. နှင့် GMM Grammy ၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့အစည်းအဝေးတွင် GMMCH မှ အစုရှယ်ယာအားလုံးကို ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် လွှဲပြောင်းခြင်းအား ONEE (The One Enterprise Public Company Limited or One31 business group) မှ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်အညီ ONE ၏ စတော့အိတ်ချိန်း နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထိုင်းစတော့အိတ်ချိန်း ၏ ကနဦးအများပိုင်ကုမ္ပဏီထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည် ။ ရလဒ်အနေဖြင့် ကုမ္ပဏီသည် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်မှစ၍ ဒါရိုက်တာအဖြစ် Takonkiet Viravan ဖြင့် The One Enterprise အဖွဲ့၏ လက်အောက်ခံကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် GMMTV သည် Benetone Films Co., Ltd. နှင့် ပူးပေါင်းကာ Congrats My Ex ဇာတ်ကားကို ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ စုစုပေါင်းရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု၏ ၂၅% သို့မဟုတ် ဘတ် 10,500,000 ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ <ref>{{Cite report |url=https://hub.optiwise.io/storage/45/annual-report/2022/onee-one-report2022-en.pdf |title=Annual Report 2022 (56-1 One Report) |publisher=The One Enterprise |year=2022 |page=30 |access-date=28 May 2024 }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် GMMTV 2023 Diversely Yours သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် Sataporn သည် Parbdee Tawesuk Co.,Ltd. တွင် အစုရှယ်ယာ 51% ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် အစီအစဉ်ရှိကြောင်း Wake Up Ladies: The Series , The Gifted , F4 Thailand: Boys Over Flowers စသည့် ထင်ရှားသောဇာတ်လမ်းတွဲများအား ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ဖန်တီးမှုကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Parbdee Tawesuk ၏ တီထွင်ဖန်တီးမှုစွမ်းရည်နှင့် အနာဂတ်အလားအလာများအား မြှင့်တင်ပေးနိုင်မည်ဟုဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.gmm-tv.com/news/2870/ |title="GMMTV" announces plans to join forces with "Parbdee Taweesuk" to enhance potential and elevate Thai content to reach new heights in the global market |website=GMMTV |date=22 November 2022 |access-date=23 November 2022}}</ref> ထို့ပြင် ထိုင်းအကြောင်းအရာများကို ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်သို့ တင်ဆက်ရာတွင် အမြင့်အသစ်သို့ ရောက်ရှိနိုင်ရေးအတွက်လည်း ရည်ရွယ်ထားသည်။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းစဉ်မှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|last=Senasuttipan|first=Unnop|date=22 December 2022|title=Notification of the Acquisition of subsidiary|work=Stock Exchange of Thailand|url=https://classic.set.or.th/dat/news/202212/22148904.pdf|access-date=23 December 2022|archive-date=23 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221223113405/https://classic.set.or.th/dat/news/202212/22148904.pdf|url-status=dead|accessdate=28 May 2025|archivedate=23 December 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221223113405/https://classic.set.or.th/dat/news/202212/22148904.pdf}}</ref><ref>{{Cite news|date=22 December 2022|title=ONEE ซื้อกิจการ "ภาพดีทวีสุข" ขยายทีมผลิตคอนเทนต์ หวังเพิ่มเรตติ้ง-รายได้|work=Kaohoon|url=https://www.kaohoon.com/news/578110|language=thai|access-date=23 December 2022}}</ref> လက်ရှိတွင် GMMTV သည် The One Enterprise ၏ ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ဖျော်ဖြေရေးအစီအစဉ်များ၊ ဒရာမာများနှင့် ရုပ်သံစီးရီးများကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် One31 နှင့် GMM 25 ချန်နယ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ထုတ်လွှင့်ခွင့်ရှိပြီး ၎င်း၏ ထင်ရှားသော ဆယ်ကျော်သက်/ဒရမ်မာစီးရီးများအပြင် GMM 25 တွင် Boys' Love ဇာတ်လမ်းတွဲများကိုလည်း ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် The One Enterprise မှ GMMTV ၏ ညနေ ၈:၃၀ မှ ၉:၃၀ နာရီအထိ ထုတ်လွှင့်မည့် ဇာတ်လမ်းတွဲများကို တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပုံမှန်ထုတ်လွှင့်ပြသနေသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.boomchanneltv.com/content/718/ |title=GMMTV 2021 : The New Decade Begins เข้าสู่ทศวรรษใหม่ที่จัดใหญ่และจัดเต็มมากกว่าเดิม |date=2020-12-04 |access-date=25 May 2021 |website=BOOMCHANNELTV |language=th |archive-date=2021-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423152038/https://www.boomchanneltv.com/content/718/ |url-status=live }}</ref> == အနုပညာရှင်များ == ===လက်ရှိ=== ၎င်းတို့မှာ [[GMMTV]] ရုပ်သံအစီအစဉ်တင်ဆက်သူများ၊ တင်ဆက်သူများ ၊ သရုပ်ဆောင်များ နှင့် အဆိုတော်များ အပါအဝင် GMMTV ၏ လက်အောက်တွင် လက်ရှိ အနုပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည် :<ref>{{cite web |title=Artists |url=https://www.gmm-tv.com/artists/ |website=gmm-tv.com |access-date=27 December 2022 }}</ref> {{columns-list|colwidth=20em| #Allan Asawasuebsakul (Ford) #[[:en:Archen Aydin|Archen Aydin]] (Joong) #[[:en:Atthaphan Phunsawat|Atthaphan Phunsawat]] (Gun) #[[:en:Benyapa Jeenprasom|Benyapa Jeenprasom]] (View) #Bhobdhama Hansa (Java) #[[:en:Chanikarn Tangkabodee|Chanikarn Tangkabodee]] (Prim) #Charisar Oldham (Chari) #Chayakorn Jutamas (JJ) #Chayapol Jutamas (AJ) #Trairattanapradit (Tui) #Chayuth Gorsurat (Titan) #Chompoopuntip Temtanamongkol (Acare) #Dechchart Tasilp (Sea) #[[:en:Gawin Caskey|Gawin Caskey]] (Fluke) #[[:en:Harit Cheewagaroon|Harit Cheewagaroon]] (Sing) #[[:en:Hirunkit Changkham|Hirunkit Changkham]] (Nani) #Jakrapatr Kaewpanpong (William) #Jeeratch Wongpian (Fluke) #Jiratchapong Srisang (Force) #[[:en:Jirawat Sutivanichsak|Jirawat Sutivanichsak]] (Dew) #Jiruntanin Trairattanayon (Mark) #Jitaraphol Potiwihok (Jimmy) #[[:en:Jumpol Adulkittiporn|Jumpol Adulkittiporn]] (Off) #Juthapich Indrajundra (Jamie) #[[:en:Kanaphan Puitrakul|Kanaphan Puitrakul]] (First) #Kanthee Limpitikranon (Ken) #Kanyarat Ruangrung (Piploy) #Kasidet Plookphol (Book) #[[:en:Kay Lertsittichai|Kay Lertsittichai]] (Kay) #Kirati Puangmalee (Title) #Kittipat Chalaragse (Golf) #Kittiphop Sereevichayasawat (Satang) #[[:en:Korapat Kirdpan|Korapat Kirdpan]] (Nanon) #Krittanun Aunchananun (Ping) #Krongkwan Nakornthap (Jaoying) #[[:en:Leo Saussay|Leo Saussay]] (Leo) #[[:en:Luke Ishikawa Plowden|Luke Ishikawa Plowden]] (Luke) #Metas Opas-iamkajorn (Mick) #[[:en:Metawin Opas-iamkajorn|Metawin Opas-iamkajorn]] (Win) #Nachat Juntapun (Nicky) #Nachcha Chuedang (Parn) #Nannaphas Loetnamchoetsakun (Mewnich) #Napapat Sattha-atikom (Chelsea) #Napat Patcharachavalit (Aun) #[[:en:Naravit Lertratkosum|Naravit Lertratkosum]] (Pond) #Naruth Prateeppavameta (Franc) #[[:en:Natachai Boonprasert|Natachai Boonprasert]] (Dunk) #Natarit Worakornlertsith (Marc) #Nattanon Tongsaeng (Fluke) #Nattapat Nimjirawat (Mac) #[[:en:Nattawat Jirochtikul|Nattawat Jirochtikul]] (Fourth) #Nichapa Praepeerakul (Mymé) #[[:en:Niti Chaichitathorn|Niti Chaichitathorn]] (Pompam) #Noppanut Guntachai (Boun) #[[:en:Norawit Titicharoenrak|Norawit Titicharoenrak]] (Gemini) #Nutnicha Sangmanee (Pream) #Ochiris Suwanacheep (Aungpao) #[[:en:Pakin Kunaanuwit|Pakin Kunaanuwit]] (Mark) #Panachai Sriariyarungruang (Junior) #Panachkorn Rueksiriaree (Stamp) #[[:en:Pansa Vosbein|Pansa Vosbein]] (Milk) #Passawish Thamasungkeeti (Progress) #Patara Eksangkul (Foei) #Patchara Silapasoonthorn (Surf) #Pathitta Pornchumroenrut (Pahn) #Patsit Permpoonsavat (Soodyacht) #[[:en:Pattranite Limpatiyakorn|Pattranite Limpatiyakorn]] (Love) #Pattraphus Borattasuwan (Bonnie) #[[:en:Pawat Chittsawangdee|Pawat Chittsawangdee]] (Ohm) #Peemsan Sotangkur (Luke) #Peerakan Teawsuwan (Ashi) #[[:en:Perawat Sangpotirat|Perawat Sangpotirat]] (Krist) #Phakawat Tangchatkeaw (Tor) #Phatchatorn Thanawat (Ployphach) #Pheerawit Koolkang (Captain) #Phromphiriya Thongputtaruk (Papang) #Phudtripart Bhudthonamochai (Ryu) #[[:en:Phuwin Tangsakyuen|Phuwin Tangsakyuen]] (Phuwin) #Pichetpong Chiradatesakunvong (Hong) #[[:en:Pirapat Watthanasetsiri|Pirapat Watthanasetsiri]] (Earth) #[[:en:Ploynira Hiruntaveesin|Ploynira Hiruntaveesin]] (Kapook) #[[:en:Ployshompoo Supasap|Ployshompoo Supasap]] (Jan) #[[:en:Pluem Pongpisal|Pluem Pongpisal]] (Pluem) #Pongsapak Udompoch (Santa) #Poomsuwan Suwansatit (Almond) #Poon Mitpakdee (Poon) #Poon Sutarom (Pun) #[[:en:Prachaya Ruangroj|Prachaya Ruangroj]] (Singto) #Prariyapit Yu (Jingjing) #Preeyaphat Lawsuwansiri (Earn) #Puttipong Jitbut (Chokun) #[[:en:Rachanun Mahawan|Rachanun Mahawan]] (Film) #Rapeepong Supatineekitdecha (Lego) #Ratiphat Luengvoraphan (Aston) #[[:en:Rattanawadee Wongthong|Rattanawadee Wongthong]] (Mim) #[[:en:Rutricha Phapakithi|Rutricha Phapakithi]] (Ciize) #[[:en:Sahaphap Wongratch|Sahaphap Wongratch]] (Mix) #[[:en:Samantha Melanie Coates|Samantha Melanie Coates]] (Sammy) #[[:en:Sapol Assawamunkong|Sapol Assawamunkong]] (Great) #[[:en:Sarin Ronnakiat|Sarin Ronnakiat]] (Inn) #[[:en:Sarunchana Apisamaimongkol|Sarunchana #Apisamaimongkol]] (Aye) #[[:en:Sattabut Laedeke|Sattabut Laedeke]] (Drake) #Save Saisawat (Save) #Sillapintr Sillapachai (Sangt) #Singha Luangsuntorn (Singha) #Sivakorn Lertchuchot (Guy) #[[:en:Supha Sangaworawong|Supha Sangaworawong]] (Est) #Supakorn Kantanit (Guitar) #[[:en:Suphakorn Sriphotong|Suphakorn Sriphotong]] (Pod) #Suvijak Piyanopharoj (Keen) #Tanan Lohawatanakul (Paul) #[[:en:Tanapon Sukumpantanasan|Tanapon #Sukumpantanasan]] (Perth) #[[:en:Tanutchai Wijitvongtong|Tanutchai Wijitvongtong]] (Mond) #[[:en:Tachakorn Boonlupyanun|Tachakorn #Boonlupyanun]] (Godji) #[[:en:Tawan Vihokratana|Tawan Vihokratana]] (Tay) #Tawinan Anukoolprasert (Sea) #Teepakron Kwanboon (Prom) #Teeradech Vitheepanich (Tee) #Teshow Promsakha Na-Sakolnakorn (Teshow) #Thamonchita Narmkool (Mantra) #Thanaboon Kiatniran (Aou) #Thanaphon U-sinsap (Leng) #Thanat Danjesda (Nut) #Thanathat Tanjararak (Indy) #[[:en:Thanawat Rattanakitpaisan|Thanawat #Rattanakitpaisan]] (Khaotung) #Thanawin Pholcharoenrat (Winny) #Thanawin Teeraphosukarn (Louis) #Thanik Kamontharanon (Pawin) #Tharatorn Jantharaworakarn (Boom) #[[:en:Thasorn Klinnium|Thasorn Klinnium]] (Emi) #Thinnaphan Tantui (Thor) #Thipakorn Thitathan (Ohm) #Thishar Thurachon (Mint) #[[:en:Thitipoom Techaapaikhun|Thitipoom #Techaapaikhun]] (New) #[[:en:Thitiwat Ritprasert|Thitiwat Ritprasert]] (Ohm) #Tinnasit Isarapongporn (Barcode) #[[:en:Tipnaree Weerawatnodom|Tipnaree #Weerawatnodom]] (Namtan) #Tiranat Kittisattho (Juno) #[[:en:Tontawan Tantivejakul|Tontawan Tantivejakul]] (Tu) #[[:en:Trai Nimtawat|Trai Nimtawat]] (Neo) #Tupthong Suwanrakanont (Tham) #[[:en:Wachirawit Ruangwiwat|Wachirawit Ruangwiwat]] (Chimon) #[[:en:Wanwimol Jaenasavamethee|Wanwimol #Jaenasavamethee]] (June) #Warut Chawalitrujiwong (Prem) #[[:en:Watchara Sukchum|Watchara Sukchum]] (Jennie Panhan) #Wattanin Songtaweesub (Khaokla) #[[:en:Way-Ar Sangngern|Way-Ar Sangngern]] (Joss) #[[:en:Weerayut Chansook|Weerayut Chansook]] (Arm) #[[:en:Wongravee Nateetorn|Wongravee Nateetorn]] (Sky)}} ==သရုပ်ဆောင်ဟောင်းများ== {{columns-list|colwidth=20em| #Achirawich Saliwattana (Gun Achi) #Akeburud Sophon (Suice) #Akkaranat Ariyaritwikul (Nott) #Alysaya Tsoi (Alice) #[[:en:Bhasidi Petchsutee|Bhasidi Petchsutee]] (Lookjun) #Chanagun Arpornsutinan (Gunsmile) #Chanunphat Kamolkiriluck (Gigie) #Charada Imraporn (Piglet) #[[:en:Chatchawit Techarukpong|Chatchawit Techarukpong]] (Victor) #Chinnarat Siriphongchawalit (Mike) #[[:en:Jirakit Kuariyakul|Jirakit Kuariyakul]] (Toptap) #[[:en:Jirakit Thawornwong|Jirakit Thawornwong]] (Mek) #Juti Jumroenketpratip (Mek) #Kasempong Paladesh (Bezt) #Khemarat Sunthorranon (Oung) #Khoo Pei-Cong (Wave) #Kitkasem McFadden (James) #Kritchanok Suaysod (Atom) #Krithawat Akachai (Non) #Krittanai Arsalprakit (Nammon) #Krittaphorn Monteerarat (Mook) #Korawit Boonsri (Gun) #[[:en:Korn Khunatipapisiri|Korn Khunatipapisiri]] (Oaujun) #Kunchanuj Kengkarnka (Kun) #[[:en:Marie Eugenie Le Lay|Marie Eugenie Le Lay]] (Zom) #Maripha Siripool (Wawa) #Methavee Pichetchaiyuth (Now) #Napasasi Surawan (Mind) #[[:en:Napasorn Weerayuttvilai|Napasorn Weerayuttvilai]] (Puimek) #Nararak Jaibumrung (Ten) #Natcha Janthapan (Mouse) #Nattharat Kornkaew (Champ) #[[:en:Nawat Phumphotingam|Nawat Phumphotingam]] (White) #Neen Suwanamas (Neen) #Noelle Klinneam (Tiny) #[[:en:Patrick Nattawat Finkler|Nattawat Finkler]] (Patrick) #Oranicha Krinchai (Proud) #Pathompong Reonchaidee (Toy) #[[:en:Patchata Janngeon|Patchata Janngeon]] (Fiat) #Peerapon Senakun (Ikkyu) #Perawit Pinta (Palm) #Phakjira Kanrattanasood (Nanan) #Phanuroj Chalermkijporntavee (Pepper) #Phurikulkrit Chusakdiskulwibul (Amp) #Pimlada Chaiprichawit (Prae) #Pisith Nimitsamanjit (Fluk) #Porntip Pantawong (Ploy) #Praekwan Phongskul (Bimbeam) #Premanat Suwannannon (Peck) #Pronpiphat Pattanasettanon (Plustor) #Pumipat Paiboon (Prame) #[[:en:Purim Rattanaruangwattana|Purim Rattanaruangwattana]] (Pluem) #Pusit Dittapisit (Fluke) #[[:en:Puttichai Kasetsin|Puttichai Kasetsin]] (Push) #[[:en:Ramida Jiranorraphat|Ramida Jiranorraphat]] (Jane) #Rapa Surajaras (Rapa) #[[:en:Sarunyu Winaipanit|Sarunyu Winaipanit]] (Ice) #Sean Jindachot (Sean) #Sheranut Yusananda (Namcha) #Sirichok Sae-Tang (Ball) #Sirintip Hanpradit (Rose) #Smith Sirisrimungkorn (Bank) #Sureeyares Yakares (Prigkhing) #Sutthipha Kongnawdee (Noon) #Thanaboon Wanlopsirinun (Na) #Thanakorn Phowijit (Float) #Thanaset Suriyapornchaikul (Euro) #[[:en:Thanat Lowkhunsombat|Thanat Lowkhunsombat]] (Lee) #[[:en:Thanatsaran Samthonglai|Thanatsaran Samthonglai]] (Frank) #Thapat Niyommalai (Tee) #Theeratach Sriboonnark (Bond) #Tytan Teepprasan (Tytan) #[[:en:Vachirawit Chivaaree|Vachirawit Chivaaree]] (Bright) #Warinda Damrongphol (Dada) #Winyu Wongsurawat (John) #[[:en:Worranit Thawornwong|Worranit Thawornwong]] (Mook) #[[:en:Yongwaree Anilbol|Yongwaree Anilbol]] (Fah) }} ==ဇာတ်လမ်းတွဲများ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! Year ! Title ! {{flagicon| Thailand}} Thai title ! Network ! Co-production company(s) ! class="unsortable" style="width:30em" | Notes ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- | 2014 | ''[[:en:Room Alone 401-410|Room Alone 401-410]]'' | {{n/a}} | rowspan="2" |[[:en:One 31|One HD]]<br/>Bang Channel | | | |- | rowspan="5" | 2015 | ''[[:en:Wifi Society|Wifi Society]]'' | {{n/a}} | | Based on the popular topics on Pantip.com. | |- | ''[[:en:Ugly Duckling (TV series)|Ugly Duckling]]'' | ''รักนะเป็ดโง่'' | GMM 25<br/>Bang Channel | | Based on and adapted from "Ugly Duckling ลูกเป็ดขี้เหร่" fiction series. | |- | ''[[:en:Wonder Teacher|Wonder Teacher]]'' | ''อัศจรรย์คุณครูเทวดา'' | rowspan="2" |[[:en:One 31|One31]]<br/>Bang Channel | Sea Studio | | |- | ''[[:en:Room Alone 2|Room Alone 2]]'' | {{n/a}} | | Sequel to ''Room Alone 401-410''. | |- | ''[[:en:Love Flight|Love Flight]]'' | ''รักสุดท้ายที่ปลายฟ้า'' | GMM 25<br/>Bang Channel | | | |- | rowspan="6" | 2016 | ''[[:en:Kiss: The Series|Kiss: The Series]]'' | ''รักต้องจูบ'' | GMM 25 | | Based on "Pink Kiss" and "Natural Kiss" fictions. | |- | ''[[Senior Secret Love]]'' | ''รุ่นพี่ Secret Love'' | [[One 31|One31]] | Housestories 8 | | |- | ''[[U-Prince Series]]'' | {{n/a}} | [[GMM 25]] | Baa-Ram-Ewe | Based on the original "U-Prince" fiction series. | |- | ''[[Lovey Dovey (TV series)|Lovey Dovey]]'' | data-sort-value="ผแ" | ''แผนร้ายนายเจ้าเล่ห์'' | rowspan="4" | [[One 31|One31]] | | Based on "Lovey Brother" and "Dovey Sister" fictions. | |- | ''[[SOTUS: The Series]]'' | ''พี่ว้ากตัวร้ายกับนายปีหนึ่ง'' | Felloww | Based on the fiction with the same title. | |- | ''[[Senior Secret Love]]: My Lil Boy 2'' | ''น้อง ม.4 พี่ปี 1'' | Housestories 8 | Sequel to ''[[Senior Secret Love]]: My Lil Boy'', based on the fiction with the same title. | |- | rowspan="8" | 2017 | ''[[Senior Secret Love]]: Puppy Honey 2'' | ''สแกนหัวใจ นายหมอหมา'' | Housestories 8 | Sequel to ''[[Senior Secret Love]]: Puppy Honey''. | |- | ''[[Water Boyy: The Series|Water Boyy the Series]]'' | {{n/a}} | [[GMM 25]] | | Adapted from [[Water Boyy|2015 film]] version. | |- | ''[[Slam Dance (TV series)|Slam Dance]]'' | ''ทุ่มฝันสนั่นฟลอร์'' | [[One 31|One31]] | Studio Commuan | | |- | ''[[My Dear Loser]]'' | ''รักไม่เอาถ่าน'' | [[GMM 25]] | | | |- | ''[[Teenage Mom: The Series]]'' | ''คุณแม่วัยใส The Series'' | [[LINE TV]]<br>[[One 31|One HD]] | Housestories 8 | Web series adapted from "คุณแม่วัยใส (Teenage Mom)" comic on LINE WEBTOON. | |- | ''[[Secret Seven (TV series)|Secret Seven]]'' | data-sort-value="ธเ" | ''เธอคนเหงากับเขาทั้งเจ็ด'' | rowspan="4" |[[One 31|One31]] | | | |- | ''[[Fabulous 30: The Series]]'' | ''30 กำลังแจ๋ว The Series'' | | Adapted from 2011 film version. | |- | ''[[SOTUS S: The Series]]'' | {{n/a}} | Bear House Production | Sequel to ''[[SOTUS: The Series]]''. | |- | rowspan="11" | 2018 | ''[[Wake Up Ladies: The Series]]'' | ''Wake Up ชะนี The Series'' | Parbdee Taweesuk | Adapted from "Wake Up ชะนี" paperback. | |- | ''[[Love Bipolar]]'' | data-sort-value="ลิเ" | ''เลิฟนะคะ รักนะครับ'' | rowspan="2" |[[GMM 25]] | On & On Infinity | | |- | ''[[Kiss Me Again (TV series)|Kiss Me Again]]'' | ''จูบให้ได้ถ้านายแน่จริง'' | Housestories8 | Paraquel and prequel to ''Kiss the Series'', based on "Violet Kiss", "Red Kiss", "Peach Kiss", and "Blue Kiss" fictions. | |- | ''[[Youniverse (web series)|YOUniverse]]'' | ''จักรวาลเธอ'' | [[LINE TV]]<br />[[YouTube]]<br />[[Facebook]]<br/>[[GMM 25]] | | | |- | ''[['Cause You're My Boy|{{abbr|'Cause|A short form of Because}} You're My Boy]]'' | ''อาตี๋ของผม'' | [[One 31|One31]] | COSOCOMO | Based on the fiction with the same title. | |- | ''[[Mint To Be]]'' | ''นายนั่นแหละ… คู่แท้ของฉัน'' | [[GMM 25]] | Baa-Ram-Ewe | Adapted from "เขาว่ากันว่า… นายเกิดมาเพื่อเป็นของฉัน!" fiction. | |- | ''[[The Gifted (Thai TV series)|The Gifted]]'' | ''นักเรียนพลังกิฟต์'' | rowspan="2" |[[One 31|One31]] | Parbdee Taweesuk | Adapted from the 2015 short film version and "ภารกิจลับ นักเรียนพลังกิฟต์" novel. | |- | ''[[Love at First Hate]]'' | ''มารร้ายคู่หมายรัก'' | On & On Infinity | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[Happy Birthday (TV series)|Happy Birthday]]'' | ''วันเกิดของนาย วันตายของฉัน'' | [[GMM 25]] | Nar-ra-tor | | |- | ''[[Friend Zone (Thai TV series)|Friend Zone]]'' | data-sort-value="อเ" | ''เอา ให้ ชัด'' | [[One 31|One31]] | Trasher Bangkok | | |- | ''[[Our Skyy]]'' | ''อยากเห็นท้องฟ้าเป็นอย่างวันนั้น'' | [[LINE TV]]<br/>[[GMM 25]] | Beluga Production{{efn|''Arthit-Kongpob'' episode only}} | Sequel/Special episode anthology series of * Pick-Rome from ''[[Senior Secret Love]]: Puppy Honey'' & ''[[Senior Secret Love]]: Puppy Honey 2'' * In-Sun from ''[[My Dear Loser]]: Edge of 17'' * Tee-Mork from ''[['Cause You're My Boy]]'' * Pete-Kao from ''[[Kiss: The Series]]'' & ''[[Kiss Me Again (TV series)|Kiss Me Again]]'' * Arthit-Kongpob from ''[[SOTUS: The Series]]'' & ''[[SOTUS S: The Series]]'' | |- | rowspan="12"| 2019 | ''[[Wolf (Thai TV series)|Wolf]]'' | data-sort-value="กเ" | ''เกมล่าเธอ'' | [[One 31|One31]] | | | |- | ''[[He's Coming to Me]]'' | data-sort-value="ขเ" | ''เขามาเชงเม้งข้างๆ หลุมผมครับ'' | [[LINE TV]]<br/>[[GMM 25]] | | Adapted from the fiction with the same title. | |- | ''[[Boy For Rent]]'' | ''ผู้ชายให้เช่า'' | [[One 31|One31]] | Keng Kwang Kang | Adapted from "Badz Boy For Rent" and "Sexy Boy For Rent" fictions. | |- | ''[[Love Beyond Frontier (2019 TV series)|Love Beyond Frontier]]'' | ''อุบัติรักข้ามขอบฟ้า'' | rowspan="2" |[[GMM 25]] | Lasercat<br />Parbdee Taweesuk | Remaking of 2008 ''Love Beyond Frontier'' drama. | |- | ''[[Theory of Love (TV series)|Theory of Love]]'' | ''ทฤษฎีจีบเธอ'' | | Based on the fiction with the same title. | |- | ''[[3 Will Be Free]]'' | ''สามเราต้องรอด'' | [[One 31|One31]] | Trasher Bangkok | | |- | ''[[Endless Love (2019 TV series)|Endless Love]]'' | ''รักหมดใจ'' | rowspan="4" |[[GMM 25]] | Keng Kwang Kang | Adapted from 2010 Taiwanese "Endless Love" drama. | |- | ''[[The Sand Princess]]'' | data-sort-value="จเ" | ''เจ้าหญิงเม็ดทราย'' | On & On Infinity | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[Dark Blue Kiss]]'' | ''จูบสุดท้ายเพื่อนายคนเดียว'' | | Sequel to ''Kiss Me Again'', based on "Dark Blue Kiss" fiction. | |- | ''[[Blacklist (Thai TV series)|Blacklist]]'' | ''นักเรียนลับ บัญชีดำ'' | Lasercat | Adapted from Blacklist novel series: * Blacklist ปิดบัญชีลับฉีกกฎหัวใจให้เรารักกัน * Black Date เดตลับๆ ฉบับเราสองคน * Black Secret พลิกบัญชีลับซ่อนหัวใจ (ไม่) ให้รักเธอ * Black Kiss สลับกฎร้ายให้หัวใจบอกรักเธอ * Black Heart ผมโสดครับ... โปรดรับผิดชอบด้วย * B(l)ack to School สวัสดีครับ... ยินดีต้อนรับสู่ห้อง 6/6 * Black Council ไอดอลดวงกุด... ขอฉุดหัวใจคุณประธาน | |- | ''[[A Gift For Whom You Hate]]'' | ''ของขวัญเพื่อคนที่คุณเกลียด'' | [[One 31|One31]] | Nar-ra-tor | Based on "The Gift Shop For Whom You Hate" (ร้านของขวัญเพื่อคนที่คุณเกลียด) from the Thai [[comic book]] ''My Mania 2'' (2014) by Eakasit Thairaat | |- | ''[[One Night Steal]]'' | data-sort-value="ผแ" | ''แผนรักสลับดวง'' | rowspan="9" |[[GMM 25]] | Parbdee Taweesuk | Adapted from ''[[Just My Luck (2006 film)|Just My Luck]]'' film. | |- | rowspan="14"| 2020 | ''[[Angel Beside Me]]'' | data-sort-value="ทเ" | ''เทวดาท่าจะรัก'' | | Based on "Angel Beside Me รัก (หล่น) จากฟากฟ้า" fiction. | |- | ''[[Turn Left Turn Right (2020 TV series)|Turn Left Turn Right]]'' | ''สมองเลี้ยวซ้าย หัวใจเลี้ยวขวา'' | Lasercat<br />Parbdee Taweesuk | Adapted from [[Jimmy Liao]]'s "Turn Left, Turn Right (A Chance of Sunshine)". | |- |''[[2gether (Thai TV series)|2gether: The series]]'' | data-sort-value="พเ" | ''เพราะเราคู่กัน'' | Housestories 8 | Adapted from the fiction with the same title. | |- | ''[[Girl Next Room]]'' | ''หอนี้ชะนีแจ่ม'' | Gmo Films | Based on "9irlfriends" fiction series: * Motorbike Baby วินสุดหล่อขอส่งเธอให้ถึงหัวใจ * Midnight Fantasy สถานีขี้เซาของเราสองคน * Richy Rich! รวยมากนะ! รู้ยังคะทุกคน * Security Love ยามหล่อบอกต่อว่ารัก | |- | ''[[Who Are You (Thai TV series)|Who Are You]]'' | data-sort-value="ธเ" | ''เธอคนนั้น คือ ฉันอีกคน'' | Nar-ra-tor | Adapted from ''[[Who Are You: School 2015]]'' series. | |- | ''[[The Shipper]]'' | ''จิ้นนายกลายเป็นฉัน'' | Parbdee Taweesuk | | |- | ''[[Still 2gether]]'' | ''เพราะเรา (ยัง) คู่กัน'' | | Sequel to ''[[2gether (Thai TV series)|2gether: The series]]''. | |- | ''[[The Gifted: Graduation]]'' | {{n/a}} | Parbdee Taweesuk | Sequel and prequel to ''The Gifted (2018)''. | |- | ''[[My Gear and Your Gown]]'' | ''เกียร์สีขาวกับกาวน์สีฝุ่น'' | [[WeTV (application)|WeTV]]<br/>[[GMM 25]] | Studio Wabi Sabi | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[I'm Tee, Me Too]]'' | ''คนละทีเดียวกัน'' | [[GMM 25]]<br>AIS Play | | | |- | ''[[Friend Zone 2: Dangerous Area]]'' | {{n/a}} | [[GMM 25]] | Trasher Bangkok | Sequel and prequel to ''Friend Zone''. | |- | ''[[Theory of Love (TV series)|Theory of Love: Stand By Me]]'' | ''ทฤษฎีจีบเธอ Stand By Me'' | [[YouTube]]<br/>[[GMM 25]] | | Special episode of ''Theory of Love (2019)''. | |- | ''[[Tonhon Chonlatee]]'' | ''ต้นหนชลธี'' | [[GMM 25]]<br>AIS Play | Keng Kwang Kang Waisai | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[Wake Up Ladies: Very Complicated]]'' | ''Wake Up ชะนี: Very Complicated'' | rowspan="6" |[[GMM 25]] | Parbdee Taweesuk | Sequel to ''Wake Up Ladies The Series''. | |- | rowspan="12" | 2021 | ''[[A Tale of Thousand Stars]]'' | ''นิทานพันดาว 1000stars'' | | Based on the fiction with the same title. | |- | ''[[Girl2K]]'' | ''สาวออฟฟิศ 2000 ปี'' | | | |- | ''[[Fish Upon the Sky]]'' | ''ปลาบนฟ้า'' | Gmo Films | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[Oh My Boss]]'' | ''นายคะอย่ามาอ่อย'' | FuKDuK Production | Based on the fiction with the same title. | |- | ''The Comments'' | ''ทุกความคิดเห็น..มีฆ่า'' | Nar-ra-tor | | |- | ''46 Days'' | ''46วัน ฉันจะพังงานวิวาห์'' | [[GMM 25]]<br>AIS Play | Keng Kwang Kang Waisai | Based on the novel with the same title. | |- |''[[Bad Buddy]]'' |''แค่เพื่อนครับเพื่อน'' |rowspan="2" |[[GMM 25]] | |Based on the novel "หลังม่าน Behind the Scenes" by Afterday, West | |- |''[[Baker Boys (Thai TV series)|Baker Boys]]'' |''รักของผม ขนมของคุณ '' |Baa-Ram-Ewe |Based on the Japanese manga ''[[Antique Bakery]]'' by [[Fumi Yoshinaga]] | |- | ''[[55:15 Never Too Late]]'' | {{n/a}} | [[Disney+ Hotstar]]<br>[[GMM 25]] | Gmo Films | | |- | ''[[Not Me (TV series)|Not Me]]'' | ''เขา...ไม่ใช่ผม'' | [[GMM 25]]<br>AIS Play | Gmo Films | Adapted from the novel "Not Me เด็ก ถ่อย รัก จริง" by Saisioo | |- | ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]'' | ''หัวใจรักสี่ดวงดาว'' | rowspan="3" |[[GMM 25]] | Parbdee Taweesuk | Adaptation of ''[[Boys Over Flowers]]''. | <ref>{{cite web | title=GMMTV on Twitter: "F4 THAILAND BOYS OVER FLOWERS | url=https://twitter.com/gmmtv/status/1184088518802337799?lang=en | website=twitter.com | publisher=GMMTV | access-date=6 February 2020 | date=15 October 2019 | archive-date=16 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210816065518/https://twitter.com/gmmtv/status/1184088518802337799?lang=en | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | title=GMMTV ประกาศสร้าง F4 เวอร์ชั่นไทย ชาวเน็ตเปิดแคสติ้ง(มโน) | url=https://www.sanook.com/movie/91547/ | website=sanook.com | publisher=Sanook | access-date=6 February 2020 | language=th | date=16 October 2019 | archive-date=16 October 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20191016232911/https://www.sanook.com/movie/91547/ | url-status=live }}</ref><br><ref>{{cite web|title=ABS-CBN to air Thai 'Boys Over Flowers' remake|url=https://www.rappler.com/entertainment/series/abs-cbn-air-thai-boys-over-flowers-remake|website=rappler.com|publisher=Rappler|date=7 August 2021|access-date=23 August 2021|archive-date=9 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210809100954/https://www.rappler.com/entertainment/series/abs-cbn-air-thai-boys-over-flowers-remake|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Bright Vachirawit Chivaaree On The Living Legacy Of F4 Thailand's Thyme |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/bazaar-man/bright-vachirawit-chivaaree-on-the-living-legacy-of-f4-thailands-thyme/ |website=Harper's Bazaar Singapore |access-date=16 May 2023 |date=2 June 2023}}</ref> |- | ''[[The Player (Thai TV series)|The Player]]'' | ''รัก เป็น เล่น ตาย'' | Trasher Bangkok | | |- | rowspan="17" | 2022 | ''[[Enchante (TV series)|Enchanté]]'' | ''ใครคืออองชองเต'' | | Based on the novel with the same title. | |- | ''Cupid's Last Wish'' | ''พินัยกรรมกามเทพ'' | [[Disney+ Hotstar]]<br>[[GMM 25]] | Gmo Films | Based on the novel with the same title. | |- | | ''Star & Sky: [[Star in My Mind]] | Sky in Your Heart'' | | ''แล้วแต่ดาว | ขั้วฟ้าของผม'' | rowspan="3" |[[GMM 25]] | Studio Wabi Sabi | Adapted from the novel "แล้วแต่ดาว" & "ขั้วฟ้าของผม" by peachhplease | |- | ''Mama Gogo: The Series'' | ''แม่มาคุม...หนุ่มบาร์ร้อน'' | Hard Feeling Film | | |- | ''Oops! Mr.Superstar Hit on Me'' | ''ซุป'ตาร์กับหญ้าอ่อน'' | On & On Infinity | Based on the novel with the same title. | |- | ''Vice Versa'' | ''รักสลับโลก'' | [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[P.S. I Hate You (Thai TV series)|P.S. I Hate You]]'' | ''ด้วยรักและหักหลัง'' | [[GMM 25]] | Snap25 | Based on the novel "วงกตดอกไม้" | |- | ''[[Good Old Days (Thai TV series)|Good Old Days]]'' | ''ร้านซื้อขายความทรงจำ'' | [[Disney+ Hotstar]]<br>[[GMM 25]] | Parbdee Taweesuk | Adapted from comic books by สะอาด * บทกวีชั่วชีวิต * ชายผู้ออกเดินทางตามเสียงของตัวเอง * ให้รักเป็นบทกวีชั่วชีวิต | |- | ''[[My Dear Donovan]]'' | ''โดโนวาน...ที่รัก'' | [[GMM 25]] | Gmo Films | Adapted from the novel "Sexy Guy, My Sexy Love" by ณารา | |- | ''Magic of Zero'' | {{n/a}} | [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | Dee Hup House | Sequel and spin-off mini-series of * Ink-Pa from ''[[Bad Buddy]]'' * Korn-Win from ''Cupid's Last Wish'' and an original story of Fong-Maki | |- | ''[[The Eclipse (TV series)|The Eclipse]]'' | ''คาธ'' | rowspan="4" |[[GMM 25]] | All This Entertainment | Based on the novel with the same title. | |- | ''The Three GentleBros'' | ''คู่แท้ แม่ไม่เลิฟ'' | Keng Kwang Kang Waisai | Adapted from "เท่าที่... รัก" novel series: * เท่าที่ใจ... เว้าวอน * เท่าที่รู้... ผมเป็นของคุณ * เท่าที่หวง... ดังดวงใจ | |- | ''[[My School President]]'' | ''แฟนผมเป็นประธานนักเรียน'' | | Based on the novel "My President แฟนผมเป็นประธาน" by Pruesapha | |- | ''The Warp Effect'' | ''รูปลับรหัสวาร์ป'' | rowspan="2" | Hard Feeling Film | | |- | ''[[Never Let Me Go (TV series)|Never Let Me Go]]'' | ''เพื่อนายแค่หนึ่งเดียว'' | [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | | |- | ''10 Years Ticket'' | ''หนังรักเรื่องที่แล้ว'' | [[GMM 25]] | Nar-ra-tor | | |- | ''Midnight Series: Midnight Motel'' | ''แอปลับ โรงแรมรัก'' | rowspan="3" | [[Disney+ Hotstar]]<br>[[GMM 25]] | Wakeup Rabbit Studio | | |- | rowspan="21" | 2023 | ''Midnight Series: Dirty Laundry'' | ''ซักอบร้ายนายสะอาด'' | Hard Feeling Film | | |- | ''Midnight Series: Moonlight Chicken'' | ''พระจันทร์มันไก่'' | | | |- | ''A Boss and a Babe'' | ''ชอกะเชร์คู่กันต์'' | rowspan="4" | [[GMM 25]] | Studio Wabi Sabi | Based on the novel with the same title. | |- |''[[Midnight Museum]]'' | ''พิพิธภัณฑ์รัตติกาล'' | Anda99 | | |- | ''UMG (Unidentified Mystery Girlfriend)'' | ''รักแรกหายไป ได้ใครมาวะ?'' | Parbdee Taweesuk | | |- | ''Double Savage'' | ''สองเดือดเลือดเดียวกัน'' | Eightfinity{{efn|uncredited}} | | |- | ''Our Skyy 2'' | ''อยากเห็นท้องฟ้าเป็นอย่างวันนั้น 2'' | [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | Hard Feeling Film{{efn|''Our Skyy เพื่อนายแค่หนึ่งเดียว'' only}}<br>Studio Wabi Sabi{{efn|''Our Skyy แล้วแต่ดาว'' & ''Our Skyy ชอกะเชร์คู่กันต์'' only}}<br>All This Entertainment{{efn|''Our Skyy คาธ'' only}} | Sequel/Special episode anthology series of * Palm-Nuengdiao from ''[[Never Let Me Go (TV series)|Never Let Me Go]]'' * Khabkluen-Daonuea from ''Star & Sky: [[Star in My Mind]]'' * Akk-Ayan from ''[[The Eclipse (TV series)|The Eclipse]]'' * Puen-Talay from ''Vice Versa'' * Tinn-Gun from ''[[My School President]]'' * Gun-Chay from ''A Boss and a Babe'' * Pat-Pran from ''[[Bad Buddy]]'' * Phupha-Tian from ''[[A Tale of Thousand Stars]]'' | |- | ''Be My Favorite'' | ''บทกวีของปีแสง'' | rowspan="2" | [[GMM 25]] | Parbdee Taweesuk | Adapted from the novel with the same title. | |- | ''Loneliness Society'' | ''โคตรเหงา เรา2คน'' | Keng Kwang Kang Waisai | Adapted from ''[[While You Were Sleeping (film)|While You Were Sleeping]]'' film. | |- | ''[[Home School (Thai TV series)|Home School]]'' | ''นักเรียนต้องขัง'' | [[Amazon Prime Video]]<br>[[GMM 25]] | Nar-ra-tor | | |- | ''[[Hidden Agenda (TV series)|Hidden Agenda]]'' | ''วาระซ่อนเร้น'' | [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | Dee Hup House | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[Enigma (Thai TV series)|Enigma]]'' | ''คน มนตร์ เวท'' | [[GMM 25]]<br>[[Amazon Prime Video]] | Parbdee Taweesuk | | |- | ''The Jungle'' | ''เกมรัก นักล่า บาร์ลับ'' | rowspan="4" | [[GMM 25]] | Snap25 | Based on the novel "The Jungle : ป่า / ล่า / รัก" | |- | ''[[Only Friends]]'' | ''เพื่อนต้องห้าม'' | Hard Feeling Film | | |- | ''Dangerous Romance'' | ''หัวใจในสายลม'' | Fillframe | | |- | ''Wednesday Club'' | ''คนกลางแล้วไง'' | Keng Kwang Kang Waisai | Adapted from the novel "ตุ๊กตาแต้มสี" by สุนันทา | |- | ''Faceless Love'' | ''รักไม่รู้หน้า'' | [[Amazon Prime Video]]<br>[[GMM 25]] | Keng Kwang Kang Waisai | Adapted from 2012 Japanese ''Rich Man, Poor Woman'' series. | |- | ''[[Last Twilight]]'' | ''ภาพนายไม่เคยลืม'' | [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | | | |- | ''Cooking Crush'' | ''อาหารเป็นยังไงครับหมอ'' | rowspan="5" | [[GMM 25]] | Gmo Films | Adapted from the novel "Love Course! เสื้อกาวน์รุกเสื้อกุ๊กรับ" by iJune4S | |- | ''[[Cherry Magic (Thai TV series)|Cherry Magic]]'' | ''30 ยังซิง'' | | Adaptation of ''[[Cherry Magic! Thirty Years of Virginity Can Make You a Wizard?!]]''. | |- | ''Find Yourself'' | ''หารักด้วยใจเธอ'' | Insight Entertainment | Adapted from 2020 Chinese ''[[Find Yourself]]'' series. | <ref>{{cite web |last1=J. |first1=Khanittha |title=Aff Taksaorn and Nonkul join the Thai remake version of Find Yourself |url=https://www.sanook.com/movie/123229/ |website=sanook.com |access-date=1 May 2022 |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426084042/https://www.sanook.com/movie/123229/ |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="18" | 2024 | ''[[Beauty Newbie (Thai TV Series)|Beauty Newbie]]'' | ''หัวใจไม่มีปลอม'' | Wattpad WEBTOON Studios<br>Parbdee Taweesuk | Adaptation of ''[[Gangnam Beauty|My ID is Gangnam Beauty]]''. | <ref>{{cite web | title=Thai stars Baifern Pimchanok, Win Metawin team up for 'My ID is Gangnam Beauty' remake | url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/11/23/22/baifern-win-metawin-to-star-in-gangnam-beauty-remake | website=news.abs-cbn.com | publisher=ABS-CBN News | date=23 November 2022 | access-date=24 November 2022 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-03-27 |title=Naver webtoon 'My ID is Gangnam Beauty' to get Thai drama remake |url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/03/27/culture/gamesWebtoons/Naver-Webtoon-My-ID-is-Gangnam-Beauty-Thai-drama/20230327130026668.html |access-date=2023-03-27 |website=koreajoongangdaily.joins.com |language=en}}</ref> |- | ''[[23.5]]'' | ''23.5 องศาที่โลกเอียง'' | rowspan="2"| Nar-ra-tor | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[My Precious (film)|My Precious The Series]]'' | ''รักแรกโคตรลืมยาก The Series'' | rowspan="2"| [[GMM 25]]<br>[[YouTube]] | Extended version of 2023 film with the same name, which is an adaptation of ''[[You Are the Apple of My Eye]]''. | |- | ''Only Boo!'' | ''แค่ที่แกง'' | Gmo Films | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[We Are (TV series)|We Are]]'' | ''คือเรารักกัน'' | rowspan="15"| [[GMM 25]] | Studio Wabi Sabi | Originally Studio Wabi Sabi's project. Adapted from the novel with the same title. | |- | ''Ploy's Yearbook'' | ''หนังสือรุ่นพ'' | Snap25 | Adapted from "หนังสือรุ่น" novel series: * The Only Regret สิ่งเดียวที่เสียดาย ในวันวัยที่สวยงาม * Moving Around You ดาวหมุนรอบฉัน ตะวันหมุนรอบเธอ * Secretly Love เพราะเธอคือความลับของหัวใจ * Busy February หรือเดือนกุมภามันสั้น เราเลยรักกันไม่ได้เสียที * Faded Memory ภาพสีจางกับบางความทรงจำ | |- | ''Wandee Goodday'' | ''วันดีวิทยา'' | All This Entertainment | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[A Love So Beautiful (2024 TV Series)|A Love So Beautiful]]'' | ''เพราะเธอคือรักแรก'' | Insight Entertainment | Adaptation of ''[[A Love So Beautiful]]''. | |- | ''[[:en:My Love Mix-Up! (2024 TV series)|My Love Mix-Up!]]'' | ''เขียนรักด้วยยางลบ'' | | Adaptation of ''My Love Mix-Up!'' | |- | ''The Trainee'' | ''ฝึกงานเทอมนี้ รักพี่ได้ไหม'' | Parbdee Taweesuk | | |- | ''Summer Night'' | ''ความลับในคืนฤดูร้อน'' | LINE Webtoon Thailand | Based on the web comic with the same title. | |- | ''Peaceful Property'' | ''บ้านหลอน On Sale'' | Parbdee Taweesuk | | |- | ''Kidnap'' | ''ลับ-จ้าง-รัก'' | Anda99 | Formerly named in Thai ''ลับ-จ้าง-ลัก''<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1814921161299669108|title=Announcement on the Series Name Change of Kidnap|date=28 May 2025}}</ref> | |- | ''[[:en:High School Frenemy|High School Frenemy]]'' | ''มิตรภาพ คราบศัตรู'' | Nar-ra-tor | Adapted from ''[[:en: School 2013|School 2013]]'' series. | |- | ''[[:en:Pluto (Thai TV series)|Pluto]]'' | ''นิทาน ความรัก ดวงดาว'' | Snap25 | Based on the novel with the same title. | |- | ''[[:en:Perfect 10 Liners|Perfect 10 Liners]]'' | ''สายรหัสเทวดา'' | Studio Wabi Sabi | Adapted from "Engineer Cute Boy" novel series: * วิศวกรรมประสาท * วิศวกรรณโยธา * วิศวะกับไฟฟ้า | |- | ''[[:en:The Heart Killers|The Heart Killers]]'' | ''เขาจ้างให้ผมจีบนักฆ่า'' | Gmo Film | Inspired by William Shakespeare's ''[[:en:The Taming of the Shrew|The Taming of the Shrew]]''. | |- | ''[[:en:ThamePo Heart That Skips a Beat|ThamePo Heart That Skips a Beat]]'' | ''เธมโป้'' | Parbdee Taweesuk | | |- | rowspan="33" | 2025 | ''[[:en:Ossan's Love Thailand|Ossan's Love Thailand]]'' | ''รักนี้ให้นาย'' | | Adaptation of ''Ossan's Love''. | |- | ''[[:en:Us (Thai TV series)|Us]]'' | ''รักของเรา'' | GMM 25<br>YouTube | Nar-ra-tor | Adapted from the novel with the same title. | |- | style="background:#ecfcf4" | ''[[:en:My Golden Blood|My Golden Blood]]'' | style="background:#ecfcf4" | ''เลือดนายลมหายใจฉัน'' | style="background:#ecfcf4" rowspan="7" | [[GMM 25]] | style="background:#ecfcf4" | Matching Max Solution | style="background:#ecfcf4" | | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#ecfcf4" | ''Sweet Tooth, Good Dentist'' | style="background:#ecfcf4" | ''แฟนที่ทันตแพทย์ส่วนใหญ่แนะนำ'' | style="background:#ecfcf4" | Hosanna Halelujah | style="background:#ecfcf4" | | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#ecfcf4" | ''[[:en:Break Up Service|Break Up Service]]'' | style="background:#ecfcf4" | ''บริษัทลดรักเลิก'' | style="background:#ecfcf4" | LINE Webtoon Thailand<br>Parbdee Taweesuk | style="background:#ecfcf4" | Adapted from the web comic "Break-Up Service บริษัทรับจ้างทำลายรัก" by กอไหม | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#ecfcf4" | ''Leap Day'' | style="background:#ecfcf4" | ''วันแก้ตาย'' | style="background:#ecfcf4" | Keng Kwang Kang Waisai | style="background:#ecfcf4" | | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#ecfcf4" | ''Boys in Love'' | style="background:#ecfcf4" | ''เปิดเทอมใหม่ หัวใจหัดรัก'' | style="background:#ecfcf4" | Parbdee Taweesuk | style="background:#ecfcf4" | | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#ecfcf4" | ''I Love 'A Lot Of' You'' | style="background:#ecfcf4" | ''รัก มาก เธอ'' | style="background:#ecfcf4" | Parbdee Taweesuk | style="background:#ecfcf4" | | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#ecfcf4" | ''The Ex-Morning'' | style="background:#ecfcf4" | ''เพราะแฟนเก่าเปลี่ยนแปลงบ่อย'' | style="background:#ecfcf4" | Dream Dimension | style="background:#ecfcf4" | | style="background:#ecfcf4" | |- | style="background:#fff9e6" | ''[[:en:Enigma 2|Enigma 2]]'' | style="background:#fff9e6" | ''บุหงาหมื่นภมร'' | style="background:#fff9e6" | TBA | style="background:#fff9e6" | Parbdee Taweesuk | style="background:#fff9e6" | Sequel to ''[[Enigma (Thai TV series)|Enigma]]''. | style="background:#fff9e6" | |- | style="background:#fff9e6" | ''Hide & Sis'' | style="background:#fff9e6" | ''น้องสาวหายนะ'' | style="background:#fff9e6" | TBA | style="background:#fff9e6" | Snap25 | style="background:#fff9e6" | Based on the novel "เพลิงบุปผา". | style="background:#fff9e6" | |- | style="background:#fff9e6" | ''Whale Store xoxo'' | style="background:#fff9e6" | ''คุณวาฬร้านชำ'' | style="background:#fff9e6" | TBA | style="background:#fff9e6" | Gmo Film | style="background:#fff9e6" | Based on the novel "คุณวาฬร้านชำ The Whale Store ร้านนี้ไม่มีรักขาย" by เสือดาวหิมะ. | style="background:#fff9e6" | |- | style="background:#fff9e6" | ''Memoir of Rati'' | style="background:#fff9e6" | ''จาฤกรติชา'' | style="background:#fff9e6" | TBA | style="background:#fff9e6" | Cholumpi Production | style="background:#fff9e6" | Adapted from the novel with the same title. | style="background:#fff9e6" | |- | style="background:#fff9e6" | ''My Magic Prophecy'' | style="background:#fff9e6" | ''ทำนายทายทัพ'' | style="background:#fff9e6" | TBA | style="background:#fff9e6" | Maker–Y | style="background:#fff9e6" | Based on the novel with the same title. | style="background:#fff9e6" | |- | style="background:#e8f0ff" | ''Mu-Te-Luv'' | style="background:#e8f0ff" | ''โปรดใช้วิจารณญาณในการรักเธอ'' | style="background:#e8f0ff" | TBA | style="background:#e8f0ff" | Parbdee Taweesuk | style="background:#e8f0ff" | | style="background:#e8f0ff" | |- | style="background:#e8f0ff" | ''The Dark Dice'' | style="background:#e8f0ff" | ''เกมทอยทะลุมิติ'' | style="background:#e8f0ff" | TBA | style="background:#e8f0ff" | Parbdee Taweesuk | style="background:#e8f0ff" | | style="background:#e8f0ff" | |- | style="background:#e8f0ff" | ''Revamp The Undead Story'' | {{n/a}} | style="background:#e8f0ff" | TBA | style="background:#e8f0ff" | Studio Wabi Sabi | style="background:#e8f0ff" | Originally Studio Wabi Sabi's project. Formerly named "Vampire Project". | style="background:#e8f0ff" | |- | style="background:#e8f0ff" | ''That Summer'' | style="background:#e8f0ff" | ''ผมเจอเจ้าชายบนชายหาด'' | style="background:#e8f0ff" | TBA | style="background:#e8f0ff" | Gmo Film | style="background:#e8f0ff" | | style="background:#e8f0ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Friendshit Forever'' | style="background:#ebe8ff" | ''เพื่อนสนิท พิษสหาย'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Keng Kwang Kang Waisai | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''[[:en:Scarlet Heart Thailand|Scarlet Heart Thailand]]'' | {{n/a}} | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Nar-ra-tor | style="background:#ebe8ff" | Adapted from the novel [[Bu Bu Jing Xin|Scarlet Heart]] by [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''[[:en:Dare You to Death|Dare You to Death]]'' | style="background:#ebe8ff" | ''ไขคดีเป็น เห็นคดีตาย'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Parbdee Taweesuk | style="background:#ebe8ff" | Based on the novel with the same title. | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Head 2 Head'' | style="background:#ebe8ff" | ''ไหนใครว่าพวกมันไม่ถูกกัน'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Studio Wabi Sabi | style="background:#ebe8ff" | Based on the novel "ไหนใครว่าเจเจไม่ถูกกัน?" by My feline. | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Burnout Syndrome'' | style="background:#ebe8ff" | ''ภาวะรักคนหมดไฟ'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Gmo Film | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Only Friends : Dream On'' | {{n/a}} | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Gmo Film | style="background:#ebe8ff" | Sequel to ''[[Only Friends]]''. | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''My Romance Scammer'' | style="background:#ebe8ff" | ''รักจริง หลังแต่ง'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Studio Wabi Sabi | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Melody of Secrets'' | style="background:#ebe8ff" | ''ความลับในบทเพลงที่บรรเลงไม่รู้จบ'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Snap25 | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Love You Teacher'' | style="background:#ebe8ff" | ''รักครูเท่าโลกเลย'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Parbdee Taweesuk | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Cat for Cash'' | style="background:#ebe8ff" | ''เปย์รักด้วยแมวเลี้ยง'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Girl Rules'' | style="background:#ebe8ff" | ''กฎหลัก...ห้ามรักเธอ'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Gmo Film | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''A Dog and A Plane'' | style="background:#ebe8ff" | ''หมาเห่าเครื่องบิน'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Gmo Film | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Me and Thee'' | style="background:#ebe8ff" | ''มีสติหน่อยคุณธีร์'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | Based on the novel with the same title. | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Wu'' | style="background:#ebe8ff" | ''อู'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | Parbdee Taweesuk | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |- | style="background:#ebe8ff" | ''Ticket to Heaven'' | style="background:#ebe8ff" | ''เด็กชายไม่ไปสวรรค์'' | style="background:#ebe8ff" | TBA | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | | style="background:#ebe8ff" | |} :{{color box| #ecfcf4}} '''Currently airing''' :{{color box| #fff9e6}} '''In post-production''' or '''Not yet aired''' :{{color box| #e8f0ff}} '''In production''' or '''Filming''' :{{color box| #ebe8ff}} '''Upcoming''' :{{color box| #fcecec}} '''On hiatus''' or '''Unknown current status''' {{notelist}} ==== ပယ်ဖျက်ခဲ့ဇာတ်လမ်းတွဲများ ==== ၂၀၂၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် GMMTV မှ COVID-19 ကပ်ရောဂါ ကြောင့် အောက်ပါစီးရီးများကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း တရားဝင်ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည် ။ <ref>{{cite web |title=Since the beginning of the year, the COVID-19 situation has been affecting all divisions and productions of "GMMTV". |url=https://www.facebook.com/81944441223/posts/10158447758656224 |website=facebook.com |publisher=GMMTV |access-date=1 May 2021 |date=23 September 2020 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125557/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2F81944441223%2Fposts%2F10158447758656224 |url-status=live }}</ref> {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! Year ! style="width:12em;" | Title ! {{flagicon| Thailand}} Thai title ! class="unsortable" | Co-production company(s) ! class="unsortable" style="width:24em;" | Notes |- | rowspan="2"| 2020 | ''Devil Sister'' | ''รักของนางร้าย'' | Keng Kwang Kang Waisai | Resurrected in 2022 as ''Devil Sister แอ๊บร้ายให้นายไม่รัก'' |- | ''Military of Love'' | ''กองร้อยอินเลิฟ'' | Boonnum Production | |} ၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် GMMTV မှ ၎င်း၏ "2023 DIVERSELY YOURS" ပဋိပက္ခများကြောင့် အောက်ပါစီးရီးများကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! Year ! style="width:12em;" | Title ! {{flagicon| Thailand}} Thai title ! class="unsortable" | Co-production company(s) ! class="unsortable" style="width:24em;" | Notes |- | 2022 | ''You Fight, and I Love'' | ''พี่ช้าง'' | Anda99 | Based on the novel "Chang Thai หนูเป็นเมียพี่ช้าง" |} ==ဖျော်ဖြေမှု့== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! Year ! width=125px| Title ! width=150px| {{flagicon| Thailand}} Thai title ! class="unsortable" | Co-production company(s) ! class="unsortable" | Notes ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- | 2025 | ''The Love of Siam: The Musical'' | ''รักแห่งสยาม เดอะมิวสิคัล'' | Studio Commuan<br>Sahamongkol Film International<br>Scenario | Adapted from the 2007 film ''Love of Siam'' | <ref>{{cite news|title=ชุบชีวิต 'รักแห่งสยาม' ค่าย GMM TV ประกาศสร้างรักแห่งสยามเวอร์ชั่นละครเพลง!|url=https://www.vogue.co.th/lifestyle/entertainment/article/the-love-of-siam-the-musical-gmm-tv-2025|publisher=Vogue Thailand|language=th|date=November 27, 2024|access-date=November 27, 2024}}</ref> |} ==ဖျော်ဖြေပွဲများ== ===ထိုင်းနိုင်ငံ=== ထိုင်းနိုင်ငံတွင်ကျင်းပသော အခမ်းအနားများ သည် GMMTV နှင့်/သို့မဟုတ် ပံ့ပိုးထောက်ပံ့သူများမှ တိုက်ရိုက် စီစဉ်ပြုလုပ်သည်။ ၎င်းတွင် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများ၊ ကွန်ဆတ်များ၊ ပြပွဲများနှင့် ပရိသတ်တွေ့ဆုံပွဲများ ပါဝင်သည်။ {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! Year ! width="350px" |Title ! Date(s) ! width="300px" |Venue ! class="unsortable" | {{abbr|Ref.|Reference}} |- |2012 |''Five Live Enter10 Concert'' |September 29, 2012 |Event Hall 106, [[:en:Bangkok International Trade and Exhibition Centre|BITEC Bangna]] |<ref>{{cite web |title=FIVE LIVE ฉลองใหญ่ สดครบ 10 ปี รวมศิลปินทุกแนว พิธีกรทุกรุ่น จัดโชว์ดี ไม่ฟรี แต่คุ้ม FIVE LIVE ENTER10 CONCERT |url=https://www.thaiticketmajor.com/variety/ent/1529/ |website=thaiticketmajor.com |publisher=Thai Ticket Major |access-date=8 May 2020 |language=th |date=23 July 2012 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916214145/https://www.thaiticketmajor.com/variety/ent/1529/ |url-status=live }}</ref> |- |2013 |''Toey Fair Festival Carnival 2013'' |November 30, 2013 |Island Hall, [[:en:Fashion Island (Thailand)|Fashion Island]] |<ref>{{cite web |title=เทยแฟร์เฟสติวัลคาร์นิวัลแห่แหนประจำปี 2556 |url=https://www.thailandexhibition.com/Event-77/8421 |website=thailandexhibition.com |publisher=Thailand Exhibition |access-date=8 May 2020 |language=th |date=11 November 2013 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125537/https://www.thailandexhibition.com/Event-77/8421 |url-status=live }}</ref> |- |2014 |''Toey Fair Festival Carnival 2014'' |November 22, 2014 |Muangthai GMM Live House, CentralWorld |<ref>{{cite web|title=มันสุด! ฮาสุด! อึ้งสุด! เทยแฟร์เฟสติวัลคานิวัล 2557|url=https://www.sanook.com/music/81349/|website=sanook.com|publisher=Sanook.com|access-date=8 May 2020|language=th|date=29 August 2014|archive-date=27 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927173155/https://www.sanook.com/music/81349/|url-status=live}}</ref> |- |2015 |''Toey Fair Festival Carnival 2015'' |November 29, 2015 |Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref>{{cite web|title=จัดเต็มสุด!!! กับงาน "เทยแฟร์เฟสติวัลคานิวัลแห่แหนประจำปี 2558"|url=https://www.sanook.com/music/2354385/|website=sanook.com|publisher=Sanook.com|access-date=8 May 2020|language=th|date=4 September 2015|archive-date=17 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917145833/https://www.sanook.com/music/2354385/|url-status=live}}</ref> |- |rowspan = "6"|2017 |''Meet Greet Eat ว้าก with Sotus The Series'' |January 14, 2017 |[[:en:Scala Cinema (Bangkok)|Scala Cinema]], Siam Square |<ref>{{cite web|title=ฟินล้นฮอล์! รวมภาพมีตติ้ง Sotus The Series MEET/GREET/EAT ว้าก|url=https://www.sanook.com/movie/65541/|website=sanook.com|publisher=Sanook.com|access-date=8 May 2020|language=th|date=17 January 2017|archive-date=28 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928181930/https://www.sanook.com/movie/65541/|url-status=live}}</ref> |- |''Toey Fair Festival Carnival 2016: Toey Fair Mae Krong Muang'' |February 4, 2017 |Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] | |- |''GMMTV 6 Natures+'' |March 2, 2017 |Show DC |<ref>{{cite web|title=กรี๊ดให้ลั่น! บุกงานเปิดตัวซีรีส์ปี 2017 GMMTV 6 Natures กับกองทัพนักแสดงว่า 60 คน|url=https://www.dek-d.com/board/view/3733278/|website=dek-d.com|publisher=Dek-D.com|access-date=8 May 2020|language=th|date=3 March 2017|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125542/https://www.dek-d.com/board/view/3733278/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=เปิดตัว 6 ซีรีส์สุดฟินปี 2017 จาก GMMTV |url=https://campus.campus-star.com/variety/31226.html |website=campus-star.com |publisher=Campus Star |access-date=8 May 2020 |language=th |date=3 March 2017 |archive-date=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116133214/https://campus.campus-star.com/variety/31226.html |url-status=live }}</ref> |- |''Y I Love U Fan Party'' |September 3, 2017 |Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref>{{cite web |title=Y I LOVE U FAN PARTY |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/y-i-love-u-fan-party-2017.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=Thai Ticket Major |access-date=8 May 2020 |language=th |archive-date=2 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002143512/https://www.thaiticketmajor.com/concert/y-i-love-u-fan-party-2017.html |url-status=live }}</ref> |- |rowspan = "4"|''Sotus S Nation Y Fan Meeting'' |December 16, 2017 |Kad Theater, Kad Suan Kaew |rowspan="4" |<ref>{{cite web|title="จีเอ็มเอ็มทีวี" ส่ง "คริส-สิงโต" ยกทีมไปว้ากทั่วประเทศ!!! ใน "SOTUS S NATION Y FAN MEETING" เปิดขายบัตร 18 พ.ย.นี้|url=https://siamrath.co.th/n/26082|website=siamrath.co.th|publisher=Siam Rath|access-date=8 May 2020|language=th|date=8 November 2017|archive-date=6 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125549/https://siamrath.co.th/n/26082|url-status=live}}</ref> |- |December 23, 2017 |Terminal Hall, Terminal 21 |- |rowspan = "7"|2018 |January 13, 2018 |BCC Hall, CentralPlaza Lardprao |- |January 27, 2018 |HATYAI HALL, [[:en:Central Department Store|CentralFestival Hatyai]] |- |''GMMTV Series X'' |February 1, 2018 |GMM Live House, CentralWorld |<ref>{{cite web|title="จีเอ็มเอ็มทีวี" ยกขบวนนักแสดงเปิดตัว "GMMTV SERIES X" ปี 2018 สุดปัง!!!|url=https://mgronline.com/drama/detail/9610000010827|website=mgronline.com|publisher=Mgronline|access-date=8 May 2020|date=1 February 2018|archive-date=10 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210195850/https://mgronline.com/drama/detail/9610000010827|url-status=live}}</ref> |- |''Sotus The Memories Live on Stage'' |May 5, 2018 |Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref>{{cite web |title=คริส-สิงโต น้ำตาท่วม ใน Sotus The Memories Live On Stage |url=https://musicstation.kapook.com/view192918.html |website=kapook.com |publisher=Kapook |access-date=8 May 2020 |language=th |date=9 May 2018}}</ref> |- |''GMMTV Series 2019 Wonder Thirteen'' |November 5, 2018 |GMM Live House, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=GMMTV Series 2019 WONDER THIRTEEN |url=https://www.newsplus.co.th/154731 |website=newsplus.co.th |publisher=NewsPlus |access-date=8 May 2020 |language=th |date=5 November 2018 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125544/https://stock.newsplus.co.th/154731 |url-status=live }}</ref> |- |''Lazada Presents Krist Singto Fan Meeting'' |November 29, 2018 |Srinakharinwirot University | |- |''Lazada Presents Off Gun Fan Meeting'' |December 4, 2018 |GMM Grammy Place | |- |rowspan = "5"|2019 |''Y I Love U Fan Party 2019'' |data-sort-value="January 26, 2019" | January 26–27, 2019 |Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref>{{cite web |title=Y I LOVE YOU FAN PARTY 2019 ติดเกาะฮา Y |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/y-i-love-you-fan-party-2019.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=Thai Ticket Major |access-date=8 May 2020 |language=th |archive-date=10 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110142137/http://www.thaiticketmajor.com/concert/y-i-love-you-fan-party-2019.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|title=ประมวลความฟินสุดขีด "Y I LOVE YOU FAN PARTY 2019 ติดเกาะฮาY"|url=https://www.springnews.co.th/pr/430305|website=springnews.co.th|publisher=Spring News|access-date=8 May 2020|language=th|date=28 January 2019|archive-date=28 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128222423/https://www.springnews.co.th/pr/430305|url-status=live}}</ref> |- |''Peraya Party: Krist & Singto 1st Fan Meeting in Thailand'' |data-sort-value="July 6, 2019" |July 6–7, 2019 |rowspan=2 | Chaengwatthana Hall, CentralPlaza Chaengwattana |<ref>{{cite web |title=PERAYA PARTY : KRIST & SINGTO 1st FAN MEETING IN THAILAND |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/peraya-party-2019.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=Thai Ticket Major |access-date=8 May 2020 |language=th |archive-date=22 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222023647/http://www.thaiticketmajor.com/concert/peraya-party-2019.html |url-status=live }}</ref> |- |''Funtastic Babii: Off - Gun 1st Fan Meeting in Thailand'' |September 21, 2019 |<ref>{{cite web |title=Funtastic BABII: OFF- GUN 1st FAN MEETING IN THAILAND |url=https://www.thaiticketmajor.org/concert/off-gun-1st-fan-meeting-in-thailand-2019.html |website=thaiticketmajor.org |publisher=Thai Ticket Major |access-date=8 May 2020 |language=th}}</ref> |- |''GMMTV 2020 New & Next'' |October 15, 2019 |GMM Live House, CentralWorld |<ref>{{cite web|title=GMMTV เปิดผังหนัง-ซีรีส์ปี 2020 พร้อมเซอร์ไพรส์โปรเจกต์ยักษ์!|url=https://www.sanook.com/movie/91563/|website=sanook.com|publisher=Sanook.com|access-date=8 May 2020|language=th|date=16 October 2019|archive-date=12 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112124430/https://www.sanook.com/movie/91563/|url-status=live}}</ref> |- |''Thailand School Star 2019'' |November 23, 2019 |Samyan Mitrtown Hall, Samyan Mitrtown |<ref>{{cite web|title="โฟร์ท-เอิร์น" คว้ารางวัลชนะเลิศ!!! โครงการ "Thailand School Star 2019 Presented by SAMSUNG Galaxy A" "รถโรงเรียน School Rangers, SISSY, มุก วรนิษฐ์" ร่วมรับน้องสุดอบอุ่น|url=https://mgronline.com/entertainment/detail/9620000113184|website=mgronline.com|publisher=Mgronline|access-date=8 May 2020|language=th|date=26 November 2019|archive-date=8 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808213644/https://mgronline.com/entertainment/detail/9620000113184|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |2020 |''Kun-Gu 2gether Live On Stage'' |data-sort-value="October 17, 2020"| October 17–18, 2020 | Union Hall, Union Mall |<ref name="2getherevent">{{cite web |title="GMMTV" พร้อมเสิร์ฟความฟินทั่วโลก "ไบร์ท-วิน" นำทีมสร้างโมเมนต์ครั้งแรกที่ได้เจอกันแบบไม่มีอะไรคั่น ใน "คั่นกู 2gether Live On Stage" 17-18 ตุลาคม ที่ ยูเนี่ยน ฮอลล์ เปิดขายบัตร 5 กันยายนนี้ |url=http://www.maya-channel.com/news/detail/4145 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925052948/http://www.maya-channel.com/news/detail/4145 |url-status=dead |archive-date=September 25, 2021 |website=maya-channel.com |publisher=Maya Channel |access-date=27 August 2020 }}</ref> |- |''GMMTV 2021 The New Decade Begins'' |December 3, 2020 | Union Hall, Union Mall |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1331160636127014913|title=Get ready for a new decade with new projects from GMMTV. Find out together across the globe on December 3!|date=3 December}}</ref> |- | rowspan="2" |2021 |''2gether The Movie First Premiere'' |November 10, 2021 |Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} 2gether The Movie |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/2gether-the-movie-2021.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=16 June 2023 }}</ref> |- |''GMMTV 2022 Borderless'' |December 1, 2021 | Union Hall, Union Mall |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1463824795695337473|title=Get ready to witness the borderless world and discover new projects from GMMTV. Save the date and join worldwide livestream on Dec 1, 2021.|date=1 December 2021}}</ref> |- | rowspan="12" | 2022 |''Bad Buddy Illumination'' |March 1–22, 2022 | House of Illumination, CentralWorld |<ref>{{cite web |title="โอม-นนน" ส่งความฟินเบอร์แรง!!! จากซีรีส์ฮอตแห่งปี "แค่เพื่อนครับเพื่อน"ผ่านห้องแห่งความทรงจำทั้ง 8 ห้อง กับงาน "Bad Buddy ILLUMINATION" |url=https://www.gmm-tv.com/news/2596/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519120232/https://www.gmm-tv.com/news/2596/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=แรงเกินต้าน!!! "Bad Buddy ILLUMINATION" เพิ่มรอบ ถึง 22 มี.ค.นี้ พร้อมจัดกิจกรรมเอ็กซ์คลูซีฟ "เปิดระเบียง Talk" กับ "โอม-นนน-เลิฟ-มิ้ลค์-เดรก" และผู้กำกับ "ออฟ" จากซีรีส์ฮอตแห่งปี "แค่เพื่อนครับเพื่อน" แบบจัดเต็มส่งท้ายสุดประทับใจ |url=https://www.gmm-tv.com/news/2619/ |website=gmm-tv.com |publisher=GMMTV |access-date=19 May 2022}}</ref> |- |''Star In My Mind Final EP'' |May 27, 2022 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Star In My Mind Final EP |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/star-in-my-mind-final-ep.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=19 May 2022 |archive-date=19 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220519120231/https://www.thaiticketmajor.com/performance/star-in-my-mind-final-ep.html |url-status=live }}</ref> |- |''Polca The Journey: Tay & New 1st Fan Meeting in Thailand'' |June 25, 2022 | Changwattana Hall, Central Chaengwattana |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1527574946926710784|title=POLCA THE JOURNEY: TAY & NEW 1st FAN MEETING IN THAILAND Ticket sales begin on Sunday, May 22, 2022|date=22 May 2022}}</ref><ref name="polcathejourney">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} POLCA THE JOURNEY : TAY & NEW 1st FAN MEETING IN THAILAND |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/polca-the-journey-tay-and-new-1st-fan-meeting-in-thailand-2020.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=20 May 2022 |archive-date=20 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520162959/https://www.thaiticketmajor.com/concert/polca-the-journey-tay-and-new-1st-fan-meeting-in-thailand-2020.html |url-status=live }}</ref> |- |''Shooting Star Concert'' | July 23, 2022 | Union Hall, Union Mall | <ref name="shootingstar">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} SHOOTING STAR CONCERT |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/shooting-star-concert.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=17 June 2022 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125545/https://www.thaiticketmajor.com/concert/shooting-star-concert.html |url-status=live }}</ref> |- |''O-N Friend City Ohm - Nanon 1st Fan Meeting in Thailand'' | August 6, 2022 | Union Hall, Union Mall | <ref name="onfriendcity">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} O-N Friend City Ohm - Nanon 1st Fan Meeting In Thailand |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/o-n-friend-city-ohm-nanon-1st-fan-meeting-in-thailand.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=17 June 2022 |archive-date=17 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094342/https://www.thaiticketmajor.com/concert/o-n-friend-city-ohm-nanon-1st-fan-meeting-in-thailand.html |url-status=live }}</ref> |- |''Love Out Loud Fan Fest 2022'' | August 20, 2022 | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] | <ref name="lolfanfest2022">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Love Out Loud Fan Fest 2022 |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/love-out-loud-fan-fest-2022.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=30 June 2022 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125544/https://www.thaiticketmajor.com/concert/love-out-loud-fan-fest-2022.html |url-status=live }}</ref> |- |''Vice Versa Final EP Fan Meeting'' |October 1, 2022 | MasterCard Cinema, SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Vice Versa Final EP Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/vice-versa-final-ep.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=21 October 2022 |archive-date=17 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220917144616/https://www.thaiticketmajor.com/performance/vice-versa-final-ep.html }}</ref> |- |''Feel Fan Fun Camping Concert'' |October 15, 2022 | Union Hall, Union Mall |<ref name="fffcampingconcert">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Feel Fan Fun Camping Concert "ปาร์ตี้ รอบกองแฟน" |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/feel-fan-fun-camping-party-ropgongfan.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=24 August 2022 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125544/https://www.thaiticketmajor.com/concert/feel-fan-fun-camping-party-ropgongfan.html |url-status=live }}</ref> |- |''The Eclipse Final EP Fan Meeting'' |October 28, 2022 | MasterCard Cinema, SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} คาธ The Eclipse Final EP Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/cath-the-eclipse-final-ep-fan-meeting.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=21 October 2022 |archive-date=14 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014144732/https://www.thaiticketmajor.com/performance/cath-the-eclipse-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- |''7 Xian Concert'' |November 19, 2022 | CentralWorld Live, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} 7เซียน คอนเสิร์ต |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/7-xian-concert-2020.html |website=thaiticketmajor.com |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=1 May 2022 |archive-date=6 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006125545/https://www.thaiticketmajor.com/concert/7-xian-concert-2020.html |url-status=live }}</ref> |- |''GMMTV 2023 Diversely Yours,'' |November 22, 2022 | Union Hall, Union Mall |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1592502677417721856|title=22.11.22 Showtime : 4:30 PM WE ARE GOING LIVE 4:30 PM [Bangkok Time] Venue : Union Hall 6th Floor @ Union Mall DIVERSELY YOURS, #GMMTV2023|date=2023}}</ref> |- |''Side by Side Bright Win Concert'' |December 24, 2022 | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="brightwinconcert">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Side by Side Bright Win Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/side-by-side-bright-win-concert.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=21 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017125021/https://www.thaiticketmajor.com/concert/side-by-side-bright-win-concert.html }}</ref> |- | rowspan="23" | 2023 | ''Opening Night Moonlight Chicken'' |February 8, 2023 | Ballroom Hall 1–2, Queen Sirikit National Convention Center |<ref name="gmmtveventfebjul2023">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1618896726621814784|title=GMMTV UPCOMING EVENTS!|date=2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Opening Night Moonlight Chicken |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/opening-night-moonlight-chicken-2023.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=31 January 2023 |archive-date=17 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250217121033/https://www.thaiticketmajor.com/concert/opening-night-moonlight-chicken-2023.html }}</ref> |- | ''Never Let Me Go Final EP. Fan Meeting'' |February 28, 2023 | True Icon Hall, Iconsiam |<ref name="gmmtveventfebjul2023"/><ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Never Let Me Go Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/never-let-me-go.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=26 February 2023}}</ref> |- | ''Moonlight Chicken Final EP. Fan Meeting'' |March 2, 2023 | True Icon Hall, Iconsiam |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Moonlight Chicken Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/moonlight-chicken-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=26 February 2023}}</ref> |- | ''My School President Prom Night Live On Stage'' |March 18–19, 2023 | Union Hall, Union Mall |<ref name="gmmtveventfebjul2023" /><ref name="myschoolpresidentpromnightliveonstage">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} My School President Prom Night Live On Stage |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/my-school-president-prom-night-live-on-stage.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=31 January 2023}}</ref> |- | ''My Precious First Premiere'' |April 25, 2023 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} รักแรกโคตรลืมยาก First Premiere |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/first-love-is-hard-to-forget-first-premiere.html |access-date=16 June 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412153810/https://www.thaiticketmajor.com/concert/first-love-is-hard-to-forget-first-premiere.html }}</ref> |- | rowspan = "5"| ''My Precious On Tour'' |April 27, 2023 | MasterCard Cinema, SF World Cinema, CentralWorld |rowspan = "5"| <ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1646363854845403137|title=รักแรกโคตรลืมยาก ON TOUR|date=2023}}</ref> |- |rowspan = "2"|April 30, 2023 | SF Cinema, [[:en:Central Pattana|Central Chonburi]] |- | SF Cinema, [[:en:Terminal 21|Terminal 21 Pattaya]] |- |May 6, 2023 | SF Cinema, CentralPlaza Khon Kaen |- |May 7, 2023 | SFX Cinema, Maya Chiang Mai |- | ''A Boss and a Babe Final EP. Fan Meeting'' |May 19, 2023 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} A Boss and a Babe Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/a-boss-and-a-bebe-final-ep-fanmeeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=1 May 2023 |archive-date=7 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507153525/https://www.thaiticketmajor.com/concert/a-boss-and-a-bebe-final-ep-fanmeeting.html }}</ref> |- | ''Beluca Fourtiverse Concert'' |May 20, 2023 | Royal Paragon Hall, Siam Paragon |<ref name="gmmtveventfebjul2023"/><ref name="belucafourtiverse">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Beluca Fourtiverse Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/beluca-fourtiverse-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=14 March 2023 |archive-date=13 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230313090326/https://www.thaiticketmajor.com/concert/beluca-fourtiverse-concert.html }}</ref> |- | ''My Precious Finale'' |June 13, 2023 | MasterCard Cinema, SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1667079396468076544|title=ชมภาพยนตร์ "รักแรกโคตรลืมยาก" รอบสุดท้าย และพูดคุยสุด Exclusive กับทีมนักแสดง นนน / ฟิล์ม / โอม / วิว / ยูโร* และ ผู้กำกับหลังชมภาพยนตร์|date=2024}}</ref> |- | ''Love Out Loud Fan Fest 2023: Lovolution'' |June 24–25, 2023 | Royal Paragon Hall, Siam Paragon |<ref name="gmmtveventfebjul2023"/><ref name="LOL2">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Love Out Loud Fan Fest 2023 : LOVOLUTION |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/love-out-loud-fan-fest-2023-lovolution.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=28 April 2023}}</ref> |- | ''Before Enigma'' |July 14, 2023 | Lido Connect |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1678699708808822792|title=เตรียมพบกับกิจกรรมสุดระทึก BEFORE ENIGMA|date=2025}}</ref> |- | ''Be My Favorite Final EP. Fan Meeting'' |August 11, 2023 | MasterCard Cinema, SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Be My Favorite Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/be-my-favorite-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=21 July 2023 |archive-date=21 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721191400/https://www.thaiticketmajor.com/performance/be-my-favorite-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Gemini Fourth My Turn Concert'' |August 26–27, 2023 | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="gemfourthconcert">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Gemini Fourth My Turn Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/gemini-fourth-my-turn-concert.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=4 July 2023 }}</ref> |- | ''GMMTV Fanday in Bangkok'' |September 22–24, 2023 | Union Hall, Union Mall |<ref name="GMMFandayBKKTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} GMMTV Fanday in Bangkok |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/gmmtv-fanday-in-bangkok.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=7 August 2023 |archive-date=10 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232221/https://www.thaiticketmajor.com/concert/gmmtv-fanday-in-bangkok.html }}</ref> |- | ''GMMTV 2024 Up & Above Part 1'' |October 17, 2023 | Union Hall, Union Mall |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1711320601774973134|title=GMMTV2024 UP&ABOVE PART1|date=2024}}</ref> |- | ''The Krist Elements Concert'' |October 21–22, 2023 | Union Hall, Union Mall |<ref name="TheKristElementsConcert">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} The Krist Elements Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/the-krist-elements-concert.html |publisher=ThaiTicketMajor |access-date=22 August 2023 |archive-date=25 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230825145537/https://www.thaiticketmajor.com/concert/the-krist-elements-concert.html }}</ref> |- | ''Only Friends Final EP. Fan Meeting'' |October 28, 2023 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Only Friends Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/only-friends-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=7 October 2023 |archive-date=11 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011073730/https://www.thaiticketmajor.com/performance/only-friends-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Dangerous Romance Final EP. Fan Meeting'' |November 3, 2023 | Ultra Arena, Show DC |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Dangerous Romance Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/dangerous-romance-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=13 October 2023 |archive-date=17 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017104654/https://www.thaiticketmajor.com/performance/dangerous-romance-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''GMMTV Starlympic'' |December 23, 2023{{efn|name=fn1|originally scheduled for July 22, 2023 at Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]]; postponed due to changing venue<ref name="GMMSPostponed">{{cite tweet |author=GMMTV |user=GMMTV |number=1673930596815446017|title=Postponement of GMMTV STARLYMPIC 2023}}</ref>}} | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]]{{efn|name=fn1}} |<ref name="gmmtveventfebjul2023"/><ref name="GMMSPostponed"/><ref name="GMMSAnnounced">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} GMMTV Starlympic 2023 |url=https://www.https/ |website=ThaiTicketMajor |access-date=16 October 2023 |archive-date=19 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/ }}</ref> |- | rowspan="26" |2024 | ''Last Twilight Final EP. Fan Meeting'' |January 26, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Last Twilight Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/last-twilight-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=5 January 2024 |archive-date=6 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106075935/https://www.thaiticketmajor.com/performance/last-twilight-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Win Holidate Fancon Presented by Lazada'' |February 17, 2024 | Bangkok International Trade and Exhibition Centre |<ref name="GMMTV2024P1WinHolidateFanCon">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1714259601695420728|title=WIN HOLIDATE FAN CON|date=2025}}</ref><ref name="WinHolidateFanCon">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Win Holidate Fancon Presented by Lazada |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/win-holidate-fan-con.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=14 December 2023 |archive-date=23 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523001500/https://www.thaiticketmajor.com/concert/win-holidate-fan-con.html }}</ref> |- | ''Nanon born to BEO Concert'' |March 23, 2024 | Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="GMMTV2024P1NanonCon">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1714258991482843168|title=Nanon born to เบียว Concert|date=2024}}</ref><ref name="NanonCon">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Nanon born to เบียว Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/nanon-born-to-beo-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=15 January 2024 |archive-date=19 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240119070332/https://www.thaiticketmajor.com/concert/nanon-born-to-beo-concert.html }}</ref> |- |''Last Twilight New Dawn Live On Stage'' |March 30, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref name="LTLiveAnnouncement">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1753283039613100389|title=Last Twilight New Dawn Live On Stage|author-link=|date=2023}}</ref><ref name="LTLive">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Last Twilight New Dawn Live On Stage |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/last-twilight-new-dawn-live-on-stage.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=12 February 2024 }}{{Dead link|date=May 2025 }}</ref> |- |''Babii 24/7 Concert'' |April 20, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref name="BabiiConAnnouncement">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1759227519654653955|title=BABII 24/7 CONCERT|date=24 July}}</ref><ref name="BabiiConTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Babii 24/7 Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/babii-24-7-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=26 February 2024 |archive-date=18 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318211446/https://www.thaiticketmajor.com/concert/babii-24-7-concert.html }}</ref> |- | ''GMMTV 2024 Up & Above Part 2'' |April 23, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1711320601774973134|title=GMMTV2024 UP&ABOVE PART2|date=2024}}</ref> |- | ''Polca Time Traveling Concert'' |April 27, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref name="PolcaConTeaser">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1763936460343017979|title=[TEASER 1] 'POLCA TIME TRAVELING CONCERT'|date=2024}}</ref><ref name="PolcaConTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Polca Time Traveling Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/polca-time-traveling-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=5 March 2024 |archive-date=22 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240522103930/https://www.thaiticketmajor.com/concert/polca-time-traveling-concert.html }}</ref> |- | ''Love Out Loud Fan Fest 2024: The Love Pirates'' |May 18–19, 2024{{efn|originally scheduled for May 24, 2024}} | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="GMMTV2024P1LOL2024">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1714257891929309509|title=Love Out Loud Fan Fest 2024|date=2024}}</ref><ref name="LOL2024Ticket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Love Out Loud Fan Fest 2024 : The Love Pirates |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/love-out-loud-fan-fest-2024-the-love-pirates.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=26 March 2024 }}</ref> |- | ''23.5 Lovtitude Final EP. Fan Meeting'' |May 24, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} 23.5 Lovtitude Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/23.5-lovtitude-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=3 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507032653/https://www.thaiticketmajor.com/performance/23.5-lovtitude-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Peraya Party Begin Again'' |June 15, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref name="PerayaPartyTeaser">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1782755556341744017|title=[OFFICIAL FULL SPOT] PERAYA PARTY BEGIN AGAIN|date=2024}}</ref><ref name="PerayaPartyTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Peraya Party Begin Again |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/peraya-party-begin-again.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=24 April 2024 |archive-date=27 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240427120728/https://www.thaiticketmajor.com/concert/peraya-party-begin-again.html }}</ref> |- | ''Only Boo! Final EP. Fan Meeting'' |June 23, 2024 | Earthlab Cinema by Dr. CBD, SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} แค่ที่แกง Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/only-boo-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=2 June 2024 |archive-date=2 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240602233209/https://www.thaiticketmajor.com/performance/only-boo-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Bouncy Boun Concert'' |July 13, 2024 | Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="BouncyBoun">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Bouncy Boun Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/bouncy-boun-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=21 May 2024 }}</ref> |- | ''Wandee Goodday Final EP. Fan Meeting'' |July 20, 2024 | Earthlab Cinema by Dr. CBD, SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} วันดีวิทยา Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/wandee-goodday-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=29 June 2024 }}</ref> |- | ''We Are Forever Fancon'' |August 16–17, 2024 | True Icon Hall, Iconsiam |<ref name="WeAreForeverFancon">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} We Are Forever Fancon |url= https://www.thaiticketmajor.com/concert/we-are-forever-fancon.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=7 July 2024 }}</ref> |- | ''Peaceful Property Open House'' |August 28, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} บ้านหลอน On Sale Open House |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/peaceful-property-open-house.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=11 August 2024 |archive-date=14 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814093731/https://www.thaiticketmajor.com/performance/peaceful-property-open-house.html }}</ref> |- | ''Gemini Fourth Run The World Concert'' |August 31 – September 1, 2024 | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="GFRunTheWorldTeaser">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1794986902132572625|title='GEMINI FOURTH RUN THE WORLD CONCERT' [TEASER 1]|date=2024}}</ref><ref name="GFRunTheWorldTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Gemini Fourth Run The World Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/gemini-fourth-run-the-world-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=29 May 2024 }}</ref> |- | ''The Trainee Final EP. Fan Meeting'' |September 15, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} The Trainee Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/the-trainee-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=18 August 2024 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> |- | ''LYKN Unleashed Concert'' |September 21, 2024 | Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="LYKNUnleashedTeaser">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1815280695339799035|title=[TEASER] 'LYKN UNLEASHED CONCERT'|date=2024}}</ref><ref>{{cite web |title=LYKN UNLEASHED CONCERT |url=https://www.theconcert.com/concerts/lykn-unleashed-concert |website=The Concert |access-date=23 July 2024 }}</ref> |- | ''Perfect 10 Liners First Date'' |October 27, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Perfect 10 Liners First Date |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-first-date.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=13 October 2024 }}</ref> |- |''The Heart Killers: Love at First Kill'' |November 20, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} The Heart Killers: Love at First Kill |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/the-heart-killers-love-at-first-kill.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=3 November 2024 }}</ref> |- | ''Kidnap Final EP. Fan Meeting'' |November 22, 2024 | SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Kidnap Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/kidnap-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=25 October 2024 }}</ref> |- | ''GMMTV2025 Riding The Wave'' |November 26, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1858012206656573777|title=GMMTV2025 RIDING THE WAVE|date=2025}}</ref> |- | ''GMMTV Fanday in Bangkok 2024'' |November 30 – December 1, 2024 | Union Hall, Union Mall |<ref name="GMMFanday2024Teaser">{{cite tweet|user=GMMTV|number=1834502275290857899|title=[TEASER] 'GMMTV FANDAY IN BANGKOK 2024'|author=|date=2024}}</ref><ref name="GMMFanday2024Ticket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} GMMTV Fanday in Bangkok 2024 |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/gmmtv-fanday-in-bangkok-2024.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=15 September 2024 |archive-date=7 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007011912/https://www.thaiticketmajor.com/concert/gmmtv-fanday-in-bangkok-2024.html }}</ref> |- | ''High School Frenemy Final EP. Fan Meeting'' |December 3, 2024 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} High School Frenemy Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/high-school-frenemy-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=12 November 2024 |archive-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241112144729/https://www.thaiticketmajor.com/performance/high-school-frenemy-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- |''ThamePo : The First Beat'' |December 13, 2024 | SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} ThamePo : The First Beat |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/thamepo-the-first-beat.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=25 November 2024 |archive-date=23 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423070334/https://www.thaiticketmajor.com/performance/thamepo-the-first-beat.html }}</ref> |- | ''GMMTV Starlympics 2024'' |December 21, 2024 | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="GMMS2024Announce">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1846098688491618392|title=Get Ready for…"GMMTV Starlympics 2024"|date=2024}}</ref><ref name="GMMS2024Ticket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} GMMTV Starlympics 2024 |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/gmmtv-starlympics-2024.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=18 October 2024 |archive-date=2 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102230955/https://www.thaiticketmajor.com/concert/gmmtv-starlympics-2024.html }}</ref> |- | rowspan="21" |2025 | ''Pluto Final EP. Fan Meeting'' |January 4, 2025 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Pluto Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/pluto-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=14 December 2024 |archive-date=14 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214153336/https://www.thaiticketmajor.com/performance/pluto-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Ossan’s Love : First-Eye-View'' |January 6, 2025 | SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Ossan's Love : First-Eye-View |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/ossans-love-first-eye-view.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=17 December 2024 |archive-date=18 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241218090226/https://www.thaiticketmajor.com/performance/ossans-love-first-eye-view.html }}</ref> |- | ''Perfect 10 Liners Mid Term'' |January 26, 2025 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Perfect 10 Liners Mid Term |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-mid-term.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=5 January 2025 |archive-date=14 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114123522/https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-mid-term.html }}</ref> |- | ''The Heart Killers: Never Back Down Final EP. Fan Party'' |February 12, 2025 | MCC Hall, The Mall Lifestore Ngamwongwan |<ref name="THKFinalEPFanParty">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} The Heart Killers: Never Back Down Final EP. Fan Party |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/the-heart-killers-never-back-down-final-ep-fan-party.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=22 January 2025 }}</ref> |- | ''Sky-Nani Frienomenon Fancon'' |February 15–16, 2025 | Union Hall, Union Mall |<ref name="SkyNaniFanconAnnouncement">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1863958501871219042|title=SKY-NANI FRIENOMENON FANCON|date=2024}}</ref><ref name="SkyNaniFanconTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Sky-Nani Frienomenon Fancon |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/sky-nani-frienomenon-fancon.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=16 December 2024 |archive-date=16 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216135705/https://www.thaiticketmajor.com/concert/sky-nani-frienomenon-fancon.html }}</ref> |- | ''ThamePo Our Last Beat Fan Party'' |March 7, 2025 | MCC Hall, The Mall Lifestore Bangkapi |<ref name="ThamePoFanParty">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} The Heart Killers: Never Back Down Final EP. Fan Party |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/the-heart-killers-never-back-down-final-ep-fan-party.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=22 January 2025 }}</ref> |- | ''Namtan Film Princess's Tale Fan Meeting'' |March 8–9, 2025 | MCC Hall, The Mall Lifestore Bangkapi |<ref name="GMMTVUpcomingEventsFeb2025">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1880553748659130824|title=GMMTV Upcoming Events Feb-Jun 2025|date=2025}}</ref><ref name="NamtanFilmFanMeetTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Namtan Film Princess's Tale Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/namtan-film-princess-tale-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=9 February 2025 |archive-date=31 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131154344/https://www.thaiticketmajor.com/performance/namtan-film-princess-tale-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''PEBACA What A Concert'' |March 22, 2025 | Thunder Dome, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="GMMTV2025PEBECA">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1861387287931895840|title=PEBACA Concert|date=2025}}</ref><ref name="GMMTVUpcomingEventsFeb2025"/><ref name="PEBECAConcertTicket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} PEBACA What A Concert |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/pebaca-what-a-concert.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=22 January 2025 |archive-date=22 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250122091603/https://www.thaiticketmajor.com/concert/pebaca-what-a-concert.html }}</ref> |- | ''Ossan’s Love Final EP. Fan Meeting'' |March 24, 2025 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Ossan’s Love Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/ossans-love-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=3 March 2025 |archive-date=7 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250307185023/https://www.thaiticketmajor.com/performance/ossans-love-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Leap Day : First Screening'' |April 1, 2025 | SF World Cinema, CentralWorld |<ref>{{cite web |title=Showtime Leap Day : First Screening |url=https://www.sfcinemacity.com/showtime/movie/LEAP-DAY-FIRST-SCREENING.HO00002519 |website=SFCinemaCity |access-date=24 March 2025 }}{{Dead link|date=December 2025 }}</ref> |- | ''Us Final EP. Fan Meeting'' |April 5, 2025 | Siam Pavalai Royal Grand Theater, Siam Paragon |<ref>{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Us Final EP. Fan Meeting |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/us-final-ep-fan-meeting.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=22 March 2025 |archive-date=15 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250315160923/https://www.thaiticketmajor.com/performance/us-final-ep-fan-meeting.html }}</ref> |- | ''Perfect 10 Liners Bye Nior Fan Party'' |April 6, 2025 | MCC Hall, The Mall Lifestore Ngamwongwan |<ref name="P10LByeNior">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Perfect 10 Liners Bye Nior Fan Party |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-bye-nior-fan-party.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=9 March 2025 |archive-date=9 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250309163714/https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-bye-nior-fan-party.html }}</ref> |- | ''Perfect 10 Liners Bye Nior After Party'' |April 7, 2025 | MCC Hall, The Mall Lifestore Ngamwongwan |<ref name="P10LAfterParty">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Perfect 10 Liners Bye Nior After Party |url=https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-bye-nior-after-party.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=11 March 2025 |archive-date=12 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312104642/https://www.thaiticketmajor.com/performance/perfect-10-liners-bye-nior-after-party.html }}</ref> |- | ''Love Out Loud Fan Fest 2025: Lovemosphere'' |May 17–18, 2025 | Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref name="GMMTV2025LOL2025">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1861360982926442742|title=Love Out Loud Fan Fest 2025|date=2025}}</ref><ref name="GMMTVUpcomingEventsFeb2025"/><ref name="LOL2025Ticket">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Love Out Loud Fan Fest 2025: Lovemosphere |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/love-out-loud-fan-fest-2025-lovemosphere.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=18 February 2025 |archive-date=18 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218154629/https://www.thaiticketmajor.com/concert/love-out-loud-fan-fest-2025-lovemosphere.html }}</ref> |- | ''Blush Blossom Fan Fest'' |June 28–29, 2025 | Union Hall, Union Mall |<ref name="GMMTV2025BlushBlossom">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1861361875960897677|title=Blush Blossom Fan Fest|date=2025}}</ref><ref name="GMMTVUpcomingEventsFeb2025"/><ref name="BlushBlossom">{{cite web |title=Official Ticket {{!}} Blush Blossom Fan Fest |url=https://www.thaiticketmajor.com/concert/blush-blossom-fan-fest.html |website=ThaiTicketMajor |access-date=9 April 2025 |archive-date=9 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409104935/https://www.thaiticketmajor.com/concert/blush-blossom-fan-fest.html }}</ref> |- |''Perth Santa Fancon'' |July 19, 2025 |Union Hall, Union Mall |<ref name="GMMTVFanConJulAug2025">{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1913476199470223476|title=GMMTV Upcoming Fancon! Jul-Aug 2025|date=2025}}</ref> |- |''William Est Fancon'' |August 9, 2025 |Union Hall, Union Mall |<ref name="GMMTVFanConJulAug2025"/> |- |''Junior Mark Fancon'' |August 12, 2025 |Union Hall, Union Mall |<ref name="GMMTVFanConJulAug2025"/> |- |''LYKN Concert'' |October 18, 2025 |Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] |<ref>{{cite tweet|author=GMMTV|user=GMMTV|number=1914268731364299188|title=LET’S TURN UP THE HEAT IN 2025 TOGETHER!|date=2025}}</ref> |- |''Pond Phuwin Fancon'' |November 1, 2025 |Union Hall, Union Mall | |- |''GMMTV Starlympics 2025'' |December 20, 2025 |Impact Arena, [[:en:Impact, Muang Thong Thani|Muang Thong Thani]] | |} {{notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်များ == * {{Official website|https://www.gmm-tv.com/home/|GMMTV's official website}} [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ]] {{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ}} i8xl3vkds9p59c7by1ag410t25wwj0b 0 273808 1061231 1028482 2026-11-03T07:20:54Z Chenzeyan29 141880 1061231 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို [[ယီလူမျိုး|ယီနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ]] (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] နှင့် [[ဇိုင်းဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * **မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic):** [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * **အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish):** [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * **တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid):** [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 6f8ppsed1zbgsl696j100ql9qneml3d 1061232 1061231 2026-11-03T07:21:16Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061232 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို [[ယီလူမျိုး|ယီနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ]] (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ၎င်းတို့ နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] နှင့် [[ဇိုင်းဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * **မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic):** [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * **အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish):** [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * **တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid):** [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] lohcozao2po6xm9c4w4m13vzu6mk42q 1061233 1061232 2026-11-03T07:22:22Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061233 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို [[ယီလူမျိုး|ယီနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ]] (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ထို နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] နှင့် [[ဇိုင်းဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * **မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic):** [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * **အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish):** [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * **တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid):** [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] opao97w16z6xj5ko3bs5sjj9ogsnuqs 1061234 1061233 2026-11-03T07:23:15Z Chenzeyan29 141880 /* လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု */ 1061234 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို [[ယီလူမျိုး|ယီနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ]] (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ထို နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချိအန်လူမျိုး|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * **မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic):** [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * **အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish):** [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * **တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid):** [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] ar1sh9kbzab05lspacxumw527c608h5 1061235 1061234 2026-11-03T07:23:56Z Chenzeyan29 141880 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ */ 1061235 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို [[ယီလူမျိုး|ယီနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ]] (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ထို နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချန်လူမျိုး (သမိုင်းဝင်လူမျိုးများ)|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic): [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish): [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid): [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] oe8gsr3qap6mc46kcwf6nthte5yt5po 1061236 1061235 2026-11-03T07:24:52Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061236 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို '''ယီနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] အပါအဝင် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ထို နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချန်လူမျိုး (သမိုင်းဝင်လူမျိုးများ)|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic): [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish): [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid): [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 3iyaeu7s5b2220h097nnbbteusxhy8x 1061237 1061236 2026-11-03T07:25:42Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061237 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ | altname = ယီနွယ် (Yiphoish)၊ နီဆိုအစ် (Nisoic)၊ Ngwi | region = တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း ([[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[စီချွမ်ပြည်နယ်]])၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi) | child1 = မြောက်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Nosuic) | child2 = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Lisoish / Central Loloish) | child3 = တောင်ပိုင်း လိုလိုနွယ် (Akoid / Southern Loloish) | glotto = lolo1265 | glottorefname = Loloish }} '''လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Loloish languages}}) ကို '''ယီနွယ် ဘာသာစကားများ''' (Yiphoish) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ခေတ်သစ် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒတွင် '''Ngwi''' သို့မဟုတ် '''Nisoic''' ဟု လူသိများလာသည်။<ref name="Lama2012" /><ref name="Bradley1997" /> လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းမှ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်၊ စီချွမ်ပြည်နယ်နှင့် ဂူဝိကျိုးပြည်နယ်)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="Thurgood2003" /> ဤအုပ်စုသည် [[မြန်မာဘာသာစကား]] ပါဝင်သည့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ထို နှစ်အုပ်စုစလုံးကို စုပေါင်း၍ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်း လိုလိုနွယ်ကို သီးခြား ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် အတိအကျ ခွဲခြားရာတွင် ပညာရှင်များအကြား အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ သုတေသန အဆိုပြုချက်များ ကွဲပြားမှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="Lama2012" /> == လူဦးရေနှင့် ပျံ့နှံ့မှု == [[Ethnologue]] ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လိုလိုနွယ် (Ngwi/Nisoic) ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း ၉ သန်းကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue2023" /> ၎င်းတို့အနက် ပြောဆိုသူ အများဆုံးသော ဘာသာစကားမှာ မြောက်ပိုင်းယီ (နော့ဆူ / Nosu) ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ ၂ သန်းကျော် ရှိသည်။ အခြား ထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား|လားဟူ (Lahu)]]၊ [[အာခါဘာသာစကား|အာခါ (Akha/Hani)]]၊ [[ဖူးနွိုင်းဘာသာစကား|ဖူးနွိုင်း (Phunoi)]] တို့နှင့် ဆက်နွှယ်သော ကိုင်းခွဲများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Bradley1997" /><ref name="Ethnologue2023" /> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပါဝင်သော လူမျိုးများ == လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ ပြောဆိုသူများသည် ရှေးဦး [[ချန်လူမျိုး (သမိုင်းဝင်လူမျိုးများ)|ချိအန် (Qiang)]] နွယ်ဝင်များမှ ဆင်းသက်လာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင်တွင် [[နန်ကျောက်|နန်ကျောက် အင်ပါယာ]]ကို ထူထောင်ရာ၌ အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် ပင်မ အရှေ့တောင်အာရှ အတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Matisoff2003" /> ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အုပ်စုခွဲများအရ ပါဝင်သော အဓိက ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးများမှာ - * မြောက်ပိုင်းအုပ်စု (Nosuic): [[ယီလူမျိုး|ယီ (Yi / Liangshan Yi)]]၊ နော့ဆူလူမျိုး * အလယ်ပိုင်းအုပ်စု (Central Loloish / Lisoish): [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ (Lisu)]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ (Lahu)]]၊ လစ်ပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo) နှင့် နီဆူလူမျိုး * တောင်ပိုင်းအုပ်စု (Southern Loloish / Akoid): [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (Akha)]]၊ ဟားနီလူမျိုး၊ ဖူးနွိုင်းလူမျိုး နှင့် ဘိဆူလူမျိုး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤလူမျိုးစုများသည် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေးများထံမှ ဆင်းသက်လာသော ဘုံဝေါဟာရများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ယနေ့ထက်တိုင် မတူညီသော ဒေသအသီးသီး၌ အသွင်သဏ္ဌာန်တူစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပေသည်။<ref name="Thurgood2003" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation''. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> <ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). ''Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction''. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. London: Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas'', edited by David Bradley. Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> <ref name="Ethnologue2023">Eberhard, David M.; Simons, Gary F.; Fennig, Charles D., eds. (2023). ''Ethnologue: Languages of the World'' (26th ed.). Dallas, Texas: SIL International.</ref> }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] 1faqn4bx5c88q2bkfzdrfdqct530fec 10 286876 1061174 1034721 2026-11-02T22:35:51Z Thalia TN 150322 /* */ 1061174 wikitext text/x-wiki {{Testcases notice <!--|toc=on-->kkk;!}} {{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test1 |param1|param2|name3=value3|...}} {{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test2 |param1|param2|name3=value3|...}} <!-- {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} --> 8mstglaj71fz26wqu61l85oscp4ytx1 1061175 1061174 2026-11-02T22:36:28Z Thalia TN 150322 /* */ 1061175 wikitext text/x-wiki {{Testcases notice <!--|toc=on-->kkk;!}} {{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|xwwa_title=Test1 |param1|param2|name3=value3|...}} {{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test2 |param1|param2|name3=value3|...}} <!-- {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} --> l3ef0ugf8q1uqjv1hhnsthxg6nn7ldx 1061176 1061175 2026-11-02T22:40:26Z Thalia TN 150322 /* */ 1061176 wikitext text/x-wiki x1: Terima kasih sudah berbagi file via Xender! x2: File sedang dikirim, mohon tunggu sebentar... x3: Koneksi terputus, silakan restart hotspot/Wi-Fi dan buka ulang Xender. ncli12e40boexg6tye7eugyjl580f2o 1061195 1061176 2026-11-03T02:00:44Z NguoiDungKhongDinhDanh 97258 [[Special:Contributions/Thalia TN|Thalia TN]] ([[User talk:Thalia TN|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုများကို [[User:~2026-32152-05|~2026-32152-05]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 1034721 wikitext text/x-wiki {{Testcases notice <!--|toc=on-->}} {{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test1 |param1|param2|name3=value3|...}} {{Test case|_collapsible=yes|_showcode=yes|_title=Test2 |param1|param2|name3=value3|...}} <!-- {{clear}} == ကိုးကား == {{reflist}} --> 0nl8rob0hziltphpfkxxfb4wnup9t7o 0 293423 1061183 1060870 2026-11-03T01:35:46Z ~2026-58392-86 150330 /* */ 1061183 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{rough translation}} {{Infobox television | image = | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = | country = Myanmar 🇲🇲 | language = Thai | num_episodes = 18 | list_episodes = | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Thailand | cinematography = | editor = | camera = | runtime = | company = {{ubl||The One Enterprise|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} '''''Scarlet Heart Ullavee''''' ({{langx|th|ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}}, {{RTGS|''Patihan Kham Kanwela''}}, {{lit|အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု}}) သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''Startling by Each Step''' ({{lang-zh|步步驚心}}) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul) သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး ဖုန်နွမ် ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * Tontawan Tantivejakul (Tu) - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * Metawin Opas-iamkajorn (Win) - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * Korapat Kirdpan (Nanon) - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * Tawan Vihokratana (Tay) - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * Nattawat Jirochtikul (Fourth) - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * Phuwin Tangsakyuen (Phuwin) - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * Tanapon Sukumpantanasan (Perth) - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * Jiratchapong Srisang (Force) - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * Pansa Vosbein (Milk) - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * Chanikarn Tangkabodee (Prim) - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * Nachcha Chuedang (Parn) - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * Rutricha Phapakithi (Ciize) - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * Sarunchana Apisamaimongkol (Aye) - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * Songsit Roongnophakunsri (Kob) - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * Apasiri Nitibhon (Um) - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် * Rasee Wacharapolmek (Organ) - မိဖုရား ချင်းလာအော (Queen Chiang La-or) အဖြစ် * Pitisak Yaowananont (Tae) - ဖရွန်ယာ - နန်းတွင်းဗေဒင်ဆရာ (Phrom-ya - Royal astrologer) အဖြစ် * Sueangsuda Lawanprasert (Namfon) - ဟုန်ချန်း (Hom Chan) အဖြစ် * Napasranch Mittiraroch (Tuck) - မောင်အင်း (Meun-in) အဖြစ် == တ်လုပ်ရေး == [[File:"Scarlet_Heart_Thailand"_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Scarlet_Heart_Thailand%22_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|thumb|340x340px|၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော GMMTV ၏ 2024 Up&Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနားမှ အဓိကသရုပ်ဆောင်များ၏ ပုံစံ။]] '''''Scarlet Heart Thailand''''' သည် "Startling by Each Step" ဝတ္ထုကို တတိယအကြိမ်မြောက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Cecilia Liu နှင့် မင်းသား Nicky Wu တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart'' အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Lee Ji-eun (IU) နှင့် မင်းသား Lee Joon-gi တို့ ပါဝင်သည့် တောင်ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ ''Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo'' အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုင်းဗားရှင်း ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့်အကြောင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က Union Mall<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=เตรียมขอบตาให้พร้อม! เปิดโผซีรีส์สุดปัง GMM TV PART 2 ครบรสทั้งฮาและตับพัง |url=https://www.daradaily.com/news/137396/read |access-date=2024-05-13 |website=www.daradaily.com}}</ref> ရှိ Union Hall တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် TV Up & Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနား၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ထိုပွဲတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်စာရင်းနှင့် တစ်မိနစ်စာ ပဏာမဗီဒီယို (Trailer) ကိုပါ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=Moon Lovers รีเมค? Scarlet Heart Thailand อิงนิยายต้นฉบับ เตรียมปังตามเวอร์ชั่น จีน-เกาหลี |url=https://www.sanook.com/movie/167343/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇာတ်ကားမရိုက်ကူးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတွင် သရုပ်ဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မြင်းစီးခြင်း၊ မြားပစ်ခြင်း၊ ရိုးရာအကနှင့် ဓားသိုင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Scarlet Heart training. day 1 |url=https://x.com/phuwintang/status/1836276086650577376 |website=Phuwintang}}</ref><ref>{{Cite web |title=๑๘.๐๙.๒๕๖๗ 𓆸 |url=https://x.com/ScarletHeartTH/status/1836318081557369136 |website=Scarlet Heart Thailand}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Highness, His Highness, is with you |url=https://x.com/Tawan_V/status/1836305249516376541 |website=Tawan_V}}</ref><ref>{{Cite web |title=วันนี้มาเกือบครบขาดเด็จน้องภูวินคนเดียว ไม่เป็นไรตัดแปะเรียบร้อย ไม่อ่อม ๆ เอนเนอจี้ ๆ ๆ #ScarletHeartTH |url=https://x.com/fforcejs/status/1846855717036478592 |website=fforcejs}}</ref> ဇာတ်ညွှန်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတူတကွဖတ်ရှုခြင်း (Script read-through) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=เริ่มเลย! เหล่านักแสดง Scarlet Heart Thailand ส่งภาพแรกรวมตัวครบทุกคน |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-first-pic-gmmtv-2024-part-2/ |access-date=2025-05-20 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref>၊ အဓိကရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးလုပ်ငန်းများ (Principal photography) ကိုမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=เปิดกล้อง! Scarlet Heart Thailand พร้อมสามนักแสดงนำ 'ตู-นนน-เพิร์ธ' เดินหน้าถ่ายทำคิวแรกเรียบร้อย |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-tu-nanon-perth/ |access-date=2025-08-27 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=ในที่สุด! “นนน - ตู - เพิร์ธ” เปิดกล้องQ1 โปรเจ็คท์ “Scarlet Heart Thailand” แล้ว |url=https://www.daradaily.com/news/153750/read |access-date=2025-08-27 |website=www.daradaily.com}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart Thailand'' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် DatarrX Foundation<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 3eftnwzb2bcw5iy7kb9ovbhla0kxrry 1061196 1061183 2026-11-03T02:01:01Z ~2026-58392-86 150330 /* */ 1061196 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{rough translation}} {{Infobox television | image = | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = Nay Toe | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = Speed, Royal -D | country = Myanmar 🇲🇲 | language = Myanmar | num_episodes = 186910 | list_episodes = Midway ( 2019 ရုပ်ရှင် ) | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Myanmar 🇲🇲 | cinematography = | editor = Saw Thu ra | camera = | runtime = | company = 2.9 jewelry | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} '''''Scarlet Heart Ullavee''''' ({{langx|th|ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา}}, {{RTGS|''Patihan Kham Kanwela''}}, {{lit|အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု}}) သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''Startling by Each Step''' ({{lang-zh|步步驚心}}) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul) သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး ဖုန်နွမ် ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * Tontawan Tantivejakul (Tu) - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * Metawin Opas-iamkajorn (Win) - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * Korapat Kirdpan (Nanon) - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * Tawan Vihokratana (Tay) - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * Nattawat Jirochtikul (Fourth) - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * Phuwin Tangsakyuen (Phuwin) - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * Tanapon Sukumpantanasan (Perth) - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * Jiratchapong Srisang (Force) - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * Pansa Vosbein (Milk) - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * Chanikarn Tangkabodee (Prim) - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * Nachcha Chuedang (Parn) - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * Rutricha Phapakithi (Ciize) - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * Sarunchana Apisamaimongkol (Aye) - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * Songsit Roongnophakunsri (Kob) - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * Apasiri Nitibhon (Um) - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် * Rasee Wacharapolmek (Organ) - မိဖုရား ချင်းလာအော (Queen Chiang La-or) အဖြစ် * Pitisak Yaowananont (Tae) - ဖရွန်ယာ - နန်းတွင်းဗေဒင်ဆရာ (Phrom-ya - Royal astrologer) အဖြစ် * Sueangsuda Lawanprasert (Namfon) - ဟုန်ချန်း (Hom Chan) အဖြစ် * Napasranch Mittiraroch (Tuck) - မောင်အင်း (Meun-in) အဖြစ် == တ်လုပ်ရေး == [[File:"Scarlet_Heart_Thailand"_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%22Scarlet_Heart_Thailand%22_cast_at_GMMTV's_2024_Up&Above_Part_2_event,_23_April_2024_03.png|thumb|340x340px|၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပြုလုပ်ခဲ့သော GMMTV ၏ 2024 Up&Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနားမှ အဓိကသရုပ်ဆောင်များ၏ ပုံစံ။]] '''''Scarlet Heart Thailand''''' သည် "Startling by Each Step" ဝတ္ထုကို တတိယအကြိမ်မြောက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Cecilia Liu နှင့် မင်းသား Nicky Wu တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart'' အဖြစ် ပထမဆုံးအကြိမ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မင်းသမီး Lee Ji-eun (IU) နှင့် မင်းသား Lee Joon-gi တို့ ပါဝင်သည့် တောင်ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ ''Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo'' အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ ထိုင်းဗားရှင်း ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့်အကြောင်းကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့က Union Mall<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=เตรียมขอบตาให้พร้อม! เปิดโผซีรีส์สุดปัง GMM TV PART 2 ครบรสทั้งฮาและตับพัง |url=https://www.daradaily.com/news/137396/read |access-date=2024-05-13 |website=www.daradaily.com}}</ref> ရှိ Union Hall တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် TV Up & Above Part 2 ပွဲအခမ်းအနား၌ တရားဝင်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ ထိုပွဲတွင် အဓိကသရုပ်ဆောင်စာရင်းနှင့် တစ်မိနစ်စာ ပဏာမဗီဒီယို (Trailer) ကိုပါ ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV announces Thai adaptation of hit novel 'Scarlet Heart' |url=https://dzrh.com.ph/post/'scarlet-heart'-is-getting-thai-adaptation! |access-date=2024-04-27 |website=DZRH News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=Moon Lovers รีเมค? Scarlet Heart Thailand อิงนิยายต้นฉบับ เตรียมปังตามเวอร์ชั่น จีน-เกาหลี |url=https://www.sanook.com/movie/167343/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ဇာတ်ကားမရိုက်ကူးမီ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ စက်တင်ဘာလတွင် သရုပ်ဆောင်များသည် ၎င်းတို့၏ ဇာတ်ကောင်နေရာများအတွက် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် မြင်းစီးခြင်း၊ မြားပစ်ခြင်း၊ ရိုးရာအကနှင့် ဓားသိုင်းပညာရပ်များကို သင်ကြားလေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Scarlet Heart training. day 1 |url=https://x.com/phuwintang/status/1836276086650577376 |website=Phuwintang}}</ref><ref>{{Cite web |title=๑๘.๐๙.๒๕๖๗ 𓆸 |url=https://x.com/ScarletHeartTH/status/1836318081557369136 |website=Scarlet Heart Thailand}}</ref><ref>{{Cite web |title=His Highness, His Highness, is with you |url=https://x.com/Tawan_V/status/1836305249516376541 |website=Tawan_V}}</ref><ref>{{Cite web |title=วันนี้มาเกือบครบขาดเด็จน้องภูวินคนเดียว ไม่เป็นไรตัดแปะเรียบร้อย ไม่อ่อม ๆ เอนเนอจี้ ๆ ๆ #ScarletHeartTH |url=https://x.com/fforcejs/status/1846855717036478592 |website=fforcejs}}</ref> ဇာတ်ညွှန်း ပထမဆုံးအကြိမ် အတူတကွဖတ်ရှုခြင်း (Script read-through) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=เริ่มเลย! เหล่านักแสดง Scarlet Heart Thailand ส่งภาพแรกรวมตัวครบทุกคน |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-first-pic-gmmtv-2024-part-2/ |access-date=2025-05-20 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref>၊ အဓိကရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးလုပ်ငန်းများ (Principal photography) ကိုမူ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=เปิดกล้อง! Scarlet Heart Thailand พร้อมสามนักแสดงนำ 'ตู-นนน-เพิร์ธ' เดินหน้าถ่ายทำคิวแรกเรียบร้อย |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-tu-nanon-perth/ |access-date=2025-08-27 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=ในที่สุด! “นนน - ตู - เพิร์ธ” เปิดกล้องQ1 โปรเจ็คท์ “Scarlet Heart Thailand” แล้ว |url=https://www.daradaily.com/news/153750/read |access-date=2025-08-27 |website=www.daradaily.com}}</ref> == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart Thailand'' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် DatarrX Foundation<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 3m0qdvr2k8ocft84f4phssxqo53pfwe 1061197 1061196 2026-11-03T02:06:27Z ~2026-58392-86 150330 SScarlet Heart Myanmar 1061197 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{rough translation}} {{Infobox television | image = | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = Scarlet Heart Myanmar}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = Nay Toe | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = Speed, Royal -D | country = Myanmar 🇲🇲 | language = Myanmar | num_episodes = 186910 | list_episodes = Midway ( 2019 ရုပ်ရှင် ) | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Myanmar 🇲🇲 | cinematography = | editor = Saw Thu ra | camera = | runtime = | company = 2.9 jewelry | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} '''''Scarlet Heart Myanmar''''' (, {{RTGS|''Patihan Kham Kanwela''}}, {{lit|အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု}}) သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''Startling by Each Step''' ({{lang-zh|步步驚心}}) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဆန်းကြယ်လှသော အဖြစ်အပျက်များကြောင့် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာမှ အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ နဘွန်း (Tontawan Tantivejakul) သည် အချိန်ခရီးသွားကာ ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့မှ မျိုးရိုးမြင့်အမျိုးသမီးလေး ဖုန်နွမ် ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ရုတ်တရက် နိုးထလာခဲ့သည်။ သူမသည် ထိုရှေးခေတ်ကာလ၏ စိမ်းသက်လှသော ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် လူမှုရေးစံနှုန်းများကို ရုန်းကန်နေထိုင်ရင်း၊ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို မက်မောပြီး ပြိုင်ဆိုင်နေကြသည့် မင်းသားများအကြားက ပြင်းထန်သော အာဏာလုပွဲထဲသို့ ဝင်ပါမိသွားခဲ့သည်။ နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှုများနှင့် မပြတ်ပြောင်းလဲနေသော အင်အားစုများအကြားတွင် သူမသည် မထင်မှတ်ဘဲ ထိုမင်းသားများ၏ ဆွဲဆောင်မှုအောက်သို့ ကျရောက်သွားခဲ့သည်။ မိမိပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် မရေရာမှုများ ရှိနေသော်လည်း သူမသည် ထိုမင်းသားများ၏ တည်ရှိမှုအပေါ် ပိုမိုစွဲလမ်းလာကာ၊ စတင်ပွင့်လန်းလာသော အချစ်ဇာတ်လမ်းနှင့် အန္တရာယ်များလှသော နိုင်ငံရေးလောကအကြားတွင် ဟန်ချက်ညီအောင် လျှောက်လှမ်းသွားရမည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=จัดเต็มความปัง! เปิดไลน์อัพซีรีส์เรื่องใหม่ภายในงาน GMMTV 2024 UP&ABOVE PART2 |url=https://www.mintmagth.com/story/gmmtv-2024-upabove-part2-line-up-series-and-celebrity/ |access-date=2024-05-13 |website=Mint Magazine Thailand |language=th}}</ref> == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * Tontawan Tantivejakul (Tu) - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * Metawin Opas-iamkajorn (Win) - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * Korapat Kirdpan (Nanon) - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * Tawan Vihokratana (Tay) - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * Nattawat Jirochtikul (Fourth) - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * Phuwin Tangsakyuen (Phuwin) - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * Tanapon Sukumpantanasan (Perth) - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * Jiratchapong Srisang (Force) - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * Pansa Vosbein (Milk) - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * Chanikarn Tangkabodee (Prim) - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * Nachcha Chuedang (Parn) - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * Rutricha Phapakithi (Ciize) - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * Sarunchana Apisamaimongkol (Aye) - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * Songsit Roongnophakunsri (Kob) - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * Apasiri Nitibhon (Um) - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart Thailand'' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် DatarrX Foundation<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 3mfuc0kzfm2g3bzadwpftmoh1e86zci 1061198 1061197 2026-11-03T02:07:57Z ~2026-58392-86 150330 /* ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း */ 1061198 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{rough translation}} {{Infobox television | image = | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = Scarlet Heart Myanmar}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = Nay Toe | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = Speed, Royal -D | country = Myanmar 🇲🇲 | language = Myanmar | num_episodes = 186910 | list_episodes = Midway ( 2019 ရုပ်ရှင် ) | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Myanmar 🇲🇲 | cinematography = | editor = Saw Thu ra | camera = | runtime = | company = 2.9 jewelry | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} '''''Scarlet Heart Myanmar''''' (, {{RTGS|''Patihan Kham Kanwela''}}, {{lit|အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု}}) သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''Startling by Each Step''' ({{lang-zh|步步驚心}}) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == I don't know 🙄. == ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ == === အဓိကဇာတ်ဆောင်များ === * Tontawan Tantivejakul (Tu) - ဖုန်နွမ် (Fongnuan) / နဘွန်း (Naboon) အဖြစ်<ref>{{Cite web |author=The Beat Asia |title=Chinese Novel 'Scarlet Heart' Is Having a Thai Adaptation |url=https://thebeat.asia/bangkok/vibe/pop-culture/gmmtv-to-produce-a-star-studded-thai-remake-of-scarlet-heart |access-date=2024-05-13 |website=The Beat Bangkok |language=en}}</ref> * Metawin Opas-iamkajorn (Win) - မောင်းဖှာ (Mueang Fah) အဖြစ် * Korapat Kirdpan (Nanon) - ဆင်သပ် (Saen Thep) အဖြစ် * Tawan Vihokratana (Tay) - အိန်သရတ် (Intharach) အဖြစ် * Nattawat Jirochtikul (Fourth) - ချွန်းဟန် (Chom Han) အဖြစ် * Phuwin Tangsakyuen (Phuwin) - ဖှာဟမ် (Fah Ham) အဖြစ် * Tanapon Sukumpantanasan (Perth) - ကွန်ထိုင်း (Kong Thai) အဖြစ် * Jiratchapong Srisang (Force) - ဖာဝီယန် (Pha Wiang) အဖြစ် === ဇာတ်ရံများ === * Pansa Vosbein (Milk) - ဟုန်ခမ်း (Hong Kham) အဖြစ် * Chanikarn Tangkabodee (Prim) - ဘိုာဆိုင်း (Bua-sai) အဖြစ် * Nachcha Chuedang (Parn) - ဒေါင်ကဲ (Dao Kaew) အဖြစ် * Rutricha Phapakithi (Ciize) - လာ (Laa) / အီဗာ (Ava) အဖြစ် * Sarunchana Apisamaimongkol (Aye) - မနီတစ် (Maneethip) အဖြစ် * Songsit Roongnophakunsri (Kob) - ဘုရင် ဖယား ချိုင်း ဆင် လူး (King Phya Chai Saen Lue) အဖြစ် * Apasiri Nitibhon (Um) - မိဖုရား သုခန္ဓာ (Queen Su-khantha) အဖြစ် == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart Thailand'' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် DatarrX Foundation<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 7c98oh4uqutrkev755hn4ayzhdijp5q 1061199 1061198 2026-11-03T02:08:59Z ~2026-58392-86 150330 /* ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူများနှင့် ဇာတ်ကောင်များ */ 1061199 wikitext text/x-wiki {{retaining title}} {{rough translation}} {{Infobox television | image = | image_size = | image_alt = | caption = Official series poster | alt_name = | native_name = {{Infobox name module | language = th | title = Scarlet Heart Myanmar}} | genre = {{ubl|[[Historical fiction]]|[[Fantasy]]|[[Romance film|Romance]]|[[Melodrama]]}} | creator = {{ubl|[[GMMTV]]|Nar-ra-tor}} | based_on = {{Based on|''[[Bu Bu Jing Xin (novel)|Bu Bu Jing Xin]]''|[[Tong Hua (writer)|Tong Hua]]}} | writer = | screenplay = {{ubl|Nuttiya Sirakornwilai|Muanfhun Chaonua|Chutimon Rachel|Phoutida Nosavan}} | story = [[Tong Hua (writer)|Tong Hua]] | director = Kanittha Kwanyu<ref>{{Cite web |date=2024-04-24 |title=GMMTV 2024 PART 2 เปิดผัง 14 ซีรีส์ GMM ใหม่น่าจับตา ปี 2024 |url=https://www.sanook.com/movie/167339/ |access-date=2024-04-29 |language=th}}</ref> | creative_director = Nay Toe | starring = {{ubl|[[Tontawan Tantivejakul]]|[[Metawin Opas-iamkajorn]]}} | theme_music_composer = | open_theme = | end_theme = | composer = Speed, Royal -D | country = Myanmar 🇲🇲 | language = Myanmar | num_episodes = 186910 | list_episodes = Midway ( 2019 ရုပ်ရှင် ) | executive_producer = {{ubl||Darapa Chaysanguan|[[Sataporn Panichraksapong]]}} | producer = Nattapong Mongkolsawat | location = Myanmar 🇲🇲 | cinematography = | editor = Saw Thu ra | camera = | runtime = | company = 2.9 jewelry | network = [[One 31]] | first_aired = <!--Insert date after it had aired {{Start date|2026|11|04|df=y}}--> | last_aired = <!--present--> | related = {{ubl||''[[Scarlet Heart]]'' {{small|(2011: China)}}|''[[Moon Lovers: Scarlet Heart Ryeo]]'' {{small|(2016: South Korea)}}}} }} '''''Scarlet Heart Myanmar''''' (, {{RTGS|''Patihan Kham Kanwela''}}, {{lit|အချိန်ကျော်ဖြတ်လာသော အံ့ဖွယ်အမှု}}) သည် မင်းသမီး Tontawan Tantivejakul နှင့် မင်းသား Metawin Opas-iamkajorn တို့ အဓိကပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် မကြာမီထုတ်လွှင့်ပြသတော့မည့် ထိုင်းသမိုင်းနောက်ခံ စိတ်ကူးယဉ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် စာရေးဆရာမ Tong Hua ရေးသားခဲ့သည့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ထွက် တရုတ်ဝတ္ထု '''Startling by Each Step''' ({{lang-zh|步步驚心}}) ကို အခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwanyu က ရိုက်ကူးထားပြီး '''GMMTV''' နှင့် '''Nar-ra-tor''' ထုတ်လုပ်ရေးတို့မှ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2024-04-23 |title=ขนลุก 'Moon Lovers' ซีรีส์เกาหลี รีเมคสู่ไทย 'Scarlet Heart Thailand' |url=https://www.komchadluek.net/entertainment/thai-entertainment/573485 |access-date=2024-05-13 |website=komchadluek |language=th}}</ref><ref>{{Cite web |title='GMMTV' จัดงาน 'GMMTV 2024 UP & ABOVE PART 2' เสิร์ฟเมกะคอนเทนต์บันเทิงที่เหนือกว่า พร้อมตอกย้ำความสำเร็จในระดับสากล |url=https://hitz.teroradio.com/news/67797 |access-date=2024-05-13 |website=hitz.teroradio.com |language=th |archive-url=https://web.archive.org/web/20240513144550/https://hitz.teroradio.com/news/67797 |archive-date=13 May 2024 |url-status=dead}}</ref> ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် One 31 ရုပ်သံလိုင်း၌ စတင်ပြသရန် စီစဉ်ထားပြီး ဗုဒ္ဓဟူးနေ့နှင့် ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၀:၃၀ နာရီတွင် ထုတ်လွှင့်ပြသသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် တစ်ရက်တည်းမှာပင် အာဆီယံစံတော်ချိန် (ICT) ည ၂၁:၄၅ နာရီတွင် OneD အပလီကေးရှင်း (App) မှတစ်ဆင့် အွန်လိုင်း streaming အနေဖြင့်လည်း ကြည့်ရှုနိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="mint-shth-tr">{{Cite web |date=2026-10-19 |title=ยกทัพนักแสดงดัง! เปิดเรื่องย่อ "Scarlet Heart Thailand ปาฏิหาริย์ข้ามกาลเวลา" ก่อนชมตอนแรก 4 พ.ย. นี้ |url=https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20261019132034/https://www.mintmagth.com/story/scarlet-heart-thailand-official-trailer |archive-date=2026-10-19 |access-date=2026-10-19 |website=[[Mint Magazine]] |language=th}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == I don't know 🙄. *Copy land😜 == ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု == GMMTV မှ ထုတ်လုပ်သည့် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ''Scarlet Heart Thailand'' ၏ တရားဝင်နမူနာဗီဒီယိုနှင့် ပရိုမိုးရှင်းဓာတ်ပုံများ ထွက်ရှိလာပြီးနောက်၊ မြန်မာပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုများနှင့် အငြင်းပွားမှုများ ပြင်းထန်စွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသော ဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ကပြဖျော်ဖြေမှုများသည် မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ရတနာပုံခေတ်တို့၏ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ သတ်မှတ်ချက်များနှင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့်လည်းကောင်း များစွာဆင်တူနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ပုံစံချင်း ဆင်တူနေသောကြောင့် မြန်မာကြည့်ရှုသူများအကြား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်စားပြုမှုနှင့် အနုပညာအမွေအနှစ် ပိုင်ဆိုင်မှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဆွေးနွေးငြင်းခုံမှုများ ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။<ref name="eleven">{{cite news |title=Calls for objection as Thai Series Scarlet Heart Thailand allegedly features Myanmar traditional costume and Rakhine oil-lamp dance as Thai cultural elements |url=https://elevenmyanmar.com/news/calls-for-objection-as-thai-series-scarlet-heart-thailand-allegedly-features-myanmar |publisher=Eleven Media Group}}</ref> === မြန်မာပရိသတ်များ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် တောင်းဆိုချက်များ === မြန်မာကြည့်ရှုသူများက ဤဇာတ်လမ်းတွဲ၏ နမူနာဗီဒီယို (Trailer) များတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်အချို့၏ ဝတ်စုံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ နန်းတွင်းဝတ်စုံများ၊ အထူးသဖြင့် ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီများနှင့် ပုခုံးဖောင်းဝတ်စုံဒီဇိုင်းများနှင့် ဆင်တူနေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် ဇာတ်လမ်းတွဲထဲမှ ကပြဖျော်ဖြေမှုအချို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အက၊ အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပွဲတော်များတွင် ကပြလေ့ရှိသည့် ရခိုင်ရိုးရာ ဆီမီးခွက်အကနှင့် အလွန်အမင်း တူညီနေသည့်အတွက် ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်။​ ပြီးနောက် မြန်နိုင်ငံမှ အမှတ်အသားများဖြစ်သော ဗျာလ၊ပုသိမ်ထီး၊ဗမာဒေါင်းတံဆိပ်အမှတ်အသားများလည်း တွေ့မြင်ရသည်။<ref name="CJ">{{cite news |date=2026-10-20 |title=Scarlet Heart Thailand ဇာတ်လမ်းတွဲက ဝတ်စုံနဲ့ အကတွေ မြန်မာ့ကုန်းဘောင်ခေတ် ယဉ်ကျေးမှုနဲ့ ဆင်တူနေလို့ ရှင်းလင်းချက်တောင်းဆို |url=https://cjplatform.com/23102026-3/ |publisher=CJ Platform}}</ref> နိုင်ငံတကာ ကြည့်ရှုသူများအနေဖြင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ထိုင်းရိုးရာစစ်စစ်များအဖြစ် မှားယွင်းမှတ်ယူသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မြန်မာပရိသတ်များက ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အသုံးပြုထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များ၏ မူလမြစ်ဖျားခံရာကို ရှင်းလင်းစွာ အသိအမှတ်ပြုပေးရန်နှင့် တရားဝင် ရှင်းလင်းချက်ထုတ်ပြန်ပေးရန် GMMTV ကို တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် DatarrX Foundation<ref>{{Cite web |last=Thun |first=Ngwe Yan |date=2026-10-25 |title=Scarlet Heart Thailand: Ullavee Was Never The Problem |url=https://cinemaboulevard.org/en/articles/scarlet-heart-thailand/ |access-date=2026-10-26 |website=Cinema Boulevard |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=DatarrX Foundation |first= |date=2026-10-20 |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များကို ကာကွယ်ရန် ပထမအဆင့် ကန့်ကွက်လှုပ်ရှားမှု စတင်ခြင်း |url=https://datarrx.org/blog/cultural-preservation-petition/ |access-date=2026-10-26 |website=DatarrX |language=en}}</ref> မှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်ကို အသိအမှတ်ပြုစေရန် အွန်လိုင်းမှတစ်ဆင့် လက်မှတ်ရေးထိုးတောင်းဆိုမှု (Online petition) တစ်ခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ရေးထိုးသူ ပေါင်း ၃၄,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့ပြီး၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင်မူ လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော်အထိ တိုးတက်များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=2026-10-23 |title=မြန်မာ့ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို မှီငြမ်းခဲ့ဟု GMMTV ဝန်ခံပြီး တရားဝင် တောင်းပန် |url=https://burmese.dvb.no/post/787602 |publisher=DVB Burmese}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-10-22 |title=ពលរដ្ឋមីយ៉ាន់ម៉ាជាច្រើន រិះគន់ក្រុមហ៊ុន GMMTV របស់ថៃ - សុីសុីថាមស៍ |url=https://kh.cc-times.com/posts/31629 |access-date=2026-10-26 |website=The Cambodia China Times |language=km}}</ref> [[ဖိုင်:Scarlet Heart Thailand Petition 27Oct2026.jpg|alt=Change.org ဝဘ်ဆိုက်စာမျက်နှာ၏ ကွန်ပျူတာမြင်ကွင်းဖြစ်ပြီး "GMMTV - Recognize Myanmar's Cultural Heritage in Scarlet Heart Thailand" ဟု ရေးသားထားသော ခေါင်းစဉ်နှင့်အတူ "43,120 signatures" ဟူသော လက်မှတ်အရေအတွက်နှင့် DatarrX Foundation ၏ အမည်ကို ပြသနေသည့် ပုံရိပ်တို။|center|thumb|''Scarlet Heart Thailand'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထည့်သွင်းထားမှုကို အသိအမှတ်ပြုရန် တောင်းဆိုသည့် Change org လက်မှတ်ရေးထိုးပွဲ၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့အထိ လက်မှတ်ပေါင်း ၄၃,၀၀၀ ကျော် ရရှိထားစဉ်။]] === GMMTV ၏ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် တောင်းပန်မှု === ဝေဖန်မှုများ တိုးပွားလာပြီးနောက် GMMTV ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ၎င်းထုတ်ပြန်ချက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ဖော်ပြထားသော ယူလာဗီ (Ullavee) မြို့သည် လုံးဝစိတ်ကူးယဉ်မြို့ (Fictional city) မျှသာဖြစ်ကြောင်း ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက ရှင်းလင်းထားသည်။ ဇာတ်လမ်းတွဲပါ ဝတ်စုံများနှင့် အနုပညာမြောက် ဒီဇိုင်းများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ လန်နာ (Lanna) ယဉ်ကျေးမှု၊ တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ (Tai ethnic) ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အနုပညာ အမွေအနှစ်များ အပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်း အမြောက်အမြားကို ပေါင်းစပ်ကာ စိတ်ကူးစိတ်သန်း (Inspiration) ယူ၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Khaso">{{cite news |date= |title=GMMTV SAYS ‘SCARLET HEART THAILAND’ COSTUMES DRAW FROM MULTIPLE CULTURES |url=https://www.khaosodenglish.com/featured/2026/10/23/gmmtv-says-scarlet-heart-thailand-costumes-draw-from-multiple-cultures/ |publisher=Khaosodenglish}}</ref> GMMTV က ၎င်းတို့အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲပါ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးကို ထိုင်းယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ ကိုယ်စားပြုသည့် ပုံစံမျိုးဖြင့် ပုံဖော်ရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ကြောင်း ထပ်လောင်းအတည်ပြု ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ တန်ဖိုးနှင့် မူလမြစ်ဖျားခံရာများကို အလေးအနက်ထား လေးစားကြောင်း အလေးပေးပြောဆိုခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပုံဖော်မှုများကြောင့် ပရိသတ်များအကြား စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေခဲ့ရမှုများအတွက် တောင်းပန်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="eleven" /> == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist}}<templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{Commons category}}{{GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ|state=expanded}} * {{twitter|ScarletHeartTH}} * {{IMDb title|32203879|Scarlet Heart Thailand}} [[ကဏ္ဍ:GMMTV ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[ကဏ္ဍ:ထိုင်း ဖျော်ဖြေရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] 8009zffx8me0dvs8ele3caqsw7kujzx 0 293594 1061238 1061162 2026-11-03T07:26:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1061238 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဟရှိမ | native_name = 端島 | native_name_lang = ja | native_name_link = | nickname = Battleship Island | image = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg | image_caption = Aerial view | image_size = 300px | image_alt = | image_map = Nagasaki Hashima location map.png | map_caption = | location = [[Northeast Asia]] | coordinates = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.063 | rank = none | length_km = | width_km = | coastline_km = | highest_mount = | elevation_m = | country = {{JPN}} | country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}} | country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]] | country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]] | demonym = | population = 0 | population_as_of = 2020 | density_km2 = | ethnic_groups = | website = | additional_info = }} [[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]] '''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် "ဂွန်းခန်ဂျိမ" (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး "စစ်သင်္ဘောကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အမည်နာမ== ကျွန်း၏ အမည် "ဂွန်းခန်ဂျိမ" သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hashima (Nagasaki)}} *[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site] *[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)] *{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}} *[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618 ==ကိုးကား== {{reflist}} 5zfrjzdoyhf6qm3uieywwu0cdru04or 0 293608 1061177 1061154 2026-11-02T22:53:01Z ~2026-58355-82 150323 1061177 wikitext text/x-wiki == သမိုင်း == <span class="notranslate">ဖၠုံယှိုဝ်ႋမူႋထင်းအ်ုလိက်လဲါယိုဝ် ဖၠုံယှိုဝ်ႋလိက်လဲါ တၠါပံင်ညါ့ဆာႋသီးလ်ုဖး ကိုဝ်ဝေ့ဍးလ်ု "ဖၠုံလိက်ထူ့လီ" ၮှ်ဆေဝ်ႋလှ်ဆါ်။ဖၠုံလိက်ထူ့လီယိုဝ်ပ်ုမေင်စိင်ကေဝ်လိက်ဆာႋလ်ုၮင်ကိုဝ်ထါင်ဝေ့အ်ုမိင် လ်ု ဗုဒ္ဓဘာႋသာ့ ဖၠုံယှိုဝ်ႋလိက် ၮှ်သီးဆေဝ်ႋလှ်။</span> The Eastern Pwo Karen script was called "Phlone Lai Htaw Li" by ancient Karen scholars. EP Karen Literature (Phlone Lai Htaw Li) is the ancient literature of the Eastern Karen people. 6lxk70chpjpjsydox2fpp95goeg2ge9 1061248 1061177 2026-11-03T10:20:59Z Pho Sai 45037 [[Special:Contributions/~2026-58355-82|~2026-58355-82]] ([[User talk:~2026-58355-82|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1061177|1061177]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1061248 wikitext text/x-wiki {{Db-g2}} == သမိုင်း == <span class="notranslate">ဖၠုံယှိုဝ်ႋမူႋထင်းအ်ုလိက်လဲါယိုဝ် ဖၠုံယှိုဝ်ႋလိက်လဲါ တၠါပံင်ညါ့ဆာႋသီးလ်ုဖး ကိုဝ်ဝေ့ဍးလ်ု "ဖၠုံလိက်ထူ့လီ" ၮှ်ဆေဝ်ႋလှ်ဆါ်။ဖၠုံလိက်ထူ့လီယိုဝ်ပ်ုမေင်စိင်ကေဝ်လိက်ဆာႋလ်ုၮင်ကိုဝ်ထါင်ဝေ့အ်ုမိင် လ်ု ဗုဒ္ဓဘာႋသာ့ ဖၠုံယှိုဝ်ႋလိက် ၮှ်သီးဆေဝ်ႋလှ်။</span> The Eastern Pwo Karen script was called "Phlone Lai Htaw Li" by ancient Karen scholars. EP Karen Literature (Phlone Lai Htaw Li) is the ancient literature of the Eastern Karen people. 0lxygojffm8hg5eyrs1i3mo0w6hdxod 1 293618 1061173 1061159 2026-11-02T22:19:04Z Eastern Pwo Karen Literature 150284 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1061173 wikitext text/x-wiki == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == I object to the speedy deletion of this article. This is not a test page. EP Karen Literature is about Eastern Pwo Karen (Phlone) language and literature. Eastern Pwo Karen (ISO code: kjp) is a real language spoken by over 1 million people in Myanmar and Thailand. It has its own writing system and literature. I created this page to document our Karen literature and I am still working to add more information and reliable sources. Please give me more time to improve it. Please do not delete this page. [[အသုံးပြုသူ:Eastern Pwo Karen Literature|Eastern Pwo Karen Literature]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Eastern Pwo Karen Literature|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၁၉၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 6tubo05i57ez3q69h5yz9tzcclv0ptq 1061249 1061173 2026-11-03T11:19:15Z Pho Sai 45037 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1061249 wikitext text/x-wiki == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း == I object to the speedy deletion of this article. This is not a test page. EP Karen Literature is about Eastern Pwo Karen (Phlone) language and literature. Eastern Pwo Karen (ISO code: kjp) is a real language spoken by over 1 million people in Myanmar and Thailand. It has its own writing system and literature. I created this page to document our Karen literature and I am still working to add more information and reliable sources. Please give me more time to improve it. Please do not delete this page. [[အသုံးပြုသူ:Eastern Pwo Karen Literature|Eastern Pwo Karen Literature]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Eastern Pwo Karen Literature|ဆွေးနွေး]]) ၂၂:၁၉၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ဖြစ်ဖို့က ဗမာဘာသာ (Burmese - my)နဲ့ ရေးသားထားဖို့ အဓိကလိုအပ်ပါတယ်။ အနည်းဆုံးတော့ ဘာသာပြန်ဆိုထားတဲ့ စာတွေ ပါရှိနေသေးရင်တောင် <nowiki>{{Translated page}}</nowiki> (သို့) <nowiki>{{Rough translation}}</nowiki> စာတွဲတွဲထားပြီး နောက်ပိုင်း improve ဖြစ်အောင် လုပ်လို့ရပါတယ်။ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ ရင်းမြစ်တွေကနေ ကိုးကားထားကြောင်းပြဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။ အခုက မြန်မာလို စာတစ်ကြောင်းမှ မပါလို့ db အဆိုပြုထားတာပါ။ ဆောင်းပါးကို ဖျက်သင့်/ မဖျက်သင့်က Admin တွေ ဆုံးဖြတ်ပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၉၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 2xh9nzklh46r1lrw4t3xo4w6egf7gcf 3 293619 1061167 2026-11-02T15:12:32Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061167 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58426-49 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၂၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) fqtxufw1j8yxzbyixfriqzni5k5857v 1 293620 1061171 2026-11-02T21:01:06Z ~2026-58227-78 150319 /* 423224 */ အပိုင်းသစ် 1061171 wikitext text/x-wiki == 423224 == 423224 [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-58227-78|~2026-58227-78]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-58227-78|talk]]) ၂၁:၀၁၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 5jlatk3634vhp6971916nu9gdj061eb 3 293621 1061172 2026-11-02T21:13:27Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061172 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58227-78 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၁၃၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) k8nhfmr7tntn1bhtkrl2uoei11h2ep3 3 293622 1061178 2026-11-02T23:13:43Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061178 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58355-82 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၁၃၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) c81mhtukgnj1noj080vc0jeln5sgwu9 3 293623 1061179 2026-11-02T23:13:53Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061179 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Thalia TN ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၁၃၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 58zvu3swpgwmkl0ewj6jqmnkq21ovka 0 293624 1061180 2026-11-02T23:34:57Z Pwo Karen Literature 150325 EP text fix 1061180 wikitext text/x-wiki <div class="notranslate" lang="pwo"> '''EP Karen Literature''' (Eastern Pwo Karen Literature) သည် ဖၠုံ လူမျိုး၏ စာပေဖြစ်သည်။ </div> '''EP Karen Literature''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြဝတီ၊ ကော့ကရိတ်၊ ဘားအံ ဒေသနှင့် ကျိုက္မရောမြို့နယ် မွန်ပြည်နယ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တာ့ခ်၊ မဲဆောက် ဒေသတို့တွင် အသုံးပြုသော ဖၠုံ (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေဖြစ်သည်။ <div class="notranslate"> ဖၠုံလိက်ထံယာ် သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာရေး စာပေများတွင် အသုံးပြုသည်။ </div> == ကိုးကား == <references /> [[Category: Karen languages]] [[Category: Pwo Karen]] c3mc80nrihv90h0g79lkp54i5d6otph 1061181 1061180 2026-11-02T23:56:05Z Pwo Karen Literature 150325 EP text fix 1061181 wikitext text/x-wiki <div class="notranslate" lang="pwo"> '''EP Karen Literature''' (Eastern Pwo Karen Literature) သည် ဖၠုံ လူမျိုး၏ စာပေဖြစ်သည်။ </div> '''EP Karen Literature''' သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြဝတီ၊ ကော့ကရိတ်၊ ဘားအံ ဒေသနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ တာ့ခ်၊ မဲဆောက် ဒေသတို့တွင် အသုံးပြုသော ဖၠုံ (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေဖြစ်သည်။ <div class="notranslate"> ဖၠုံလိက်ထံယာ် သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာရေး စာပေများတွင် အသုံးပြုသည်။ </div> == ကိုးကား == <references /> [[Category: Karen languages]] [[Category: Pwo Karen]] 2fvpbo4t2afhv82zz8eb389qmlgvsnm 3 293625 1061182 2026-11-03T00:14:02Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061182 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Pwo Karen Literature ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၀:၁၄၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 27umw8tps6yqes6abhro4irhhpv1kpc 0 293626 1061185 2026-11-03T01:40:21Z Chenzeyan29 141880 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1379065985|Lisoish languages]]" 1061185 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Lisoish|altname=Central Loloish|region=Southern [[China]], [[Mainland Southeast Asia]], [[South Asia]]|ethnicity=|familycolor=Sino-Tibetan|fam2=[[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]|fam3=[[Lolo–Burmese languages|Lolo–Burmese]]|fam4=[[Loloish languages|Loloish]]|glotto=liso1234|glottorefname=Lisoid}} '''လီဆူ-လိုလိုနွယ် သို့မဟုတ် လီဆူနွယ်''' ဘာသာစကားများသည် ဇီဝိုလာမာ (၂၀၁၂) မှ အဆိုပြုထားသော [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလွိုက်ဘာသာစကား]] များ၏ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူး]] နှင့် [[ယီလူမျိုး|ယီ]] ဘာသာစကားများစွာ ပါဝင်သည်။ David Bradley (1997) <ref>Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011142941/http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf|date=2017-10-11}}". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> သည် ထို ဘာသာစကားများကို အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများ ဌာနခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆသည်။ t72cht537sa84c8lxprx793v41sy906 1061186 1061185 2026-11-03T01:41:23Z Chenzeyan29 141880 [[လီဆွာဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1061185 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Lisoish|altname=Central Loloish|region=Southern [[China]], [[Mainland Southeast Asia]], [[South Asia]]|ethnicity=|familycolor=Sino-Tibetan|fam2=[[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]]|fam3=[[Lolo–Burmese languages|Lolo–Burmese]]|fam4=[[Loloish languages|Loloish]]|glotto=liso1234|glottorefname=Lisoid}} '''လီဆူ-လိုလိုနွယ် သို့မဟုတ် လီဆူနွယ်''' ဘာသာစကားများသည် ဇီဝိုလာမာ (၂၀၁၂) မှ အဆိုပြုထားသော [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလွိုက်ဘာသာစကား]] များ၏ ဌာနခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူး]] နှင့် [[ယီလူမျိုး|ယီ]] ဘာသာစကားများစွာ ပါဝင်သည်။ David Bradley (1997) <ref>Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011142941/http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf|date=2017-10-11}}". In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> သည် ထို ဘာသာစကားများကို အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများ ဌာနခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆသည်။ t72cht537sa84c8lxprx793v41sy906 1061189 1061186 2026-11-03T01:46:56Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061189 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ (Lisoish) | altname = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ (Central Loloish)၊ Lisoid | region = တောင်ပိုင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). *Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation*. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> | ethnicity = [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ (အမျိုးအစားအမျိုးမျိုး)]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Loloish)]] | glotto = liso1234 | glottorefname = Lisoid }} '''လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ''' သို့မဟုတ် '''လီဆူနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Lisoish languages}}) သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဇီဝိုလာမာ (Ziwo Lama 2012) ၏ သုတေသန အဆိုပြုချက်အရ [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလွိုက်ဘာသာစကားများ]] ၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]၊ [[လစ်ပို (Lipo)]]၊ [[လိုလိုပို (Lolopo)]] နှင့် အခြားသော [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] မျိုးကွဲများစွာ ပါဝင်သည်။<ref name="Lama2012"/><ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In *Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics*. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == နာမည်ကျော် ဘာသာဗေဒပညာရှင် David Bradley (1997, 2007) ၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များတွင် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများ (Central Loloish) ဌာနခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လီပို (Lipo)]] နှင့် [[လာမူ (Lamu)]] တို့ကို စုစည်း၍ *Lisoid* (လီဆူဆန်သော ဘာသာစကားများ) အုပ်စုငယ်အဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။<ref name="Bradley1997"/><ref name="Bradley2007">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In Christopher Moseley (ed.), *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> လာမာ (2012) ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကား ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သုတေသနအရ ဤ Lisoish အုပ်စုအတွင်း၌ အောက်ပါ ဘာသာစကားစုများနှင့် ဒေသန္တစကားများ ပါဝင်သည်။လီဆူနှင့် ဆွေမျိုးနွယ်စုစကားများတွင် လီဆူ (Lisu)၊ လီပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo)၊ ဟလယ်ဆူ/ရှန်ဆူ (Hlersu / Shansu) နှင့် တိုလိုဇာ (Toloza / Tanglang)။လာလိုဘာသာစကားစု (Lalo languages)တွင် လာလို (Lalo)၊ ယန်လျူး (Yangliu)၊ ဧကာ (Eka)၊ မန်ဒီ (Mangdi) နှင့် ရှုကျန်း (Xuzhang)။တလူအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ (Taloid languages)တွင် တလူ (Talu)၊ လာဝု (Lavu)၊ လာ့ငေး (Lang'e)၊ တာဂူ (Tagu)၊ ပိုပယ် (Popei) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Lama2012"/> တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ယီဘာသာစကား (Fangyan) ခြောက်မျိုးအနက် အနောက်ပိုင်းယီ (Western Yi - Lalo) နှင့် အလယ်ပိုင်းယီ (Central Yi - Lolopo) တို့သည် ဤ လီဆူ-လိုလို ဌာနခွဲ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Lama2012"/> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] qelc9rd5aas8r4ivxxgdt63igdqioa9 1061190 1061189 2026-11-03T01:47:50Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061190 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family | name = လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ (Lisoish) | altname = အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ (Central Loloish)၊ Lisoid | region = တောင်ပိုင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[တောင်အာရှ]] <ref name="Lama2012">Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). *Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation*. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.</ref> | ethnicity = [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ (အမျိုးအစားအမျိုးမျိုး)]] | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Loloish)]] | glotto = liso1234 | glottorefname = Lisoid }} '''လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ''' သို့မဟုတ် '''လီဆူနွယ် ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Lisoish languages}}) သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဇီဝိုလာမာ (Ziwo Lama 2012) ၏ သုတေသန အဆိုပြုချက်အရ [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] ၏ အဓိက ဌာနခွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် [[လီဆူဘာသာစကား|လီဆူ]]၊ [[လစ်ပို (Lipo)]]၊ [[လိုလိုပို (Lolopo)]] နှင့် အခြားသော [[ယီလူမျိုး|ယီဘာသာစကား]] မျိုးကွဲများစွာ ပါဝင်သည်။<ref name="Lama2012"/><ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]". In *Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics*. Canberra: Pacific Linguistics.</ref> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း == နာမည်ကျော် ဘာသာဗေဒပညာရှင် David Bradley (1997, 2007) ၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များတွင် ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အလယ်ပိုင်း လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများ (Central Loloish) ဌာနခွဲ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လီပို (Lipo)]] နှင့် [[လာမူ (Lamu)]] တို့ကို စုစည်း၍ *Lisoid* (လီဆူဆန်သော ဘာသာစကားများ) အုပ်စုငယ်အဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။<ref name="Bradley1997"/><ref name="Bradley2007">Bradley, David (2007). "East and Southeast Asia". In Christopher Moseley (ed.), *Encyclopedia of the World's Endangered Languages*. Routledge.</ref> လာမာ (2012) ၏ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာစကား ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သုတေသနအရ ဤ Lisoish အုပ်စုအတွင်း၌ အောက်ပါ ဘာသာစကားစုများနှင့် ဒေသန္တစကားများ ပါဝင်သည်။လီဆူနှင့် ဆွေမျိုးနွယ်စုစကားများတွင် လီဆူ (Lisu)၊ လီပို (Lipo)၊ လိုလိုပို (Lolopo)၊ ဟလယ်ဆူ/ရှန်ဆူ (Hlersu / Shansu) နှင့် တိုလိုဇာ (Toloza / Tanglang)။လာလိုဘာသာစကားစု (Lalo languages)တွင် လာလို (Lalo)၊ ယန်လျူး (Yangliu)၊ ဧကာ (Eka)၊ မန်ဒီ (Mangdi) နှင့် ရှုကျန်း (Xuzhang)။တလူအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများ (Taloid languages)တွင် တလူ (Talu)၊ လာဝု (Lavu)၊ လာ့ငေး (Lang'e)၊ တာဂူ (Tagu)၊ ပိုပယ် (Popei) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Lama2012"/> တရုတ်နိုင်ငံအစိုးရ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသော ယီဘာသာစကား (Fangyan) ခြောက်မျိုးအနက် အနောက်ပိုင်းယီ (Western Yi - Lalo) နှင့် အလယ်ပိုင်းယီ (Central Yi - Lolopo) တို့သည် ဤ လီဆူ-လိုလို ဌာနခွဲ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Lama2012"/> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ဘာသာစကားမိသားစုများ]] 7jfx4ojonjpu16swqcc1ul32tq5qtf0 0 293627 1061187 2026-11-03T01:41:23Z Chenzeyan29 141880 [[လီဆွာဘာသာစကားများ]] စာမျက်နှာကို [[လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1061187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လီဆူ-လိုလို ဘာသာစကားများ]] 5flu1c4q9orarzj1r6cirtr4jbauima 0 293628 1061191 2026-11-03T01:54:42Z Chenzeyan29 141880 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1366949891|Zaiwa language]]" 1061191 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Zaiwa|nativename={{transliteration|atb|Tsaiwa, Tsaiva}}|pronunciation={{IPA|atp|tsau³¹va⁵¹|}}|states=[[China]], [[Myanmar|Burma]]|speakers=150,000|date=2021|ref=e26|familycolor=Sino-Tibetan|fam2=([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]])|fam3=[[Lolo–Burmese languages|Lolo–Burmese]]|fam4=[[Burmish languages|Burmish]]|fam5=Maruic|script=[[Latin script|Latin]]<br>[[Fraser script|Fraser]]|iso3=atb|glotto=zaiw1241|glottorefname=Zaiwa}} '''ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား''' (ကိုယ်ပိုင်အမည်- ''{{IPA|tsau³¹va⁵¹}}'' ; 载瓦; [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] : ဇိုင်ဝါး/အဇီး) သည် [[တရုတ် အနောက်တောင်ပိုင်း|တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်း]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် ပြောဆိုသော [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဘာသာစကား]] ဖြစ်သည်။ စကားပြောဆိုသူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ ဇိုင်ဝါးကို [[ကချင်ဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော့]] ဘာသာစကားဖြင့် ''အဇီး (Atsi)'' ဟုလည်း လူသိများသည်။ ''Zaiwa ကို'' 'Tsaiva' သို့မဟုတ် 'Tsaiwa' ဟု စာလုံးပေါင်းနိုင်ပြီး ''Atsi သည်'' 'Aci'၊ 'Aji'၊ 'Atshi'၊ 'Atzi' သို့မဟုတ် 'Azi' ဟု စာလုံးပေါင်းနိုင်သည်။ အခြားအမည်များမှာ Atsi-Maru၊ Szi နှင့် Xiaoshanhua တို့ဖြစ်သည်။ <ref name="e26"></ref> ပြောဆိုသူ ၄၀၀ ရှိသော ''ပီလာ (ဘိုလာ)'' ဘာသာစကားကို တစ်ချိန်က ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား ကို လက်က္ခတင် အက္ခရာ အသုံးပြု၍ ရေးသားခဲ့ကြသည်။ မာကုခရစ်ဝင်ကျမ်းကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် Fraser အက္ခရာ ဖြင့် ဇိုင်ဝါး ဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရောမအက္ခရာဖြင့်လည်းကောင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite book |date=1951 |title=Marku Mau Sau (The Gospel According to St. Mark in Atsi) |url=https://catalogue.nla.gov.au/Record/2739675 |publisher=British & Foreign Bible Society, Burma Agency}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Zaiwa |url=https://www.ethnologue.com/language/atb |access-date=2017-07-23 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> 8o0rqhsk98pnb8qmu75m07o31ma098o 1061192 1061191 2026-11-03T01:58:43Z Chenzeyan29 141880 1061192 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား | nativename = Tsaiwa / Tsaiva ({{IPA|atp|tsau³¹va⁵¹|}}) | altname = အဇီး (Atsi)၊ ဇိုင်ဝါး (Szi)၊ Atsi-Maru၊ Xiaoshanhua (小山话) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြန်မာ) နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) | speakers = ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် (၂၀၂၁ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e26">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/atb |title=Zaiwa — Ethnologue (26th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၂၁ | ref = <ref name="e26" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] | fam5 = [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | script = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]]၊ [[ဖရေဆာ အက္ခရာ]] (Fraser script) | iso3 = atb | glotto = zaiw1241 | glottorefname = Zaiwa }} '''ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား''' (ကိုယ်ပိုင်အမည်- ''{{IPA|tsau³¹va⁵¹}}'' ; တရုတ်: 载瓦语, ''Zǎiwayǔ''; [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]: ဇိုင်ဝါး/အဇီး) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းရှိ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် (Northern Burmish / Maruic)]] ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် စုစုပေါင်း ပြောဆိုသူ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။<ref name="e26" /> ဇိုင်ဝါးကို [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော့]] ဘာသာစကားတွင် ''အဇီး (Atsi)'' ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ စာလုံးပေါင်းရာ၌ ''Tsaiva''၊ ''Tsaiwa''၊ ''Aci''၊ ''Aji''၊ ''Atshi''၊ ''Atzi'' သို့မဟုတ် ''Azi'' ဟုလည်း ရေးသားကြသည်။ အခြား အမည်ကွဲများမှာ ''Atsi-Maru''၊ ''Szi'' နှင့် တရုတ်ဘာသာဖြင့် ''Xiaoshanhua'' (小山话) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Dai2002">Dai Qingxia [戴庆厦] (2002). *A Study of Zaiwa* [载瓦语研究]. Beijing: Central University for Nationalities Press.</ref> စကားပြောဆိုသူ ၄၀၀ ခန့်ရှိသည့် [[ပီလာဘာသာစကား|ပီလာ (ဘိုလာ) ဘာသာစကား]] ကို တစ်ချိန်က ဇိုင်ဝါး၏ ဒေသန္တစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း သီးခြား ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 200–215. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့် မျိုးရိုးနွယ် ဆက်စပ်မှု == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားသည် ရှေးဗမာနွယ်စကား (Proto-Burmish) မူလအစကိုင်းခွဲမှ မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|လော်ဝေါ် (မရူ)]]၊ [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]] နှင့် [[အာချန်ဘာသာစကား|အာချန် (မိုင်းသာ)]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ အရရော ဘာသာဗေဒအရပါ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press, pp. 5–18. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါကျောရိုး (SOV)၊ တက်ကျသံစနစ် (Tone system) နှင့် အခြေခံ စကားလုံးများသည် မြန်မာဘာသာစကား၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်များနှင့် များစွာ တူညီမှုရှိသဖြင့် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒ နှိုင်းယှဉ် သုတေသနများတွင် အရေးပါသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စာပေစနစ် == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် ရေးသားရာတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု ကာလများကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် [[ဖရေဆာ အက္ခရာ]] ဖြင့် မာကုခရစ်ဝင်ကျမ်း (St. Mark) ကို ဇိုင်ဝါးဘာသာသို့ ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="Bible1951">British & Foreign Bible Society (1951). *Marku Mau Sau (The Gospel According to St. Mark in Atsi)*. Burma Agency, Rangoon.</ref>၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရောမအက္ခရာဖြင့် ခရစ်ဝင်ကျမ်းကို ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ဇိုင်ဝါး တိုင်းရင်းသားများအတွက် ရောမအက္ခရာအခြေခံ ပညာရေး စာပေစနစ်ကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းအသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="Dai2002" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] nzgfdmnspahceq9o64wp2dlxrfhnds5 1061193 1061192 2026-11-03T01:59:14Z Chenzeyan29 141880 [[ဇိုင်ဝါဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1061192 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား | nativename = Tsaiwa / Tsaiva ({{IPA|atp|tsau³¹va⁵¹|}}) | altname = အဇီး (Atsi)၊ ဇိုင်ဝါး (Szi)၊ Atsi-Maru၊ Xiaoshanhua (小山话) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြန်မာ) နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) | speakers = ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် (၂၀၂၁ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e26">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/atb |title=Zaiwa — Ethnologue (26th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၂၁ | ref = <ref name="e26" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] | fam5 = [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | script = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]]၊ [[ဖရေဆာ အက္ခရာ]] (Fraser script) | iso3 = atb | glotto = zaiw1241 | glottorefname = Zaiwa }} '''ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား''' (ကိုယ်ပိုင်အမည်- ''{{IPA|tsau³¹va⁵¹}}'' ; တရုတ်: 载瓦语, ''Zǎiwayǔ''; [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]: ဇိုင်ဝါး/အဇီး) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင်]] [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စုကြီး]]အတွင်းရှိ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် (Northern Burmish / Maruic)]] ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း (ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း (ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် စုစုပေါင်း ပြောဆိုသူ ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် ရှိသည်။<ref name="e26" /> ဇိုင်ဝါးကို [[ဂျိန်းဖောဘာသာစကား|ဂျိန်းဖော့]] ဘာသာစကားတွင် ''အဇီး (Atsi)'' ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ စာလုံးပေါင်းရာ၌ ''Tsaiva''၊ ''Tsaiwa''၊ ''Aci''၊ ''Aji''၊ ''Atshi''၊ ''Atzi'' သို့မဟုတ် ''Azi'' ဟုလည်း ရေးသားကြသည်။ အခြား အမည်ကွဲများမှာ ''Atsi-Maru''၊ ''Szi'' နှင့် တရုတ်ဘာသာဖြင့် ''Xiaoshanhua'' (小山话) တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Dai2002">Dai Qingxia [戴庆厦] (2002). *A Study of Zaiwa* [载瓦语研究]. Beijing: Central University for Nationalities Press.</ref> စကားပြောဆိုသူ ၄၀၀ ခန့်ရှိသည့် [[ပီလာဘာသာစကား|ပီလာ (ဘိုလာ) ဘာသာစကား]] ကို တစ်ချိန်က ဇိုင်ဝါး၏ ဒေသန္တစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း သီးခြား ဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။<ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge, pp. 200–215. ISBN 978-0-7007-1129-1.</ref> == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့် မျိုးရိုးနွယ် ဆက်စပ်မှု == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားသည် ရှေးဗမာနွယ်စကား (Proto-Burmish) မူလအစကိုင်းခွဲမှ မြောက်ပိုင်းဒေသတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|လော်ဝေါ် (မရူ)]]၊ [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]] နှင့် [[အာချန်ဘာသာစကား|အာချန် (မိုင်းသာ)]] တို့နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ အရရော ဘာသာဗေဒအရပါ အလွန်နီးစပ်သည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press, pp. 5–18. ISBN 978-0-520-09843-5.</ref> ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါကျောရိုး (SOV)၊ တက်ကျသံစနစ် (Tone system) နှင့် အခြေခံ စကားလုံးများသည် မြန်မာဘာသာစကား၏ ရှေးဟောင်းအသံထွက်များနှင့် များစွာ တူညီမှုရှိသဖြင့် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒ နှိုင်းယှဉ် သုတေသနများတွင် အရေးပါသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref name="Matisoff2003" /> == စာပေစနစ် == ဇိုင်ဝါးဘာသာစကားကို စာပေအဖြစ် ရေးသားရာတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြု ကာလများကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် [[ဖရေဆာ အက္ခရာ]] ဖြင့် မာကုခရစ်ဝင်ကျမ်း (St. Mark) ကို ဇိုင်ဝါးဘာသာသို့ ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref name="Bible1951">British & Foreign Bible Society (1951). *Marku Mau Sau (The Gospel According to St. Mark in Atsi)*. Burma Agency, Rangoon.</ref>၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရောမအက္ခရာဖြင့် ခရစ်ဝင်ကျမ်းကို ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ဇိုင်ဝါး တိုင်းရင်းသားများအတွက် ရောမအက္ခရာအခြေခံ ပညာရေး စာပေစနစ်ကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းအသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="Dai2002" /> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] nzgfdmnspahceq9o64wp2dlxrfhnds5 0 293629 1061194 2026-11-03T01:59:15Z Chenzeyan29 141880 [[ဇိုင်ဝါဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းအမှား 1061194 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား]] rjmy99a8w46jq793wtc0ryk0ggvhzpi 3 293630 1061200 2026-11-03T02:14:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061200 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58392-86 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၁၄၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ev8ocf4u32d9l6mqf0afc9134chmyc0 0 293631 1061205 2026-11-03T02:57:18Z ~2026-58377-72 150334 Myanmar series 1061205 wikitext text/x-wiki ‎ဤရုပ်သံလိုင်းသည် မြန်မာမှုမြန်မာ့ဟန်ကို ကမ္ဘာက အသိမှတ်ပြုလာစေရန် ကြိုးပမ်းနေသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ထိုင်းနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ပရိတ်သတ်များက ကြိုက်နှစ်သက်သော ရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Twitter) |first=X (formerly |title=X. It’s what’s happening |url=https://x.com/ |access-date=2026-11-03 |website=X (formerly Twitter) |language=en-US}}</ref> eajoz5fgsyzp5qr2pz17s6pn9doq7t1 3 293632 1061206 2026-11-03T03:14:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061206 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58377-72 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၄၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 72b75lw0z78xfuj3r7u1psjh9sdpnso 3 293633 1061207 2026-11-03T03:14:40Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061207 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58620-08 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၄၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) hcksl459zpmyfzgskwjclgegimxf2n5 0 293634 1061212 2026-11-03T03:33:50Z Chenzeyan29 141880 [[ဒူးလင်းလူမျိုး]] စာမျက်နှာကို [[ခခူးလူမျိုး]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည်: မြန်မာမှုပြုခြင်း 1061212 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ခခူးလူမျိုး]] 5sfdxwcypdxbyq6uoma44tr51ubqpi8 0 293635 1061217 2026-11-03T03:51:13Z Chenzeyan29 141880 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1330600413|Lashi language]]" 1061217 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Lashi|nativename=လရှီ / လချစ် Lacid|states=[[Myanmar]], [[China]]|ethnicity=[[Lachik]]|speakers={{sigfig|31,200<!--excl. Chashan-->|1}}|date=2000|ref=e18|familycolor=Sino-Tibetan|fam2=([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]])|fam3=[[Lolo–Burmese languages|Lolo–Burmese]]|fam4=[[Burmish languages|Burmish]]|fam5=Maruic|iso3=lsi|iso3comment=(incl. Chashan)|glotto=lash1243|glottorefname=Lashi}} '''လရှီဘာသာစကား''' သည် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဘာသာစကား]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းသုတေသီများက လရှီ အမည်ခံအမည်ကို မကြာခဏအသုံးပြုကြသော်လည်း၊ လူများက ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို လချစ် ဟုရည်ညွှန်းကြသည်။ နီရှီ၏ အဆိုအရ မရူဘာသာစကားခွဲတွင်ပါဝင်ပြီး၊ အသံထွက်အကောင်းဆုံးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပရိုတို-ဘာမစ်ရှ်၏ ကြိုတင်ဂလော့တာလစ်လုပ်ထားသော အတိုကောက်အက္ခရာများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ <ref>{{Cite book |last=Nishi |first=Yoshio |date=1999 |title=Four Papers on Burmese: Toward the History of Burmese (the Myanmar Language) |url=https://books.google.com/books?id=WDpYAAAACAAJ |publisher=Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa |isbn=978-4-87297-744-8 |language=en}}</ref> aqnobi50f89v0b9d3v3ruodogqps6rq 1061218 1061217 2026-11-03T03:54:40Z Chenzeyan29 141880 1061218 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = လရှီဘာသာစကား | nativename = လရှီ / လချစ် ({{lang-en|Lashi / Lacid}}) | altname = လချစ် (Lachik)၊ လာချိဒ်၊ စီဒေါ့ (Chedau) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာ) နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) | speakers = ၃၁,၂၀၀ ခန့် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e25">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/lsi |title=Lashi — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၀၀–၂၀၂၂ | ref = <ref name="e25" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] | fam5 = [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | script = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]] | iso3 = lsi | iso3comment = (incl. Chashan) | glotto = lash1243 | glottorefname = Lashi }} '''လရှီဘာသာစကား''' ({{lang-en|Lashi language}}; {{zh|c=勒期语|p=Lèqíyǔ}}) သို့မဟုတ် '''လချစ်ဘာသာစကား''' သည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ မိသားစုဝင်]] [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]၊ [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် (မရူနွယ်)]] ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆော့လော်နှင့် ချီဖွေမြို့နယ်များ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (လုံချွင်နှင့် တိန်ချုန်ဒေသများ) တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e25" /> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းမှု == အနောက်တိုင်း သုတေသီများနှင့် အစိုးရမှတ်တမ်းများတွင် '''"လရှီ" (Lashi) ဟူသော အမည်ကို အဓိက အသုံးပြုကြသော်လည်း၊ လူမျိုးစုဝင် မိမိကိုယ်မိမိတို့မှာမူ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးကို "လချစ်" သို့မဟုတ် “လာချိဒ်” (Lachik / Lacid) ဟုသာ ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Nishi1999">Nishi, Yoshio (1999). *Four Papers on Burmese: Toward the History of Burmese (the Myanmar Language)*. Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo. ISBN 978-4-87297-744-8.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို တရားဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု]] အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်။ == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့် အသံစနစ် == နာမည်ကျော် ဂျပန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် Yoshio Nishi (၁၉၉၉) ၏ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ လရှီဘာသာစကားသည် မရူနွယ် (Maruic) ဌာနခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ရှေးဟောင်း-ဗမာနွယ် (Proto-Burmish) ဘာသာစကား၏ မူလအစ အသံထွက်စနစ်များကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Nishi1999" /> အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း မြန်မာဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် ကြိုတင်ဂလော့တာလစ် လုပ်ထားသော အတိုကောက် အက္ခရာစနစ်များ (Pre-glottalized initials) နှင့် အသံထွက် တည်ဆောက်ပုံများကို ယနေ့တိုင် တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သဖြင့် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သုတေသနများတွင် အလွန်တရာ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] c8qusugf3yt9ye2id7526tbb2fhl4wo 1061219 1061218 2026-11-03T03:55:06Z Chenzeyan29 141880 [[လားရှိဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[လရှီ ဘာသာစကား]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည် 1061218 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = လရှီဘာသာစကား | nativename = လရှီ / လချစ် ({{lang-en|Lashi / Lacid}}) | altname = လချစ် (Lachik)၊ လာချိဒ်၊ စီဒေါ့ (Chedau) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာ) နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) | speakers = ၃၁,၂၀၀ ခန့် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e25">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/lsi |title=Lashi — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၀၀–၂၀၂၂ | ref = <ref name="e25" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] | fam4 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] | fam5 = [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | script = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]] | iso3 = lsi | iso3comment = (incl. Chashan) | glotto = lash1243 | glottorefname = Lashi }} '''လရှီဘာသာစကား''' ({{lang-en|Lashi language}}; {{zh|c=勒期语|p=Lèqíyǔ}}) သို့မဟုတ် '''လချစ်ဘာသာစကား''' သည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ မိသားစုဝင်]] [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]၊ [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် (မရူနွယ်)]] ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆော့လော်နှင့် ချီဖွေမြို့နယ်များ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (လုံချွင်နှင့် တိန်ချုန်ဒေသများ) တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e25" /> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းမှု == အနောက်တိုင်း သုတေသီများနှင့် အစိုးရမှတ်တမ်းများတွင် '''"လရှီ" (Lashi) ဟူသော အမည်ကို အဓိက အသုံးပြုကြသော်လည်း၊ လူမျိုးစုဝင် မိမိကိုယ်မိမိတို့မှာမူ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးကို "လချစ်" သို့မဟုတ် “လာချိဒ်” (Lachik / Lacid) ဟုသာ ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Nishi1999">Nishi, Yoshio (1999). *Four Papers on Burmese: Toward the History of Burmese (the Myanmar Language)*. Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo. ISBN 978-4-87297-744-8.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို တရားဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု]] အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်။ == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့် အသံစနစ် == နာမည်ကျော် ဂျပန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် Yoshio Nishi (၁၉၉၉) ၏ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ လရှီဘာသာစကားသည် မရူနွယ် (Maruic) ဌာနခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ရှေးဟောင်း-ဗမာနွယ် (Proto-Burmish) ဘာသာစကား၏ မူလအစ အသံထွက်စနစ်များကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Nishi1999" /> အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း မြန်မာဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် ကြိုတင်ဂလော့တာလစ် လုပ်ထားသော အတိုကောက် အက္ခရာစနစ်များ (Pre-glottalized initials) နှင့် အသံထွက် တည်ဆောက်ပုံများကို ယနေ့တိုင် တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သဖြင့် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သုတေသနများတွင် အလွန်တရာ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] c8qusugf3yt9ye2id7526tbb2fhl4wo 1061240 1061219 2026-11-03T07:29:58Z Chenzeyan29 141880 အကြောင်းအရာ "{{merge|လရှီဘာသာစကား}}" ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည် 1061240 wikitext text/x-wiki {{merge|လရှီဘာသာစကား}} 77ij6858h6uhc7ddv0y1ytwu5g78f8t 0 293636 1061220 2026-11-03T03:55:06Z Chenzeyan29 141880 [[လားရှိဘာသာစကား]] စာမျက်နှာကို [[လရှီ ဘာသာစကား]] သို့ Chenzeyan29က ရွှေ့ခဲ့သည် 1061220 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[လရှီ ဘာသာစကား]] d7lk1f2z91zsr227mc19drayepy7wcs 3 293637 1061221 2026-11-03T04:14:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1061221 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-58377-84 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၄၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) c3wg4ujjwahew8wgee1n4mxdb2sp9kd 0 293638 1061224 2026-11-03T05:51:50Z Zawzawaungthwin 100038 [[အောင်ကြီး၊ ဦး (အဝေးရောက်မင်း)]] စာမျက်နှာကို [[အောင်ကြီး (အဝေးရောက်မင်း)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1061224 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အောင်ကြီး (အဝေးရောက်မင်း)]] e0ufid2qkl2p0otfv6ips6nhuk7z5dw 0 293639 1061226 2026-11-03T07:07:07Z Chenzeyan29 141880 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1330600413|Lashi language]]" 1061226 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Lashi|nativename=လရှီ / လချစ် Lacid|states=[[Myanmar]], [[China]]|ethnicity=[[Lachik]]|speakers={{sigfig|31,200<!--excl. Chashan-->|1}}|date=2000|ref=e18|familycolor=Sino-Tibetan|fam2=([[Tibeto-Burman languages|Tibeto-Burman]])|fam3=[[Lolo–Burmese languages|Lolo–Burmese]]|fam4=[[Burmish languages|Burmish]]|fam5=Maruic|iso3=lsi|iso3comment=(incl. Chashan)|glotto=lash1243|glottorefname=Lashi}} '''လရှီဘာသာစကား''' သည် [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်ဘာသာစကား]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ အနောက်တိုင်းသုတေသီများက Lashi အမည်ခံအမည်ကို မကြာခဏအသုံးပြုကြသော်လည်း၊ လူများက ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် ၎င်းတို့၏ဘာသာစကားကို Lacid ဟုရည်ညွှန်းကြသည်။ ၎င်းသည် မာရုအစ်ဌာနခွဲရှိ နီရှီ၏ အဆိုအရဖြစ်ပြီး၊ အသံထွက်အကောင်းဆုံးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပရိုတို-ဘာမစ်ရှ်၏ ကြိုတင်ဂလော့တာလစ်လုပ်ထားသော အတိုကောက်အက္ခရာများကို ထိန်းသိမ်းထားသည်။ <ref>{{Cite book |last=Nishi |first=Yoshio |date=1999 |title=Four Papers on Burmese: Toward the History of Burmese (the Myanmar Language) |url=https://books.google.com/books?id=WDpYAAAACAAJ |publisher=Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa |isbn=978-4-87297-744-8 |language=en}}</ref> cfx4idz51m1dmwkf1j81orvswsh2m5p 1061227 1061226 2026-11-03T07:10:20Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061227 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = လရှီဘာသာစကား | nativename = လရှီ / လချစ် ({{lang-en|Lashi / Lacid}}) | altname = လာချိဒ် (Lachik)၊ လာချိဒ်၊ စီဒေါ့ (Chedau) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာ) နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) | speakers = ၃၁,၂၀၀ ခန့် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e25">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/lsi |title=Lashi — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၀၀–၂၀၂၂ | ref = <ref name="e25" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] | fam5 = [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်]] <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | script = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]] | iso3 = lsi | iso3comment = (incl. Chashan) | glotto = lash1243 | glottorefname = Lashi }} '''လရှီဘာသာစကား''' ({{lang-en|Lashi language}}; {{zh|c=勒期语|p=Lèqíyǔ}}) သို့မဟုတ် '''လချစ်ဘာသာစကား''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ မိသားစုဝင်]] [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]၊ [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် (မရူနွယ်)]] ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆော့လော်နှင့် ချီဖွေမြို့နယ်များ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (လုံချွင်နှင့် တိန်ချုန်ဒေသများ) တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e25" /> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းမှု == အနောက်တိုင်း သုတေသီများနှင့် အစိုးရမှတ်တမ်းများတွင် "လရှီ" (Lashi) ဟူသော အမည်ကို အဓိက အသုံးပြုကြသော်လည်း၊ လူမျိုးစုဝင် မိမိကိုယ်မိမိတို့မှာမူ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးကို "လချစ်" (Lachik / Lacid) ဟုသာ ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Nishi1999">Nishi, Yoshio (1999). *Four Papers on Burmese: Toward the History of Burmese (the Myanmar Language)*. Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo. ISBN 978-4-87297-744-8.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို တရားဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု]] အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်။ == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့် အသံစနစ် == နာမည်ကျော် ဂျပန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် Yoshio Nishi (၁၉၉၉) ၏ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ လရှီဘာသာစကားသည် မရူနွယ် (Maruic) ဌာနခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ရှေးဟောင်း ပရိုတို-ဗမာနွယ် (Proto-Burmish) ဘာသာစကား၏ မူလအစ အသံထွက်စနစ်များကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Nishi1999" /> အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း မြန်မာဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် ကြိုတင်ဂလော့တာလစ် လုပ်ထားသော အတိုကောက် အက္ခရာစနစ်များ (Pre-glottalized initials) နှင့် အသံထွက် တည်ဆောက်ပုံများကို ယနေ့တိုင် တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သဖြင့် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သုတေသနများတွင် အလွန်တရာ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] f0ihiv5q6pcvqk0jamj9kprzj2s896x 1061229 1061227 2026-11-03T07:14:04Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1061229 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = လရှီဘာသာစကား | nativename = လရှီ / လချစ် ({{lang-en|Lashi / Lacid}}) | altname = လာချိဒ် (Lachik)၊ လာချိဒ်၊ စီဒေါ့ (Chedau) | states = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြန်မာ) နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) | speakers = ၃၁,၂၀၀ ခန့် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) <ref name="e25">{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/lsi |title=Lashi — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}</ref> | date = ၂၀၀၀–၂၀၂၂ | ref = <ref name="e25" /> | familycolor = Sino-Tibetan | fam1 = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]] | fam2 = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] | fam3 = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]] | fam4 = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] | fam5 = [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်]] <ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.</ref> | script = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]] | iso3 = lsi | iso3comment = (incl. Chashan) | glotto = lash1243 | glottorefname = Lashi }} '''လရှီဘာသာစကား''' ({{lang-en|Lashi language}}; {{zh|c=勒期语|p=Lèqíyǔ}}) သို့မဟုတ် '''လချစ်ဘာသာစကား''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ မိသားစုဝင်]] [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]၊ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997" /> ဤဘာသာစကားကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆော့လော်နှင့် ချီဖွေမြို့နယ်များ) နှင့် [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (လုံချွင်နှင့် တိန်ချုန်ဒေသများ) တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e25" /> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးစုဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းမှု == အနောက်တိုင်း သုတေသီများနှင့် အစိုးရမှတ်တမ်းများတွင် "လရှီ" (Lashi) ဟူသော အမည်ကို အဓိက အသုံးပြုကြသော်လည်း၊ လူမျိုးစုဝင် မိမိကိုယ်မိမိတို့မှာမူ ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် လူမျိုးကို "လချစ်" (Lachik / Lacid) ဟုသာ ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Nishi1999">Nishi, Yoshio (1999). *Four Papers on Burmese: Toward the History of Burmese (the Myanmar Language)*. Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo. ISBN 978-4-87297-744-8.</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၎င်းတို့ကို တရားဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု]] အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်။ == ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အရေးပါမှုနှင့် အသံစနစ် == နာမည်ကျော် ဂျပန်ဘာသာဗေဒပညာရှင် Yoshio Nishi (၁၉၉၉) ၏ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ လရှီဘာသာစကားသည် မရူနွယ် (Maruic) ဌာနခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ရှေးဟောင်း ပရိုတို-ဗမာနွယ် (Proto-Burmish) ဘာသာစကား၏ မူလအစ အသံထွက်စနစ်များကို အကောင်းဆုံး ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Nishi1999" /> အထူးသဖြင့် ရှေးဟောင်း မြန်မာဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ရာတွင် ကြိုတင်ဂလော့တာလစ် လုပ်ထားသော အတိုကောက် အက္ခရာစနစ်များ (Pre-glottalized initials) နှင့် အသံထွက် တည်ဆောက်ပုံများကို ယနေ့တိုင် တိကျစွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သဖြင့် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာဗေဒ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သုတေသနများတွင် အလွန်တရာ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက် ရှိသည်။<ref name="Matisoff2003">Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]] thi4vt98992hpb8ssszwj2wgxth4kxq 0 293640 1061244 2026-11-03T07:39:56Z Zawzawaungthwin 100038 ဒေါက်တာအောင်ကြီး (၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၃ မွေးဖွား)သည် အငြိမ်းစား စစ်မှုထမ်း နှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ကျိုက်လတ်မြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် 1061244 wikitext text/x-wiki {{About|ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ကြီး|ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်|အောင်ကြီး (ဒေါက်တာ)}} {{Infobox minister |honorific-prefix = ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) <br> |name =ဒေါက်တာ အောင်ကြီး |honorific-suffix = |image = |alt = |caption = |order1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency1 = [[ကျိုက်လတ်မြို့နယ်]] |term_start1 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end1 = |majority1= ၄၃၆၃၅ မဲ <br>{{small|(၄၄.၅၂ ရာခိုင်နှုန်း)}} <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=17_1_2026_pyithu_42_.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4597&token=4bc5cc3e6f76c553e7855b6c0a091d5861da8fe07b82ca64fedc23f29bdbc3091e313bf086955dfd481fe9a82cb89cf749f3cfd58e966966401646df6354b519|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂)၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်း၏ ဆန္ဒမဲရရှိမှု အခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|date=}}</ref> |predecessor1 = ရန်လင်း <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|(၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)}} |successor1 = |office2 = စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer2= * [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] * [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |president2= *[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{small|(ယာယီ)}} * [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ-တာဝန်)}} | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | 1namedata2 = * [[မင်းအောင်လှိုင်]] * [[ညိုစော]] |alongside2=ဒေါက်တာ တင်ထွဋ်၊ဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် တို့နှင့်အတူ |term_start2 = ၁၁ မတ် ၂၀၂၁ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | birth_date = {{Birth date and age|1953|2|8}} | birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့နယ်]]၊[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = မြန်မာ | ethnicity = | other_names = | known_for = | occupation = | spouse = ဒေါက်တာ ခင်လှလှ | children = | alma_mater = | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = | rank = ဗိုလ်မှူးကြီး | unit = | commands = | battles = | awards = }} '''ဒေါက်တာအောင်ကြီး''' (၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၃ မွေးဖွား)သည် အငြိမ်းစား စစ်မှုထမ်း နှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[ကျိုက်လတ်မြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီက [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာအောင်ကြီး မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ် စတုတ္ထနှစ် ကျောင်းသား ကျောင်းသူများနှင့် တွေ့ဆုံ |url=https://mdn.gov.mm/my/duttiywnkii-dekttaaaeaangkii-memuurechiungraachettkksiul-cttuttthnc-keaangsaa-keaangsuumaanng |access-date=2026-11-03 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ကြီး နေပြည်တော်ကောင်စီနယ်မြေအတွင်းရှိ ပုဂ္ဂလိကမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး |url=https://mdn.gov.mm/my/duttiywnkii-dekttaa-aeaangkii-nepnnytteaakeaangciinymeattngri-pugglikmemuure-lupngnmaa-knnyruccche |access-date=2026-11-03 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းဘဝ == ဒေါက်တာ အောင်ကြီး သည် ကျိုက်လတ်ဇာတိဖွားဖြစ်သည်။ရန်ကုန်မြို့ရှိ ယခင် တိမွေးကုတက္ကသိုလ် ယခု [[မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်(ရေဆင်း)|မွေးမြူရေးဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်]] မှ တိရစ္ဆာန်ဆေးကုဆရာဝန် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီးနောက် အလုပ်သင်ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းတက်ပြီး တပ်မတော် သို့ ဝင်ရောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး အရပ်ဘက် [[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန|မွေးမြူရေးနှင့်ကုသရေးဦးစီးဌာန]] သို့ ပြောင်းရွှေ့တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် ဒုတိယညွန်ကြားရေးမှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် သက်ပြည့်အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။ == စာပေရေးသားခြင်း == ၎င်းသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝ တတိယနှစ် ကတည်းက စာပေများကို ရေးသားခဲ့သည်။ထိုသို့ရေးသားမှုများထဲမှ “လကွယ်ည၏ အလင်းရောင်” စာအုပ်သည် [[စာပေဗိမာန်ဆု]]ရရှိခဲ့သည်။ထိုစာအုပ်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်   ဒုတိယအကြိမ် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊၂၀၂၄ ခုနှစ် တွင် တတိယအကြိမ် ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/pnkaarewnkiitthaanri-runcaaknnyttiukmaanng-caaknnyttiukkeaamttii-attk-duttiywnkii-dekttaaaeaangkiik|title=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနရှိ ရုံးစာကြည့်တိုက်များနှင့် စာကြည့်တိုက်ကော်မတီ အတွက် ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာအောင်ကြီးက ၎င်းရေးသားသည့် စာအုပ် ၁၀၀၀ ပေးအပ် လှူဒါန်း|work=မြဝတီနေ့စဥ်|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆}}</ref> == ဒုတိယဝန်ကြီးဘဝ == ဒေါက်တာ အောင်ကြီး သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အစိုးရအဖွဲ့ ၏ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တွင် ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ထိုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက် တွင် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့အထိ တစ်ဆက်တည်းတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Deputy Minister Dr. Aung Gyi Joins EAEU Forum on agricultural cooperation in Belarus |url=https://elevenmyanmar.com/news/deputy-minister-dr-aung-gyi-joins-eaeu-forum-on-agricultural-cooperation-in-belarus |access-date=2026-11-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=en}}</ref> == လွှတ်တော်အမတ်ဘဝ == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး ကျိုက်လတ်မြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဝင်ရောက်အရွေးခံရင်း အနိုင်ရခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် ၎င်းသည် [[ကျိုက်လတ်မြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် လက်ရှိတွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နှင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] တက်ရောက်လျှက်ရှိနေသည်။<ref>{{Cite web |title=( ဆ)- ဒေါက်တာအောင်ကြီး(ကျိုက်လတ်မဲဆန္ဒနယ်) {{!}} Pyithu Hluttaw |url=https://pyithu.hluttaw.mm/qanda/13715 |access-date=2026-11-03 |website=pyithu.hluttaw.mm}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:၁၉၅၃ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] 5eey7pppb1sjfixs20z09un8urw0vz6 100 293641 1061247 2026-11-03T09:37:21Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=11|day=3|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1061247 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=11|day=3|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} 5ipp83b4frccmnfuczlob2itkjc38wn