ကမ္ဘာမကျေ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ကမ္ဘာမကျေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1794</id>
    <revision>
      <id>1061319</id>
      <parentid>1060298</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17987" sha1="5rgzji0144vvkmcgug5m4ht611fy5tb" xml:space="preserve">{{Infobox anthem
|title         = ကမ္ဘာမကျေ
|transcription = Kaba Ma Kyei
|english_title = Till the End of the World
|alt_title     = 
|en_alt_title  = 
|image         = 'Kaba Ma Kyei' sheet music.jpg
|image_size    =
|prefix        = အမျိုးသား
|country       = {{flagicon|MM}} [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
|author        = [[တင်၊ သခင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)|ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]] (၁၉၃၀)နှင့် ဝဏ္ဏကျော်ထင် စိန်မြမောင် (၁၉၄၇)
|lyrics_date   = 
|composer      = [[တင်၊ သခင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)|ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]]
|music_date    = ၂၀ ဇူလိုင် ၁၉၃၀
|adopted       = ၂၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၄၇ 
|sound         =U.S. Navy Band - Kaba Ma Kyei.oga
|sound_title   = ကမ္ဘာမကျေ (တီးလုံး)
}}
{{Listen
| filename    =
| title       = ကမ္ဘာမကျေ
| description =ဤသံစဉ်မှာ သီချင်း တစ်ပုဒ်လုံး၏ သီဆိုဟန် ဖြစ်သည်
| pos         =
}}
'''ကမ္ဘာမကျေ'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[နိုင်ငံတော်သီချင်း]]ဖြစ်သည်။ သီချင်း၏ အစပိုင်း(ခြေဆင်း) ကို မြန်မာ့ရိုးရာသံစဉ်ဖြင့် တီးခတ်ထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အနောက်တိုင်းဂီတသံစဉ်သို့ ပြောင်းလဲ တီးခတ်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဤသီချင်းစာသား၊ သံစဉ်များကို [[တင်၊ သခင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)|ဝိုင်အမ်ဘီ ဆရာတင်]]&lt;ref&gt;နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် - ဦးသော်ဇင် (စာမျက်နှာ-၃၉)&lt;/ref&gt;ခေါ် သခင်တင် ရေးစပ်သီကုံးထားခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[၁၉၄၇]] ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၂ တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် တတိယညီလာခံ ဆဋ္ဌမမြောက် အစည်းအဝေး မှ '''ကမ္ဘာမကျေ''' ကို နိုင်ငံတော်သီချင်း အဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု ရက်စွဲသမိုင်း − ကျော်ငြိမ်း (၁၉၄၅ မှ ၁၉၄၈  − စာ ၇၄)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;anthem&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57591079|title=နိုင်ငံတော်သီချင်း - ကမ္ဘာမကျေလား၊ ကမ္ဘာမကြေလား}}&lt;/ref&gt;

==ဝေါဟာရရင်းမြစ်==
ကမ္ဘာ'''ကျေ'''/'''ကြေ''' (သို့) မ'''ကျေ'''/မ'''ကြေ''' ဟူသောစကားစုကို အသုံးပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကဗျာဆရာ၊ သီချင်းရေးဆရာ၊ စာရေးဆရာများက  ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မှတ်တမ်းများအရ အစောဆုံးတွေ့ရသော စကားစုမှာ [[ဆရာတော်ဦးဗုဓ်]]၏ ကဗျာသာရတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းတွင် ရေးသားထား၍ ဤသို့နှစ်မျိုးတွေ့ရသည်။ 

{{quote|''ပွတ်ခုံပွတ်ကျေ၊ ကျေပွန်စကား၊ စားသောက်မကျေ၊ မကျေကမ္ဘာ'' (ယပင့်)&lt;br&gt;
''အစာလည်းကြေ၊ သိသိကြေက၊ ပျက်ကြေညက်ကြေ၊ ကမ္ဘာကြေ၍'' (ရရစ်)}} 

ထို့နောက်ပိုင်း မြန်မာစာ ပညာရှင်များအဖွဲ့က ကျမ်းစာများ၊ ရေးထုံးများ၊ ရှေးဟောင်းစာပေများကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ခဲ့ကြ၍ &quot;ကျေ&quot; နှင့် &quot;ကြေ&quot; အသုံးကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ရုပ်ဝတ္ထုရှိသောအရာတစ်ခုခု မှုန့်၊ ညက်၊ ကျိုး၊ ကွဲသွားသောအခါ၌ ရရစ်ဖြင့် '''ကြေ''' ၊ ရုပ်ဝတ္ထုမဲ့ (သို့) ဒြပ်မဲ့သော အရာများ ပျောက်ပျက်သွားလျှင် ယပင့်ဖြင့် '''ကျေ''' ဟုရေးရန်ဖြစ်သည်။

မြန်မာစာအဖွဲ့က ဆရာကြီးဦးထွန်းတင့်သည် &quot;ကမ္ဘာမကျေ&quot; ဟုရေးသင့်ကြောင်း အကျိုးအကြောင်းပြ၍ပြောဆိုသည်။ နိုင်ငံတော်သီချင်း၌ပါရှိသော ကမ္ဘာဆိုသည်မှာ မြေကြီးကမ္ဘာကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်နိုင်၊ အချိန်ကာလများ ကမ္ဘာပေါင်းများစွာကြာသော်လည်းလည်း မကျေမပျက် (မပျက်စီး) ဟုဆိုလိုဟန်တူသည်။ ထို့ကြောင့် ယပင့်ဖြင့် ရေးမှသာ သင့်တော်မည်ဟု ယူဆသည်။ ကမ္ဘာသည် အချိန်ကာလ (ဒြပ်မဲ့) သဘောကို ရည်ညွှန်းသည်ဖြစ်၍ ယပင့်ဖြင့်သာ ရေးသင့်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ 

သို့သော်လည်း ကမ္ဘာမကျေသီချင်းသည် [[တို့ဗမာသီချင်း]]ကို အပြောင်းလဲပြု၍ ရေးဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်ကာ တို့ဗမာသီချင်းတွင် &quot;ကမ္ဘာမကြေ&quot; ဟူ၍ စာရေးဆရာ(များ) ကသုံးနှုန်းထားသည်။ တို့ဗမာသီချင်းစပ်ဆိုရာ၌ အဓိကရေးဖွဲ့သူမှာ [[သခင်တင် (ဝိုင်အမ်ဘီ)]] ဖြစ်ပြီး အကြံပေးသူအချို့ရှိ၍ ထိုအထဲမှ [[သခင်ဘသောင်း]]{{efn|ဘီဘီစီ (မြန်မာ)၏ ဆောင်းပါးတွင် တို့ဗမာသီချင်းကို ရေးစပ်သူသည် သခင်ဘသောင်းဟုဆိုရာ၌ အခြားကျမ်း၊ စာအုပ်များ၏ ဖော်ပြချက်နှင့် ကွဲလွဲနေသည်။}}က &quot;ယူဇနာနှစ်သိန်းလေးသောင်းအထုရှိတဲ့ ဤကမ္ဘာမြေကြီးဟာ ကြေပျက်မသွားသမျှကာလပတ်လုံး ဗမာပြည်ဟာ ငါတို့ပိုင်တဲ့ပြည်ဖြစ်သည်&quot; ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဤစကားလုံးများသည် သခင်ဘသောင်း တီထွင်ခဲ့သောဝေါဟာရမဟုတ်ဘဲ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် မှတ်တမ်းအရ ဆရာတော် ဦးဗုဓ်ဖြစ်သည်။ ဆရာတော်က &quot;ကမ္ဘာမကျေ&quot; ဟု မူရင်း၌ သုံးစွဲထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;anthem&quot;/&gt; လက်ရှိ၌လည်း ဤနိုင်ငံတော်သီချင်းကို &quot;ကမ္ဘာမကျေ&quot; ဟူသောစကားလုံးများဖြင့်သာ တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=CB95CD4DA7BE565FD0F99C26E2416280?lawordSn=917|title=ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်သီချင်းဥပဒေ (နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ်၁၀/၂၀၁၀) ၁၃၇၂ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၃ ရက် (၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်)|access-date=10 September 2020|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183626/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=CB95CD4DA7BE565FD0F99C26E2416280?lawordSn=917}}&lt;/ref&gt;

== လက်ရှိတရားဝင် စာသား ==

{|
|+
|-
!သီချင်းစာသား&lt;ref&gt;[http://burmalibrary.org/docs4/Draft_Constitution-Burmese.pdf Constitution of the Republic of the Union of Myanmar (2008)] Chapter 13 State Flag, State Seal, National Anthem and the Capital. Article 439 (a). Page 176.&lt;/ref&gt;
!IPA transcription
![[:en:MLC Transcription System|MLC transcription]]
|-valign=&quot;top&quot;
| | 
: တရားမျှတ လွတ်လပ်ခြင်းနဲ့မသွေ၊ 
: တို့ပြည်၊ တို့မြေ၊
: များလူခပ်သိမ်း၊ ငြိမ်းချမ်းစေဖို့၊ 
: ခွင့်တူညီမျှ၊ ဝါဒ ဖြူစင်တဲ့ ပြည်၊ 
: တို့ပြည်၊ တို့မြေ၊
: ပြည်ထောင်စုအမွေ၊ အမြဲတည်တံ့စေ၊ 
: အဓိဋ္ဌာန်ပြုပေ၊ ထိန်းသိမ်းစို့လေ ။
: (ကမ္ဘာမကျေ၊ မြန်မာပြည်၊
: တို့ဘိုးဘွား အမွေစစ်မို့ ချစ်မြတ်နိုးပေ။)
: ပြည်ထောင်စုကို အသက်ပေးလို့ တို့ကာကွယ်မလေ၊
: ဒါတို့ပြည် ဒါတို့မြေ တို့ပိုင်နက်မြေ။
: တို့ပြည် တို့မြေ အကျိုးကို ညီညာစွာတို့တစ်တွေ 
: ထမ်းဆောင်ပါစို့လေ တို့တာဝန်ပေ အဖိုးတန်မြေ။
| 
:{{IPA|[təjá m̥ja̰ ta̰ lʊʔ laʔ tɕʰɪ́n nɛ̰ mə t̪wè]}}
:{{IPA|[do̰ pjè do̰ mjè]}}
:{{IPA|[mjá lù kʰaʔ t̪éʲɲ ɲéʲN dʑœ́n zè bo̰]}}
:{{IPA|[kʰwɪ̰n tù ɲì m̥ja̰ wàda̰ pʰjù sɪ̀n dɛ̰ pjè]}}
:{{IPA|[do̰ pjè do̰ mjè]}}
:{{IPA|[pjì dàʊn zṵ ʔəmwè ʔəmjɛ́ tì da̰n zè]}}
:{{IPA|[ʔədeʲʔtʰœ̀m pjṵ bè tʰéʲn̪ t̪éʲn zo̰ lè]}}
:{{IPA|[ɡəbà mə tɕè mjəmà pjè]}}
:{{IPA|[do̰ bó bwá ʔəmwè sɪʔ mo̰ tɕʰɪʔ mjaʔ nó bè]}}
:{{IPA|[pjì dàʊn zṵ ɡò ʔət̪ɛʔ pé lo̰ do̰ kà ɡwɛ̀ məlè]}}
:{{IPA|[dà do̰ pjè dà do̰ mjè do̰ pàɪn nɛʔ mjè]}}
:{{IPA|[do̰ pjè do̰ mjè ʔətɕó ɡò ɲì ɲà zwà do̰ dədwè]}}
:{{IPA|[tʰœ́n sʰàʊm bà zo̰ lè do̰ tà wʊ̀m bè ʔəpʰó tœ̀m mjè]}}
|
:ta.ra: hmya. ta. lwat lap hkrang: nai. ma. swe
:(tui. prany tui. mre)
:mya: lu hkap sim: ngrim: hkyam: ce hpo.
:hkwang. tu nyi hmya. wada. hpyu cang tai. prany
:(tui. prany tui. mre)
:prany htaung cu. a mwi a.mrai: tany tam. se
:a.dhithtan pru. pe htin: sim: cui. le
:kambha ma. kye / mranma prany /
:tui. bhui: bwa: a.mwe cac mui. hkyac mrat nui: pe //
:prany htaung cu. kui a.sak pe: lui. tui. ka kwai ma.le /
:da tui. prany da tui. mre tui. puing nak mre //
:tui. prany tui. mre a.kyui: kui nyi nya cwa tui. ta.twe
:htam: hcaung pa cui. le tui. ta wan pe a. hpui: tan mre //
|}

== သမိုင်းဝင် စာသား ==
=== ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပထမမူကြမ်း ===
အမျိုးသားရေး ကြိုးပမ်းစို့လေ၊ 
ဒို့ပြေ ဒို့မြေ၊ 
အရှေ့က နေဝန်းထွန်းသစ်စပုံသို့ 
ဒို့ဆောင်သမျှအောင်ရမည်မှာ မလွဲပေ။ 
ဒို့ပြေ-ဟေ့ဒိုမြေ၊ ဒို့ပြည်ထောင်စုပေ၊ 
ဒို့တတွေ ရဲ့ပြေ၊ ဒို့တတွေရဲ့မြေ၊ တိုင်းရင်းသားအမွေ။

𝄆 ကမ္ဘာမကြေ၊ ဗမာပြည်၊
တို့ဘိုးဘွား အမွေစစ်မို့ ချစ်မြတ်နိုးပေ။ 𝄇
ဒါဒို့ပြေ ဒါဒို့မြေ ဒို့ကိုယ်ပိုင်မြေ၊ 
ဒို့ဘိုးဘွားအမွေစစ်မို့ ချစ်မြတ်နိုးပေ၊ 
ဒို့ပြေဒို့မြေ အကျိုးကို ကာကွယ် သယ်ပိုးမလေ၊ ဒို့ပြည်ထောင်စုအမွေ အဖိုးတန် ဤမြေ ဒို့တာဝန်ပေ။

=== ၁၉၄၇ ခုနှစ် တရားဝင်စာသား (၁၉၄၈-၁၉၈၉) ===

တရားမျှတ လွတ်လပ်ခြင်းနဲ့ မသွေ၊
တို့ပြည်၊ တို့မြေ၊
များလူခပ်သိမ်း၊ ငြိမ်းချမ်းစေဖို့၊
ခွင့်တူညီမျှ၊ ဝါဒဖြူစင်တဲ့ပြည်၊
တို့ပြည်၊ တို့မြေ၊
ပြည်ထောင်စုအမွေ၊ အမြဲတည်တံ့စေ၊
အဓိဋ္ဌာန်ပြုပေ၊ ထိန်းသိမ်းစို့လေ

𝄆 ကမ္ဘာမ'''ကြေ'''၊ '''ဗ'''မာပြည်၊{{efn|လက်ရှိစာသားတွင် &quot;ကမ္ဘာမ'''​ကျေ'''၊ '''မြန်'''မာပြည်&quot; ဟု ပြင်ဆင်ထားသည်။}}
တို့ဘိုးဘွား အမွေစစ်မို့ ချစ်မြတ်နိုးပေ။ 𝄇
ပြည်ထောင်စုကို အသက်ပေးလို့ တို့ကာကွယ်မလေ၊
ဒါတို့ပြည် ဒါတို့မြေ တို့ပိုင်နက်မြေ။
တို့ပြည် တို့မြေ အကျိုးကို ညီညာစွာတို့တတွေ
ထမ်းဆောင်ပါစို့လေ တို့တာဝန်ပေ အဖိုးတန်မြေ။

==ပြင်ဆင်မှု==
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတော်သီချင်းပါ &quot;ဗမာ&quot;ဟူသော စကားရပ်ကို &quot;မြန်မာ&quot;ဟူသည့် စကားရပ်ဖြင့် ပြောင်းလဲပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

==အခြားကြည့်ရန်==
*[[တို့ဗမာသီချင်း]]

==မှတ်စု==
{{notelist}}
==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://www.szbszig.atw.hu/ Szbszig] - vocal version taken from Burmese Radio Programme ([https://web.archive.org/web/20110429004026/http://users.atw.hu/szbszig/myanmar.mp3])
* [http://www.yadanabon.com/national_anthem.htm Yadanabon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312083331/http://www.yadanabon.com/national_anthem.htm |date=12 March 2009 }} - The information website about Burma features a page about the National Anthem, with a sound file taken from the &quot;Myanmar Radio Main Programme&quot; Interval stored in the [http://www.intervalsignals.net/countries/burma.htm Interval Signals Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110105054541/http://www.intervalsignals.net/countries/burma.htm |date=5 January 2011 }} website.
* [http://www.mayasite.net/MIDI/Atlas/mmr001gy.mid ''Ga Ba Majay Ba Ma Pyay'' (MIDI file)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429074001/http://mayasite.net/MIDI/Atlas/mmr001gy.mid |date=29 April 2016 }}
* [http://www.mewashingtondc.com/National_Anthem.htm Sheet music] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031215203314/http://www.mewashingtondc.com/National_Anthem.htm |date=15 December 2003 }} (from Embassy of Burma to Washington)


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံတော်အထိမ်းအမှတ်သင်္ကေတများ]]
[[Category:မြန်မာ့ဂီတ]]
[[Category:နိုင်ငံတော်သီချင်းများ]]</text>
      <sha1>5rgzji0144vvkmcgug5m4ht611fy5tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗမာလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3600</id>
    <revision>
      <id>1061354</id>
      <parentid>1061222</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */</comment>
      <origin>1061354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105700" sha1="os75hjnoiw16k5xwbximl1v92qe6w6h" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}
{{pp-move-indef}}
'''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox ethnic group
| group            = ဗမာလူမျိုး
| name             = 
| flag             = 
| flag_caption     = 
| image            =  Burmese family portrait.JPG
| image_caption    = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ
| image_alt        = 
| image_upright    = 
| total            = &lt;!-- total population worldwide --&gt;
| total_year       = &lt;!-- year of total population --&gt;
| total_source     = 
| total_ref        = &lt;!-- references supporting total population --&gt;
| genealogy        = 
| regions          = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်&lt;hr&gt;
{{flatlist|
*{{flag|Thailand}}
*{{flag|Malaysia}}
*{{flag|Singapore}}
*{{flag|United States}}
*{{flag|China}}
*{{flag|Australia}}
*{{flag|Japan}}
}}
| region1          = {{flagcountry|Thailand}}
| pop1             = ၂,၃၀၀,၀၀၀&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}&lt;/ref&gt;
| region4          = {{flagcountry|Japan}}
| pop4             = ၂၈,၈၆၀&lt;ref&gt;{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}&lt;/ref&gt;
| region3          = {{flagcountry|Australia}}
| pop3             = ၃၂,၆၆၅&lt;ref&gt;[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm &quot;Burmese Australians&quot;]&lt;/ref&gt;
| region2          = {{flagcountry|Singapore}}
| pop2             = ၅၀,၀၀၀&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}&lt;/ref&gt;
| languages        = [[ဗမာဘာသာစကား]]
| religions        = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]&lt;br/&gt; ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ်
| related_groups   = {{flatlist|
*[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]
*[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]
*[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]
* [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]]
* [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]]
*[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]]
* အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}}
| footnotes        = 
}}

သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lieberman2003&quot;&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Harvey1925&quot;&gt;Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.&lt;/ref&gt;
[[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]]
ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;HtinAung1967&quot;&gt;Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Spiro1982&quot;&gt;Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CulturalBurma&quot;&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ &quot;ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု&quot;။&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==

ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။

ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ &quot;ဗမာ&quot; သို့မဟုတ် &quot;မြန်မာ&quot; ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် &quot;မရ်မာ&quot; ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် &quot;မြမ္မာ&quot; ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce1969&quot;&gt;Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.&lt;/ref&gt; သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ &quot;ဗမာ&quot; နှင့် &quot;မြန်မာ&quot; နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ThantMyintU&quot;&gt;Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.&lt;/ref&gt;

&quot;မြန်မာ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် &quot;မြမ္မာ&quot; ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Luce&quot;&gt;Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.&lt;/ref&gt; ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး &quot;ဗြဟ္မာ&quot; လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ &quot;ဗြမ္မာ&quot;၊ ထိုမှတစ်ဆင့် &quot;မြမ္မာ&quot; နှင့် &quot;မြန်မာ&quot; ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hmannan&quot;&gt;တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။&lt;/ref&gt; တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော &quot;မြန်&quot; နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော &quot;မာ&quot; တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;ThanTun1988&quot;&gt;သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThanTun&quot;&gt;Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.&lt;/ref&gt;

&quot;ဗမာ&quot; ဆိုသည်မှာ &quot;မြန်မာ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Wheatley&quot;&gt;Wheatley, Julian K. (1980). &quot;Burmese as a Western Tibeto-Burman Language&quot;. ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.&lt;/ref&gt; မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ &quot;မြ&quot; (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး &quot;ဗ&quot; (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် &quot;မြန်မာ&quot; /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် &quot;ဗမာ&quot; /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1985&quot;&gt;Bradley, David (1985). &quot;Nasals and Nasalization in Burmese&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.&lt;/ref&gt;

ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို &quot;မြန်&quot; (緬) သို့မဟုတ် &quot;မြန်ရှန်း&quot; (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို &quot;မြန်တျန်&quot; (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Sun2000&quot;&gt;Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.&lt;/ref&gt; တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို &quot;မန်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;မန်&quot; (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ &quot;ဗမာ&quot; ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ &quot;ဖမား&quot; ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Egerod1957&quot;&gt;Egerod, Søren (1957). &quot;The Southern Min Dialects&quot;. ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.&lt;/ref&gt; အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် &quot;ဗမာ&quot; ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ &quot;Burma&quot; သို့မဟုတ် &quot;Burmese&quot; ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် &quot;Burmese&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ &quot;ဗမာ&quot; တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ &quot;Burman&quot; ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Silverstein&quot;&gt;Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် &quot;Brama&quot;၊ &quot;Barma&quot;၊ &quot;Birma&quot; နှင့် &quot;Brammas&quot; စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Yule1903&quot;&gt;Yule, Henry &amp; Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.&lt;/ref&gt; ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ &quot;ဗမာ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် &quot;ဘိရ်မာနီယာ&quot; (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် &quot;ဘိရ်မာနို&quot; (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။&lt;ref name=&quot;Yule1903&quot; /&gt;

ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် &quot;မြန်မာ&quot; နှင့် &quot;ဗမာ&quot; ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Silverstein&quot;&gt;Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.&lt;/ref&gt; ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) &quot;အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ&quot; ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Dittmer&quot;&gt;Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.&lt;/ref&gt; ထိုဥပဒေအရ &quot;မြန်မာ&quot; (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် &quot;Burma&quot; အစား &quot;Myanmar&quot; ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ &quot;ဗမာ&quot; (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ &quot;ဗမာ&quot; သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး &quot;မြန်မာ&quot; သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Dittmer&quot; /&gt;

== နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ ==
ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ThanTun1964&quot;&gt;Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.&lt;/ref&gt;

[[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]]
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;ThanTun1964&quot;&gt;Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, M., et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. ''Nature'', 569, 112–115.&lt;/ref&gt; နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ &quot;အနောက်ပိုင်း ချိယန်&quot; (Western Qiang / 西羌) နှင့် &quot;ဒီ&quot; (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Pulleyblank1983&quot;&gt;Pulleyblank, E. G. (1983). &quot;The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times&quot;. In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.&lt;/ref&gt; ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;SimaQian&quot;&gt;Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).&lt;/ref&gt;

[[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]]

အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး &quot;တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ&quot; (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.&lt;/ref&gt; ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် &quot;မန်းနွယ်များ&quot; (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း &quot;မန်ရှူးကျမ်း&quot; (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Luce1985&quot;&gt;Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; 

ဘာသာဗေဒ၊ သမိုင်းနှင့် DNA မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ရှေးဗမာနွယ်များ၏ ဖြစ်တည်လာပုံကို ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ သမိုင်းပညာရှင် G.H. Luce ၏ Phases of Pre-Pagan Burma (၁၉၈၅) သုတေသနနှင့် ဩစတြေးလျ ဘာသာဗေဒပညာရှင် David Bradley ၏ (၁၉၉၇) လေ့လာချက်များအရ လိုလို-ဗမာနွယ် မိသားစုကြီးမှ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ်]] ကွဲထွက်ရာတွင် ရှေးဗမာနွယ်များသည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုကြားတွင် သီးခြား ပထမဆုံး စတင်ခွဲထွက်ခဲ့ကြသည်။ထို ဗမာနွယ်အုပ်စုကြီးသည် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းစဉ် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသသို့ မဆင်းမီ မြောက်ပိုင်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖျား ဒေသတဝိုက် (ယနေ့ခေတ် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသများ) ၌ ရှေးဦးစွာ ခိုလှုံကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ရှေးဗမာနွယ် မျိုးနွယ်စုများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] နှင့် [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]] စသည့် လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြကြောင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ James A. Matisoff က ၎င်း၏ Handbook of Proto-Tibeto-Burman (၂၀၀၃) တွင် ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ 

ထို့ပြင် Li et al. (၂၀၁၅) နှင့် Human Genetics Research Center (၂၀၁၉-၂၀၂၀) တို့၏ ခေတ်သစ် DNA ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ချက်များအရလည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းရှိ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ထို လော်ဝေါ်၊ ဇိုင်ဝါး၊ လာချိဒ် လူမျိုးများသည် Y-DNA (O-M117) နှင့် mtDNA (M9a, F1a, N9a) ဗီဇအမှတ်အသားများကို အတူတူ မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ ရှေးဗမာနွယ် ဘိုးဘေးအုပ်စုများအနက် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် တောင်ဘက် မြေပြန့်ဒေသသို့ ဆက်လက် ဆင်းသက်လာခဲ့ပြီးနောက် ထိုစဉ်က ထွန်းကားလျက်ရှိသော ပျူနှင့် မွန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စာပေအက္ခရာများကို ပေါင်းစပ်လက်ခံခဲ့ကြခြင်းဖြင့် ပုဂံခေတ်တွင် ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce1985&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Li2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lieberman2003&quot; /&gt;

တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lieberman2003&quot; /&gt; အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသ၌ အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lieberman2003&quot; /&gt;

မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်မဖျက်ဆီးမီ ကတည်းကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။&lt;ref name=&quot;Luce1985&quot; /&gt; မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပေသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.&lt;/ref&gt;

အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Manshu&quot;&gt;Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coedes1968&quot;&gt;Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.&lt;/ref&gt;အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2019). &quot;Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar&quot;. ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8&lt;/ref&gt; 

ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ 
ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ &quot;ပုဂံယဉ်ကျေးမှု&quot; ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.&lt;/ref&gt;
=== ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) ===
အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass &amp; Co. Ltd., pp. 65–75.&lt;/ref&gt;
=== ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) ===
ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာလူမျိုးတို့အား ပြန်လည် စုစည်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.&lt;/ref&gt;တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Shorto, H. L. (1967). &quot;The 37 Nats&quot;. ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) ===
[[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.&lt;/ref&gt; သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.&lt;/ref&gt;
=== ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) ===
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ ==

ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Summerer2014&quot;&gt;Summerer, M., et al. (2014-01-29). &quot;Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations&quot;. ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17&lt;/ref&gt; 

၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2019). &quot;Genetic structure and ethnicity of Austroasiatic and Tibeto-Burman populations in Myanmar&quot;. ''Human Genetics'', 138(6), 619–635.&lt;/ref&gt; [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt; ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Mcardle2019&quot;&gt;McArdle, A., et al. (2019-05-15). &quot;Genome-wide insights into the population history of Myanmar&quot;. ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2&lt;/ref&gt; အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Summerer2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt; ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Y. C., et al. (2015-05-19). &quot;Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar&quot;. ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084&lt;/ref&gt; သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot; /&gt; ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt; ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Summerer2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt; ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Summerer2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kutanan2019&quot; /&gt; မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;Summerer2014&quot; /&gt;

မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။&lt;ref name=&quot;Liu2021&quot;&gt;Liu, D., et al. (2021-03-08). &quot;Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar&quot;. ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068&lt;/ref&gt;အညာဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genome-wide Autosomal DNA) ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်များအရ တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ အရှေ့အာရှ ဗီဇကို ပင်မအခြေခံအဖြစ် အမြင့်မားဆုံး (၇၀% မှ ၈၀% ခန့်) ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) နှင့် မိခင်နွယ် mtDNA Haplogroup M9a, D4/D5 တို့ အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Y. C., et al. (2015). &quot;Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar&quot;. PLOS ONE, 10(5), e0127084.&lt;/ref&gt;သို့သော် [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျောက်ပန်းတောင်း]] ဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အေဒီ ၈ ရာစု မတိုင်မီကတည်းက ပုပ္ပါးဒေသများ၌ အစဉ်အဆက် ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[နီဂရီတို|အရှေ့တောင်အာရှ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ]] (Ancient Mainland Southeast Asian Hunter-Gatherers / Hoabinhian Ancestry) ၏ မူလအခြေခံ မျိုးရိုးဗီဇစိမ့်ဝင်မှု (၁၀% မှ ၁၅% ခန့်) ပါရှိနေကြောင်းကိုလည်း Autosomal ဓာတ်ခွဲချက်များတွင် ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric peopling of Southeast Asia&quot;. ''Science'', 361(6397), 88–92. DOI:10.1126/science.at4454&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Liu2021&quot; /&gt; အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Kutanan2018&quot;&gt;Kutanan, W., et al. (2018). &quot;Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar&quot;. ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.&lt;/ref&gt;

== ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ ==

===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု===
{{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}}

{{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}}

ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Census2014&quot;&gt;The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, &quot;A Masters Theory of Theravada Buddhism&quot;, ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.&lt;/ref&gt; ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.&lt;/ref&gt;

ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.&lt;/ref&gt; ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။

=== မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် ===
ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။&lt;ref name=&quot;Chatterjee&quot;&gt;Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.&lt;/ref&gt; မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Eade&quot;&gt;Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.&lt;/ref&gt;

[[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Spiro&quot;&gt;Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.&lt;/ref&gt; ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ &lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;ဦးနု၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ&quot;၊ ၁၉၆၅။&lt;/ref&gt;

=== အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု ===
ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt; name=&quot;Khayaing&quot;&gt;Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.&lt;/ref&gt;

=== သနပ်ခါး ဓလေ့ ===
[[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thanaka&quot;&gt;Muralidharan, S. (2016). &quot;Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic&quot;. ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.&lt;/ref&gt;

=== အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ===
ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။

မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။

ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။

=== ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ===

ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.&lt;/ref&gt;

ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ &lt;ref&gt;Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.&lt;/ref&gt;ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.&lt;/ref&gt;

ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.&lt;/ref&gt;ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.&lt;/ref&gt;

ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။

== ဘာသာစကားနှင့်စာပေ ==
ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley&quot;&gt;Bradley, David. (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.&lt;/ref&gt; ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley&quot; /&gt;

[[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]]

=== သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ ===
{{main|မြန်မာစာပေ}}
ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Luce&quot; /&gt;သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ThanTun&quot; /&gt;

== ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား ==

[[မင်းသုဝဏ်]]၏ &quot;ရွှေဥဒေါင်း&quot; ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။

&lt;blockquote&gt;
&quot;နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့
ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု
ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်
နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။&quot;
&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
&quot;မြန်မာနွယ်
ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ
ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့
မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က
ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ်
ဖိုးထိုက်ပါဘိ။&quot;
&lt;/blockquote&gt;

ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် &quot;ဒေါင်းဒင်္ဂါး&quot; (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် &quot;ဒေါင်းအလံ&quot; အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

[[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ &quot;သူရိယဝံသ&quot; (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]]

၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ 

[[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]]

နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော &quot;ကူးဒေါင်း&quot; အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် &quot;ခွပ်ဒေါင်း&quot; (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Nu&quot;&gt;ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။&lt;/ref&gt; ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;BaMaw&quot;&gt;Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.&lt;/ref&gt;

ယနေ့ထက်တိုင်အောင် &quot;ဒေါင်း&quot; (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။

[[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် &quot;ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်&quot;။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]]

==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ==
* [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]
*[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]
*[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] 
* [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]
* [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]]
* [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]]
* [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]]
*[[သခင်စိုး]]
*[[သခင်သန်းထွန်း]]
*[[ဦးကျော်ငြိမ်း]]
*[[ဒေါက်တာဘမော်]]
*[[ကိုဗဟိန်း]]
*[[ဦးဗဆွေ]] 
*[[ဦးမြင့်သိန်း]]
*[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]]
*[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]]
*[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]]
*[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]
* [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]]
* [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]]
* [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]]
*[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]]
*[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]]
* [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]]
* [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]]
* [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]]
*[[လင်းယုန်နီ]]
*[[ချစ်ဦးညို]]
*[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]]
*[[အောင်သင်း]]
*[[ဆရာစံ]]
*[[သခင်ဖိုးလှကြီး]]
*[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]]
*[[ဗိုလ်စံဖဲ]]

== ဗမာလူမျိုးစု ==

မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် -

# [[ကတူးလူမျိုး]]
# [[ကနန်းလူမျိုး]]
# [[ဆလုံလူမျိုး]]
# [[ထားဝယ်လူမျိုး]]
# [[ဖွန်းလူမျိုး]]
# [[ဗမာလူမျိုး]]
# [[မြိတ်လူမျိုး]]
# [[ယဘိန်းလူမျိုး]]
# [[ယောလူမျိုး]]

ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Eal2010&quot;&gt;Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.&lt;/ref&gt; 

=== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု ===

ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham &amp; LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.&lt;/ref&gt;

ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် —

# [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ)
# [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ)
# [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ)
# [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး)
# [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ)
# [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ)
# [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး)
# [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ)

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;

* မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]]
{{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[Category:ဗမာလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>os75hjnoiw16k5xwbximl1v92qe6w6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုင်းလေလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7401</id>
    <revision>
      <id>1061322</id>
      <parentid>1056597</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58548-43</username>
        <id>150367</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ တိုင်းနေဟူသော စကားလုံးကို တိုင်းလေ ဟုပြောင်းလဲ လိုက်သည်။ တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် သူတို့ကိုသူတို့ တိုင်းလေ ဟုခေါ်သည်။ အခြားတိုင်း(ရှမ်း) အနွယ်များတာ သူတို့ကို တိုင်းနေ ဟုခေါ်သည်။ အခေါ်အဝေါ်ဟူသည် နေရာ ဒေသ အလိုက်ကွဲပြားမှုတော့ ရှိသည်။ သို့သော် ဗမာစာဖြင့် ရေးသားရာတွင် တိုင်းလေ လူမျိုးများ ကိုယ်တိုင် သူတို့ကို သူတို့ သုံးသော တိုင်းလေ စကားလုံးကိုသာ သုံးသင့်ပါသည်။</comment>
      <origin>1061322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15548" sha1="5lemnzlbcoutilyl5rd8bqi8ft8sj1k" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = တိုင်းလေ
| native_name      = ᥖᥭᥰ ᥘᥫᥴ ᥖᥭᥰ ᥖᥬᥲ ᥑᥨᥒᥰ
| flag             = 
| flag_caption     = 
| image            =Tai Nua girls.jpg
| image_caption    = တိုင်းလေလူမျိုး
| population       = 540,000–700,000 
| popplace         = {{flag|China}} ([[ယူနန်ပြည်နယ်]])&lt;br/&gt;
{{flag|Laos}}
{{flag|Myanmar}} ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊[[ကချင်ပြည်နယ်]])
| languages        = [[တိုင်းလေဘာသာစကား]]
| religions        = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]], ရှမ်းရိုးရာကိုးကွယ်မှု
| related_groups   = [[တိုင်လူမျိုး]],[[ရှမ်းလူမျိုး]],[[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း]],[[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]]
}}
'''တိုင်းလေလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းနေလူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Tai Neau သို့မဟုတ် Tai Nüa) သည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-တိုင်း]] ဘာသာစကားမိသားစုဝင် လူမျိုးတစ်စုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ တိုင်းလေများသည် [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်လူမျိုး]]စုဝင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှမ်းတို့နှင့် မျိုးရိုးနှင့် ဘာသာစကားအရ ဆက်စပ်မှုရှိသည်။ &lt;ref&gt;Chamberlain, James R. (2016). &quot;Tai Languages and the Tai Peoples&quot;.&lt;/ref&gt;
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅မျိုးထဲတွင်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။


[[File:Tai Nuea tribe depiction, 1900s.jpg|thumb|တိုင်းနေ]]တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ် အနောက်ပိုင်းရှိ [[တယ်ဟုန် ရှမ်း နှင့် ဂျိန်းဖော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရစီရင်စု]]နှင့် နီးစပ်သော နယ်မြေများတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ([[ရှမ်းပြည်နယ်]] နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]])  ဒေသများတွင်လည်း တိုင်းလေ လူဦးရေများ တချို့တဝက် နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;Ethnologue (2024). &quot;Tai Nüa&quot;. SIL International.&lt;/ref&gt; တောင်တန်းဒေသများနှင့် မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;Stuart-Fox, Martin (2003). ''A Short History of China and Southeast Asia''. Allen &amp; Unwin.&lt;/ref&gt;

== စာပေ ==
တိုင်းလေ လူမျိုးများ၏ စာပေသည် တိုင်းလေအရေးအသား (တယ်ဟုန်အေရးအသား) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး တိုင်စာရေးစနစ်အုပ်စုအတွင်း ပါဝင်သည်။ စာရေးစနစ်သည် အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာသော [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဘရာမီ]] အခြေခံစာလုံးစနစ်မှ ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ဒေသအလိုက် ပြောင်းလဲဖွံ့ဖြိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Daniels, Peter T. &amp; Bright, William (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; ၁၃ ရာစုဝန်းကျင် ပုဂံခေတ်တွင် မြန်မာစာပေစတင် ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် အဆိုပါ အက္ခရာစနစ်သည် မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး တိုင်လေစာပေ၏ အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Sai Kam Mong, &quot;The History and Development of the Shan Scripts&quot;, 2004.&lt;/ref&gt;ဗမာအက္ခရာနှင့် အရင်းအမြစ် တူညီသော်လည်း ပုံသဏ္ဌာန်အားဖြင့် သိသာစွာ ကွဲပြားသော ဝိသေသများ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ancestry&quot;&gt;R. Hosken, &quot;Representing Tai Le in Unicode&quot;, 2002.&lt;/ref&gt;ဗမာအက္ခရာများသည်[[ပေရွက်]] ပေါ်တွင် သံကလောင်ဖြင့် ရေးသားကြသောကြောင့် ပေရွက်မပြဲစေရန် အဝိုင်းပုံစံ ရေးသားခဲ့ကြသော်လည်း တိုင်လေဒေသ တွင် စက္ကူပေါ်၌ စုတ်တံ သို့မဟုတ် ကျူပင်ကလောင် များဖြင့် ရေးသားသောကြောင့် တရုတ်စာလုံးများကဲ့သို့ ဘေးစောင်းနှင့် ထောင့်ချိုးပုံစံများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;tools&quot;&gt;J.G. Scott, &quot;The Shans at Home&quot;, 1910.&lt;/ref&gt;တိုင်းလေစာပေသည် အဓိကအားဖြင့် ဘာသာရေးစာပေများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းစာများနှင့် ရိုးရာသမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ရေးသားရာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းလေဒေသများ၌ စာပေကို သင်ကြားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးအတွက် ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;Keyes, Charles F. (1995). ''The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia''. University of Hawaii Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား ==
တိုင်းလေဘာသာစကားသည် Tai Nüa ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး၊ တိုင်ဘာသာစကားများအတွင်း မြောက်ပိုင်းတိုင်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုဘာသာစကားသည် ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဒေဟုန် (Dehong) တိုင်-တန်ဒေသတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Ethnologue (2024). &quot;Tai Nüa&quot;. SIL International.&lt;/ref&gt;

==နောက်ခံသမိုင်း==
တိုင်းလေ (Tai Neau / Tai Nüa) လူမျိုးများသည် ခရာ-တိုင် လူမျိုးစုကြီးမှ ဆင်းသက်လာသူများဖြစ်ပြီး၊ အရှေ့တောင်အာရှ၏ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် နေထိုင်သူများဖြစ်သည်။ သမိုင်းမှတ်တမ်းများအရ တိုင်လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသများမှ တဖြည်းဖြည်း တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြပြီး ယူနန်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်ဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Chamberlain, James R. (2016). &quot;Tai Languages and the Tai Peoples&quot;.&lt;/ref&gt;

တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးများသည် (၁)ရာစုခန့်မှစ၍ ရှမ်းပြည်ထောင်စု နန်ချောင်နိုင်ငံတော်ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နန်ချောင်နိုင်ငံကို မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဂန္ဓာလတိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇ်တိုင်း၊ ဂန္ဓာရာဇစ်ပြည်ဟု အမည်အမျိုးမျိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

         ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၂၅၂)ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတို့၏ စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် နန်ချောင်နိုင်ငံဒေသ တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းလေရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ထိုင်း၊ မြန်မာ၊လာအိုစသော အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမဒေသများသို့ ရေကြည်ရာမြက်နုရာသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်။

တိုင်းလေများသည် ဒေသအတွင်းရှိ မူအန် (mueang) စနစ်အတိုင်း မြို့ပြအုပ်ချုပ်မှုများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစနစ်သည် တိုင်လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းဝင် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအဖြစ်တည်ထောင်မီ အခြေခံအဆင့်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Stuart-Fox, Martin (2003). &quot;A Short History of China and Southeast Asia&quot;.&lt;/ref&gt;

တိုင်းလေ လူမျိုးများသည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် နီးစပ်သည့် နယ်မြေများတွင် နေထိုင်သောကြောင့် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းအရ ဆက်နွယ်မှုရှိကြသည်။ ယူနန်ဒေသသည် ရှေးခေတ်မှစ၍ တရုတ် အင်ပါယာများ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ကြောင့် တိုင်လူမျိုးများအပေါ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှု၏ သက်ရောက်မှုများ တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;Anderson, James A. (2015). &quot;The Rebel Den of Nung Tri Cao&quot;. University of Washington Press.&lt;/ref&gt;

တစ်ဖက်တွင်လည်း တိုင်းလေများသည် မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နီးစပ်သောဒေသများတွင် နေထိုင်သောကြောင့် မြန်မာလူမျိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာရေးအရ နီးစပ်မှုရှိသည်။ ထိုသို့ နယ်မြေချင်းဆက်စပ်မှုကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့အကြား ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများတွင် တိုင်းလေများသည် အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Keyes, Charles F. (1995). &quot;The Golden Peninsula: Culture and Adaptation in Mainland Southeast Asia&quot;.&lt;/ref&gt; တရုတ်နှင့် မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုနှစ်ခုကြားတွင် ဆက်စပ်နေသော လူမျိုးတစ်စုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။

==အမည်ရင်းမြစ်==
'''တိုင်းနေ(ခ)တိုင်းလေ၏ ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်'''

တိုင်းလေဟူသော ဝေါဟာရမှာ ရှမ်းစကားဖြစ်ပြီး မြန်မာဘာသာအားဖြင့် '''&quot;အထက်ရှမ်း&quot;''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ အချို့သော ရှမ်းတို့က '''“တိုင်းနေ”'''ဟု ခေါ်ကြသည်။ တိုင်းလေနှင့် တိုင်းနေဟူသော ဝေါဟာရမှာ အဓိပ္ပာယ်အတူတူပင် ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် ရောက်ရှိသော နေရာဒေသကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ နီးစပ်ရာမြစ်ချောင်း၏ အမည်ကို အမှီပြု၍သော်လည်းကောင်း၊ ရိုးရာဝတ်စုံ၏အရောင်အဆင်းကို အစွဲပြု၍သော်လည်းကောင်း ၎င်းတို့၏ လူမျိုးနာမည်ကို ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းဒေသကို ရှမ်းများက အထက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြောက်အရပ်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်။ ထိုမြောက်ပိုင်း ဒေသ သို့မဟုတ် အထက်ပိုင်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ရှမ်းများကို တိုင်းနေ (ခေါ်) တိုင်းလေ ဟု ခေါ်သည်။ 

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]]</text>
      <sha1>5lemnzlbcoutilyl5rd8bqi8ft8sj1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထွန်းကြည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8940</id>
    <revision>
      <id>1061430</id>
      <parentid>1020510</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9524" sha1="hzs6srgjeuo4u82n1l1ng0gc3owesfl" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix =  ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း) &lt;br&gt;[[သရေစည်သူ]]
| name = ထွန်းကြည်
| native_name_lang = my
| image =
| caption =
| order = [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီး]]
| term_start = ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၂
| term_end = ၁၉၉၇
| predecessor =
| successor =
| birth_date = ၁ မေ၊ ၁၉၃၈ (အသက် ၈၇ နှစ်)
| birth_place = [[မုံရွာမြို့]], [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| nationality = မြန်မာ
| education = မုံရွာ အထက (၁)
| alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)]]
| occupation = စစ်မှုထမ်း
| military_career = [[တပ်မတော် (မြန်မာ)|တပ်မတော်]]
| years_active = ၁၉၅၉ – ၁၉၉၇
| rank = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
| known_for = တပ်မ (၈၈) တပ်မမှူး၊ မန္တလေးစစ်တိုင်းမှူး၊ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီး
}}
'''ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းကြည်''' (၁ မေ ၁၉၃၈ မွေးဖွား)သည်  ၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း  စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကာလအတွင်း ထင်ရှားခဲ့သည့် တပ်မတော်အရာရှိကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်။စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ်(၁)ဆင်း ၎င်းသည် စစ်တိုင်းမှူးတာဝန်များအပြင်၊ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး ==
၁၉၃၈ ခုနှစ် မေလ ၁ရက်တွင်   [[မုံရွာမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် မုံရွာ အထက (၁)၊ ၁၉၅၀-၅၄ ခုနှစ်တွင် မုံရွာလူငယ်အစည်းအရုံးဝင်၊ ၁၉၅၄-၅၈ ခုနှစ်တွင် စစ်တက္ကသိုလ်အပတ်စဉ် (၁)သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ 

== စစ်မှုထမ်းခြင်း ==
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်တွင် ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရပြီး၊ အမတ(၁)တွင် တပ်စုမှူး၊ မြစ်သားမြို့နယ် နလက ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ သင်တန်းများ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် အမြောက်တပ် (၁) တွင် တပ်ရေးတာဝန်၊ တပ်ထောက်တာဝန် နှင့် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တခရ ကျောင်း (ဗထူး)နည်းပြအရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် အမြောက်တပ် (၃) တပ်ခွဲမှူး၊ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ခလရ (၂၆) ခွဲမှူး(ဗိုလ်မှူး) ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နမခ ([[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]]) စစ်ဦးစီး (ဒုတိယတန်း)အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်။ 

၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ခလရ (၄၇) တပ်ရင်းမှူး၊ တပ်ရင်းစည်းရုံးရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ၊ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)၊ တိုင်းစည်းရုံးရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူးနှင့် စဗဟမှူး တိုင်းစည်းရုံးရေးကော်မတီဝင်များ အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။

၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် [[အမှတ်(၈၈)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|တပ်မ (၈၈)]] တပ်မမှူး၊ တပ်မစည်းရုံးရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နမခ ([[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]]) တိုင်းမှူး၊ ထို့နောက် လပခ ([[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]]) တိုင်းမှူး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။

== ၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းကာလများ ==
၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာတွင်  ဦးနေဝင်း၏  ညွှန်ကြားချက်ဖြင့်  စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းစဉ် ၊၎င်းစည်  အာဏာသိမ်း အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။ထို့နောက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေး အဖွဲ့ နဝတ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာပြီး၊၁၉၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၄  ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်မှအနားယူကာ ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အရပ်ဘက်ဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၉၇ ခုနှစ် တွင် ဝန်ကြီးတာဝန်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/news-analysis-sithu-aungmyint-former-general-tun-kyi-autobiography/3246953.html|title=မြန်မာ့မြေပေါ်မှာ နောင်ဘယ်သောအခါမှ စစ်အာဏာရှင် စနစ် ပြန် အမြစ်မတွယ်ရလေအောင်|work=VOA|access-date=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၂၁ မတ် ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/1222/|title=နဝတ ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးထွန်းကြည်ဘက်က ဗိုလ်ကြီးဟောင်းတစ်ဦးကို ဆက်သွယ်ရေးပုဒ်မဖြင့် စွဲထားသည့်အမှု ဆက်စစ်ရန် အမိန့်ချ|work=Myanmar Now|access-date=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅|date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt;
== ရရှိသည့်ဆု ==
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၇ ရက် တွင် စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ၎င်းအား သရေစည်သူဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dsinformation.org.mm/node/4096|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်   ၆၃ / ၂၀၂၂|work=တပ်မတော်သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့|access-date=၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂}} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{Lifetime|၁၉၃၈| |}}
[[Category:မြန်မာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ် အကြီးအကဲများ‎]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>hzs6srgjeuo4u82n1l1ng0gc3owesfl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8998</id>
    <revision>
      <id>1061369</id>
      <parentid>1018326</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပုံ အသစ်လဲ</comment>
      <origin>1061369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15708" sha1="g5w4sssatp6v1z1eogf5g6z5yeqqtvo" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်
| background       = solo_singer
| image            = Sai Sai Kham Leng (2026).jpg
| image_size       = 
| caption          = တောင်ကြီးမြို့တွင် ပြုလုပ်သည့် ရှိုးပွဲတစ်ခု၌ မြင်တွေ့ရစဥ် (၂၀၂၆)
| birth_date       = {{birth date and age|1979|04|10|df=yes}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.saisaionline.com/|title=Official website|website=www.saisaionline.com|access-date=2018-08-07}}&lt;/ref&gt;
| birth_place      = [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]
| occupation       = တေးရေး၊ အဆိုတော်၊ဒါရိုက်တာ၊သရုပ်ဆောင်
| genre            = * R&amp;B, [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ|Hip hop]], Pop
| instrument       = 
| years_active     = ၁၉၉၉–လက်ရှိ
| website          = {{URL|saisaionline.com}}
| awards                  = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု]] (၂၀၁၉)
}}
'''စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်''' (၁၀ ဧပြီ ၁၉၇၉ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အဆိုတော်၊ တေးရေး၊ သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်၊ စာရေးဆရာနှင့် ထုတ်ဝေသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အတွက် အကောင်းဆုံးအမျိုးသား ဇာတ်ဆောင်ဆုနှင့်အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို ‘ပိတောက်ကတဲ့ ဂီတ’ ဇာတ်ကားဖြင့်  ရရှိထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/247872
|title=၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်နှင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တို့အတွက် အကယ်ဒမီဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆုများကို မြင့်မြတ်၊ စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၊ ပြေတီဦးတို့ကလည်းကောင်း၊ အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို  အိန္ဒြာကျော်ဇင်၊ စိုးပြည့်သဇင်နှင့် ရွှေမှုန်ရတီတို့က ရရှိပြီး အကယ်ဒမီဆုပေါင်း ၂၂ ဆု ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့|work=Eleven Media Group|access-date=၁၁ မေ ၂၀၂၃ |date=၇ မေ ၂၀၂၃  }}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝ ==

'''စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်''' ကို [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် အဖ စိုင်းခမ်းလှိုင်၊ အမိ စဝ်ဝေဠုသိင်္ဂီ တို့မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း ၄ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်ပြီး ညီမငယ် ၂ ဦး နှင့် ညီတစ်ဦး ရှိသည်။ အဖိုး (မိခင်၏ အဖေ) သည် မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီး [[စဝ်စံထွန်း]] ဖြစ်သည်။

၁၉၈၄ ခုနှစ် မှ ၁၉၉၆ ခုနှစ် အထိ [[တောင်ကြီးမြို့]] အ.ထ.က (၁) တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်သည်။ အသက် ၁၀ နှစ်တွင် အဆိုတော် [[ဇော်ဝင်းထွဋ်]]၏ အယ်လ်ဘမ်ကို စတင်နားထောင်ပြီး ဝါသနာပါရာ ဂီတကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့တယ်ဟု ဆိုသည်။  

၄ တန်းအရောက်တွင် မိဘနှစ်ပါး ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်။ မိခင်မှာ ဩစတေးလျသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်]] [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်|နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)‎]] များတွင် ပညာဆည်းပူးသည်။၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖခင် တိမ်းပါးခဲ့သည်။

== မော်ဒယ် ==
အနုပညာခရီးလမ်းကို ၁၉၉၆ ခုနှစ် တွင် မော်ဒယ်အနေဖြင့် စတင်သည်။ ဂျွန်လွင်မော်ဒယ်အေဂျင်စီ ၏ မော်ဒယ်အဖြစ် အသက်မွေးသည်။ 

== အဆိုတော် ==
၂၀၀ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လတွင် ပထမဦးဆုံးတေးစီးရီး ''ချောကလက်ရောင် ရေခဲအိပ်မက်'' ထွက်ရှိသည်။ ထိုစီးရီးသည် ပေါက်ခွေ မဟုတ်ခဲ့။ နောက် ၅ လ အကြာတွင် ဟစ်ဟော့အဖွဲ့သစ် ACID သည် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့ အောင်မြင်သွားသည်။ ACID ခွေထဲတွင် စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်က ''ဘဝ''သီချင်းကို တွဲဖက်သီဆိုခဲ့ရာ အတန်ငယ် လူသိလာသည်။ ထို့နောက် ကောင်းမြတ်လေး (Lil' Kaung Myat) နှင့် တွေ့ဆုံမိသည်။ ကနဦးဆွေးနွေးကြပြီးနောက် စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်၊ ကောင်းမြတ်နှင့် [[ငယ်ငယ်]] သုံးယောက်တွဲပြီး သီချင်းဆိုဖို့ ဆုံးဖြတ်ကြသည်။

၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၁၀)ရက်နေ့တွင် ဘလေဇွန် ကုန်တိုက် (Blazon Shopping Centre) တွင် ပြုလုပ်သည့် စီးရီးသစ် ''သူငယ်ချင်းများစွာ'' အတွက် စတင်ရောင်းချခြင်းနှင့် ဖျော်ဖြေပွဲသို့ ပရိသတ် ၃၅၀ ခန့် လာရောက်အားပေးခဲ့ကြသည်။ ဗွီစီဒီကို ၂၀၀၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်။ 

၂၀၀၂ ခုနှစ်၌ပင် တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းသစ်နေအိမ်သို့ ပြောင်းနေသည်။ သူ၏ နာမည်အကျော်ဆုံး သီချင်းဖြစ်လာမည့် ''ဝမ်းနည်းမှတ်တမ်း'' ကို ထိုနှစ်တွင်ပင်ရေးသည်။ ရန်ကုန်သို့ ဘောလုံးကန်ရန် ရောက်လာသည့် တောင်ကြီးမှ သူငယ်ချင်း [[နန္ဒစိုင်း]]နှင့် ချိတ်ဆက်မိသည်။ နန္ဒစိုင်းကို တောင်ကြီးမပြန်စေတော့ဘဲ ရန်ကုန်တွင် အနုပညာလုပ်ငန်းများ အတူလုပ်ရန် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။

''စိုင်းစိုင်းဘတ်ဒေး'' အခွေတွင်လည်း [[ချစ်ကောင်း (အဆိုတော်)|ချစ်ကောင်း]]နှင့် တွဲဖက်သီဆိုခဲ့သည်မှာ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။ ''အဲဗားဂေါ်လီ'' အခွေထွက်သည်။ထို့နောက် ''ဒိတ်ဒိတ်ကြဲ'' ကို ထုတ်ဝေသည်။ ၂၀၁၄ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်တွင် ဒိတ်ဒိတ်ကြဲဒီစီဒီ ဖြန့်ချိသည့်ပွဲကို ရန်ကုန်မြို့ Junction Square ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ယခုနောက်ဆုံးထွက်ခဲ့သည့် အခွေမှာ ''Sai Sai Is Sai Sai'' အမည်ရှိ တေးစီးရီးဖြစ်သည်။ 

== ပြင်ပဘဝ ==
၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလတွင် People Magazine နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတွင် သူသည် ပြိုကွဲနေ‌သော မိသားစုမှ လာသည်ဖြစ်၍ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် ပတ်သက်၍ မသေချာသေးကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ &lt;ref name=pm-09&gt;{{cite journal | url=http://www.people.com.mm/article.cfm?id=10955&amp;parent=10954&amp;sec=10 | title=25 Random Facts about Sai Sai | language=Burmese | work=People Magazine Myanmar | date=May 2009 | author=Hnin Ei Ei Aung | archive-date=8 June 2009 | access-date=1 January 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090608165049/http://www.people.com.mm/article.cfm?id=10955&amp;parent=10954&amp;sec=10 | url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.people.com.mm/article.cfm?id=10955&amp;parent=10954&amp;sec=10 |access-date=1 January 2015 |archive-date=8 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608165049/http://www.people.com.mm/article.cfm?id=10955&amp;parent=10954&amp;sec=10 }}&lt;/ref&gt;

== ထွက်ရှိထားသော သီချင်းခွေများ ==
=== တစ်ကိုယ်တော် ခွေများ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ခေါင်းစဉ်
!ထုတ်ဝေနှစ်
!ထုတ်ဝေသူ
!မှတ်ချက်
|-
|''ချောကလက်ရောင် ရေခဲအိပ်မက်''
|၂၀၀၀၊ မတ်
|
|
|-
|''သူငယ်ချင်းများစွာ''
|၂၀၀၁၊ ဇူလိုင်
|
|
|-
|''ဖေဖော်ဝါရီ မှတ်တမ်း''
|၂၀၀၃၊ မတ်
|
|
|-
|စိုင်းစိုင်း လိုက်ဖရှိုး
|၂၀၀၄
|
|
|-
|''[[စိုင်းစိုင်းဟု ခေါ်သည်]]''
|၂၀၀၅
|
|
|-
|Happy Sai Sai Birthday
|၂၀၀၇
|
|
|-
|''အဲဗားဂေါ်လီ''
|၂၀၀၉
|
|
|-
|''ဒိတ်ဒိတ်ကြဲ''
|၂၀၁၂
|
|
|-
|''Sai Sai Is Sai Sai''
|၂၀၁၈
|
|
|}

=== အတွဲခွေများ === 
# ၂၀၀၀ ခုနှစ် - ''စတင်ခြင်း''
# ၂၀၀၂ ခုနှစ် - ''ပြန်ပြောပြဖို့ တော်တော်ခက်လိမ့်မယ်''
# ၂၀၀၂ ခုနှစ် - ''မိန်းမ''
# ၂၀၀၂ ခုနှစ် - ''အချစ်များစွာအတွက်''
# ၂၀၀၃ ခုနှစ် - ''ဘဝ ဘဝ''
# ၂၀၀၄ ခုနှစ် - ''နတ်သမီးပုံပြင်''
# ၂၀၀၆ ခုနှစ် -  ''Rock &amp; Rap Live Show''
# ၂၀၀၆ ခုနှစ် - ''အလွမ်းရဲ့ ည''
# ၂၀၀၆ ခုနှစ် - ''အရင်လို စိတ်မချလို့ပါ ရှင်ရယ်''
# ၂၀၀၆ ခုနှစ် - ''အိမ်ဂျယ်''
# ၂၀၀၇ ခုနှစ် - ''၁၀ စက္ကန့်''
# ၂၀၀၉ ခုနှစ် - ''City FM 6th Anniversary''
# ၂၀၁၀ ခုနှစ် - ''ပျော်စရာကြီး''
# ၂၀၁၁ ခုနှစ် - ''City FM 9th Anniversary''
# ၂၀၁၃ ခုနှစ် - ''City FM 11th Anniversary''

== စာရေးဆရာ ==
ဝတ္ထုရေးသားခြင်းကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ပထမဆုံးစာအုပ် ''[[စက္ကူငှက်]]''ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကြောင်နှစ်ကောင် စာပေမှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤဝတ္ထုကို မီးပွားက ရုပ်ရှင်ရိုက်ဖူးသည်။၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ဒုတိယစာအုပ် ''[[ကံကိုဆွဲ၍ မှုန်းသီခြယ် မင်ရည်ကျဲ၏ မကျဲ၏]]'' ကို ကြောင်နှစ်ကောင် စာပေမှပင် ဖြန့်ချိသည်။  

==ဆုမျာနှင့်ဆန်ကာတင်စာရင်းများ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
|-
! ခုနှစ်
! ဆု
! အမျိုးအစား
! ပါဝင်သောဇာတ်ကား
! ဆုရရှိမှု
|-
| ၂၀၂၀
| rowspan=&quot;5&quot;|[[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု]]
| အကောင်းဆုံး အမျိုးသား ဇာတ်ဆောင်ဆု
| ''ပိတောက်ကတဲ့ဂီတ''
| {{Win}}
|-
| ၂၀၂၀
| အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆု
| ''ပိတောက်ကတဲ့ဂီတ''
| {{Win}}
|-
| ၂၀၂၄
| အကောင်းဆုံး အမျိုးသား ဇာတ်ဆောင်ဆု
| ''စိတ်ကကြိုး''
| {{Nominated}}
|-
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ == 
*[http://www.facebook.com/saisaifanpage Official Facebook Page]
*[http://twitter.com/saisai_khamleng Official Twitter]
{{Lifetime|၁၉၇၉| |}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>g5w4sssatp6v1z1eogf5g6z5yeqqtvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငွေမည်းခဝါချခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9718</id>
    <revision>
      <id>1061361</id>
      <parentid>1019372</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13848" sha1="79wagy98fybw5smd5xsvex9081tuxof" xml:space="preserve">'''ငွေကြေးခဝါချမှု''' သို့ '''ငွေမည်းခဝါချခြင်း''' (အင်္ဂလိပ်: Money laundering) ဆိုသည်မှာ တရားမဝင်သော နည်းလမ်းများဖြင့် ရရှိလာသော [[ငွေကြေး]] သို့မဟုတ် ပိုင်ဆိုင်မှုများ (ငွေမဲ) ကို တရားဝင် ရရှိလာသော ပိုင်ဆိုင်မှုများ (ငွေဖြူ) အဖြစ် ပုံစံပြောင်းလဲခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဆိုလိုသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရေပန်းအစားဆုံး ငွေကြေးဖြစ်သည့် [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]] ငွေစက္ကူများကို ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အဓိက အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။[[File:1,5 und 10 Dollarnoten.jpg|thumb|alt=US Dollar Notes.|ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရေပန်းအစားဆုံးငွေကြေးဖြစ်သည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ငွေစက္ကူများ]]

== အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် အကျုံးဝင်မှု ==
ယခင်က ငွေကြေးခဝါချမှုဟူသော ဝေါဟာရကို ဂိုဏ်းဖွဲ့ကျူးလွန်သည့် ဒုစရိုက်မှုများတွင်သာ သုံးစွဲခဲ့သော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် အမေရိကန် ငွေကြေးထိန်းချုပ်ရေးရုံးကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများက အောက်ပါအတိုင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည် -

* တရားမဝင် လုပ်ကိုင်မှုမှ ရရှိလာသော ဥစ္စာပစ္စည်း သို့မဟုတ် ငွေကြေးကို နည်းလမ်းတစ်ခုခုဖြင့် လွှဲပြောင်းခြင်း။
* အခွန်ရှောင်ခြင်း သို့မဟုတ် စာရင်းအင်း လိမ်လည်ခြင်း။
* ဗြိတိန်နိုင်ငံကဲ့သို့သော အချို့နိုင်ငံများတွင် ငွေကြေးသာမက မည်သည့် စီးပွားရေးပစ္စည်းကိုမဆို အကျုံးဝင်စေခြင်း။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ငွေကြေးခဝါချမှုသည် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်နိုင်ငံ]]တွင် အရက်တားမြစ်သည့်ခေတ်ကာလများကပင် စတင်အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သာဓကမှာ ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များက လူဆိုးဂိုဏ်းဝင် မီယာလန်းစကီး (Meyer Lansky) ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |title=History of Anti-Money Laundering Laws |url=https://www.fincen.gov/history-anti-money-laundering-laws |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528094059/https://www.fincen.gov/history-anti-money-laundering-laws |archive-date=28 May 2024 |access-date=15 May 2024 |website=Financial Crimes Enforcement Network (FINCEN)}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် တရားမဝင်အရက်ရောင်းချမှုမှ ရရှိသောငွေများကို ဆွစ်ဘဏ် (Swiss Bank) လျှို့ဝှက်ချက်ဥပဒေအား အသုံးချ၍ ရှဲကုမ္ပဏီ (Shell Companies) များနှင့် ကမ်းလွန်ဘဏ်ငွေစာရင်းများမှတစ်ဆင့် ခဝါချခဲ့သည်။

&quot;ငွေကြေးခဝါချမှု&quot; ဟူသော စကားရပ်သည် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ် ဝါးတားဂိတ် (Watergate) အရှုပ်တော်ပုံ ကာလတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာက စတင်သုံးနှုန်းခဲ့ရာမှ ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။

== ငွေကြေးခဝါချသည့် နည်းလမ်းများ ==
ဒုစရိုက်သမားများသည် ၎င်းတို့၏ &quot;ညစ်ပတ်သောငွေ&quot; ကို &quot;သန့်ရှင်းသောငွေ&quot; ဖြစ်စေရန် အောက်ပါအတိုင်း ဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
!'''နည်းလမ်း'''
!'''ရှင်းလင်းချက်'''
|-
|လုပ်ငန်းတွင်း အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်စေခြင်း
|ငွေသားအဝင်အထွက်များသော လုပ်ငန်းများ (ဥပမာ- စတိုးဆိုင်) တွင် တရားမဝင်ငွေများကို ရောနှောအပ်နှံခြင်း။
|-
|ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို အသုံးချခြင်း
|ဆံပင်ညှပ်ဆိုင် သို့မဟုတ် ကားဆေးဆိုင်ကဲ့သို့ ကုန်ကြမ်းစာရင်း အတိအကျမပြနိုင်သော လုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် ရရှိငွေကို ဖောင်းပွပြခြင်း။
|-
|ရှဲကုမ္ပဏီများ တည်ထောင်ခြင်း
|စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အမှန်တကယ်မရှိဘဲ စာရွက်ပေါ်တွင်သာရှိသော ကုမ္ပဏီများမှတစ်ဆင့် ငွေအကြိမ်ကြိမ်လွှဲပြောင်းခြင်း။
|}

== ဥပဒေနှင့် ထိန်းချုပ်မှုများ ==
ငွေကြေးခဝါချမှုကို နှိမ်နင်းရန်အတွက် နိုင်ငံတကာတွင် ငွေကြေးထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ (FININT) များက စောင့်ကြည့်လျက်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဒေါ်လာ ၁၀,၀၀၀ ထက်ပိုသော ငွေသားလွှဲပြောင်းမှုများကို ဘဏ္ဍာရေးမှုခင်းများဖော်ထုတ်ရေးကွန်ယက် (FinCEN) သို့ အစီရင်ခံရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့ တင်းကျပ်သော ဥပဒေများ ချမှတ်ခြင်းဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်မှုများ၏ ဘဏ္ဍာရေးအရင်းအမြစ်ကို ဖြတ်တောက်ရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် FATF ၏ '''Black List''' (High-Risk Jurisdictions) တွင် ထည့်သွင်းခံခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FATF adds Myanmar to a global financial blacklist |url=https://elevenmyanmar.com/news/fatf-adds-myanmar-to-a-global-financial-blacklist |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=en}}&lt;/ref&gt; FATF အဖွဲ့က ချမှတ်ထားသည့် အကောင်အထည်ဖော်ရမည့် အချက် ၈ ချက်အနက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် အချက် ၂ ချက်ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် FATF ၏ အရေးယူမှုအသစ်များမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရှိခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ ဆောင်ရွက်ပြီးစီးခဲ့သည့် အချက်များမှာ ငွေကြေးခဝါချမှု အန္တရာယ်ရှိနိုင်သော နယ်ပယ်များကို ပိုမိုနားလည်သဘောပေါက်အောင် မြှင့်တင်ခြင်းနှင့် ဗဟိုဘဏ်မှတစ်ဆင့် ဟွန်ဒီ (တရားမဝင် ငွေလွှဲလုပ်ငန်း) လုပ်ကိုင်သူများကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကျန်ရှိနေသည့် အချက် ၆ ချက်ဖြစ်သော ငွေကြေးဆိုင်ရာ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ (MFIU) ၏ လုပ်ငန်းအစီရင်ခံစာများကို အများပြည်သူသို့ ပိုမိုထုတ်ပြန်ရန်၊ နိုင်ငံဖြတ်ကျော် ငွေကြေးခဝါချမှုများကို နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်းစုံစမ်းရန်၊ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် လက်နက်ပစ္စည်းများကို ပိုမိုထိရောက်စွာ သိမ်းဆည်းရန်နှင့် လူအများအပြား သေကြေစေနိုင်သော လက်နက်ပြန့်ပွားမှုအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုများကို နည်းပညာအကူအညီဖြင့် ထိရောက်စွာ တားဆီးရန် စသည့်အချက်များကိုမူ ဆက်လက်အကောင်အထည်ဖော်ရန် လိုအပ်နေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-10 |title=FATF အမည်ပျက်စာရင်းကနေ လွတ်ရေး စစ်ကော်မရှင်က အဖမ်းအဆီးတွေ ပိုတိုးတင်းကျပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy67g70kyro |access-date=2026-03-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[s:အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ_ဥပဒေအမှတ်_၁၆/၂၀၂၆|ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆]] ဖြင့် ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ(ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312113357/https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |archive-date=12 March 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:ငွေကြေး]]</text>
      <sha1>79wagy98fybw5smd5xsvex9081tuxof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (နည်းပညာ)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9992</id>
    <revision>
      <id>1061254</id>
      <parentid>1060243</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>21591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-45 */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1061254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252265" sha1="cupgm5h25mn0mzpcqgfflr0u5wvc2go" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။
&lt;!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --&gt;
မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။
|center=&lt;div id=&quot;villagepumpfaq&quot; style=&quot;padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;&quot;&gt;{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}&lt;/div&gt;
|3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}&lt;!--

--&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;!--

--&gt;
__TOC__
{{anchor|below_toc}}
{{clear}}&lt;!--

ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။

--&gt;[[&lt;!-- OK --&gt;Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]


&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ &quot;ဆွေးနွေးချက်အသစ်&quot; ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။

--&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29905755 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.

You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&amp;oldid=30604233 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-39&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]

'''Updates for editors'''
* The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551]
* For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|&quot;Suggestion mode&quot; Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing &quot;experimental&quot; edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe.
* A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]].
* The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias.
* After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659]

'''Updates for technical contributors'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;formatversion=2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၅၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31085309 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-40&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013]
* Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769]
* An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058]

* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]].
* Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Draft:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section.
* New magic words &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].  For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual.
* On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၀:၄၈၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31092225 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-41&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January.

'''Updates for editors'''
* Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations.
* Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading.
* Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847]
* Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. 
* A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/api/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/w/rest.php/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

 ၁၈:၅၁၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31098825 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-42&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;Miller2026-1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304]

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs.
* The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077]
* [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]].
* Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075]

'''Updates for technical contributors'''
* There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response.

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၀၇:၃၈၊ ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31142468 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-43&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* To measure the impact of incorporating some [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#November 2025: Ideas and feedback|community-requested features]] on logged-out reader retention, a test for [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Image_Browsing|Image Carousel]] will be pushed to logged-out readers. With the Image Carousel feature, readers browse community-uploaded images, selected by editors as relevant to specific articles. The test starts on November 20.
* An experimental notice will be pushed to 0.5% of logged-out mobile readers who come to English Wikipedia from Google, asking them to add Wikipedia as a [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/preferred-sources/ Google Preferred Source]. The test is to see if this notice increases reader retention and encourages people who use Google Search to visit Wikipedia more often. It will run from October 15–29 and will be assessed for its impact on retention and referrals.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[quarry:|Quarry]] returned an “Access denied” error when users tried to run SQL queries, preventing queries from running normally, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T440966]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Cog-icon-grey.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Due to a long-standing bug, applications that use the [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For_Developers|OAuth 2]] client credentials flow to act on their owners’ behalf are treated as if they are logged out. This will be fixed for new applications registered on or after Monday, October 19. Some affected applications need to re-register. [https://phabricator.wikimedia.org/T420297]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.1|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A proposal to hold the Wikimedia Hackathon every three years, with regional hackathons in between, [[mw:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|has been shared]]. It explores making the event more accessible to technical communities in different regions. Share your feedback on the proposal’s [[mw:Talk:Wikimedia Hackathon/Community Proposal 2026|talk page]] before November 6.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W43&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၄:၃၇၊ ၁၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31178499 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-44&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* An experiment launched on September 29 is testing [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Experience/Reading_recommendations|article recommendations]] for new account holders who also identify as readers. By suggesting articles to read, similar to recommendations in the Wikipedia app for logged-in readers, the experiment aims to encourage new account holders to read and return to the website regularly, with the goal of increasing internal referrals by 1%. See the related [[m:Community Wishlist/W505|Community Wishlist]] proposal.
* Several Wikimedia services were taken offline last week because of a [https://www.php.net/archive/2026.php#2026-10-20-1 security vulnerability in PHP]. This is because they need to be updated before they are safe to put back online. This is not a problem just for the Wikimedia movement but affects a lot of websites. You can follow updates on [[wikitech:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community|Wikitech]]. Cloud VPS and Toolforge will take longer to bring back online. This is to make sure that applications which run on Cloud VPS or Toolforge are not affected. Tool developers can see updates and more information on the [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/cloud-announce.lists.wikimedia.org/ Cloud-announce mailing list]. [https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-tools-and-services/][https://diff.wikimedia.org/2026/10/21/impact-of-php-vulnerabilities-on-wikimedia-cloud-services/]
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/43|Last week we shared]] that to measure the impact of incorporating some community-requested features on logged-out reader retention, a test for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Carousel]] feature would be pushed to logged-out readers. Due to an issue, we will be restarting the test, but it will be live on October 26, not November 20 as initially announced.

'''Updates for editors'''
* A new [[wikitech:KAPOW|bot detection system]] to better identify automated traffic that disguises itself as human visitors, is coming to the Wikimedia wikis. This might cause sudden changes to visitor statistics starting from 26 October, going back to 20 June 2026.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] which renders musical notation inside wiki pages, has been temporarily disabled on all wikis due to a security issue. Affected pages will display a notice instead of musical scores, but the underlying code remains intact. No action is needed from editors, and a fix is in progress. A separate announcement will follow when the extension is re-enabled. Read more on [[phab:T441579|Phabricator]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where CodeMirror syntax highlighter appears to have been enabled in error for existing editors has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T441308]

'''Updates for technical contributors'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, October 28 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1793199600 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T439703]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.2|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Scholarship and sponsorship applications for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] will close on Friday, October 30th. Submit your application [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ through Pretix] before the deadline!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/44|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W44&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၅၅၊ ၂၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31199592 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-45&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Many Wikimedia tools were taken offline last week because of a [[:w:PHP2Shell|security vulnerability in PHP]]. This affected many websites worldwide. [[m:Special:MyLanguage/Toolforge|Toolforge]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services|Cloud VPS]] have been back up since October 22. Many important tools have been gradually restored. Some tools need the respective volunteer maintainers to restart them. Others still need to upgrade to a patched PHP version. Some tools were using older versions of PHP which are not supported by the recent security patches. They will require maintainers to upgrade to a more recent version. This might require additional effort. You can follow the work [[:wikitech:Talk:Incidents/2026-10-21 PHP security update/Community#Exceptions|on Wikitech]].

'''Updates for editors'''
* A new optional search experiment is running in the Wikipedia Android and iOS apps for Arabic, French, and Japanese Wikipedias. Participating readers can search inside articles and open quoted passages directly in their source articles, no answers or summaries are generated. This is the first of four experiments in [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|Phase 2 of Semantic Search]]. It began on October 22 and runs for 20 days. Feedback is welcome on the project’s [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Readers/Information%20Retrieval/Phase%202|discussion page]].
* The [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences|Future Audiences]] team is planning to bring [[m:Special:MyLanguage/Future_Audiences/Share_card|Share Cards]] to Wikipedia on mobile. This feature gives users the option to share a visually appealing card with friends, based on the article they are reading. The card contains the article’s title, image, opening text, and related attribution, and links back to the article for full reading. Editors are invited to try out this feature by adding &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;?useformat=mobile&amp;sharecard=1&lt;/code&gt; to any article URL from October 29 to November 8. Share any thoughts on the [[m:Talk:Future_Audiences/Share_card| project talk page]] and report any bugs on [[phab:T439161|Phabricator]]. 
* The default renderer for math formulas will change on November 2. After the change, the server sends the formula as MathML, and your browser uses MathJax to show it. This is the last step towards the Mathoid/RESTBase deprecation process, for sustainability and security reasons. You can [[w:en:Wikipedia:WikiProject Mathematics/MathFormattingBugs|ask questions or report problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T375238]
* Do you have an idea for a new feature, or a bug that needs fixing? [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Submit your suggestion for the community wish list by November 8!]]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.48/wmf.3|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/45|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W45&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၄:၂၂၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31236748 --&gt;</text>
      <sha1>cupgm5h25mn0mzpcqgfflr0u5wvc2go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျော်ဟိန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10748</id>
    <revision>
      <id>1061331</id>
      <parentid>1022917</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49417" sha1="agt5dylh2d7b0b4f1be1zheuugd70mi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image                   =
| imagesize               = 
| caption                 =ကျော်ဟိန်းသည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များအတွင်းတွေ့ရှီရသောဓာတ်ပုံ 
| name                    = ကျော်ဟိန်း
| native_name             = 
| birth_name              = ကျော်ဌေး (ခ)မောင်မောင်ကျော်
| birth_date              = {{birth date|1947|07|14|df=y}} 
| birth_place             = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| death_date              = {{death date and age|2020|07|11|1947|07|14|df=y}}
| death_place             = [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]၊ [[ကင်ဘာရာမြို့]]
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| othername               = 
| occupation              = သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်၊ ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာ
| yearsactive             = ၁၉၆၈–၂၀၀၈
| spouse                  = 
| partner                 = 
| children                = 
| parents                 = 
| influences              = 
| influenced              = 
| website                 =https://www.athithedi.com/ 
| awards                  = မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု (၁၉၇၉၊ ၁၉၈၂၊ ၁၉၈၉၊ ၂၀၀၃၊ ၁၉၉၄)
}}
'''ကျော်ဟိန်း''' (၁၄ ဇူလိုင် ၁၉၄၇–၁၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၀) သည် မြန်မာပြည်သူလူထုတစ်ရပ်လုံး၏ ချစ်ခင်လေးစားခြင်းခံရသော မင်းသားကြီးဖြစ်သည်။

ကျော်ဟိန်းသည် ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁၄)ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[စမ်းချောင်းမြို့နယ်]]၊ ကျောင်းကုန်းလမ်း၌ အငြိမ်းစား ခရိုင်ရဲဝန် အဖ ဦးဂျွန်မောင်စိန်(D.Y.S.P) နှင့် အမိ ဒေါ်ချိုချိုတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ကျော်ကြီး၊ အမည်ရင်းမှာ ကျော်ဌေး ဖြစ်သည်။ သားသမီး ခြောက်ယောက်တွင်  စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သည်။
==ပညာရေး နှင့် ငယ်စဉ်ဘဝ==
၁၉၅၂ ခုနှစ်  ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ABM ကျောင်းတွင် ပထမတန်းမှ စတုတ္ထတန်းအထိ ကျောင်းစာသင်ကြားခဲ့သည်။ စတုတ္ထတန်း စာမေးပွဲတွင် အောင်မှတ် မပြည့်၍ နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက် နှစ်လတွင် စာကျက်ပြီး စာမေးပွဲ ပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အလုံမြို့နယ်၊ ဟုမ်းလမ်း ဘူတာရုံအနားရှိ ယူနစ်ကရင်ကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်း တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အလုံမြို့နယ်၊ [[အ.ထ.က(၄)အလုံ|ကူရှင်ကျောင်း]]တွင် ဆဋ္ဌမတန်း၊ သတ္တမတန်း (နှစ်ကြိမ်)၊ အဋ္ဌမတန်း တက်ရောက်ခဲ့ပြီး နဝမတန်းတွင် နှစ်ကြိမ် ကျရှုံးပြီး ကျောင်းထွက်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ် ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့နယ်အသီးသီးရှိ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း (ညကျောင်းအပါအဝင်)၊ (၂၃) ကျောင်း ပြောင်းရွှေ့သင်ကြားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းမနေဖြစ်တော့ဘဲ အိမ်မှ ၁၆ ကြိမ်ဆင်းခဲ့ပြီး အိမ်ပြေးဘဝဖြင့် လမ်းပေါ်တွင် လေလွင့်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ ဒေါ်သာထက်ကျောင်းမှ နဝမတန်း (သုံးကြိမ်မြောက်) သင်ကြားအောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် [[ဒဂုံမြို့နယ်]]၊ ဒေါ်နုနုခင် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းတွင် ဒသမတန်းသင်ကြားခဲ့သော်လည်း သုံးလမျှတက်ပြီး ရေတပ်သို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ကိုယ်ပိုင်နံပါတ်မှာ ၁၂၂၀၅ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်မှ ထွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဒသမတန်း ပြန်ဖြေ၍ (ခ) စာရင်းဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ငယ်စဉ်က စိန်ဂေါ်လီ ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ရုပ်ရှင်လောကအတွင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။
==ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဘဝ==
၁၉၇၀-ပြည့်နှစ်မှစ၍ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး စန္ဒာနှင့်အတူ ''ဖူးစာလမ်းစုံ'' ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ''အကာကအချစ်''၊ ''အနှစ်ကမေတ္တာ'' (၁၉၇၉)၊ ''မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေဝင်သည်'' (၁၉၈၂)၊ ''ပန်းမြိုင်လယ်က ဥယျာဉ်မှူး''(၁၉၈၉)၊ ''နေကမွေးတဲ့လ'' (၂၀၀၃)တို့ဖြင့် အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု (၄)ဆု ရရှိခဲ့ပြီး ''ဝေလည်းမွှေး ကြွေလည်းမွှေး'' (၁၉၉၄)ဇာတ်ကားဖြင့် ဇာတ်ပို့ဆု(၁)ဆုရရှိခဲ့ရာ စုစုပေါင်းအကယ်ဒမီဆု (၅)ဆုရရှိခဲ့သည်။ ''မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေဝင်သည်''ဇာတ်ကားကို ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ 

ရုပ်ရှင်လောကထဲဝင်ပြီး (၄)နှစ်ပြည့်သည့်နှစ် ၁၉၇၄-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ဒါရိုက်တာလုပ်၍ သရုပ်ဆောင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားမှာ ''စိန်သို့မဟုတ်စိမ်'' ဖြစ်သည်။ ထိုဇာတ်ကား၏ ကြော်ငြာဒီဇိုင်း၊ ပိုစတာများအားလုံးကို သူကိုယ်တိုင် နေမင်းထိပ်ခေါင် အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။ 

၁၉၈၅ခုနှစ်တွင်ရုံတင်သည့် ''ကျီးယောင်ဆောင်သောဒေါင်း'' မှာ လူကြိုက်အများဆုံး၊ ပရိသတ်တခဲနက်အားပေးသည့် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကားဖြစ်ခဲ့သည်။ 

ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်အချို့ ရေးသားခဲ့ပြီး တေးစီးရီးအချို့ကိုလည်း သီဆိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ရုပ်သံကြော်ငြာများတွင်လည်း သရုပ်ဆောင်ကြေး အများဆုံးရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;ကြော်ငြာနှင့် ဈေးဝယ်လမ်းညွှန် မဂ္ဂဇင်း အမှတ်(၆၂)၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ&lt;/ref&gt;

၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ထိ (နှစ်ပေါင်း ၄၁ နှစ်အတွင်း) ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင် ကားပေါင်း ၂၂၂ကား၊ ဗီဒီယို ကားပေါင်း ၃၆၂ကား၊ ဆိုခဲ့သော သီချင်းခွေပေါင်း ၁၄ခွေ နှင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သောစာအုပ်ပေါင်း (၆)အုပ် ဖြစ်သည်။

==ရဟန်းဘဝ==
၂၀၀၈-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ (၄)ရက်နေ့မှစ၍ ဦးကျော်ဟိန်းသည် ရုပ်ရှင်လောကက အနားယူကာ ရဟန်းဝတ်ခဲ့လေသည်။ ဘွဲ့တော်မှာ ဦးကိတ္တိသာရ ဖြစ်သည်။ ဦးကျော်ဟိန်း ရဟန်းမဝတ်ခင်ကလည်း ကျော်ဟိန်း၏ နောက်ဆုံးနှုတ်ဆက်ခရီးစဉ်ဟု အမည်ပေးကာ မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့သို့ သွားရောက်ခဲ့သေးသည်။ ရဟန်းဘောင်ဝင်၍ တရားပွဲများ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ဝေဖန်ပြောဆိုမှုများ ရှိခဲ့သည်။ ဘုန်းကြီးဝတ်အနေဖြင့် စာပေများရေးသောအခါ ကလောင်နာမည်မှာ ဦးကိတ္တိသာရ(ခေတ္တ [[၃၁ ဘုံ]]) ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံး ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားမှာ ''ကြိုးတန်း'' ဖြစ်သည်။

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
File:kyawhein09.jpg|နေမင်းထိပ်ခေါင် အမည်ဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့သော ကြော်ငြာဒီဇိုင်းများ
&lt;/gallery&gt;

၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အသိသတိ ဝက်ဘ်စာမျက်နှာကို လွှင့်တင်သည်။

== ပါဝင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများ ==
=== ရုပ်ရှင် ===
{{columns-list|colwidth=15em|
# ဖူးစာလမ်းဆုံ
# တစ်ချက်ခုတ်နှစ်ချက်ပြတ်
# ကိုကြေးမုံ
# နုနုငယ်ငယ်
# မိုးဆမ်းပန်း
# ချစ်ရတဲ့သူရယ် 
# ပဝါဖြူ
# ဟိုကောင်မလေးညိုတိုတို 
# ဒီလူနဲ့မိန်းကလေး
# ကျွန်တော့်နာမည်ကျော်ကျော်
# ပြင်ဦးလွင်မှစိန်တစ်ပွင့်
# ဖူးစာတစ်ရေးနိုး
# ကျွန်တော့်ရွှေမင်းသမီး
# ချစ်ဖူးသူတိုင်းရူးကြသည်
# ကျွန်တော်စုံထောက်ကြီး
# အလှတွင်အယဉ်ဆင့်
# မိုးပုလဲနဲ့တိမ်မည်းညို
# ဝါသနာကိုမတားပါနဲ့ရှင်
# အသည်းဒေါင့်မှာတစ်နေရာ
# ကညာပျိုနဲ့ဇရာအို
# မိစမ်း
# သံလက်သီးနဲ့ကရာတေး
# အချစ်တစ်ပွဲစစ်ပွဲတစ်ရာ
# စိန်သို့မဟုတ်စိမ် 
# ဆောင်းကလျာ
# အပြောချိုတဲ့အပျိုချော
# မာန်လျှော့လေဦးစောခက်ငယ်
# ရာသက်ပန်မေတ္တာ
# လှချင်ရက်စက်စက်ယို
# သူ့အကြောင်းနဲ့သူ
# ခိုင်စပယ်ဖူး
# ညောင်ညိုရိပ်ဝယ်
# ကုဋေရှစ်ဆယ်သူဌေးသား
# ချစ်အားငယ်ရသူမယ် 
# မလှချင်
# သူ့လက်ထဲမှာဓား
# မျက်လုံးချင်းဆုံတော့ရင်ခုန်တယ်
# တိမ်လှိုင်းပမာ
# မေတ္တာလက်တစ်လှမ်း
# မတ်တပ်ရပ်လို့လမ်းမှာငို
# အရှေ့နဲ့အနောက်
# ပန်းနုရောင်မရင့်တရင့်
# နေမဝင်အချစ်
# ပတ်ဝန်းကျင်ကိုစိန်ခေါ်ချင်တယ်
# ကမ္ဘာဆယ်သိန်းချစ်ပါ့မယ်
# နှလုံးသားနဲ့စစ်တာဝန်
# ဒို့နှစ်ယောက်နဲ့မိငြိမ်းချမ်း
# တစ်ဦးကစေတနာ တစ်ဦးကမေတ္တာ
# သားနဲ့ပါဆို ကိုလူပျို
# မဟူရာ
# ရှာမှာရှား တကယ့်ယောက်ျား
# လမင်းတစ်ရာ
# မချစ်ရင်လည်း ရပါတယ်
# လမ်းပေါ်မှာ လမ်းပျောက်သူ
# နှစ်ဆယ်ရာစု လက်ဝှေ့ကျော်
# ကိုကိုမောင် တော်တော်ဆိုး
# ခရမ်းရောင် လွင်ပြင်
# တစ်ယောက်နှစ်မျက်နှာ
# နွေဦးပေါက်ရင်
# လောကကြီးမှာ တစ်ယောက်တည်း 
# စနေမ
# လိမ္မာပါကွယ်မောင်လေးရယ်
# မနော်ဟရီအလှ
# မုန်းစကားဆိုနဲ့ ချစ်သည်း
# တောပြောင်းသောကျား 
# ဒီကမ္ဘာမှာကျွန်တော်အပျော်ဆုံး
# ချစ်သောဖေဖေ
# အနန္တချစ်သူ
# ရွှေလဝင်းကို ခွင်းမည့်သူ
# ဘတစ်ပြန်ကျားတစ်ပြန်
# ကျားသိုင်း နဲ့ ဓားရိုင်း
# လူဇော်
# တစ်ခါကတစ်ဘဝ
# စက္ကူလှေကလေးများ
# ဇဝေဇဝါ
# မချစ်ဝံ့ဝံ့ချစ်ဝံ့ဝံ့
# နှလုံးသားတိုက်ပွဲ
# လွတ်လပ်မှအမျှဝေပါ
# ပန်းစကား
# ကျွန်တော့်ကိုယ်စားပြောပေးပါ
# ရဲစိတ်ရဲမာန်သူ့ကျွန်မခံ
# သူ့ဘဝလှစေချင်
# ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ရှင်
# ချစ်ချစ်ချော
# မငိုတတ်သောမိန်းကလေး
# ငယ်သူတို့ဇာတ်ကြောင်း
# ထိပ်ဆုံးကကျွန်တော်
# ဒို့လူလေးများဆိုသလေ
# မျှော်လေတိုင်းမှိုင်းရီ
# ခုနစ်လွှာမျက်နှာ
# အကာကအချစ် အနှစ်ကမေတ္တာ
# ကွက်လပ်ကလေးဖြည့်ပေးပါ
# စံအိမ်ကိုစိန်နဲ့မွှန်းပါ့မယ်
# စိန်စီသောမေတ္တာ
# သွားတော့လေနေပါဦး
# စကားပြောသောသွေး
# တိုက်စစ်မှူးဇော်ဇော်
# ချစ်ကြိုးတွေသွယ်ကာရစ်ကာ 
# ကိုယ့်သွေးသူ့သား
# မွန်းတည့်ချိန်တွင်နေဝင်သည်
# သာလောင်ပြာလောင်
# လွမ်းငွေ့ဝေဝေ
# ပန်းကမ္ဘာလေးထဲမှာစောင့်နေမယ်
# အချစ်မရှိတဲ့အသည်း
# ပဝါနီနီ
# တကယ်ချစ်တာကျွန်တော်ပါ
# မောင့်လပြည့်ဝန်း
# နေကျောက်ခဲ
# ဒို့ရဲ့သံလွင်
# မိုးကြိုသည့်ပန်း
# ချစ်ပန်းနေကြာ
# လူစိမ်းတစ်ယောက်
# နှုတ်မဆက်နဲ့အချစ်ရယ်
# စိန်သွားအလားနှလုံးသား
# အချစ်သူဌေးလေးဖြစ်ချင်တယ်
# သေနတ်တစ်ကမ်းလက်တစ်လှမ်း
# ချစ်ခွင့်ပေးပါချစ်သူရယ်
# အပြစ်ရှိရင်ခွင့်လွှတ်ပါ
# အတက်ကားကိုဦးစားပေးပါ 
# တေဇာ
# ပျဉ်းမငုတ်တို
# အပြန်လမ်း
# နှစ်ဆယ်ရာစုသုဘဒ္ဒါ
# ငယ်ပေါင်း
# ခွင့်လွှတ်လိုက်ပြီကေသီခိုင်
# မုဆိုးလည်းကျွန်တော် သားကောင်လည်းကျွန်တော်
# ဆန္ဒရဲ့မျှော်လင့်ချက် 
# အချစ်သစ်ပင်
# စေ့စပ်လက်ထပ်ကွာရှင်းပြီးစီးခြင်း
# ချစ်သူချင်းပျော်ကြပါစေ
# မောင့်ချစ်သူနွယ်နွယ်ထွန်း
# အချစ်ကိုယ်ရံတော်
# မျက်နှာမများတတ်သူပါ
# ချစ်တဲ့ရက်ကိုကြိုနေမယ်
# ချစ်သူငယ်ချင်း
# ချစ်ပါရဲ့လားမေးစမ်းချင်
# ချစ်တာအပြစ်လား
# ပြန်လည်ဆုံဆည်းကြမယ်အချစ်ရယ် 
# ချစ်တဲ့အကြောင်းပြောပေးပါ 
# ချစ်ရတစ်ရက်လွမ်းရက်တစ်ရာ
# လူသွားလမ်းကလေး
# မောင့်အချစ်သီရိ
# ရာဇာ
# ဂျက်မ
# ရင်ထဲမှာရွာသောမိုး
# စိန်ခေါ်ရင်တိမ်ပေါ်ထိလိုက်မယ်
# ကျွန်တော်ကခန့်ချော
# စိမ်းလို့သာခေါ်လိုက်ပါ 
# မေမြတ်နွယ်
# လူထဲကလူ
# ထို့ကြောင့်ဤအရာကိုအချစ်ဟုခေါ်သည်
# အရှိုက်
# အချစ်လူဆိုးလေး
# တို့ရဲ့ကမ္ဘာလေးတည်ဆောက်မယ်
# ခိုင်တို့ညီအစ်မ
# ပန်းမမလှဧကရီ
# အတာ
# ချစ်လွန်းတင်
# ပဲခူးဆား
# နံ့သာလူးချိန်ပန်းခူးချိန်
# တစ်မိပေါက်တစ်ယောက်ထွန်း
# ကျွန်တော်မောင်လူထူး
# မီလာရှီကာစိုင်းဗေဒါ
# ဘုံပြတ်ဘမောင်
# စိမ်းနဲ့တေဇာ
# မောင့်မမမြကေသီ
# မိမော်မေမ
# ဧမိစံကဒုတိယ ကျွန်တော်ကပထမ
# ချစ်ရဆဲပါစုလှိုင်
# မေတ္တာအသင်္ချေ
# ရှိန်း
# ရင်ကိုအေးမြရစေသား
# သည်လင်သည်မယား
# လင်နဲ့မယားလျှာနဲ့သွား
# ကိုကိုလူညာကြီး
# မမေ့ဆယ်ကမ္ဘာ
# ချစ်ရမှာကြောက်တယ်
# ကိုယ်ချစ်တာတစ်ယောက်တည်း
# ပိတောက်တွေရွှေရည်လူးခဲ့ပေါ့လေ
# စိန်ဆိုရင်ဘွာမခတ်ကြေး
# ကိုကို့ညီမ
# တွယ်ရာမဲ့ပန်း
# ကျီးယောင်ဆောင်သောဒေါင်း
# နွဲ့ဆိုး
# အချစ်ကိုဘယ်လိုပြောရမယ်
# အချစ်သူရဲကောင်း
# သည်တစ်နွေပြန်ပါလေဦး
# ညိုမကိုပြောလိုက်ပါ
# သီတင်းကျွတ်ရင်လက်ထပ်မယ်
# လူသားအသည်းနှလုံးနှင့် ကျွန်တော်
# ရမ္မက်ဇော
# ကျွန်မသိပါတယ်
# လွမ်းနေမယ်မမ
# မျက်ရည်စိမ်း
# ဒုစရိုက်သားကောင်
# အဖေ့ဓား
# ဝင်္ကပါထဲကတို့နှစ်ယောက်
# သမီးချွေးမသားသမက်
# နှင်းဆီနေ့ နှင်းဆီည
# ချစ်လွန်းကေသီ
# ချစ်လွန်းလို့ ညာမိပါတယ်
# ချစ်သဲဖြူ
# စင်ပေါ်ကလူ
# ပျားရည်ဆမ်းသောပန်းဓား
# စုန်ရေ
# ပန်းမြိုင်လယ်ကဥယျာဉ်မှူး
# မောင်ရင်ငတေမိုက်ကန်းသည်
# ဓားတောင်ကိုကျော်၍မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည်
# ဝေလည်းမွှေး ကြွေလည်းမွှေး
# ငြိုးမာန်ဖွဲ့စိမ်းရက်လေသလား
# မာနသစ္စာ
# အတွေ့လေးရယ်တဲ့အိုအကြုံ
# အိုအေစစ်လိုအချစ်အကြောင်း
# သံယောဇဉ်ယာဉ်စွန်းတန်း
# နှလုံးသားလျှို့ဝှက်ခန်း
# နှုတ်ခမ်းထက်ကဓားသွား
# မောဟမျဉ်းပြိုင်များ
# ဆွေမျိုးတော်ရင်ဘယ်လိုခေါ်မလဲ
# အဖေ
# နေကမွေးတဲ့လ
# မော်ကင်းဥဒါန်း
# ကြိုးတန်း
}}

=== ဗီဒီယိုဇာတ်ကားများ ===
{{columns-list|colwidth=15em|
# ခွင့်ပြုရင်တစ်ကပြန်စမယ်
# ဘဂျမ်းမှာဇာတ်လမ်းမရှိ
# မျက်စိမှိတ်၍လမ်းလျှောက်ကြည့်ပါ
# ဆင်ကန်းတောတိုး
# အနာဂတ်ဟင်းလင်းပြင်
# သူစိမ်း
# ရမ္မက်၏နိဂုံး
# သစ္စာရေအိုင်
# သမုဒယသမုဒ္ဒရာ
# ဒုက္ခကိုအရောင်ဆိုးထားတယ်
# လူတစ်ယောက်အကြောင်း ( သူခိုး )
# မုန်တိုင်းထဲက ကျွန်တော်
# ကိုကျော်လေ ကိုကျော်
# မင်းတို့အကြိုက်ရိုက်ပြမယ် 
# ပရိုဂျူဆာနီတိုး
# အချစ်ဖူးသစ် 
# အချစ်ဝေဒနာ
# နေကမ္ဘာကလာတဲ့သူ
# အချစ်တွင်မျက်စိရှိသည်
# သက်မဲ့ချစ်သက်သေ
# သံယောဇဉ်ဦး
# ဝိညာဉ်လေးအဆစ်ပါသွားပြီ
# ရိုက်စား
# သည်တစ်သက်လွမ်းစေ
# ရဲအုပ်ဘသာ နှင့် မင်းသားစိုးသူ 
# စိုးသူမှ ဘသာသို့ 
# ဘသာနောက်ကြောင်းပြန် 
# အကြွေး
# ချာလီ
# လိုနေတယ်အချစ်
# မိုးပေါ်ရောက်မယ့် လူနှစ်ယောက်
# နောက်မဆုတ်နဲ့ ကိုကံချွန်
# ဦးကိုကိုကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ
# ဘတစ်ပြန် ကျားတစ်ပြန်
# စာမျက်နှာ ၁၆
# မိုက်ချက်ကတော့ ကမ်းကုန်ပဲ ( ရှုမဝ ) 
# မင်းလုပ်သမျှကျေနပ်တယ်
# အဆိပ်ပြင်းသည်
# သံယောဇဉ်မျက်ဝန်း
# ခွေးမြီးကောက်ဘအေး
# ထောင်ချောက်
# အချစ်ဟာမီးလား
# နီတိုးခြေလှမ်း 
# ကျော်ဟိန်းလိုဖြစ်ချင်တယ်
# အာဠဝီမောင်ရွှီး
# အလိုရှိသည် ဆုငွေ ၅၀၀
# ငါတရားခံလား
# ၅၂၈
# တစ်ပုဒ် ၅ိ/- သုံးပုဒ် ၁ဝိ/-
# မဟူရာ
# ရှက်
# ဒီတစ်ခါ ငါ့အလှည့်
# ဘသာ အသည်းအမည်း 
# မခံစားနိုင်ဘူး
# လူလိမ်
# ဘယ်ပန်းချီရေးလို့မှမမီ
# ကမ္ဘာကြီးတောင် တုန်သွားမယ်
# ဟာ!
# အဝေးဆုံးလမ်း အနီးဆုံးကြယ်
# ဦးရဲ့ဆူး
# တဏှာ
# ပန်းများကိုပွင့်စေသူ
# အလှည့်ရောက်ရင် ခေါ်လိုက်ပါ
# သူမို့ခွဲသွားရက်တယ်
# ဘဝအိပ်မက် ပန်းအိပ်မက်
# ငအ
# ဂုဏ်သိက္ခာ
# လက်ကောက်ဘတိုး
# မြညိုချစ်သော ကိုရင်အော
# စိန်ခေါ်နေတဲ့လောဘ
# အဆုံးတွင် . . . 
# သွေးစကား
# သံမဏိရဲနောင်
# လူလည်ကြီး
# ပစ္စည်းမဲ့မောင်ရှိ
# ကြိုးဆွဲငမုန်း
# အထွဋ်အထိပ်
# ဆိုးကြီးအဖေ ကိုဗိုရဲ
# နာမည်တစ်လုံးနဲ့လူ
# ကိုယ့်သမိုင်းကိုယ်ရေးကြသည်
# သွေးရင့်ရင့်အမုန်း
# ကြားသောနား ကြားသောမျက်စိ
# ဟဲ့ ပလုပ်တုတ်
# မိုးကောင်းကင်မှ စီးဆင်းသော
# လိပ်ပြာမျက်ရည်
# ကံကောင်းလို့
# ကိုကြီး ကိုကြီး
# ဆားပုလင်းနှင်းမောင် နှင့် မြိုင်ရာဇာတာတေ
# ကျောက်ခဲရဲ့  ပင်လယ်မုန်တိုင်း
# သူဌေးမင်း
# ရိုက်စား ၂
# ကိုယ်မွှေးတဲ့မီး
# ချိုမြိန်သောအဆိပ်
# ယပင့် နဲ့ ရရစ်
# ဦးလေးကြီး
# ကာရံမဲ့ကဗျာ
# ရေစိုနေသော မီးခြစ်ဆံခေါင်းများ
# ဗို့ ၁၅၀၀! သတိထား ရူးတတ်သည်
# မဏိစည်သူရဲ့ရတနာ
# မြစ်တစ်စင်းရဲ့ဂီတ
# အလျော်အစား
# မိုးတစ္ဆေ
# ပထွေး
# ဆွဲအား
# မာနဝတ်စုံနဲ့လူ
# အချစ်ချိုပြင်း
# ကြီးဂေါ်
# ငဆိုက်
# အာခြူး
# ကျွန်တော်နှင့်ထိုသုံးယောက်
# သစ္စာမရှိသော သစ္စာ
# ဧည့်လာဂမုန်း
# ဖက်ဖူးရောင်လွင်ပြင်
# ကမ္ဗည်းတင်မယ့်နှလုံးသား
# ရှယ်ယောက္ခမ
# လူမိုက်ဘတုတ်
# မိသားစု
# သံမဏိပိုးကြိုးမျှင်
# ချောကလက်ဖီလင်
# ရင်ဘတ်နဲ့ကြည့်ပါ
# ပဲ့ကိုင်
# ပေးဆပ်ပြီး
# ဣတ္ထိယခေါ် မိန်းမတို့သည်
# သရေ
# လူမှန်
# ဒေါင်းဒေါင်း နှင့် ကောင်းကောင်း
# မနက်ဖြန်ရောက်ချင်တယ်
# အကြွင်းမဲ့
# ရေခဲမြစ်ထဲက သစ်ရွက်များ
# အဖေနဲ့သမီး
# တစ်ပွဲစား
# သံယောဇဉ်
# မီးရောင်အောက်ကိုဝင်ရင်
# အစစ်အမှန်
# ဆူးနဲ့နှင်းဆီတိုက်ပွဲ
# ဒီကောင်လေးယောက်မြောက်
# ဒဏ်ရာမပါတဲ့အသည်း ရောင်းရန်ရှိသည်
# အခြေအနေ
# ကြားခွင့်ပေးပါ
# မျက်ရည်တစ်စက်
# လတ်ဆတ်သောရင်ခုန်သံများ
# အချစ်ဆုံးလူ
# မျက်လုံးစိမ်းနဲ့ကြည့်သူများ
# ဒိုင်ယာရီထဲက မင်နီများ
# ကမ္ဘာကြီးသည် ၂၃၁/၂ ဒီဂရီစောင်း၍လည်ပတ်နေဆဲ
# မလည်ရှုပ်
# ပုလင်းတူဘူးဆို့
# အဆုံးအဖြတ်
# အနက်ရှိုင်းဆုံးအချစ်
# လမင်းရဲ့ဥယျာဉ်မှူး
# မယုံရင်ချစ်ကြည့်
# အဓိကငါပဲ
# အချစ်၏သီအိုရီများ
# အငြှိုးမဲ့ ( လက်ငင်းဝဋ် )
# ပထမနိမိတ်
# ဘသစ်ရဲ့အမှန်တရား
# မှန်တစ်ချပ်
# အောင်လားဟင်
# ရင်ခုန်သံတွေမှားနေတယ်
# ပြိုင်ဦးမှာ
# တစ်ရက်မှာတစ်နာရီတိုးပေးပါ
# အားနာလိုက်တာ
# အနက်ရှိုင်းဆုံးပင်လယ်
# ရေသောက်မြစ်
# မျက်ဝန်း၏မျက်ရည်
# အတ္တဆူး
# ဖခင်အမည်မှန်
# ကြိုက်တာရွေး
# ရှင်နော်
# လက်ကိုင်ပဝါလေးကောက်ပေးပါ
# အချစ်၏ဖမ်းစားခြင်းခံရသူများ
# ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရား
# အာရုံမှားသူတစ်ယောက်
# အေးရာအေးကြောင်း
# ကျားကစားခြင်း
# ချစ်ခြင်းဖွဲ့သံစဉ်
# ဤတွင်
# ဝါသနာပါလား
# သန္ဓေ
# သတိတစ်ချက်
# မမေ့နဲ့နော်
# အနှစ်
# ကံကိုမပိုင်တဲ့ကိုကံပိုင်
# ကိုယ်တွေ့မှတ်တမ်း
# ခင်ပွန်း
# ဖြစ်ပုံက
# မြေနိမ့်သော်လည်း လှံစိုက်မခံ
# ခံစားကြည့်လိုက်ပါ
# ကွန်
# ဒီလိုနဲ့ပဲ​ပြီးသွားပြီလား
# ဤလောက၌
# ဝတ်ကြောင်ကို လွတ်အောင်ပြုနိုင်မှ
# ဝတ္တရား
# ရာဇဝင်အသစ်
# မေနိုင်း
# ဒုတိယအဖေ
# မီးဝါပြရင်သတိထားပါ
# မငိုတတ်အောင်သင်ပေးမယ်
# သုညကိုနောက်မှာထားကြည့်
# တံခါးမှူး
# မိတ္တူ
# သင်ခန်းစာ
# ဇာတ်သိမ်းကောင်းဖို့လိုတယ်
# အချိန်မီ
# နမူနာ
# ဣတ္ထိယအာရုံ
# လွန်ဆွဲခြင်း
# ဒုတိယအသက်
# သမီးဆိုတဲ့မီး
# ထူးခြားလာပြီ
# နောက်တစ်ပုဒ်
# ဆေးပေးမီးယူ
# နားထောင်ပေးပါ
# သို့သော်
# ၅၂၈ ကို စိန်ခေါ် ခြင်း
# အဖေ့လက်ဖွဲ့
# ၁ နာရီ ၄၅ မိနစ်ကြောင့်
# အဖေနဲ့တူအောင်
# ကမ္ဘာပျောက်သူများ
# ယူတတ်ရင်ရတယ်
# ဘာပဲလုပ်လုပ်သိ
# လျှပ်စီးလက်သလိုအချစ်
# သူဌေးယောက္ခမ ငါ့ညီ
# အမွေသစ်
# ဝမ်းတစ်ထွာ
# မစားကောင်းတဲ့အသီး
# ထီး
# ကောင်းကင်သစ်
# ဖေကျော့် သူငယ်ချင်း ဦးကျော်
# အချစ်ကိုတွေ့ရှိခြင်း
# ရှင်ညိုမကောင်းဘူး
# ဝတ်မှုန်ကူးတဲ့လက်
# အကြွေးပြန်ဆပ်မယ်
# လက်ထဲကတူ
# အပယ်ခံနေရောင်
# မော်ဒန်အင်းတစ်ခ်
# ပန်းဖြစ်ပေမယ့်
# အမျှဝေလိုက်သည်
# နေတစ်မင်း လတစ်စင်း
# ငါးသုံးလီ
# ပရော်ဖက်ဆာဒေါက်တာဆိတ်ဖွား
# အိမ်နီးချင်း
# အရှုပ်တွေရှင်းပေးမယ်
# သူ့နေရာနှင့်သူ
# ငါ့သားရှင်းရင်ပြီးတာပဲ
# သို့ သားထွေး
# ကျားဆိုရင်ကြောက်တယ်
# ရူးပြီ
# အားလုံးရှေ့မှာ ငါရှိတယ်
# ထိုက်သူရစေ
# ငါ့ကြောင့်
# ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်
# လုလူလူး
# ရင်ကိုတည့်တည့်ထိမှန်သည်
# ဆူး
# သေသောသူသည် သုဿန်သို့သွားသည်
# အစောင့်
# လိုအပ်နေတာဒါပဲ
# မာန်ရဲ့ဒဏ်
# ရှင်မရှိလို့မဖြစ်ဘူး
# အချစ်တဲ့လား
# ဗိုက်ပူမ
# ရည်ရွယ်မီး
# မြွေဟောက်မျက်လုံးနဲ့ပြုံးနေသူ
# နွားတစ်ထောင်
# မီးပွင့်သွားမယ်
# ဖြတ်!
# လက်လှုပ်ဝမ်းစာ
# ရှုပ်နေတာပဲ
# ဂွင်
# ကျွန်တော့်နာမည်အောင်ဒင်
# တကယ်နားလည်ပြီလား
# လူကြမ်း
# တစ်လစွန်း
# အမေ့သက်တော်စောင့်
# အချစ်ကျမ်း
# တစ်ယောက်မကျန်
# မုဆိုးမငါးယောက်
# ငါတို့အားလုံးရဲ့မိဘ
# ချစ်သည် မုန်းသည် ရက်စက်သည်
# ဇာတ်သိမ်းခန်းမှာလွမ်း
# ဆန့်ကျင်ဘက်
# အချစ်ရိုင်း
# လက်ပြန်ဘထူး
# ယောက္ခမ
# ဘယ်သူပြောလဲတစ်တောလုံးကြွေ
# အိပ်မက်ကိုရောင်းစားသူ
# မှိုင်းမိနီထွေး
# တာဝန်ကျေချင်တယ်
# မာယာလောက
# နှလုံးသား၏အမိန့်တော်အတိုင်း
# သူကြီး
# အစိမ်းလိုက်ခွဲသွားတယ်
# မနက်ဖြန်ကျရင်ပြန်လာမယ်
# တစ်နပ်စားဘထွား
# ရမ္မက်
# ပစ်စလက်ခတ်မုန်တိုင်း
# ကပ္ပိယကြီး
# အသံတွေကြားနေရတယ်
# အဖြူရောင်ဘဝများ
# အရိုးခံ ( ကျောက်ဖြုန်းကျော်ကြီး ) 
# ကြမ္မာကြွေးကျေပါစေ
# ဘနှစ်ကိုယ်ခွဲ
# ခယ်မ ချွေးမ သမီး နှင့် ဇနီးလောင်း
# ပန်းစားစုန်း
# ပဉ္စာနန္တရိယကံ
# မီးထဲကသား
# ကက/အဖေ
# သွေးတစ္ဆေ
# အစောင့်အရှောက်
# ရိုက်ပြီ
# ကပ်မလိုက်နဲ့
# ရင်ထဲမှာအတွင်းကြေ
# မျက်ကန်းတစ္ဆေမကြောက်
# ကိုးနာရီ
# တံခါး
# ကမ်းကုန်အောင်မိုက်တဲ့သစ်ပင်
# ဗျာ! ဆောရီး
# ဇရပ်
# နွယ်မြတ်သစ်ပင်
# သေဖို့သာပြင်
# အမြဲငါကြည့်နေတယ်
# အစွဲ
# လူပျိုကြီး
# ပြိတ္တာ
# ဖအေတူမအေကွဲ
# ရင်ခွင်တံတိုင်း
# မည်းညို့နေသော တိမ်တိုက်များ
# လွင့်ပြယ်သွားသော တိမ်တိုက်များ
# လူမိုက်တစ်ရာ
# တစ်ပတ်ပြည့်သွားတဲ့ဘီး
# ကျွန်တော်တို့အဖေ အမေ့ချစ်လင်
# မြေကြီးကိုအားနာတယ်
# ဝိညာဉ်လေးအဆစ်ပါသွားပြီ
# သမီးကိုမေ့နေလား
# ကြွေးဟောင်း
# တုတ်ဓားကြားခင်ထား
# အပေးအယူကြမ်းတယ်
# ဘာ!
# လောဘ ဒေါသ မောဟ
# အမဲလိုက်အက
# အနတ္တ
# တစ်ခုလပ်
# ပြဿနာ ပြဿဒါး
# ၅၂၈ ကင်ဆာ
# ကျွန်တော် နှင့် တတိယကောင်
# ကိုယ်စီဗြောက်သောက်
# ပြောင်းပြန်
# ကရကဋ်ရာသီဖွား
# နောက်ဆုံးကျော်ဟိန်း
}}

== ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ကားများ ==
# စိန်သို့မဟုတ်စိမ် ( ကျော်ဟိန်း၊မေဝင်းမောင်၊ဇော်ဇော်၊ဇော်မင်းယု၊မမိုးဝါ )
# လိမ္မာပါကွယ်မောင်လေးရယ် ( ကျော်ဟိန်း၊ချိုပြုံး၊[[ဗိုလ်ဗကို]] )
# ကျွန်တော့်ကိုယ်စားပြောပေးပါ ( ကျော်ဟိန်း၊မင်းမင်းစိုး၊မြတ်မြတ်မော်၊ဥမ္မာသော်က )
# မွန်းတည့်ချိန်တွင်နေဝင်သည် ( ကျော်ဟိန်း၊ချိုပြုံး၊ခင်ခင်သိုက်၊မို့မို့မြင့်အောင် )
# ဒုစရိုက်သားကောင် ( လွှမ်းမိုး၊စမ်းပပအောင်၊ငြိမ်းဟန်၊မင်းကျော်၊ဆက်ထွန်း၊ဖိုးသာထူး၊ဟေမာညိမ်း )
# ဓားတောင်ကိုကျော်၍မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည် ( ကျော်ဟိန်း၊ကျော်သူ၊နေအောင်၊မင်းဦး၊ဘီအီးဒီအောင်သိုက် )
# ဆွေမျိုးတော်ရင်ဘယ်လိုခေါ်မလဲ ( ကျော်ဟိန်း၊ပိုင်ဇေရဲထွန်း၊ခိုင်သင်းကြည် )

ဒုစရိုက်သားကောင် တစ်ကားမှလွဲ၍ ကျန်သည့်(၆)ကားတွင် ကျော်ဟိန်းကိုယ်တိုင် သရုပ်ဆောင်အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်။

== သီဆို၍ ထုတ်ခဲ့သော စီးရီးများ ==
# မျက်ရည်ငှက်များ နားစေသတည်း
# လူကြီးမင်းများ လက်ခုပ်တီးပါ 
# ယင်းမာတင်ဆက်မှု (၂) 
# တစ်ကိုယ်တော်လေလွင့်ခြင်း 
# စင်ပေါ်က သီချင်းများ 
# အဓိပ္ပာယ်ရှိသောလူ 
# ထာဝရရှင်သန်နေမယ် 
# ဝီရရသ 
# အသစ်
# ဒုတ် ဒုတ် ဒုတ် ဒုတ်
# မော်ဒန်အင်းတစ်ခ်
# အဓိပ္ပာယ်ရှိသော စင်ပေါ်ကသီချင်းများ
# နိုဝင်ဘာ - ၁၁ 
# The Next (နောက်ဆုံးကျော်ဟိန်း ဗီဒီယို ဇာတ်ကားထဲမှာ ဇာတ်ဝင်သီချင်းအဖြစ် ထည့်သုံးလိုက်သည်။) &lt;ref&gt; {{cite web
|url= http://www.athithedi.com/biography.html#music-series
|title= ဆိုခဲ့သော သီချင်းခွေပေါင်း ၁၄ ခွေ
|accessdate= ၁၆
|accessdaymonth= ဖေ
|accessyear= ၂၀၁၃
|archive-url= https://web.archive.org/web/20130216101505/http://www.athithedi.com/biography.html#music-series
|archive-date= 16 February 2013
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;

== ရေးသားခဲ့သော စာပေများ ==
# ကျွန်တော့်ကိုယ်စားပြောပေးပါ။ (လုံးချင်းဝတ္ထု) ၁၉၇၅၊(ဒု)၁၉၈၄
# ရောင်စုံအပိုင်းအစများ (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်)၂၀၀၂၊ (ဒု)၂၀၀၈
# စိတ်ဓားပြ - ကွယ်လွန်သူ ဒွေးအတွက် အမှတ်တရစာ &lt;ref&gt;ပေဖူးလွှာ ရသစုံမဂ္ဂဇင်း အတွဲ(၁)၊ အမှတ်(၁)၂၀၀၉၊ စက်တင်ဘာလ&lt;/ref&gt;
# ကျော်ဟိန်းများ (ကျော်ဟိန်း၏ နှစ်ပေါင်း ၄၀ သမိုင်း) စာအုပ်ကို Faces မီဒီယာမှ ၂၀၀၉-ခု၊ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိပြီး တစ်အုပ်လျှင် ကျပ် ၁၁၅၀၀ ဖြင့် ရောင်းချခဲ့သည်။
# သရုပ်ဆောင်ကျမ်း (ရေးသားသူ-ကျော်ဟိန်း)
#''လုံးဝအဖြူ ရုပ်ပြဇာတ်လမ်းစာအုပ်(ပ+ဒု) ကျော်ဟိန်းအကြောင်း

===ရဟန်းဘဝဖြင့် ရေးသားခဲ့သောစာများ===
# စိတ်ဓားပြ သေချာလား . . . တဲ့ 
# သင်ခန်းစာ
# မေးခွန်းဖြစ်လာရတဲ့ ဖြစ်ကြောင်းကြောင့် (၂၀၀၉၊ အောက်တိုဘာလ)
# ခံစားနေတဲ့စိတ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပါ (၂၀၀၉၊ ဒီဇင်ဘာလ)

==ကွယ်လွန်ခြင်း==
၂၀၂၀ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက် မြန်မာစံတော်ချိန် မနက် ၉ နာရီ ၂၇မိနစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကင်ဘာရာမြို့၌ ဦးကိတ္တိသာရ အဖြစ် ရဟန်းဘဝဖြင့် ခန္ဓာဝန်ချခဲ့သည်။ တူဖြစ်သူ မင်းသား [[ဒွေး]] မှာလည်း ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့ ၂၀၀၇ခုနှစ် တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဖြစ်၍ သူတို့နှစ်ဦးကွယ်လွန်သည့် နေ့ရက်နှင့်လမှာ တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် အတူတူပင်ဖြစ်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news-eleven.com/article/182311/ |title= ဒွေးကွယ်လွန်ခြင်း ၁၃ နှစ်ပြည့်နေ့တွင် မင်းသားကြီး ကျော်ဟိန်း (ဦးကိတ္တိသာရ) ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၌ ကွယ်လွန်|date=11 July 2020|newspaper= Eleven Media Group|access-date=11 July 2020}}&lt;/ref&gt; သက်တော် ၇၃ နှစ်၊ ဝါတော် ၁၃ နှစ် ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော သုံးနှစ်က စတင်ခံစားခဲ့ရသည့် နှလုံးရောဂါနှင့် လေဖြတ်ဝေဒနာက တဖြည်းဖြည်း ဆိုးလာပြီး ပျံလွန်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{Lifetime|၁၉၄၇|၂၀၂၀ }}
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [https://www.facebook.com/UKeiktiThara/ U Keikti Thara]
{{lifetime|၁၉၄၇|၂၀၂၀}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>agt5dylh2d7b0b4f1be1zheuugd70mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>WikiLeaks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12259</id>
    <revision>
      <id>1061310</id>
      <parentid>1060514</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53256" sha1="j709frq7bggvu2abxhm7s1p7xi8fzmp" xml:space="preserve">{{Retaining title}}
[[File:Wikileaks logo.svg|thumb|right|ဝီကီလိ(ခ်) လိုဂို]]
'''ဝီကီလိ (ခ်)''' (wikileaks) သည် နိုင်ငံတကာ အကျိုးအမြတ်မရှာသော [[မီဒီယာသစ်]] မီဒီယာ အဖွဲ့ဖြစ်သည်။ အမည်မသိ သတင်းရင်းမြစ်နှင့် ပေါက်ကြားမှုများမှတဆင့် သာမန်အားဖြင့် ရရန်ခက်ခဲသော စာရွက်စာတမ်းများကို တင်ပေးနေသော နေရာဖြစ်သည်။ ဝီကီလိ (ခ်) ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကို The Sunshine Press က ၂၀ဝ၆ တွင် စတင်သည်။ စတင်သည့် နှစ်မှာပင် စာရွက်စာတမ်းပေါင်း ၁.၂ သန်းခန့် တိုးပွားလာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2&amp;nbsp;million documents? |work=WikiLeaks |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |archivedate=16 February 2008 }}&lt;/ref&gt;


ယခုအဖွဲ့ကို [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]]၊ [[ဥရောပ]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အမေရိကန်]] တို့ရှိ နည်းပညာရှင်များနှင့် [[စာနယ်ဇင်းသမား]]၊ [[သင်္ချာပညာရှင်]] တရုတ်အတိုက်အခံများက စ၍ ထူထောင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။ &lt;ref name=aboutwikileaks/&gt; သတင်းစာဆောင်းပါးများနှင့် The New Yorker မဂ္ဂဇင်းတို့က {{page number|issue=7 June 2010}} ဩစတြေးလျ အင်တာနက် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ [[ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း]] (Julian Assange) ကို ဝီကီလိ (ခ်) ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ &lt;ref name=McGreal&gt;McGreal, Chris. [http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack Wikileaks reveals video showing U.S. air crew shooting down Iraqi civilians] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407021656/http://www.guardian.co.uk/world/2010/apr/05/WikiLeaks-us-army-iraq-attack |date=7 April 2010 }}, ''The Guardian'', 5 April 2010.&lt;/ref&gt;


ဝီကီလိ (ခ်) သည် ၂၀ဝ၈ ခုနှစ် [[The Economist|Economist မဂ္ဂဇင်း]] မီဒီယာသစ်ဆု အပါအဝင် ဆုပေါင်းများစွာ ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဝီကီလိ (ခ်) နှင့် ဂျူလီယန် အက်ဆန်သည် [[နိုင်ငံတကာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် အဖွဲ့]] (ယူကေ) ၏ မီဒီယာဆု (မီဒီယာသစ်ကဏ္ဍ) ကိုရရှိသည်။ ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော “ကင်ညာ - သွေးညဉ်းသံ၊ တရားမဲ့ သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အပျောက်ဖျောက်ခြင်းများ” အတွက် ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေး အမျိုးသား ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာဖြစ်ပြီး ကင်ညာရှိ ရဲများ၏ တရားမဲ့ သတ်ဖြတ်မှုများကို ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120103173015/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227 Amnesty announces Media Awards 2009 winners] Amnesty.org.uk, 2 June 2009&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မေလတွင် နယူးယောက် နေ့စဉ် သတင်းက ဝီကီလိ (ခ်) ကို “သတင်းကို လုံးဝပြောင်းလဲသွားစေနိုင်သော ဝက်ဘ်ဆိုဒ်” အဖြစ် ပထမနေရာတွင် အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref name=5sites&gt;{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=20 May 2010 |work=[[:en:Daily News (New York)|Daily News]] |accessdate=8 June 2010 |archivedate=27 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027015113/http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html }}&lt;/ref&gt;


၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ဝီကီလိ (ခ်) က [[အချင်းချင်း ပြန်သတ်မှု]] အမည်ရှိ ၂၀ဝ၇ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့က အီရတ်နိုင်ငံ ဘဂ္ဂဒက် လေကြောင်း စစ်ပွဲတွင် အမေရိကန် တပ်များကြောင့် သေကြေခဲ့ရသော အရပ်သားများနှင့် စာနယ်ဇင်းသမားအကြောင်း ဗီဒီယိုဖိုင်ကို တင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဝီကီလိ (ခ်) က ယခင် လူထုအကြား တခါမျှ မသိရှိသေးသော စာရွက်စာတမ်းပေါင်း ၇၆,၉၀ဝ ပါ [[အာဖဂန် စစ်ပွဲ]] (၂၀ဝ၁ မှ ယခုအထိ) ဖိုင်များကို တင်ခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလတွင် အဓိက စီးပွားရေး မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းကြီးများ၏ ပူးပေါင်းမှုဖြင့် [[အီရတ်စစ်ပွဲ မှတ်တမ်းများ]] အမည်ရှိ စာရွက်စာတမ်းဖိုင်ပေါင်း ၄၀ဝ,ဝ၀ဝ ကို တစုတည်း ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာတွင် ဝီကီလိ (ခ်) က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံတမန်များ အချင်းချင်း အလွတ်သဘောပြောဆိုသော ကြေးနန်းစာများကို ဖွင့်ချလိုက်သည်။


ဝီကီလိ (ခ်) စတင်စဉ်က အသုံးပြုသူ-အလွယ်တည်းဖြတ် စနစ်ဖြစ်ပြီး [[မီဒီယာဝီကီ]] ကိုလည်း သုံးစွဲခဲ့သည်။ သို့သော် ယခုအခါ အစဉ်အလာ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းပုံစံဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းတိုးတက်လာပြီး အသုံးပြုသူများ၏ ကော်မန့်နှင့် တည်းဖြတ်မှုကို ဆက်လက် လက်ခံခြင်း မရှိတော့ပေ။


== သမိုင်းကြောင်း ==
{{RWB Internet lists}}
ဝီကီလိ (ခ်) သည် ၂၀ဝ၆ ဒီဇင်ဘာတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။ &lt;ref&gt;&quot;Reportedly spurred by the leak of the Pentagon papers, Assange unveiled WikiLeaks in December 2006&quot; {{cite web | title=WikiLeaks' War on Secrecy: Truth's Consequences | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2034276-3,00.html | accessdate=4 December 2010 | archivedate=20 May 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520104123/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2034276-3%2C00.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;In December, 2006, WikiLeaks posted its first document&quot; {{cite web | title=No Secrets | url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=8 | accessdate= 1 December 2010}}&lt;/ref&gt; [[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ|တောင်အာဖရိက]]၊ [[ဥရောပ]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[အမေရိကန်]] နှင့် ဩစတြေးလျတို့ရှိ နည်းပညာရှင်များနှင့် [[စာနယ်ဇင်းသမား]]၊ [[သင်္ချာပညာရှင်]] တရုတ်အတိုက်အခံများက စ၍ ထူထောင်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်။&lt;ref name=aboutwikileaks&gt;{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |date= |accessdate=3 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |archivedate=14 March 2008 }}&lt;/ref&gt; ဝီကီလိခ်ကို စတင်ဖန်တီးသူအား ခြေရာမခံနိုင်ခဲ့ပေ။&lt;ref name=NewScientist1&gt;{{cite news |author=Paul Marks |title=How to leak a secret and not get caught |url=http://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |work=New Scientist |date=13 January 2007 |accessdate=28 February 2008}}&lt;/ref&gt; ၂၀ဝ၇ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ [[ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း]] နှင့် အခြားသူများ ပရိသတ်ရှေ့မှောက်တွင် ပေါ်လာသည်။ အက်စ်ဆန်းက သူ့ကိုယ်သူ ဝီကီလိ (ခ်) အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ဟု ဆိုသည်။ &lt;ref name=&quot;afp07&quot;&gt;{{cite news |author=Agence France Press |work=The Age |title=Chinese cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |date=11 January 2007 |accessdate=17 June 2010 | location=Melbourne}}&lt;/ref&gt; The Australian သတင်းတပုဒ်တွင် အက်စ်ဆန်းကို ဝီကီလိ (ခ်) ကိုတည်ထောင်သူဟု ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |work=The Australian author=Richard Guilliatt |date=30 May 2009 |accessdate=17 June 2010 |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20120527015312/http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/defence/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |archive-date=27 May 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Wierd မဂ္ဂဇင်းကမူ အက်စ်ဆန်းနှင့် စကားပြောဆိုဖူးသည် ဆိုသည့် ကူညီရေးသားတဦး၏ အဆိုကို ကိုးကား၍ အက်စ်ဆန်းကို “ဝီကီလိ (ခ်) ၏ ဝိဉာဉ်နှင့် အသက်၊ တည်ထောင်သူ၊ အတွေးအခေါ် ချမှတ်သူ၊ ပြောခွင့်ရှိသူ၊ လက်ရင်း ကုဒ်ဖန်တီးသူ၊ ဆော်ဩသူ၊ ငွေကြေး မ တည်သူနှင့် အားလုံးတွင် တာဝန်ရှိသူ” ဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/10/24/world/24assange.html|title=WikiLeaks Founder on the Run, Trailed by Notoriety}}&lt;/ref&gt; ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် တွင် ဝီကီလိ (ခ်) ၌ ကူညီရေးသားသူပေါင်း ၁၂,ဝ၀ မှတ်ပုံတင်ထားသည်&lt;ref name=aboutwikileaks/&gt;။ အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့တွင် အက်စ်ဆန်း၊ ဖိလစ် အဒမ်၊ ဝန်ဒန်၊ စီ.ဂျေ.ဟင့်ခ်၊ ဘင် လော်ရေး၊ တာရှီ နမ်ဂျယ် ခမ်ဆစ်ဆန်၊ ရှောင်ကင်၊ ချီကို ဝှစ်တက်ကာနှင့် ဝန် ယုကိုင်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း Mother Jones မဂ္ဂဇင်းက ဆက်သွယ်မေးမြန်းခန်းတွင်မူ မစ္စတာ ခမ်ဆစ်ဆန်က သူ့အနေဖြင့် ဝီကီလိ (ခ်) မှ အီးမေးလ် လက်ခံရရှိခဲ့သော်လည်း အကြံပေးဖြစ်ရန် သဘောမတူခဲ့ပါဟု ငြင်းဆိုထားသည်။&lt;ref name=motherjones2&gt;{{cite web|url=http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=2 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date= |accessdate=30 April 2010}}&lt;/ref&gt;


ဝီကီလိ (ခ်) က ၎င်းတို့၏ “မူလရည်ရွယ်ချက်သည် အာရှ၊ ယခင်ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံခွဲများ၊ အာဖရိက ဆဟာရ နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ဖိနှိပ်သည့် အာဏာရှင် အစိုးရများကို ဖွင့်ထုတ်ရန် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အစိုးရများ၊ ကော်ပိုရေးရှင်းများ၏ ကျင့်ဝတ်နှင့် မညီသော အပြုအမူများကို ဖော်ထုတ်ရန် ဆန္ဒရှိသည့် ဒေသအားလုံးမှ လူများ အထောက်အကူရရန်လည်း မျှော်လင့်သည်” ဟု ဆိုထားသည်။ &lt;ref name=aboutwikileaks/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author= |title=Cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers |url=http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070221224039/http://www.asiamedia.ucla.edu/article-eastasia.asp?parentid=60857 |work=South China Morning Post |archivedate=21 February 2007 |date=11 January 2007 |accessdate=28 February 2008 }}&lt;/ref&gt;


၂၀ဝ၇ ဇန်နဝါရီတွင် ဝီကီလိ (ခ်) သည် ပေါက်ကြားလာသည့် ဖိုင်ပေါင်း ၁.၂ သန်းကျော် ရရှိထားပြီး ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ပေါ်သို့တင်ရန် ပြင်ဆင်နေသည်။&lt;ref name=NowPublic1&gt;{{cite web |author=Kearny |title=Wikileaks and Untraceable Document Disclosure |url=http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |work=Now Public News |date=11 January 2007 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927224330/http://www.nowpublic.com/wikileaks_and_untraceable_document_disclosure |archivedate=27 September 2007 }}, ''Wikileaks''.&lt;/ref&gt; နယူးယော်ကာ (The New Yoker) သတင်းစာပါ တောင်းပါး တပုဒ်တွင်
&lt;blockquote&gt;ဝီကီလိ (ခ်) လုပ်ဆောင်သူများအနက် တဦးသည် ဆာဗာကို ကိုင်ထားပြီး သန်းနှင့်ချီသည့် လျှို့ဝှက်ဖိုင်များကို ထိုမှ တဆင့်ဖြတ်စေသည်။ လုပ်ဆောင်သူတဦးက တရုတ်မှ ဟက်ကာများသည် နိုင်ငံခြားအစိုးရများ၏ သတင်းအချက်များကို စုဆောင်းရန် ကွန်ရက်ကို သုံးနေကြောင်း သတိထားမိပြီး ထိုလမ်းကြောင်းကို စတင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ဝီကီလိ (ခ်) တွင် အနည်းငယ်မျှသာ တင်သေးသော်လည်း အစောပိုင်း ဖော်ပြမှုများသည် ဝီကီလိ (ခ်) ဆိုဒ်အတွက် အခြေခံဖြစ်ခဲ့သည်။ အက်စ်ဆန်းက “ကျနော်တို့ နိုင်ငံပေါင်း ၁၃ နိုင်ငံက စာရွက်စာတမ်းပေါင်း ၁ သန်းကျော် လက်ခံရရှိထားပါတယ်”&lt;ref name=&quot;Khatchdourian&quot;&gt;{{cite news |first=Raffi |last=Khatchadourian |date=June 7, 2010  |url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true |title=No Secrets: Julian Assange's Mission for total transparency |work=The New Yorker |accessdate=June 8, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wiktionary.org/wiki/tranche#Noun |title=Wiktionary definition of tranche |publisher=En.wiktionary.org |date=13 October 2010 |accessdate=22 October 2010}}&lt;/ref&gt;ဟု ဆိုသည်။&lt;/blockquote&gt; ဝီကီလိ (ခ်) အစောပိုင်းကာလများ၌ တရုတ်ဟက်ကာများကို ကြားဖြတ်ခိုးဝင်ခြင်းက အရေးပါသည့်ကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အက်စ်ဆန်းက တုံ့ပြန်ပြောဆိုရာ၌ “ဒီစွပ်စဲမှုက မမှန်ပါဘူး။ ကျနော်တို့ အဆက်အသွယ်ထဲက တယောက်က တရုတ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းမှုတွေထဲကို ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တုန်းက စုံစမ်းလေ့လာမှုတွေ လုပ်ခဲ့ဖို့ ပတ်သက်ခဲ့တာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီစာရွက်စာတမ်း လက်တဆုပ်စာကို ဝီကီလိ (ခ်) မှာ တင်ခဲ့ပါပြီ။ တိဘက် အဖွဲ့အစည်းတွေလို အစိုးရမဟုတ်တဲ့ အဖွဲ့တွေက တရုတ်ရဲ့ လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းမှုတွေကို ပစ်မှတ်ထားပါတယ်။”&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2010/06/02/wikileaks_tor_snooping_denial/|title=Wikileaks denies Tor hacker eavesdropping gave site its starte|work=[[The Register]]|accessdate=10 July 2010}}&lt;/ref&gt;ဟုဆိုသည်။ အဖွဲ့အနေနှင့် အာဖဂန်စစ်ပွဲကနေ ကင်ညာ လာဘ်စားမှုအထိ ထိပ်တန်းသတင်းများဖြစ်ခဲ့သော အရေးပါသည့် စာရွက်စာတမ်းများကို ဆက်တိုက် ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author= |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |url=http://www.nysun.com/article/62236 |work=The New York Sun |date=9 September 2007 |accessdate=28 February 2008 |archivedate=17 November 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071117062718/http://www.nysun.com/article/62236 }}&lt;/ref&gt;


ဝီကီလိ (ခ်) အဖွဲ့အနေဖြင့် ဖော်ကောင်လုပ်သူနှင့် ဂျာနယ်လစ်များ အရေးကြီးသည့် စာရွက်စာတမ်းများ အီးမေးလ်ဖြင့် ပို့မှုကြောင့် တရုတ်ဂျာနယ်လစ် ရှီတာအို (Shi Tao) ကဲ့သို့ ဒုက္ခမရောက်စေရန် အထူးသတိထားကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ရှီတာအိုသည် တိန့်အန်နန်မင် ရင်ပြင် လူသတ်ပွဲ နှစ်ပတ်လည်အကြောင်း တရုတ်အစိုးရအရာရှိများထံမှ အီးမေးလ်ကို လူအများသိအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်းကြောင့် ၂၀ဝ၅ တွင် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံရသည်။&lt;ref name=Scenta-coUK1&gt;{{cite news |author= |title=Leak secrets trouble free |url=http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&amp;FAArea1=widgets.content_view_1 |work=Scenta |date=15 January 2007 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071127164824/http://www.scenta.co.uk/scenta/news.cfm?cit_id=1432293&amp;FAArea1=widgets.content_view_1 |archivedate=27 November 2007 }}&lt;/ref&gt;


ဒင်နီယယ် အဲလစ်ဘာ့ဂ် (Daniel Ellsbarg) ၏ ၁၉၇၁ ခုနှစ်က ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ် စာရွက်စာတမ်းများ ပေါက်ကြားမှုနှင့် ပရောဂျက်ကို နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။.&lt;ref name=LinuxworldWikileaks1&gt;Scott Bradner [http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 &quot;WikiLeaks: a site for exposure&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220143655/http://www.linuxworld.com.au/index.php/id;1264532314;fp;2;fpid;1 |date=20 December 2008 }}, Linuxworld, 18 January 2007. Retrieved 18 January 2007.&lt;/ref&gt; အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် စာရွက်စာတမ်းတချို့ ပေါက်ကြားမှုကို ဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားသည်။ အနည်းဆုံးအားဖြင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တွင် အမည်မခံဘဲ ပေါက်ကြားမှုကို အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် အာမခံရန် အမေရိကန် ဗဟိုတရားရုံးက စည်းမျဉ်းထုတ်ထားသည်။]].&lt;ref name=LinuxworldWikileaks1/&gt; စာရေးဆရာနှင့် ဂျာနယ်လစ် ဝှစ်တလေ စထရစ်ဘာ (Whitley Strieber) က ဝီကီလိ (ခ်) ပရောဂျက်၏ အကျိုးကျေးဇူးနှင့် ပတ်သက်၍ “အစိုးရရဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ပေါက်ကြားမှုဟာ ထောင်ချခံရနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ခဏလောက်ပါပဲ။ တရုတ်၊ အာဖရိကနဲ့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းလို ဒေသမျိုးမှာတော့ ထောင်ဒဏ်နှစ်ရှည်ကနေ သေဒဏ်အထိ ကျနိုင်ပါတယ်”.&quot;ဟု ဆိုသည်။

== စီမံခန့်ခွဲမှု ==

=== ဆိုဒ် စီမံခန့်ခွဲမှု ရေးရာများ ===

ဝီကီလိ (ခ်) အတွင်းမှာပင် ဆိုဒ်တည်ထောင်သူ [[ဂျူလီယန် အက်စ်ဆန်း]] နှင့် ဂျာမာန်မှ ဆိုဒ်ကိုယ်စားလှယ်ဟောင်း ဒွန်စ်ချက်-ဘာ့ဂ် (Domscheit-Berg) တို့အကြား လူသိရှင်ကြား သဘောထား ကွဲလွဲနေသည်။ အက်စ်ဆန်းက နောက်ပိုင်းတွင် ဒွန်စ်ချက်ကို အက်ဒမင်အဖြစ်မှ ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့သည်။ ဒွန်စ်ချက်ကလည်း ၂၀၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၈ တွင် ဆိုဒ်စီမံခန့်ခွဲရေး အတွင်းပြဿနာများကြောင့် ဝီကီလိ (ခ်) မှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.physorg.com/news205093515.html |title=WikiLeaks chief lashes out at media during debate |agency=Associated Press |date=30 September 2010 |accessdate=22 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/g/a/2010/09/28/businessinsider-wikileaks-spokesman-quits.DTL &quot;WikiLeaks Spokesman Quits, Blasts Founder Julian Assange As Paranoid Control Freak, Admits To Using Fake Name&quot;, by Henry Blodget] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306180126/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F09%2F28%2Fbusinessinsider-wikileaks-spokesman-quits.DTL |date=6 March 2012 }}, 28 September 2010, San Francisco Chronicle&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aolnews.com/world/article/wikileaks-woes-grow-as-spokesman-quits-site/19651296 |title=WikiLeaks' Woes Grow as Spokesman Quits Site |publisher=Aolnews.com |date= |accessdate=22 October 2010 }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

=== ဆိုဒ်တင်ထားသည့် နေရာ (ဟို့စ်တင်) ===

=== အမည်ပေးခြင်းနှင့် မူဝါဒများ ===

=== စိစစ်ခြင်းနှင့် ဆိုဒ်ပေါ်တင်ခြင်း ===

=== ဖိုင် အာမခံ ===

== စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်း၊ ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းနှင့် စွပ်စွဲပုတ်ခတ်မှုများ ==

=== အစိုးရများ၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ===

==== ဂျာမနီတွင် ဝီကီလိ (ခ်) ဒိုမိန်းပိုင်ရှင်အိမ်ကို ရဲက ဝင်စီးခြင်း ====

ဩစတြေးလျ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီဒီယာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (ACMA) ၏ စာရွက်စာတမ်းများကို ဝီကီလိ (ခ်) က ဖွင့်ချလိုက်ပြီးနောက် ဂျာမန်ဆိုင်ရာ ဝီကီလိ (ခ်) ဒိုမိန်းဖြစ်သော wikileaks.de ကို မှတ်ပုံတင်ထားသူ သီယိုဒို ရပ်(ပ်) (Theodor Reppe) ၏ နေအိမ်ကို ၂၀ဝ၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရဲများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သည်။[[:en:Australian Communications and Media Authority#ACMA blacklist leaked|censorship blacklist]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Hausdurchsuchung bei Inhaber der Domain wikileaks.de |language=English, translated from German |trans_title=Search of owner of the domain wikileaks.de |accessdate=21 September 2009 |url=http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603224840/http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archivedate=3 June 2009 }}&lt;/ref&gt; ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကိုမူ ထိခိုက်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |title=Wikileaks raided by German police |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=30 April 2010 |archivedate=7 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407074609/http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.straitstimes.com/Breaking%2BNews/Tech%2Band%2BScience/Story/STIStory_354564.html |title=Police raid Wikileaks owner |publisher=Straitstimes.com |date=25 March 2009 |accessdate=30 April 2010 |archivedate=18 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100818012617/http://www.straitstimes.com/Breaking+News/Tech+and+Science/Story/STIStory_354564.html }}&lt;/ref&gt;


==== တရုတ်၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ====

==== ဩစတြေးလျ၏ အနာဂတ်တွင် ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မည့် အလားအလာ ====

၂၀ဝ၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဩစတြေးလျ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီဒီယာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (ACMA) က ဝီကီလိ (ခ်) ကို ၎င်းတို့ ပြုစုနေသည့် နာမည်ပျက်စာရင်း၌ အင်တာနက်တွင် စိစစ်ဆင်ဆာလုပ်လျှင် ဩစတြေးလျတွင် ပိတ်ပင်ရန် စာရင်းသွင်းထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theage.com.au/news/home/technology/banned-hyperlinks-could-cost-you-11000-a-day/2009/03/17/1237054787635.html?page=fullpage#contentSwap1&amp;page=-1/ |title=Banned hyperlinks could cost you $11,000 a day |work=The Age |location=Melbourne, Australia|date=16 March 2009 |accessdate=16 March 2009 |  first=Asher | last=Moses}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အမည်ပျက် အဆိုပြုစာရင်းထဲမှ ဝီကီလိ (ခ်) ကို ပယ်ဖျက်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |last=Taylor |first=Josh |url=http://www.zdnet.com.au/wikileaks-removed-from-acma-blacklist-339307604.htm |title=Wikileaks removed from ACMA blacklist – Communications – News |publisher=Zdnet.com.au |date=17 March 2009 |accessdate=1 December 2010 |archivedate=29 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101129235721/http://www.zdnet.com.au/wikileaks-removed-from-acma-blacklist-339307604.htm }}&lt;/ref&gt;

==== ထိုင်း၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ====
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အရေးပေါ်အခြေအနေ ဖြေရှင်းရေး ဗဟိုဌာန (The Centre for the Resolution of the Emergency Situation - CRES) က ဝီကီလိ (ခ်) ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ကို ဆင်ဆာ လုပ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thaivisa.com/forum/topic/391577-thailand-blocks-access-to-wikileaks-website/ |title=Thailand blocks access to WikiLeaks website | publisher=Thai Visa|date=18 August 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=Bangkok}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် တခြားသော ဝက်ဘ်စာမျက်နှာ ၄၀,ဝ၀ဝ ကျော်ကိုလည်း ဆင်ဆာဖြတ်တောက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703824304575435170175485654.html?mod=googlenews_wsj |title=Thai Groups Denounce Website Censorship |work=The Wall Street Journal date=17 August 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=USA | first=Patrick | last=Barta}}&lt;/ref&gt;အကြောင်းပြချက်မှာ နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် အရေးပေါ် ဒီကရီဖြင့် တားမြစ်ထားခြင်းဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|http://www.nytimes.com/2010/07/07/world/asia/07thailand.html |title=Citing Instability, Thailand Extends Emergency Decree |work=New York Times |date=6 July 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=USA}}&lt;/ref&gt;. ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဝီကီလိ (ခ်) ကိုဝင်ပါက ဤစာမျက်နှာ [http://58.97.5.29/www.capothai.org/ဤစာမျက်နှာ]{{Dead link|date=January 2021 }} သို့ အလိုအလျောက် ရောက်သွားပေလိမ့်မည်။


==== အမေရိကန်၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ====

[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကွန်ဂရက် စာကြည့်တိုက်]] တွင် ဝီကီလိ (ခ်) ကို ဝင်မရအောင် ပိတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web  | last = Raymond  | first = Matt  | title = Why the Library of Congress Is Blocking Wikileaks  | date = 3 December 2010  | url = http://blogs.loc.gov/loc/2010/12/why-the-library-of-congress-is-blocking-wikileaks/  | accessdate = 3 December 2010 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ အိမ်ဖြူတော် စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ဘတ်ဂျက်ရုံးက ဝီကီလိ (ခ်) နှင့် တခြားဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှ ဖိုင်များရယူခြင်းကို ဖက်ဒရယ် အစိုးရဝန်ထမ်းများနှင့် အငှားလုပ်နေသူများအား တားမြစ်မိန့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2010/US/12/03/wikileaks.access.warning/index.html |title=U.S. agencies warn unauthorized employees not to look at WikiLeaks |first1=David |last1=de Sola |date=4 December 2010 |publisher=CNN |accessdate=4 December 2010 |archivedate=21 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021230819/http://edition.cnn.com/2010/US/12/03/wikileaks.access.warning/index.html }}&lt;/ref&gt;

==== အိုက်စ်လန်၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ====

=== အဖွဲ့အစည်းနှင့် ကုမ္ပဏီများ၏ ဆင်ဆာဖြတ်တောက်မှု ===

==== ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ====

ဝီကီလိ (ခ်) က ၂၀၁၀ ဧပြီလတွင် ပရိသတ် ၃၀,ဝ၀ဝ ရှိသော ၎င်းတို့၏ [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]] စာမျက်နှာကို ဖျက်လိုက်ကြောင်း ကြေညာသည်။&lt;ref name=&quot;WikiLeaks-Twitter-Announcement-Facebook&quot;&gt;{{cite web | url = http://twitter.com/wikileaks/status/12558544922 | title = Twitter / WikiLeaks: Facebook deletes WikiLeaks fanclub with 30k fans |publisher=Twitter | date = 20 April 2010 | accessdate = 22 April 2010 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=WikiLeaks claims Facebook deleted its page, 30000 fans |url=http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |publisher=News.com.au |date=21 April 2010 |accessdate=23 April 2010 |archivedate=30 May 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120530/http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Wikileaks Claims Facebook Deleted Their Fan Page Because They &quot;Promote Illegal Acts&quot; |url=http://gawker.com/5520933/wikileaks-claims-facebook-deleted-their-fan-page-because-they-promote-illegal-acts |publisher=Gawker |date=20 April 2010 |accessdate=21 April 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Wikileaks Fan Page Pulled Down for Being &quot;Inauthentic,&quot; Says Facebook |url=http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |publisher=techPresident |date=21 April 2010 |accessdate=22 April 2010 |archivedate=24 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100424055832/http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook }}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတွင် ဝီကီလိ (ခ်) ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပရိသတ် စာမျက်နှာ ပြန်ဖွင့်လိုက်ပြီး ပရိသတ် ၆၅၀,ဝ၀ဝ ကျော် အထိ တိုးပွားလာသည်။

==== မန်းနီးဘွတ်ကာ လီမိတက် ====

==== ဒိုင်းနမစ် နက်ခ်ဝပ် ဆားဗစ် ====

==== အမေဇုန် ====

==== ပေပယ်လ် ====

== လက်ခံအားပေးမှုများ ==

=== ထောက်ခံအားပေးမှု ===

==== ဆုရရှိမှုများ ====

==== အစိုးရများ၏ ချီးမွမ်းမှု ====

=== ဝေဖန်မှုများ ===

==== အစိုးရများ၏ ဝေဖန်မှု ====

== ပေါက်ကြားမှုများ ==

=== ၂၀ဝ၉ ခုနှစ်မတိုင်မီ ===

==== သိသာလာသည့် ဆိုမာလီ လုပ်ကြံရေး အမိန့် ====

==== ဒင်နီယယ် အရပ် မွိုင် မိသားစု လာဘ်စားမှု အရှုပ်တော်ပုံ ====

၂၀ဝ၇ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ယခင် ကင်ညာခေါင်းဆောင်ကြီး ဒင်နီယယ် အရပ် မွိုင် မိသားစု လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုအကြောင်းကို မျက်နှာဖုံးသတင်းအဖြစ် ဗြိတိန်မှ The Guardian သတင်းစာက ဖော်ပြခဲ့သည်။ သတင်းစာက သတင်းရရှိသည့်ရင်းမြစ်ကို ဝီကီလိ (ခ်) ဟု ဖော်ပြ ကိုးကားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | author=| title=The looting of Kenya | url=http://www.guardian.co.uk/kenya/story/0,,2159757,00.html | work=The Guardian | date=31 August 2007| accessdate=28 February 2008 | location=London | first=Xan | last=Rice}}&lt;/ref&gt;

==== ဂျူးလိယက် ဘေယာ ဘဏ်၏ တရားစွဲဆိုမှု ====

==== ဂွမ်တာနာမို လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ====

==== ဆိုင်ယန်တိုလိုဂျီ ====

==== ဆာရာ ပေါ်လင်၏ ယာဟူးမေးလ်ပါ အကြောင်းအရာများ ====

==== BNP အဖွဲ့ဝင် စာရင်း ====


=== ၂၀ဝ၉ ===

==== ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မေးလ်များ ====

==== အင်တာနက် ဆင်ဆာ စာရင်း ====

==== ဘီလ်ဒါဘတ် အုပ်စု စည်းဝေးပွဲ အစီရင်ခံစာများ ====

==== ၂၀ဝ၈ ပီရူး ရေနံဆိုင်ရာ နာမည်ပျက်မှုများ ====

==== အီရန် နျူကလီးယား မတော်တဆမှု ====

==== အာဖရိကတွင် အဆိပ်အတောက် စွန့်ပစ်မှုများ - မင်တန် အစီရင်ခံစာ ====

==== ကူပ်သင် ဘဏ် ====

==== ပူးတွဲ ဆောင်ရွက်ရေး လုပ်ငန်းများဆိုင်ရာ ပရိုတိုကောလ် ၄၄၀ ====

၂၀ဝ၉ အောက်တိုဘာတွင် ဗြိတိသျှ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၀ဝ၁ ခုနှစ်က စာမျက်နှာ ၂,၄၀ဝ ပါ ပူးတွဲ ဆောင်ရွက်ရေး လုပ်ငန်းများဆိုင်ရာ ပရိုတိုကောလ် (Joint Services Protocol 440) လျှို့ဝှက်ဖိုင် ပေါက်ကြားခဲ့သည်။ ယင်းစာရွက်စာတမ်းများတွင် ဟက်ကာများ၊ စာနယ်ဇင်းသမားများနှင့် နိုင်ငံခြား သူလျှိုများ၏ သတင်းအချက်အလက် နှိုက်ထုတ်မှုကို မည်သို့ ရှောင်ရှားနိုင်ကြောင်း လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးချက်များ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;Tom Chivers. &quot;[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/6261756/MoD-how-to-stop-leaks-document-is-leaked.html MoD 'how to stop leaks' document is leaked] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107215301/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/6261756/MoD-how-to-stop-leaks-document-is-leaked.html |date=7 January 2011 }}&quot; ''The Daily Telegraph'' 5 October 2009. Retrieved 6 October 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kalle Holmberg. &quot;[http://www.dn.se/nyheter/varlden/brittisk-instruktion-mot-lackor-har-lackt-ut-1.968704 Brittisk instruktion mot läckor har läckt ut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091223041417/http://www.dn.se/nyheter/varlden/brittisk-instruktion-mot-lackor-har-lackt-ut-1.968704 |date=23 December 2009 }}&quot; ''Dagens Nyheter'', 6 October 2009. Retrieved 6 October 2009.&lt;/ref&gt;

==== ၉-၁၁ ပေဂျာ မက်ဆေ့ချ် ကြားဖြတ်ဖမ်းယူမှု ====

၂၀ဝ၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၅ တွင် [[စက်တင်ဘာ ၉/၁၁ အကြမ်းဖက်မှု]] နေ့တွင် ပေးပို့ကြသည့် ပေဂျာ မက်ဆေ့ချ်ပေါင်း ၅၇၀,ဝ၀ဝ ကို ကြားဖြတ် ဖမ်းယူထားမှုအား ဝီကီလိ (ခ်) က ဖွင့်ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://911.wikileaks.org/ |title=Wikileaks 9/11 Pager Data Website |publisher=911.wikileaks.org |date=|accessdate=2 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/34149853/ns/us_news-security/ |title=570,000 pager messages from 9/11 released MSNBC 25&amp;nbsp;November 2009 |publisher=MSNBC |date=25 November 2009 |accessdate=30 April 2010 |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628212642/http://www.msnbc.msn.com/id/34149853/ns/us_news-security/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbcnewyork.com/news/local-beat/Analysis-of-911-Pager-Data-Paints-Chilling-Picture-78219132.html|title=Analysis of 9/11 Pager Data Paints Chilling Picture|author=Jennifer Millman|publisher=NBC New York|date=1 December 2009 }}&lt;/ref&gt; [[ဘရက်ဒလေ မန်းနင်း]]က ဤလုပ်ရပ်မှာ [[အမေရိကန် အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီ]] (NSA) ၏ လုပ်ရပ်မှန်း သိသာ ထင်ရှားလှကြောင်း ပြောသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theregister.co.uk/2010/06/07/wikileaks_arrest/|title=Wikileaks' US army 'leaker' arrested|author=Chris Williams|publisher=TheRegister|date=7 June 2010}}&lt;/ref&gt; ပေါက်ကြားလာသည့် မက်ဆေ့ချ်များမှာ ပင်တဂွန်စစ်ဘက် အရာရှိများနှင့် နယူးယောက် မြို့တော် ရဲဌာနကြား ပေးပို့ဆက်သွယ်မှုများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wired.com/threatlevel/2009/11/wikileaks-pages/|title=Wikileaks Says It Has Half-a-Million 9/11 Pager Messages|author=Kevin Poulsen|publisher=Wired|date=25 November 2009|access-date=8 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205124755/http://www.wired.com/threatlevel/2009/11/wikileaks-pages/|archive-date=5 December 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၁၀ ===

==== ဝီကိလိ (ခ်) ပေါ်မှာ အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာများ ====

==== ဘဂ္ဂဒက် လေကြောင်း တိုက်ခိုက်မှု ဗီဒီယို ====

===== ဘရက်ဒလေ မန်းနင်း အဖမ်းခံရခြင်း =====

==== အာဖဂန် စစ်ပွဲ ဒိုင်ယာရီ ====

==== Love Parade စာရွက်စာတမ်းများ ====

==== အီရတ်စစ်ပွဲ မှတ်တမ်းများ ====

==== သံတန် ပေးစာများ ပေါက်ကြားမှု ====

=== ထပ်မံဖွင့်ချဦးမည် ပေါက်ကြားမှုများဆိုင်ရာ ကြေညာချက် ===

၂၀ဝ၉ ခုနှစ်က Computer World နှင့် အင်တာဗျူးတွင် အက်စ်ဆန်းက အမေရိကဘဏ်မှ ၅ ဂစ်စာ အချက်အလက်များ ရရှိထားကြောင်း ပြောသွားသည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖောစ် မဂ္ဂဇင်း (Forbes Magazine) သို့ အက်စ်ဆန်းက ၂၀၁၁ အစောပိုင်းတွင် တခြားသော မဟာပေါက်ကြားမှု (megaleak) များ ပြုလုပ်သွားရန် အစီအစဉ် ရှိသည်ဟု ပြောသွားသည်။ ယခုကာလတွင်မူ ပုဂ္ဂလိက ကဏ္ဍနှင့် အကြီးစား အမေရိကန် ဘဏ်တခုနှင့် ပတ်သက်၍ ပေါက်ကြားမှုများ တင်ပြရန် ရှိကြောင်း ဆိုသည်။ ဤကြေညာချက်အပြီး၌ အမေရိကဘဏ်၏ စတော့ဈေးနှုန်းများ ၃ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းသွားသည်။.&lt;ref name=bankofamerica1&gt;{{cite news | title=Bank of America rumored to be in WikiLeaks’ crosshairs | last=Rothacker | newspaper=Boston Herald | first=Rick | url=http://news.bostonherald.com/business/general/view.bg?articleid=1299995 | accessdate=1 December 2010 }}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bankofamerica2&gt;{{cite news|last=Mark|first=Memmott|title=Bank Of America Stock Steadies After WikiLeaks-Related Drop|url=http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/12/01/131727190/bank-of-america-stock-steadies-after-wikileaks-related-drop|accessdate=2 December 2010|newspaper=NPR|date=1 December 2010}}&lt;/ref&gt; ဤ ပေါက်ကြားမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အက်စ်ဆန်းက “ဘဏ်တခု၊ နှစ်ခုကတော့ ပြိုလဲသွားပါလိမ့်မယ်” ဟု သုံးသပ်ချက် ပေးထားသည်။.”&lt;ref name=bankofamerica3&gt;{{cite news|last=De La Merced|first=Michael|title=WikiLeaks’ Next Target: Bank of America??url=http://dealbook.nytimes.com/2010/11/30/wikileaks-next-target-bank-of-america/|accessdate=2 December 2010|newspaper=New York Times|date=30 November 2010}}ref&gt;{{cite news|author=By John Carney, CNBC |url=http://www.cnbc.com/id/40471184/ |title=Bank of America's Risky WikiLeaks Strategy |publisher=CNBC |date=2 December 2010|accessdate=5 December 2010}}&lt;/ref&gt;


၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာတွင် အက်စ်ဆန်း၏ ရှေ့နေ မာ့ခ် စတီဖင်စ် (Mark Stephens) က ဘီဘီစီ၏ အင်ဒရူး မား ပွဲတွင် အဖွဲ့အစည်းအနေဖြင့် ခုခံကာကွယ်ရန်လိုမည့် “သာမို-နျူကလီးယား ကိရိယာ” (thermo-nuclear device) အကြောင်း အချက်အလက်များကို ဝီကီလိ (ခ်) က ရရှိထားသည်ဟု ပြောသွားသည်။.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11921080|title=Wikileaks' Julian Assange to fight Swedish allegations|publisher=BBC|date=2010-12-05|accessdate=2010-12-05}}&lt;/ref&gt;

== ပြင်ပ လင့်ခ်များ ==
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Wikileaks}}
* {{Twitter|wikileaks}}
* {{Facebook|wikileaks}}
* [http://www.fas.org/blog/secrecy/2010/06/wikileaks_review.html &quot;Wikileaks Fails “Due Diligence” Review&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213849/http://www.fas.org/blog/secrecy/2010/06/wikileaks_review.html |date=17 December 2010 }}, Steven Aftergood, June 2010
* [http://c2047862.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/Saturday%20Keynote%20-%20Wikileaks.mp3 Wikileaks Keynote Address at The Next Hope (64kbs)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426042333/http://c2047862.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/Saturday%20Keynote%20-%20Wikileaks.mp3 |date=26 April 2012 }}
* [http://www.havanatimes.org/?p=31387 Wikileaks and Freedom of the Press] by Guillermo Fernandez Ampie, ''Havana Times'', 20 Oct 2010
* [http://latimesblogs.latimes.com/technology/2010/12/wikileaks-bahnhof-amazon.html WikiLeaks' new home is in a former bomb shelter] ''Los Angeles Times'', 2 December 2010
* &quot;[http://www.everydns.com/news.php December 2, 2010 - 10:00pm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206221243/http://www.everydns.com/news.php |date=6 December 2010 }}.&quot; EveryDNS. Announcement of termination of wikileaks.org.
* [http://www.democracynow.org/2010/10/22/wikileaks_prepares_largest_intel_leak_in WikiLeaks Prepares Largest Intel Leak in US History with Release of 400,000 Iraq War Docs] – video report by ''Democracy Now!'', October 2010
* [http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |date=17 December 2010 }} of Julian Assange on a panel at the 2010 Logan Symposium in Investigative Reporting at the UC Berkeley (18 April 2010)
* ''Wikileaks vs. the World''. Presentation by WikiLeaks representatives Julian Assange and Daniel Schmitt at the 25th [[Chaos Communication Congress]], Berlin, December 2008. [http://chaosradio.ccc.de/25c3_m4v_2916.html online Flash video] and [http://events.ccc.de/congress/2008/wiki/Conference_Recordings#Official_Releases download in higher resolution formats]
* [http://www.onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04/ Leak Proof] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218110643/http://onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04 |date=18 December 2010 }} Interview with Julian Assange. 2009/03/13
* [http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/270712/april-12-2010/julian-assange Video Interview with Julian Assange] on The Colbert Report hosted by Stephen Colbert. 2010/04/12
* [http://www.r-bloggers.com/animated-heatmap-of-wikileaks-report-intensity-in-afghanistan/ Animated Heatmap of WikiLeaks Report Intensity in Afghanistan]
* [http://www.wlcentral.org/ WL Central]: An unofficial WikiLeaks information resource.


== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

[[Category:နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[Category:မီဒီယာဝီကီ ဝက်ဘ်ဆိုဒ်များ]]
[[Category:ဥရောပအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>j709frq7bggvu2abxhm7s1p7xi8fzmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကရာတေးဒို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13411</id>
    <revision>
      <id>1061323</id>
      <parentid>1056845</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T01:13:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108244" sha1="q3mmix4eo89d3u9098l6ei6ujdp8w4d" xml:space="preserve">{{cleanup}}
{{Infobox martial art
| logo         = 
| logocaption  = 
| logosize     = 
| image        = Hanashiro Chomo.jpg
| imagecaption = [[Chōmo Hanashiro]], an Okinawan karate master {{c.|1938}}
| imagesize    = 
| name         = ကရာတေး (空手)
| aka          = ကရာတေးဒို (空手道)
| focus        = ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ရေး
| hardness     = 
| country      = [[:en:Ryukyu Kingdom]] (Present day [[:en:Okinawa prefecture]], [[ဂျပန်]])
| parenthood   = [[:en:Okinawan martial arts|Indigenous martial arts of Ryukyu Islands]], [[တရုတ်ကိုယ်ခံပညာ]]&lt;ref name=&quot;Higaonna1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;okinawa history&quot;/&gt;
| famous_pract = 
| olympic      = [[:en:Karate at the 2020 Summer Olympics|၂၀၂၁]] တွင် စတင်ထည့်သွင်း
}}
{{Infobox sport
| name           = ကရာတေး
| image          = Karate WC Tampere 2006-1.jpg
| imagesize      = 220px
| caption        = Karate World Championship 2006 in [[Tampere]], [[Finland]]; men's heavyweight final
| union          = ကမ္ဘာ့ကရာတေးအဖွဲ့ချုပ်
| first          = [[:en:Ryukyu Kingdom]], ''ca.'' 17th century
| firstlabel     = စတင်တီထွင်သူ
| country/region = ကမ္ဘာတဝှမ်း
| registered     = 
| clubs          = 
| contact        = ရှိ
| team           = 
| mgender        = မရှိ
| category       = ကိုယ်ခံပညာ
| equipment      = 
| venue          = 
| obsolete       = 
| olympic        = [[:en:Karate at the 2020 Summer Olympics|၂၀၂၁]] တွင် စတင်ထည့်သွင်း
| paralympic     = 
| IWGA           = [[:en:1981 World Games|၁၉၈၁]]{{snds}}[[:en:2022 World Games|၂၀၂၂]]
}}
{{Infobox Chinese
| pic        = Karate (Chinese characters).svg
| piccap     = ''[[kanji|ခန်ဂျီ]]''စာလုံးဖြင့် &quot;ကရာတေး&quot;
| picupright = 0.45
| kanji      = 空手
| hiragana   = からて
| katakana   = カラテ
| romaji     = karate
}}
[[File:KarateKanji.svg|thumb]]
[[File:Funakoshi Gichin and Masatoshi Nakayama.JPG|thumb|ရှိုတိုကန် ကရာတေးပညာစတင်တည်ထောင်သော၊ ကရာတေးသမိုင်းတွင် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော   ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း (၁၈၆၈-၁၉၅၇) နှင့် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (Japan Karate Association) နည်းပြချုပ် ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား (၁၉၁၃-၁၉၈၇)]]
[[File:Masutatsu Oyama karate.jpg|right|thumb|250px|ကျိုရှင်ကိုင်းကရာတေး ဆရာကြီး အိုရားမား (၁၉၂၃-၁၉၉၄)]] 
[[File:Katsuya Kisaka 1965.jpg|thumb|ကရာတေးဒို]]

'''ကရာတေးဒို''' ({{Nihongo|'''ကရာတေး'''|空手}}, {{IPAc-en|k|ə|ˈ|r|ɑː|t|i}}; {{IPA-ja|kaɾate|-|Ja-Karate.oga}}; &lt;small&gt;[[:en:Okinawan language|Okinawan]] pronunciation:&lt;/small&gt; {{IPA-ryu|kaɽati|}})  လို့ရေးသားရင်လည်း မမှားပါ။ သို့သော် Japan Karate Association အသင်းအဖွဲ့သာ ရှိသည်။ Japan Karate-do Association ဟူ၍ မရှိပါ။ ထိုကြောင့် '''ကရာတေး ''' ဟု ရေးသားခြင်းသည် ပိုမိုသင့်တော်မှန်ကန်ပါသည်။ ဂျပန်ဘာသာစကားလုံးကို မြန်မာအသံထွက်ဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်။ မူရင်းဂျပန်ဘာသာ အသံထွက်အတိုင်းရေးပါက ခါရာ့တဲ (ခါရာ့တဲဒို) ဟုလည်း ရေးသားနိုင်သည်။ '''ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ် Karate do federation''' သည် '''ကရာတေးလမ်း အဖွဲ့ချုပ် Karate way federation''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ '''ကရာတေး အဖွဲ့ချုပ် Karate federation''' သည် '''ကရာတေး အဖွဲ့ချုပ် Karate federation''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

စကားလုံးတစ်လုံးစီ ကို ဘာသာပြန်ကြည့်ပါက- 

* ကရာ မှာ &quot;'''empty ဗလာ'''&quot; ဖြစ်၍၊
* တေး မှာ &quot;'''hand လက်'''&quot;၊ 
* ဒို မှာ &quot;'''way or road လမ်း'''&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

== ကရာတေး (karate 空手) နှင့် ကရာတေးဒို (karate-do 空手道) အတူတူပဲလား!== 
ကရာတေး (karate 空手) နှင့် ကရာတေးဒို (karate-do 空手道) နှစ်မျိုးစလုံးသည် '''သူ့နည်းသူ့ဟန်နဲ့သူ''' ကောင်းမွန်ကြသည်။ &quot;Sport karate&quot; ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ &quot;Karate-do&quot; ပဲဖြစ်ဖြစ် စစ်မှန်သော နည်းစနစ်များ၊ အစွမ်းထက်သောပညာများ၊ အခြေခံယဉ်ကျေးမှု လူ့တန်ဖိုးများ ပါဝင်ဖို့တော့လိုသည်။ ထိုနည်းတူ &quot;Powerful karate&quot; လို့ပဲပြောပြော၊ &quot;Combative karate&quot; လို့ပဲပြောပြော၊ &quot;Real karate&quot; လို့ပဲပြောပြော၊ Originated karate လို့ပဲပြောပြော စစ်မှန်သောနည်းစနစ်များ၊ အစွမ်းထက်သောပညာများ၊ အခြေခံယဉ်ကျေးမှု လူ့တန်ဖိုးများ ပါဝင်ဖို့လိုသည်။ အကယ်၍ စစ်မှန်သောနည်းစနစ်များ၊ အစွမ်းထက်သော ပညာရပ်၊ ယဉ်ကျေးမှုလူ့တန်ဖိုးများ မပါဝင်သော မည်သည့် karate (ကရာတေး) ဖြစ်စေ၊ မည်သည့် karate-do (ကရာတေးဒို) ဖြစ်စေ တင့်တယ်ကောင်းမွန်မည် မဟုတ်ချေ။ Doing bad things, easy to anger, malice, hatred,
belligerence, boastfulness, brutality နှင့် arrogance စသော မကောင်းမှုများကိုသာ ပြုမူနေပါက ထိုသူများသည် '''ကရာတေး နှင့် မထိုက်တန်''' ဟု နားလည်ရပါမည်။ အမုန်းတရားရှိသူများ၊ ယဉ်ကျေးမှုမရှိသူများ၊ ရန်လိုသူများ နှင့် စော်ကားလိုသူများ၊ မောက်မာသူများသည် '''ကရာတေး နှင့် မထိုက်တန်''' ဟု နားလည်ရပါမည်။  The essence of karate is '''to be humble and not to be arrogant'''. The essence of karate is '''to be humble and not to be belligerent'''. &lt;ref&gt;[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/humbleand-meek-researchedby-myoma-myint.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: ဂျူဒို-ကရာတေး သိုင္းပညာရွင္မ်ား humble &amp; meek ျဖစ္ဖို႔လိုပါတယ္။ ၿမိဳ႕မ ျမင့္ၾကြယ္&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== ကရာတေး (karate 空手) နှင့် ကရာတေးဂျစ်ဆု (karate-jitsu 空手術) အတူတူပဲလား!== 
အမှန်စင်စစ် ကရာတေးသည် မူလအစတွင် '''ကရာတေး'''(Karate) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ '''ကရာတေးဂျစ်ဆု''' Jitsu= technique (Karate Jitsu 空手術) &lt;ref&gt;[http://www.barnesandnoble.com/w/karate-jutsu-gichin-funakoshi/1121573788?ean=9784770026811 Karate Jutsu: The Original Teachings of Gichin Funakoshi by Gichin Funakoshi, Hardcover | Barnes &amp; Noble®&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=August 2023 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/To-te-Jitsu-Gichin-Funakoshi/dp/0920129226 To-te Jitsu: Gichin Funakoshi: 9780920129227: Amazon.com: Books&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amazon.com/Karate-Jutsu-Original-Teachings-Funakoshi/product-reviews/4770026811 Amazon.com: Customer reviews: Karate Jutsu: The Original Teachings of Gichin Funakoshi&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခြင်းသည် မူလအမှန်ဆုံးဝေါ်ဟာရဖြစ်သည်။ (&quot;JITSU&quot; can be translated to mean &quot;art&quot; or &quot;technique).  '''ကရာတေးဒို''' ဆိုသည်မှာ နောက်ပိုင်းကာလမှ ဖြည့်စွက်ခေါ်ဝေါ်သော အမည်နာမတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကရာတေးအဖွဲ့ချုပ် '''WKF''' (World Karate Federation) ဟူ၍သာရှိသည်။ (The World Karate Federation (WKF) is the largest international governing body of sport karate with over 130 member countries).&lt;ref&gt;[http://www.wkf.net/ World Karate Federation&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; World Karate-do Federation ဟူ၍ ဘယ်သောအခါမှ မရှိခဲ့ချေ။ ထိုနည်းတူ Modern karate ၏ ဖခင်ကြီးဟူ၍ ခေါ်တွင်ခြင်းခံသော ဆရာကြီး Funakoshi Gichin ကိုယ်တိုင် နှင့် သူ၏တပည့်ဖြစ်သူ နာမည်ကျော် ကရာတေးဆရာကြီး Masatoshi Nakayama တို့ကိုယ်တိုင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ဂျပန်ကရာတေးအသင်း '''JKA''' (Japan Karate Association) ဟူသော အမည်ကို သာဓကထား၍ လေ့လာကြည့်ပါက &quot;do&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို မူလနှစ်ပေါင်းများစွာမှပင် ယနေ့တိုင် သုံးစွဲခြင်းမရှိ၊ ပါဝင်ခြင်းမရှိသည်ကို သိရှိနိုင်သည်။ ဂျပန်ကရာတေးအသင်း '''JKA''' (Japan Karate Association) ဟူ၍သာရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jka.or.jp/ |title=ホーム - JKA 公益社団法人日本空手協会&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=16 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130128192919/http://www.jka.or.jp/english/e_index.html |archive-date=28 January 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (JKA is one of the most influential Shotokan karate organizations in the world. It is also one of the oldest karate organizations continuously in operation until the present. JKA motto is '''Keepers of Karate's Highest Tradition'''.&lt;ref&gt;[https://sites.google.com/site/furtherstudyofshotokankarate/home/contact-me/extra-credit/my-forms JKA/ITKF - Further Study of Shotokan Karate&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630095555/https://sites.google.com/site/furtherstudyofshotokankarate/home/contact-me/extra-credit/my-forms |date=30 June 2016 }}&lt;/ref&gt; ). Japan Karate-do Association ဟူ၍ ဘယ်သောအခါမှ မရှိခဲ့ချေ။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရိုးရာ ကရာတေးအဖွဲ့ချုပ် '''ITKF '''The International Traditional Karate Federation ဟူ၍သာရှိသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.itkf.org/ International Traditional Karate Federation&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;The International Traditional Karate-do Federation ဟူ၍ ဘယ်သောအခါမှ မရှိခဲ့ချေ။

'''ကရာတေး''' တွင် '''ဒို''' ဟူသော ဝေါဟာရ ဖြည့်စွက်ကာ '''ကရာတေးဒို''' ဟူ၍ သုံးစွဲသူများကိုလည်း မှားယွင်းသည်ဟု ပြောဆို၍ မရသော်လည်း မူလတည်ထောင်သူ ကရာတေးဆရာကြီးတို့၏ စကားရပ်နှင့်မူလွဲချော်နေကြောင်း သတိပြုမိသည်။ Sport karate (karate-do) ဖြစ်စေ၊ Real combative karate ဖြစ်စေ၊ traditional karate ဖြစ်စေ အခြေခံ basic ('''kihon''')၊ နည်းစနစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောပုံစံ the detailed choreographed patterns of movements practised ('''kata''')၊ တိုက်ခိုက်ခြင်း (သို့) တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခြင်း sparring or free fighting ('''kumite''') များကို စနစ်တကျ မှန်မှန်ကန်ကန် ထိထိရောက်ရောက် သင်ယူလေ့ကျင့်မှု မပါဝင်လျှင် (မရှိလျှင်) ထို ကရာတေးသည် တန်ဖိုးရှိသင့်သလောက်ရှိမည်မဟုတ်ချေ။ အထူးသဖြင့် ရန်လိုခြင်း၊ မာနကြီးခြင်း၊ နှိမ့်ချမှုမရှိပဲ မောက်မာလွန်းခြင်း၊ ရိုင်းစိုင်းခြင်း စသော လုပ်ရပ်များကို လုပ်နေပါက ကရာတေးပညာရပ်အတွက်တန်ဖိုးမရှိသည့်အပြင် ပတ်ဝန်းကျင်လူအများ၏ အထင်သေး အမြင်သေးခံရနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။
&lt;ref&gt;[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/military-combative-program-in-world.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: ကမၻာ့ တပ္မေတာ္ ကရာေတး Combative Training သင္တန္းမ်ား နွင့္ Powerful Combat Karate by Karate Myint Kywe ၿမိဳ႕မ ျမင့္ၾကြယ္ ( Myoma Myint Kywe ...&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; မူလ “ကရာတေး” ကို ကရာတေး “'''အမာ'''”  hard skills ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “'''အချ'''” ကရာတေးဟူ၍လည်းကောင်းအလွယ်ပြောဆိုလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။  ကရာတေးဒိုကို ကရာတေး “'''အပျော့'''” soft  skills ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “'''အက'''” ကရာတေးဟူ၍လည်းကောင်း &quot;'''အလှ'''&quot; ကရာတေးဟူ၍လည်းကောင်း အလွယ်ပြောဆိုလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် အစွမ်းထက်ခြင်း၊ အစွမ်းမထက်ခြင်း၊ လက်တွေ့ဘဝတွင် အသုံးကျခြင်း၊ အသုံးမကျခြင်းတို့သည် လေ့ကျင့်သောကရာတေးပညာရှင်၏ အပေါ်တွင်မူတည်ကြောင်း နားလည်ရပါမည်။ နည်းစနစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောပုံစံ '''KATA''' တွင်လေ့ကျင့်ခြင်း၌ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတို့၏ လှုပ်ရှားခြင်းသည် ညီညွတ်စေရန် အရေးကြီးသည်။ ယင်းညီညွတ်မှုကို ရရှိနိုင်ရန် စည်းချက် ဝါးချက်ရှိဖို့ rhythm, timing, speed, power, balance and sequence ညီညွတ်ရန်လိုလေသည်။ စည်းချက်ဝါးချက်ဖြင့် ကိုယ်လက် လှုပ်ရှား ကစားခြင်းကို စည်းဝါးကိုက် '''kata''' လေ့ကျင့်ခြင်း ဟု ခေါ်သည်။ စည်းချက်ကျအောင် လှုပ်ရှားတတ်ရသည်။ ယိမ်းကရာ၌ကဲ့သို့ စနစ်တကျညီညာစွာလှုပ်ရှားတတ်ဖို့လည်းလိုပေသည်။ မြန်လျှင် မြန်သကဲ့သို့၊ နှေးလျှင်နှေးသကဲ့သို့ စိတ်ရော ကိုယ်ပါလိုက်၍ လှုပ်ရှားလေ့ကျင့်ရသည်။ Kata များကို စနစ်တကျ မှန်မှန်ကန်ကန် ထိထိရောက်ရောက် သင်ယူလေ့ကျင့်မှု မပါဝင်လျှင် (မရှိလျှင်) ထို ကရာတေး / ကရာတေးဒို သည် တန်ဖိုးရှိသင့်သလောက်ရှိမည်မဟုတ်ချေ။ &lt;ref&gt;[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/katacriteria-at-karate-tournaments.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: KATA criteria at karate tournaments By- Karate Myint Kywe&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

COMBAT Karate (real powerful karate) သည် kihon, kata, kumite နည်းစနစ်များ(sport things and fighting arts or fighting methods) ကို စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ရုံသာမက''' street fights နှင့် ground fights ''' များတွင် ထိရောက်စွာ အသုံးဝင်လှကြောင်း၊ စွမ်းအားထက်မြက်သော ကရာတေးနည်းစနစ်များ (Powerful techniques) နှင့် ထိရောက်သော တိုက်ခိုက်ရေးနည်းစနစ်များ (effective combat trainings) ပါဝင်ပြီး အစွမ်းရှိလှကြောင်း၊ အထူးသဖြင့် အနီးကပ်တိုက်ပွဲများ (Close Quarter Combat (CQC))၊ တပ်မတော် ကွန်မန်ဒိုများ (army commando) နှင့် ရဲကွန်မန်ဒိုများ (police commando) အတွက် အထူးအသုံးဝင်လှကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် အနောက်နိုင်ငံများတွင်''' combative karate''' (real powerful karate) ကို သင်ယူလေ့ကျင့်သူ အထူးများပြားရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ Karate are codified systems and traditions of combat practices, which are practiced for a variety of reasons: self-defense, competition, physical health and fitness, entertainment, as well as mental, physical, and spiritual development. 

== ကရာတေး 空手 (&quot;empty hand&quot;) (လက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်း)==
ကရာတေးလက်နက်မဲ့ ခုခံကာကွယ်ခြင်းမှာ မိမိအနေဖြင့် တိုက်ခိုက်သူ၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုကို ရုတ်တရက် လျင်မြန်စွာ ရှောင်တိမ်းကာ ၎င်းတိုက်ခိုက်သူ ရန်သူအား မိမိကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်နိုင်စေရန် ချက်ချင်း ပြန်လည် ခုခံထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ မိမိမှ ကြိုတင်တိုက်ခိုက်ခြင်းမဟုတ်ပဲ မိမိအား လာရောက်ထိပါးမှသာ တုံ့ပြန်ကာကွယ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ '''There is no first attack in Karate''' &quot; '''空手に先手なし''' &quot; ('''Karate ni sente nashi''') ဖြစ်သည်။ Combative ကရာတေး တတ်လျှင် မိမိထက် အင်အား ဗလ သာသည်လည်းဖြစ်စေ၊ လက်နက်သာသည်လည်းဖြစ်စေ၊ တယောက်ထက်များသည့် ရန်သူကိုလည်းဖြစ်စေ ကောင်းစွာ ခုခံကာကွယ်တန်ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင်သည်။ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးဖြစ်စေ၊ လူတိုင်းဖြစ်စေ၊ ကရာတေးကိုယ်ခံပညာရပ်ကိုသင်ကြားလေ့ကျင့်နိုင်ကြသည်။ '''COMBAT Karate''' တွင် မိမိကိုယ်မိမိ ယုံကြည်မှု (Self-confidence )၊ နိမ့်ချစိတ်ရှိခြင်း (Humility)၊ ခွန်အား(Strength)၊ အမြန်နှုန်း(Velocity)၊ သက်လုံ(Stamina)၊ အာရုံစူးစိုက်မှု (Concentration) နှင့် နည်းစနစ်(Technique/Method) တို့သည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အဓိကအရေးကြီးသောအရာများဖြစ်သည်။

ကရာတေး [[ကိုယ်ခံပညာ]] ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ လုံခြုံမှုအတွက် ခုခံကာကွယ်သော [[နည်းပညာ]] များကိုဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ကိုယ်လုံပညာဟုလည်းခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲကြသည်။ မည်သူမဆို မိမိ၏အသက်၊အရှက်၊လုံခြုံမှုကို ထိပါးနှောက်ယှက်လာလျှင် ခုခံကာကွယ်ခွင့် ('''The Right to Equal Protection or The right of self-defense''') ရှိပေရာ ခုခံကာကွယ်မှုနည်းပညာများသည်လည်း နိုင်ငံအလိုက် လူမျိုးစုအလိုက် အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွန်းလာကြပေသည်။ The right of self-defense (also called, when it applies to the defense of another, alter ego defense, defense of others, defense of a third person) is the right for persons to use reasonable force or defensive force, for the purpose of defending one's own life or the lives of others, including, in certain circumstances, the use of deadly force.  ကိုယ်ခံပညာအနေဖြင့် မိမိအား နှောက်ယှက်ထိပါး စော်ကားသူများအား အချိန်မဆိုင်းပဲ ချက်ချင်း ခုခံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ပေရာ မိမိအနေဖြင့် လက်ချည်းသက်သက်(လက်နက်မဲ့) ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ နီးစပ်ရာ လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း၊ ကြိုတင်စီမံထားသော လက်နက်ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း စသည်ဖြင့် အမျိုးအစား ခွဲခြားနိုင်ပေသည်။ '''မိမိ၏အသက်၊အရှက်၊လုံခြုံမှုအတွက်နှင့် မိမိ၏တိုင်းပြည်၊လူမျိုး၊ဘာသာ၊သာသနာအတွက်''' ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာ (karate's explosive power, combative ကရာတေး- စစ်ပညာ) ကို '''၁၀၀%''' အသုံးပြုခွင့်ရှိသည်။ ကရာတေးကိုယ်ခံပညာမှာ လာရောက်ထိပါးသူများကိုသာမိမိအနေဖြင့်  ခုခံကာကွယ်တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းထိပါးသူများအား အကျိုးနစ်နာစေရန် ရည်ရွယ်တိုက်ခိုက်ခြင်း မရှိရပေ။ The laws on self-defense vary from one event to another event, but in general you're allowed to use reasonable physical force to protect yourself from imminent or immediate physical injury. You can only use that amount of force that's necessary to stop the threat of harm. The other person lunges at you or tries to punch you, kick you, you can protect (counter attack) yourself by fighting back. If you fight back and the other person gives up or is unable to defend himself, you do NOT continue to hit him - it's an unreasonable use of force. &lt;ref&gt;[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/blog-page_92.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: Myoma Myint Kywe quotes on Karate 首席先生, 空手での引用符&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ (၁၉၀) ကျော်တွင်၊  လူဦးရေ (သန်း၅၀ ကျော်) သည် လက်နက်မဲ့ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာရပ်ကိုလေ့ကျင့်နေကြသည်။   &lt;ref&gt;http://www.sammyfranco.com/karate.html{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://web-japan.org/factsheet/en/pdf/e16_martial_art.pdf&lt;/ref&gt;ကရာတေး ကစားခြင်းမှ စွမ်းရည် အသစ်အကျိုးကျေးဇူးများကို တိုးပွားလာစေနိုင် သလို မိမိကိုယ်မိမိ ယုံကြည်မှု (Self-confidence ) ကိုလည်း တည်ဆောက်နိုင်စေသည်။ 

== သိပ္ပံနည်းကျ ကရာတေး နှင့် သင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူခြင်းပညာ == 
ကိုယ်ခံပညာသိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူခြင်းများ နှင့် ဆက်နွှယ်နေသည့် ကျွမ်းကျင်မှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းရပ်များရှိသည်။ စနစ်ကျကျ နှင့် သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့် သင်ကြားခြင်း၊ သင်ယူခြင်း၊ နက်နဲသိမ်မွေ့သည့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အသိဉာဏ်ပညာဆိုင်ရာဗဟုသုတများပါဝင်သည်။ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများစသည်တို့ကို သင်ကြား ပေးသည်။ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် များစွာ ပေါင်းစပ်နေကြောင်း တွေ့ရသည်။ 

Real ကရာတေး၏အရေးအကြီးဆုံးအချက်(၃) ချက်သည် (၁) နည်းစနစ် (Methods) (၂) နည်းစနစ်ကျခြင်း(Systematisation) နှင့် (၃) ထိရောက်ခြင်း (Effectiveness) ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ခြင်း(Courtesy)၊ ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း (Honesty)၊ နိမ့်ချစိတ်ရှိခြင်း (Humility)၊ ညည်းခံခြင်း (Patience)၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Forgiveness) စသည်တို့သည် ကရာတေး practitioners အားလုံးတို့အတွက်အလွန်အရေးကြီးသည်။ မည်သည့်နည်းစနစ်ကိုမည်သို့သုံးခြင်းက powerful and effective အထိရောက်ဆုံးဖြစ်မည်နည်း..... မည်သို့သောအသိပညာများရရှိစေရန် သင်ကြားပေးသင့်သနည်း..... မည်သည့်နည်းစနစ်သည် အဆီလျော်ဆုံး ဖြစ်မည်နည်း.... မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့် ကရာတေးပညာကို မည်သို့ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားအောင်ကြံဆောင်မည်နည်း.... Basic techniques and Powerful techniques ,  Sport and Combatives , Belligerence and Tolerance , Arrogance and Humility ,  Cowardice and Courage , Form and Content , Phenomenon and Essence , Essence and Appearance , Normal Training and Intensive Training စသည့်အချက်များသည် ကရာတေးပညာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကရာတေးဆရာများ ကရာတေးနည်းပြချူပ်များ အလေးထားစဉ်းစားနားလည်ရမည့်အချက်များဖြစ်သည်။ 

အသုံးချမှုသိပ္ပံပညာများ (Applied Sport Science ) ပါဝင်သည်။ ကရာတေးကျွမ်းကျင်မှု ဆိုင်ရာများတွင် စွမ်းအား(Power)၊ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်လည်ပတ်ရွေ့လျားသည့်အရှိန် (Centripetal Acceleration)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Centripetal Acceleration {{!}} What is Centripetal Acceleration? {{!}} Physics@TutorCircle.com&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://physics.tutorcircle.com/motion/centripetal-acceleration.html |accessdate=31 July 2013 |archivedate=20 April 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420134412/http://physics.tutorcircle.com/motion/centripetal-acceleration.html }}&lt;/ref&gt;၊   မျဉ်းဖြောင့်လှုပ်ရှားမှုအရှိန်(Linear acceleration) ၊ နည်းပရိယာယ်(Tactics)၊   အား (နယူတန် ၏ ရွေ့လျားမှု ဆိုင်ရာ ဒုတိယနိယာမ Force = Mass x Acceleration)၊  စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်လည်ပတ်ရွေ့လျားသည့်အား (centrifugal force) ၊  ဂရက်ဗီတေးယှင်း ကမ္ဘာမြေကြီးဆွဲအား(Gravitation) ၊ မိုမင်တမ် (ခေါ်) အဟုန်(Momentum) ၊ မျဉ်းဖြောင့်အတိုင်း ရွေ့လျားသည့်လှုပ်ရှားမှု(Linear motion)၊ စက်ဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရွေ့လျားသည့် ရွေ့ရှားမှု(Circular motion)၊ တော်ဆို  ရိုတေးယှင်းနယ် ဖို့စ် (ခေါ်) တင်ပဆုံ ခြေသလုံး ဝမ်းဗိုက်ပိုင်း ခါး နှင့် အထက်က ရင်ခေါင်းပိုင်း လက်မောင်း လက်ဖျံ ပေါင်းစပ်လည်ပတ်ရွေ့လျားသည့် အား (Torso rotational force)၊ အင်နားရှား(Inertia)၊ အလုပ်ပြီးခြင်း (Workdone)၊ [[အလျင်]] အမြန်နှုန်း(Velocity)၊  ပါဝါ(power) နှင့်လှုပ်ရှားမှု(Movement) ...စသည့် သိပ္ပံနည်းကျကျ သင်ရိုးညွှန်းတမ်း အချက်များပါဝင်သည်။ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ်မှ စမ်းသပ်ခံနိုင်သော ကိုယ်ခံပညာသိပ္ပံ ပညာတွင် အခြေခံသည်။  ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစွမ်းအား(physical power)၊  စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာစွမ်းအား(spiritual power) ဆိုင်ရာ သီအိုရီ နှင့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ်  ဟူ၍ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dragondoor.com/articles/forcemass-x-acceleration-or-surfing-the-force-velocity-curve/ |title=Force=Mass x Acceleration or Surfing the Force Velocity Curve: A Fitness article from Dragon Door Publications {{!}} Dragon Door&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=22 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120514060725/http://www.dragondoor.com/articles/forcemass-x-acceleration-or-surfing-the-force-velocity-curve/ |archive-date=14 May 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.24fightingchickens.com/2008/09/20/force-mass-x-acceleration/ 24fightingchickens.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=April 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Another Way: the way of non-tension, relaxation in Karate-do&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.shotokai.com/ingles/essays/another_way.html |accessdate=22 July 2013 |archivedate=5 September 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905003448/http://www.shotokai.com/ingles/essays/another_way.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.iuma.be/karate%20motion%20efficiency%20analysis.html{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The science of punching harder: why is speed more important than mass? (And why having the force won't help you)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.martiallife.com/index.php/component/content/article/4-personal-development/44-the-science-of-punching-harder-why-is-speed-more-important-than-mass.html |accessdate=22 July 2013 |archivedate=26 February 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130226045509/http://www.martiallife.com/index.php/component/content/article/4-personal-development/44-the-science-of-punching-harder-why-is-speed-more-important-than-mass.html }}&lt;/ref&gt;	     

== ဂျပန်ပြည်ကရာတေးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ- ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ က ==
ဇင် ([[ဈာန်]]) ဗုဒ္ဓဘာသာသည် [[ဂျပန်]] တွင် ကိုးကွယ်ကျင့်သုံးကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး သတ္တဝါအားလုံးအား အကြမ်းမဖက်ရေးနှင့် [[သုညတ ဝါဒ]] (Śūnyatā) &lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot;&gt;{{Cite web |title=Sunyata (Emptiness) in the Mahayana Context&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.buddhanet.net/cbp2_f6.htm |access-date=30 August 2013 |archive-date=16 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916162249/http://buddhanet.net/cbp2_f6.htm }}&lt;/ref&gt; တရား လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ '''သုညတ''' မှာ '''ဘာမျှမရှိ''' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ (သို့ရာတွင် မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာတို့၏ သုညတဝါဒ Sunyata 空 (仏教) သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သုညတဝါဒ Sunyata နှင့်
မတူကွဲပြားကြောင်း '''ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်ကြီး ဘဒ္ဒန္တဒေါက်တာနန္ဒမာလာဘိဝံသ''' က ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။) အလုံးစုံငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသော အေးငြိမ်းချမ်းသာမှု၊ တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှ ကင်းလွတ်ခြင်း၊ ဒုက္ခမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ခြင်း၊  စွန့်လွတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း၊ ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ငိုကြွေးမှုမရှိခြင်း၊သောက မရှိခြင်း၊ အညစ်အကြေး ကိလေသာ မရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။ [[ ဝိမလ၊ ဦး (မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး)| မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး]] ၏ သုညတ ([[အနတ္တ]]) တရား မှာကျယ်ပြန့်စွာလူအများ နာကြားနေကြဆဲဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://ultemalibrary.blogspot.com/2012/09/blog-post_8048.html အဓိပတိ စာၾကည့္တိုက္: သုညတ တရား&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305134026/http://ultemalibrary.blogspot.com/2012/09/blog-post_8048.html |date=5 March 2016 }}&lt;/ref&gt; 
တရုတ်ပြည်တွင်[[ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ]] ကို ( 達摩 Bodhidharma) ချန်ဗုဒ္ဓဘာသာ( Chan Buddhism) နှင့် ရှောင်လင် ကွန်ဖူးကိုယ်ခံပညာတို့ ၏ ရှေ့ဆောင်ဦးစီးဦးကိုင်စတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ 

ရှောင်လင်ကျောင်းတော်သည်တရုတ်ကိုယ်ခံပညာနှင့် အထူးသဖြင့် ရှောင်လင်ကွန်ဖူးနှင့် တွဲဖက်၍ နှစ်ရှည်လများ ထင်ရှားခဲ့သည်။ အနောက်ကမ္ဘာတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူသိအများဆုံး မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်းတော်တစ်ခုဟုပင်ဆိုနိုင်သည်။ [[ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ]] ( Around 520 အေဒီ ) သည် တရုတ်ပြည်တွင် ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ (Father of Zen Buddhism) သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ပြန့်ပွားရေးအတွက် (5th/6th century) တွင် တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော အိန္ဒိယလူမျိုး တရားပြ ဆရာတော်ဖြစ်သည်။  မဟာယာန [[ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တွင် ကမ္ဘာတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူသိအများဆုံးဆရာတော် ဖြစ်သည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ၏ ဘခမည်းတော်သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] Kanchipuram Pallava ၏ ဘုရင်Tamil Pallava  ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://archaeologyexcavations.blogspot.com/2011/11/true-history-of-bodhidharma-life.html Archaeology Excavations: True History of Bodhidharma Life&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီးရှောင်လင် [[ကိုယ်ခံပညာ]] နှင့် ချန်[[ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို စံနစ်တကျ သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်။ ဂျပန်ပြည်တွင်ဆရာတော်ဗောဓိဓမ္မ ကို 達磨 Daruma)၊  ဇင်(ဈာန်)ဗုဒ္ဓဘာသာ(Zen Buddhism) နှင့် ဂျပန် [[ကရာတေး]] ကိုယ်ခံပညာတို့၏ရှေ့ဆောင် ဦးစီး ဦးကိုင်စတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ သည် ကိုယ်ခံပညာ သမိုင်းတွင် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော သူများထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ [[ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ]]  ၏ [[တရားရှုမှတ်ခြင်း]] Zazen&lt;ref&gt;[http://zmm.mro.org/teachings/meditation-instructions/ How To Meditate: Zazen Instructions | Zen Mountain Monastery&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 坐禅 သည်ထင်ရှားကျော်ကြားသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.onmarkproductions.com/html/daruma.shtml#.UeIaVqz7b64 Daruma (Bodhidharma) - Patriarch of Zen Buddhism in China and Japan&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History - Caledon Karate - Caledon JKA, Albion &amp; Bolton Community Centre, Caledon&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.caledonkarate.ca/about/history.html |accessdate=14 July 2013 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304213804/http://www.caledonkarate.ca/about/history.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot;&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/board.jsp?id=77471 |accessdate=15 July 2013 |archivedate=16 July 2013 |archiveurl=https://archive.today/20130716232616/http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/board.jsp?id=77471 }}&lt;/ref&gt;

== ကရာတေး ကျင့်စဉ်(၁၀) ချက် == 

ကရာတေးလက်နက်မဲ့ ကိုယ်ခံပညာရပ်ကျင့်စဉ်တွင် အရေးပါသည့် အချက်(၁၀) ချက်နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ 

*  မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့် လေရှူရှိုက်ခြင်း (Concentration and breathing)၊
*  သီအိုရီ နှင့် စနစ်ကျသည့်လက်တွေ့ လေ့ကျင့်ခန်း ပြုလုပ်ခြင်း (Training theory and practice)၊
*  အားကစား နှင့် ခုခံတိုက်ခိုက်ခြင်းကိုယ်ခံပညာ(စစ်ပညာ)(Sport Karate and Combat Karate Martial arts) 
*  အနားယူခြင်း (Relaxation)၊
*  [[ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း]]  (Honesty)
*  [[သည်းခံခြင်း]]  (Patience or forbearing)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://martikar.pikay.org/2012/10/blog-post_44.html |title=သည်းခံခြင်း အကျိုး (၅) ပါး ~ သရုပ်ပြ မာတိကာကျမ်း&lt;!-- Bot generated title --&gt; |access-date=7 September 2013 |archive-date=12 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160312193715/http://martikar.pikay.org/2012/10/blog-post_44.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*  [[ခွင့်လွှတ်ခြင်း]]  (Forgiveness)
*  ယဉ်ကျေးခြင်း (Courtesy)
*  အကောင်းမြင်ဝါဒကျင့်သုံးခြင်း (Optimism)၊
*  တရားထိုင်ခြင်း (Meditation) &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=nkI2s98HJKM How To do Meditation for beginners - meditate correctly - YouTube&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;တို့ ဖြစ်သည်။

== ကရာတေးဆရာ(Sensei 先生/Teacher/Instructor) ၏တာဝန် နှင့် ကျောင်းသား Learner (student) ဗဟိုပြု သင်ကြားရေးစနစ် ==
ကျောင်းသား(student) ဗဟိုပြုသင်ကြားရေးစနစ်အား Learner ဗဟိုပြု သင်ယူမှုချဉ်းကပ်နည်း ဟူ၍ ခေါ်ပါသည်။ ကရာတေးပညာရေးစနစ်တွင် အဓိကပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအနေဖြင့် ဆရာဗဟိုပြုသင်ယူမှုချဉ်းကပ်နည်း Teacher Centered မှ ကလေးဗဟိုပြု သင်ယူမှုချဉ်းကပ်နည်း Student Centered သို့ လည်းကောင်း၊ normal training ပုံစံမှ special intensive training စွမ်းရည် တိုးတက်အောင် ပြုစုပျိုး ထောင်သည့်ပုံစံ သို့လည်းကောင်း၊ normal belt level စာမေးပွဲစနစ်မှ applied karate and practical useful martial arts စနစ် သို့လည်းကောင်း၊  ကိုယ်ကျင့်တရား(morality) နှင့် ယဉ်ကျေးမှု (courtesy along with manners, etiquette, moral ethics) သင်ကြားရေးစနစ်များကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲဆောင်ရွက် လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ &quot;ကရာတေး[[ပညာရှင်]] (ဆရာ) များ သည် သည်းခံခြင်း၊ လူ့ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများ၊ စာပေ၊ စစ်ပညာ combative martial arts၊ နည်းစနစ် (Method)၊  နည်းစနစ်ကျခြင်း(Systematisation)၊ ကရာတေးပညာ ပရိယာယ်များ၊ နည်းစနစ်များကို ကျောင်းသား Learner များအားသင်ကြားပေးနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။  '''နည်းစနစ်အမာ''' powerful technical skills  နှင့်  '''နည်းစနစ်အပျော့ ''' soft technical skills များအားပိုင်နိုင်စွာသင်ကြားပေးနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။ '''powerful combative karate'''  နှင့်  '''sport karate '''  များအားသင်ကြားပေးနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကရာတေးအဆင့်တွင်လည်း ကျောင်းသားဗဟိုပြုသင်ကြားရေးစနစ် Student Centered Learning အနေဖြင့် white Belt များမှသည် Advanced black belt (Dan) အဆင့်အထိ ပြုပြင်ပြောင်းလဲနေကြောင်း တွေ့ရသည်။&quot;..... &quot;ကမ္ဘာကလက်ခံထားသည့် Learner ဗဟိုပြု သင်ကြားရေးစနစ်ဆိုသည်မှာ စွမ်းအားထက်မြက်သည့်စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ သင်ယူရာတွင် ပါဝင်ရမည့်အကြောင်းအရာများကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ အကဲဖြတ်ခြင်းများ၊ စွမ်းဆောင်နိုင်ရည်များ၊ ကိုယ်ကျင့်တရားများ၊ မှန်ကန်ပြီး စနစ်ကျသည့်သင်ကြားမှု ကျွမ်းကျင်မှု(teaching qualities and skills) မှာ '''ကရာတေးနည်းပြဆရာ'''များ '''[[ကရာတေးပညာရှင်]]''' များ နှင့် [[ကရာတေး]][[ဆရာကြီး]]များ၏ '''တာဝန်''' ဖြစ်သည်။ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော(Essential abilities) အရည်အချင်းကောင်းများဖြစ်သည်&quot;......&quot;ကရာတေး [[ပညာရှင်]](chief instructor-[[နည်းပြချုပ်]]) များသည်သင်ကြားမည့် ဗျူဟာများ နည်းစနစ်များကိုပိုင်နိုင်စွာတတ်သိကျွမ်းကျင်ရမည်။  မည်သည့်အချိန်တွင် မည်သည့်ဗျူဟာ မည်သည့်နည်းစနစ်ကို သုံးရမည်ကိုလည်း ကောင်းစွာသိထားရမည်။ သင်ကြားမည့် သင်ယူမည့်ဘာသာရပ်များနှင့်ပတ်သက်သော အထောက်အထား (resources) တို့ကို ရအောင်ယူ၊ သိအောင်ပေး၊ အကျိုးရှိစေရေးကို ဦးစားပေးရမည်။ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်များကို ကောင်းစွာဝေဖန်သုံးသပ် နိုင်စွမ်းရှိသူများဖြစ်ရမည်။ သင်ကြားမှု သင်ယူမှုဖြစ်စဉ်တစ်ခုလုံးကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်ထားသူလည်းဖြစ်ရမည်။ ဖြစ်ချင်တာထက် ဖြစ်သင့်တာကို ဦးစားပေးခိုင်းနိုင်သူလည်းဖြစ်ရမည်။ ဆရာဆိုသည်မှာ ကျောင်းသားများအတွက် စံပြုလောက်အောင်'''စံပြဆရာ''' ဖြစ်ရမည်။ ကိုယ်ကျင့်တရားအရာတွင် ဖြူစင်သူများ ဖြစ်ရန်လိုသည်။ အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအတွင်း တတ်သိသင့်သည်ကို တတ်သိနိုင်ရန်ကောင်းစွာဝေဖန်သုံးသပ်နိုင်စွမ်းသင်ကြားနိုင်စွမ်း ရှိသူများဖြစ်ရမည်။ ဘဝတစ်သက်တာပညာရှာ၊ ကျွမ်းကျင်မှုဦးစားပေးပညာရေး (lifelong learning education and skills priority education) ဖြစ်စေရမည်&quot;... &lt;ref&gt;[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/student-centred-method-and-instructor.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: Student-centered method and instructor-centered method by Myint Kywe 先生&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=zkZTzWIy7-Y Real traditional Karate 空手 and Myint Kywe 先生 - YouTube&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;ဟု  [[မြင့်ကြွယ်၊ မြို့မ|Soshiki ကရာတေး နည်းပြချူပ် Professor ဦးမြင့်ကြွယ်( မြို့မ-မြင့်ကြွယ်)]] &lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot;&gt;[http://karateandknowledge.blogspot.com/p/blog-page.html Soshiki Karate 組織 空手 (松濤館) ကရာေတး: Biography Myint Kywe 先生 ( Myoma Myint Kywe ) / อาจารย์ Myint kywe / Myint Kywe 師範 / ၿမိဳ ႔မ ျမင့္ၾကြယ္ / သမိုင္းပညာရွင္ ဦးျမင့္ၾကြယ္ / ( ကရာ...&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; က မှတ်ချက် ပြုခဲ့သည်။  

==  ကရာတေးပညာ နှင့် အသက်ရှူခြင်း (breathing) ==
အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်သည်။ အသက်ရှူခြင်းဖြင့် အောက်ဆီဂျင်ကို ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်း အသီးသီးသို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် မလိုအပ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ကို ဖယ်ထုတ်ပေးသည်။ အသက်ရှူခြင်းနှင့် သွေးကြောတွင်း သွေးလည်ပတ်မှုတို့မှာ ဆက်စပ်လျက် ရှိသည်။ ပထမဦးဆုံး အသက်ရှူသွင်းသည့်အခါ အဆုတ်ထဲသို့ အောက်ဆီဂျင်နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ရောက်ရှိသွားသည်။ ထိုမှတဆင့် အဆုတ်တွင်ရှိသော ဆံခြည်မျှင်သွေးကြောထဲသို့ ထိုဓာတ်ငွေ့များစိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုသွေးကို နှလုံးမှ ညှစ်ထုတ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အနှံ့ လည်ပတ်စေကာ အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကို ရရှိစေသည်။ မလိုအပ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့မျးကို ပြန်လည်သယ်ဆောင်လာပြီး အဆုတ်မှတဆင့် လေထုထဲသို့ ပြန်လည်စွန့်ထုတ်သည်။ အသက်ရှူသွင်းခြင်း(breathe in) လေ့ကျင့်ခန်း အသက်ရှူထုတ်ခြင်း(breathe out) လေ့ကျင့်ခန်းကျင့်စဉ်သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်သည်။ 
[[ကမ္မဋ္ဌာန်း]] တရားထိုင်ခြင်း(Meditation) သမထအလုပ်သည် မိမိစိတ်ဓာတ်၏ ဖြူစင်မှု တိုးပွားလာအောင် အားထုတ်ရသော အလုပ်မျိုးဟု ဆိုလိုသည်။ သမထ ဟူသည် အာရုံခြောက်ပါး၌ လွင့်ပါးချောက်ချား၍ နေသောစိတ်ကို တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သမ္မာသတိ(Right mindfulness)  စွဲမြဲစွာ သက်ဝင် စေ၍ စူးစူးစိုက်စိုက် သမ္မာသမာဓိ(Right Concentration) တည်တည်တံ့တံ့ ရှုခြင်းသဘောဖြစ်သည်။ 

== ဂျပန်နိုင်ငံ အိုကီနာဝါကျွန်းတွင်ကိုယ်ခံပညာ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ဂျပန်၏ ကရာတေးပညာရေးစနစ်သည် ဘာသာရေး(ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ) နှင့် အတော် လေး ဆက်စပ်နေသည်။ ကျောင်းသင်ပညာရေးစနစ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားကျောင်း များမှတစ်ဆင့်ချုပ်ကိုင်ထားပြီး [[ဗုဒ္ဓ]] စာပေများကို ဘုန်းတော်ကြီးများ မှတစ်ဆင့် သင်ကြားလေ့လာကြရသည်။ ကရာတေးကိုယ်ခံပညာကို အိုကီနာဝါကျွန်းတွင် အိုကီနာဝါ တေး(Okinawa te) အဖြစ် စတင်ခေါ်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot;&gt;[http://www.okinawate.co.nz/history.asp Okinawa te Karate | Shizoku Martial Arts - Christchurch&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ကရာတေးသည် လက်နက်ကိရိယာမပါဘဲ ‌ခြေနှင့် လက်ကိုအသုံးပြုလျက် တစ်ဘက် ရန်သူကို လျှပ်တစ်ပြက် powerful တန်ပြန်တိုက်ခိုက်နိုင်‌သော ဂျပန်ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။  ၁၄၂၉-၁၈၇၉ ခုနှစ်များအတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံ အိုကီနာဝါကျွန်း(Okinawa Island)&lt;ref name=&quot;autogenerated7&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[http://www.natkd.com/funakoshi%27s_shotokan.htm Funakoshi's Shotokan&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.keithgeyerkarate.com/insights/history.html |accessdate=22 July 2013 |archivedate=6 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130106200702/http://www.keithgeyerkarate.com/insights/history.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;http://www.knowledgerush.com/kr/jsp/db/board.jsp?id=76999{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;တွင် စတင်ခဲ့သော ခြေထောက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်း နည်းပညာကို အခြေခံသည့် ဂျပန်ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ကရာတေး ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းချက် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ယေဘူယျအဖြစ် လူသိများသော ရှင်းလင်းချက်မှာ အိုကီနာဝါဒေသ၏ တိုက်ခိုက်ရေးပညာမှ “လက်”ပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းဗျူဟာတွင် တရုတ်ရိုးရာ ကိုယ်ခံပညာကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြင့် တီထွင်အဆင့်မြှင့်ထား သည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တိုင်းရှောခေတ် Taishō period  (၁၉၁၂-၁၉၂၆) &lt;ref&gt;[http://global.britannica.com/EBchecked/topic/580889/Taisho-period Taishō period | Japanese history | Britannica.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Dead link|date=August 2021 }}&lt;/ref&gt;အတွင်း အိုကီနာဝါကျွန်းမှ အခြားခရိုင်များသို့ ပြန့်နှံ့လာခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဖူနာ့ကိုရှိ၊ ဂိချင်း (the founder of modern Karate-do) ကို ဂျပန်ရိုးရာ [[ရှိုတိုကန်]] ကရာတေးကိုယ်ခံပညာစတင်တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။

== ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ၊ ဂီချင်း တို့၏ ကရာတေး(Karate) နှင့်(Kara) &quot;'''ဗလာ'''&quot;  == 
ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ အစရှိသော ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆုံးအမများ နှင့် ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း တို့သည် ကရာတေး(Karate) ၏ (Kara) ဗလာ ကို  ......&quot; မိမိအား နှောက်ယှက်ထိပါး စော်ကားသူများအား  မိမိအနေဖြင့်အချိန်မဆိုင်းပဲ ချက်ချင်း လက်ချည်းသက်သက်(&quot;'''လက်နက်မဲ့ Unarmed Combat '''&quot;) ဖြင့် ခုခံကာကွယ်ခြင်း &quot; ......ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ ကရာ('''Kara''')  ၏ ဗလာ  ကို  ငါ-အတ္တဝါဒစိတ်  (Ego/Un-selfish) မရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း၊  အမုန်းတရား (Hatred) နှင့် မကောင်းမှုစိတ် စသောစိတ်အညစ်အကြေး မရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း၊ လောဘစိတ် (Greed / Desire)၊ ဒေါသစိတ် (Anger )၊ မောဟစိတ်(Ignorance/Delusion)  စသောစိတ်အညစ်အကြေး မရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း၊ မာနခက်ထန်ယုတ်မာမှုမရှိခြင်း/ ဗလာဖြစ်ခြင်း... ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ မြင့်မြတ်ဖြူစင်သောမေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း၊  စိတ်ယဉ်ကျေးမှု ရှိခြင်း၊ တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ခြင်း၊ စိတ်ကို အတိတ် (Past) နှင့် အနာဂတ် (Future) သို့ တွေဝေ ငေးမောမနေပဲ ပစ္စုပန် (Present) တည့်တည့်တွင် စိတ်ကိုကောင်းစွာ တည်ငြိမ်စွာ ထားရှိခြင်း...စသည်တို့သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့၏ အရေးကြီး သော အကောင်းဆုံးအရည်အချင်း(Qualities and Ethics of Karate Master) များဖြစ်သည်...ဟုဖော်ပြခဲ့သည်။ သတ္တဝါအားလုံးအား အကြမ်းမဖက်ရေးနှင့် '''သုညတ''' ဝါဒ (Sunyata) &lt;ref&gt;[http://zenmirror.blogspot.com/2010/10/sunyata.html Zen Mirror: Śūnyatā&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated5&quot; /&gt;တရား လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ [[သုညတ ဝါဒ|သုညတ Śūnyatā (or) emptiness ]]   သည် အလုံးစုံ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသော အေးငြိမ်းချမ်းသာခြင်း၊ တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှ ကင်းလွတ်ခြင်း၊ ဒုက္ခမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ခြင်း၊  စွန့်လွတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း၊ ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ငိုကြွေးမှုမရှိခြင်း၊သောက မရှိခြင်း၊ အညစ်အကြေး ကိလေသာ မရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။

'''ကြည့်မှန်''' ၏ ရှေ့တွင် ကြည့်သူ၏ကိုယ်နေကိုယ်ထား အမူအရာသည် ပကတိအတိုင်း မိမိတို့ကိုယ်နေကိုယ်ထား အမူအရာကို မိမိတို့ ပြန်မြင်နိုင်သော [[ကြည့်မှန်]] (Mirror Reflection Effect) နှင့်တူသော ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးနိယာမ(Causality)  ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သောအမှန်တရားရှိခြင်း &quot;..... ဟုရှင်းလင်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html |accessdate=15 July 2013 |archivedate=21 August 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130821132550/http://fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html }}&lt;/ref&gt;&quot;'''ဂျပန်ကရာတေးဖခင်ကြီး  ဟုခေါ်ကြသောဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း(၁၈၆၈-၁၉၅၇) သည်ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာ သမိုင်းတွင်ပထမဆုံး ဩဇာအကြီးမားဆုံးသောဆရာကြီး ဖြစ်သည်။'''&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gichin Funakoshi, the founder of modern karate-do&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.fightingmaster.com/masters/funakoshi/ |accessdate=14 July 2013 |archivedate=13 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013012921/http://www.fightingmaster.com/masters/funakoshi/ }}&lt;/ref&gt; [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] ပြီးသောအချိန်တွင်မူ ဂျပန်ကရာတေးသည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်။ ယခုအခါ တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေးအတွက်၎င်း၊ ကိုယ်ခံပညာအဖြစ်၎င်း၊ အားကစားပညာအဖြစ်၎င်း လူတိုင်းနှင့် ရင်းနှီးသော ဩဇာအကြီးမားဆုံးသောကိုယ်ခံပညာတစ်ရပ်အဖြစ် နေရာယူထားသည်။ ဆရာကြီး ၏ ဩဝါဒများမှာ လူတို့၏ကိုယ်ကျင့်တရား ကောင်းမွန်ရေးဖြစ်၍ အသက်ရှင်နေစဉ်တွင် မည်သို့နေထိုင်ပြုမူမှ ကောင်းသောနေခြင်း ဖြစ်မည်ကို ဆောင်ပုဒ်ကလေးများဖြင့် သွန်သင်ခဲ့၏။ 

*'''&quot; Karate-Do must always strive to be inwardly humble and outwardly gentle. However, once he has decided to stand up for the cause of justice, then he must have the courage expressed in the saying, &quot;Even if it must be ten million foes, I go!&quot; Thus, he is like the green bamboo stalk: hollow (kara) inside, straight, and with knots, that is, unselfish, gentle, and moderate. &quot;'''
*'''&quot; To win one hundred victories in one hundred battles is not the highest skill. To subdue the enemy with out fighting is the highest skill.......&quot;''' 
*'''&quot; Students of any art, including Karate-do must never forget the cultivation of the mind and the body........&quot;''' &lt;ref&gt;http://www.shotokanryukaseha.com/other_languages/articles/quotes_of_funakoshi.htm{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

== J.K.A ကရာတေးဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား ==  
ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ၏ တပည့်ရင်းဖြစ် သော ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမားသည် ၁၉၅၅ တွင် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (Japan Karate Association )ကို စတင်တည်ထောင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ホーム - JKA 公益社団法人日本空手協会&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.jka.or.jp/english/about/early.html |accessdate=25 July 2013 |archivedate=25 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101125235243/http://jka.or.jp/english/about/early.html }}&lt;/ref&gt; ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (Japan Karate Association ) ၏ နည်းပြချုပ် ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား(၁၉၁၃-၁၉၈၇)&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot;&gt;{{Cite web |title=ホーム - JKA 公益社団法人日本空手協会&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.jka.or.jp/english/about/nakayama.html |accessdate=16 July 2013 |archivedate=7 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100407193458/http://www.jka.or.jp/english/about/nakayama.html }}&lt;/ref&gt; သည် ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း၏ တပည့်ရင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး J.K.A ကရာတေး သမိုင်း နှင့် ရှိုတိုကန် သမိုင်း တွင်ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အထင်ရှားဆုံးသောဩဇာအကြီးမားဆုံးသောဆရာကြီး ဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း၏ ယုံကြည် ကိုးစားခြင်းခံရသူ ဖြစ်သည်။ ကရာတေး စာအုပ်ပေါင်းများစွာ ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ လူသိများသော ကရာတေး အမျိုးအစားနှစ်မျိုးမှာ (၁) ပြိုင်ပွဲစည်းကမ်းကိုလိုက်၍ ရိုးရာ ကရာတေး ကစားနည်း ဖြစ်သည့် “စွန်းဒိုမဲ” Sun-dome (Meaning to stop, just before contact with the Target ) ခေါ်သော ထိန်းသိမ်းမှု ကစားနည်း နှင့် (၂ ) တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သည့် (Full contact Karate)　ကစားနည်းဖြစ်သည်။ အကာအကွယ်ပစ္စည်းသုံးသော ကရာတေး ကစားနည်းမျိုးလည်း ရှိပါသေးသည်။ ကရာတေးတွင် (၁) '''Kihon''' 基本, きほん (Basics) (၂ ) '''Kata''' 型:かた (Forms)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.ics.purdue.edu/~shotokan/docs/karate/ |accessdate=25 July 2013 |archivedate=28 January 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060128034825/http://web.ics.purdue.edu/%7Eshotokan/docs/karate/ }}&lt;/ref&gt;(၃) '''Kumite''' 組手:くみて (Sparring) (၄) '''Kime''' 決め (The Power of Focusing (or)The essence of Karate technique is Kime) (၅) '''Ki''' 氣 (describes internal energy, spirit, strength, or power) တို့သည် ထင်ရှားလေသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/GKRKarate/posts/491401007600169&lt;/ref&gt;  

&quot; (၁) စိတ်ထားဖြူစင်ခြင်း (Purification of Mind)၊ (၂ ) [[ကိုယ် နှုတ် စိတ် ယဉ်ကျေးခြင်း]] (Courtesy or politeness)၊ (၃) ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း (Honesty)၊ (၄) နည်းစနစ်ကျခြင်း (Systematisation)၊ (၅) ကိုယ်ကျင့်သီလကောင်းခြင်း (Morality)၊ (၆) မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း (Loving kindness)၊ (၇) ကရာတေးပညာထူးချွန်ခြင်း (Skill in Karate )၊ (၈) သည်းခံခြင်း (Patience or forbearing)၊ (၉) အကောင်းမြင်ဝါဒကျင့်သုံးခြင်း (Optimism)၊ (၁၀) မိမိကိုယ်မိမိ စိတ်တည်ငြိမ်စွာထိန်းချူပ်နိုင်ခြင်း (self control)၊ (၁၁) ကိုယ်ချင်းစာတရားရှိခြင်း (Sympathy)၊  (၁၂) သတ္တိကောင်းခြင်း (Courage)  (၁၃) နှောက်ယှက်ထိပါးသူ '''ရန်သူကိုကျွမ်းကျင်စွာလျှပ်တစ်ပြက် တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခြင်း''' (powerful counter attack and  most powerful fight back to enemies effectively)၊ (၁၄) ခွင့်လွှတ်ခြင်း (Forgiveness) နှင့် (၁၅) သီအိုရီ နှင့် လက်တွေ့ ပေါင်းစပ်လေ့ကျင့်ခြင်း( Theory and practice)၊ ... စသည်  တို့သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်သော(Essential abilities) အရည်အချင်းကောင်းများ (Qualities of a Good Karate Master) ဖြစ်သည်.&quot;...ဟု  [[မြင့်ကြွယ်၊ မြို့မ|ကရာတေးနည်းပြချူပ် ဦးမြင့်ကြွယ်]] က မှတ်ချက် ပြုခဲ့သည်။ After being countered, almost all opponents will be knocked down. Counterattack allows you to turn your opponent's strength against them. This skill will greatly increase your abilities in close-range combat, as you'll be able to reflect almost any attack. The stronger your enemy's attack, the stronger your counterattack becomes. When you're equipped with knuckles, which are usually used by Fighters, you can attack with more agility.  မိမိနှင့် မိမိပတ်ဝန်းကျင်လုံခြုံမှုအတွက်သာ ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာကို အသုံးပြုရပေသည်။ မိမိအနေဖြင့် ရန်သူ ၏ မမျှော်လင့်နိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုကို ရုတ်တရက် လျင်မြန်စွာ ရှောင်တိမ်းကာ ၎င်းတိုက်ခိုက်သူရန်သူ အား မိမိကို ဆက်လက်မတိုက်ခိုက်နိုင်စေရန် ချက်ချင်း ပြန်လည် ခုခံထိန်းချုပ်ကာကွယ်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်။ ကရာတေး ပညာတတ်မြောက်သူသည် ကာယဗလ အားဖြင့်  မိမိထက်အားအင်ကြီးမား သန်စွမ်းသူ ရန်သူကို  လက်နက်ကိရိယာမပါဘဲ ‌ခြေနှင့် လက်ကိုအသုံးပြုလျက်အလွယ်တကူ တိုက်ခိုက်အောင်မြင်နိုင်သည်။ ကရာတေးကျင့်စဉ်များကို ယနေ့ခေတ်တွင် ကိုယ်ခံပညာ(စစ်ပညာ) အားကစား တစ်ခုအသွင်အဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ လက်ခံလေ့လာနေကြပြီ ဖြစ်သည်။  ကရာတေး တွင် အများအားဖြင့်-

*(၁) Full Contact Sport Karate(physical impact force) 
*(၂) Non Contact Sport Karate 
*(၃) Hard  and soft techniques  
*(၄) COMBAT- Traditional Karate နှင့်
*(၅) Techniques of Knockdown Karate (most powerful Karate) ကရာတေးကျင့်စဉ် ကစားနည်းစနစ် (၅)  မျိုး သတ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။  
&lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot; /&gt;
&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Gichin Funakoshi&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.aibudo.com/history/shotokan/gichin.html |access-date=15 July 2013 |archive-date=22 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121222083854/http://www.aibudo.com/history/shotokan/gichin.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aiki-Kuzushi&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://tenguhouse.typepad.com/aikikuzushi/page/2/ |accessdate=15 July 2013 |archivedate=19 February 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110219151141/http://tenguhouse.typepad.com/aikikuzushi/page/2/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{Cite web |title=Description of Karate-do (Budo)&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html |accessdate=15 July 2013 |archivedate=26 October 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131026182825/http://shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot; /&gt;

== ကရာတေးအက်သစ်==
ကရာတေးအက်သစ် (Ethics of Karate) ကို ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် သက်ဆိုင်သော အတွေးအခေါ်ပညာဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး  လူသားဆန်မှုနှင့် ပတ်သက်သော မေးခွန်းများကို ငြင်းခုံဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ ကောင်းခြင်း နှင့် ဆိုးခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း နှင့် မှားယွင်းခြင်း၊ စင်ကြယ်မှုနှင့် ဆိုးယုတ်မှု၊ တရားမျှတမှု နှင့် တရားဥပဒေ ချိုးဖောက်မှု စသည့် အကြောင်းအရာများပင် ဖြစ်သည်။

ယခုလက်ရှိတွင် ကရာတေးကို တိုက်ရိုက်တိုက်ခိုက်သောနည်းကို အဓိကထားပြီး၊ မူလစတင်ခဲ့သော “အိုကီနာဝါ” ကရာတေး ကို “တိုရိတဲ” ဟုခေါ်သည့် သွယ်ဝိုက်သော တိုက်ခိုက်နည်း၊ ပစ်ပေါက်နည်းတို့ ထည့်သွင်းထားသည်။ ရှေးယခင်က ကရာတေးအပြင် တုတ်ရှည်၊ ဓားရှည်၊ မြန်မာပြည်တွင် နံချပ်ကူ ဟု လူသိများသော တုတ်ချောင်းတိုနှစ်ချောင်းကို ကြိုးနှင့်ဆက်ထားသည့် လက်နက်များကိုလည်း အသုံးပြု လာကြသည်။ ယခုခေတ်တွင်မူ ရှေးရိုးရာတွင် နည်းပညာသစ်များကို ထပ်မံပေါင်းစပ်ကာ ပိုမိုတိုးတက်သော ကစားကွက်များကို တီထွင်လာလျက် ရှိနေပါသည်။ '''ကီ''' ki (気)  energy (or) mood သွင်းခြင်းကိုလည်း အသုံးပြု ကြသည်။ အော်ဟစ်တိုက်ခိုက်ခြင်း Kiai (気合)  (karate shouts) ကိုလည်း အသုံးပြု ကြသည်။

== ပညာအဆင့်အရောင်နှင့် ဘွဲ့တံဆိပ် သင်္ကေတ ==
[[File:karate_belt.jpg| right |thumb | လိမ္မော်ရောင်ခါးပတ်]]
ကရာတေးပညာ အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်နှင့် အရောင်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်ကို ကိုးကားနိုင်ရန် မိတ်ဆက်တင်ပြလိုသည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ကရာတေးလောက၏ ကရာတေးဖခင်ကြီးဖြစ်သောဆရာကြီး ဖူနာကိုရှိ၊ ဂိချင်း  船越義珍 မှ ပထမဦးဆုံး ထုတ်ပြန်သတ်မှတ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပထမတွင် ခါးပတ်ဖြူ ကို စတင်သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ခါးပတ်နက်ကို ပညာအဆင့်ရှိသူအဖြစ် ခွဲခြားခဲ့သည်။ ခါးပတ်နက်တွင် အဆင့်လိုက်သတ်မှတ်ခွဲထားပါသေးသည်။ ထိုအဆင့်ကို ခါးပတ်အနက်တွင်ပါသော လိုင်းများ(ဒန်ဟုခေါ်သည်- ၉ ဒန်သည်အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်) ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်သိရှိနိုင်သည်။

ခါးပတ်ဖြူနှင့်ခါးပတ်နက်အကြားတွင် ခါးပတ်ညိုကိုလည်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထပ်မံ၍ ခါးပတ်ညိုအောက်တွင် ထိုအချိန်က ခလေးများအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး အစိမ်း၊ အဝါ၊ အပြာစသော အရာင်များကိုလည်း သတ်မှတ်လာခဲ့ရာမှ ယခုအချိန်တွင်မူ ယေဘူယျပုံစံ ပညာအဆင့်များ ဖြစ်လာကြသည်။ ပညာအဆင့်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ် နှင့် အရောင်သတ်မှတ်ခြင်းစနစ်တို့သည် အသင်းအဖွဲ့ ဂိုဏ်းဃဏ ပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားမှုရှိနိုင်သော်လည်း ရိုးရာ၊ ကရာတေးပညာအတွက် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ထုတ်ပြန်သတ်မှတ်မှုရှိသည်။ 

ဘွဲ့တံဆိပ် သတ်မှတ်မှုတွင်လည်း မိမိ၏ အသင်းအဖွဲ့ကို လိုက်၍ ရှိဟန်း Shihan 師範 (အဆင့်၈ အထက် ဆရာကြီး )၊ ဟန်းရှိ Hanshi 範士 (အဆင့်၈ အထက်)၊ ကျောရှိ Kyoshi  教士 ( ဟန်းရှိ အောက်၊ ရလ်းမ်ရှိ အထက် )၊ ရလ်းမ်ရှိ Renshi  錬士 ( အဆင့်၆ အထက်) ဟုသတ်မှတ်ထားသည်။ ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အသုံးမပြုသော အသင်းအဖွဲ့များလည်းရှိသည်။ ဆရာ ကို Sensei 先生 ဟုရေးသားနိုင်သည်။
 
[[မြန်မာပြည်| မြန်မာနိုင်ငံ]] ရှိ ကရာတေး ကလပ်များတွင် အများအားဖြင့် '''အဖြူ၊ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အညို၊ အနက်''' ဟု ခါးပတ် အရောင်ကို အနိမ့်မှ အမြင့်သို့ (၅) ဆင့် သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော ကရာတေး ကလပ်များတွင် အဖြူ၊ အဝါ၊ လိမ္မော်၊ အစိမ်း၊ အပြာ၊ အညို၊ အနက် ဟူ၍ ခုနှစ်ဆင့် သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်။

== ကရာတေးဝတ်စုံ ==
ရိုးရာ၊ ကရာတေးအဖြူရောင်ဝတ်စုံသည် အပေါ်ဝတ်အင်္ကျီလက်မှာ လက်ကောက်ဝတ်အထိ ရှည်သည်။ နွေရာသီတွင် အပူချိန် မည်မျှပင်ဖြစ်စေကာမူ အင်္ကျီလက်ကိုမတင်ခြင်းအား ခွင့်မပြု။ သို့သော် လေ့ကျင့်သည့်အချိန်တွင် ဆရာ၏ခွင့်ပြုမှုပေါ် မူတည်သည်။ အင်္ကျီအောက်ဘက်နားတွင် တွဲချုပ်ထားသော ကြိုးပါသဖြင့်၊ ကော်လာနှစ်ဘက်ကို ညီအောင်စေ့ပြီး နောက်တွင် အောက်နားရှိကြိုးကို ချည်လိုက်ပါက အောက်အနားများ ကိုညီညာသွားစေသည်။ 

ဘောင်းဘီ၏အရှည်မှာ ခြေမျက်စိအထိဖြစ်သည်။ အသင်းအဖွဲ့များ ကိုယ်စားပြုသော အမှတ်တံဆိပ်များကိုလည်း ကပ်ချုပ်ထားခြင်းမျိုးလည်း ရှိသည်။ ကရာတေး လေ့ကျင့်ကွင်းကိုမသွားပဲ ကရာတေးဝတ်စုံများကို ဝယ်ယူဆင်မြန်းနိုင်သည်။ ကရာတေးဝတ်စုံ သည် တစ်ထောင်ဆစ် မဖုံးတဖုံး လက်အရှည်ရှိသောအင်္ကျီ လက်တစ်ဆက်တည်း ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။ ဘောင်းဘီသည် ကြမ်းပြင်ကို ထိလောက်သည်အထိ ရှည်ရှည်ဖားဖား ပုံစံဖြစ်သည်။ ဝတ်စုံတွင် အသင်းအမှတ်တံဆိပ် လိုဂိုများ ပုံနှိပ်ထားပြီး လေ့ကျင့်ကွင်းကိုသွားရောက်မှသာ ဆင်မြန်းနိုင်သည်။

== ကရာတေးပညာ ဂျပန်နိုင်ငံမှ အခြားနိုင်ငံများသို့ပျံ့နှံ့မှု ==

'''ကိုရီးယားနိုင်ငံသို့ ကာရာတေး ပညာပျံ့နှံ့ ခဲ့ပုံ'''။ ။ ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ရှေးအခါက ကွန်စုဒိုး ဟုလည်းကောင်း၊ တမ်စုဒိုး ဟုလည်းကောင်းခေါ်ခဲ့ကြသော ကရာတေးသည် ကိုရီးယားမူ၊ ကိုရီးယားဟန် ပြောင်းလည်း တီထွင်ခဲ့ရာမှ ခြေဖြင့်ကန်သော ပညာကို အလေးပေးကာ တယ်ကွန်ဒိုး (မြန်မာဘာသာဖြင့် တိုက်ကွမ်ဒိုဟုခေါ်သော) ဟုခေါ်သော ကိုယ်ခံပညာ အသစ်အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တော့သည်။ ၁၄ အောင်စ အလေးချိန်ရှိသော လက်အိပ်နှင့် မျက်နှာဖုံးကို ဝတ်ဆင်အသုံးပြုသော ကရာတေးအသစ် K-1 သည်လည်း ယခုတစ်လော ရေပန်းစားလာသည့် ပြိုင်ပွဲကစားနည်း တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ်လယ်ပိုင်း နောက်ကျကျ အချိန်များတွင် စတင်ပျံ့နှံ့လာသော တိုက်ကွမ်ဒို ကို တီထွင်သူ ကိုရီးယားပညာရှင်များသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကရာတေးပညာကို သင်ယူလေ့ကျင့်ခဲ့သူများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တိုက်ကွမ်ဒို ၏ မူလရင်းမြစ်ကို ရှာဖွေကြည့်မည်ဆိုလျှင် ကရာတေး ပညာသာဖြစ်နေကြောင်းတွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်။

'''အမေရိကသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ'''။ ။ အိုကီနာဝါနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံပင်မကျွန်းတွင် ကာရာတေး ပညာသင်သွားကြသော အမေရိကန်စစ်သားများ က မိမိတို့နိုင်ငံသို့ပြန်ပြီးနောက်၊ လေ့ကျင့်ကွင်းဖွင့်က သင်ပေးခြင်းဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်။ ပထမဦးဆုံး ကရာတေးဆရာမှာ အများက “ အမေရိကန် ကရာတေးဖခင်ကြီး ” ဟုခေါ်ကြသော ရောဘတ် ထရီအတ်စ် (၁၉၂၃-၁၉၈၉)ဖြစ်သည်။ ထရီအတ်စ် သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ဆော်လမွန်ကျွန်းတွင် အိုကီနာဝါကျွန်းသား ကာရာတေးပညာရှင် မိုတိုဘု ချိုးကိ ၏ တပည့်ဖြစ်သော တရုပ်လူမျိုးတစ်ယောက်ထံမှ သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် အာရီဇိုးနားပြည်နယ် ဖီးနစ်စ် ကရာတေးလေ့ကျင့်ကွင်း ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မည်သူက ကရာတေးကို အမေရိကသို့ ပထမဦးဆုံး မိတ်ဆက်ခဲ့သည်ကိုမူ အခြားအဆိုများလည်းရှိ၍ ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်သည်။

'''ဥရောပသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ'''။ ။ ၁၉၆၀နှစ်နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကရာတေးပညာရှင်များ စေလွှတ်ခြင်းဖြင့် ဥရောပတွင် ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ရသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ Iwate Prefecture မှ ဆရာကြီး  &quot;ကာနာဇာဝါ ဟီရိုးခါ့ဇု SHIHAN Hirokazu Kanazawa&quot; One of the most famous karate masters&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://datab.us/Search/Popular%2BHirokazu%2BKanazawa%2Band%2BKarate%2Bvideos%2BPlayListIDPLnOCDA9cAMUxSJ_iKuC0zYLK0IIc1I62Q |accessdate=8 May 2015 |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305072638/http://datab.us/Search/Popular+Hirokazu+Kanazawa+and+Karate+videos+PlayListIDPLnOCDA9cAMUxSJ_iKuC0zYLK0IIc1I62Q }}&lt;/ref&gt; ကို ဂျာမဏီနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့၏ ကရာတေးနည်းပြအဖြစ်၎င်း၊ ဟီဂါ့ရှိအွန်းနာ့ မိုရိအို ကို ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၏ ကရာတေးနည်းပြအဖြစ်၎င်း အသိအမှတ်ပြုကြသည်။ ယခင်ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ တွင် ၁၉၆၀နှစ်နောက်ပိုင်း [[မော်စကို တက္ကသိုလ်]]တွင် ကရာတေးကိုအသင်းရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်အစိုးရက ကရာတေးပညာအပါအဝင် အခြားကိုယ်ခံပညာများကိုပါ ရုတ်တရက် တားမြစ်ပိတ်ပင် ခဲ့သည်။ ရုရှား ကိုယ်ခံပညာဟု လူသိများသော “စမ်ဘို” sambo ကို စတင်ကစားလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုကြီးပြိုကွဲပြီးနောက် ရုရှားနိုင်ငံတွင် ကရာတေးကို ပြန်လည်ကစားလာခဲ့ကြသည်။

'''မြန်မာနိုင်ငံသို့ ကရာတေးပညာ ပျံ့နှံ့ခဲ့ပုံ'''။ ။ ၁၉၆၅ ခုနစ် နောက်ပိုင်းကာလတွင် ဂျပန် ကရာတေး ပညာရပ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဒဂုံ ကရာတေးအသင်း၊ အဆာဟိ ကရာတေးအသင်း၊ ဟိုက်ကာရီ ကရာတေးအသင်း၊ ယူနိုက်တက် ကရာတေးအသင်း၊ အိုကီနာဝါ ကရာတေး အသင်း၊
တိုက်ဂါး  ကရာတေးအသင်း၊ အိုယားမား ကရာတေးအသင်း၊ ဘားမား ကရာတေးအသင်း၊ ဂိုဂျိုးကု ကရာတေး အသင်း၊ ဂိုစိုးကု ကရာတေး အသင်း၊ အက်ဆက် ကရာတေးအသင်း၊ဟီယမ်ဒို ကရာတေးအသင်း၊ တန်ဆိုင်း ကရာတေးအသင်း၊ ဖူနာကိုရှိ ဂီချင်း ကရာတေးအသင်း၊  [[ဆိုရှိကိ ကရာတေး]] အသင်း စသော ကရာတေး အသင်းဖွဲ့များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှိုတိုကန် ကရာတေးစတိုင်နှင့် [[ကျို့ရှင်း| ကျိုရှင်ကိုင်း]] ကရာတေး စတိုင် တို့ကို အဓိကထားပြီး ကစားကြသည်။ တက္ကသိုလ် ကောလိပ်များ၊ အထက်တန်းကျောင်းများ၊ တပ်မတော်နှင့်ရဲတပ်ဖွဲ့ တို့တွင် ကရာတေး သင်တန်းများ ပေါ် ထွန်းခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးကျော်ညွန့်&lt;ref&gt;[http://asahikaratedojo.blogspot.com/2015/09/blog-post.html Asahi Karate Do Jo: ဆရာႀကီး ဦးေက်ာ္ညြန္႔၏ အမွာစာ&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;၊ ဆရာကြီး ဦးရစ်ချတ်&lt;ref&gt;[http://www.calmhill.com/2013/12/28/44th-anniversary-of-asahi-traditional-karatedo-organization.html 44th Anniversary of Asahi Traditional Karatedo Organization - Calm Hill&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;၊  ဆရာကြီး ဦးစိုးတင့်&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |title=Kyokushin Myanmar&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://kyokushin-myanmar.com/i-k-o-myanmar-branch-chief/ |accessdate=25 May 2015 |archivedate=19 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119033121/http://kyokushin-myanmar.com/i-k-o-myanmar-branch-chief/ }}&lt;/ref&gt;၊ ဆရာကြီး ဦးသောင်းဒင်၊ ဗိုလ်ကြီး မိုးဟိန်း (ဗထူး)၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်သန်း၊ ဆရာ ဦးမြင့်ကြည်၊ ဆရာ ဦးစံနီ၊ ဆရာ ဦးဝင်းနိုင် (Hikari karate)&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;၊ ဆရာ ဦးတင်ဝင်းအောင် (ခေါ်) ဆရာ ဦးဖိုးသာအောင်၊ ဆရာ ဦးစိုးဝင်း (မြန်မာနိုင်ငံ ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး)၊  ဆရာ ဦးအောင်တင်စိန်၊ ဆရာ ဦးဂေးလ်မို စိုးမင်း၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်ဦး၊ ဆရာ ဦးနေဝင်း၊ ဆရာ ဦးမင်းလွင်&lt;ref&gt;https://es-la.facebook.com/notes/min-lwin/what-are-the-responsibilities-of-national-karate-do-federations-/942721259140810/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm |accessdate=25 May 2015 |archivedate=14 February 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150214162848/http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm }}&lt;/ref&gt;၊ ဆရာ ဦးစိုးဝင်း (Hikari karate)၊ ဆရာ ဦးမြင့်ကြွယ်( မြို့မ-မြင့်ကြွယ်) &lt;ref name=&quot;autogenerated9&quot; /&gt;၊ ဆရာ ဦးမောင်မောင်မြင့် &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;၊ ဆရာ ဦးထွန်းရွှေမောင်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=nitsannthit.com -&amp;nbspThis website is for sale! -&amp;nbspnitsannthit Resources and Information&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |url=http://nitsannthit.com/71235 |accessdate=25 May 2015 |archivedate=5 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305042556/http://nitsannthit.com/71235 }}&lt;/ref&gt;၊ ဆရာ ဦးအုန်းဝင်း နှင့် ဆရာ ဦးမြင့်အောင် စသော ဆရာများသည် ထင်ရှားခဲ့သည်။ ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြွယ် ရေးသားပြုစုခဲ့သော ကရာတေး Thesis: Kihon (基本, きほん), Kata (型 or 形), Kumite (組手) &quot;''' The 3 Ks process of Karate'''&quot; အား ၁၉၈၁ ခုနစ်တွင် ဂျပန်ကရာတေး အသင်း 日本 空手 協会 (J.K.A) ၏ နည်းပြချုပ် 首席師範 ,  最高師範 , 主席師範 ဆရာကြီး မာဆာတိုရှိ နာကာရားမား Masatoshi Nakayama (中山 正敏)&lt;ref name=&quot;autogenerated6&quot; /&gt;ကအသိမှတ်ပြု လက်ခံခဲ့သည်။ ကရာတေးနည်းပြဆရာ/နည်းပြချုပ်အဖြစ်အသိမှတ်ပြုခဲ့သည်။ [[ကျို့ရှင်း| ကျိုရှင်ကိုင်း]] (Kyokushin) စတိုင်(Style) သည် [[ရှိုတိုကန်]]  စတိုင်(Style) ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အထင်ရှားဆုံးသော ကရာတေး စတိုင်(Style) ဖြစ်သည်။ 

'''ဂျူဒို'''ကို '''မြန်မာနိုင်ငံဂျူဒိုအဖွဲ့ချုပ်''' Judo Federation ဖွဲ့စည်းပြီး ဆောင်ရွက်သကဲ့သို့ '''ကရာတေး'''ကိုလည်း '''မြန်မာနိုင်ငံကရာတေးအဖွဲ့ချုပ်''' Karate Federation အဖြစ် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်သင့်ကြောင်း [[မြင့်ကြွယ်၊ မြို့မ|ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြွယ်]] က [[မြန်မာနိုင်ငံ|နိုင်ငံတော်အစိုးရ]] သို့ စာဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[၁၉၈၁]] ခုနှစ် ဇွန်လ (၈) ရက်နေ့ တွင် [[ကြေးမုံ သတင်းစာ]] မှလည်းကောင်း စတင်အကြံပြုရေးသားခဲ့သည်။ [[၁၉၈၉]]  ခုနှစ် ဇွန်လ(၁၂) ရက်တွင် '''မြန်မာနိုင်ငံကရာတေးဒိုအဖွဲ့ချုပ်''' ကို နိုင်ငံတော်က တရားဝင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [http://kokyawmyint.blogspot.com/2013/05/karatedo-v-behaviorurldefaultvmlo.html Karate do (ကရာတေးဒို)]
* [http://www.isska.com/history-of-karate.html  တရုတ်ပြည် ဂျပန်ပြည် ကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ-ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130721054209/http://isska.com/history-of-karate.html |date=21 July 2013 }} 
* [http://books.google.com.au/books?id=TJO_lp2TdekC&amp;pg=PA113&amp;lpg=PA113&amp;dq=buddha+sunyata+karate&amp;source=bl&amp;ots=ZRtWMTxW5B&amp;sig=JLPDEiT-zQI_kkQFsHWgakQReVg&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=7kwoUqSyIIPYrQe09YDYCw&amp;ved=0CDsQ6AEwAw#v=onepage&amp;q=buddha%20sunyata%20karate&amp;f=false ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ကရာတေးပညာ  ] 
* [http://www.buddhanet.net/cbp2_f6.htm သုညတ ဝါဒ (or) Śūnyatā (or) emptiness အကြောင်း ၁ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130916162249/http://buddhanet.net/cbp2_f6.htm |date=16 September 2013 }}
* [http://zenmirror.blogspot.com/2010/10/sunyata.html သုညတ ဝါဒ (or) Śūnyatā (or) emptiness အကြောင်း၂]
* [http://deshi-do.com.au/?page_id=125 Karate and Buddhism ရှောင်လင်အစ ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ]
* [http://www.youtube.com/watch?v=_-KvqX65p6I အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၁ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်] 
* [http://www.youtube.com/watch?v=GKTCzXiNMTQ အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၂ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်] 
* [http://www.youtube.com/watch?v=1IrD5Zjlh4A အသက်ရှူခြင်း (breathing) ကျင့်စဉ် ၃ သည် ကရာတေးပညာရှင်တို့အတွက် မရှိ မဖြစ်လိုအပ်] 
* [http://archaeologyexcavations.blogspot.com/2011/11/true-history-of-bodhidharma-life.html True History of Bodhidharma Life ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ]
* [http://www.caledonkarate.ca/about/history.html  ဂျပန်ပြည် ကရာတေးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအစ- ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ က ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304213804/http://www.caledonkarate.ca/about/history.html |date=4 March 2016 }} 
* [http://www.chindadojo.org/classes/karate/khist.htm History of Karate ] 
* [http://www.shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html ဆရာကြီး ဖူနာ့ကိုရှိ၊ ဂိချင်း ၏ ကရာတေးအမှန်တရား ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131026182825/http://shotokai.com/ingles/kyohan/karakyoh.html |date=26 October 2013 }} 
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Flower_Sermon ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာအမှန်တရားနှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ကြာပန်း တရားတော်  Flower Sermon ] 
* [http://www.fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html  ကရာတေးဒို အမှန်တရား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821132550/http://fourseas.co.uk/taichi/gichin%20funakoshi.html |date=21 August 2013 }} 

== ကိုးကား ==
{{Reflist|30em}}
* http://ja.wikipedia.org/wiki/%E7%A9%BA%E6%89%8B
* http://images.google.com/imgres?imgurl=http://kenshinjukukaratedo.com/Kenshinjuku_Karate_Do_-_Aventura_North_Miami_Beach_Shotokan_Karate_Do_files/shapeimage_2.jpg&amp;imgrefurl=http://kenshinjukukaratedo.com/&amp;usg=__MLTL4Zv8QN2D4fqsC5FmvS5b7Ug=&amp;h=313&amp;w=386&amp;sz=49&amp;hl=en&amp;start=42&amp;um=1&amp;tbnid=vsj3W1pPIrEwbM:&amp;tbnh=100&amp;tbnw=123&amp;prev=/images%3Fq%3Dkarate-do%26ndsp%3D18%26hl%3Den%26sa%3DN%26start%3D36%26um%3D1
* http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130522234329/http://ikomyanmar.com/ikomyanmar.htm |date=22 May 2013 }}

{{Authority control}}

[[ကဏ္ဍ:ကရာတေး]]
[[ကဏ္ဍ:နွေရာသီ အိုလံပစ် အားကစားများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ကိုယ်ခံပညာများ]]</text>
      <sha1>q3mmix4eo89d3u9098l6ei6ujdp8w4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘုန်းမြင့်၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17148</id>
    <revision>
      <id>1061250</id>
      <parentid>456728</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ngahtoo.101</username>
        <id>129470</id>
      </contributor>
      <comment>/* မိသားစုဘဝ */</comment>
      <origin>1061250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13589" sha1="7opl8nweuporq5vvmpzg6swloscwbj0" xml:space="preserve">{{ရဲဘော်သုံးကျိပ် 
| အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဓာတ်ပုံ = BoPhoneMyint.jpeg
| မွေးသက္ကရာဇ် = ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀
| အမည်ရင်း = ကိုတင်အေး
| သခင်အမည် = သခင်တင်အေး
| ဗိုလ်ဘွဲ့အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဂျပန်အမည် = Chinda Seiji
| မိဘအမည် = ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ
| နိုင်ငံသား =  [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] 
| လူမျိုး =  မြန်မာ
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| မွေးဖွားရာဒေသ =  ကွမ်းခြံရွာ၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်
| ပညာအရည်အချင်း = အလယ်တန်းဆရာဖြစ်သင်တန်းအောင်၊ နဝမတန်းအောင်
| အလုပ်အကိုင် = သစ်ကုန်သည်
| ဆုတံဆိပ် = လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)
| ကြင်ဖော် = 
| သားသမီး =
| ကွယ်လွန်ရက် = 
| လက်မှတ် = Bo_bone_myint_sig.png
 }}
[[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] ဝင် '''ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ခေါ် သခင်တင်အေး''' ကို ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် သာယာဝတီ ခရိုင် လက်ပံတန်း မြို့နယ် ကွမ်းခြံရွာ တွင် ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ကိုတင်အေး ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်သော အခါ သခင်တင်အေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်အမည်မှာ ချင်းဒါစိန်ဂျိ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်အမည်များ ခံယူရာ တွင် ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==ကျောင်းသားဘဝနှင့် ပညာရေးရာ==
လက်ပံတန်းမြို့ ဆရာကြီး ဦးစိန်၏ မြန်မာဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း မှ နဝမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းလှမြို့ နော်မန်ကျောင်း တွင် အလယ်တန်း ဆရာဖြစ် သင်တန်း ဆက်လက် တက်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်သဖြင့် ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မင်းလှ]]မြို့နယ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အသက်မွေးမှု ဘဝ==
၁၉၅၈ ခုနှစ် [[ဖဆပလ]] အကွဲတွင် နိုင်ငံရေးလောက မှ အနားယူ၍ [[သစ်ကုန်သည်]] လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးတည်ဆောက်မှု ကော်မတီ]] အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] တွင် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်==
ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် ဒုတိယ အသုတ် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် များနှင့် အတူ ၁၃ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရှိုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၈ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှ တဆင့် တိုကျိုမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်းမြို့တွင် အပန်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ၉ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ ထွက်ခွာလာရာ ၁၀ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တို့တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

[[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီအိုင်အေ) မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ချီတက် တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ကြောင်းများ အသီးသီး သတ်မှတ်သော အခါ ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်သည် ဂျပန်တပ်မ အမှတ် ၅၅ ၏ [[ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ကို ဖျက်သိမ်း၍ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေးကာလတွင် တိုင်း၇ ( သရက်၊ အာလံ၊ မကွေး၊ မင်းဘူး) တွင် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် ပီဘီအက်(ဖ်) တပ်ရင်း ၁၀၃ ၏ တပ်ရင်းမှူး အဖြစ်  ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မင်းလှလေယာဉ်ကွင်းကို ရဲဘော်သုံးယောက်တည်း ဖြင့် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ရာ ဂျပန် ၇ ဦး သေ၍ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် အမြောက်အမြား ကို ဖျက်ဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။

==ပါတီနိုင်ငံရေး==
[[ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ]]ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲသောအခါ [[ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ]] တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ [[သာယာဝတီ]] ခရိုင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် - ပထမ အကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမား ပါတီ အမတ်လောင်းအဖြစ် မင်းလှ အနောက်ပိုင်း [[အုတ်ဖို]] မဲဆန္ဒနယ်မြေမှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၉၅၆ ခု ဒုတိယအကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် [[ပမညတ]] အမတ်လောင်း အဖြစ် [[မိုးညို]] မြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု (ပမညတ) တွင် ပါဝင်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

== မိသားစုဘဝ ==
လက်ပံတန်းသူ ဒေါ်ခင်ညွန့် နှင့် လက်ထပ်ရာ သားသမီး ၇ ဦး ရသည်။ သားသမီးများမှာ -
# ဒေါ်ခင်ဝင်း - ဦးလှစိန်
# ဒေါ်ခင်ခင်ညို (ပန်းကန်စက် ၂၊ သာယာဝတီ) - ဦးကြီးမြင့် (ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့်ဓါတ်သတ္ထုရှာဖွေရေး())
# ဦးအောင်ကျော်မြင့် - ဒေါ်တင်တင်မွှေး
# ဦးခင်မောင်ချို SAE (ပုသိမ်-မုံရွာလမ်း စီမံကိန်း) - ဒေါ်သန်းဌေးအောင်
# ဒေါ်ခင်ခင်အေး (ဘဓရ) - ဦးမြတ်ထွဋ် (ဘဓရ)
# ဗိုလ်ကြီးမောင်မောင်မြင့် (မြန်မာ့ရေလုပ်ငန်း) - ဒေါ်ဖြူဖြူဝင်း (အလက ၁၊ သာကေတ)
# ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် (ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ စစ်ဆေးရေး) - ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတင်မောင်အေး (တပ်မတော်-ရေ ငြိမ်း)
တို့ ဖြစ်ကြသည်။

==ဆုတံဆိပ်ရေးရာ==
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနောက်ဆုံး ကဏ္ဍ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၇ ဇွန် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အတွက် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ဘဝနိဂုံး==
၂၈ ဇူလိုင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[လက်ပံတန်း]] မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{cite book
  | last = ကျော်ငြိမ်း (သုတေသနအရာရှိ)
  | first = 
  | authorlink = 
  | title = ရဲဘော်သုံးကျိပ်
  | publisher = အင်းဝ စာအုပ်တိုက်
  | series = ပထမ အကြိမ်
  | year = ၁၉၉၈
}}

{{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}}

{{Lifetime|၁၉၂၀|၁၉၈၉}}
[[Category:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ]]
[[Category:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]</text>
      <sha1>7opl8nweuporq5vvmpzg6swloscwbj0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061251</id>
      <parentid>1061250</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:11:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ngahtoo.101</username>
        <id>129470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မိသားစုဘဝ */</comment>
      <origin>1061251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13602" sha1="gaoubr0t48dtl6jw3h9b66zvupoxwgh" xml:space="preserve">{{ရဲဘော်သုံးကျိပ် 
| အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဓာတ်ပုံ = BoPhoneMyint.jpeg
| မွေးသက္ကရာဇ် = ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀
| အမည်ရင်း = ကိုတင်အေး
| သခင်အမည် = သခင်တင်အေး
| ဗိုလ်ဘွဲ့အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဂျပန်အမည် = Chinda Seiji
| မိဘအမည် = ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ
| နိုင်ငံသား =  [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] 
| လူမျိုး =  မြန်မာ
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| မွေးဖွားရာဒေသ =  ကွမ်းခြံရွာ၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်
| ပညာအရည်အချင်း = အလယ်တန်းဆရာဖြစ်သင်တန်းအောင်၊ နဝမတန်းအောင်
| အလုပ်အကိုင် = သစ်ကုန်သည်
| ဆုတံဆိပ် = လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)
| ကြင်ဖော် = 
| သားသမီး =
| ကွယ်လွန်ရက် = 
| လက်မှတ် = Bo_bone_myint_sig.png
 }}
[[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] ဝင် '''ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ခေါ် သခင်တင်အေး''' ကို ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် သာယာဝတီ ခရိုင် လက်ပံတန်း မြို့နယ် ကွမ်းခြံရွာ တွင် ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ကိုတင်အေး ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်သော အခါ သခင်တင်အေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်အမည်မှာ ချင်းဒါစိန်ဂျိ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်အမည်များ ခံယူရာ တွင် ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==ကျောင်းသားဘဝနှင့် ပညာရေးရာ==
လက်ပံတန်းမြို့ ဆရာကြီး ဦးစိန်၏ မြန်မာဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း မှ နဝမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းလှမြို့ နော်မန်ကျောင်း တွင် အလယ်တန်း ဆရာဖြစ် သင်တန်း ဆက်လက် တက်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်သဖြင့် ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မင်းလှ]]မြို့နယ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အသက်မွေးမှု ဘဝ==
၁၉၅၈ ခုနှစ် [[ဖဆပလ]] အကွဲတွင် နိုင်ငံရေးလောက မှ အနားယူ၍ [[သစ်ကုန်သည်]] လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးတည်ဆောက်မှု ကော်မတီ]] အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] တွင် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်==
ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် ဒုတိယ အသုတ် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် များနှင့် အတူ ၁၃ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရှိုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၈ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှ တဆင့် တိုကျိုမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်းမြို့တွင် အပန်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ၉ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ ထွက်ခွာလာရာ ၁၀ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တို့တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

[[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီအိုင်အေ) မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ချီတက် တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ကြောင်းများ အသီးသီး သတ်မှတ်သော အခါ ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်သည် ဂျပန်တပ်မ အမှတ် ၅၅ ၏ [[ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ကို ဖျက်သိမ်း၍ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေးကာလတွင် တိုင်း၇ ( သရက်၊ အာလံ၊ မကွေး၊ မင်းဘူး) တွင် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် ပီဘီအက်(ဖ်) တပ်ရင်း ၁၀၃ ၏ တပ်ရင်းမှူး အဖြစ်  ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မင်းလှလေယာဉ်ကွင်းကို ရဲဘော်သုံးယောက်တည်း ဖြင့် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ရာ ဂျပန် ၇ ဦး သေ၍ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် အမြောက်အမြား ကို ဖျက်ဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။

==ပါတီနိုင်ငံရေး==
[[ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ]]ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲသောအခါ [[ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ]] တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ [[သာယာဝတီ]] ခရိုင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် - ပထမ အကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမား ပါတီ အမတ်လောင်းအဖြစ် မင်းလှ အနောက်ပိုင်း [[အုတ်ဖို]] မဲဆန္ဒနယ်မြေမှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၉၅၆ ခု ဒုတိယအကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် [[ပမညတ]] အမတ်လောင်း အဖြစ် [[မိုးညို]] မြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု (ပမညတ) တွင် ပါဝင်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

== မိသားစုဘဝ ==
လက်ပံတန်းသူ ဒေါ်ခင်ညွန့် နှင့် လက်ထပ်ရာ သားသမီး ၇ ဦး ရသည်။ သားသမီးများမှာ -
# ဒေါ်ခင်ဝင်း - ဦးလှစိန်
# ဒေါ်ခင်ခင်ညို (ပန်းကန်စက် ၂၊ သာယာဝတီ) - ဦးကြီးမြင့် (ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့်ဓါတ်သတ္ထုရှာဖွေရေး (ဘဓရဣ))
# ဦးအောင်ကျော်မြင့် - ဒေါ်တင်တင်မွှေး
# ဦးခင်မောင်ချို SAE (ပုသိမ်-မုံရွာလမ်း စီမံကိန်း) - ဒေါ်သန်းဌေးအောင်
# ဒေါ်ခင်ခင်အေး (ဘဓရ) - ဦးမြတ်ထွဋ် (ဘဓရ)
# ဗိုလ်ကြီးမောင်မောင်မြင့် (မြန်မာ့ရေလုပ်ငန်း) - ဒေါ်ဖြူဖြူဝင်း (အလက ၁၊ သာကေတ)
# ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် (ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ စစ်ဆေးရေး) - ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတင်မောင်အေး (တပ်မတော်-ရေ ငြိမ်း)
တို့ ဖြစ်ကြသည်။

==ဆုတံဆိပ်ရေးရာ==
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနောက်ဆုံး ကဏ္ဍ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၇ ဇွန် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အတွက် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ဘဝနိဂုံး==
၂၈ ဇူလိုင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[လက်ပံတန်း]] မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{cite book
  | last = ကျော်ငြိမ်း (သုတေသနအရာရှိ)
  | first = 
  | authorlink = 
  | title = ရဲဘော်သုံးကျိပ်
  | publisher = အင်းဝ စာအုပ်တိုက်
  | series = ပထမ အကြိမ်
  | year = ၁၉၉၈
}}

{{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}}

{{Lifetime|၁၉၂၀|၁၉၈၉}}
[[Category:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ]]
[[Category:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]</text>
      <sha1>gaoubr0t48dtl6jw3h9b66zvupoxwgh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061252</id>
      <parentid>1061251</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ngahtoo.101</username>
        <id>129470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မိသားစုဘဝ */</comment>
      <origin>1061252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13599" sha1="a9h4ypq6i7f46wyt0wc919v0uftdqy6" xml:space="preserve">{{ရဲဘော်သုံးကျိပ် 
| အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဓာတ်ပုံ = BoPhoneMyint.jpeg
| မွေးသက္ကရာဇ် = ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀
| အမည်ရင်း = ကိုတင်အေး
| သခင်အမည် = သခင်တင်အေး
| ဗိုလ်ဘွဲ့အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဂျပန်အမည် = Chinda Seiji
| မိဘအမည် = ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ
| နိုင်ငံသား =  [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] 
| လူမျိုး =  မြန်မာ
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| မွေးဖွားရာဒေသ =  ကွမ်းခြံရွာ၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်
| ပညာအရည်အချင်း = အလယ်တန်းဆရာဖြစ်သင်တန်းအောင်၊ နဝမတန်းအောင်
| အလုပ်အကိုင် = သစ်ကုန်သည်
| ဆုတံဆိပ် = လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)
| ကြင်ဖော် = 
| သားသမီး =
| ကွယ်လွန်ရက် = 
| လက်မှတ် = Bo_bone_myint_sig.png
 }}
[[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] ဝင် '''ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ခေါ် သခင်တင်အေး''' ကို ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် သာယာဝတီ ခရိုင် လက်ပံတန်း မြို့နယ် ကွမ်းခြံရွာ တွင် ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ကိုတင်အေး ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်သော အခါ သခင်တင်အေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်အမည်မှာ ချင်းဒါစိန်ဂျိ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်အမည်များ ခံယူရာ တွင် ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==ကျောင်းသားဘဝနှင့် ပညာရေးရာ==
လက်ပံတန်းမြို့ ဆရာကြီး ဦးစိန်၏ မြန်မာဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း မှ နဝမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းလှမြို့ နော်မန်ကျောင်း တွင် အလယ်တန်း ဆရာဖြစ် သင်တန်း ဆက်လက် တက်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်သဖြင့် ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မင်းလှ]]မြို့နယ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အသက်မွေးမှု ဘဝ==
၁၉၅၈ ခုနှစ် [[ဖဆပလ]] အကွဲတွင် နိုင်ငံရေးလောက မှ အနားယူ၍ [[သစ်ကုန်သည်]] လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးတည်ဆောက်မှု ကော်မတီ]] အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] တွင် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်==
ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် ဒုတိယ အသုတ် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် များနှင့် အတူ ၁၃ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရှိုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၈ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှ တဆင့် တိုကျိုမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်းမြို့တွင် အပန်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ၉ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ ထွက်ခွာလာရာ ၁၀ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တို့တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

[[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီအိုင်အေ) မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ချီတက် တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ကြောင်းများ အသီးသီး သတ်မှတ်သော အခါ ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်သည် ဂျပန်တပ်မ အမှတ် ၅၅ ၏ [[ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ကို ဖျက်သိမ်း၍ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေးကာလတွင် တိုင်း၇ ( သရက်၊ အာလံ၊ မကွေး၊ မင်းဘူး) တွင် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် ပီဘီအက်(ဖ်) တပ်ရင်း ၁၀၃ ၏ တပ်ရင်းမှူး အဖြစ်  ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မင်းလှလေယာဉ်ကွင်းကို ရဲဘော်သုံးယောက်တည်း ဖြင့် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ရာ ဂျပန် ၇ ဦး သေ၍ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် အမြောက်အမြား ကို ဖျက်ဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။

==ပါတီနိုင်ငံရေး==
[[ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ]]ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲသောအခါ [[ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ]] တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ [[သာယာဝတီ]] ခရိုင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် - ပထမ အကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမား ပါတီ အမတ်လောင်းအဖြစ် မင်းလှ အနောက်ပိုင်း [[အုတ်ဖို]] မဲဆန္ဒနယ်မြေမှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၉၅၆ ခု ဒုတိယအကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် [[ပမညတ]] အမတ်လောင်း အဖြစ် [[မိုးညို]] မြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု (ပမညတ) တွင် ပါဝင်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

== မိသားစုဘဝ ==
လက်ပံတန်းသူ ဒေါ်ခင်ညွန့် နှင့် လက်ထပ်ရာ သားသမီး ၇ ဦး ရသည်။ သားသမီးများမှာ -
# ဒေါ်ခင်ဝင်း - ဦးလှစိန်
# ဒေါ်ခင်ခင်ညို (ပန်းကန်စက် ၂၊ သာယာဝတီ) - ဦးကြီးမြင့် (ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့်ဓါတ်သတ္ထုရှာဖွေရေး (ဘဓရ))
# ဦးအောင်ကျော်မြင့် - ဒေါ်တင်တင်မွှေး
# ဦးခင်မောင်ချို SAE (ပုသိမ်-မုံရွာလမ်း စီမံကိန်း) - ဒေါ်သန်းဌေးအောင်
# ဒေါ်ခင်ခင်အေး (ဘဓရ) - ဦးမြတ်ထွဋ် (ဘဓရ)
# ဗိုလ်ကြီးမောင်မောင်မြင့် (မြန်မာ့ရေလုပ်ငန်း) - ဒေါ်ဖြူဖြူဝင်း (အလက ၁၊ သာကေတ)
# ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် (ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ စစ်ဆေးရေး) - ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတင်မောင်အေး (တပ်မတော်-ရေ ငြိမ်း)
တို့ ဖြစ်ကြသည်။

==ဆုတံဆိပ်ရေးရာ==
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနောက်ဆုံး ကဏ္ဍ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၇ ဇွန် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အတွက် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ဘဝနိဂုံး==
၂၈ ဇူလိုင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[လက်ပံတန်း]] မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{cite book
  | last = ကျော်ငြိမ်း (သုတေသနအရာရှိ)
  | first = 
  | authorlink = 
  | title = ရဲဘော်သုံးကျိပ်
  | publisher = အင်းဝ စာအုပ်တိုက်
  | series = ပထမ အကြိမ်
  | year = ၁၉၉၈
}}

{{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}}

{{Lifetime|၁၉၂၀|၁၉၈၉}}
[[Category:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ]]
[[Category:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]</text>
      <sha1>a9h4ypq6i7f46wyt0wc919v0uftdqy6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061253</id>
      <parentid>1061252</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ngahtoo.101</username>
        <id>129470</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* မိသားစုဘဝ */</comment>
      <origin>1061253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13640" sha1="ebqit74382qek95av91cs5yuvso3m8b" xml:space="preserve">{{ရဲဘော်သုံးကျိပ် 
| အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဓာတ်ပုံ = BoPhoneMyint.jpeg
| မွေးသက္ကရာဇ် = ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀
| အမည်ရင်း = ကိုတင်အေး
| သခင်အမည် = သခင်တင်အေး
| ဗိုလ်ဘွဲ့အမည် = ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်
| ဂျပန်အမည် = Chinda Seiji
| မိဘအမည် = ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ
| နိုင်ငံသား =  [[File:Flag of Myanmar.svg|25px ]] 
| လူမျိုး =  မြန်မာ
| ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| မွေးဖွားရာဒေသ =  ကွမ်းခြံရွာ၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်
| ပညာအရည်အချင်း = အလယ်တန်းဆရာဖြစ်သင်တန်းအောင်၊ နဝမတန်းအောင်
| အလုပ်အကိုင် = သစ်ကုန်သည်
| ဆုတံဆိပ် = လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်)၊ နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)
| ကြင်ဖော် = 
| သားသမီး =
| ကွယ်လွန်ရက် = 
| လက်မှတ် = Bo_bone_myint_sig.png
 }}
[[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] ဝင် '''ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ခေါ် သခင်တင်အေး''' ကို ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် သာယာဝတီ ခရိုင် လက်ပံတန်း မြို့နယ် ကွမ်းခြံရွာ တွင် ဦးဘ၊ ဒေါ်ရွှေခဲ တို့မှ ဖွားမြင်သည်။ ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်သည်။ အမည်ရင်း ကိုတင်အေး ဖြစ်သည်။ တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်သော အခါ သခင်တင်အေး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဂျပန်အမည်မှာ ချင်းဒါစိန်ဂျိ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်အမည်များ ခံယူရာ တွင် ဗိုလ်ဘုန်းမြင့် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==ကျောင်းသားဘဝနှင့် ပညာရေးရာ==
လက်ပံတန်းမြို့ ဆရာကြီး ဦးစိန်၏ မြန်မာဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း မှ နဝမတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် မင်းလှမြို့ နော်မန်ကျောင်း တွင် အလယ်တန်း ဆရာဖြစ် သင်တန်း ဆက်လက် တက်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်သဖြင့် ရွှေတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[မင်းလှ]]မြို့နယ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အသက်မွေးမှု ဘဝ==
၁၉၅၈ ခုနှစ် [[ဖဆပလ]] အကွဲတွင် နိုင်ငံရေးလောက မှ အနားယူ၍ [[သစ်ကုန်သည်]] လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် [[ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးတည်ဆောက်မှု ကော်မတီ]] အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိ [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]] တွင် လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

==အမျိုးသားနိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်==
ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်သည့် ဒုတိယ အသုတ် မြန်မာမျိုးချစ်လူငယ် များနှင့် အတူ ၁၃ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရှိုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၈ ဧပြီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ မြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုမှ တဆင့် တိုကျိုမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်းမြို့တွင် အပန်ဖြေခဲ့ကြသည်။ ၉ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံဖြင့် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ ထွက်ခွာလာရာ ၁၀ မေ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဟိုင်နန်ကျွန်း နှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တို့တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်။

[[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီအိုင်အေ) မြန်မာနိုင်ငံ တွင်း ချီတက် တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ကြောင်းများ အသီးသီး သတ်မှတ်သော အခါ ဗိုလ်ဘုန်းမြင့်သည် ဂျပန်တပ်မ အမှတ် ၅၅ ၏ [[ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ]] အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ကို ဖျက်သိမ်း၍ [[ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။

ဖက်ဆစ်ဂျပန် တော်လှန်ရေးကာလတွင် တိုင်း၇ ( သရက်၊ အာလံ၊ မကွေး၊ မင်းဘူး) တွင် မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော် ပီဘီအက်(ဖ်) တပ်ရင်း ၁၀၃ ၏ တပ်ရင်းမှူး အဖြစ်  ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့ကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မင်းလှလေယာဉ်ကွင်းကို ရဲဘော်သုံးယောက်တည်း ဖြင့် စီးနင်းတိုက်ခိုက်ရာ ဂျပန် ၇ ဦး သေ၍ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက် အမြောက်အမြား ကို ဖျက်ဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်။

==ပါတီနိုင်ငံရေး==
[[ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ]]ဝင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗမာပြည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲသောအခါ [[ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ]] တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမားပါတီ [[သာယာဝတီ]] ခရိုင် အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် - ပထမ အကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည် အလုပ်သမား လယ်သမား ပါတီ အမတ်လောင်းအဖြစ် မင်းလှ အနောက်ပိုင်း [[အုတ်ဖို]] မဲဆန္ဒနယ်မြေမှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်။ ၁၉၅၆ ခု ဒုတိယအကြိမ် ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် [[ပမညတ]] အမတ်လောင်း အဖြစ် [[မိုးညို]] မြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်အရွေးခံရာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၅ မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အထိ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု (ပမညတ) တွင် ပါဝင်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

== မိသားစုဘဝ ==
လက်ပံတန်းသူ ဒေါ်ခင်ညွန့် နှင့် လက်ထပ်ရာ သားသမီး ၇ ဦး ရသည်။ သားသမီးများမှာ -
# ဒေါ်ခင်ဝင်း - ဦးလှစိန်
# ဒေါ်ခင်ခင်ညို (ပန်းကန်စက် ၂၊ သာယာဝတီ) - ဦးကြီးမြင့် (ဘူမိဗေဒလေ့လာရေးနှင့်ဓါတ်သတ္ထုရှာဖွေရေး (ဘဓရ))
# ဦးအောင်ကျော်မြင့် - ဒေါ်တင်တင်မွှေး
# ဦးခင်မောင်ချို SAE (ပုသိမ်-မုံရွာလမ်း စီမံကိန်း) - ဒေါ်သန်းဌေးအောင်
# ဒေါ်ခင်ခင်အေး (ဘဓရ) - ဦးမြတ်ထွဋ် (ဘဓရ)
# ဗိုလ်ကြီးမောင်မောင်မြင့် (မြန်မာ့ရေလုပ်ငန်း) - ဒေါ်ဖြူဖြူဝင်း (အလက ၁၊ သာကေတ)
# ဒေါ်ခင်ဌေးကြွယ် (ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း၊ စစ်ဆေးရေး) - ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတင်မောင်အေး (တပ်မတော်-ရေ ငြိမ်း)
တို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;https://burmadata.com/?p=4855&lt;/ref&gt;

==ဆုတံဆိပ်ရေးရာ==
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနောက်ဆုံး ကဏ္ဍ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

၇ ဇွန် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်၏ အကျိုးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အတွက် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ဘဝနိဂုံး==
၂၈ ဇူလိုင် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် [[လက်ပံတန်း]] မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;
{{cite book
  | last = ကျော်ငြိမ်း (သုတေသနအရာရှိ)
  | first = 
  | authorlink = 
  | title = ရဲဘော်သုံးကျိပ်
  | publisher = အင်းဝ စာအုပ်တိုက်
  | series = ပထမ အကြိမ်
  | year = ၁၉၉၈
}}

{{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}}

{{Lifetime|၁၉၂၀|၁၉၈၉}}
[[Category:တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင်များ]]
[[Category:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]</text>
      <sha1>ebqit74382qek95av91cs5yuvso3m8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာတာနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18498</id>
    <revision>
      <id>1061325</id>
      <parentid>1054358</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T01:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="286759" sha1="rweyahtcxojpupngpm9jkl36w05syh4" xml:space="preserve">{{Coord|25|30|N|51|15|E|type:country_region:QA|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကာတာနိုင်ငံ
| common_name = ကာတာနိုင်ငံ
| အမည်_ရင်း = {{native name|ar|دولة قطر|italics=off}}&lt;br/&gt;&lt;small&gt;''{{transl|ar|Dawlat Qaṭar}}''&lt;/small&gt;
| ပုံ_အလံ = Flag of Qatar.svg
| ပုံ_တံဆိပ် = Emblem of Qatar (1976–2022).svg
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် =
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = {{lang|ar|السلام الأميري}}&lt;br /&gt;''[[As-Salam al-Amiri|As-Salām al-ʾAmīrī]]''{{nbsp|2}}{{small|&lt;br /&gt;&quot;Peace to the Amir&quot;}}&lt;br /&gt;[[File:National anthem of Qatar.ogg|center]]
| ပုံ_နေရာ = QAT orthographic.svg
| map_caption = [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]]ပေါ်ရှိ အစွန်းထွက်နေသည့် [[ကာတာနိုင်ငံ]]၏ တည်နေရာ 
| မြို့တော် = [[ဒိုဟာမြို့]]
| coordinates = {{Coord|25|18|N|51|31|E|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = မြို့တော်
| အကြီးဆုံးပြည်နယ် = 
| ethnic_groups = {{unbulleted list
|၄၀% [[:en:Arabs|အာရပ်]]
|၃၆% [[:en:South Asia|တောင်အာရှ]]
|{{nbsp|3}}{{small|— ၁၈% [[:en:Pakistanis in Qatar|ပါကစ္စတန်]]}}
|{{nbsp|3}}{{small|— ၁၈% [[:en:Indians in Qatar|အိန္ဒိယ]]}}
|၁၀% [[:en:Iranians in Qatar|အီရန်]]
|၁၄% [[:en:Demographics of Qatar|အခြား]]
}}
| ethnic_groups_year = ၂၀၁၅
| ethnic_groups_ref = &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;
| religion = {{unbulleted list 
  |၆၅.၅% [[:en:Islam in Qatar|အစ္စလာမ်]] ([[နိုင်ငံတော်ဘာသာ|တရားဝင်]]) 
  |၁၅.၁% [[:en:Hinduism in Arab states#Qatar|ဟိန္ဒူ]]
  |၁၄.၂% [[:en:Christianity in Qatar|ခရစ်ယာန်]] 
  |၃.၃% [[:en:Buddhism in the Middle East#Population by country|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] 
  |၁.၉% [[:en:Religion in Qatar|အခြား]] 
}}
| religion_year = ၂၀၂၀
| religion_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|title=Population By Religion, Gender And Municipality March 2020|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/sensus_2020/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T06.htm|publisher=Qatar Statistics Authority}}&lt;/ref&gt;
| official_languages = [[အာရပ်ဘာသာစကား]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Constitution |url=https://www.gco.gov.qa/wp-content/uploads/2016/09/GCO-Constitution-English.pdf |website=Government Communications Office |publisher=Government Communications Office |access-date=31 August 2020}}&lt;/ref&gt;
| common_languages = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]
| demonym = [[:en:Demographics of Qatar|Qatari]]
| government_type =  [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်ဘာသာစိုးမိုး]] [[တစိတ်တပိုင်း စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]]
| leader_title1 = [[ကာတာနိုင်ငံ၏ စော်ဘွားများစာရင်း|မင်းသား]]
| leader_name1 = တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီ
| leader_title2 = [[ကာတာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များစာရင်း|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| leader_name2 = ခါလစ်ဒ် ဘင် ခါလီဖာ
| legislature = [[ကာတာနိုင်ငံ၏ အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော်|အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type = [[ကာတာနိုင်ငံ သမိုင်း|တည်ထောင်ခဲ့]]
| established_event1 = ကာတာအမျိုးသားနေ့
| established_date1 = ၁၈၇၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက် 
| established_event2 = လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့
| established_date2 = &lt;br /&gt;၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ 
| established_event3 = [[ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း]]မှ လွတ်လပ်ရေးရ
| established_date3 = &lt;br /&gt;၁၉၇၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃ 
| area_km2 = ၁၁,၅၈၁
| area_rank = ၁၅၈ &lt;!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --&gt;
| area_sq_mi = ၄,၄၆၇.၆
| percent_water = ၀.၈
| အမြင့်ဆုံးနေရာ = 
| အရှေဆုံးမြစ် = 
| အကြီးဆုံးအင်း = 
| ကမ်ရိုးတန်း = 
| population_estimate = ၂,၇၉၅,၄၈၄&lt;ref name=qsa-Aug13&gt;{{cite web|title=Population structure|url=http://www.mdps.gov.qa/en/statistics1/StatisticsSite/Pages/Population.aspx|publisher=Ministry of Development Planning and Statistics|date=31 January 2020|accessdate=21 September 2021|archivedate=26 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180626135815/https://www.mdps.gov.qa/en/statistics1/StatisticsSite/Pages/Population.aspx}}&lt;/ref&gt;
| population_census = ၁,၆၉၉,၄၃၅&lt;ref name=&quot;census10&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx |title=Populations |publisher=Qsa.gov.qa |access-date=2 October 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100709192746/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx |archive-date=9 July 2010 |accessdate=18 June 2017 |archivedate=9 July 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100709192746/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = ၂၀၂၀
| population_estimate_rank = ၁၃၉
| population_census_year = ၂၀၁၀
| population_census_rank = 
| population_density_km2 = ၁၇၆
| population_density_sq_mi = ၄၅၅ &lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| population_density_rank = ၇၆
| GDP_PPP = $၃၅၇.၃၃၈ ဘီလီယံ&lt;ref name = imf2&gt;{{cite web|title=World Economic Outlook Database, April 2018 – Report for Selected Countries and Subjects|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&amp;pr.y=12&amp;sy=2017&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=453&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504102017/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=68&amp;pr.y=12&amp;sy=2017&amp;ey=2018&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=453&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|archive-date=4 May 2018|publisher=[[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] (IMF)| date= April 2018}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ၂၀၂၀
| GDP_PPP_rank = ၅၁
| GDP_PPP_per_capita = $၁၃၈,၉၁၀&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ၄
| GDP_nominal = $၁၈၃.၈၀၇ ဘီလီယံ&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_year = ၂၀၁၈
| GDP_nominal_rank = ၅၆
| GDP_nominal_per_capita = $၆၆,၂၀၂&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ၆
| Gini = ၄၁.၁ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = ၂၀၀၇
| Gini_change = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=GINI index |publisher=[[ကမ္ဘာ့ဘဏ်]] |access-date=22 January 2013}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank = 
| HDI = ၀.၈၄၈ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ၂၀၁၉&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = steady&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{cite book|title=Human Development Report 2020 The Next Frontier: Human Development and the Anthropocene|date=15 December 2020|publisher=[[ကုလသမဂ္ဂ ဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ်]]|isbn=978-92-1-126442-5|pages=343–346|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|access-date=16 December 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ၄၅
| currency = [[ကာတာ ရီယယ်]]
| currency_code = QAR
| time_zone = [[အာရေဗျ စံတော်ချိန်|AST]]
| utc_offset = +3
| time_zone_DST = 
| drives_on = ညာ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.worldstandards.eu/cars/list-of-left-driving-countries/|title=List of left- &amp; right-driving countries – World Standards|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;
| calling_code = +၉၇၄
| cctld = {{unbulleted list |[[.qa]] |[[قطر.]]}}
| ဗဟိုဘဏ် = 
}}

'''ကာတာ နိုင်ငံ''' သည် အနောက် [[အာရှ]]တွင် တည်ရှိသော [[တိုင်းပြည်|နိုင်ငံ]] တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ [[အာရေဗျကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ မြောက်ဘက်တွင် ရှိသော [[ကာတာ ကျွန်းဆွယ်]]လေး ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။ ကုန်းတွင်းနယ်နိမိတ်အားဖြင့် [[ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ]] နှင့် တောင်ဘက်တွင် ထိစပ်လျက် ရှိပြီး ကျန်ရှိသော နယ်နိမိတ်များမှာ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့က ဝန်းရံလျက် ရှိသည်။ အနီးအနားရှိ ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော [[ဘာရိန်းနိုင်ငံ]] နှင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ရေလက်ကြားက ပိုင်းခြားထားသည်။

အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီးနောက် ၂၀ရာစု အစောပိုင်းတွင် ကာတာတို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံနယ်မြေအဖြစ် ရှိခဲ့သည်မှာ ၁၉၇၁ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး ရသည် အထိပင် ဖြစ်သည်။ ကာတာနိုင်ငံအား သာနီမိသားစုမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်မှာ ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းမှပင် စခဲ့သည်။ ရှိတ်ဂျာဆင် ဘင်မိုဟာမက် အယ်လ်သာနီသည် ကာတာနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ကာတာသည် ဆွေစဉ်မျိုးဆက် ဆက်ခံရသော ဘုရင်စနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးအကဲမှာ ရှိတ်တာမင် ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ဖြစ်သည်။ နိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်မှာ စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည် ဆိုသော အယူအဆ နှင့် &lt;ref name=BBC9Sep05&gt;BBC News, [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3784765.stm ''How democratic is the Middle East?''], 9 September 2005.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=USState2011&gt;United States Department of State [http://www.state.gov/documents/organization/186656.pdf Country Reports on Human Rights Practices for 2011: Qatar], 2011.&lt;/ref&gt; သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည် ဟူသော အယူအဆ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.state.gov/documents/organization/160077.pdf|title=US State Dept's Country Political Profile - Qatar|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ftManage&gt;{{cite news|last=Gardener |first=David |url=https://www.ft.com/content/2e141faa-dd82-11e2-a756-00144feab7de|title=Qatar shows how to manage a modern monarchy|publisher=Financial Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ciaw&gt;{{cite news|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html#qa|title=The World Factbook|publisher=CIA Factbook|accessdate=11 June 2017|archivedate=7 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120207225832/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2128.html#qa}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cangov&gt;{{cite news|url=http://www.canadainternational.gc.ca/qatar/bilateral_relations_bilaterales/index.aspx?lang=eng&amp;pedisable=true|title=Canada – Qatar Bilateral Relations|publisher=Government of Canada}}&lt;/ref&gt; ကွဲပြားလျက် ရှိကြသည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို လူထုဆန္ဒခံယူပွဲ ဖြင့် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၉၈% အထိ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;electionguide.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.electionguide.org/results.php?ID=341|title=IFES Election Guide - Elections: Qatar Referendum Apr 29 2003|website=www.electionguide.org|accessdate=5 June 2017|archive-date=13 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513193632/http://www.electionguide.org/results.php?ID=341}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;princeton.edu&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.princeton.edu/~pcwcr/reports/qatar2003.html|title=Qatar 2003|website=www.princeton.edu|accessdate=5 June 2017|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010092106/https://www.princeton.edu/~pcwcr/reports/qatar2003.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ၂.၆ သန်းမျှ ရှိပြီး ကာတာနိုင်ငံသား ၃၁၃,၀၀၀ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား ကျွမ်းကျင်ပညာရှင် ၂.၃ သန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=pop&gt;{{cite web |url=http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ |title=Population of Qatar by nationality - 2017 report |accessdate=7 February 2017 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053320/http://priyadsouza.com/population-of-qatar-by-nationality-in-2017/ }}&lt;/ref&gt;


ကာတာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယ အကြီးမားဆုံးသော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ အရင်းအမြစ် နှင့် ရေနံ အရင်းအမြစ်ရှိသောကြောင့် ဝင်ငွေ မြင့်မားသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/statistics/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130112042847/http://hdr.undp.org/en/statistics/|archivedate=12 January 2013 |title=Indices &amp; Data &amp;#124; Human Development Reports |publisher=United Nations Development Programme |date=14 March 2013 |accessdate=27 June 2013}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ အမြင့်မားဆုံးသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကာတာနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ သတ်မှတ်ချက်အရ လူထုဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်းကိန်း အလွန်မြင့်သော နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး လူထုဖွံဖြိုးရေး အတွက် အာရပ်နိုင်ငံများထဲတွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://dohanews.co/un-ranks-qatar-highest-among-arab-states-human-development/|title = Qatar human development|date = |accessdate = |website = |publisher = |archive-date = 1 February 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20170201220302/https://dohanews.co/un-ranks-qatar-highest-among-arab-states-human-development/|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ကာတာနိုင်ငံသည် အာရပ်ကမ္ဘာတွင် ထိရောက်သော ဩဇာဏာရှိပြီး အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး ကာလအတွင်း သူပုန်အဖွဲ့အချို့ကို ထောက်ပံ့ခဲ့ကာ အချို့ကို ငွေကြေးအရ ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး အချို့အား တကမ္ဘာလုံးသို့ ဖြန့်ကျက်နေသော ၎င်း၏ သတင်းဌာန [[အဲလ် ဂျာဇီးယား]] မီဒီယာကွန်ယက်မှ တဆင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dagher |first=Sam |url=https://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052970204002304576627000922764650 |title=Tiny Kingdom's Huge Role in Libya Draws Concern |publisher=Online.wsj.com |date=17 October 2011 |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://politicsandpolicy.org/article/qatar-rise-underdog |title=Qatar: Rise of an Underdog |publisher=Politicsandpolicy.org |date= |accessdate=30 December 2013 |archivedate=10 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170610115944/http://politicsandpolicy.org/article/qatar-rise-underdog }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ian Black in Tripoli |url=https://www.theguardian.com/world/2011/oct/26/qatar-troops-libya-rebels-support |title=Qatar admits sending hundreds of troops to support Libya rebels |publisher=Theguardian.com |date= |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt; ကာတာနိုင်ငံသည် ၎င်း၏ အရွယ်အစားနှင့် မမျှသော ဩဇာအာဏာ ရှိသဖြင့် အင်အား အသင့်အတင့်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://publicdiplomacymagazine.com/middle-powers-squeezed-out-or-adaptive/|title=Middle Powers: Squeezed out or Adaptive?|publisher=Public Diplomacy Magazine|last=Cooper|first=Andrew F.|accessdate=12 March 2015|archivedate=29 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170629211701/http://www.publicdiplomacymagazine.com/middle-powers-squeezed-out-or-adaptive/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www18.georgetown.edu/data/people/mk556/publication-61175.pdf|title=Mediation and Qatari Foreign Policy|last=Kamrava|first=Mehran|accessdate=12 March 2015|archivedate=7 October 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131007183501/http://www18.georgetown.edu/data/people/mk556/publication-61175.pdf}}&lt;/ref&gt; ကာတာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး အာရပ်နိုင်ငံများထဲတွင် ကမ္ဘာ့ဖလား၏ ပထမဆုံးသော အိမ်ရှင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Paul Rhys in Doha |url=http://www.aljazeera.com/sport/2010/04/2010424184010305993.html |title=Blatter reaches out to Arabia |publisher=Aljazeera.com |date= |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပင်လယ်ကွေ့ နိုင်ငံများထဲမှ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ ဘာရိန်း၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ နှင့် အီဂျစ်တို့မှ အာရပ်နှင့် သံတမန် ရေးရာ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး အကြမ်းဖက်သမားများကို ထောက်ခံသူနှင့် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ ပြည်တွင်းရေးကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သူ အဖြစ် စွပ်စွဲခဲ့ကြကာ ၂၀၁၇ ကာတာ သံတမန် အကြပ်အတည်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။

==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း==
ရောမစာရေးဆရာ ပလိုင်းနီး သည်အဲလ်ဒါးမှ ကာတာကျွန်းဆွယ်တွင် နေထိုင်သူများအကြောင်းကို အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်မှာ အေဒီ ပထမရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အား &quot;ကာသာရေး&quot; (Catharrei) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော ဒေသတစ်ခု၏ အမည်မှ ရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Casey|first1=Paula|last2=Vine|first2=Peter|title=The heritage of Qatar|url=https://archive.org/details/heritageofqatar00vinerich|publisher=Immel Publishing|year=1992|pages=[https://archive.org/details/heritageofqatar00vinerich/page/17 17]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qsahistory&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/History.aspx|title=History of Qatar|publisher=Qatar Statistics Authority|accessdate=11 May 2015|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606170458/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/History.aspx}}&lt;/ref&gt; ရာစုနှစ် တစ်ခုများကြာသော အခါတွင် တော်လမီ မှ ထိုကျွန်းဆွယ်ကို ဖော်ပြသော ပထမဆုံး မြေပုံကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ထိုနေရာအား ကာတရာ (Catara) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;qsahistory&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qnl.qa/collections/aihl/maps|title=Maps|publisher=Qatar National Library|accessdate=11 May 2015|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606173751/http://qnl.qa/collections/aihl/maps}}&lt;/ref&gt; ထိုမြေပုံတွင် ကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ မြို့အမည်အား ကာဒါရာ (Cadara) ဟု ရည်ညွှန်းဖော်ပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;katara&quot;/&gt; မြို့အမည် ကာတရာ (Catara) နှင့် နေထိုင်သူ ကာတရေး (Cataraei)&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hazlitt|first=William|title=The Classical Gazetteer: A Dictionary of Ancient Geography, Sacred and Profane|url=https://archive.org/details/classicalgazett02hazlgoog|publisher=Whittaker &amp; co.|year=1851}}&lt;/ref&gt; ဆိုသော အမည်တို့ကို ၁၈ ရာစု အထိ အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကာတရာ (Katara) ဆိုသော စာလုံးပေါင်းကို အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်။ &lt;ref name=&quot;katara&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.katara.net/english/about-katara/about-us/|title=About us|publisher=Katara|accessdate=11 May 2015|archivedate=22 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722071207/http://www.katara.net/english/about-katara/about-us/}}&lt;/ref&gt; နောက်ဆုံးတွင်မှ ယနေ့ခေတ် အခေါ်အဝေါ် ကာတာ ဟူသော အမည်ကို နိုင်ငံအမည်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်။

==သမိုင်း==
===ရှေးခေတ်===
[[File:Dot carvings at Jebel Jassassiyeh.jpg|thumb|ဘီစီ ၄၀၀၀ ခုနှစ် ဂျဘဲ ဂျဆက်ဆီးယားမှ အစက်အပြောက် ထွင်းထုထားမှုများ]]
ကာတာတွင် လူတို့နေထိုင်ခဲ့သည်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ခန့်မှ စ၍ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;cs1&quot;/&gt; ကျောက်ခေတ် မှ နေထိုင်မှုများနှင့် ကျောက်လက်နက်များကို ကျွန်းဆွယ်တွင်  တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;cs1&quot;&gt;Toth, Anthony. &quot;Qatar: Historical Background.&quot; [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/qatoc.html ''A Country Study: Qatar''] (Helen Chapin Metz, editor). Library of Congress Federal Research Division (January 1993). ''This article incorporates text from this source, which is in the public domain''.&lt;/ref&gt; မက်ဆိုပိုတေးမီးယားမှ အူဘိတ်ခေတ် (၆၅၀၀ မှ ၃၈၀၀ ဘီစီ) လက်မှုပစ္စည်းများကိုလည်း စွန့်ပစ်ထားသော ကမ်းရိုးတန်း လူနေထိုင်ရာ နေရာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;haya&quot;&gt;{{cite book|last1=Khalifa|first1=Haya|last2=Rice|first2=Michael|title=Bahrain Through the Ages: The Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=2hmbc9evgB0C|publisher=Routledge|isbn=978-0710301123|year=1986|pages=79, 215}}&lt;/ref&gt; ကာတာ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော အယ်လ် ဒါဆာ ဒေသမှာ အရေးပါသော အူဘိတ် ရှေးဟောင်းနယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရာသီအလိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသော နေရာ အသေးစား တစ်ခု ဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;thaiembassy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.qatarembassy.or.th/download/Complete_History_of_Qatar.pdf|title=History of Qatar|website=www.qatarembassy.or.th|publisher=Ministry of Foreign Affairs. Qatar. London: Stacey International, 2000|accessdate=9 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Rice|first=Michael|title=Archaeology of the Persian Gulf|url=https://books.google.com/books?id=0maIAgAAQBAJ|publisher=Routledge|isbn=978-0415032681|pages=206, 232–233|year=1994}}&lt;/ref&gt;

အယ်လ်ခိုးကျွန်းများတွင် တွေ့ရသော ဘီစီ ၂ ရာစု ဘေဘီလုံခေတ် ကတ်ဆိုက်လူမျိုးတို့၏ ပစ္စည်းများသည် ကာတာတွင် နေထိုင်သူ နှင့် ယနေ့ခေတ် ဘာရိန်းနိုင်ငံ နေရာတွင် နေထိုင်သူ ကက်ဆိုက် လူမျိုးတို့ အကြား ကုန်သွယ်မှု ဆက်ဆံရေးအား ဖော်ပြနေသော ထင်ရှားသည့် သက်သေ အထောက်အထားများပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Magee|first=Peter|title=The Archaeology of Prehistoric Arabia|url=https://books.google.com/books?id=FqlkAwAAQBAJ|publisher=Cambridge Press|year=2014|pages=50, 178|isbn=9780521862318}}&lt;/ref&gt; ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများတွင် ထောင်းထုထားသော ခရုခွံ ၃,၀၀၀,၀၀၀ ခန့် နှင့် ကက်ဆိုက် အိုးကွဲများ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;thaiembassy&quot;/&gt; ထိုအထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်မှာ ကာတာသည် အခွံမာငါးများမှ တဆင့် ဆိုးဆေး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် အစောဆုံး ဒေသဖြစ်ပြီး ကက်ဆိုက်တို့၏ ခရမ်းရောင် ဆိုးဆေး လုပ်ငန်းမှာ ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;haya&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sterman|first=Baruch|title=Rarest Blue: The Remarkable Story Of An Ancient Color Lost To History And Rediscovered|url=https://books.google.com/books?id=XGdBBAAAQBAJ|publisher=Lyons Press|year=2012|pages=21–22|isbn=978-0762782222}}&lt;/ref&gt;

အေဒီ ၂၂၄ ခုနှစ်တွင် ဆက်ဆေးနီးယန်း အင်ပိုင်ယာမှာ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ တဝိုက်ရှိ ဒေသများအား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Cadène|first=Philippe|title=Atlas of the Gulf States|url=https://books.google.com/books?id=fSSzAQAAQBAJ|publisher=BRILL|year=2013|isbn=978-9004245600|page=10}}&lt;/ref&gt; ကာတာသည် ဆက်ဆေးနစ် လူမျိုးတို့၏ ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် နေရာတစ်ခုမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အဖိုးတန် ပုလဲများ နှင့် ခရမ်းရောင် ဆိုးဆေးများ ရောင်းဝယ်မှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/gulf/qatar-history.htm|title=Qatar – Early history|publisher=globalsecurity.org|accessdate=17 January 2015}}&lt;/ref&gt; ဆက်ဆေးနစ်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် အာရေဗျ အရှ့ပိုင်း နေထိုင်သူများအား ခရစ်ယာန် ဘာသာနှင့် စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ထို့နောက်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယန်း ခရစ်ယာန်တို့မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကို အရှေ့ဘက်သို့ ဆက်လက် ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;gillman&quot;&gt;{{cite book|last1=Gillman|first1=Ian|last2=Klimkeit|first2=Hans-Joachim|title=Christians in Asia Before 1500|url=https://books.google.com/books?id=UGpr2KsbS94C|publisher=University of Michigan Press|pages=87, 121|year=1999|isbn=978-0472110407}}&lt;/ref&gt; ထိုခေတ်အခါတွင် ခရစ်ယာန် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး နေထိုင်ရာ ဒေသ အသစ်များကိုလည်း ဆက်လက် ထူထောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Commins|first=David|title=The Gulf States: A Modern History|url=https://books.google.com/books?id=T56CBAAAQBAJ|publisher=I. B. Tauris|page=16|year=2012|isbn=978-1848852785}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Habibur Rahman, p. 33&lt;/ref&gt; ခရစ်ယာန်ခေတ်၏ နှောင်းပိုင်းတွင် ကာတာတွင် ဆီးရီးယား ဘာသာစကားဖြင့် ဘက်သ်ကွာထရေး ဟု ခေါ်ပြီး ကာတာတို့၏ ဒေသဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် ဒေသ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aub.edu.lb/communications/media/Documents/May_2011/grant-syriac-EN.pdf|title=AUB academics awarded $850,000 grant for project on the Syriac writers of Qatar in the 7th century AD|publisher=American University of Beirut|date=31 May 2011|accessdate=12 May 2015}}&lt;/ref&gt; ထိုဒေသတွင် ကာတာနိုင်ငံ တစ်ခုတည်းသာ ပါဝင်သည် မဟုတ်ဘဲ ဘာရိန်းနိုင်ငံ၊ တာရောက်ကျွန်း၊ အယ်လ်ခက် နှင့် အယ်လ်ဟာဆာတို့လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kozah|first1=Mario|last2=Abu-Husayn|first2=Abdulrahim|last3=Al-Murikhi|first3=Saif Shaheen|title=The Syriac Writers of Qatar in the Seventh Century|publisher=Gorgias Press LLC|year=2014|page=24|isbn=978-1463203559}}&lt;/ref&gt;

အေဒီ ၆၂၈ ခုနှစ်တွင် တမန်တော် [[မိုဟာမက်]] မှ မွတ်စလင် သံတမန်များကို အာရပ်ဒေသ အရှေ့ပိုင်း အုပ်ချုပ်သူ မွန်ဇာအီဘင် ဆာဝါ အယ်လ် တာမီမီ ထံသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်းနှင့် ၎င်း၏ ပြည်သူပြည်သားများမှ အစ္စလာမ်ဘာသာကို လက်ခံရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ မွန်ဇာမှ မေတ္တာရပ်ခံချက်ကို လက်ခံပြီး ဒေသအတွင်းရှိ အာရပ် လူမျိုးစု အများအပြား အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.maritimeheritage.org/ports/bahrain.html|title=Bahrain|publisher=maritimeheritage.org|accessdate=17 January 2015}}&lt;/ref&gt; အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းပြီးနောက် အာရပ်တို့မှ မွတ်စလင်များ ပါရှားအား သိမ်းပိုက်ရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဆက်ဆေးနီးယန်း အင်ပိုင်ယာ ပြိုလဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;fromherz&quot;&gt;{{cite book |last= Fromherz|first= Allen|date= 13 April 2012|title= Qatar: A Modern History|url= https://archive.org/details/qatarmodernhisto0000from|publisher= Georgetown University Press|pages= [https://archive.org/details/qatarmodernhisto0000from/page/44 44], 60, 98|isbn= 978-1-58901-910-2}}&lt;/ref&gt;

===အစောပိုင်း နှင့်နှောင်းပိုင်း အစ္စလာမ်ခေတ် (၆၆၁-၁၇၈၃)===
[[File:Abbasids850.png|thumb|၈၅၀ ခုနှစ် အဘာဆစ် ကယ်လီဖိတ် အကျယ်ပြန့်ဆုံး အချိန်]]
ကာတာနိုင်ငံသည် အူမာယက် ခေတ်အခါက မြင်းနှင့် ကုလားအုပ် မွေးမြူရာတွင် ထင်ရှားသော ဒေသဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;rahman&quot;&gt;{{cite book|last=Rahman|first=Habibur|title=The Emergence Of Qatar|publisher=Routledge|year=2006|page=34|isbn=978-0710312136}}&lt;/ref&gt; ၈ ရာစု သို့ ရောက်သော အခါတွင် ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း ၎င်း၏ မဟာဗျူဟာကျသော နေရာကြောင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းခဲ့ပြီး ပုလဲရောင်းဝယ်ရေးတွင် အချက်အချာ ဌာန တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|title=A political chronology of the Middle East|url=https://books.google.com/books?id=eCSOT0_JAnwC|publisher=Routledge / Europa Publications|year=2001|page=192|isbn=978-1857431155}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kogan&quot;&gt;{{cite book|last=Page|first=Kogan|title=Middle East Review 2003–04: The Economic and Business Report|url=https://books.google.com/books?id=78ACLNgHdf4C|publisher=Kogan Page Ltd|page=169|year=2004|isbn=978-0749440664}}&lt;/ref&gt;

အဘာဆစ် ခေတ်သို့ ရောက်သော အခါတွင် ကာတာ ကျွန်းဆွယ် အနီးတဝိုက်တွင် ပုလဲလုပ်ငန်း သိသိသာသာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;rahman&quot;/&gt;ဘာဆရာမှ အိန္ဒိယ နှင့် တရုတ်သို့ သွားသော သင်္ဘောများသည် ကာတာနိုင်ငံတွင် ခရီးတထောက်နားလေ့ ရှိကြသည်။ တရုတ်ကြွေထည်များ၊ အနောက်အာဖရိကမှ ဒင်္ဂါးများ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံမှ လက်မှုပစ္စည်းများကို ကာတာတွင် တွေ့ရှိရသည်။ &lt;ref name=&quot;fromherz&quot;/&gt;ကာတာတွင် နေထိုင်သူများသည် ၎င်းတို့၏ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုများကို အသုံးပြု၍ အရည်အသွေး မြင့်မားသော အိမ်များ နှင့် အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ အဆောက်အဦးများကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ကြကြောင်းကို  ၉ ရာစု ရှေးဟောင်း အကြွင်းအကျန်များမှ တဆင့် သိရသည်။ ထိုခေတ်အခါက မာဝပ်ဘ် ဒေသတွင် ကျောက်တုံးအိမ် ၁၀၀ ကျော်၊ ဗလီ  နှစ်ခု နှင့် အဘာဆစ် ခံတပ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|title=Qatar, 2012 (The Report: Qatar)|url=https://books.google.com/books?id=1JsAZouLOVQC|publisher=Oxford Business Group|year=2012|page=233|isbn=978-1907065682}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Casey|first1=Paula|last2=Vine|first2=Peter|title=The heritage of Qatar|url=https://archive.org/details/heritageofqatar00vinerich|publisher=Immel Publishing|year=1992|pages=184–185}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း အီရတ်တွင် အဘာဆစ် ကယ်လီဖိတ်၏ ကြွယ်ဝမှုများ လျော့ကျသွားချိန်တွင် ကာတာတွင်လည်း လျော့ကျ သွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Russell|first=Malcolm|title=The Middle East and South Asia 2014|url=https://books.google.com/books?id=v6RjBAAAQBAJ|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|page=151|year=2014|isbn=978-1475812350}}&lt;/ref&gt;၁၃ ရာစု မွတ်စလင် ပညာရှင် ယာကွတ် အယ်လ် ဟာမာဝီ၏ စာအုပ်ဖြစ်သော မူဂျမ် အယ်လ် ဘူဒန်တွင် ကာတာရှိ လက်ရာမြောက်သော အစင်းများပါဝင်သည့် အပေါ်အင်္ကျီရှည်များ အကြောင်း နှင့် လှံတံများကို ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြောင်းတို့ကို တစွန်းတစ ဖော်ပြထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qatarembassy.net/page/history|title=History|publisher=qatarembassy.net|accessdate=18 January 2015|archivedate=17 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150217204727/http://qatarembassy.net/page/history}}&lt;/ref&gt;

အာရေဗျ၏ အရှေ့ပိုင်း အတော်များများကို အူစ်ဖာရစ်တို့မှ ၁၂၅၃ တွင် သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော်လည်း ထိုဒေသအား အော်မတ်မင်းသားမှ ၁၃၂၀ တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Larsen|first=Curtis|title=Life and Land Use on the Bahrain Islands: The Geoarchaeology of an Ancient Society (Prehistoric Archeology and Ecology series)|url=https://books.google.com/books?id=Q65mRSPPU6UC|publisher=University of Chicago Press|year=1984|isbn=978-0226469065|page=54}}&lt;/ref&gt;ကာတာရှိ ပုလဲတို့သည် နိုင်ငံအတွက် အဓိက ဝင်ငွေရလမ်း အဖြစ် ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;mohamed&quot;&gt;{{cite book|last=Althani|first=Mohamed|title=Jassim the Leader: Founder of Qatar|url=https://books.google.com/books?id=X_J9kiBRdIgC|publisher=Profile Books|year=2013|page=16|isbn=978-1781250709}}&lt;/ref&gt; ၁၅၁၅ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီမှ မန်နျူရယ် ၁ သည် အော်မတ်စ်နိုင်ငံအား ဩဇာခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့ပြီး အရှေ့အာရေဗျ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို ၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;mohamed&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gillespie&quot;&gt;{{cite book|last=Gillespie|first=Carol Ann|title=Bahrain (Modern World Nations)|url=https://books.google.com/books?id=OoR1e79B3mAC|publisher=Chelsea House Publications|year=2002|page=31|isbn=978-0791067796}}&lt;/ref&gt; ၁၅၅၀တွင် အယ်လ်ဟာဆာတွင် နေထိုင်သူများက ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒဖြင့် အော်တမန် တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ခိုလှုံဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Anscombe|first=Frederick|title=The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudia Arabia, and Qatar|url=https://books.google.com/books?id=og5vjx2V_xoC|publisher=Columbia University Press|year=1997|page=12|isbn=978-0231108393}}&lt;/ref&gt; ဒေသအတွင်း  စစ်အင်အား အနည်းငယ်သာ ရှိသဖြင့် အော်တမန်တို့အား ဘာနီခါလစ် လူမျိုးစုတို့မှ ၁၆၇၀ တွင် တိုက်ထုတ်ပစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Potter|first=Lawrence|title=The Persian Gulf in History|url=https://books.google.com/books?id=ncfIAAAAQBAJ|publisher=Palgrave Macmillan|year=2010|page=262|isbn=978-0230612822}}&lt;/ref&gt;

===ဘာရိန်းနှင့် ဆော်ဒီတို့မှ အုပ်စိုးခြင်း (၁၇၈၃-၁၈၆၈)===
[[File:Eastarabiamap1794.jpg|thumb|၁၇၉၄ အရှေ့အာရေဗျ၏ မြေပုံ]]
၁၇၆၆ တွင် ကူဝိတ်မှ အူတွတ်လူမျိုး အယ်လ်ခါလီဖာ မျိုးနွယ်စုတို့သည် ကာတာရှိ ဇူဘရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;frauke&quot;&gt;{{cite book|last=Heard-Bey|first=Frauke|title=From Tribe to State. The Transformation of Political Structure in Five States of the GCC|url=https://books.google.com/books?id=mIqNAwAAQBAJ|page=39|isbn=978-88-8311-602-5|year=2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'Gazetteer of the Persian Gulf. Vol I. Historical. Part IA &amp; IB. J G Lorimer. 1915' [1000] (1155/1782), p. 1001&lt;/ref&gt;၎င်းတို့ ရောက်ရှိလာပြီးသည့်နောက်တွင် ဘာနီခါလစ် တို့ အနေနှင့် ကျွန်းဆွယ် အပေါ်တွင် အာဏာလျော့ကျလာခဲ့သော်လည်း အကြီးဆုံး ရွာကိုမူ ဘာနီခါလစ်၏ ဆွေမျိုးဝေးသူ တစ်ဦးမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Crystal|first=Jill|title=Oil and Politics in the Gulf: Rulers and Merchants in Kuwait and Qatar|url=https://books.google.com/books?id=D8di8GN_hKsC|publisher=Cambridge University Press|year=1995|page=27|isbn=978-0521466356}}&lt;/ref&gt; ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာတွင် အခြေစိုက်သော ဘာနီအွတ်ဘာ မျိုးစု နှင့် ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ် အာရပ်လူမျိုးစု ဘာရိန်းကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပါရှန်းတို့လက်အောက်မှ ၎င်းတို့၏ လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ အယ်လ်ခါလီဖာ မျိုးနွယ်စုတို့သည် ဘာရိန်းအား ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ကာတာ အထိ ဖြန့်ကျက်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;frauke&quot;/&gt;

[[File:Qatar, Zubarah (10), ruined city.JPG|thumb|ဇူဘရာ မြို့ပျက်အား တစိတ်တပိုင်း မွမ်းမံထားသည်ကို တွေ့ရစဉ်]]
၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် ဆော့ဒ် အီဘင် အက် အယ်လ်အာဇစ်မှ ဝါဟာဘီ၏ အိမ်ရှေ့မင်းသား အဖြစ် ကျမ်းကျိန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်းက သူ၏ အင်ပိုင်ယာအား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ နှင့် ကာတာ တို့ ရှိရာ အရှေ့ဘက်သို့ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ဘာနီခါလစ်အား ၁၇၉၅ တွင် အနိုင်ရပြီးနောက် ဝါဟာဘီတို့သည် စစ်မျက်နှာ နှစ်ဘက်မှ တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အော့တမန်နှင့် အီဂျစ်တို့က အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာမှ တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဘာရိန်းရှိ အယ်လ်ခါလီဖာ မျိုးနွယ်စုနှင့် အိုမန်တို့က အရှေ့ဘက် စစ်မျက်နှာမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Casey|first=Michael S.|title=The History of Kuwait (The Greenwood Histories of the Modern Nations)|url=https://books.google.com/books?id=AwweY4yYSMIC|publisher=Greenwood|pages=37–38|year=2007|isbn=978-0313340734}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;qdl1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.qdl.qa/en/archive/81055/vdc_100023575945.0x0000c7|title='Gazetteer of the Persian Gulf. Vol I. Historical. Part IA &amp; IB. J G Lorimer. 1915' [843] (998/1782)|publisher=qdl.qa|accessdate=13 January 2014}}&lt;/ref&gt;၁၈၁၁တွင် အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာမှ အီဂျစ်တို့ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှု တိုးတက်လာသည်ကို သတိပြုမိသောကြောင့် ဝါဟာဘီ အာရပ်ခေါင်းဆောင်မှ ဘာရိန်းနှင့် ဇူဘရာရှိ ၎င်း၏ တပ်ဖွဲ့များကို နေရာပြောင်းလဲရန် အတွက် လျှော့ချခဲ့သည်။ မူစကက်မှ ဆက်ဘင်ဆူလတန်မှ ထိုအခွင့်အရေးကို အသုံးချပြီး အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဝါဟာဘီ တပ်များကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ဇူဘရာရှိ ခံတပ်ကို မီးရှို့ ဖျက်ဆီး ပစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် အယ်လ်ခါလီဖာတို့ အာဏာ ပြန်လည် ရရှိခဲ့သည်။

ပင်လယ်ဓားပြမှုများအတွက် အပြစ်ပေးသည့် အနေနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ သင်္ဘောများမှ ဒိုဟာမြို့အား ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မြို့အား ဖျက်စီးခဲ့ကာ မြို့တွင်းနေထိုင်သူ ရာပေါင်းများစွာတို့အား ထွက်ပြေးစေခဲ့သည်။ ၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် သာနီမင်းသားနယ်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရှိတ်မိုဟာမက်ဘင် သာနီ အား ပထမဦးဆုံး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.teachmideast.org/geography/qatar |title=Qatar |publisher=Teachmideast.org |date= |accessdate=27 June 2013}}&lt;/ref&gt;

ကာတာသည် ဥပဒေကြောင်းအရ မှီခိုနယ် အဆင့် ရှိသော်လည်း အယ်ခါလီဖာတို့နှင့် ပတ်သက်၍ မကျေနပ်သော စိတ်သည် လူအများကြားတွင် ရှိခဲ့သည်။ ၁၈၆၇ တွင် အယ်လ်ခါလီဖာနှင့် အဘူဒါဘီ အုပ်ချုပ်သူတို့သည် အယ်လ်ဝါခရာသို့ ကြီးမားသော ရေတပ်ကြီးကို စေလွှတ်၍ ကာတာသူပုန်တို့ကို ချေမှုန်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ၁၈၆၇-၆၈ ကာတာ-ဘာရိန်း စစ်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ထိုစစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ဘာရိန်းနှင့် အဘူဒါဘီ တပ်များက ဒိုဟာ နှင့် အယ်လ်ဝါခရာတို့အား လုယက်ဖျက်စီး ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Fromhertz2012&quot;&gt;{{cite book |title = Katar'da Osmanlilar 1871–1916 |last1= Kursun|first1= Zekeriya|publisher=Turk Tarih Kurumu|year= 2004}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဘာရိန်းတို့၏ အကြမ်းဖက်မှုများသည် ၁၈၂၀ အန်ဂလို-ဘာရိန်း စာချုပ်ကို ဖောက်ဖျက်ရာကျသည်။ ပူးပေါင်း ကျူးကျော်ခြင်း နှင့် ကာတာတို့၏ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေး ကိုယ်စားလှယ် လူးဝစ် ပယ်လီအား ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက် ဖြန်ဖြေမှု ပြုစေခဲ့သည်။ သူ့အနေနှင့် ဘာရိန်းနှင့် ကွာတာသို့ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် သွားရောက်ခြင်းကလည်းကောင်း၊ နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူစာချုပ်သည် လည်းကောင်း မှတ်တိုင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော ထိုအချက်များမှ ဘာရိန်းနှင့် ကာတာ ကွဲပြားခြားနားကြောင်း သိသာရှင်းလင်းစွာ လက်ခံခဲ့ပြီး မိုဟာမက် ဘင် သာနီ၏ ရာထူးနေရာကိုလည်း တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ သဘောတူညီချက် ဖောက်ဖျက်မှု အတွက် ဘာရိန်းတို့အား သဘောမတူကြောင်း တရားဝင် သတိပေးခဲ့ရုံသာမက ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေမှ ကာတာ ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးနှင့် ညှိနှိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြီး မိုဟာမက် ဘင် သာနီ အား ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုညှိနှိုင်းမှု၏ ရလဒ်ကြောင့် နိုင်ငံရေး လက္ခဏာ အသစ်တစ်ခု ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခု အဖြစ်ရရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၁၆ ရောက်မှသာ တရားဝင် အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

===အော့တမန် အုပ်ချုပ်မှု(၁၈၇၁-၁၉၁၅)===
[[File:Qatar in Stielers Handatlas 1891 59.JPG|thumb|၁၈၉၁ အဒေါ့ဖ် စတိုင်လာ၏ ကာတာမြေပုံ]]
[[File:Olddoha2-771x410.jpg|thumb|left|၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရသော ဒိုဟာမြို့ဟောင်း]]
အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ အပိုင် ဘဂ္ဂဒက် ဗီလာယက် နယ်မြေရှိ ဘုရင်ခံ မီဒတ်ပါရှာ ၏ နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေး အရ ဖိအားပေးမှုကြောင့် အယ်လ်သာနီတို့သည် ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် အော့တမန်အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;Rogan1199&quot;&gt;{{cite journal |last1 = Rogan|first1 = Eugene|date = November 1999|title = Review of The Ottoman Gulf: The Creation of Kuwait, Saudi Arabia and Qatar by Frederick F. Anscombe; The Blood-Red Arab Flag: An Investigation into Qasimi Piracy, 1797–1820 by Charles E. Davies; The Politics of Regional Trade in Iraq, Arabia and the Gulf, 1745–1900 by Hala Fattah | journal = British Journal of Middle Eastern Studies |volume = 26 |issue = 2|pages = 339–342|jstor = 195948 |doi = 10.1080/13530199908705688 |last2 = Murphey |first2 = Rhoads |last3 = Masalha |first3 = Nur |last4 = Durac |first4 = Vincent |last5 = Hinnebusch |first5 = Raymond}}&lt;/ref&gt; အော့တမန် အစိုးရမှ တန်ဇီမက် ခေါ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး အခွန်ကောက်ခံခြင်း နှင့် မြေမှတ်ပုံတင်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များဖြင့် ထိုဒေသများကို အင်ပိုင်ယာ အတွင်းသို့ အပြည့်အဝ ပေါင်းစည်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မကြာမီတွင် ကာတာ နှင့် အော့တမန်တို့၏ ဆက်ဆံရေး အေးစက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်သာနီတို့ အဘူဒါဘီ သိမ်းပိုက်ထားသော အယ်လ်ခေါ သို့ ချီတက်ရာတွင် အကူအညီပေးရန် အော့တမန်တို့မှ ငြင်းဆန်ခဲ့သဖြင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမို ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အော့တမန် တို့မှ ကာတာ ၏ ခေမကမ် ခေါ် ဘုရင်ခံ အဖြစ် အယ်လ်သာနီတို့ အစား နေရာရယူရန် ကြိုးစားသည့် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သော မိုဟာမက် ဘင် အဘဒူ ဝါဟပ်အား  ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ထောက်ခံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Habibur Rahman, pgs.143–144&lt;/ref&gt;ထို့အတွက်ကြောင့် အယ်လ်သာနီတို့မှ အော့တမန်တို့သည် ကျွန်းဆွယ်အား အင်အားသုံး ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားသည်ဟု ယုံကြည်ကာ နောက်ဆုံးတွင် ပုန်ကန် ခဲ့ကြသည်။ အယ်လ်သာနီတို့သည် ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ခံ အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး အခွန် ဆက်လက် ပေးဆောင်ခြင်း မပြုတော့ပေ။&lt;ref&gt;Habibur Rahman, pgs.150–151&lt;/ref&gt;

၁၈၉၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မာမက် ဟာဖစ် ပါရှာသည် ကာတာသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး မပေးဆောင်ရသေးသော အခွန်အခများကို သိမ်းယူရန်နှင့် အော့တမန်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု အဆိုပြုချက်များကို ဆန့်ကျင်သည့် အတွက် ဂျာဆင် ဘင် မိုဟာမက်ထံမှ ဖြေရှင်းချက် တောင်းရန် အတွက် ဖြစ်သည်။ အသတ်ခံရနိုင်သည် သို့မဟုတ် အဖမ်းခံရမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် ဂျာဆင်သည် ဒိုဟာမြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၀ မိုင်အကွာရှိ အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ သို့ မျိုးနွယ်စုဝင် အချို့ ခြံရံကာ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ မာမက် က ဂျာဆင်အား ၎င်း၏ တပ်ဖွဲ့ကို လူစုခွဲရန်နှင့် အော့တမန်တို့ အတွက် ၎င်း၏ သစ္စာကို ပြသရန် တောင်းဆိုသော်လည်း ဂျာဆင်မှ ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ မတ်လတွင် အာဏာဖီဆန်မှုကို အပြစ်ပေးသည့် အနေနှင့် မာမက်မှ ဂျာဆင်၏ ညီအစ်ကို တော်စပ်သူနှင့် အခြားသော ထင်ရှားသည့် ကာတာ ခေါင်းဆောင် ၁၃ ယောက်တို့ကို အော့တမန် စစ်သင်္ဘော မာရစ်ပေါ်တွင် ဖမ်းဆီး အကျဉ်းချခဲ့သည်။ ဖမ်းဆီးထားသူများအား တူရကီ လိုင်ရာငွေ ၁၀,၀၀၀ ဖြင့် ပြန်လွှတ်ရန် ကမ်းလှမ်းမှုကို မာမက်မှ ငြင်းဆန်ပြီးနောက် ၎င်းမှ စစ်သည် အင်အား ၂၀၀ ခန့် ရှိသော စစ်ကြောင်းကို ယူစွတ် အီဖန်ဒီ ဦးဆောင်ပြီး  ဂျာဆင်ရှိရာ အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ ခံတပ်သို့  ချီတက်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သဖြင့် အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာ စစ်ပွဲ အစပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;fromherz&quot;/&gt;

အီဖန်ဒီ၏ တပ်ဖွဲ့များသည် အယ်လ်ဝက်ဂျ်ဘာသို့ ရောက်ပြီး မကြာမီတွင် များပြားလှသော ကာတာ ခြေလျင်တပ် နှင့် မြင်းတပ်များမှ သေနတ်ဖြင့် အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ သူတို့သည် ရှီဘာကာ ခံတပ်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရပြီး ထိုနေရာတွင်လည်း ကာတာတပ်တို့၏ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆက်လက် ဆုတ်ခွာခဲ့ကြရသည်။ ၎င်းတို့သည် အယ်လ်ဘစ်ဒါ ခံတပ်သို့ ဆုတ်ခွာပြီးနောက်တွင် ဂျာဆင်၏ ရှေ့တက်လာသော စစ်ကြောင်းမှ ခံတပ်အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် အော့တမန်တို့ အနေနှင့် ရှုံးနိမ့်ကြောင်း လက်ခံခဲ့ရပြီး မာမက်ပါရှာ၏ မြင်းတပ်များ ဟိုဖပ်ဖ် သို့ ကုန်းကြောင်းဖြင့် အန္တရာယ်ကင်းစွာ ဆုတ်ခွာနိုင်ရန် အတွက် ဖမ်းထားသူများကို အလဲအလှယ်ပြု၍ လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်။  &lt;ref&gt;Habibur Rahman, p. 152&lt;/ref&gt; ကာတာ တို့ အနေနှင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာမှ လွတ်လပ်ရေး အပြည့်အဝ မရခဲ့သော်လည်း စစ်ပွဲ၏ ရလဒ်ဖြင့် ဖိအားပေး ချုပ်ဆိုခဲ့သော စာချုပ်မှ တဆင့် နောက်ပိုင်းတွင် ကာတာသည် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=439&amp;pID=1701 |title=Battle of Al Wajbah |publisher=Qatar Visitor |date=2 June 2007 |accessdate=22 January 2013 |archivedate=17 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130117024415/http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=439&amp;pID=1701 }}&lt;/ref&gt;

===ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု (၁၉၁၆-၁၉၇၁)===
[[File:Al Zubarah (6989829695).jpg|thumb|left|၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဆူဘာရာ ခံတပ်]]
ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်း အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ စစ်ပွဲများ၌ စစ်မျက်နှာ အများအပြားတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သဖြင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာသည် ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ ကာတာသည် အော့တမန် တို့အား ဆန့်ကျင်သည့် အာရပ်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးမှာ အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံအတွင်း အော့တမန်တို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အာဏာ ဆက်လက် ကျဆင်းခဲ့သည်။ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာတို့မှ ရှိတ်အဗ္ဗဒူလာ ဘင်ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီ နှင့် ၎င်းအား ဆက်ခံသူများအား ကာတာကျွန်းဆွယ်ကို အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်အား အသိအမှတ်ပြု ပေးအပ်ခဲ့ရသည်။ အော့တမန်တို့ အနေနှင့် ကာတာရှိ ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေး အားလုံးကို ရုပ်သိမ်းခဲ့ရပြီး ပထမ ကမ္ဘာစစ် စတင်ဖြစ်ပွားသော အခါတွင် ဗြိတိသျှ ဘက်တော်သား ဖြစ်သော အဘဒူလာ ဘင် ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီမှ ၎င်းတို့အား ၁၉၁၅ တွင် ဒိုဟာမှ ဖိအားပေး စွန့်ခွာစေခဲ့သည်။&lt;ref name=diwan&gt;{{cite web|title=Amiri Diwan – Shaikh Abdullah Bin Jassim Al Thani |url=http://www.diwan.gov.qa/english/Qatar/AbdullahBinQassim.htm |publisher=Diwan.gov.qa |accessdate=28 October 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120210053313/http://www.diwan.gov.qa/english/qatar/AbdullahBinQassim.htm |archivedate=10 February 2012 }}&lt;/ref&gt;

အော့တမန် အင်ပိုင်ယာအား ပိုင်းခြားမှု၏ ရလဒ် အဖြစ် ကာတာသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အစောင့်အရှောက်ခံ နယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။  ထိုနေ့တွင်ပင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းမှ ရှိတ်စော်ဘွား အဗ္ဗဒူလာ ဘင် ဂျာဆင် အယ်လ်သာနီ နှင့် သဘောတူစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ကာတာအား ထရူရှယ်နိုင်ငံများ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဗ္ဗဒူလာမှ အခြားသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ ကြိုတင်သဘောတူညီချက် မပါဘဲ ဆက်ဆံရေး မဖော်ဆောင်ရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှတို့မှ ကာတာအား ပင်လယ်ဘက်မှ တိုက်ခိုက်မှု အားလုံးအား အကာအကွယ်ပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;diwan&quot;/&gt; ၁၉၃၅ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်တွင် အဗ္ဗဒူလာမှ ဗြိတိသျှ အစိုးရနှင့် အခြား သဘောတူ စာချုပ်တစ်ခုအား လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်မှ ကာတာအား ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခြိမ်းခြောက်မှုများမှ အကာအကွယ်ရရန် အခွင့်အရေး ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;diwan&quot;/&gt; ရေနံများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]] ကြောင့် ထုတ်လုပ်နိုင်မှု နောက်ကျခဲ့သည်။

ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် စတင် လျော့ကျ လာခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အိန္ဒိယ နှင့် ပါကစ္စတန်တို့ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ရေနံသည် ကာတာ၏ အဓိက ဝင်ငွေ အဖြစ် ပုလဲလုပ်ငန်း နှင့် ငါးလုပ်ငန်း အစား စတင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ရေနံမှ ရရှိသော ငွေများဖြင့် ကာတာ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ တိုးချဲ့ခြင်း နှင့် ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်းတို့ကို စတင် ပံ့ပိုးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ဗြိတိသျှတို့ ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းရှိ အာရပ်မင်းသားနယ်များမှ  ရုပ်သိမ်းဆုတ်ခွာရန် ဖိအားများ များ များပြား လာခဲ့သည်။ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့မှ နောက် ၃ နှစ်အကြာတွင် ပါရှားပင်လယ်ကွေ့၏ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်တော့မည် မဟုတ်ဟု ကြေညာသော အခါတွင် ကာတာသည် ဘာရိန်း နှင့် အခြားသော ထရူရှယ်မင်းသားနယ် ၇ နယ်ဖက်ဒရယ် အစိုးရသို့ ပူးပေါင်းဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဒေသတွင်း အငြင်းပွားမှုများကြောင့် ကာတာအနေနှင့် နောင်တွင် [[အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု]] ဖြစ်လာမည့် ထိုညွှန့်ပေါင်းအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ကာ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။

===လွတ်လပ်ရေး နှင့် နောက်ပိုင်းခေတ် (၁၉၇၁ မှ ယခု)===
[[File:Corniche Doha Qatar.jpg|thumb|left|ဒိုဟာ ခရောနစ်မှ မြင်တွေ့ရသော အနောက်ဘက် ပင်လယ်အော် မြင်ကွင်းနှင့် ရိုးရာလှေ]]

၁၈၆၈တွင် ကာတာနိုင်ငံသည် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ရေကြောင်းဆိုင်ရာ အထွေထွေ သဘောတူ စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစာချုပ်သည် ၁၉၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်တွင် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။ ထို အထွေထွေ သဘောတူ စာချုပ်အရ နိုင်ငံခြား ဆက်ဆံရေးနှင့် ကာကွယ်ရေး ကိစ္စများအား ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းသို့ လွှဲအပ်ထားပြီး ပြည်တွင်းကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်အား ခွင့်ပြုထားခဲ့သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် &quot;အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်ခု အနေနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် တာဝန်ယူမှု အပြည့်အဝ ရှိရေးနှင့် မကိုက်ညီသော&quot; ထိုသို့သော &quot;အထူး သဘောတူစာချုပ်&quot; များအား အဆုံးသတ် ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Exchange of Notes constituting an Agreement between the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and Kuwait regarding relations between the United ... Exchange of Notes concerning the Termination of Special Treaty Relations ... Northern Ireland and the State of Qatar, 3 September 1971&lt;/ref&gt; ထို လုပ်ဆောင်ချက်မှာ ကာတာအား အုပ်စိုးသူနှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း အစိုးရတို့ကြား သဘောတူညီချက်မှ တဆင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၉၁ ခုနှစ် ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ အတွင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် အရေးပါသော နေရာတစ်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ခပ်ဖ်ဂျီတိုက်ပွဲတွင် ကာတာ တင့်ကားများသည် မြို့တွင်းရှိ လမ်းများ အတွင်း ဝင်ရောက်၍ အီရပ်စစ်တပ် နှင့် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်နေသော ဆော်ဒီအာရေဗျ အမျိုးသား စောင့်ရှောက်ရေး တပ်များအတွက် ပစ်ကူပေးခဲ့သည်။ ကာတာသည် ကနေဒါမှ ညွန့်ပေါင်းတပ်များ အတွက် ၎င်း၏ နိုင်ငံအား တိုက်ခိုက်ရေး ကင်းလှည့် လေယာဉ်များအတွက် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်း အဖြစ် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန် နှင့် ပြင်သစ် လေတပ်တို့အားလည်း ၎င်း၏ နယ်နိမိတ် အတွင်း ဝင်ရောက် အသုံးပြုခွင့် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;cs1&quot;/&gt;

၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ရှိတ်ဟာမက် ဘင်ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီသည် ၎င်း၏ ဖခင် ဖြစ်သူ ခါလီဖာ ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ထံမှ စစ်တပ်နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့သာမက အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများ&lt;ref name=resh&gt;{{cite news|title=New Qatari emir Sheikh Tamim 'set to announce reshuffle'|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23059333|publisher=BBC News|accessdate=26 June 2013|date=26 June 2013}}&lt;/ref&gt; အပြင် ပြင်သစ်တို့၏&lt;ref name=nobs&gt;[http://tempsreel.nouvelobs.com/l-enquete-de-l-obs/20130405.OBS6953/qatar-s-ils-pouvaient-ils-acheteraient-la-tour-eiffel.html nouvelobs.com: &quot;Qatar : &quot;S'ils pouvaient, ils achèteraient la Tour Eiffel&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010091751/http://tempsreel.nouvelobs.com/l-enquete-de-l-obs/20130405.OBS6953/qatar-s-ils-pouvaient-ils-acheteraient-la-tour-eiffel.html |date=10 October 2017 }}, 7 April 2013&lt;/ref&gt;  ထောက်ခံမှုဖြင့် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်မှုအား လွှဲပြောင်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ရှိတ်ဟာမက်၏ လက်ထက်တွင် ကာတာသည် အတန်အသင့် ပွင့်လင်းလာခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား ရုပ်မြင်သံကြားဌာနကို တည်ထောင်ခြင်း၊ ၁၉၉၉ ခု မြူနီစီပါယ် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် အမျိုးသမီးများ မဲပေးခွင့် ရလာခြင်း၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲခြင်း နှင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ရိုမန်ကက်သလစ် ဘုရားကျောင်း တည်ထောင်ခြင်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၁၀ တွင် ကာတာသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် အခွင့်အရေးကို အောင်မြင်စွာရရှိခဲ့ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ပထမဆုံး အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပမည့် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အီမာမှ ကာတာ၏ ပထမဆုံး ဥပဒေပြု ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒုတိယနှစ် တစ်ဝက် အတွင်း ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားသော်လည်း ၂၀၁၃ ဇွန်လတွင် ရွှေ့ဆိုင်းခဲ့ကာ နောက်ထပ် ကာတာ၏ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှာ ၂၀၁၉ အထိ ရွှေ့ဆိုင်းသွားနိုင်သည်။

၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် အမေရိကန်တို့ အီရတ်နိုင်ငံအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ရာတွင် အမေရိကန် စစ်ဆင်ရေး ဗဟိုဌာနချုပ် နေရာ အဖြစ်လည်းကောင်း အဓိက စစ်ထွက်ရာ ဒေသတစ်ခု အဖြစ်လည်းကောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5437.htm |title=Qatar (01/10) |publisher=State.gov |accessdate=28 March 2010}}&lt;/ref&gt;၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဒိုဟာ ပလေယာ ဇာတ်ရုံတွင် အသေခံဗုံးခွဲမှုကြောင့် ဗြိတိသျှ ဆရာမတစ်ဦးအား သေဆုံးစေခဲ့သဖြင့် ယခင်က အကြမ်းဖက်မှုကို မကြုံတွေ့ဖူးသော တစ်နိုင်ငံလုံး တုန်လှုပ်သွားခဲ့သည်။ ထိုဗုံးခွဲမှုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်မှာ ကာတာရှိ အီဂျစ်လူမျိုး အိုမာ အာမက် အဗ္ဗဒူလာ အလီ ဖြစ်ပြီး အာရပ်ကျွန်းဆွယ်ရှိ အယ်လ်ကိုင်းဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်ဟု သံသယရှိခြင်း ခံရသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Coman, Julian|title=Egyptian Suicide Bomber Blamed for Attack in Qatar|work=The Independent |date=21 March 2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.forbes.com/2005/03/25/cz_0325oxan_qatarattack.html|title=The Advent of Terrorism in Qatar|date=25 March 2005|work=Forbes|first=Oxford|last=Analytica}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် နေတိုး၏ လစ်ဗျား စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး လစ်ဗျား အတိုက်အခံများကို လက်နက်တပ်ဆင်ပေးခဲ့သည်ဟု သတင်းရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14702609 |title=Qatar Timeline |publisher=BBC News |date=14 June 2012 |accessdate=7 January 2013}}&lt;/ref&gt;ထို့အပြင် ယခုလက်ရှိ ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း သူပုန်အဖွဲ့များအား အဓိက လက်နက်ထောက်ပံ့ပေးနေသူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ft-20130516&quot;&gt;{{cite news |url = http://www.ft.com/cms/s/0/86e3f28e-be3a-11e2-bb35-00144feab7de.html |title = Qatar bankrolls Syrian revolt with cash and arms |author1=Roula Khalaf  |author2=Abigail Fielding Smith  |lastauthoramp=yes |newspaper = Financial Times |date = 16 May 2013 |accessdate = 3 June 2013}}&lt;/ref&gt;ကာတာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက်လည်း ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး ၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီလတွင် တာလီဘန်တို့က ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများ အဆင်ပြေစေရန် အတွက်  ကာတာတွင် နိုင်ငံရေး ရုံးတစ်ခုအား ဖွင့်လှစ်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှိတ်တာမင် ဘင်ဟာမက် အယ်လ်သာနီသည် ၎င်း၏ ဖခင်မှ ရုပ်မြင်သံကြား မိန့်ခွန်းဖြင့် အာဏာလွှဲပြောင်းပြီးနောက် ကာတာ၏ မင်းသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=In Surprise, Emir of Qatar Plans to Abdicate, Handing Power to Son|url=https://www.nytimes.com/2013/06/25/world/middleeast/qatar-transfer-of-power.html|accessdate=26 June 2013|newspaper=NYTimes.com|first=Rod|last=Nordland|date=24 June 2013}}&lt;/ref&gt; ရှိတ်တာမင်သည် နိုင်ငံသားတို့၏ အကျိုးကို မြှင့်တင်ရန် အတွက် အဓိက ဦးစားပေး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန်ရှိပြီး ထိုဆောင်ရွက်ရန် အချက်များတွင် အဆင့်မြင့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုနှင့် ပညာရေးတို့ ဖော်ထုတ်ရန် ပါဝင်သည့် အပြင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် ပြင်ဆင်ရန် အတွက် နိုင်ငံ၏ အခြေခံ အဆောက်အအုံများကို တိုးချဲ့ရန်လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html |title=The World factbook |publisher=CIA.Gov |date=20 June 2014 |accessdate=20 June 2014 |archivedate=24 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html }}&lt;/ref&gt;

ကာတာသည် ယီမင်ရှိ ဟိုသစ်သူပုန်များနှင့် ယခင် ၂၀၁၁ အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး အတွင်း ဖြုတ်ချခြင်းခံခဲ့ရသော သမ္မတ အလီ အဗ္ဗဒူလာ ဆလေး၏ သစ္စာခံများကို တိုက်ခိုက်သည့် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ယီမင် ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://edition.cnn.com/2015/03/26/middleeast/yemen-saudi-arabia-airstrikes/ Saudi-led coalition strikes rebels in Yemen, inflaming tensions in region]&quot;. CNN. 27 March 2015.&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ တွင် အီဂျစ်၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဘာရိန်း၊ ယီမင် နှင့် လစ်ဗျားတို့မှ ကာတာနှင့် သံတမန် အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ကာတာနိုင်ငံမှ အစွန်းရောက်များကို ထောက်ပံ့နေသည့် အတွက်ကြောင့်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Saudi Arabia and Bahrain break diplomatic ties with Qatar over 'terrorism'|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/05/saudi-arabia-and-bahrain-break-diplomatic-ties-with-qatar-over-terrorism|website=The Guardian|publisher=The Guardian|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

==နိုင်ငံရေး==
[[File:Donald Trump meets with the Emir of Qatar (Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani), May 2017.jpg|thumb|အီမာစော်ဘွား တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီအား အမေရိကန် သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရန့်]] နှင့် အတူ ၂၀၁၇ မေလတွင် တွေ့ရစဉ်]]
ကာတာနိုင်ငံသည် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် &lt;ref name=BBC9Sep05/&gt;&lt;ref name=USState2011/&gt; သို့မဟုတ် သက်ဦးဆံပိုင် ဘုရင်စနစ် &lt;ref name=ftManage/&gt;&lt;ref name=cangov/&gt;ကျင့်သုံးပြီး အယ်လ်သာနီ မိသားစုမှ အုပ်ချုပ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3784765.stm|title=BBC NEWS - Middle East - How democratic is the Middle East?|website=news.bbc.co.uk|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.state.gov/documents/organization/186656.pdf&lt;/ref&gt;အယ်လ်သာနီ ဆွေမျိုးစုသည် ၁၈၂၅ ခုနှစ် စော်ဘွား မင်းဆက် တည်ထောင်သည့် အချိန်မှ အစပြု၍ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် ဥပဒေပြု ကောင်စီအတွင်း အဖွဲ့ဝင့် ၄၅ ဦး အနက် ၃၀ ဦးကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lambert2011a&quot;&gt;{{cite journal|first = Jennifer|last = Lambert|year = 2011|title = Political Reform in Qatar: Participation, Legitimacy and Security|url = http://mepc.org/journal/middle-east-policy-archives/political-reform-qatar-participation-legitimacy-and-security?print|publisher = Middle East Policy Council|volume = 19|issue = 1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reut20111101&quot;&gt;{{cite news | title = Qatar to hold advisory council elections in 2013 | url = http://uk.reuters.com/article/2011/11/01/uk-qatar-election-idUKTRE7A01US20111101 | date = 1 November 2011 | publisher = Reuters | work = Reuters (UK edition) | accessdate = 4 March 2012 | archivedate = 20 November 2015 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20151120233112/http://uk.reuters.com/article/2011/11/01/uk-qatar-election-idUKTRE7A01US20111101 }}&lt;/ref&gt;ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအား တခဲနက် ထောက်ခံခဲ့ကြပြီး ထောက်ခံသူ ၉၈% ခန့် ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;electionguide.org&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;princeton.edu&quot;/&gt;

ကာတာနိုင်ငံ၏ အဋ္ဌမမြောက် အီမာစော်ဘွားမှာ တာမင် ဘင် ဟာမက် အယ်လ်သာနီ ဖြစ်ပြီး သူ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက်တွင် အာဏာလွှဲပြောင်း ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;New Emir BBC&quot;&gt;{{cite news|title=Qatari emir Sheikh Hamad hands power to son Tamim|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-23026870|accessdate=25 June 2013|newspaper=BBC|date=25 June 2013}}&lt;/ref&gt; နန်းရင်းဝန်ကြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်နိုင် ဖြုတ်ချနိုင်သော သီးသန့် အာဏာရှိပြီး ထိုဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးများ ပေါင်းစပ်၍ ဝန်ကြီးကောင်စီ ကို ဖွဲ့စည်းထားကာ ထိုအဖွဲ့အစည်းသည် နိုင်ငံအတွင်း အမြင့်မားဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ရှိသည်။ ထိုဝန်ကြီး ကောင်စီမှ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းရန် အတွက်လည်း အဆိုပြုနိုင်သည်။ ဝန်ကြီးကောင်စီ မှ အဆိုပြုသော ဥပဒေ နှင့် အမိန့်ဒီကရီ များကို မာဂျီလစ် အယ်လ် ရှူရာ ဟုခေါ်သော အကြံပေးကောင်စီသို့ ဆွေးနွေးရန် အတွက် တင်ပြပြီး ထိုမှတဆင့် အတည်ပြုရန်အတွက် အီမာစော်ဘွားထံသို့ ဆက်လက်တင်ပြကြသည်။  အကြံပေး လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေကြမ်း ရေးဆွဲရန်နှင့် ဥပဒေ အတည်ပြုရန် အာဏာ အနည်းငယ်သာ ရှိပြီး ကိစ္စရပ် အားလုံးအတွက် အီမာစော်ဘွားတွင်သာ နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; လက်ရှိ ကောင်စီတွင်ရှိသော ကိုယ်စားလှယ် အားလုံးမှာ အီမာစော်ဘွားမှ ခန့်အပ်ထားသူများသာ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ၁၉၇၀ ခုနှစ် မှ စ၍ ဥပဒေပြု အမတ် ရွေးကောက်ပွဲ မရှိခဲ့ဘဲ ထိုမတိုင်မီကမူ ဥပဒေပြု အဖွဲ့၏ တစိတ်တပိုင်းကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;CIA&quot;/&gt; ဥပဒေပြု အမတ် ရွေးကောက်ပွဲကို အစောဆုံး ၂၀၁၉ တွင် ပြန်လည် ကျင်းပရန် ရွှေ့ဆိုင်းထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dohanews.co/legislative-elections-in-qatar-postponed-until-at-least-2019/|title=Legislative elections in Qatar postponed until at least 2019|date=2016-06-17|work=Doha News|access-date=2017-05-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်း နှင့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများ တည်ထောင်မှုကို ကာတာ ဥပဒေမှ ခွင့်ပြုထားခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;kuwari&quot;&gt;{{cite web|title=The People Want Reform… In Qatar, Too.|work=Jadaliyya|url=http://www.jadaliyya.com/pages/index/8880/the-people-want-reform%E2%80%A6-in-qatar-too.|accessdate=13 June 2017|archivedate=10 October 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010092159/http://www.jadaliyya.com/pages/index/8880/the-people-want-reform%E2%80%A6-in-qatar-too.}}&lt;/ref&gt;

===ရှာရီယာ ဥပဒေ===
ကာတာနိုင်ငံ၏ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ရှာရီယာ ဥပဒေသည် ကာတာ ဥပဒေ၏ အဓိက ရင်းမြစ် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;con&quot;&gt;{{cite web|title=The Permanent Constitution of the State of Qatar|url=http://www.almeezan.qa/LawArticles.aspx?LawArticleID=25754&amp;LawId=2284&amp;language=en|publisher=Government of Qatar|access-date=13 June 2017|archive-date=6 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006075128/http://www.almeezan.qa/LawArticles.aspx?LawArticleID=25754&amp;LawId=2284&amp;language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=qat1&gt;{{cite web|title=Constitution of Qatar|url=http://www.wipo.int/wipolex/en/details.jsp?id=9626|quote=According to Article 1: Qatar is an independent Arab country. Islam is its religion and Sharia law is the main source of its legislation.}}&lt;/ref&gt; တကယ်တမ်းတွင်မူ ကာတာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေ သည် တရားမ ဥပဒေစနစ် နှင့် ရှာရီယာ ဥပဒေ တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=The World Factbook|publisher=U.S. Central Intelligence Agency|url=http://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html|accessdate=13 June 2017|archivedate=23 November 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131123052127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.state.gov/documents/organization/171743.pdf|title=Qatar|publisher=US Department of State}}&lt;/ref&gt; မိသားစု ဥပဒေ၊ အမွေဆက်ခံခြင်း ဥပဒေ နှင့် အချို့သော ရာဇဝတ်မှုများ ( အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှု၊ ဓားပြမှု နှင့် လူသတ်မှု တို့ အပါအဝင်) အတွက် ရှာရီယာ ဥပဒေကို ကျင့်သုံးသည်။ အချို့သော အမှုအခင်းများတွင် ရှာရီယာ ဥပဒေကို အခြေခံသော မိသားစု တရားရုံးမှ အမျိုးသမီး သက်သေသည် အမျိုးသား သက်သေ၏ တစ်ဝက်မျှသာ တန်သည် ဟု ယူဆလေ့ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar Gender Equality Profile|url=http://www.unicef.org/gender/files/Qatar-Gender-Eqaulity-Profile-2011.pdf|publisher=UNICEF|accessdate=13 June 2017|archivedate=29 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140629121154/http://www.unicef.org/gender/files/Qatar-Gender-Eqaulity-Profile-2011.pdf}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပုဒ်မများ ပါဝင်သော မိသားစု ဥပဒေကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အစ္စလာမ် ထုံးစံ မိန်းမ တစ်ယောက်ထက် ပို၍ ယူခြင်းကို ခွင့်ပြုထားသည်။ &lt;ref name=nobs/&gt;

ရှာရီယာ ဥပဒေကို ဟန်ဘာလီ မွတ်စလင် ထုံးစံ ဖြင့် ကျင့်သုံးသောကြောင့် တရားဥပဒေ အရ ကိုယ်ထိလက်ရောက် အပြစ်ပေးခြင်းမှာ ကာတာတွင် မထူးဆန်းပေ။ အရက်သောက်ခြင်း နှင့် တရားမဝင် သံဝါသ ပြုခြင်း တို့အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အပြစ်ပေးလေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;amne&quot; /&gt; ကာတာ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေ၏ အပိုဒ် ၈၈ တွင် အိမ်ထောင်ရေး ဖောက်ပြန်မှု အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၁၀၀ သတ်မှတ်ထားပြီး &lt;ref name=&quot;flog&quot; /&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင် အမျိုးသမီး တစ်ဦး ထိုပြစ်ဒဏ် ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref name=&quot;flog&quot;&gt;{{cite web|title=Filipino woman gets 100 lashes for giving birth in Qatar|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/9758/news/nation/filipino-woman-gets-100-lashes-for-giving-birth-in-qatar}}&lt;/ref&gt;၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အများအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား များ ဖြစ်သော လူ ၁၈ ဦးမှာ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ မှ အချက် ၁၀၀ အတွင်း အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး တရားမဝင် လိင်ဆက်ဆံရေး သို့မဟုတ် အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း အတွက် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar|url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2010|publisher=Amnesty International|accessdate=13 June 2017|archivedate=20 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141020022548/http://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2010}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်လည်း အများအားဖြင့် နိုင်ငံခြားသား များဖြစ်သော လူ ၂၁ ဦးမှာ အလားတူ ကျူးလွန်မှုများကြောင့်ပင် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၃၀ မှ ၁၀၀ အထိ အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar|url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2011#section-117-9|publisher=Amnesty International|accessdate=13 June 2017|archivedate=3 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103135911/http://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2011#section-117-9}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်မူ နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား ၆ ဦးမှာ ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ မှ ၁၀၀ အတွင်း အပြစ်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;amne&quot;&gt;{{cite web|title=Amnesty International Annual Report 2012 – Qatar|url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2012#section-27-6|publisher=Amnesty International|accessdate=19 March 2014}}&lt;/ref&gt; ကျန်းမာရေး ကောင်းမွန်သော မွတ်စလင် များသာလျှင် ထိုအပြစ်ဒဏ် ကျခံနိုင်သဖြင့် ထိုပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းများအား အမှန်တကယ် လုပ်ဆောင်သည် မလုပ်ဆောင်သည် ဆိုသော အချက်ကို မသိရပေ။&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.amnesty.org/en/region/qatar/report-2012#section-27-6 | work=Amnesty International | title=Annual Report | date=23 October 2014}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မွတ်စလင် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားတစ်ဦးအား အရက်သေစာ သောက်စားမှု အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar sentences man to 40 lashes for drinking alcohol|url=http://www.arabianbusiness.com/qatar-sentences-man-40-lashes-for-drinking-alcohol-498986.html|publisher=Arabian Business}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar sentences man to lashes for drinking alcohol|url=http://english.al-akhbar.com/node/15593|publisher=Al Akhbar|accessdate=13 June 2017|archivedate=6 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006143325/http://english.al-akhbar.com/node/15593}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar court orders lashing of Muslim barber over drinking alcohol|url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/04/22/Qatar-to-lash-Muslim-barber-over-drinking-alcohol-.html|publisher=Al Arabiya}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မွတ်စလင် နိုင်ငံခြား အလုပ်သမား တစ်ဦးအား အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်း နှင့် အရက်မူးနေစဉ် ကားမောင်းခြင်း အတွက် ကြိမ်ဒဏ် အချက် ၄၀ အပြစ်ပေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Indian expat sentenced to 40 lashes in Qatar for drink-driving|url=http://www.arabianbusiness.com/indian-expat-sentenced-40-lashes-in-qatar-for-drink-driving-552601.html|publisher=Arabian Business}}&lt;/ref&gt; ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်းမှာ ကာတာတွင် တရားဝင်သော အပြစ်ပေးနည်း ဖြစ်ပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|title=Special report: The punishment was death by stoning. The crime? Having a mobile phone|url=http://www.independent.co.uk/news/world/politics/special-report-the-punishment-was-death-by-stoning-the-crime-having-a-mobile-phone-8846585.html}}&lt;/ref&gt;ဘာသာပြောင်းခြင်းနှင့် လိင်တူ ဆက်ဆံခြင်းအတွက် သေဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။ &lt;ref name=iheu&gt;{{cite news|author=Jenifer Fenton|url=http://iheu.org/religious-law-prison-for-blasphemy-severe-sexual-inequalilty-qatars-human-rights-review/|title=Religious law, prison for &quot;blasphemy&quot;, severe sexual inequalilty: Qatar's human rights review|accessdate=13 June 2017|archivedate=18 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318210908/http://iheu.org/religious-law-prison-for-blasphemy-severe-sexual-inequalilty-qatars-human-rights-review/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=What are the worst countries in the world to be gay?|url=http://unitedexplanations.org/english/2014/05/20/what-are-the-worst-countries-in-the-world-to-be-gay/}}&lt;/ref&gt; ဘာသာတရားအား စော်ကားခြင်း အတွက် ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်ပြီး အခြားသူများအား ဘာသာကူးပြောင်းရန် ဆွယ်ခြင်းအတွက် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် အပြစ်ပေးခံရနိုင်သည်။ &lt;ref name=iheu /&gt;

အရက်သေစာ သောက်သုံးခြင်းသည် ကာတာ၌ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း တရားဝင်ပြီး အချို့သော ကြယ်ငါးပွင့် ဟိုတယ်များ အနေနှင့် ၎င်းတို့၏ မွတ်စလင် မဟုတ်သော ကပ်စတန်မာများ အတွက် အရက် ရောင်းချခွင့် ရှိသည်။ &lt;ref name=wsj20120107&gt;{{cite news |author= Alex Delmar-Morgan|url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052970203686204577115923124889872.html |title=Qatar, Unveiling Tensions, Suspends Sale of Alcohol |work=Wall Street Journal |date=7 January 2012 |accessdate=17 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=arabist20120115&gt;{{cite news |author=Jenifer Fenton |url=http://www.arabist.net/blog/2012/1/15/qatars-impromptu-alcohol-ban.html |title=Qatar's Impromptu Alcohol Ban |publisher=The Arabist |date=16 January 2012 |accessdate=17 January 2012 |archive-date=17 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117011856/http://www.arabist.net/blog/2012/1/15/qatars-impromptu-alcohol-ban.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; မွတ်စလင်များသည် အရက်သောက်သုံးခွင့် မရှိဘဲ အရက်သေစာ သောက်စားသည်ကို ဖမ်းမိပါက ကြိမ်ဒဏ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် နေရပ်သို့ ပြန်ပို့ခြင်း တို့ ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်။ မွတ်စလင် မဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ အနေနှင့် တစ်ကိုယ်ရည် သောက်သုံးရန် အတွက် အရက်ဝယ်ခွင့် ပါမစ် လျှောက်ထားနိုင်သည်။ ကာတာ လေကြောင်းလိုင်း၏ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ကာတာ ဖြန့်ချိရေး ကုမ္ပဏီအား အရက်နှင့် ဝက်သား တင်သွင်းခွင့် ပေးထားပြီး ထိုကုမ္ပဏီမှ နိုင်ငံအတွင်း တစ်ခုတည်းသော အရက်အရောင်းဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ထားကာ အရက်လိုင်စင် ရှိသူများအား ဝက်သား ရောင်းချပေးသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar Distribution Company|url=http://www.qatarloving.com/qatar-distribution-company|publisher=Qatar Loving|access-date=13 June 2017|archive-date=24 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224170401/https://www.qatarloving.com/qatar-distribution-company|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=414&amp;pID=1053 |title=Purchasing Alcohol in Qatar |publisher=Qatar Visitor |date=2 June 2007 |accessdate=1 May 2011 |archivedate=1 May 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501044507/http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=414&amp;pID=1053 }}&lt;/ref&gt;၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံး ပြိုင်ပွဲ အတွင်း ပရိသတ် ဇုန် များတွင် အရက်ရောင်းချ ခွင့်ပေးမည်ဟု ကာတာ အာဏာပိုင်များက လိုလားစွာ ခွင့်ပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Qatar would 'welcome' Israel in 2022 |first=Tamara |last=Walid |url=http://www.thenational.ae/sport/football/qatar-would-welcome-israel-in-2022 |newspaper=[[:en:The National (Abu Dhabi)|The National]] |date=11 November 2009 |accessdate=10 August 2013}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် အထိ ဒိုဟာမြို့ အနီး လူတို့ ပြုလုပ်ထားသော ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည့် ပါးလ်ကာတာတွင် အရက် ရောင်းချခွင့် ပြုထားသည်။&lt;ref name=wsj20120107 /&gt;&lt;ref name=arabist20120115 /&gt;ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် စားသောက်ဆိုင်များအား အရက်ရောင်းချချင်း မပြုရန် တားမြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=wsj20120107 /&gt;&lt;ref name=&quot;er6012012&quot;&gt;{{cite news|author = James M. Dorsey |url = http://www.eurasiareview.com/16012012-debate-questions-emir%E2%80%99s-powers-to-shape-qatar%E2%80%99s-positioning-as-sports-hub-and-sponsor-of-revolts-analysis |title = Debate Questions Emir's Powers To Shape Qatar's Positioning As Sports Hub And Sponsor of Revolts – Analysis |publisher = The Eurasia Review|date = 17 January 2012 |accessdate = 17 January 2012}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ တားမြစ်မှုအတွက် အကြောင်းပြချက် မပေးခဲ့ပေ။&lt;ref name=wsj20120107 /&gt;&lt;ref name=arabist20120115 /&gt; သို့သော်လည်း အများက ထင်မြင်ယူဆကြသည်မှာ အစိုးရ အနေနှင့် နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော တော်ဝင်အကြံပေးအဖွဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီတွင် ပိုမို၍ ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသည့် ပုံရိပ်ကို လိုချင်သောကြောင့် ဖြစ်သည် ဟူ၍ ယူဆကြသည်။ အစိုးရနှင့် အပန်းဖြေ စခန်း တည်ဆောက်သူတို့ကြား ငွေရေးကြေးရေး အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ပွားနေသည်ဟုလည်း ကောဠာဟာလ ထွက်ပေါ်လျက် ရှိသည်။&lt;ref name=er6012012 /&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများအား နိုင်ငံ၏ ကန့်သတ်ထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုကို သတိပေးရန်အတွက် သင့်တင့်လျှောက်ပတ်ခြင်း ကမ်ပိန်းကို စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;'Leggings Are Not Pants' Qatar's New Modesty Campaign Aimed At Westerners&quot;&gt;{{cite news|last=Elgot|first=Jessica|title='Leggings Are Not Pants' Qatar's New Modesty Campaign Aimed At Westerners'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2014/05/28/qatar-modesty-world-cup_n_5405054.html|newspaper=Huffington Post|date=28 May 2014}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီး တိုးရစ်များ အနေနှင့် အသားကပ်ဘောင်းဘီများ၊ မီနီစကတ်များ၊ လက်ပြတ်အင်္ကျီများနှင့် တိုသော ကျပ်သော အဝတ်များကို အများပြည်သူ ရှေ့မှောက်တွင် မဝတ်ဆင်ရန် အကြံပေးခဲ့သည်။ အမျိုးသားများ အနေနှင့်လည်း ဘောင်းဘီတိုနှင့် စွပ်ကျယ်သာ ဝတ်ဆင်ခြင်း မပြုရန် သတိပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.tempo.co/read/news/2014/05/29/240581035/Qatar-Bans-Tourists-from-Wearing-Leggings-in-Public |title=Qatar Bans Tourists from Wearing Leggings in Public |author=Aningtias Jatmika |date=29 May 2014}}&lt;/ref&gt;

===လူ့အခွင့်အရေး===

အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုအရ အာရှတခွင်နှင့် အာဖရိက အချို့အစိတ်အပိုင်းတို့မှ နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများသည် ကာတာသို့ အလုပ်ကြမ်းသမားများ သို့မဟုတ် အိမ်စေများ အဖြစ် မိမိတို့ ဆန္ဒအလျောက် လာရောက်လုပ်ကိုင်ကြသော်လည်း အချို့မှာ ၎င်းတို့ ဆန္ဒနှင့် မညီသော ဖိနှိပ်ခိုင်းစေခြင်းကို ခံကြရသည်။ အလုပ်သမား အခွင့်အရေး အဓိက ဖောက်ဖျက်မှုများတွင် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ ပေးရန် ရှိသည်များကို မပေးဘဲ ထားခြင်း၊ အလုပ်ရှင်မှ ထောက်ပံ့ရန် ရှိသည့် အခွင့်အရေးများကို အလုပ်သမား ထံမှ ပိုက်ဆံ ဖြတ်တောက်ခြင်း၊ လွတ်လပ်စွာ သွားလာမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း (နိုင်ငံကူးလက်မှတ်၊ ခရီးသွားလက်မှတ် နှင့် ထွက်ခွင့် ပါမစ်များကို သိမ်းထားခြင်း)၊ ချုပ်နှောင်ထားခြင်း၊ ဥပဒေနှင့် အရေးယူရန် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း တို့အပြင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှုများ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;2011narrq&quot;&gt;{{cite book |title = Human Trafficking Report 2011|accessdate = 21 January 2012|date = June 2011|chapter = Country Narratives|publisher = Office to Monitor and Combat Trafficking in Persons, United States Department of State|url = http://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/2011/164233.htm}}&lt;/ref&gt; ကာတာသို့ ရောက်ရှိလာသော ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၎င်းတို့ နေထိုင်ရာ နိုင်ငံတွင် အလုပ်ရှာဖွေပေးသူများအား မတန်တဆ ဈေးနှုန်းများဖြင့် အလုပ်ရရန် ပေးခဲ့ကြရသည်။&lt;ref name=&quot;2011narrq&quot;/&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် လေ့လာချက်အရ ကာတာရှိ ရာဇဝတ်မှု ပုဒ်မများတွင် ရာဇဝတ်မှု ပြစ်ဒဏ်များ အဖြစ် ကြိမ်ဒဏ်နှင့် ကျောက်ခဲဖြင့် ထုသတ်ခြင်း တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ကုလသမဂ္ဂ၏ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ကော်မတီမှ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များမှာ ကုလသမဂ္ဂ ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် မှ ချမှတ်ထားသော လိုက်နာရန် အချက်များကို ချိုးဖောက်ကြောင်း သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite journal |last1= Kelly|first1= Tobias|year= 2009|title= The UN Committee against Torture: Human Rights Monitoring and the Legal Recognition of Cruelty |journal= Human Rights Quarterly|volume=313 |issue= 3|pages= 777–800 |doi= 10.1353/hrq.0.0094}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite report  | date = 25 July 2006 | title = Conclusions and Recommendations: Qatar | url = http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/refworld/rwmain?docid=453776c75 | publisher = UN Committee Against Torture | docket = U.N. Doc. CAT/C/QAT/CO/1 | accessdate =9 January 2012 | quote = &quot;Certain provisions of the Criminal Code allow punishments such as flogging and stoning to be imposed as criminal sanctions by judicial and administrative authorities. These practices constitute a breach of the obligations imposed by the Convention. The Committee notes with interest that authorities are presently considering amendments to the Prison Act that would abolish flogging.&quot; (Par. 12)}}&lt;/ref&gt;ကာတာနိုင်ငံသည် သေဒဏ်ကို နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေး အတွက် ဆက်လက်ကျင့်သုံးသည်။ သေဒဏ်ချမှတ်ခြင်းမှာ ရှားပါးပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ် ကတည်းက ကာတာတွင် နိုင်ငံတော်မှ သေဒဏ်ပေးခြင်း မရှိခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.handsoffcain.info/bancadati/schedastato.php?idstato=18000093&amp;idcontinente=23 |title= Death penalties in the world -Qatar |date=2014}}&lt;/ref&gt; ကာတာတွင် လိင်တူဆက်ဆံမှုများမှာ တရားမဝင်ဘဲ သေဒဏ်အပြစ်ပေးခြင်း ခံရနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html |title= LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds | work = The Independent| date=17 May 2016}}&lt;/ref&gt;

ကာတာရှိ စပွန်ဆာပေးခြင်း ဆိုင်ရာ ဥပဒေ အရ အလုပ်အတွက် စပွန်ဆာ ပေးထားသော အလုပ်ရှင်သည် မိမိတစ်ဦးတည်း၏ သဘောဆန္ဒဖြင့် အလုပ်သမား၏ နေထိုင်ခွင့် ပါမစ်ကို ပယ်ဖျက်နိုင်ခြင်း၊ အလုပ်သမား အနေနှင့် အလုပ်ရှင် ပြောင်းလဲခြင်းကို ငြင်းပယ်နိုင်ခြင်း၊ ရဲ ထံသို့ ထွက်ပြေးသွားကြောင်း သတင်းပို့နိုင်ခြင်း နှင့် နိုင်ငံတွင်းမှ ထွက်ခွာခွင့်ကို ငြင်းဆန်နိုင်ခြင်း တို့အတွက် အခွင့်အာဏာ ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;2011narrq&quot;/&gt; ထို့အတွက်ကြောင့် အလုပ်ရှင်မှ အလုပ်သမား၏ လှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်နိုင်ပြီး အလုပ်သမားဘက်မှ အနိုင်ကျင့် ခံရခြင်းကို သတင်းပို့ရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ အခွင့်အရေးကို တောင်းဆိုရန် ကြောက်ရွံ့ကြမည် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;2011narrq&quot; /&gt; နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ (အိုင်တီယူစီ) ၏ အဆိုအရ  ဗီဇာ စပွန်ဆာပေးသည့် စနစ် အရ  အလုပ်သမား အနေနှင့် အနိုင်ကျင့်သည့် အလုပ်ရှင်ထံမှ ထွက်ခွာရန် ခက်ခဲ၍ ပြည်ပသို့ ခွင့်ပြုချက်မရဘဲ မသွားနိုင်သည့် အတွက် အဓမ္မ ခိုင်းစေမှုများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=International unions warn Qatar's work visa system allows employers to use forced labour|url=http://www.ituc-csi.org/international-unions-warn-qatar-s?lang=en|publisher=ITUC-CSI-IGB|access-date=13 June 2017|archive-date=29 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029202038/http://www.ituc-csi.org/international-unions-warn-qatar-s?lang=en}}&lt;/ref&gt; ကာတာသည် ရွေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများ အတွက်လည်း လစာ စံသတ်မှတ်ချက်ကို ပြဋ္ဌာန်း ထားခြင်း မရှိပေ။ ကာတာမှ နိုင်ငံတကာ ဥပဒေ အကြံပေး ကုမ္ပဏီ ဒီအယ်လ်အေ ပိုင်ပါ အား ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမား စနစ်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးပြီး အစီရင်ခံစာ တင်ပြရန် ငှားရမ်း တာဝန် ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ မေလတွင် ဒီအယ်လ်အေ ပိုင်ပါမှ ကာဖလာ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အကြံပြုချက် ၆၀ ကျော်ကို တင်ပြခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် ထွက်ခွင့်ပါမစ် စနစ်ကို ပယ်ဖျက်ရန်နှင့် ကာတာမှ အကောင်အထည်ဖော်ရန် ကတိပြုထားသော အနည်းဆုံး လစာစနစ်ကို စတင်ရန်တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2014/may/14/qatar-admits-deaths-in-migrant-workers |title=Qatar government admits almost 1,000 fatalities among migrants |author=Owen Gibson |date=14 May 2014}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကာတာ အာဏာပိုင်တို့မှ သီးခြားဖြစ်သော အလုပ်သမားသမဂ္ဂ တည်ထောင်ခွင့်ပေးမည့် ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒကို ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;unions&quot;&gt;{{cite web|title=Qatar to allow trade union, scrap 'sponsor' system|url=http://english.alarabiya.net/articles/2012/05/01/211482.html|publisher=Al Arabiya|date=1 May 2012|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ အားလုံးအတွက် ပြည်တွင်း အလုပ်ရှင်မှ စပွန်ဆာ ပေးရန် လိုအပ်သော စပွန်ဆာ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းမည်ဟူ၍လည်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;unions&quot;/&gt;  အလုပ်သမား ဥပဒေကို ပြင်ဆင်မှုများထဲတွင် အလုပ်သမားများ၏ လခအားလုံးကို သူတို့၏ ဘဏ်စာရင်းထဲသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းရန် အာမခံခြင်း နှင့် နွေရာသီအတွင်း အပူဆုံး အချိန်များတွင် ပြင်ပတွင် အလုပ်လုပ်ချိန် ကို ကန့်သတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/qatar-announces-new-labour-law-reforms-amid-workers-rights-outcry-1457587|title=Qatar Announces New Labour Law Reforms Amid Workers' Rights Outcry|publisher=International Business Times|last=Wilson|first=Nigel|date=21 July 2014|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;၂၀၁၅ အစောပိုင်းတွင် ရေးဆွဲသော ဥပဒေကြမ်းမှ အလုပ်သမားများ၏ လစာကို ပေးရန် ပျက်ကွက်သော ကုမ္ပဏီများ အနေနှင့် အလုပ်သမား ထပ်မံ ငှားရမ်းခွင့်ကို ခဏတာ ဆိုင်းငံ့ထားမည် ဆိုသော အချက်လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dohanews.co/firms-qatar-fail-pay-workers-time-face-suspensions|title=Firms in Qatar who fail to pay workers on time could face suspensions|publisher=Doha News|last=Walker|first=Lesley|date=15 January 2015|accessdate=12 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402092223/http://dohanews.co/firms-qatar-fail-pay-workers-time-face-suspensions/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ အောက်တိုဘာလတွင် ကာတာ အီမာစော်ဘွားမှ နိုင်ငံ၏ စပွန်ဆာ စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲချက်များကို ဥပဒေ အတွင်းသို့ လက်မှတ်ရေးထိုး ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဥပဒေ အသစ်သည် တစ်နှစ် အတွင်း အသက်ဝင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Doha News|url=http://dohanews.co/qatars-emir-approves-kafala-reforms-changes-more-than-one-year-away|title=Qatar’s Emir signs into law kafala changes (updated)|date=27 October 2015|author=Peter Kovessy|access-date=14 June 2017|archive-date=28 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528211753/http://dohanews.co/qatars-emir-approves-kafala-reforms-changes-more-than-one-year-away/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; စောင့်ကြည့်ဝေဖန်သူများ ဘက်ကမူ ထိုပြောင်းလဲမှုများတွင် အချို့သော အလုပ်သမား အခွင့်အရေး ကိစ္စရပ်များကို ဖြေရှင်းရန် ပျက်ကွက်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rt.com/uk/324148-qatar-fifa-word-cup/|title=Qatar’s inaction on labor reform a 'human rights disaster', Amnesty|date=1 December 2015|publisher=Russia Today|work=RT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hrw.org/news/2015/11/08/qatar-new-reforms-wont-protect-migrant-workers|date=8 November 2015|publisher=Human Rights Watch|title=Qatar: New reforms Won't Protect Migrant Workers}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar complicit in 'modern slavery' despite reforms – unions|url=http://mobile.reuters.com/article/idUSL8N12S5MU20151028|author=Chris Arsenault|date=28 October 2015|publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;

၁၉၉၉ ခု ဗဟိုမြူနီစီပါယ်ကောင်စီ ရွေးချယ်ပွဲတွင် ကာတာနိုင်ငံသည် အမျိုးသမီးများအား အမျိုးသားများနှင့် တန်းတူ မဲပေးခွင့် ပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=Lambert2011a/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|first=Hugh|last=Miles|title=Al-Jazeera|year=2005|url=https://www.nytimes.com/2005/03/06/books/chapters/0306-1st-miles.html?pagewanted=all&amp;position=}}&lt;/ref&gt; ကာတာ နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး ဖြစ်သော ထိုရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၉၉ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက် အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးများနေ့ နှင့် အချိန်ကိုက်၍ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref name=Lambert2011a /&gt;

===နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး===
[[File:Secretary Kerry Meets With Amir Hamad bin Khalifa al-Thani.jpg|thumb|ယခင် အီမာစော်ဘွား ဟာမက်ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ် သာနီအား အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဂျွန်ကယ်ရီ နှင့် အတူ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရစဉ်]]

နယ်နိမိတ်ကြီးမားသော အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ ရှိသည့် နိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် ကာတာနိုင်ငံသည် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု တိုးမြှင့်ရန် ကြိုးစား သကဲ့သို့ နိုင်ငံနှင့် အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား မိသားစုအားလည်း ကာကွယ်ရန် ဆောက်ရွက်သည်။ &lt;ref name=Boghardt&gt;{{cite journal|last1=Boghardt|first1=Lori Plotkin|title=Qatar Is a U.S. Ally. They Also Knowingly Abet Terrorism. What's Going On?|journal=New Republic|date=6 October 2014|url=https://newrepublic.com/article/119705/why-does-qatar-support-known-terrorists|accessdate=7 October 2014|quote=Two overarching goals have driven Qatari policy. One has been to maximize Qatar's influence on the regional and international stage. This originally reflected the personal ambition of the former ruler and current emir's father, Shaykh Hamad bin Khalifa al Thani, and his foreign minister and eventual prime minister, Shaykh Hamad bin Jassim al Thani. The two men directed foreign policy until the father abdicated in favor of his son, Emir Tamim bin Hamad al Thani, in July 2013.  The second objective has been to preserve the security of the ruling family and state.}}&lt;/ref&gt; ကာတာနှင့် အခြား နိုင်ငံများ မဟာမိတ် ပြုခြင်း သမိုင်းကြောင်းကို ကြည့်မည် ဆိုပါက ၎င်းတို့၏ ပေါ်လစီ အခြေခံအား ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် တွေ့မြင်နိုင်သည်။ ၁၇၆၀ နှင့် ၁၇၉၁ ခုနှစ် အတွင်း လတ်တလော ဩဇာရှိသူ ဖြစ်သည့် အော့တမန်များ၊ ဗြိတိသျှများ၊ ဘာရိန်းမှ အယ်လ်ခါလီဖာ စော်ဘွားများ၊ အာရေဗျများ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျမှ ဝါဟာဘီများ အစရှိသူတို့ထံမှ တရားဝင် အစောင့်အရှောက် ရယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author=H Rahman|title=The Emergence of Qatar|url=https://books.google.com/books?id=LEWE5X2pmS4C|accessdate=26 June 2013|year=2005|publisher=Routledge|isbn=978-0-7103-1213-6}}&lt;/ref&gt;ကာတာ၏ နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်း အတွင်း တိုးတက်လာသော ပုံရိပ်နှင့် နိုင်ငံတကာ အရေးအခင်းများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်မှု အတွက် အချို့သော စောင့်ကြည့်လေ့လာသူများမှ အင်အား အလယ်အလတ်ရှိသော နိုင်ငံဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ ကာတာသည် အိုပက် အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် စောစီးစွာ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ၏ တည်ထောင်သူ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ အာရပ်လိဂ်၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကာတာသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံး ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မဖြစ်မနေ လက်ခံသော နိုင်ငံ မဟုတ်ပေ။

ကာတာသည် နိုင်ငံခြား အင်အားကြီး နိုင်ငံများနှင့်လည်း အပြန်အလှန် ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။ ကာတာသည် အမေရိကန် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း စစ်ဆင်ရေးများအတွက် ပူးပေါင်း လေတပ် အခြေစိုက် စခန်း ဖြစ်သော အယ်လ် အူဒိတ် လေတပ်စခန်းကို အခြေစိုက်ခွင့် ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar relies on US base amid Gulf tensions|url=http://www.ft.com/cms/s/0/3240a66a-c756-11df-aeb1-00144feab49a.html|publisher=FT.com|accessdate=16 June 2013}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် အမေရိကန် နှင့် ဗြိတိသျှ တပ်တို့အား ၎င်း၏ လေတပ် အခြေစိုက်စခန်းကို အသုံးပြု၍ အီရတ် နှင့် အာဖဂန် နစ္စတန်သို့ ရိက္ခာများ တင်ပို့ခွင့် ပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/03/04/world/africa/04iht-letter5.1.10686376.html |title=For Qatar, relations with West are a balancing act |work=New York Times |date=4 March 2008 |accessdate=30 January 2011 |first=Janine |last=Zacharia}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ မဟာဗျူဟာ ကျသော စစ်စခန်းကို အခြေစိုက်ခွင့် ပေးထားသော်လည်း ကာတာသည် အနောက်ကမ္ဘာ၏ အားကောင်းသော မဟာမိတ် မဟုတ်ပေ။ ကာတာသည် အာဖဂန် တာလီဘန်များအား နိုင်ငံအတွင်း နိုင်ငံရေး ရုံး ဖွင့်ခွင့် ပေးထားပြီး အီရန်နိုင်ငံနှင့်လည်း စပ်တူ ပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်သော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ တွင်း အပါအဝင် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။&lt;ref name=NRPpunch&gt;{{cite news|last1=Siegel|first1=Robert|title=How Tiny Qatar 'Punches Above Its Weight'|url=http://www.npr.org/sections/parallels/2013/12/20/255748469/how-tiny-qatar-punches-above-its-weight|accessdate=5 June 2015|work=NPR|date=23 December 2013}}&lt;/ref&gt; နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာမှ တင်ပြသော ပေါက်ကြားလာသည့် စာရွက်စာတမ်း များ အရ ကာတာ၏ အကြမ်းဖက်မှု ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ပတ်သက်သော လုပ်ဆောင်ချက် မှတ်တမ်းမှာ ဒေသအတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;nyt20130630&quot; /&gt; ထိုပေါက်ကြားလာသည့် ကြေးနန်းတွင် ကာတာ၏ လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များသည် &quot;အမေရိကန် နှင့် နီးစပ်သည်ဟု ပေါ်လွင်မည်ကို စိုးရိမ်သည်နှင့် တန်ပြန် လက်စားချေရန် ဆွပေးသည့် အဖြစ် ရောက်မည်စိုး၍ သိထားသော အကြမ်းဖက် သမားများ အပေါ်တွင် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ရန် ဝန်လေးသည်။ &quot; ဟု ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref name=&quot;nyt20130630&quot; /&gt;

ကာတာသည် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ဒေသ အတွင်းရှိ ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်းများ နှင့် အမျိုးမျိုးသော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်။ ကာတာသည် အီရန်နှင့် ကာကွယ်ရေး ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ် ရေးထိုးထားပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=214868 |title=Qatar and Saudi Arabia sign defense agreement |publisher=Tehrantimes.com |date=25 February 2010 |accessdate=2 October 2010 |archive-date=8 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408010300/http://www.tehrantimes.com/index_View.asp?code=214868 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့နှင့် အတူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးသော သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ တွင်းကိုလည်း အတူတကွ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ထို့အပြင် ၂၀၁၁ လစ်ဗျား ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း လစ်ဗျား အတိုက်အခံတို့၏ အမျိုးသား ပြောင်းလဲရေးကောင်စီ အား တရားဝင် အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အသိအမှတ်ပြုသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201132814450241767.html|publisher=Al Jazeera |date=28 March 2011|accessdate=29 March 2011|title=Qatar recognizes Libyan rebels after oil deal}}&lt;/ref&gt;

[[File:Flag of Qatar in Libya.jpg|left|thumb|၂၀၁၁ လစ်ဗျား ပြည်တွင်းစစ် အပြီး လစ်ဗျားတွင် လွှင့်ထူထားသော ကာတာ အလံ။ ကာတာသည် အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေးတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုရှိသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု အနေနှင့် ပါဝင်ခဲ့သည်။]]

၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကာတာမှ ဆီးရီးယားနိုင်ငံရှိ အစွန်းရောက် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု ဖြစ်သော မွတ်စလင် ဘရားသားဟုဒ် ကို ထောက်ပံ့သည့် အတွက် ဘာရိန်း၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ နှင့် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု တို့ နှင့် ဆက်ဆံရေး တင်းမာသော အနေအထားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kirkpatrick|first1=David D.|title=Qatar's Support of Islamists Alienates Allies Near and Far|url=https://www.nytimes.com/2014/09/08/world/middleeast/qatars-support-of-extremists-alienates-allies-near-and-far.html?_r=0|accessdate=5 June 2015|work=The New York Times|date=7 September 2014}}&lt;/ref&gt; ထိုအဖြစ်အပျက်ကြောင့် ထိုနိုင်ငံ ၃ ခု မှ ၎င်းတို့၏ သံအမတ်များကို ကာတာမှ ၂၀၁၄ မတ်လတွင် ပြန်ခေါ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Islam Hassan&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.academia.edu/12696782/GCCs_2014_Crisis_Causes_Issues_and_Solutions|title=GCC's 2014 Crisis: Causes, Issues and Solutions|author=Islam Hassan|date=31 March 2015|publisher=Al Jazeera Research Center |accessdate=4 June 2015}}&lt;/ref&gt;
[[File:Months after an airstrike on a neighborhood populated by black Yemenis or &quot;Muhamasheen&quot; more than a hundred buildings still remain in rubble and survivors continue to search for any valuables - Sanaa - Yemen - Oct-9-2015.png|thumb|အယ်လ်ဂျာဇီးယား အမေရိကား ၏ သတင်းအရ ယီမင်ရှိ အတိုက်အခံများကို တိုက်ခိုက်သော ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ညွန့်ပေါင်းတပ်သည် အရပ်သားများကို မခွဲခြားဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အရပ်သားများ ထူထပ်စွာ ရှိနေသည့် နေရာများတွင် ဗုံးများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။
&lt;ref name=&quot;aljazeeraus201512&quot;&gt;{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/opinions/2015/12/saudi-arabia-uses-terrorism-as-an-excuse-for-human-rights-abuses.html |title=Saudi Arabia uses terrorism as an excuse for human rights abuses |work=Al Jazeera America |date=December 3, 2015}}&lt;/ref&gt;]]

လတ်တလော နှစ်များ အတွင်းတွင် ကာတာသည် အစ္စလာမ် စစ်သွေးကြွများကို အသုံးပြု၍ အီဂျစ်၊ ဆီးရီးယား၊ လစ်ဗျား၊ ဆိုမာလီယာ နှင့် မာလီ အပါအဝင် နိုင်ငံအချို့တွင် ၎င်း၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီကို တိုးမြှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ မွတ်စလင် ဘရားသားဟုဒ်မှစ၍ ဆလာဖစ် အဖွဲ့များ အထိ အစရှိသော အဖွဲ့များမှ အစ္စလာမ်များ နှင့် အလွမ်းသင့်အောင် ဆက်ဆံခြင်းဖြင့် နိုင်ငံ၏ ဩဇာကို တိုးမြှင့်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော အာရပ်နွေဦး တော်လှန်ရေး မှ အစပြု၍ ထိုအဖွဲ့များသည် အနာဂတ်အတွက် ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယုံကြည်၍ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=nyt20130630&gt;{{cite news|publisher=New York Times|author1=Mark Mazzetti |author2=C.J. Chivers |author3=Eric Schmitt |url=https://www.nytimes.com/2013/06/30/world/middleeast/sending-missiles-to-syrian-rebels-qatar-muscles-in.html |title=Taking Outsize Role in Syria, Qatar Funnels Arms to Rebels|date=30 June 2013 |accessdate=21 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Boghardt&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=U.S.-Qatar Alliance Strains Coalition Against Islamic State|author=Jay Solomon |publisher=Wall Street Journal|date=10 October 2014}}&lt;/ref&gt;အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ထောက်လှမ်းရေး လက်ထောက်ဝန်ကြီး ဖြစ်သော ဒေးဗစ်ကိုဟမ် ၏ အဆိုအရ ကာတာနိုင်ငံသည် အကြမ်းဖက်သမားများ၏ ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု အတွက် ခွင့်ပြုထားသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;ISIS&quot;&gt;{{cite web|title=ISIS: Can coalition cut off funding of world's wealthiest terror group?|author=John Defterios|url=http://www.cnn.com/2014/10/27/business/isis-wealthiest-terror-group-defterios/index.htmlpublisher=''CNN''|date=27 October 2014}}{{Dead link|date=December 2021 }}&lt;/ref&gt;ကာတာမှ ထိုအဖွဲ့များအား ထောက်ပံ့ထားသော အထောက်အထားများရှိပြီး ဆီးရီးယား နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းမှ တင်းမာသော သဘောထားရှိသည် အစ္စလာမ် စစ်သွေးကြွ အဖွဲ့များလည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;nyt20130630&quot;/&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ် လေ့လာချက် အရ သိရှိရသည်မှာ ကာတာ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျ နှင့် တူရကီ နိုင်ငံတို့သည် ဆီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ် အတွင်း အစိုးရအား ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်နေသည့် အဖွဲ့ခွဲတစ်ခု ဖြစ်ကာ အယ်လ်ကိုင်းဒါး အဖွဲ့နှင့် ဆက်စက်နေသည့် အယ်လ်နူစရာ တပ်ဦး နှင့် အခြား ဆလာဖစ် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ ဖြစ်သော အာရာ အက်ရှမ်&lt;ref name=&quot;ISIS&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-crisis-turkey-and-saudi-arabia-shock-western-countries-by-supporting-antiassad-jihadists-10242747.html |title=Turkey and Saudi Arabia alarm the West by backing Islamist extremists the Americans had bombed in Syria |author=Kim Sengupta |newspaper=The Independent |date=12 May 2015 |accessdate=14 June 2017 |archivedate=13 May 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150513214636/http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/syria-crisis-turkey-and-saudi-arabia-shock-western-countries-by-supporting-antiassad-jihadists-10242747.html }}&lt;/ref&gt; တို့ ပါဝင်သည်ဟု သတင်းရသည့် အာမီအော့ဖ် ကွန်ကွက်စ်&lt;ref&gt;&quot;[https://news.yahoo.com/army-conquest-rebel-alliance-pressures-syria-regime-090529121.html 'Army of Conquest' rebel alliance pressures Syria regime]&quot;. Yahoo News. 28 April 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx Gulf allies and 'Army of Conquest'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919055514/http://weekly.ahram.org.eg/News/12392/21/Gulf-allies-and-%E2%80%98Army-of-Conquest%E2%80%99.aspx |date=19 September 2015 }}&quot;. ''Al-Ahram Weekly''. 28 May 2015.&lt;/ref&gt; အား ပွင့်လင်းစွာ ကျောထောက်နောက်ခံ ပေးခဲ့ကြသည်။

ကာတာသည် ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသည့် အီဂျစ်သမ္မတဟောင်း မိုဟာမက် မော်ဆီအား သံတမန် ရေးရာ အရ လည်းကောင်း နိုင်ငံပိုင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား မီဒီယာ ကွန်ယက် ဖြင့် လည်းကောင်း အထောက်အပံ့ ပေးခဲ့သည်မှာ စစ်တပ်အာဏာသိမ်း၍ ၎င်းအား မဖြုတ်ချမီ အချိန် အထိ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=The Daily Beast|url=http://www.thedailybeast.com/articles/2013/04/11/qatar-sends-aid-money-to-help-egypt.html |title=Qatar Sends Aid Money to Help Egypt |publisher=TheDailyBeast.com |date= |accessdate=4 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FP&quot;&gt;{{cite web|title=The Al-Jazeera Effect|publisher=Foreign Policy|date=9 February 2011|url=https://foreignpolicy.com/2011/02/09/the-al-jazeera-effect-2}}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် ကာတာသည် ၎င်း အာဏာရနေစဉ် အချိန်က အီဂျစ်အား ဒေါ်လာ ၇.၅ ဘီလီယံ ထုတ်ချေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|author=Reuters |url=http://www.voanews.com/content/egypt-returns-two-billion-dollars-to-qatar-tension/1753280.html |title=Egypt Returns $2 Billion to Qatar in Sign of Growing Tensions |publisher=Voanews.com |date= |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကာတာသည် ပါလက်စတိုင်း ခေါင်းဆောင် ဟာမတ်စ် အား ထောက်ခံခဲ့ကြောင်း ပထမဆုံး သတင်း ထွက်ခဲ့သဖြင့် &lt;ref name=bbchamas&gt;[http://www.bbc.com/news/world-middle-east-17192278 bbc.com: &quot;Hamas political leaders leave Syria for Egypt and Qatar&quot;], 28 February 2012&lt;/ref&gt; အစ္စရေး၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ အီဂျစ် နှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ တို့၏ ဝေဖန်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့က &quot;ကာတာသည် ဟာမတ်စ်ကို ထောက်ခံခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ပျက်ပြားစေသည်&quot; ဟု စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.algemeiner.com/2014/07/28/gaza-conflict-spotlights-role-of-qatar-the-hamas-funding-u-s-ally/ |title=Gaza conflict spotlights role of Qatar, the Hamas-funding U.S. ally |date=28 July 2014 |accessdate=30 July 2014}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ကာတာ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးမှ ဟာမတ်စ်အား ထောက်ခံသည်မှာ မဟုတ်ကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့ပြီး &quot;ကျွန်တော်တို့ ဟာမတ်စ်ကို ထောက်ခံတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပါလက်စတိုင်းတွေကို ထောက်ခံတာပါ။&quot; ဟု ဆိုခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.qa/en/SiteServices/MediaCenter/News/Pages/News20140801131459.aspx |title=Al Attiyah to CNN: Israel doesn't want peace |date=28 July 2014 |accessdate=26 October 2014 |archivedate=7 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407215427/http://www.mofa.gov.qa/en/SiteServices/MediaCenter/News/Pages/News20140801131459.aspx }}&lt;/ref&gt; ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက် အပြီးတွင် ကာတာသည် ဂါဇာသို့ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံ ရှိသော လူသားချင်း စာနာမှု ဆိုင်ရာ အကူအညီများပေးမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.reuters.com/article/2014/10/12/us-gaza-egypt-conference-qatar-idUSKCN0I10HF20141012/ |title=Qatar pledges $1 billion for Gaza rebuilding at Cairo conference |date=12 October 2014 |accessdate=26 October 2014 |archivedate=27 October 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141027081826/http://www.reuters.com/article/2014/10/12/us-gaza-egypt-conference-qatar-idUSKCN0I10HF20141012/ }}&lt;/ref&gt;

ကာတာနိုင်ငံသည် ပညာရေး၊ ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီလာခံများစွာကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ၁၁ ကြိမ်မြောက် ဒိုဟာ ဖိုရမ်တွင် အဓိက အတွေးအခေါ် ပညာရှင်များ၊ နောက်ခံ အမျိုးမျိုးမှ ပရော်ဖက်ရှင်နယ်များနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းမှ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များကို ဖိတ်ကြား၍ ဒီမိုကရေစီ၊ မီဒီယာ၊ သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ၊ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု နှင့် အနာဂတ် ရေလုံလောက်စွာ ရရှိရေး ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ ထိုဖိုရမ်တွင် အနာဂတ် စီးပွားရေး ညီလာခံကို အဓိကထား၍ ကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://enrichingthefuture2012.qatarconferences.org/previous_conferences.php|title=Enriching the Middle East's Economic Future Conferences|publisher=Qatar Conferences|accessdate=12 March 2015|archivedate=30 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230090351/http://enrichingthefuture2012.qatarconferences.org/previous_conferences.php}}&lt;/ref&gt;လတ်တလော ကာလများတွင် ကာတာမှ ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ ပြိုင်ဘက်များ အကြား ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများကို လက်ခံ ကျင်းပ ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် သိသာထင်ရှားသည့် ဆွေးနွေးမှုမှာ ဒါဖာ သဘောတူညီချက် ဖြစ်သည်။ ဒိုဟာ ကြေညာချက်သည် ဒါဖာ ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ် အတွက် အခြေခံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိက ဒေသ တွင် သိသာလောက်သော အကျိုးရလဒ်များကို ရရှိခဲ့သည်။ သိသာထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုများတွင် လုံခြုံရေးနှင့် တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု ပြန်လည် ဖော်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပြန်လည် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များ တိုးတက်လာခြင်း၊ မိမိတို့ နေရပ်မှ စွန့်ခွာသွားသူများ ပြန်လာခြင်း နှင့် ဒါဖာရှိ ပြည်သူများအား စည်းရုံးစေပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး လုပ်ငန်းစဉ် အတွက် ရှေ့သို့ ဆက်လှမ်းရန် တွန်းအားပေးနိုင်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qatarchronicle.com/world/africa/30423/sudan-minister-lauds-doha-declaration-for-initiating-darfur-peace-process/|title=Sudan Minister Lauds Doha Declaration For Initiating Darfur Peace Process|work=Qatar Chronicle|date=9 June 2013|accessdate=22 June 2013|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924083511/http://www.qatarchronicle.com/world/africa/30423/sudan-minister-lauds-doha-declaration-for-initiating-darfur-peace-process/}}&lt;/ref&gt;ကာတာသည် ဘဏ္ဍာရေး ပြန်လည် လှုပ်ရှားရေး နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး တို့ အတွက် ဒါဖာသို့ စတာလင်ပေါင် ၈၈.၅ သန်း လှူဒါန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/pressreleases/2014/09/21/qatar-donates-88-5-million-for-darfur/|title= Qatar donates $88.5 Million for Darfur|date= 24 September 2014|accessdate= 21 September 2014|archivedate= 13 July 2017|archiveurl= https://web.archive.org/web/20170713002546/http://www.undp.org/content/undp/en/home/presscenter/pressreleases/2014/09/21/qatar-donates-88-5-million-for-darfur/}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ အီဂျစ်နှင့် ယီမင်တို့မှ ကာတာအား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးအကျဆုံး အစ္စလာမ် လှုပ်ရှားမှု တစ်ခု ဖြစ်သည့် မွတ်စလင် ဘရားသားဟုဒ်ကို ထောက်ခံသည့် ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍&lt;ref name=guard /&gt; အငြင်းပွားမှု ကြီးထွားလာပြီး ကာတာအား အစ္စလာမ် အစွန်းရောက်များနှင့် အကြမ်းဖက်သမားများကို ထောက်ပံ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Six nations cut diplomatic ties to Qatar as Arab rift deepens|url=http://www.hurriyetdailynews.com/six-nations-cut-diplomatic-ties-to-qatar-as-arab-rift-deepens.aspx?pageID=238&amp;nID=113926&amp;NewsCatID=352|publisher=Hurriyet Ddaily News|date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;  သံတမန်ရေးရာ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ခဲ့သည်။ ဆော်ဒီအာရေဗျမှ ထိုသို့ လုပ်ဆာင်ချင်းမှာ နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေး အတွက် လိုအပ်သော ဆောင်ရွက်ချက် ဖြစ်သည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ယီမင်ရှိ ညွန့်ပေါင်းတပ်မှလည်း ကာတာတပ်များကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ အီဂျစ်မှ ၎င်း၏ လေကြောင်းနယ်နိမိတ်နှင့် သင်္ဘောဆိပ်များတွင် ကာတာအား ဖြတ်သန်းသွားလာခြင်းကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=guard&gt;{{cite news|title=Saudi Arabia, UAE, Egypt and Bahrain break diplomatic ties with Qatar over 'terrorism'|url=https://www.theguardian.com/world/2017/jun/05/saudi-arabia-and-bahrain-break-diplomatic-ties-with-qatar-over-terrorism|publisher=The Guardian|date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yemen cuts diplomatic ties with Qatar: state news agency|url=http://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-yemen-idUSKBN18W0RS|work=reuters|date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

===စစ်ရေး===
[[File:Dassault Mirage 2000-5 participating in Odyssey Dawn (cropped).jpg|thumb|[[လစ်ဗျားနိုင်ငံ]] ပေါ်မှ ပျံသန်းနေသော ကာတာ၏ [[ဒက်ဆု မီရာ့ဂျ် ၂၀၀၀]]]]
ကာတာတပ်မတော်သည် ကာတာ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ကာတာနိုင်ငံသည် အသင့်အတင့်မျှသော စစ်အင်အားကိုသာ ထားရှိပြီး ခန့်မှန်းခြေ အမျိုးသား ၁၁,၈၀၀ ဦး ရှိကာ ကြည်းတပ်တွင် ၈,၅၀၀၊ ရေတပ်တွင် ၁,၈၀၀ နှင့် လေတပ်တွင် ၁,၅၀၀ မျှ ရှိသည်။ ကာတာ၏ ကာကွယ်ရေး အသုံးစရိတ်မှာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း အမျိုးသားထုတ်ကုန်၏ ၄.၂% ခန့်ရှိသည်။ ကာတာသည် လတ်တလောတွင် အမေရိကန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့ နှင့် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပြီး အစောပိုင်း ၁၉၉၄ ခုနှစ်ကလည်း ပြင်သစ်နှင့် လက်မှတ် ထိုးထားခဲ့သည်။ ကာတာသည် ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ၏ အတူတကွ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သော စစ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လေ့ ရှိသည်။ အမေရိကန်နှင့် အခြား ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအချို့မှ တာဝန်ယူလည်ပတ်နေသာ အယ်လ်အူဒိတ် လေတပ် အခြေစိုက်စခန်း ရှိခြင်းသည် ကာတာနိုင်ငံ အတွက် ကာကွယ်ရေး နှင့် နိုင်ငံ လုံခြုံရေးအတွက် အာမခံချက် ပေးထားသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://milexdata.sipri.org |title=The SIPRI Military Expenditure Database |publisher=Stockholm International Peace Research Institute |accessdate=29 October 2011 |archivedate=23 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123190846/http://milexdata.sipri.org/ }}&lt;/ref&gt; ကာတာရှိ အထူးတပ်ဖွဲ့များကို ပြင်သစ်နှင့် အခြား အနောက်နိုင်ငံများမှ လေ့ကျင့်ပေးထားပြီး ကျွမ်းကျင်မှု အတိုင်းအတာ တစ်ခု အထိရှိသည်ဟု ယုံကြည်ယူဆရသည်။ &lt;ref name=strangepow&gt;{{cite web|title=The Strange Power of Qatar by Hugh Eakin|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2011/oct/27/strange-power-qatar/?pagination=false|publisher=The New York Review of Books|accessdate=16 June 2013}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် လစ်ဗျား သူပုန်များအား ၂၀၁၁ ထရီပိုလီတိုက်ပွဲတွင်လည်း အကူအညီပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=strangepow/&gt;

စတော့ခ်ဟုမ်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငြိမ်းချမ်းရေး သုတေသန အင်စတီကျု (SIPRI) ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ကာတာသည် ၂၀၁၀ မှ ၂၀၁၄ အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် လက်နက် တင်သွင်းမှု၌ အဆင့် ၄၆ ရှိသည်။ ကာတာ တွင်ရှိသော သူ၏ စစ်တပ်များကို ပုံစံပြောင်းလဲရန် နှင့် သိသာစွာ တိုးချဲ့ရန် အစီအစဉ်မှာ အရှိန်မြင့်တက်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီမှ တင့်ကား ၆၂ စင်း နှင့် အမြောက် ၂၄ လက်ကို မှာယူပြီးနောက်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အခြား ကန်ထရိုက်စာချုပ်များကို ဆက်လက်ချုပ်ဆိုခဲ့ကာ ၎င်းတို့တွင် တိုက်ခိုက်ရေး ရဟတ်ယာဉ် ၂၄ စင်း၊ လေကြောင်းရန် ကာကွယ်ရေး လေယာဉ် ၃ စင်း တို့ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ မှာယူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စပိန်နိုင်ငံမှလည်း ဆီသည် လေယာဉ် ၂ စင်းကို ဝယ်ယူခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Trends in International Arms Transfer, 2014|url=http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495|website=www.sipri.org|publisher=Stockholm International Peace Research Institute|accessdate=18 March 2015|ref=SIPRI Fact Sheet, March 2015|archivedate=19 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150319023856/http://books.sipri.org/product_info?c_product_id=495}}&lt;/ref&gt;

ကာတာစစ်တပ်သည် ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သော ယီမင်ရှိ ရှီယာ့ ဟိုသစ် အတိုက်အခံများကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်ဂျာဇီးယား အမေရိကား ၏ သတင်းအရ ယီမင်ရှိ အတိုက်အခံများကို တိုက်ခိုက်သော ဆော်ဒီအာရေဗျ ဦးဆောင်သည့် ညွန့်ပေါင်းတပ်သည် အရပ်သားများကို မခွဲခြားဘဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် အပြင် အရပ်သားများ ထူထပ်စွာ ရှိနေသည့် နေရာများတွင် ဗုံးများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;aljazeeraus201512&quot; /&gt; အရပ်သား အများအပြား သေဆုံးခဲ့ပြီး ထိုဒေသအတွင်းရှိ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ၏ အစိတ်အပိုင်း အများအပြား ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-29319423|title=Yemen crisis: Who is fighting whom?|date=28 March 2017|publisher=|accessdate=5 June 2017|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;ဆော်ဒီတို့မှ ဆေးရုံများအားလည်း ဝာာဝန်ကျသူများ ရှိနေစဉ်မှာပင် ဗုံးကြဲခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.scientificamerican.com/article/airstrike-hits-doctors-without-borders-hospital-in-yemen/|title=Airstrike Hits Doctors Without Borders Hospital in Yemen|publisher=|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-34645469|title=Yemen conflict: MSF hospital destroyed by air strikes|date=27 October 2015|publisher=|accessdate=5 June 2017|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;

==အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ==
[[File:Qatar, administrative divisions - Nmbrs - colored.svg|thumb|250px| ၂၀၀၄ ခုနှစ် မှစ၍ ပိုင်းခြားထားသော ကာတာ၏ စည်ပင်သာယာနယ်နိမိတ်များ]]

၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ ကာတာနိုင်ငံအား စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် ၇ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web  | title = Qatar Municipalities  | publisher = Qatar Ministry of Municipality and Urban Planning  | url = http://www.baladiya.gov.qa/cui/view.dox?id=585&amp;siteID=2  | archiveurl = https://www.webcitation.org/648BEr4aA?url=http://www.baladiya.gov.qa/cui/view.dox?id=585  | archivedate = 22 December 2011  | accessdate = 14 June 2017  }}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့မှာ 
# မက်ဒီနတ် အက် ရှာမယ်လ်
#အယ်လ်ခိုး
#အူမာဆလာ
#အယ်လ်ဒိုင်း
#အယ်လ်ရေယန်း
# ဒိုဟာ
# အယ်လ်ဝါခရာ တို့ ဖြစ်ကြသည်။

စာရင်းဇယား ကိစ္စရပ်များ အတွက် စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ်များကို ဇုံ ၉၆ ခု အဖြစ် ထပ်မံပိုင်းခြား ထားပြီး&lt;ref name=admdiv&gt;{{cite web|title=Administrative Division of the State|url=http://www.qsa.gov.qa/eng/publication/pdf-file/Social/Population_Households_Establishment_QSA_Census_AE_2010.pdf|work=The General Census of Population and Housing, and Establishment Apr 2010|publisher=State of Qatar Statistics Authority|page=25|accessdate=14 June 2017|archivedate=28 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028225608/http://qsa.gov.qa/eng/publication/pdf-file/Social/Population_Households_Establishment_QSA_Census_AE_2010.pdf}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့အား အကွက်များ အဖြစ် ဆက်လက် ပိုင်းခြားထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title = Population By Gender, Municipality And Zone, March 2004|url = http://www.planning.gov.qa/Qatar-Census-2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T02.htm|publisher = General Secretariat for Development Planning|archiveurl = https://web.archive.org/web/20061212202517/http://www.planning.gov.qa/Qatar-Census-2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T02.htm|archivedate = 12 December 2006}}&lt;/ref&gt;

==ပထဝီဝင်==
{{Multiple image
 | align     = right
 | direction = horizontal
 | width     = 
 | image1    = Desert Coast (6996854733).jpg
 | width1    = 190
 | alt1      =
 | caption1  = သဲကန္တာရ ကမ်းရိုးတန်း
 | image2    = Desert Qatar.JPG
 | width2    = 190
 | alt2      = 
 | caption2  = ကာတာရှိ သဲကန္တာရ မြင်ကွင်း
}}

ကာတာကျွန်းဆွယ်သည် ၁၀၀ မိုင် (၁၆၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ ထိုးထွက်လျက် ရှိသည်။ မြောက်လတ္တီကျု ၂၄° မှ ၂၇° ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၅၀° မှ ၅၂° ကြားတွင် တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ နေရာ အတော်များများသည် နိမ့်သော ကျောက်မြေများရှိပြီး သဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်။ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ခိုးလ်အယ်လ် အဒိတ် ကုန်းတွင်း ပင်လယ်ရှိပြီး ပါရှားပင်လယ်ကွေ့ အတွင်း ဝင်ရောက်သော မြစ်လက်တက် တစ်ခုအား စီတန်းနေသာ သဲတောင်ကုန်းများဖြင့် ဝိုင်းရံထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြင်းပြသော ဆောင်းရာသီနှင့် အလွန်ပူပြင်းပြီး စိုစွတ်သော နွေရာသီများ ရှိသည်။

ကာတာနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ အနောက်ဘက် ဂျီဘဲလ် ဒူခန်ရှိ ကာရင် အဘူ အယ်လ်ဘော ဖြစ်ပြီး ၃၃၈ပေ (၁၀၃ မီတာ) မြင့်သည်။ &lt;ref name=&quot;CIA&quot;&gt;{{cite web | title = Qatar | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html | publisher = Central Intelligence Agency | work = CIA World Factbook | date = 8 February 2012 | accessdate = 4 March 2012 | archivedate = 24 December 2018 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20181224211230/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/qa.html }}&lt;/ref&gt;ထိုနေရာမှာ ဇီခရစ်မှ အမ်ဘတ် ကို ဖြတ်၍ တောင်ပိုင်းထိ  ထုံးကျောက်တုံး ပုများ ကျဲပြန့် တည်ရှိနေသော နေရာ ဖြစ်သည်။ ဂျီဘဲလ်ဒူခန်သည် ကာတာရှိ အဓိက ကုန်းတွင်း ရေနံ ထွက်ရှိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်ပြီး သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့တွင်းများမှာ ကျွန်းဆွယ် အနောက်မြောက်ဘက် ကမ်းလွန်တွင် တည်ရှိသည်။

===ဇီဝမျိုးကွဲများ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်===
[[File:Qatari ostriches (3206781575).jpg|thumb|left|ကာတာရှိ ငှက်ကုလားအုပ်]]
ကာတာသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်တွင် ရိုင်ယို ဇီဝ မျိုးကွဲများဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် ထို သဘောတူညီချက်၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbd.int/convention/parties/list/ |title=List of Parties|publisher=Convention on Biological Diversity|accessdate=8 December 2012}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက်တွင် အမျိုးသား ဇီဝမျိုးကွဲဆိုင်ရာ မဟာဗျူဟာနှင့် ဆောင်ရွက်မှု အစီအစဉ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ် မေ ၁၈ တွင် သဘောတူညီချက် အဖွဲ့သို့ တင်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbd.int/doc/world/qa/qa-nbsap-01-en.pdf |title=National Biodiversity Strategy and Action Plan. State of Qatar|publisher=Convention on Biological Diversity|accessdate=9 December 2012}}&lt;/ref&gt; ကာတာတွင် မှိုမျိုးကွဲပေါင်း ၁၄၂ မျိုးကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|author=A. H. Moubasher|title=Soil Fungi in Qatar and Other Arab Countries|url=https://archive.org/details/soilfungiinqatar0000moub|year=1993|publisher=Centre for Scientific and Applied Research, University of Qatar|page=i–xvi, 570 pp., 86 plates|isbn=978-99921-21-02-3}}&lt;/ref&gt; လတ်တလောတွင် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ဝေထားသော စာအုပ်တွင် ကာတာ တွင် သိရှိသော သို့မဟုတ် ရှိမည်ဟု ယုံကြည်ရသော ပုတ်သင်ညိုများကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး နိုင်ငံတကာမှ သိပ္ပံပညာရှင်များ နှင့် အခြားပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်သူများ အဖွဲ့မှ စစ်တမ်း ကောက်ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/The_Lizards_Living_in_Qatar_2014.pdf The Lizards Living in Qatar. 2014. First edition, Published in Doha (Qatar), 2014, 5 June (World Environment Day). 570 pages.] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140708101506/http://www.biology.ucr.edu/people/faculty/Garland/The_Lizards_Living_in_Qatar_2014.pdf |date=8 July 2014 }}&lt;/ref&gt;

ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုမျှ ကြာအောင်ပင် ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ဒ် အများဆုံး ထုတ်လွှတ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးလျှင် ၄၉.၁ မက်ထရစ်တန်မျှ ထုတ်လွှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/EN.ATM.CO2E.PC?page=2 |title=CO2 emissions (metric tons per capita) |publisher=Data.worldbank.org |date= |accessdate=7 January 2013}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ကာတာနိုင်ငံသားများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တစ်ဦးချင်း ရေသုံးစွဲမှု အများဆုံး ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးလျှင် လီတာ ၄၀၀ ခန့်မျှ သုံးစွဲကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news |url= https://www.theguardian.com/environment/2010/jan/14/qatar-biofuels-energy-consumption |title= Qatar to use biofuels? What about the country's energy consumption? |work = The Guardian |first= Fred |last = Pearce |date= 14 January 2010 |location=London}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် နိုင်ငံတော် မျှော်မှန်းချက် ၂၀၃၀ ကို စတင် ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ထို မျှော်မှန်းချက်များတွင် နောက် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခု အတွင်း သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကို အဓိက ပန်းတိုင် ၄ ခု ထဲမှ တစ်ခု အဖြစ် အသားပေး ဖော်ပြထားသည်။ နိုင်ငံတော် မျှော်မှန်းချက်မှ ဒေသတွင်း နှင့် ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ရေနံကို အခြေခံသော စွမ်းအင်မှ အခြား အနာဂတ်အတွက် မထိခိုက်ပဲ လက်ရှိ အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ထွန်းသော အစားထိုး စွမ်းအင်များကို ဖော်ဆောင်ရန် လည်း ကတိပြုထားသည်။ &lt;ref name=&quot;Qatar National Vision 2030&quot;&gt;{{cite web|title=Qatar National Vision 2030 |url=http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/qatar_national_vision |publisher=Ministry of Development Planning and Statistics |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113150935/http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/qatar_national_vision |archivedate=13 November 2012 }}&lt;/ref&gt;

===ရာသီဥတု===
{{Weather box
|location = Qatar
|metric first = Y
|single line = Y
|Jan high C = 22
|Feb high C = 23
|Mar high C = 27
|Apr high C = 33
|May high C = 39
|Jun high C = 42
|Jul high C = 42
|Aug high C = 42
|Sep high C = 39
|Oct high C = 35
|Nov high C = 30
|Dec high C = 25
|Jan low C = 14
|Feb low C = 15
|Mar low C = 17
|Apr low C = 21
|May low C = 27
|Jun low C = 29
|Jul low C = 31
|Aug low C = 31
|Sep low C = 29
|Oct low C = 25
|Nov low C = 21
|Dec low C = 16
|Jan precipitation mm = 12.7
|Feb precipitation mm = 17.8
|Mar precipitation mm = 15.2
|Apr precipitation mm = 7.6
|May precipitation mm = 2.5
|Jun precipitation mm = 0
|Jul precipitation mm = 0
|Aug precipitation mm = 0
|Sep precipitation mm = 0
|Oct precipitation mm = 0
|Nov precipitation mm = 2.5
|Dec precipitation mm = 12.7
|source 1 = http://us.worldweatheronline.com/doha-weather-averages/ad-dawhah/qa.aspx
|date=Jan 2016
}}

==စီးပွားရေး==
[[File:Qatar Export Treemap.png|thumb|ကာတာမှ တင်ပို့သော ကုန်ပစ္စည်းများကို အရောင် ၂၈မျိုး ခွဲထားသော ဂရပ်ဖ်ဖြင့် ပြထားပုံ (၂၀၁၁)]]

[[File:Doha City, UNCTAD XIII (7115124733).jpg|thumb|left|ဒိုဟာမြို့၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ရပ်ဝန်း]]
ရေနံကို ရှာဖွေ မတွေ့ရှိမီ အချိန်အထိ ကာတာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း နှင့် ပုလဲရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းများပေါ်တွင် အခြေခံခဲ့သည်။ ၁၈၉၂ ခုနှစ် အော့တမန် အင်ပိုင်ယာ၏ ဘုရင်ခံများ ရေးသားသော အစီရင်ခံစာ အရ ၁၈၉၂ ခုနှစ် ပုလဲ ရှာဖွေရေး မှ ရသော ဝင်ငွေမှာ ကရန်ငွေ ၂,၄၅၀,၀၀၀ မျှ ဖြစ်သည် ဟု ဆိုသည်။ &lt;ref name=&quot;Fromhertz2012&quot; /&gt; ၁၉၂၀ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်တို့၏ မွေးပုလဲများ ကမ္ဘာ့ ဈေးကွက်သို့တင်ပို့ချိန်တွင်  ကာတာ၏ ပုလဲလုပ်ငန်း ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။  ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ကာတာရှိ ဒူခန် ရေနံတွင်းတွင် ရေနံ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=emboil&gt;{{cite web |title=The Qatar Oil Discoveries |author=Rasoul Sorkhabi |journal=GEO ExPro Magazine |volume=7 |issue=1 |date=2010 |url=http://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries |access-date=16 June 2017 |archive-date=5 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205055046/https://www.geoexpro.com/articles/2010/01/the-qatar-oil-discoveries }}&lt;/ref&gt;ရေနံ ရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုသည် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အခုအချိန်တွင် နိုင်ငံအတွင်း တရားဝင် နိုင်ငံသားများအတွက် လူနေမှု အဆင့်အတန်း အလွန်မြင့်မားသည်။ ဝင်ငွေခွန် မကောက်ခံ သဖြင့် ကာတာ သည် ဘာရိန်း နိုင်ငံနှင့် အတူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အခွန် အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၀.၁ % ဖြစ်သည်။&lt;ref name=newhopenyt&gt;{{cite news|title=New Hope for Democracy in a Dynastic Land|url=https://www.nytimes.com/2013/06/26/world/middleeast/emir-of-qatar-abdicates-handing-power-to-his-son.html?pagewanted=all&amp;_r=0|publisher=NYTimes.com|accessdate=26 June 2013|first=Rod|last=Nordland|date=25 June 2013}}&lt;/ref&gt;ကုမ္ပဏီ ဥပဒေ အရ နိုင်ငံအတွင်း မည်သည့်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းမဆို ကာတာနိုင်ငံသားများမှ ၅၁% ပိုင်ဆိုင်ရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref name=nobs/&gt;

၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက် အရ ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် အဆင့် စတုတ္တနေရာ ၌ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;imfoct&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2016/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=34&amp;pr.y=13&amp;sy=2015&amp;ey=2015&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=512%2C672%2C914%2C946%2C612%2C137%2C614%2C546%2C311%2C962%2C213%2C674%2C911%2C676%2C193%2C548%2C122%2C556%2C912%2C678%2C313%2C181%2C419%2C867%2C513%2C682%2C316%2C684%2C913%2C273%2C124%2C868%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C624%2C692%2C522%2C694%2C622%2C142%2C156%2C449%2C626%2C564%2C628%2C565%2C228%2C283%2C924%2C853%2C233%2C288%2C632%2C293%2C636%2C566%2C634%2C964%2C238%2C182%2C662%2C359%2C960%2C453%2C423%2C968%2C935%2C922%2C128%2C714%2C611%2C862%2C321%2C135%2C243%2C716%2C248%2C456%2C469%2C722%2C253%2C942%2C642%2C718%2C643%2C724%2C939%2C576%2C644%2C936%2C819%2C961%2C172%2C813%2C132%2C199%2C646%2C733%2C648%2C184%2C915%2C524%2C134%2C361%2C652%2C362%2C174%2C364%2C328%2C732%2C258%2C366%2C656%2C734%2C654%2C144%2C336%2C146%2C263%2C463%2C268%2C528%2C532%2C923%2C944%2C738%2C176%2C578%2C534%2C537%2C536%2C742%2C429%2C866%2C433%2C369%2C178%2C744%2C436%2C186%2C136%2C925%2C343%2C869%2C158%2C746%2C439%2C926%2C916%2C466%2C664%2C112%2C826%2C111%2C542%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C941%2C474%2C446%2C754%2C666%2C698%2C668&amp;s=NGDPDPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects (PPP valuation of country GDP)|publisher=IMF|date=October 2016}}&lt;/ref&gt;နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးရန် နိုင်ငံခြားသာ အလုပ်သမားများ အပေါ်တွင် အကြီးအကျယ် မှီခိုအားထားသည့်အတွက် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားမှာ နိုင်ငံလူဦးရေ ၏ ၈၆%  နှင့် အလုပ်လုပ်သူ၏ ၉၄%  အထိ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;Bill Crane (20 April 2015). [https://www.jacobinmag.com/2015/04/gulf-states-slave-labor-migrant-workers/ Gravediggers of the Gulf]. ''[[:en:Jacobin (magazine)|Jacobin]]''. Retrieved 20 April 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar: Migrant Construction Workers Face Abuse|url=https://www.hrw.org/news/2012/06/12/qatar-migrant-construction-workers-face-abuse|publisher=Human Rights Watch}}&lt;/ref&gt; ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆိုးရွားဆုံး လုပ်ငန်းခွင် ရှိရာ နေရာ အဖြစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား သမဂ္ဂမှ ဝေဖန်ခြင်း ခံရသည်။&lt;ref&gt;Robert Tuttle (22 May 2014). [https://www.bloomberg.com/news/2014-05-22/world-cup-host-qatar-ranked-among-worst-places-to-work-by-unions.html World Cup Host Qatar Ranked Among Worst Places to Work by Unions]. [[:en:Bloomberg L.P.|Bloomberg]]. Retrieved 29 July 2014.&lt;/ref&gt; ကာတာ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုမှာ ရေနံထွက် ပစ္စည်း နှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်း အပေါ်တွင်သာ လုံးဝနီးပါး အခြေခံပြီး ၁၉၄၀ တွင် စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.onlineqatar.com/info/tourist-info.aspx |title=Qatar tourist guide |accessdate=14 February 2012}}&lt;/ref&gt; ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတ်ငွေ့ရည် အများဆုံး တင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=strangepow /&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက် အရ ကာတာသည် နောင် ဆယ်နှစ် အတွင်း စွမ်းအင်ကဏ္ဍ၌ ဒေါ်လာ ၁၂၀ ဘီလီယံမျှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://export.gov/qatar/static/2012%20CCG%20Qatar%20Final_Latest_eg_qa_050999.pdf |title=Doing Business in Qatar: 2012 Country Commercial Guide for U.S. Companies |publisher=US &amp; Foreign Commercial Service And US Department of State |date= |accessdate=7 January 2013 |archivedate=16 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116235824/http://export.gov/qatar/static/2012%20CCG%20Qatar%20Final_Latest_eg_qa_050999.pdf }}&lt;/ref&gt; [[အိုပက်|ရေနံတင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံများ အဖွဲ့]] (အိုပက်) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/168.htm|publisher=OPEC|accessdate=16 June 2013|archivedate=6 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170606105128/http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/168.htm}}&lt;/ref&gt;

ကာတာနိုင်ငံသည် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ အရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ အဖြစ် ၂၀၁၀ ခုနှစ် [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ]] ကို ကျော်တက်၍ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ၃ နှစ်ဆက်တိုက် ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဝါရှန်တန်တွင် အခြေစိုက်သော နိုင်ငံတကာ ငွေကြေး အင်စတီကျု၏ ထုတ်ပြန်သော လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း ထည့်တွက်ပြီး ကာတာ၏  ၂၀၁၀၂ ခုနှစ် လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီမှာ ဒေါ်လာ ၁၀၆,၀၀၀ (ကာတာငွေ ၃၈၇,၀၀၀) ဖြစ်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ အဆင့်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်း  နိုင်ခဲ့သည်။ လူဇင်ဘတ်သည် ဒေါ်လာ ၈၀,၀၀၀ ဖြင့် ဒုတိယ နေရာတွင် ပြတ်ကျန်ခဲ့ပြီး စင်ကာပူ နိုင်ငံမှာ လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ ၆၁,၀၀၀ ဒေါ်လာဖြင့် တတိယ နေရာတွင် ရှိခဲ့သည်။ ထိုသုတေသနမှာ ကာတာ၏ ဂျီဒီပီအား ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၁၈၂ ဘီလီယံ ဒေါ်လာဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီး သဘာဝဓာတ်ငွေ့ တင်ပို့မှု များပြားခြင်း နှင့် ရေနံဈေး မြင့်တက်ခြင်းတို့ကြောင့် အမြင့်ဆုံး နေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကာတာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၁.၈ သန်း ဖြစ်သည်။ ထို လေ့လာချက်မှပင် ကာတာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအား ၁၁၅ ဘီလီယံဖြင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၂ ခုမြောက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/bethgreenfield/2012/02/22/the-worlds-richest-countries/ |title=The World's Richest Countries |work=Forbes}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်သော ကာတာ ရင်းနီးမြှုပ်နှံမှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့သည် နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်ဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအား အထူးပြုလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kortekaas |first=Vanessa |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/90b2885a-3d85-11e3-9928-00144feab7de.html#axzz2kYginHGM |title=New Qatar emir shakes up sovereign wealth fund |work=Financial Times |date=28 October 2013 |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;ရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းမှ ဘီလီယံ နှင့် ချီသော ဒေါ်လာ အပိုငွေများကြောင့် ကာတာ အစိုးရသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဥရောပ နှင့် အာရှ ပစိဖိတ် ဒေသတို့တွင် တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ထိုဦးပိုင် ကုမ္ပဏီ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ဒေါ်လာ ၁၀၀ ဘီလီယံ မျှ ရှိသည်။ ကာတာ ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီသည် ကာတာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ နိုင်ငံတကာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့ခွဲ ဖြစ်သည်။  ကာတာ ဦးပိုင် ကုမ္ပဏီသည် နိုင်ငံတော်မှ တစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၃၀ မှ ၄၀ အထိ ရရှိသည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အမြောက်အမြား ရှိပြီး ဗယ်လင်တီနို၊ ဆီးမန်း၊ ပရင်တမ့်၊ ဟားရော့ဒ်၊ သည်ရှတ်ဒ်၊ ဘာကလေဘဏ်၊ ဟိသရိုးလေဆိပ်၊ ပဲရစ် စိန့်ဂျာမိန်း ဘောလုံး အသင်း၊ ဗော့စ်ဝက်ဂွန် ဂရု၊ ရွိုင်ရယ်လ်ဒတ်ချ်ရှဲလ်၊ အမေရိကန်ဘဏ်၊ တစ်ဖနီ ၊ တရုတ်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဘဏ်၊ စိန်းဘူရီ၊ ဘလက်ဘယ်ရီ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.berryreview.com/2013/11/06/quatar-holding-llc-among-investors-in-blackberrys-1-billion-convertible-debt/ |title=Qatar Holding LLC Among Investors in BlackBerrys $1 Billion Convertible Debt |publisher=Berryreview.com |date=6 November 2013 |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt; နှင့် ဆန်းတန်ဒါ ဘရာစေး တို့တွင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|last=Hall |first=Camilla |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/2b1628f4-40b3-11e3-ae19-00144feabdc0.html#axzz2kYkTnRz9 |title=Qatar fund quietly builds $1bn Bank of America stake |work=Financial Times |date=30 October 2013 |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hall |first=Camilla |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/dc99ef1e-de45-11e2-9b47-00144feab7de.html#slide0 |title=Qatar: what's next for the world's most aggressive deal hunter? |work=Financial Times |date=4 July 2013 |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;

ကာတာနိုင်ငံတွင် အခွန်ကောက်ခံခြင်း မရှိပေ။ သို့သော်လည်း အာဏာပိုင်များက ကျန်းမာရေး နှင့် မညီညွတ်သော အစားအစာများနှင့် ဇိမ်ခံပစ္စည်းများကို အခွန်ကောက်ခံရန် အစီအစဉ်ကို ကြေညာထားသည်။ အခွန်အခများကို လူ့ခန္ဓာကိုယ်အား ထိခိုက်စေသာ ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည့် အမြန်ချက် အစားအစာများ၊ ဆေးရွက်ကြီးနှင့် ဆက်စပ်သော ပစ္စည်းများ နှင့် အချိုရည်များတွင် ကောက်ခံမည် ဖြစ်သည်။ ထို့သို့ စတင် အခွန်ကောက်ခံရခြင်းမှာ ရေနံဈေး ကျဆင်းခြင်းကြောင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုင်ငံတော် ဘတ်ဂျက်တွင် လိုငွေ ပြမှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ၂၀၁၆ မှစ၍ ရေနံ ကုမ္ပဏီများ နှင့် အခြား အစိုးရ ဌာနများတွင် အလုပ်သမား လျှော့ချခြင်းကို တွေ့မြင်ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dohanews.co/taxes-on-junk-food-luxury-items-to-be-rolled-out-in-qatar-soon/|title=Taxes on junk food, luxury items to be rolled out in Qatar soon|date=16 February 2017|publisher=|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dohanews.co/tag/layoffs/|title=layoffs Archives - Doha News|website=Doha News|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;


===စွမ်းအင်===
[[File:QTR A7-APA A380!137 EDHI 16-04-14.jpg|left|thumb|[[ကာတာ လေကြောင်းလိုင်း]] ၏ [[အဲယားဘတ်စ် A380]]၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သော ကာတာလေကြောင်းလိုင်းသည် ဒိုဟာမြို့မှ နိုင်ငံတကာရှိ မြို့ပေါင်း ၁၅၀ မြို့သို့ ဆက်သွယ်ထားသည်။]]
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကာတာတွင် စုစုပေါင်း ရေနံစည်ပေါင်း ၁၅ ဘီလီယံ စည် မျှ ကျန်ရှိနေပြီး ၎င်း၏ သဘာဝဓာတ်ငွေ့မှာ တကမ္ဘာလုံးရှိ ရင်းမြစ်၏ ၁၃% မျှ ရှိသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း အလိုက် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်သူ လူ ၂ သန်းတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုမျဉ်းအောက် နေထိုင်သူ တစ်ယောက်မှ မရှိဘဲ လူဦးရေ၏ တစ်ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ အလုပ်လက်မဲ့ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;bdlive.co.za&quot;&gt;{{cite web |author=Simon Lincoln Reader |url=http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2013/11/12/qatar-shows-how-money-can-solve-most-problems |title=Qatar shows how money can solve most problems |publisher=Bdlive.co.za |date=12 November 2013 |accessdate=30 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181209192146/http://www.bdlive.co.za/opinion/columnists/2013/11/12/qatar-shows-how-money-can-solve-most-problems |archive-date=9 December 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ကာတာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ကြားတွင် ကျဆင်းခဲ့သည်။ အိုပက်၏ ရေနံစိမ်း ထုတ်လုပ်ရေး အတွက် ဝေစု သတ်မှတ်ခြင်း၊ ရေနံဈေး ကျဆင်းခြင်း နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် အလားအလာ မကောင်းသော နိုင်ငံတကာ ဈေးကွက်၏ အခြေအနေတို့ကြောင့် ရေနံမှ ရငွေ ကျဆင်းခဲ့သည်။ ကျဆင်းနေသာ ဝင်ငွေ နှင့် အညီ အစိုးရ၏ အသုံးစရိတ် အစီအစဉ်များကိုလည်း လျှော့ချခဲ့ရသည်။ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဖြစ်လာသော ပြည်တွင်း စီးပွားရေး အခြေအနေကြောင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်း များစွာတို့မှာ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများကို လျှော့ချ ထုတ်ပယ်ခဲ့ရသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် စီးပွားရေး ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာပြီးနောက် နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ပြန်လည်များပြားလာခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် အီဂျစ်နိုင်ငံ နှင့် တောင်အာရှ နိုင်ငံများမှ ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်သည်။

ရေနံ ထုတ်လုပ်မှုမှာ အများဆုံး ထုတ်လုပ်နေသည့် ပမာဏ ဖြစ်သည့် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစည် ၅၀၀,၀၀၀ စည် (၈၀,၀၀၀ ကုဗမီတာ) တွင် ကြာရှည်စွာ ရှိနေလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော ရေနံတွင်းများမှာ ၂၀၂၃ သို့ရောက်လျှင် ကုန်ခမ်းသွားနိုင်သည့် အနေအထား ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ကြီးမားသော သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက် တစ်ခုသည် ကာတာ၏ အရှေ့မြောက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိနေသည်။ ကာတာ အနေနှင့် ထို ဓာတ်ငွေ့တွင်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယ အကြီးမားဆုံး ဖြစ်ပြီး ၂၅၀ ထရီလီယံ ကုဗပေ (၇,၀၀၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ  ရှိကြောင်း သက်သေပြထားခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ၁.၅ ဘီလီယံ ရှိသော မြောက်ပိုင်း ဓာတ်ငွေ့တွင်း တည်ဆောက်မှု၏ ပထမအဆင့် ပြီးစီး သွားခဲ့သဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ကာတာဂက်စ် စီမံကိန်းမှ ဂျပန်သို့ သဘာဝဓာတ်ငွေ့ရည် စတင် တင်ပို့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်း ဓာတ်ငွေ့တွင်း ၏ ဒေါ်လာ ဘီလီယံပေါင်း မြောက်မြားစွာ တန်သော နောက်ထပ် အဆင့်များမှာ စီစဉ်နေသော အဆင့်နှင့် တည်ဆောက်နေသော အဆင့်တွင် ရှိသည်။

အွမ်ဆက်တွင် အခြေစိုက်သော ကာတာ၏ အကြီးစား စက်မှု လုပ်ငန်း စီမံကိန်းများတွင် တစ်နေ့လျှင် ရေနံစိမ်း စည် ၅၀,၀၀၀ မျှ ကို သန့်စင်နိုင်သော ရေနံချက် စက်ရုံ၊ ယူရီးယား နှင့် အမိုးနီးယား ဓာတ်မြေဩဇာ စက်ရုံ၊ စတီး စက်ရုံ နှင့် ရေနံဓာတု စက်ရုံ တို့ပါဝင်သည်။ ထို စက်မှု လုပ်ငန်းများ အားလုံးတွင် လောင်စာဆီ အတွက် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ကို အသုံးပြုကြသည်။ အများစုသော စက်ရုံများမှာ နိုင်ငံပိုင် ကာတာ အထွေထွေ ရေနံ ကော်ပိုရေးရှင်း (ကျူဂျီပီစီ) နှင့် ဥရောပ သို့မဟုတ် ဂျပန် ကုမ္ပဏီများ ဖက်စပ် လုပ်ကိုင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်သည် ကာတာ ရေနံနှင့် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းသို့ အဓိက စက်ပစ္စည်း ရောင်းချသူ ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများသည် မြောက်ပိုင်း သဘာဝဓာတ်ငွေ့တွင်းတွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်လျက် ရှိသည်။

ကာတာ၏ အမျိုးသား မျှော်မှန်းချက် ၂၀၃၀ အရ လာမည့် ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခု အတွင်း ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်သော ရင်းမြစ်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် အချက်ကို နိုင်ငံ၏ အဓိက ပန်းတိုင် အဖြစ် မျှော်မှန်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Qatar National Vision 2030&quot; /&gt; ကာတာသည် ကာတာရိုက်ဇေးရှင်း ဟုခေါ်သော အစီအစဉ်ကို အပြင်းအထန် လုပ်ဆောင်ပြီး ထို အစီအစဉ်အရ ဖက်စက် လုပ်ငန်းများနှင့် အစိုးရ ဌာနများတွင် ကာတာ နိုင်ငံသားများ ဩဇာအာဏာကြီးသော ရာထူးနေရာများသို့ ရောက်ရှိရန် ရည်ရွယ် လုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်ကျောင်းများတွင် ဘွဲ့ရသူများ အပါအဝင် နိုင်ငံခြား၌ ပညာသင်လာသော ကာတာ နိုင်ငံသားများမှာ အိမ်သို့ ပြန်လာကြပြီး ယခင်က နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ခန့်အပ်ထားသော အဓိကရာထူးနေရာများကို ရယူကြသည်။ နိုင်ငံခြား ဝန်ထမ်းများ များပြားလာသည်ကို ထိန်းချုပ်ရန် အတွက် ကာတာသည် နိုင်ငံခြားသား အလုပ်သမားများ ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များနှင့် ပတ်သက်သော စီမံခန့်ခွဲမှုများကို လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း တင်းကြပ်လာခဲ့သည်။ ကာတာ၏ တင်းကျပ်သော လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး စည်းမျဉ်း နှင့် နည်းဥပဒေများတွင် လုံခြုံရေးသည် အဓိက အကြောင်းအချက် အဖြစ် ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;bdlive.co.za&quot; /&gt;

==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ==
{{wide image|Doha banner.jpg|1000px|ဒိုဟာမြို့၏ ကောင်းကင်နောက်ခံ မြင်ကွင်း}}
ကာတာသည် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများ အပေါ်တွင် အလွန်အမင်း မှီခိုနေသောကြောင့် နိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ရာသီအလိုက် အပြောင်းအလဲ ရှိသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ကာတာနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂.၆ သန်းမျှ ရှိပြီး ၃၁၃,၀၀၀ ဦး (၁၂%) မှာ ကာတာနိုင်ငံသားများ ဖြစ်ပြီး ၂.၃ သန်းမှာ နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;  အာရပ်မဟုတ်သော နိုင်ငံခြားသားများမှာ ကာတာ လူဦးရေ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသားများမှာ အကြီးဆုံး အစုအဝေး ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ၆၅၀,၀၀၀ မျှ ရှိကာ &lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt; အခြားသော နိုင်ငံသားများတွင် နီပေါ နိုင်ငံသား ၃၅၀,၀၀၀ ဦး ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံသား ၂၈၀,၀၀၀ ဦး၊ ဖိလစ်ပိုင် နိုင်ငံသား ၂၆၀,၀၀၀ ဦး၊ အီဂျစ်နိုင်ငံသား ၂၀၀,၀၀၀ ဦး၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသား ၁၄၅,၀၀၀ ဦးနှင့် ပါကစ္စတန် နိုင်ငံသား ၁၂၅,၀၀၀ ဦး မျှ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;pop&quot; /&gt;

ကာတာ၏ ပထမဆုံး လူဦးရေစာရင်းကို ၁၈၉၂ တွင် ကောက်ခံခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း အော့တမန် ဘုရင်ခံများမှ ကောက်ခံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို လူဦးရေ စာရင်းအရ မြို့ကြီးများတွင် နေထိုင်သော လူဦးရေသာလျှင် ပါဝင်ပြီး ၁၈၉၂ တွင် လူဦးရေ ၉,၈၃၀ ဦး ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Fromhertz2012&quot; /&gt;
{{Historical populations |align=right |width=150px
|title = လူဦးရေ
|source = ကာတာ စာရင်းအင်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ (၁၉၀၄-၂၀၀၄)&lt;ref name=qsahist/&gt; ၂၀၁၀ လူဦးရေစာရင်း&lt;ref name=&quot;census10&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/Populations.aspx |title=Populations |publisher=Qsa.gov.qa |accessdate=2 October 2010}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခန့်မှန်း&lt;ref name=qsa-jan13&gt;{{cite web|title=Population structure|url=http://www.qsa.gov.qa/eng/population_census/2013/PopulationStructure_jan.htm|publisher=Qatar Statistics Authority|date=31 January 2013|accessdate=17 June 2017|archivedate=6 October 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006095212/http://www.qsa.gov.qa/eng/population_census/2013/PopulationStructure_jan.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;balancing&quot;/&gt; ၂၀၁၆&lt;ref&gt;[http://en.tengrinews.kz/people/Qatar-population-hits-25-million-on-worker-influx-263189/ Qatar population hits 2.5 million on worker influx - People | Tengrinews&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|percentages =
|၁၉၀၄ | ၂၇,၀၀၀
|၁၉၇၀ | ၁၁၁,၁၃၃
|၁၉၈၆ | ၃၆၉,၀၇၉
|၁၉၉၇ | ၅၂၂,၀၂၃
|၂၀၀၄ | ၇၄၄,၀၂၉
|၂၀၁၀ | ၁,၆၉၉,၄၃၅
|၂၀၁၃ | ၁,၉၀၃,၄၄၇
|၂၀၁၆ | ၂,၅၄၅,၀၀၀
}}

၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၆၉၉,၄၃၅ ဦးဟု ကောက်ခံရရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;census10&quot; /&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကာတာ စာရင်းအင်း အာဏာပိုင် အဖွဲ့မှ နိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း လူဦးရေအား ၁,၉၀၃,၄၄၇ ဦးဟု ခန့်မှန်းခဲ့ပြီး ၎င်းတို့တွင် အမျိုးသား ၁,၄၀၅,၁၆၄ ဦး နှင့် အမျိုးသမီး ၄၉၈,၂၈၃ ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;qsa-jan13&quot; /&gt; ၁၉၇၀ ခုနှစ် ပထမဆုံး ကောက်ခံသော လူဦးရေ စာရင်းတွင် လူဦးရေ ၁၁၁,၁၃၃ ဦး ရှိသည်။&lt;ref name=qsahist&gt;{{cite web|title=History of Census in Qatar|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/HistoryOfCensus.aspx|publisher=Qatar Statistics Authority|accessdate=16 June 2013|archivedate=11 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311180211/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/HistoryOfCensus.aspx}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၆၀၀,၀၀၀ မျှသာရှိသော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခု အတွင်း လူဦးရေ ၃ ဆ တက်လာခဲ့ပြီး ကာတာ နိုင်ငံသားများအား စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၏ ၁၅% အထိ လျော့နည်းသွားစေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;balancing&quot;&gt;{{cite news|title=Qatar's delicate balancing act|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-21029018|publisher=BBC News|accessdate=23 May 2013|date=16 January 2013}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသား အလုပ်သမား အများအပြား ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ကျားမ လူဦးရေ အချိုးအစား ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး အမျိုးသမီးများမှာ လူဦးရေ၏ ၄ပုံ ၁ပုံမျှသာ ရှိတော့သည်။

ကာတာစာရင်းအင်း အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ကာတာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း လူဦးရေမှာ ၂၀၂၀ တွင် ၂.၈ သန်း အထိ ရောက်ရှိလာနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကာတာ၏ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး မဟာဗျူဟာ (၂၀၁၁-၁၆) တွင် ကာတာ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၃ တွင့် ၁.၇၈ သန်း၊ ၂၀၁၄ တွင် ၁.၈၁ သန်း၊ ၂၀၁၅ တွင် ၁.၈၄ သန်း၊ ၂၀၁၆ တွင့် ၁.၈၆ သန်းမျှ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်း ထားပြီး နှစ်စဉ် တိုးတက်မှုနှုန်းမှာ ၂.၁% မျှသာ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၂ အကုန်တွင် ၁.၈၃ သန်းသို့ မတန်ဆ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး ယခင်နှစ်ကနှင့် ယှဉ်လျှင် ၇.၅% မျှ တိုးတက်မှု ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population rise will push up rents|url=http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/220686-population-rise-will-push-up-rents.html|publisher=The Peninsula Qatar|date=5 January 2013|last=Pandit|first=Mobin|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029212225/http://www.thepeninsulaqatar.com/qatar/220686-population-rise-will-push-up-rents.html|archive-date=29 October 2013 }}&lt;/ref&gt; ကာတာ၏ လူဦးရေသည် ၂၀၁၅ တွင် ၂.၄၆ သန်းဖြင့် စံချိန်တင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ယခင်နှစ်လူဦးရေမှ ၈.၅% တိုးတက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ အစိုးရ၏ ခန့်မှန်းမှုထက် သိသာစွာပင် များပြားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Kovessy|first1=Peter|title=Though many leave Qatar, there are more people here than ever|url=http://dohanews.co/despite-expat-turnover-qatars-population-keeps-climbing/|website=DohaNews.Co|publisher=Doha News|accessdate=17 January 2016|archive-date=18 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160118142353/http://dohanews.co/despite-expat-turnover-qatars-population-keeps-climbing/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု===
[[File:Alwakhra Masjid.jpg|thumb|left|ကာတာရှိ ဗလီတစ်ခု]]
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ကာတာ၏ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု (၂၀၁၀)&lt;ref&gt;[http://features.pewforum.org/grl/population-percentage.php Global Religious Landscape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130101080244/http://features.pewforum.org/grl/population-percentage.php |date=1 January 2013 }}. Pew Forum.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population By Religion, Gender And Municipality March 2004|url=http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/sensus_2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T06.htm|publisher=Qatar Statistics Authority|accessdate=17 June 2017|archivedate=18 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518111025/http://www.qsa.gov.qa/QatarCensus/sensus_2004/pubulation-eng/Tabels/Pubulation/T06.htm}}&lt;/ref&gt;
|label1 = [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]
|value1 = 67.7
|color1 = Green
|label2 = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
|value2 = 13.8
|color2 = DodgerBlue
|label3 = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]
|value3 = 13.8
|color3 = Orange
|label4 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|value4 = 3.1
|color4 = Yellow
|label5 = အခြား
|value5 = 0.7
|color5 = Chartreuse
|label6 = ဘာသာမရှိ
|value6 = 0.9
|color6 = Black
}}
အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ကာတာတွင် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများသော ဘာသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခြင်း ခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Report on International Religious Freedom – Qatar|url=http://m.state.gov/md14011.htm|publisher=US Department of State|quote=The official state religion follows the conservative Wahhabi tradition of the Hanbali school of Islam|accessdate=17 June 2017|archivedate=21 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140821170612/http://m.state.gov/md14011.htm}}&lt;/ref&gt; ကာတာ နိုင်ငံသား အများစုသည် ဝါဟတ်မွတ်စလင်ဂိုဏ်း မှ ဆလာဖီ မွတ်စလင် ယုံကြည်မှုတွင် ပါဝင်ကြပြီး ကာတာရှိ မွတ်စလင် ၂၀%မှာ ရှီယာ့ အစ္စလာမ် ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြကာ အခြား မွတ်စလင် ဂိုဏ်းများတွင် ပါဝင်သူများမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။&lt;ref name=wahh&gt;{{cite web|title=Tiny Qatar's growing global clout|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-13229852|publisher=BBC|date=30 April 2011|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=insom&gt;{{cite news|title=Qatar's modern future rubs up against conservative traditions|url=http://www.reuters.com/article/2012/09/27/uk-qatar-modernism-idUSLNE88Q00D20120927|publisher=Reuters|date=27 September 2012|accessdate=17 June 2017|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924170941/http://www.reuters.com/article/2012/09/27/uk-qatar-modernism-idUSLNE88Q00D20120927}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=risingreuters&gt;{{cite news|title=Rising power Qatar stirs unease among some Mideast neighbors|url=http://www.reuters.com/article/2013/02/12/us-qatar-neighbours-idUSBRE91B0R920130212|publisher=Reuters|accessdate=13 June 2013|date=12 February 2013|archivedate=2 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002041309/http://www.reuters.com/article/2013/02/12/us-qatar-neighbours-idUSBRE91B0R920130212}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=2011 Report on International Religious Freedom – Qatar|url=http://www.refworld.org/docid/50210591c.html
|publisher=US Department of State}}&lt;/ref&gt; ကာတာရှိ ဖွဲစည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေတွင် ရှာရီယာ ဥပဒေမှာ နိုင်ငံတော်ဥပဒေ၏ အဓိကရင်းမြစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;con&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;qat1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;con&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;qat1&quot; /&gt;

ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများမှာ နိုင်ငံခြားသား များသာ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှစ၍ ခရစ်ယာန်များသည် အစိုးရမှ လှူဒါန်းသော မြေနေရာများပေါ်တွင် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ တည်ဆောက်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.christianpost.com/news/christians-to-welcome-qatars-first-christian-church-31302/ |title=Christians to Welcome Qatar's First Christian Church |publisher=Christianpost.com |date=24 February 2008 |accessdate=22 January 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90219.htm |title=CIA The World Fact Book |publisher=State.gov |date=29 June 2006 |accessdate=28 March 2010}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေသာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများမှာ မာသိုမာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ မလန်ကာရာ အောသိုဒေါက်စ် ဆီးရီးယန်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၊ ရိုမန်ကက်သလစ် အာဝါလေဒီအော့ဖ် ရိုစရီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း နှင့် အန်ဂလိကန် အက်ပီဖနီ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Report on Qatar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.cumorah.com/index.php?target=view_country_reports&amp;story_id=90|title=Report on Qatar|publisher=Cumorah Project|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Anglican Centre in Qatar&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.epiphany-qatar.org/buildingproject.html |title=The Anglican Centre in Qatar |publisher=Epiphany-qatar.org |date= |accessdate=22 January 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116235828/http://www.epiphany-qatar.org/buildingproject.html |archivedate=16 January 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford University Press&quot;&gt;{{cite book|author1=David B. Barrett|author2=George Thomas Kurian|author3=Todd M. Johnson|title=World Christian encyclopedia: a comparative survey of churches and religions in the modern world|volume=1|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-510318-2|page=617}}&lt;/ref&gt; ထို့မျှသာမက မော်မွန်ဝါ့ဒ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၂ ခုလည်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Report on Qatar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The Anglican Centre in Qatar&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Oxford University Press&quot;/&gt;

===ဘာသာစကား===
အာရပ်ဘာသာစကားသည် ကာတာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ဒေသသုံးစကားဖြစ်သော ကာတာ အာရပ်ဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ကာတာ လက်ဟန်ခြေဟန် ဘာသာစကားကို နားမကြားသူများ အသိုင်းအဝန်းတွင် အသုံးပြုကြသည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအား ဒုတိယဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးများပြီး &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Baker|first1=Colin|last2=Jones|first2=Sylvia Prys|title=Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education|url=https://books.google.com/books?id=YgtSqB9oqDIC|publisher=Multilingual Matters|year=1998|page=429|isbn=978-1853593628}}&lt;/ref&gt;အထူးသဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် ကြားခံဘာသာစကား အဖြစ် အသုံးများလာသည်မှာ အာရပ်ဘာသာစကားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား၏ ဝါးမြိုမှုမှ လွတ်မြောက်ရန် အတွက် စတင်ကာကွယ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လာရသည် အထိပင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|last=Guttenplan|first=D. D.|title=Battling to Preserve Arabic From English's Onslaught|url=https://www.nytimes.com/2012/06/11/world/middleeast/11iht-educlede11.html|work=The New York Times|accessdate=24 November 2013|date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt; ကာတာရှိ များပြားလှစွာသော နိုင်ငံခြားသား ဝန်ထမ်း အသိုင်းအဝန်းတွင် ဆက်သွယ်ရန် အတွက် အင်္ဂလိပ် ဘာသာသည် အသုံးဝင်သော ဘာသာစကား တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှုများစွာ စုစည်းနေသာ နိုင်ငံတစ်ခု၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အနေနှင့် အခြားသော ဘာသာစကား များစွာတို့ကို ပြောဆိုကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ဆင်ဟာ၊ ဘင်္ဂါလီ၊ တာဂါးလော့ နှင့် ဘဟာဆား အင်ဒိုနီးရှားတို့လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar Facts|url=http://fqoc.hamad.qa/en/venue/about_qatar/about_qatar.aspx|publisher=First Qatar Orthodontic Conference|accessdate=18 June 2017|archivedate=12 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140712062300/http://fqoc.hamad.qa/en/venue/about_qatar/about_qatar.aspx}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ တွင် ကာတာသည် နိုင်ငံတကာ ပြင်သစ်စကားပြော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သော လာဖရန်ကိုဖုန်းနီ  (အိုအိုင်အက်ဖ်) အဖွဲ့အား အဖွဲ့ဝင် အသစ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြင်သစ်နေ့စဉ် သတင်းစာမှ ပြင်သစ်စကားပြောသူ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော ကာတာနိုင်ငံသည် အိုအိုင်အက်ဖ် အဖွဲ့သို့ မည်သည့် ပံ့ပိုးမှုမှ မပြုလုပ်ကြောင်း ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lemonde.fr/proche-orient/article/2013/12/23/le-qatar-ne-paie-pas-ses-contributions-a-la-francophonie_4339252_3218.html|title=Le Qatar ne paie pas ses contributions à la francophonie|first=Martine|last=Jacot|date=23 December 2013|publisher=|accessdate=5 June 2017|via=Le Monde}}&lt;/ref&gt;အိုအိုင်အက်ဖ်မှ လတ်တလော ထွက်ခွာသွားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် မကျေနပ်ချက်များကို ပြောကြားသည်မှာ ကာတာသည် အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်စဉ်က ပေးခဲ့သော ကတိများကို စောင့်ထိန်းခြင်း မရှိရုံသာမက နှစ်စဉ် အသင်းဝင်ကြေးကိုလည်း ပေးအပ်ခြင်း မရှိဟူ၍ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jeuneafrique.com/229809/politique/cl-ment-duhaime-le-qatar-n-a-pas-tenu-ses-promesses-l-oif/|title=Clément Duhaime : &quot;Le Qatar n'a pas tenu ses promesses&quot; à l'OIF - JeuneAfrique.com|date=22 April 2015|publisher=|accessdate=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

==ယဉ်ကျေးမှု==

ကာတာနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အခြား အရှေ့အာရေဗျတွင် ရှိသော နိုင်ငံများ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆင်တူပြီး အစ္စလာမ် ၏ လွမ်းမိုးမှု သိသာစွာ ရှိသည်။ နှစ်စဉ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် ကျင်းပသော ကာတာအမျိုးသားနေ့မှာ နိုင်ငံ၏ စရိုက်လက္ခဏာကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kamrava|first=Mehran|title=Qatar: Small State, Big Politics|url=https://books.google.com/books?id=oT_3XpqlgQoC|publisher=Cornell University Press|year=2013|isbn=978-0801452093}}&lt;/ref&gt; ထိုနေ့အား ဂျာဆင်ဘင် မိုဟာမက် အယ်လ်သာနီ နန်းတက်သောနေ့ နှင့် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အမျိုးမျိုးသော မျိုးနွယ်စုများကို စုစည်းရန် ၎င်း၏ ကြိုးပမ်းမှုတို့ကို အမှတ်ရသော အားဖြင့် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Qatar National Day 2011 |url=http://www.timeoutdoha.com/gallery/28438-qatar-national-day-2011#.ULXViaysiSo |publisher=Time Out Doha|date=29 November 2011|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dohanews.co/everything-you-need-to-know-about-qatar-national-day/|title=Everything you need to know about Qatar National Day 2012|publisher=Doha News|date=10 December 2012|accessdate=18 February 2015|archive-date=19 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219051048/http://dohanews.co/everything-you-need-to-know-about-qatar-national-day/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ဟာမက် ဘင် အဘဒူ အာဇစ် အယ်လ် ကာဝါရီသည် ယဉ်ကျေးမှု၊ အနုပညာနှင့် အမွေအနှစ် ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

===အနုပညာနှင့် ပြတိုက်များ===
[[File:Doha, Museo de Arte Islámico 02.jpg|thumb|ဒိုဟာရှိ အစ္စလာမ် အနုပညာ ပြတိုက်]]
ကာတာအား အုပ်စိုးသော မိသားစုဖြစ်သည့် အယ်လ်သာနီ မိသားစုမှ လူကြီးများသည် အစ္စလာမ် ခေတ်ပေါ် အနုပညာလက်ရာများကို စုဆောင်းသူများ အဖြစ် ထင်ရှားသည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်သော အစ္စလာမ် အနုပညာ ပြတိုက်အား ဒေသအတွင်း အကောင်းဆုံး ပြတိုက် တစ်ခု အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref name=sandsmith&gt;{{cite news|title=Art in Qatar: A Smithsonian in the sand|url=http://www.economist.com/node/17797006|publisher=The Economist|accessdate=16 June 2013|date=1 January 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုပြတိုက်နှင့် အာရပ်မော်ဒန် အနုပညာ ပြတိုက် အပါအဝင် အခြား ပြတိုက်များမှာ ကာတာ ပြတိုက် အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ အောက်တွင် ရှိပြီး ထိုအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူမှာ လက်ရှိ အုပ်ချုပ်သူ စော်ဘွား၏ ညီမ နှင့် အနုပညာ ပစ္စည်း စုဆောင်းရာတွင် ထင်ရှားသူ အယ်လ် မာယက်ဆာ ဘင့် ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီ နှင့် အနုပညာ အားပေးသူ ရှိတ်စော်ဘွား ဟာဆန်ဘင် မိုဟာမက် အယ်လ်သာနီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=QMA Board of Trustees|url=http://www.qma.org.qa/online/index.php/en/about-us/board-of-trustees|publisher=Qatar Museums Authority|accessdate=12 March 2015|archivedate=2 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402092712/http://www.qma.org.qa/online/index.php/en/about-us/board-of-trustees}}&lt;/ref&gt;ကာတာ ပြတိုက် အာဏာပိုင် အဖွဲ့သည် တာကာဟာရှီ မူရာကာမီ၏ ဗာဆိုင်း ပြပွဲ (၂၀၁၀) နှင့် ဒေမီယန် ဟတ်စ် ၏ လန်ဒန် ပြပွဲ (၂၀၁၂) အစရှိသည်တို့ကိုလည်း ပံ့ပိုးကူညီပေးခဲ့သည်။

ကာတာသည် ကမ္ဘာ့ အနုပညာ ဈေးကွက်တွင် တန်ဖိုးအားဖြင့် အများဆုံး ဝယ်ယူသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=theart&gt;{{cite web|title=Qatar revealed as the world's biggest contemporary art buyer|url=http://www.theartnewspaper.com/articles/Qatar+revealed+as+the+world%E2%80%99s+biggest+contemporary+art+buyer/24185|publisher=The Art Newspaper|accessdate=16 June 2013|archivedate=7 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150307065133/http://www.theartnewspaper.com/articles/Qatar+revealed+as+the+world%E2%80%99s+biggest+contemporary+art+buyer/24185}}&lt;/ref&gt;ကာတာ၏ အနုပညာ ကဏ္ဍသည် ဓာတ်ငွေ့ လုပ်ငန်းဖြင့် ကမ္ဘာက သိလာသော နိုင်ငံတစ်ခု အနေနှင့် ကမ္ဘာက အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရစေရန် ပြုလုပ်ခြင်း အားဖြင့် နိုင်ငံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူ ဖြစ်ရန် အတွက် ဦးတည် လုပ်ကိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|last = Bohas|first = Alexander|title = The Political Trump-Cards of Cultural Potency Qatar's Policy of 'Cultural Grandeur'|url = http://www.chaos-international.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=580%3Athe-political-trump-cards-of-cultural-potency-qatars-policy-of-cultural-grandeur&amp;catid=49%3Alist-of-pac&amp;directory=65&amp;lang=fr&amp;d0be771fd5b4869be0ea91b8cce6b72e=306e651d1e1820724639ce6e92e6acf3|work = Chaos International|accessdate = 13 April 2013}}&lt;/ref&gt;

===မီဒီယာ===
[[File:Al Jazeera English Newsdesk.jpg|thumb|ကာတာ သတင်းချန်နယ် တစ်ခုဖြစ်သော အဲလ် ဂျာဇီးယား အင်္ဂလိပ်၏ ရုံးခန်း]]
ဖရီးဒမ်းဟောက်စ် ၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သတင်းစာလွတ်လပ်မှု အစီရင်ခံစာ အရ ကာတာ မီဒီယာအား &quot;လွတ်လပ်မှုမရှိ&quot; ဟု အဆင့်သတ်မှတ်သည်။ &lt;ref name=&quot;freedomhouse1&quot;/&gt; ကာတာနိုင်ငံတွင် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို ၁၉၇၀ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|author1=Barrie Gunter|author2=Roger Dickinson|title=News Media in the Arab World: A Study of 10 Arab and Muslim Countries|url=https://books.google.com/books?id=89pMZd0JhDsC&amp;pg=PA33|accessdate=8 February 2014|date=6 June 2013|publisher=A&amp;C Black|isbn=1-4411-0239-6|page=33}}&lt;/ref&gt; [[အဲလ် ဂျာဇီးယား]] သည် အဓိက ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကာတာနိုင်ငံ ဒိုဟာမြို့တွင် ရုံးချုပ် တည်ရှိသည်။ အယ်ဂျာဇီးယားသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အာရပ် သတင်း နှင့် လက်ရှိ အဖြစ်အပျက်များ ဆိုင်ရာ ဂြိုဟ်တု ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ် တစ်ခု အဖြစ် အစပြုခဲ့ပြီး ယခုအခါတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အယ်ဂျာဇီးယား မီဒီယာ ကွန်ယက် ဟု အမည်ရသော အထူးပြု ရုပ်မြင်သံကြား ချန်နယ်များကို ထုတ်လွှင့်လျက် ရှိသည်။

သတင်းသမားများသည် မိမိဘာသာ ဆင်ဆာ ပြုလုပ်ရသည်ဟု ဆိုကြပြီး အထူးသဖြင့် အစိုးရ နှင့် ကာတာ၏ အုပ်ချုပ်သူ မိသားစု နှင့် ပတ်သက်သော ကိစ္စရပ်များတွင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;blanchard&quot;&gt;{{cite book|last=Blanchard|first=Christoper|title=Qatar: Background and U.S. Relations|url=https://books.google.com/books?id=Y7GCvg2eCx4C|publisher=Congressional Research Service|year=2014|page=17}}&lt;/ref&gt; မီဒီယာများတွင် အစိုးရ၊ အီမာစော်ဘွား နှင့် အုပ်ချုပ်သူ မီဒီယာများအား ဝေဖန်ခြင်းမှာ ဥပဒေနှင့် မညီပေ။ သတင်းစာ ဥပဒေ အပိုဒ် ၄၆ တွင် &quot;ကာတာနိုင်ငံ၏ အီမာစော်ဘွား အား ဝေဖန်ခြင်း မပြုရန်နှင့် ၎င်း၏ ရုံးမှ မန်နေဂျာ ခွင့်ပြုချက် မရဘဲ မည်သည့် ထုတ်ပြန်ချက်ကိုမှ မဖော်ပြရန်&quot; ဟု ရေးသားထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Awaiting a Modern Press Law in Qatar|url=https://www.nytimes.com/2013/05/09/opinion/global/Awaiting-a-Modern-Press-Law-in-Qatar.html|work=New York Times|accessdate=16 June 2013|first=Richard J.|last=Roth|date=8 May 2013}}&lt;/ref&gt; သတင်းစာသမားများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို စော်ကားမှုကြောင့်လည်း တရားစွဲဆိုခြင်း ခံရတတ်သည်။&lt;ref name=&quot;freedomhouse1&quot;&gt;{{cite web|url=https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2014/qatar#.VL1KFkfF95a|title=Qatar Freedom of the Press|publisher=Freedom House|accessdate=19 January 2015|archivedate=30 March 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190330170221/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2014/qatar#.VL1KFkfF95a}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်ဘာရာဇဝတ်မှုများ တားမြစ်သည့် ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေသည် သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို တားမြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြပြီး ဒေသတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးကို ပျက်ပြားစေမှု နှင့် သတင်းမှားများကို ထုတ်ဝေမှု အစရှိသော ကျယ်ပြန့်လှသော အကြောင်းအချက်များတွင် ထောင်ဒဏ် နှင့် ငွေဒဏ် သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cpj.org/2014/09/new-cybercrime-law-could-have-serious-consequences.php|title=New cybercrime law could have serious consequences for press freedom in Qatar|publisher=cpj.org|date=27 September 2014|accessdate=19 January 2015}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကွေ့ လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့မှ ထိုဥပဒေသည် လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ခြိမ်းခြောက်သည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောကြားပြီး ဥပဒေ အတွင်းမှ အချို့သော အပိုဒ်များကို ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gc4hr.org/news/view/747|title=Qatar: New Cyber Crime Law poses real threat to Freedom of Expression|publisher=gc4hr.org|date=17 September 2014|accessdate=19 January 2015}}&lt;/ref&gt;

ပုံနှိပ် မီဒီယာ ကဏ္ဍသည် လတ်တလော နှစ်များ အတွင်း တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ယခုလက်ရှိ ကာတာတွင် ထုတ်ဝေနေသော သတင်းစာ ၇ စောင် ရှိပြီး ၄ စောင်မှာ အာရပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေကာ ၃ စောင်မှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|title=The Report: Qatar 2010|url=https://books.google.com/books?id=BT1gIeuQq6wC|publisher=Oxford Business Group|year=2010|page=237}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် အိန္ဒိယ၊ နီပေါ နှင့် သီရိလင်္ကာမှ သတင်းစာများကိုလည်း ကာတာအတွက် ပုံနှိပ်မှု အဖြစ် ထုတ်ဝေခြင်းများလည်း ရှိသည်။

ဆက်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာ အခြေခံ အဆောက်အအုံ နှင့် ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဖိုရမ်၏ ကွန်ယက်အသင့်ဖြစ်မှု ညွှန်းကိန်း အရ ကာတာသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် အမြင့်ဆုံး အဆင့် ရှိသည်။ ထိုအဆင့် သတ်မှတ်ချက်မှာ နိုင်ငံ၏ သတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာ နည်းပညာများ၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုကို အဆုံးအဖြတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ကာတာသည် ၂၀၁၄ ညွှန်းကိန်းတွင် ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၂၃ ရှိပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှ မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www3.weforum.org/docs/GITR/2014/GITR_OverallRanking_2014.pdf |title=NRI Overall Ranking 2014 |publisher=World Economic Forum |accessdate=28 June 2014}}&lt;/ref&gt;

===ဂီတ===
ကာတာနိုင်ငံ၏ ဂီတသည် ဘက်ဒိုယင်း ကဗျာ၊ သီချင်းနှင့် အကတို့ အပေါ်တွင် အခြေတည်သည်။ ရိုးရာ အကများကို ဒိုဟာတွင် သောကြာနေ့ နေ့လယ်၌ ကပြဖျော်ဖြေလေ့ ရှိသည်။ ထို အကများထဲမှ တစ်ခုမှာ အာဒါ ဟု ခေါ်ပြီး အတန်း နှစ်တန်း ရှိသော ကချေသည်များမှာ တိုက်ခိုက်မှု ပုံစံ ကကွက်ဖြင့် ဖျော်ဖြေကြပြီး ၎င်းတို့ ကခုန်ရာတွင် အယ်လ်ရက်စ် (မီးတောက်ဖြင့် သားရေပြားကို အပူပေးထားသော ဗုံကြီး တစ်မျိုး)၊ တမ်ဘိုရင်း နှင့် လင်ကွင်း နှင့် ဗုံအသေးလေးများ ဖြင့် ဝိုင်းဝန်း တီးခတ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;qatarembassy1&quot;/&gt; ရိုးရာ ဂီတများတွင် အခြားအသုံးပြုသော ဗုံများမှာ ဂါလာဟု ခေါ်သော ရွှံ့ကရားရှည်၊ တပ်စ် သို့ တာဆပ် ဟုခေါ်သော ဒန် သောက်ရေခွက် နှင့် အတူ တုတ်ဖြင့် တီးခတ်ရသော တက်ဘ် ဟု ခေါ်သည့် ဗုံရှည်တို့ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/topics/Tourism,+Culture+and+Leisure/heritageandcultural|title=Heritage and Culture|publisher=Qatar e-Gov|accessdate=26 April 2015}}&lt;/ref&gt; ကြိုးတပ် တူရိယာများ ဖြစ်ကြသော အုဒ် နှင့် ရီဘာဘာ တို့ကိုလည်း အသုံးများကြသည်။&lt;ref name=&quot;qatarembassy1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.qatarembassy.info/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=61:arts-and-culture&amp;catid=12:tourism-culture-and-leisure&amp;Itemid=4|title=Arts and Culture|publisher=Embassy of Qatar in London|accessdate=25 June 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023616/http://qatarembassy.info/index.php?catid=12:tourism-culture-and-leisure&amp;id=61:arts-and-culture&amp;itemid=4&amp;option=com_content&amp;view=article}}&lt;/ref&gt;

===အားကစား===
[[File:2015 Ladies Tour of Qatar Cucinotta winning stage 1.jpg|thumb|195px|၂၀၁၅ ကာတာ အမျိုးသမီး စက်ဘီးစီး ပြိုင်ပွဲ]]
ဘောလုံး ကစားခြင်းသည် ကာတာ၌ ကစားသမား နှင့် ပရိသတ် တို့အကြား ရေပန်းစားသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://portal.www.gov.qa/wps/portal/topics/Healthcare+and+Well-being/qatarasportingnation|title=Qatar – a Sporting Nation|publisher=Qatar e-Government|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား လူငယ် ဘောလုံး ပြိုင်ပွဲတွင် ကာတာ အသက် ၂၀ အောက် အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းသည် အနောက်ဂျာမနီကို ၄ ဂိုး - ၀ ဖြင့် ရှုံးနိမ့်၍ ဒုတိယ နေရာ ရခဲ့ဖူးသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကာတာသည် အာရှ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်၏ ၁၅ ကြိမ်မြောက် အာရှဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲအား အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။ ထို ပြိုင်ပွဲသည် ကာတာအနေနှင့် ဒုတိယ အကြိမ် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ယခင်က ၁၉၈၈ တွင် ပထမ အကြိမ် အဖြစ် လက်ခံ ကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.foxsports.com.au/football/asian-cup/fox-sports-brings-you-everything-you-need-to-know-and-a-few-things-you-dont-about-the-2011-afc-asian-cup/story-e6frf4fu-1225979619978|title=Fox Sports brings you everything you need to know – and a few things you don't – about the Asian Cup|publisher=Fox Sports|last1=Gibbes|first1=Martin|last2=Schiller|first2=Emma|date=4 January 2011|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် ကာတာ အနေနှင့် ကမ္ဘာ့ဖလား ဗိုလ်လုပွဲသို့ တစ်ကြိမ်မျှ တက်ရောက်ခဲ့ဖူးခြင်း မရှိသော်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားအား အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် အတွက် ၎င်းတို့၏ အဆိုပြုချက် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia, Qatar win 2018 and 2022 World Cups|author=Paul Radford|newspaper=Reuters|date=2 December 2010|url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE6B10FA20101202|accessdate=2 December 2010|archivedate=14 September 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110914094810/http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE6B10FA20101202}}&lt;/ref&gt; ကာတာရှိ ပွဲစီစဉ်သူများသည် ထိုပြိုင်ပွဲအတွက် အားကစားရုံ အသစ် ၉ ခု တည်ဆောက်ရန် နှင့် လက်ရှိ အားကစားရုံ ၃ ခုအား ချဲ့ထွင်ရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားအား အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခွင့် ရရှိခြင်း အတွက် ပါရှား ပင်လယ်ကွေ့ ဒေသမှ စိတ်အား တက်ကြွစွာ ကြိုဆိုကြပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံများထဲတွင် ထိုသို့ အိမ်ရှင် အဖြစ် ကျင်းပခွင့်ရခြင်းသည် ပထမဦးဆုံး အကြိမ် ဖြစ်သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ထိုသို့ ကျင်းပခွင့် ရခြင်း အတွက် အငြင်းပွားမှုများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လာဘ်ပေးသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုကို စုံစမ်းရာတွင်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။ ဥရောပ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်များမှလည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ကာတာတွင်ကျင်းပရခြင်း အတွက် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် ကန့်ကွက်ခဲ့ပြီး ထိုအကြောင်းများထဲတွင် ပူနွေးသော အပူချိန်ကြောင့် ကစားသမားများ၏ ကြံ့ခိုင်မှုကို ထိခိုက်နိုင်သည် ဆိုသော အချက်နှင့် အကယ်၍ ဆောင်းရာသီတွင် ကျင်းပမည် ဆိုပါက ဥရောပ ဘောလုံးကလပ်ပြိုင်ပွဲများတွင် အနှောင့်အယှက် ဖြစ်နိုင်သည် ဆိုသော အချက်တို့ ပါဝင်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.qatarchronicle.com/sports/35752/europes-top-leagues-protest-against-2022-winter-world-cup-in-qatar/ |title= Europe's Top Leagues protest against 2022 winter World Cup in Qatar |work= Qatar Chronicle |date= 12 August 2013 |accessdate= 21 August 2013 |archivedate= 17 August 2013 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20130817110819/http://www.qatarchronicle.com/sports/35752/europes-top-leagues-protest-against-2022-winter-world-cup-in-qatar/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url = http://www.qatarchronicle.com/sports/34172/fifa-wants-qatar-2022-postponed-to-winter/|title = Fifa wants Qatar 2022 postponed to Winter|publisher = Qatar Chronicle|date = 20 July 2013|accessdate = 21 August 2013|archivedate = 10 November 2014|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141110211907/http://www.qatarchronicle.com/sports/34172/fifa-wants-qatar-2022-postponed-to-winter/}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် ကာတာ ဘောလုံးအဖွဲ့မှ တာဝန်ရှိသူ မိုဟာမက် ဘင် ဟန်မန်အား ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်မှ တာဝန်ရှိသူများကို ပေါင် ၃သန်း လာဘ်ပေးခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ အဆိုပြုချက်ကို ထောက်ခံစေသည်ဟု စွပ်စွဲခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/27652181 |title=BBC Sport – Qatar World Cup: '£3m payments to officials' corruption claim |publisher=Bbc.co.uk |date= |accessdate=1 June 2014}}&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း ၂၀၁၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာတွင် ဖီဖာမှ အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စစ်ဆေးရာတွင် ကာတာသည် မှားယွင်းမှု တစ်စုံတစ်ရာ မလုပ်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/30031405|title=World Cup inquiry clears Qatar but criticises English FA|publisher=BBC|date=13 November 2014|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;

[[File:2009 Emir of Qatar Cup Final - people in Stadium (3580963393).jpg|thumb|ကာတာ အီမာစော်ဘွား ဖလား ၂၀၀၉]]
ဗြိတိသျှ နေ့စဉ်ထုတ် သတင်းစာ တစ်စောင်ဖြစ်သော ဂါးဒီးယန်း သတင်းစာမှာ &quot;၂၀၂၂ ခုနှစ် အဲမရိတ်အတွင် ပြင်ဆင်ရာတွင် ရွှေ့ပြောင်းအလုပ်သမားများအား ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း နှင့် ဖိနှိပ်ခြင်း&quot; အမည်ရသည့် သတင်းဇာတ်လမ်းတို တစ်စောင်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Guardian20130925&quot;&gt;{{cite news|last = Pattisson|first = Pete|title = Revealed: Qatar's World Cup 'slaves'|url = https://www.theguardian.com/world/2013/sep/25/revealed-qatars-world-cup-slaves|accessdate = 26 September 2013|newspaper = The Guardian|date = 25 September 2013|quote = So entrenched is this exploitation that the Nepalese ambassador to Qatar, Maya Kumari Sharma, recently described the emirate as an &quot;open jail&quot;.}}&lt;/ref&gt; ဂါးဒီးယန်း၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် စုံစမ်းထောက်လှမ်းမှု အရ ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲ စီစဉ်သူများ အတွက် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ရုံးခန်းများကို တည်ဆောက်ပေးနေရသည့် ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများသည် တစ်နှစ်ကျော်မျှ လစာ မရရှိဘဲ ယခု အခါတွင် ပိုးဟပ်များ ပြည့်နှက်နေသည့် အဆောင်များတွင် နေထိုင်၍ တရားမဝင် အလုပ်လုပ်နေရသည်ကို အစီရင်ခံ ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/global-development/2014/jul/28/qatar-world-cup-migrants-not-paid-building-office|title=Qatar World Cup: migrants wait a year to be paid for building offices|publisher=''The Guardian''|last1=Booth|first1=Robert|last2=Pattisson|first2=Pete|date=28 July 2014|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ၂၀၂၂ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဖလား အတွက် အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရာတွင်ပါဝင်နေသည့် နီပေါ ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများမှာ ၂ ရက်လျှင် တစ်ယောက်နှုန်း သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Owen Gibson and Pete Pattisson (23 December 2014). [https://www.theguardian.com/world/2014/dec/23/qatar-nepal-workers-world-cup-2022-death-toll-doha Death toll among Qatar's 2022 World Cup workers revealed]. ''The Guardian.'' Retrieved 29 May 2015.&lt;/ref&gt;ကာတာ ၂၀၂၂ ခုနှစ် လုပ်ငန်းဖော်ဆောင်ရေး ကော်မတီမှ အမျိုးမျိုးသော စွပ်စွဲမှုများ အတွက် တုံ့ပြန်သည်မှာ ကာတာတွင် ကမ္ဘာ့ဖလားကို ကျင်းပ ခြင်းသည် ဒေသအတွင်း အပြောင်းအလဲများကို လျင်မြန်စွာ ဖော်ဆောင်နိုင်ရန် အထောက်အပံ့ တစ်ခုဖြစ်သည် ဟူ၍ပင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jun/15/qatar-world-cup-bid-2022|title=Qatar hits back at allegations of bribery over 2022 World Cup|last=Gibson|first=Owen|publisher=''The Guardian.''|date=14 June 2014|accessdate=12 March 2015}}&lt;/ref&gt;

ဘောလုံးသည် ရေပန်း အစားဆုံး ကစားနည်း ဖြစ်သော်လည်း အခြားသော အဖွဲ့လိုက် ကစားနည်းများမှာလည်း အတော်အတန် အောင်မြင်မှုများ ရှိသည်။ ၂၀၁၅ တွင် အိမ်ရှင် အဖြစ်လက်ခံ ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ ဟန်းဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် ကာတာ ဟန်းဘော အသင်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နောက် ဒုတိယ နေရာမှ လိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပြိုင်ပွဲမှာ အိမ်ရှင်နိုင်ငံနှင့် အိမ်ရှင်အသင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားစရာ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ihf.info/files/CompetitionData/153/pdf/88OMR.pdf|title=Match report|publisher=International Handball Federation|accessdate=12 March 2015|archivedate=1 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150201181403/http://www.ihf.info/files/CompetitionData/153/pdf/88OMR.pdf}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ၂၀၁၄တွင်ပင် ကာတာသည် ၃x၃ ဘတ်စကက်ဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲတွင် အမျိုးသား အသင်းမှ ချန်ပီယံဆု ဆွတ်ခူး နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://russia2014.fiba.com/|title=2014 FIBA 3x3 World Championships|publisher=International Basketball Federation|accessdate=13 November 2015|archivedate=31 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031210632/http://russia2014.fiba.com/}}&lt;/ref&gt;

ဒိုဟာတွင် ရှိသော ခါလီဖာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တင်းနစ် နှင့် စကွက်ရှ် အားကစားရုံတွင် ၂၀၀၈ မှ ၂၀၁၀ အထိ အမျိုးသမီး တင်းနစ် အသင်း (ဒဗလျူတီအေ) ၏ လှည့်လည် ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ကာတာသည် အမျိုးသမီး တင်းနစ် အသင်း၏ အထူးတန်းပြိုင်ပွဲဖြစ်သော ကာတာ လေဒီ အိုးပင်း ပြိုင်ပွဲကို နှစ်စဉ် ကျင်းပသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှစ၍ ကာတာသည် နှစ်စဉ် တိုးရ်အော့ဖ်ကာတာ အမည်ရသော အဆင့်ခြောက်ဆင့် စက်ဘီးစီး ပြိုင်ပွဲကို ကျင်းပလေ့ ရှိသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလတိုင်းတွင် စက်ဘီးနင်းသူများသည် ကာတာ၏ မြေပြန့်ပေါ်တွင် ၆ ရက်ကြာမျှ စီးနင်း ရသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အချိန်နှင့် ပြိုင်ရသော ပြိုင်ပွဲများတွင် ခရီးစဉ် တိုတောင်းသော်လည်း ထိုပြိုင်ပွဲ၏ အဆင့်တိုင်းသည် ကီလိုမီတာ ၁၀၀ ကျော် ရှိသည်။ တိုးရ်အော့ဖ်ကာတာကို ကာတာ စက်ဘီးစီး အသင်းမှ ကြီးမှူးကျင်းပပြီး ကြေးစား စက်ဘီးစီး သမားများ၏ အီလစ်မန်း အဆင့်အတွက် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.letour.fr/us/homepage_courseTQA.html |title=The homepage of Tour of Qatar |publisher=Letour.fr |date=1 December 1994 |accessdate=22 January 2013}}&lt;/ref&gt;

ကာတာစစ်တပ်၏ လေထီးခုန် အသင်းသည် လေထီးခုန်နည်း အချို့၌ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများ၏ ထိပ်တန်း အဆင့်တွင် ပါဝင်သည်။ ကာတာ အမျိုးသား လေထီး အသင်းသည် နှစ်စဉ် ကာတာ အမျိုးသားနေ့ နှင့် ၂၀၁၅ ဟန်းဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကဲ့သို့သော အခြားကြီးမားသော ပွဲများ ၌ သရုပ်ပြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.skydivemag.com/article/incredible-demo-at-doha|title=Skydive Mag - Incredible Demo at Doha|first=Chris|last=Gay|publisher=|accessdate=5 June 2017|archive-date=7 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207015733/http://www.skydivemag.com/article/incredible-demo-at-doha}}&lt;/ref&gt; ဒိုဟာသည် အက်ဖ်အိုင်ဗွီဘီ ဘောလီဘော အမျိုးသား ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို လေးကြိမ်တိုင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပြီး အက်ဖ်အိုင်ဗွီဘီ ဘောလီဘော အမျိုးသမီး ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို ၃ ကြိမ်တိုင် အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။ ဒိုဟာသည် အာရှ ဘော်လီဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲကို အိမ်ရှင် အဖြစ် တစ်ကြိမ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ဖူးသည်။

==ပညာရေး==
[[File:Qatar university main area.jpg|thumb|ကာတာတက္ကသိုလ်၏ အဓိကနေရာ]]
[[File:QatarUniversityEastView.jpg|thumb|right|ကာတာ တက္ကသိုလ်၏ အရှေ့ဘက်မြင်ကွင်း]]
ကာတာသည် ရန်း(RAND) ကော်ပိုရေးရှင်းကို ငှားရမ်း၍ ၎င်း၏ ၁၂ တန်း ပညာရေး စနစ်ကို ပြုပြင်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=strangepow /&gt; ကာတာဖောင်ဒေးရှင်းမှ တဆင့် ပညာရေးမြို့တော် ကိုတည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ထိုတက္ကသိုလ်ဝန်း အတွင်းတွင် ဝေးလ်ကော်နဲလ် ဆေးတက္ကသိုလ်၊ ကာနဲဂျီမီလွန် ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံကျောင်း၊ ဂျော့ရှ်တောင်း တက္ကသိုလ် ဖောရိန်းဆားဗစ်ကျောင်း၊ နော့သ်ဝက်စတန် မီဒေးလ် သတင်းစာပညာကျောင်း၊ တက္ကဆပ် အေအင်န်အမ် အင်ဂျင်နီယာကျောင်း နှင့် အခြား အနောက်တိုင်း တက္ကသိုလ်များ၏ ကျောင်းခွဲများကို လက်ခံနေရာချထားပေးခဲ့သည်။
[[File:UNESCO_Institute_for_Statistics_Literacy_Rate_Qatar_population_plus_15_1985-2015.png|thumb|ယူနက်စကို စာရင်းအင်း အင်စတီကျု၊ ကာတာလူဦးရေနှင့် စာတတ်မြောက်မှု အပေါင်း ၅ ၁၉၈၅-၂၀၁၅]]

ကာတာ၏ စာမတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၂၀၁၂တွင် အမျိုးသား ၃.၁% နှင့် အမျိုးသမီး ၄.၂% တို့ ဖြစ်ကြပြီး အာရပ်စကားပြော နိုင်ငံများတွင် အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်သော်လည်း တကမ္ဘာလုံးတွင် အဆင့် ၈၆ မျှသာ ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|title=In the occasion of Literacy Arab Day, Qatar has the Lowest Illiteracy Rates in 2012|url=http://www.qsa.gov.qa/eng/News/2012/Article/72.htm|publisher=Qatar Statistics Authority|date=8 January 2013|accessdate=18 June 2017|archivedate=24 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924083746/http://www.qsa.gov.qa/eng/News/2012/Article/72.htm}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံသားများသည် အစိုးရမှ ထောက်ပံ့ပေးသော ပညာရေးစနစ်ဖြင့် မူကြိုမှ အထက်တန်း အထိ တက်ရောက်ရန် လိုအပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.mofa.gov.qa/details.cfm?id=80 |title=Qatar constitution |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130918053402/http://english.mofa.gov.qa/details.cfm?id=80 |archivedate=18 September 2013 }}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကာတာ တက္ကသိုလ်သည် နိုင်ငံ အတွင်း အဆင့်မြင့် ပညာရေး အတွက် ရှေးအကျဆုံး နှင့် အကြီးဆုံး တက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qu.edu.qa/theuniversity/history.php|title=Our history|publisher=Qatar University|accessdate=12 March 2015|archive-date=25 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225121300/http://www.qu.edu.qa/theuniversity/history.php}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.yourmiddleeast.com/special-reports/article/the-middle-east-university-list_672|title=SPECIAL REPORT: UNIVERSITY STUDIES IN THE MIDDLE EAST|last=Hendengren|first=Adam|publisher=Your Middle East|date=25 June 2013|accessdate=12 June 2015|archive-date=6 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180506235206/http://www.yourmiddleeast.com/special-reports/article/the-middle-east-university-list_672}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အီမာစော်ဘွား ဟာမက် ဘင် ခါလီဖာ ဘင် ခါလီဖာ အယ်လ်သာနီမှာ အဆင့်မြင့်ပညာရေးကောင်စီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Qatar.pdf|title=World Data on Education – Qatar|publisher=UNESCO|accessdate=21 July 2015|archive-date=4 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804015605/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Qatar.pdf}}&lt;/ref&gt; ထိုကောင်စီမှ မူကြို အဆင့်မှ တက္ကသိုလအထိ ပညာရေး အားလုံးကို လမ်းညွှန် ထိန်းချုပ်ပြီး ထိုအထဲတွင် &quot;ခေတ်သစ် အတွက် ပညာရေး&quot; ဟု အမည်ရသော ကာတာအား ပညာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ဖြစ်ရန် အစပျိုး တီထွင် ဆောင်ရွက်မှုလည်း ပါဝင်သည်။.&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://dx.doi.org/10.1177/1365480210390083|title=National student research fairs as evidence for progress in Qatar’s Education for a New Era|first1=Margery K.|last1=Anderson|first2=|last2=Tarfa Nasser Alnaimi|first3=|last3=Shaikha Hamad Alhajri|date=1 November 2010|publisher=|journal=Improving Schools|volume=13|issue=3|pages=235–248|accessdate=5 June 2017|via=SAGE Journals|doi=10.1177/1365480210390083}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.english.education.gov.qa |title=Education for a New Era |accessdate=25 March 2008 |publisher=Supreme Education Council |archivedate=13 September 2005 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050913005112/http://www.english.education.gov.qa/ }}&lt;/ref&gt; ဝီဘိုမက်ထရစ်၏ ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ် အဆင့်သတ်မှတ်ချက်အရ ကာတာရှိ တက္ကသိုလ်များ၏ အဆင့်မှာ ကာတာ တက္ကသိုလ် (အဆင့် ၁,၈၈၁)၊ ကာတာ တက္ကဆပ် အေအင်န်အမ် တက္ကသိုလ် (အဆင့် ၃,၉၀၅) နှင့် ကာတာ ဝေးလ်ကော်နဲလ် ဆေးတက္ကသိုလ် (အဆင့် ၆,၈၅၅) တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Qatar|url=http://www.webometrics.info/en/aw/Qatar|publisher=Ranking Web of Universities|accessdate=26 February 2013}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကာတာသည် ကာတာ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ရပ်ဝန်း ကို ပညာရေး မြို့တော် အတွင်း တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုတက္ကသိုလ်များနှင့် လုပ်ငန်းများ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက် နိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ ပညာရေး မြို့တော်သည် အပြည့်အဝ အသိအမှတ် ပြုခံရသော နိုင်ငံတကာ ဘာကာလောရီရိတ် အထက်တန်းကျောင်း ကာတာ အကယ်ဒမီ တည်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ကနေဒါ တက္ကသိုလ် နှစ်ခု ဖြစ်သော မြောက်အတ္တလန္တိတ် ကောလိပ် (နယူးဖောင်လန် နှင့် လာဘရာဒေါတွင် ဌာနချုပ် ရှိသည်။) နှင့် ကဲလ်ဂရီ တက္ကသိုလ် တို့လည်း ဒိုဟာတွင် တက္ကသိုလ် နယ်မြေ စတင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ အခြားသော အကျိုးစီးပွားအတွက် ဦးတည်သည့် တက္ကသိုလ်များလည်း ကာတာတွင် လာရောက် ဖွင့်လှစ်ကြသည်။ ၂၀၀၉တွင် ရှိတ်အမျိုးသမီးစော်ဘွား မိုဇာ အယ်လ် မစ်စ်နက်၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်၌ ကမ္ဘာ့ ပညာရေး တီထွင်ဆန်းသစ်မှု ထိပ်သီးဌာန (World Innovation Summit for Education သို့ WISE) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပညာရေးကို တီထွင် ဆန်းသစ်မှုဖြင့် ပြောင်းလဲပစ်ရန် ရည်ရွယ်သည်။


ကာတာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေ အမြင့်ဆုံး ရှိသော်လည်း ၂၀၁၂ ပီအိုင်အက်စ်အေ စာမေးပွဲ ၁၅ နှစ် နှင့် ၁၆ နှစ်သားတို့အတွက် အဖတ်စွမ်းရည် ပြိုင်ပွဲတွင် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံ ၆၅ နိုင်ငံ၌ အောက်ဆုံးမှစ၍ ရေတွက်လျှင် တတိယ နေရာသို့ ရောက်ခဲ့သဖြင့် ကိုလံဘီယာ နိုင်ငံ သို့ အယ်လ်ဘေးနီးယား နိုင်ငံ နှင့် အဆင့်တူပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=PISA 2012 Results in Focus|last=|first=|publisher=OECD|year=2014|isbn=|location=|pages=5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oecd.org/pisa/keyfindings/pisa-2012-results.htm |title=Key findings – Organisation for Economic Co-operation and Development |publisher=Oecd.org |date= |accessdate=30 December 2013}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတော် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး မဟာဗျူဟာ အရ ကာတာသည် ၁၀ နှစ် မဟာဗျူဟာ စီမံကိန်းကို ရေးဆွဲပြီး ပညာရေး အဆင့်ကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/knowledge_center/Tab/Qatar_NDS_reprint_complete_lowres_16May.pdf |accessdate=18 June 2017 |archivedate=17 April 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160417151339/http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en/knowledge_center/Tab/Qatar_NDS_reprint_complete_lowres_16May.pdf }}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် အစိုးရမှ အယ်လ် ဘိုင်ရပ် ကဲ့သို့သော ပညာရေး ဖြန့်ကျက်မှု အစီအစဉ်များကို စတင်ခဲ့သည်။ အယ်လ်ဘိုင်ရပ်အား ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အထက်တန်းကျောင်းသားများအား ကာတာ တက္ကသိုလ်၏ အဆင့်မြင့်ကုန်ကြမ်းဌာနတွင် သုတေသန ပတ်ဝန်းကျင် အတွေ့အကြုံ ရရှိစေရန် အတွက် ရည်ရွယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုအစီအစဉ်တွင် STEM နယ်ပယ် (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ နှင့် သင်္ချာ) နှင့် ဘာသာစကား နယ်ပယ်များ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qu.edu.qa/offices/research/CAM/dmsprogram/index.php |title=Welcome to Al-Bairaq World |publisher=Qu.edu.qa |date=6 March 2014 |accessdate=14 July 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140419220638/http://www.qu.edu.qa/offices/research/CAM/dmsprogram/index.php |archivedate=19 April 2014 }}&lt;/ref&gt;

==ကျန်းမာရေး==

== ကိုးကား ==
{{reflist|20em}}

{{အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ}}

[[Category:အာရှတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[Category:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>rweyahtcxojpupngpm9jkl36w05syh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာ သက္ကရာဇ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19508</id>
    <revision>
      <id>1061409</id>
      <parentid>1054256</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1061409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31577" sha1="dz8ts10qm7o5wxesyq33jdmrifkvu2h" xml:space="preserve">[[File:Burmese Calendar.jpg|thumb|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]

'''မြန်မာသက္ကရာဇ်'''၊ '''မြန်မာပြက္ခဒိန်''' (သို့မဟုတ်) '''ကောဇာသက္ကရာဇ်''' သည် လ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံသော လများနှင့် ကြယ်တာရာများ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံသော နှစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် နေလသွားပြက္ခဒိန် (Lunisolar calendar) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် ရှေးဟောင်း သူရိယသိဒ္ဓန္တစနစ် ပေါ်တွင် အများစု အခြေခံထားသော်လည်း ဟိန္ဒူစနစ်များနှင့်မတူဘဲ ၁၉ နှစ်လျှင် ၇ ကြိမ် ဝါထပ်သော မက်တွန်စနစ် (Metonic cycle) ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;clancy&quot;&gt;J.C. Clancy, &quot;The Burmese Calendar&quot;, 1906.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;eade&quot;&gt;J.C. Eade, &quot;The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia&quot;, 1995.&lt;/ref&gt;

ဤပြက္ခဒိန်ကို [[သရေခေတ္တရာ]] ပျူမြို့ပြနိုင်ငံတော်တွင် ခရစ်နှစ် ၆၃၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက် (သက္ကရာဇ် ၀) ၌ ပျူမင်းဆက်များက စတင်စိုက်ထူခဲ့သည်ဟု သမိုင်းနှင့် သုတေသန အထောက်အထားများက ဖော်ပြကြပြီး ယနေ့တိုင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် စဉ်ဆက်မပြတ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်း၊ ပြက္ခဒိန်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် ပျံ့နှံ့ခြင်း ==
ဤပြက္ခဒိန်ကို ရှေးဦး [[သရေခေတ္တရာ]] မြို့ပြနိုင်ငံတော်တွင် ခရစ်နှစ် ၆၃၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက် (သက္ကရာဇ် ၀) ၌ စတင်စိုက်ထူခဲ့သည်ဟု သမိုင်းနှင့် သုတေသန အထောက်အထားများက ဖော်ပြကြသည်။&lt;ref name=&quot;hla-par&quot;&gt;ဦးလှပ, &quot;မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်သုတေသန&quot;, ၁၉၈၇။&lt;/ref&gt; ပျူလူမျိုးများ နောက်ပိုင်းတွင် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းသို့ အခြေချလာကြသော ဗမာလူမျိုးများသည် သက္ကရာဇ်အပြောင်းအလဲများ၊ ဝါထပ်ရက်ငင် စနစ်များကို ခေတ်အဆက်ဆက် အဖန်ဖန် ပြင်ဆင်တီထွင် အသုံးချခဲ့ကြသည်။ 

ဗမာလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ကုန်သွယ်မှု နယ်ပယ်မှတစ်ဆင့် ဤပြက္ခဒိန်စနစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းသို့သာမက အရှေ့တောင်အာရှတိုက်မကြီးအတွင်းသို့ပါ အစဉ်အဆက် ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။

=== အခြားဒေသများသို့ ပြန့်နှံ့ခြင်းနှင့် လက်ခံရရှိပုံ ===
မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းမှ အစပြုကာ အရှေ့တောင်အာရှအတွင်းရှိ အိမ်နီးချင်း ဒေသများနှင့် တိုင်းရင်းသားနိုင်ငံများဆီသို့ သဘောတူညီမှု၊ မဟာမိတ်ပြုမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုလမ်းကြောင်းများမှတစ်ဆင့် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြန့်နှံ့အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ မြန်မာ့မင်းဆက်များ၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုလွှမ်းမိုးမှုတို့ကြောင့် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ လန်နားဒေသနှင့် ယိုးဒယား (ထိုင်းနိုင်ငံ) တို့တွင် ဤပြက္ခဒိန်စနစ်ကို တရားဝင် ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;eade&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hla-par&quot;/&gt;ဒေသတွင်း သိုက်မြိုက်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဆက်ဆံရေးများအရ လာအိုနိုင်ငံရှိ လန်ဆန်းနိုင်ငံတော်နှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့အထိပါ အဆိုပါပြက္ခဒိန်စနစ် ဆက်လက်ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်း သက္ကရာဇ်အဖြစ် အမြစ်တွယ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;eade&quot;/&gt;

လက်ရှိတွင်မူ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဂရီဂိုရီယန် ပြက္ခဒိန် (Gregorian calendar) နှင့်အတူ တရားဝင်ရုံးသုံး ပြက္ခဒိန်အဖြစ် ပူးတွဲအသုံးပြုလျက်ရှိပြီး၊ မြန်မာ့နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော် အပါအဝင် ရိုးရာဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အစဉ်အလာပွဲတော်များကို သတ်မှတ်ရာတွင် ဤပြက္ခဒိန်ကို အဓိကထား၍ ဆက်လက်အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;myan-encyclopedia&quot;&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ &quot;သက္ကရာဇ်&quot;။&lt;/ref&gt;

== မြန်မာပြက္ခဒိန်၏ လည်ပတ်ပုံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုစနစ် ==
မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေ၏သွားလာမှုနှင့် လ၏ဖြစ်စဉ်များကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်ထားသည့် နေလသွားပြက္ခဒိန် (Lunisolar Calendar) အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဤစနစ်သည် ရှေးမြန်မာတို့၏ သင်္ချာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ ကျွမ်းကျင်မှုကို ဖော်ပြနေပြီး၊ အခြေခံအားဖြင့် ဟိန္ဒူတို့၏ &quot;သူရိယသိဒ္ဓန္တ&quot; နက္ခတ်ကျမ်းအပေါ် အခြေခံထားသော်လည်း မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြုပြင်ထားသော &quot;မကာရန္တ&quot; နှင့် &quot;သုဒ္ဓဒိန်း&quot; တွက်နည်းများကို အသုံးပြုသည်။&lt;ref name=&quot;clancy-tech&quot;&gt;J.C. Clancy, &quot;The Burmese Calendar&quot;, 1906, p. 12.&lt;/ref&gt;

မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်၏ လည်ပတ်မှုကို အဓိကယူနစ် (၂) ခုဖြင့် ညှိနှိုင်းသည်။ လ၏ဖြစ်စဉ် (လဆန်းမှ လကွယ်) ကြာမြင့်ချိန်ကို (၂၉.၅၃၀၅၈) ရက်ဟူသော &quot;လတွက်ပုံ&quot; (Synodic Month) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ ကမ္ဘာက နေကို တစ်ပတ်ပတ်မိရန် ကြာမြင့်ချိန်ကို (၃၆၅.၂၅၈၇) ရက်ဟူသော &quot;နှစ်တွက်ပုံ&quot; (Sidereal Year) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။&lt;ref name=&quot;eade-1995&quot;&gt;J.C. Eade, &quot;The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia&quot;, 1995.&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် နေနှင့်လ၏ အချိန်ကွာခြားမှုကို ညှိရန် ရက်ငင်ခြင်းနှင့် ဝါထပ်ခြင်း စနစ်များကို အသုံးပြုရသည်။

နေနှစ် သည် လနှစ် ထက် ၁၁ ရက်ခန့် ပိုရှည်သဖြင့်၊ ရာသီနှင့် လများ ကိုက်ညီနေစေရန် မြန်မာတို့သည် မက်တွန်စနစ် (Metonic Cycle) ကို အသုံးပြုကာ ၁၉ နှစ်လျှင် ၇ ကြိမ်နှုန်းဖြင့် ဝါဆိုလကို နှစ်ထပ် (ဒုတိယဝါဆို) ပြုလုပ်၍ ဝါထပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;hla-par-87&quot;&gt;ဦးလှပ၊ &quot;မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်သုတေသန&quot;၊ ၁၉၈၇၊ စာ-၄၅။&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် လ၏ရက်များကို နေနှင့်ကိုက်စေရန် နယုန်လတွင် (၁) ရက် ထပ်တိုးသည့် &quot;ရက်ငင်ခြင်း&quot; (နယုန်ကြီး) ကိုလည်း စနစ်တကျ ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။

ရှေးမြန်မာပညာရှင်များသည် ကိန်းဂဏန်းကြီးများကို တွက်ချက်ရာတွင် လွယ်ကူစေရန် သက္ကရာဇ်ကို တည်၍ ကိန်းသေများဖြင့် စားကာ ရရှိလာသော &quot;အကြွင်း&quot; ကိုကြည့်၍ ထိုနှစ်၏ ဝါထပ်၊ ရက်ငင် နှင့် သင်္ကြန်ကျချိန်ကို သိရှိနိုင်သော ခြောက်ထပ်ကိန်း နှင့် သုဒ္ဓဒိန်း ပုံသေနည်းများကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;aye-naing&quot;&gt;ဦးအေးနိုင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)၊ &quot;မြန်မာ့ပြက္ခဒိန် သုတေသနကျမ်း&quot;၊ စာ-၁၁၂။&lt;/ref&gt; ဤတွက်ချက်မှုများသည် ဒီဂရီ၊ မိနစ်၊ စက္ကန့်အထိ တိကျသဖြင့် ရေတက်ရေကျနှင့် ရာသီဥတု ခန့်မှန်းရာတွင် အလွန်ထိရောက်သည်။

ပုဂံခေတ် အေဒီ ၁၁ ရာစုကတည်းကပင် မြန်မာတို့သည် နက္ခတ် (၂၇) လုံးနှင့် ရာသီ (၁၂) ပါးစနစ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုနေပြီဖြစ်ကြောင်း ကျောက်စာအထောက်အထားများက သက်သေပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun-64&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင်&quot;၊ ၁၉၆၄။&lt;/ref&gt; နန်းတွင်း၌ ဟူးရားဖြူ၊ ဟူးရားညို အစရှိသော ပညာရှင်များက ပြက္ခဒိန်ကို နှစ်စဉ် စနစ်တကျ ပြုစုခဲ့ကြပြီး ယနေ့တိုင် မြန်မာတို့၏ လူမှုစီးပွားနှင့် ဘာသာရေးပွဲတော်များတွင် ဤစနစ်သည် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

== သက္ကရာဇ်==
(၁) မဟာသက္ကရာဇ် = [[ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား]]ရှင်၏ ဘိုးတော် (သီရိမဟာ [[မာယာဒေဝီ]]၏ ခမည်းတော်) ဒေဝဒဟပြည့်ရှင်ဘုရင် အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး မိမိလက်ထက်၌ ရောက်ဆဲဖြစ်သော သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅)ခုကို ထိုနှစ် တပေါင်းလကွယ် စနေနေ့ အထိ ဖြိုပြီးလျှင် တန်ခူးလဆန်း(၁)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အစပြု၍ သက္ကရာဇ်တစ်ခု ထားလေသည်။ ထိုသက္ကရာဇ်ကို မဟာသက္ကရာဇ်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်။ ထိုအချိန်သည် မြတ်စွာဘုရား ဖွားတော်မမူမီ (၆၈)နှစ် အလိုဖြစ်သည်။ ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သက်တော် (၈၀)နှင့်ပေါင်းသော မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သာ ရှိသည်။ ထို ၁၄၈-နှစ်ကို ဖြိုပြီး သာသနာသက္ကရာဇ်ကို စ၍တွက်သည်။ 

(၂) သာသနာသက္ကရာဇ် = မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဂေါတမဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည်။ သာသနာတော် အနှစ် (၅၀၀၀)ကိုလည်း ထားတော်မူခဲ့သည်။ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး လေးလအကြာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင်ဘုရင် အဇာတသတ် ကြီးကြပ်၍ ပထမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူပြီးနောက် သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ကို ဖြိုခွင်းပြီး သာသနာနှစ် သက္ကရာဇ်(၁)ခု ကြွင်းထားခဲ့သည်။ ထိုမှစ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ 

(၃) ကောဇာ (ဂေါဇာ)သက္ကရာဇ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် = ပေါက္ကံမင်းဆက် ပုပ္ပားစောရဟန်းမင်းလက်ထက်မှ စ၍ ရေတွက်သည်။ (လက်ရှိ မြန်မာ ပြက္ခဒိန်)

== သက္ကရာဇ် ဖြိုခြင်း အစ ==
ဂေါတမဘုရားရှင်၏ ဘိုးတော် အဉ္ဇနမင်းကြီး လက်ထက်တွင် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး ရှိရင်းသက္ကရာဇ်(၈၆၄၇)နှစ်မှ (၈၆၄၅)နှစ်ဖြို၍ ကျန်နှစ်နှစ်ကို ဘိုးတော်အဉ္ဇဇနမင်း ဖြိုကြွင်းသော အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် (မဟာသက္ကရာဇ်)အဖြစ် သုံးစွဲခဲ့လေသည်။ 

အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် အတွင်းမှာပင် ဂေါတမဘုရားရှင် သည် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် ဝါခေါင်လ မှ စ၍ ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ရာ ၇- လကြာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ရှိပြီး ၁၄၈-ခုနှစ် ကို ဖြို၍ ထိုနှစ်ကို ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (သာသနာသက္ကရာဇ်) ၁- ခုနှစ် ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ထိုမှတစ်ဖန် အစဉ်အဆက် သာသနာသက္ကရာဇ် ကို ဆက်လက် သုံးစွဲလာခဲ့ကြရာ သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သရေခေတ္တရာပြည့်ရှင်၂၅ဆက်မြောက်မင်း သုမုန္ဒရီ မင်းလက်ထက်တွင် ရှေးဆရာ ပညာရှိ ရသေ့ကြီးများ၏ နည်းအရ ဒေါဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည်သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကို ဖြို၍ အကြွင်း ၂ -နှစ်ကို ထားကာ သုမုန္ဒရီ(သရေခေတ္တရာ) သက္ကရာဇ်အဖြစ် မှတ်သားသုံးစွဲ ခဲ့ပြန်သည်။ 

သုမုန္ဒရီသက္ကရာဇ် ၅၆၂-ခုသို့ ရောက်သောအခါ ပေါက္ကံပြည့်ရှင် ဆရာသင်္ဃရာဇ် ခေါ် [[ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း]]လက်ထက် ခန်းဆပဉ္ဇာ (ခေါ်) 
နှစ်တိုသက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်ပြန်သည်နှင့် ၅၆၂-ခုမှ ခန်းဆပဉ္ဇာ ၅၆၀-ခု ဖြိုပြီးကျန်သော ၂-ခုကို ပေါက္ကံသက္ကရာဇ် အဖြစ် ယနေ့ထိ အဖြိုမရှိတော့ဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်။ ထိုသုံးစွဲခဲ့သော ပေါက္ကံသက္ကရာဇ်များသည် ယခုအခါ မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (ဂေါဇာသက္ကရာဇ်) ဟုခေါ်သည်။ 

ထိုအချိန် မှ စ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ဟူသော မူလ အခေါ် ပျောက်သွားကာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (သို့) သက္ကရာဇ် ဟုသာ သုံးပါတော့သည်။ သရေခေတ္တရာပြည် ဘုရင် သုမုန္ဒရီမင်း ဖြိုသော ၆၂၂ - ကို ပုပ္ပားစောရဟန်း လက်ထက် ဖြိုသော ၅၆ဝ နှင့် ပေါင်းလျှင် ၁၁၈၂ နှစ် ရသည်။ ယင်း ၁၁၈၂ ကို လက်ရှိရောက်နေသော ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ထည့်ပေါင်းပါက ပထမသင်္ဂါယနာတင်ချိန်က စခဲ့သော သာသနာသက္ကရာဇ်ကို ရသည်။

== ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ် ==
ယခုအခါ ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ်တို့မှာ ကွဲပြားခြားနားနေပြန်သည်။ 
ကောဇာသက္ကရာဇ်မှာ ၁၃၀ဝ ကျော်သာ ရှိသေးသော်လည်း သာသနာနှစ်မှာ ၂၅၀ဝ ကျော်နေပြီ ဖြစ်သည်။ 

ထိုသို့ ကွဲပြားခြားနားနေသည်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ပထမ သင်္ဂါယနာတင်သော နှစ်ကို ပထမမူလ ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (၁)ခုဟု သုံးစွဲခဲ့လေသည်။ ထိုစဉ်က သက္ကရာဇ် နှစ်မျိုး မရှိသေးချေ။ 

သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သုမုန္ဒီရဇ်မင်းလက်ထက်တွင် ဒေါဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည်သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကို ဖြို၍ အကြွင်း ၂ -နှစ်ကို ထားကာ သုံးစွဲခဲ့သောအခါ ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ် ဟူ၍(၂)မျိုး ကွဲပြားလာခြင်း ဖြစ်သည်။ ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကောဇာသက္ကရာဇ်ကို အစဉ်အမြဲသုံးစွဲပြီး သာသနာနှစ်ကိုကား အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့်သာ သုံးစွဲခဲ့လေသည်။ 
* (ထိုင်းနိုင်ငံ ယိုးဒယားတွင် သာသနာနှစ်ကို သက္ကရာဇ်အဖြစ် သုံးစွဲပေသည်။)

သာသနာနှစ် သိလိုပါက ကောဇာသက္ကရာဇ် ကို (၁၁၈၂)နှစ်နှင့် ထည့်ပေါင်းလျှင် သာသနာနှစ် အမှန် ဖြစ်ပေသည်။

'''သက္ကကောဇာ၊ တည်ပြီးခါဝယ်၊ တစ်တစ်ရှစ်နှစ်(၁၁၈၂)နှောတုံလစ်က၊ တိတ်ဖြစ်သာသနာ၊ မှတ်ကြရာ၏'''ဟုပညာရှိများ ညွှန်ကြားထား၏။
&lt;ref&gt;ပညာအလင်းပြ ရုံးသုံး၊ ကျောင်းသုံး အင်္ဂလိပ်မြန်မာ '''နှစ်တစ်ရာပြက္ခဒိန်''' စာအုပ်&lt;/ref&gt;

== အလွယ်ကူဆုံးမှတ်ရန် ==
# လက်ရှိ ခရစ်နှစ် က (၆၃၈) ကို နှုတ်လျှင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ကို ရမည်။
# မြန်မာ ပြက္ခဒိန်နှစ် ကို (၁၁၈၂) ပေါင်းပါက သာသနာနှစ် ကို ရမည်။

== သက္ကရာဇ်ဖြိုရာ အင်္ဂါ ၃-ပါး ==
သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်း ဟူသည်ကား ဂဏန်းသင်္ချာအရေအတွက်တွေ များလာသည်ကို လွယ်ကူစွာ သိမှတ်နိုင် စေရန်ရည်သန်၍ အသစ်အတို ပြုခြင်းပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော် အောက်ပါ အင်္ဂါ၃-ပါးနှင့် ညီညွတ်မှ ဖြိုအပ်သည်၊ဖြိုကောင်းသည်ဟု ပညာရှိတို့တွက်ကိန်းပုံစံ ထားကြကုန်၏၊ ကံနီ အတွင်းဝန်မင်းကမူ ကိန်းခမ်းညီးအောင်ဖြိုခြင်းသာ လိုရင်းပဓာနမှတ် ဟု ဆိုလေသည်။ 

# ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၇-ခုနှင့်စား၊ အကြွင်းမဲ့ပြတ်၊
# ရောက်ဆဲ သက္ကရာဇ်တည် ၁၉-ခုစား၊အကြွင်းမရှိပြတ်၊ 
# ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၉၅-ခုစား၊အကြွင်းမရှိပြတ်။

=== သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း၊ ၇-စင်း၊ ဘယ်မင်းဘယ်ခါ ဖြိုသနည်း ===

ဤ၌ သက္ကရာဇ်ကိုဖြိုသွားကြသောမင်းနှင့် ကိန်းခမ်း ရသေ့ရဟန်း စသည်တို့၏ အမည်များကို ရာဇဝင် မဟာဝင် သာသနာဝင် ဆရာစဉ်တို့ မှတ်တမ်းမှ သုတေသနပြု၍ တွေ့ရှိသမျှဖြင့် ထုတ်ပြဖြေကြား သွားသည်၊ အမှားပါဝင်က အမှန်ကို လျင်စွာ ရှာကြပါကုန်။

(၁) [[အာကာရဋ္ဌမင်းကြီး]] လက်ထက် ကမ္ဘာဦးကာလမှစ၍ ``မဟာသုဒ္ဓဝယပ္ပ´´ဟူသော ပိဋကသင်္ချာနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၁၄၉၇၈၅) ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့သည်။ ထိုနောက်-

(၂) [[ကုသမင်းကြီး]]လက်ထက်မှာ ``နာတိမဇ္ဇလဒ္ဓံဝိယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာကိန်းခမ်းနှင့်အညီသက္ကရာဇ် (၁၄၉၃၈၅၆၀) သော ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့လေသည်။ ၎င်းနောက်-

(၃) [[အဉ္စန|ဘိုးတော်အဉ္စနမင်းကြီး]]သည် ဒေဝီလရသေ့နှင့်တိုင်ပင်ကာ ``မာဃစန္ဒေ၊ သို့မဟုတ်ဏဝစန္ဒေ ´´ ဟူသော ပိဋက သင်္ချာ ကိန်းခမ်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုခဲ့လေသည်။

ထိုနောက်မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသောအခါ သာသနာနှင့်ဂေါဇာနှစ် ညီစေရန်-

(၄) [[အဇာတသတ်]] မင်းကြီးနှင့် ရှင်မဟာကဿပထေရ် တိုင်ပင်ကာ ``ဒေဝီယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာ ကိန်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်။

ထိုနောက် ၆၂၄-ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ-

(၅) [[သုမုန္ဒရီမင်း]]ကြီးသည် [[သီရိခေတ္တရာ|သီရိခေတ္တရာပြည်ကြီး]]၌ ``ဒေါဒေါရသ ´´ကိန်းခမ်းအရ ၂-ခုကြွင်းထား ၍ သက္ကရာဇ် (၆၂၂)နှစ်တို့ကိုဖြိုလိုက်ပြန် လေသည်။ 

ထိုနောက် ၅၆၂-ခုနှစ်သို့ရောက်ပြန်သောအခါ-

(၆) [[ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း|ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းကြီး]] [[ပုဂံပြည်]]၌ ``အလံဗိက´´ ကိန်းကြုံ၍ ``ခဆ ပဉ္စန်း´´ ခေါ် နှစ်ပေါင်း (၅၆၀)တို့ကို ၂-ခုကြွင်းထားလျက်ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်။ 

ထိုမှနောက် သက္ကရာဇ် (၈၀၀)ခုနှစ်သို့ရောက်သော အခါ-

(၇) [[မိုးညှင်းသတိုး|မိုးညှင်း မင်းတရားကြီး]]သည်၊ ``အဋ္ဌနဝ သတ္တကိန်း´´ သို့မဟုတ် ``ဗသျှုဆိဒ္ဒမုနိကိန်း ´´ အရ (၇၉၈) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုပြန်သော်လည်း ကိန်းခမ်း မရောက်၍ မပြိုမကြေဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏၊

ထိုနောက်ကား သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း မရှိ မပေါ်သေးပေ။&lt;ref&gt; မြန်မာရာဇဝင်/ဝေါဟာရဋီကာ&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
* ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော် အရှင်ဩဘာသာဘိဝံသ ၏ သုတေသနကရုပ်ပြ အဘိဓာန် (၂၀၀၇) မှ
* သုခမှတ်စု
* ဒေါက်တာသက်လွင် ၏ သမိုင်းက ပြောသော ပုဂံ။ ပုဂံကပြောသောသမိုင်း

{{မြန်မာလများ}}


[[ကဏ္ဍ:သီးသန့် ပြက္ခဒိန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အချိန်]]</text>
      <sha1>dz8ts10qm7o5wxesyq33jdmrifkvu2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grand Theft Auto V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29361</id>
    <revision>
      <id>1061285</id>
      <parentid>1028245</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7894" sha1="4cr8ge3v7cwp1gjz1d9opnnjhkd6g9y" xml:space="preserve">{{Retaining title}}
{{Infobox CVG
|title               = Grand Theft Auto V


|image               = [[File:Grand Theft Auto V.png|Grand Theft Auto V Logo|250px]]
|caption             = ငွေစက္ကူမှ 'V' နှင့် ဆင်တူသည့် 'V'နှင့် ''Grand Theft Auto V'' လိုဂို
|developer           = ရော့ခ်စတားနော့သ်
|publisher           = ရော့ခ်စတားဂိမ်းစ်
|distributor         = Take-Two Interactive
|writer              = ဒန် ဟောက်စာ
|designer            = 
|engine              = &lt;!-- The game engine is not know at present. Do not change unless you can provide reference from a reliable source--&gt;
|series              = ''Grand Theft Auto''
|genre               = အက်ရှင်စွန့်စားခန်း၊ အိုးပင်းဝေါ&lt;ref name=&quot;announcement&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html |title=GRAND THEFT AUTO V Official Announcement |publisher=Rockstar Games |date=3 November 2011 |accessdate=3 November 2011 |archive-date=11 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121011010257/http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html |url-status=dead }} ကားသူခိုး&lt;/ref&gt;
|modes               = တစ်ယောက်၊ အများ (တတိယလူအမြင်)&lt;ref name=&quot;announcement&quot; /&gt;
|released            = &lt;!-- The only date that needs to be here is the date published by Rockstar and/or Take-Two Interactive. Please do not add dates from online stores, or speculative dates from websites. Do not add TBA--&gt;
|ratings             =  M (ရင့်ကျက်သောသူများသာ)
|platforms           = &lt;!--Do not add TBA--&gt;
|media               = 
|requirements        = 
|input               = 
}}
{{Grand Theft Auto chronology}}

'''''Grand Theft Auto V''''' ('''''GTA V''''') သည် ဗြိတိန်အင်ပိုင်ယာရှိ ရော့ခ်စတားနော့သ်မှ ပြုလုပ်ပြီး ရော့ခ်စတားဂိမ်းမှ တင်သွင်းမည်ဖြစ်သည့် လာမည့် အိုးပင်းဝေါ၊ အက်ရှင်စွန့်စားခန်း ဗီဒီယိုဂိမ်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html|title=GRAND THEFT AUTO V Official Announcement|work=Rockstar|date=3 November 2011|accessdate=24 April 2012|archive-date=11 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121011010257/http://www.rockstargames.com/newswire/article/19471/grand-theft-auto-v-official-announcement.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဂိမ်းသည် ၂၀၀၈ Grand Theft Auto IV ဂိမ်းထုတ်လုပ်ပြီး ပထမဆုံးအကြိမ် သီးသန့် အမည်ဖြင့် စတုတ္ထ era အဆုံး၊ ပဉ္စမမြောက် era ဖြင့် ထွက်ရှိမည့် ဂိမ်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;era&quot; &gt;Games in the ''Grand Theft Auto'' series can be grouped into distinct &quot;eras&quot;, within which they share the same fictional universe and have interconnected plots and characters.&lt;/ref&gt; အားလုံးပေါင်း ၁၅ခုမြောက် ဂိမ်းဖြစ်သည့်  ''GTA V'' သည် လက်ရှိ လော့စ်အိန်းဂျလိစ်ကို အခြေခံ ရေးဆွဲထားသော ဆန်အန်ဒရီးရက်စ်စတိတ်ရှိ၊ လော့စ်ဆန်းတို့စ်မြို့တွင် ကစားရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;announcement&quot; /&gt; လော့စ်ဆန်းတို့မျာ ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော Grand Theft Auto: San Andreas ဂိမ်းထဲရှိ မြို့သုံးမြို့အနက် တစ်မြို့အနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.wired.com/gamelife/2011/11/grand-theft-auto-5-trailer/ |title=Grand Theft Auto V Rolls Back to San Andreas |date=2 November 2011 |publisher=Rockstar Games |accessdate=15 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102202328/http://www.wired.com/gamelife/2011/11/grand-theft-auto-5-trailer/ |archive-date=2 November 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ps2.gamespy.com/playstation-2/grand-theft-auto-san-andreas/537054p1.html|title=The Real Los Santos|work=GameSpy |date=9 August 2004 |accessdate=06 May 2012}}&lt;/ref&gt;

ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/technology/2012/mar/09/grand-theft-auto-bang-bang-youre-dead|title=Bang, bang, you're dead: how Grand Theft Auto stole Hollywood's thunder|work=The Guardian |date=9 March 2012 |accessdate=3 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-10797_3-57414909-235/how-grand-theft-auto-changed-video-games-and-the-world/|title=How Grand Theft Auto changed video games (and the world)|work=CNET|date=17 April 2012|accessdate=5 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130517203747/http://news.cnet.com/8301-10797_3-57414909-235/how-grand-theft-auto-changed-video-games-and-the-world/|archive-date=17 May 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''Grand Theft Auto V'' သည် အောက်တိုဘာလ ၂၅ရက်၊ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/technology/video-games/video-game-news/8848265/Grand-Theft-Auto-V-announced.html |title=Grand Theft Auto V announced |date=25 October 2011 |publisher=Telegraph |accessdate=13 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://uk.games.ign.com/articles/121/1210615p1.html |title=Grand Theft Auto 5 Officially Announced |date=25 October 2011 |publisher=IGN |accessdate=15 March 2012 |archivedate=17 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517074457/http://uk.games.ign.com/articles/121/1210615p1.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;trailer1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.gamespot.com/news/rockstar-announces-gta-v-6342136 |title=Rockstar announces GTA V
 |date=25 October 2011 |publisher=GameSpot |accessdate=15 March 2012}}&lt;/ref&gt;
ဂိမ်းအတွက် ပထမ နမူနာကို နိုဝင်ဘာလ ၂ရက်၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်ချပြသခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rockstargames.com/videos/video/8001 |title=''Grand Theft Auto V'' - Trailer |date=2 November 2011 |publisher=Rockstar Games |accessdate=3 November 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.guardian.co.uk/technology/gamesblog/2011/nov/02/gta-v-trailer|title=GTA 5 trailer: Rockstar unveils its Hollywood dream|work=The Guardian |date=2 November 2011 |accessdate=26 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://games.ign.com/articles/121/1211328p1.html|title=GTA V Trailer Debut|work=IGN|date=2 November 2011|accessdate=26 March 2012|archivedate=17 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120517074833/http://games.ign.com/articles/121/1211328p1.html}}&lt;/ref&gt;

==တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်==
* [https://www.rockstargames.com/V Grand Theft Auto V]

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

[[Category:အက်ရှင်ဂိမ်းများ]]
[[Category:အိုးပင်းဝေါဂိမ်းများ]]
[[Category:မှုခင်းဂိမ်းများ]]</text>
      <sha1>4cr8ge3v7cwp1gjz1d9opnnjhkd6g9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29492</id>
    <revision>
      <id>1061410</id>
      <parentid>623731</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:22:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28965" sha1="0xulx1bfe13k0h9wd8910z3onk94ish" xml:space="preserve">{{Infobox ကား
| အမည်           = တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ
| ပုံ = [[File:80-89 Toyota Land Cruiser.jpg|250px|left|တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (FJ62LG)]]
| ထုတ်လုပ်သူ = တိုယိုတာ
| အခြားအမည် = 
| ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ် = ၁၉၅၁–ယခု&lt;br /&gt;
| ကလပ်စ် = လမ်းကြမ်းမောင်း (၁၉၅၁–ယခု)&lt;br /&gt; SUV ကားကြီး (၁၉၅၄–ယခု)
}}

တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ သည် ဂျပန် ကားထုတ်လုပ်သူ တိုယိုတာ မော်တော်ကား ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ထုတ်လုပ်သော လေးဘီးစလုံးမောင်းသည့် မော်တော်ကား စီးရီးဖြစ်သည်။ အမေရိကန်တွင် ၁၉၃၄ မှ ၁၉၅၄ အထိ ထုတ်လုပ်ခဲ့သော စတူဒီဘေကာ၏ လင်ခရူဇာ ကား ရှိသေးသော်လည်း ၎င်းမှာ တိုယိုတာ လင်ခရူဇာနှင့် ဆက်စပ်မှု မရှိပေ။ လင်ခရူဇာ စီးရီးသည် တိုယိုတာ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ကာလအရှည်ကြာဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ထုတ်ဝေနေဆဲ ဖြစ်သည့် ကားအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။

လင်ခရူဇာ၏ ပထမမျိုးဆက်ကားကို ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တိုယိုတာမှ  ဂျစ်ကားကဲ့သို့ ပုံစံရှိသော ဒီဇိုင်းဖြင့် စတင် တီထွင်ခဲ့ပြီး စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၁၉၅၄ တွင် စတင်ခဲ့သည်။ လင်ခရူဇာများကို အမိုးဖွင့်၊ ဟပ်တော့ပ်၊ စတေရှင် ဝက်ဂွန် နှင့် အသုံးပြု ထရပ် ပုံစံများဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ လင်ခရူဇာ၏ စိတ်ချရမှုနှင့် သက်တမ်းကြာရှည်ခံမှုတို့ကြောင့် လူကြိုက်အလွန်များခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ဩစတြေးလျတွင် လူကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကားကြီး၊ နောက်ပွင့်၊ လေးဘီးစလုံးမောင်း ကားအမျိုးအစားများတွင် အရောင်းရဆုံး ဖြစ်သည်။ တိုယိုတာသည် လင်ခရူဇာအား အပူချိန် နှင့် လမ်းပန်းသဏ္ဌာန် အကြမ်းဆုံးဟု ယူဆရသော နေရာတစ်နေရာဟု ယူဆနိုင်သည့်  ဩစတြေးလျတွင် အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်မောင်းနှင်လေ့ ရှိသည်။ လင်ခရူဇာ၏ ပြိုင်ဘက်များ မှာ ရိန့်ချ်ရိုဗာ၊ လင်းရိုဗာ ဒစ်စကာဗာရီ၊ [[မစ်ဆူဘီရှီ ပါဂျဲရိုး]] နှင့် နစ်ဆန်း ပက်ထရိုလ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။

==မူလအစ==
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်အား ဂျပန် အင်ပီရီယယ်လ် တပ်မတော်မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့စဉ် ဝီလီဂျစ် အမျိုးအစား တစ်မျိုးဖြစ်သော ဘန်တမ် အမ်ကေ ၂ (Bantam Mk II) အဟောင်း တစ်စင်းအား တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဂျပန်သို့ ချက်ချင်း ပြန်သယ် သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဂျပန် စစ်တပ် အာဏာပိုင်များက တိုယိုတာ အား အလားတူ ကားတစ်စင်းကို ပြုလုပ်ရန် နှင့် အမေရိကန် ဂျစ်၏ ပုံစံနှင့် မတူစေရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ဂျပန်တို့ နမူနာ ပုံစံထုတ်ခဲ့သော ကားကို မော်ဒယ်လ် အေကေ ဟုခေါ်ပြီး ဂျပန်စစ်တပ်မှ အသုံးပြုခဲ့သည်။

၁၉၄၁ နှောင်းပိုင်းတွင် ဂျပန်အစိုးရမှ တိုယိုတာအား ဂျပန်စစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးတွင် အသုံးပြုရန် အတွက် လိုက်ထရပ် ထုတ်လုပ်ရန် စေခိုင်းခဲ့သည်။ တိုယိုတာတို့က ၁၉၄၂ တွင် အေကေ ၁၀ ဟုခေါ်သော တန်ဝက် ကားတစ်စင်း၏ နမူနာကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ အေကေ ၁၀ သည် ဘန်တမ် ဂျီပီကား၏ ထုတ်ထားသော ပုံစံကို လေ့လာ၍ ကူးချထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အေကေ ၁၀ ၏ ဓာတ်ပုံဟူ၍ မကျန်ရှိခဲ့ပေ။ အကြမ်းဆွဲထားသော ပုံကြမ်းများသာ ကျန်ခဲ့သည်။ ထို ထရပ်ကားတွင် အရှေ့ဘက်တွင် တည့်တည့်ထောင်မတ်နေသော ရှဲလ်၊ ပြန့်ပြူးနေသော ရှေ့ဘီး အဖုံး၊ ရေတိုင်ကီ၏ ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက် ဘီးဖုံးပေါ်တွင် တပ်ထားသော ရှေ့မီးများနှင့် ခေါက်၍ရသော ရှေ့လေကာမှန်တို့ ပါဝင်သည်။

အေကေ ၁၀ တွင် တိုယိုတာ အေအီးမော်ဒယ်လ် စီဒင်တွင် အသုံးပြုသော ၂၂၅၉ စီစီ ဆလင်ဒါ ၄ လုံးတပ် စီတိုက်ပ် အင်ဂျင်နှင့် ဂီယာ ၃ ချက် ပါဝင်သည်။ အေကေ ၁၀ နှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ထုတ်လုပ်သော တိုယိုတာ၏ ဘီဂျေ ဂျစ်ကားများမှာ စက်မှုသဘောအရ ဆက်စပ်မှု မရှိပေ။ အေကေ ၁၀ များကို အမေရိကန် ဂျစ်ကားများကဲ့သို့ စစ်ပွဲများတွင် အများအပြား အသုံးမပြုသဖြင့် ဓာတ်ပုံ မကျန်ခဲ့ပေ။

==လမ်းကြမ်းသုံးရန် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်သော မော်ဒယ်လ်များ==
===BJ နှင့် FJ(၁၉၅၁-၁၉၅၅)===
{{Infobox ကား
|အမည်=BJ နှင့် FJ
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=၁၉၅၁–၁၉၅၅
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ:'''&lt;br&gt;3.4&amp;nbsp;L I6 B ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;3.9&amp;nbsp;L I6 F ဓာတ်ဆီ
|ဘီးအခြေ = ၂၆၅၀ မီလီမီတာ
|ပုံသဏ္ဌန် = FR layout
|ဘော်ဒီစတိုင်လ် =တံခါး ၂ပေါက်၊ အမိုးပျော့
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ =တိုယိုတာမြို့၊ ဂျပန်
}}
* ၁၉၅၀ ခုနှစ် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]]တွင် စစ်တပ်သုံး အပေါ့စား အသုံးချ ကားများ လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ထိုစစ်ပွဲက ဂျစ်ကားများကို ဂျပန်၏ တံခါးဝသို့ အရောက်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အမေရိကန် အစိုးရမှ ဝီလီဂျစ်၏ စံချိန်စံညွှန်းများ အတိုင်း ထုတ်လုပ်ရန် ဂျစ်ကား အစင်း ၁၀၀ ကို မှာယူခဲ့ပြီး တိုယိုတာအား ထိုကားများကို ထုတ်လုပ်စေခဲ့သည်။
* ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တိုယိုတာ ဂျစ် ဘီဂျေ စမ်းသပ်ယာဉ်အား စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့တည်ဆောက်ရခြင်း အကြောင်းမှာ စစ်တပ်သုံး ပုံစံ အသုံးချ ကားများ လိုအပ်နေသော ကြောင့် ဖြစ်ပြီး လိုအပ်နေသော ပုံစံမှာ ၁၉၄၈ တွင် စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သော ဗြိတိသျှတို့၏ လင်းရိုဗာ ကားပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။ ဘီဂျေ ဂျစ်ကားမှာ အမေရိကန်တို့၏ မူလ ဂျစ်ကားထက် အရွယ်အစား ပို၍ ကြီးမားပြီး စွမ်းအားလည်း ပို၍ ကြီးသည်။ ၎င်းတွင် တိုယိုတာ၏ ဘီအမျိုးအစား ၃.၄ လီတာ ဆလင်ဒါ ၆ လုံးပါဝင်သော ဓာတ်ဆီအင်ဂျင်ပါဝင်ပြီး ၎င်းမှာ အင်ဂျင်လည်ပတ်နှုန်း တစ်မိနစ် ၃၆၀၀ ပတ်တွင် မြင်းကောင်ရေ ၈၄ကောင် (၆၃ ကီလိုဝပ်) နှင့် ညီမျှသော စွမ်းအားရှိပြီး အင်ဂျင်လည်ပတ်နှုန်း တစ်မိနစ် ၁၆၀၀ ပတ်တွင်  အားစုံတွဲ ၂၁၅ နယူတန် မီတာ (၁၅၉ ပေါင် ပေ) မျှကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ၎င်းတွင် လိုအပ်သော အခါ အသုံးပြုနိုင်သည့် ဂျစ်ကားကဲ့သို့သော ၄ ဘီးစလုံး မောင်းနှင်သော စနစ် ပါဝင်သည်။ ဘီဂျေ ဂျစ်၏ ကွဲပြားသော အချက်မှာ ဂျစ်ကားကဲ့သို့ ထရန်စဖာကေ့စ် မပါဝင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
* ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် တိုယိုတာ၏ စက်စမ်းယာဉ်မောင်း အီချီယို တိုင်ရာ မှ ဘီဂျေ ဂျစ်ကား၏ မျိုးဆက်သစ် စမ်းသပ်ယာဉ်အား [[ဖူဂျီတောင်]] ၆ ဆင့် အထိ မောင်းခဲ့ပြီး ပထမဆုံး ထိုမျှ အမြင့်ကို ရောက်အောင် တက်နိုင်သော ကားဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုစမ်းသပ်မှုအား ဂျပန် အမျိုးသား ရဲ အေဂျင်စီမှ စောင့်ကြပ် ကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ကား၏ စွမ်းဆောင်ပုံကို ကြိုက်နှစ်သက်သွားသဖြင့် ရဲအေဂျင်စီမှ ထို လမ်းကြမ်းမောင်း ကား ၂၈၉ စင်းကို ချက်ချင်းမှာယူခဲ့ပြီး ၎င်းတို့အတွက် တရားဝင် ကင်းလှည့်ယာဉ် အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;TheStoryOfLandCruiser&quot;&gt;{{cite book | title = The Story of Land Cruiser | url = http://forum.ih8mud.com/fj25-owners-group/241941-toyota-historical-pictures-3.html | year = 1985 | publisher = 4×4 Magazine Co. | location = Tokyo}}&lt;/ref&gt;


၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ ဟန်ဂျီ အုမဲဟာရ က လင်ခရူဇာ ဟူသော အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် ပြိုင်ဘက် လင်ရိုဗာ ကား ရှိသည့်အတွက် ထိုနာမည်ကဲ့သို့ ခန့်ညားသော နာမည်ကို ပေးရန် အတွက် လင်ခရူဇာ ဟုသော အမည်ကို ပေးခြင်းဟု သိရသည်။ အမေရိကန် စတူဒီဘေကာ ကားကုမ္ပဏီမှ ထိုနာမည်ကို ၁၉၃၄ မှ ၁၉၅၄ အတွင်း အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ပြဿနာ တစုံတရာ မရှိခဲ့ပေ။
{{clear}}

===ဂျေ၂၀ ဂျေ၃၀ (၁၉၅၅-၁၉၆၀)===
{{Infobox ကား
|အမည်= ၂၀ စီးရီး
|ပုံ=[[File:FJ25 Land Cruiser.jpg|250px|FJ25 Land Cruiser]]
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=1955–1960
|ဘီးအခြေ= ၂၂၈၅ မီလီမီတာ &lt;br /&gt;၂၄၃၀ မီလီမီတာ&lt;br /&gt;၂၆၅၀ မီလီမီတာ
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်= တံခါး၂ပေါက် အမိုးပျော့&lt;br /&gt;တံခါး ၂ပေါက်၊ ဟပ်တော့ပ်&lt;br /&gt;တံခါး ၂ပေါက်၊ နောက်ပွင့် ထရပ်&lt;br /&gt;တံခါး ၄ပေါက် စတေရှင်ဝက်ဂွန်
|ပုံသဏ္ဌန်=FR layout
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=တိုယိုတာမြို့၊ ဂျပန်
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ:'''&lt;br&gt;3.4&amp;nbsp;L I6 B ဓာတ်ဆီ&lt;br  /&gt;3.9&amp;nbsp;L I6 F ဓာတ်ဆီ
}}
{{clear}}

===ဂျေ၄၀ (၁၉၆၀-၁၉၈၄)===
{{Infobox ကား
|အမည်= ၄၀ စီးရီး
|အခြားအမည်= Toyota Bandeirante (ဘရာဇီး)  - Toyota Macho (ဗင်နီဇွဲလား)
|ပုံ=[[File:Toyota Land Cruiser yellow vl.jpg|250px|Toyota Land Cruiser (BJ40LV)]]
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=1960–1984
|ပုံသဏ္ဌန်=အရှေ့အင်ဂျင်၊ နောက်ယက် / ဖိုးဝှီးလ် ဒရိုက်ဗ်
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်=တံခါး ၂ပေါက် အမိုးပျော့&lt;br /&gt;တံခါး ၂ ပေါက် ဟတ်ဒ်တော့ပ်&lt;br /&gt;တံခါး ၂ပေါက် ပစ်ကပ် ထရပ်&lt;br /&gt;တံခါး ၄ပေါက် စတေရှင် ဝက်ဂွန်
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=[[တိုယိုတာမြို့]]၊ ဂျပန်&lt;br&gt; ကူမားနား၊ [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]
|ဘီးအခြေ= ၂၂၈၅ မီလီမီတာ&lt;br /&gt; ၂၄၃၀ မီလီမီတာ&lt;br /&gt; ၂၆၅၀ မီလီမီတာ&lt;br /&gt; ၂၉၅၀ မီလီမီတာ
|အလျား=၃၈၄၀.၅ မီလီမီတာ
|အကျယ်= ၁၆၆၆.၂ မီလီမီတာ
|အမြင့်=အမိုးပျော့ ၁၉၅၀.၇ မီလီမီတာ &lt;br /&gt;ဟတ်ဒ်တော့ပ်၂၀၀၀ မီလီမီတာ
|အလေးချိန်=အမိုးပျော့ ၃၂၆၃ ပေါင် &lt;br /&gt;ဟတ်ဒ်တော့ပ် ၃၄၂၇ ပေါင် 
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ :'''&lt;br&gt; 3.9&amp;nbsp;L ''F'' I6&lt;ref name=VIM/&gt;&lt;br /&gt;4.2&amp;nbsp;L 2F I6&lt;ref name=VIM/&gt; &lt;br&gt;
'''ဒီဇယ်:'''&lt;br&gt; 3.0&amp;nbsp;L ''B'' ဒီဇယ် I4&lt;ref name=VIM&gt;&quot;Toyota Vehicle Identification Manual&quot;, Toyota Motor Corporation, Overseas Parts Department, Catalog No.97913-84, 1984, Japan&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;3.2&amp;nbsp;L ''2B'' ဒီဇယ် I4 &lt;br&gt; 3.4&amp;nbsp;L 3B ဒီဇယ် I4 &lt;br&gt; 3.6&amp;nbsp;L ''H''  ဒီဇယ် I6&lt;ref name=VIM/&gt;&lt;br&gt; 4.0&amp;nbsp;L ''2H''  ဒီဇယ် I6
|ဂီယာ= ၃ ချက်၊ ၁၉၇၄ တွင် ၄ချက် ပြောင်းသည်။
|ဆီတိုင်ကီ= ၁၈.၅ ဂါလံ
}}
{{clear}}

==သက်တောင့်သက်သာ စီးနင်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထုတ်လုပ်သော မော်ဒယ်လ်များ==
===ဂျေ ၅၀ (၁၉၆၇-၁၉၈၀)===
{{Infobox ကား
|အမည်=၅၅
|ပုံ=[[File:1979 Toyota Land Cruiser FJ55.jpg|250px||Toyota Land Cruiser (FJ55LG, 1979)]]
|ထုတ်လုပ်သူ= တိုယိုတာ မော်တော်ကား ကော်ပိုရေးရှင်း
|ထုပ်လုပ်သည့် ခုနှစ်=1967–1980
|ပုံသဏ္ဌန်= အရှေ့အင်ဂျင်၊ ဖိုးဝှီးလ် ဒရိုက်ဗ်
|ဘီးအခြေ= ၂၇၀၀ မီလီမီတာ
|အရှည်= ၄၆၇၅ မီလီမီတာ
|အကျယ် =၁၇၃၅ မီလီမီတာ
|အမြင့်= ၁၈၆၅ မီလီမီတာ
|successor=60 Series
&lt;!--|predecessor=[[Toyota Land Cruiser (J40)|40 Series]--&gt;
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်=တံခါး၄ပေါက်၊ စတေရှင် ဝက်ဂွန်
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=[[တိုယိုတာမြို့]], ဂျပန်(ARACO)
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ:'''&lt;br&gt;3.9&amp;nbsp;L I6 F&lt;ref name=VIM/&gt; petrol&lt;br /&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 2F&lt;ref name=VIM/&gt; ဓာတ်ဆီ
|ဂီယာ= ၃ချက် သို့ ၄ ချက် ရိုးရိုး (J30၊ H41 သို့ H42)
|ဆီတိုင်ကီ= ၂၃.၈ ဂါလံ
}}
{{clear}}

===ဂျေ၆၀ (၁၉၈၀-၁၉၈၉)===
{{Infobox ကား
|အမည်=60 Series
|ပုံ=[[File:Toyota Land Cruiser.jpg|250px|left|Toyota Land Cruiser (FJ62LG)]]
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=1980–1990
|အခြားအမည်=Toyota Samurai (Venezuela)
|ဘီးအခြေ= ၂၇၃၀ မီလီမီတာ
|အရှည်= ၄၆၇၅ မီလီမီတာ
|အကျယ်= ၁၈၀၀ မီလီမီတာ
|အမြင့်= ၁၇၅၀ မီလီမီတာ
|ပုံသဏ္ဌန်=အရှေ့အင်ဂျင်၊ လေးဘီးစလုံးမောင်း
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်=တံခါး ၄ ပေါက်၊ စတေရှင်ဝက်ဂွန်
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=[[တိုယိုတာမြို့]]၊ ဂျပန် (ARACO)&lt;br&gt;ကူမားနား၊ [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ :'''&lt;br&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 2F ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;4.0&amp;nbsp;L I6 3F ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;'''ဒီဇယ်:'''&lt;br&gt;3.4&amp;nbsp;L I4 3B ဒီဇယ်&lt;br /&gt;4.0&amp;nbsp;L I6 2H ဒီဇယ်&lt;br /&gt;'''တာဘိုဒီဇယ် :'''&lt;br&gt;3.4&amp;nbsp;L I4 13B-T ဒီဇယ်တာဘို&lt;br /&gt;4.0&amp;nbsp;L I6 12H-T ဒီဇယ်တာဘို
|ဂီယာ=၄ချက် ရိုးရိုး H41F သို့ H42F&lt;br /&gt; ၄ချက် အော်တို A440F&lt;br /&gt;၅ ချက်ရိုးရိုး H55F (US ပြင်ပ)
}}

{{gallery
| File:Toyota Land Cruiser -- 09-15-2011.jpg|ပုံပြောင်းပြီး တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (US)
| File:1981-1987 Toyota Land Cruiser (FJ60) wagon (2011-03-10).jpg|၁၉၈၁–၁၉၈၇ တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (FJ60 ၊ ဩစတြေးလျ)
| File:1987-1990 Toyota Land Cruiser (FJ62RG) GX wagon (2009-12-04).jpg|၁၉၈၇–၁၉၉၀ တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (FJ62RG) GX (ဩစတြေးလျ)
}}

{{clear}}

===ဂျေ၈၀ (၁၉၉၀-၁၉၉၇)===
{{Infobox ကား
|အမည်=၈၀ စီးရီး
|ပုံ=[[File:Toyota Land Cruiser -- 03-25-2010.jpg|250px|1990-1994 Toyota Land Cruiser (US)]]
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=၁၉၈၉–၁၉၉၇
|ပုံသဏ္ဌန်=အရှေ့အင်ဂျင် / ဖိုးဝှီးလ်ဒရိုက်ဗ်
|ဘီးအခြေ=၂၈၅၀ မီလီမီတာ
|အရှည်= ၄၇၈၀ မီလီမီတာ (1990-94)&lt;br /&gt; ၄၈၂၀ မီလီမီတာ(1995-97)
|အကျယ်= ၁၈၃၀ မီလီမီတာ (1990-91)&lt;br /&gt; ၁၉၃၀ မီလီမီတာ (1992-97)
|အမြင့်= ၁၇၈၅ မီလီမီတာ(1990-91)&lt;br /&gt; ၁၈၆၀ မီလီမီတာ (1992-94)&lt;br /&gt;၁၈၇၀ မီလီမီတာ (1995-97)
|အလေးချိန်= ၂၀၈၄ ကီလိုဂရမ် (1990-92)&lt;br /&gt; ၂၁၅၉ ကီလိုဂရမ် (1993-97)
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်=တံခါး ၄ပေါက် အက်စ်ယူဗွီ
|အခြားအမည်=Lexus LX 450&lt;br /&gt;Toyota Land Cruiser Autana ([[ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ|COL]]၊ [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ|VEN]])
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=[[တိုယိုတာမြို့]]၊ ဂျပန်နိုင်ငံ(ARACO)&lt;br /&gt;ကူမားနား၊ [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ :'''&lt;br&gt;4.0&amp;nbsp;L I6 3F-E ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;4.5&amp;nbsp;L I6 1FZ ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;
'''ဒီဇယ် :'''&lt;br&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 1HZ ဒီဇယ်
'''တာဘိုဒီဇယ် :'''&lt;br&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 1HD ဒီဇယ် တာဘို
|ဂီယာ= ၄ချက် အော်တို&lt;br /&gt;၅ ချက်ရိုးရိုး
}}

{{gallery
|lines=3
|File:1990-1992 Toyota Land Cruiser (FJ80R) GXL wagon (2011-10-25).jpg|ပုံမပြောင်းရသေးမီ တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (FJ80R) GXL၊ ဩစတြေးလျ
|File:1995-1998 Toyota Land Cruiser (FZJ80R) GXL wagon (2011-11-17) 01.jpg|ပုံပြောင်းပြီး တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ(FJ80R) GXL၊ ဩစတြေးလျ
|File:Toyota Land Cruiser.JPG|ပုံပြောင်းပြီး တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
|File:1995-1998 Toyota Land Cruiser (HZJ80R) GXL wagon (2010-10-01) 02.jpg|ပုံပြောင်းပြီး တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (HZJ80R) GXL၊ ဩစတြေးလျ
|File:Toyota Land Cruiser 80 Van 001.jpg|ဘေးသို့ ဆွဲဖွင့်ရသော တံခါးနှင့် တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ (HZJ81V)၊ ဂျပန်
}}
{{clear}}

===ဂျေ ၁၀၀ (၁၉၉၈-၂၀၀၇)===
{{Infobox ကား
|အမည်=၁၀၀ စီးရီး
|ပုံ=[[File:Toyota Land Cruiser -- 03-21-2012 1.JPG|250px|1998-2002 Toyota Land Cruiser UZJ100 (US)]]
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=၁၉၉၈-၂၀၀၇
|မော်ဒယ်လ်ခုနှစ်များ=၁၉၉၈-၂၀၀၇
|အလေးချိန်=၂၃၂၀ ကီလိုဂရမ်
|ဘီးအခြေ=၂၈၅၀ မီလီမီတာ
|အရှည်=၄၈၉၀ မီလီမီတာ
|အကျယ်=၁၉၄၁ မီလီမီတာ
|အမြင့်=၁၈၄၉ မီလီမီတာ
|fuel_economy=18.5-26.1 mpg
|အခြားအမည်=Lexus LX 470&lt;br /&gt;တိုယိုတာ လင်ခရူဇာ အမေဇုန် (UK ၁၉၉၈-၂၀၀၃)
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်=တံခါး ၄ပေါက် အက်စ်ယူဗွီ
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=[[တိုယိုတာမြို့]]၊ ဂျပန် (ARACO)
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ :'''&lt;br&gt;4.7&amp;nbsp;L V8 2UZ ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;4.5&amp;nbsp;L I6 1FZ ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;'''ဒီဇယ် :'''&lt;br&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 1HZ ဒီဇယ်&lt;br /&gt;'''တာဘိုဒီဇယ် :'''&lt;br&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 1HD-T ဒီဇယ် တာဘို&lt;br /&gt;4.2&amp;nbsp;L I6 1HD-FTE ဒီဇယ်တာဘို&lt;br /&gt;
|ဂီယာ=၄ ချက် အော်တို၊ &lt;br /&gt; ၅ ချက် အော်တို၊ &lt;br /&gt;၅ ချက်ရိုးရိုး
}}
{{clear}}


===ဂျေ၂၀၀ (၂၀၀၇ မှ ယနေ့အထိ)===
{{Infobox ကား
|အမည်=200 Series
|ပုံ=[[File:2008 Toyota Land Cruiser.jpg|250px|2008 Toyota Land Cruiser]]
|ထုတ်လုပ်သည့်ခုနှစ်=September 2007–present
|မော်ဒယ်ခုနှစ်များ=2008–present
|ပုံသဏ္ဌန်=ရှေ့အင်ဂျင် / ဖိုးဝှီးလ်ဒရိုက်ဗ်
|ဘီးအခြေ= ၂၈၅၀ မီလီမီတာ
|အရှည်= ၄၉၅၀ မီလီမီတာ
|အကျယ်= ၁၉၇၀ မီလီမီတာ
|အမြင့်= ၁၈၈၀ မီလီမီတာ
|ဘော်ဒီစတိုင်လ်=တံခါး ၄ပေါက် [[အက်စ်ယူဗွီ]]
|အခြားအမည်=Toyota Roraima (Venezuela)&lt;br /&gt;Lexus LX 570
|တပ်ဆင်သည့်နေရာ=တိုယိုတာ အော်တို ဘော်ဒီ&lt;br /&gt;[[တိုယိုတာမြို့]]၊ ဂျပန်&lt;br /&gt;တာဟာယာ၊ အအိချိ ၊ ဂျပန် &lt;br /&gt;တျန်ဂျင်း၊ တရုတ်
|အင်ဂျင်='''ဓာတ်ဆီ:'''&lt;br&gt;
4.0&amp;nbsp;L V6 1GR-FE ဓာတ်ဆီ&lt;br /&gt;
4.6&amp;nbsp;L V8 1UR-FE ဓာတ်ဆီ&lt;ref name=LcJp2009&gt;{{cite web |url=http://toyota.jp/landcruiser/dynamism/engin/index.html |title=Toyota Japan Land Cruiser |publisher=Toyota.jp |date= |accessdate=2010-10-30 |archivedate=5 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110705230523/http://toyota.jp/landcruiser/dynamism/engin/index.html }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
4.7&amp;nbsp;L V8 2UZ-FE ဓာတ်ဆီ&lt;ref name=LcJp2007&gt;{{cite web|url=http://www.goo-net.com/catalog/TOYOTA/LAND_CRUISER/10043240/index.html|title=Goo-net 2007 Land Cruiser|publisher=Goo-net.com|date=|accessdate=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100812074618/http://www.goo-net.com/catalog/TOYOTA/LAND_CRUISER/10043240/index.html|archive-date=12 August 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
5.7&amp;nbsp;L V8 3UR-FE ဓာတ်ဆီ&lt;ref name=2007press&gt;{{cite web|url=http://pressroom.toyota.com/pr/tms/toyota/document/2008LandCruiser_sfo.pdf|title=Exterior Dimensions|format=PDF|date=|accessdate=2010-10-30|archivedate=24 January 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124194152/http://pressroom.toyota.com/pr/tms/toyota/document/2008LandCruiser_sfo.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;'''တာဘိုဒီဇယ်:'''&lt;br&gt;
4.5&amp;nbsp;L V8 1VD ဒီဇယ် တာဘို
|related=
|ဂီယာ= ၆ ချက် အော်တို&lt;br /&gt;၅ ချက် အော်တို&lt;br /&gt;၅ ချက် ရိုးရိုး
}}

{{clear}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ကား]]
[[Category:အိမ်စီးကား]]
[[Category:တိုယိုတာ မော်တော်ကား ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ကားများ]]</text>
      <sha1>0xulx1bfe13k0h9wd8910z3onk94ish</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 41</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58272</id>
    <revision>
      <id>1061301</id>
      <parentid>367182</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1958" sha1="mwc2q27vo0mugrmvjblpwsscwi1u9if" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name               = NGC 41
| image              = [[File:NGC 0041 2MASS.jpg]]
| caption            =
| credit             =
| epoch              =
| constellation name = Pegasus 
| ra                 = {{RA|00|12|48.0}}
| dec                = {{DEC|+22|01|24}}
| z                  = 0.019844
| h_radial_v         = 5949 (± 10)
| gal_v              =
| dist_ly            = 260,360,114
| group_cluster      =
| type               = ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ Sb/c
| mass               = &lt;!-- In solar masses --&gt;
| stars              =
| appmag_v           = ၁၄.၆၃
| size_v             =
| notes              =
| names              =
| references         =
}}

'''NGC 41''' သည် Pegasus [[ကြယ်အုပ်စု|ကြယ်စုတန်း]]မှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။

==ကျမ်းကိုး==
*{{cite web |url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+41&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no |title=NED Search Results for NGC 41 |author= |date=2011 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |publisher=[[NASA]]/Infrared Processing and Analysis Center |accessdate=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116110710/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+41&amp;img_stamp=yes&amp;extend=no |archive-date=16 January 2022 |url-status=dead}}
*{{cite web |url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+0041 |title=NED Query Results for NGC 0041 |author= |date=2011 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |publisher=NASA/IPAC |accessdate=3 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119143521/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nDistance?name=NGC+0041 |archive-date=19 January 2022 |url-status=dead}}


{{galaxy-stub}}
[[Category:ပီဂါဆု (ကြယ်စုတန်း)]]
[[Category:ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီများ]]</text>
      <sha1>mwc2q27vo0mugrmvjblpwsscwi1u9if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပေါက်မြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59274</id>
    <revision>
      <id>1061373</id>
      <parentid>932557</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1061373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6492" sha1="1tq98yh33mmsm6fzjkc2gpao1mt1cbh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name = ပေါက်မြို့နယ်
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|image_skyline = 
|image_map = Pauk tsp in Pakokku district.svg
|map_caption = ပခုက္ကူခရိုင်အတွင်းတည်​နေရာ
|pushpin_map= Myanmar
|coordinates_region = MM-03
|subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name ={{flag|Burma}}
|subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ပခုက္ကူခရိုင်]]
|subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_name3 = [[ပေါက်မြို့]]
|unit_pref = Imperial
|area_total_km2 = 1490
|population = 171,514&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၇|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_as_of = ၂၀၁၄
|population_density_km2 = auto
|latNS = N
|latd = 21
|latm = 27
|lats = 
|longEW = E
|longd = 94
|longm = 28
|longs = 
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6:30
|website =
}}

'''ပေါက်မြို့နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[ပေါက်မြို့]] ဖြစ်သည်။

ပေါက်မြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီကျူ့ ၂၁° ၁၀' နှင့် ၂၁° ၄၉' အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျူ့ ၉၄° ၁၈' နှင့် ၉၄° ၄၄' အကြားတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;IGI&quot;&gt;''Imperial gazetteer of India: provincial series, Volume 11'' [http://books.google.co.uk/books?id=4f-1AAAAIAAJ&amp;pg=PA31 page 31]&lt;/ref&gt; အကျယ်အဝန်းမှာ ၁,၄၉၀ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IGI&quot;/&gt;

== ထိစပ်လျက်ရှိသော နယ်နမိတ်များ ==
ပေါက်မြို့သည် အောက်ပါမြို့နယ်များနှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MIMU001&quot;&gt;[http://www.burmalibrary.org/docs6/MIMU001_A3_SD%20&amp;%20Township%20Overview.pdf &quot;Myanmar States/Divisions &amp; Townships Overview Map&quot;] Myanmar Information Management Unit (MIMU)&lt;/ref&gt;
* တောင်ဘက်တွင် [[ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်]]၊
* အရှေ့ဘက်တွင် [[ဆောမြို့နယ်]]၊
* အနောက်မြောက်ဘက်တွင် [[ထီးလင်းမြို့နယ်]]၊
* မြောက်ဘက်တွင် [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၏ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊
* အရှေ့ဘက်တွင် [[မြိုင်မြို့နယ်]]၊
* အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]။

== သမိုင်းကြောင်း ==
၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ ပေါက်မြို့နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာ ငါးရွာထက်မနည်းကို စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာ၊ ဂျိုင်ရိုကော့ပတာအပြင် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သေဆုံးသည့် အရပ်သား ၈ ဦးအထိ ရှိလာပြီသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-11-04 |title=နယ်စပ်တိုက်ပွဲထိုင်းသတိပေးချက်ကြားက ထိုင်းဘက် လက်နက်ကြီးကျည်ထပ်ကျ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၄ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cmp3gkwdlv31t |access-date=2026-11-04 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
*[http://www.maplandia.com/burma/magwe/pauk/ &quot;Pauk Google Satellite Map&quot;] map of administrative area with listing of principal settlements, from Maplandia
*[http://www.themimu.info/docs/MIMU154v01_100728_Pauk%20Ts-Magway%20%20Div_A1.pdf &quot;Map of Pauk Township&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425154806/http://www.themimu.info/docs/MIMU154v01_100728_Pauk%20Ts-Magway%20%20Div_A1.pdf |date=25 April 2012 }}
{{-}}

{{Coord|21|27|N|94|28|E|display=title}}
{{မကွေးတိုင်း}}{{ပေါက်မြို့နယ်}}

[[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ]]
[[Category:ပခုက္ကူခရိုင်]]


{{Magway-geo-stub}}</text>
      <sha1>1tq98yh33mmsm6fzjkc2gpao1mt1cbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59275</id>
    <revision>
      <id>1061389</id>
      <parentid>1058751</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75087" sha1="o8xotpy6lnqn3y0zsf1gqoj9i603hvm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|official_name = ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|image_skyline = 
|image_map = SeikPhyu tsp in Pakokku district.svg
|map_caption = ပခုက္ကူခရိုင်အတွင်းတည်​နေရာ
|pushpin_map= Myanmar
|coordinates_region = MM-03
|coordinates_display = inline
|subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name ={{flag|Burma}}
|subdivision_type1 =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 = {{flag|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ပခုက္ကူခရိုင်]]
|subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_name3 = [[ဆိပ်ဖြူမြို့]]
|unit_pref = metric
|area_total_km2 = 
|population = ၁၀၂,၇၆၉&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၇|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_footnotes =
|population_as_of = ၂၀၁၄
|population_density_km2 = auto
|coordinates = {{coord|21|4|N|94|31|E|region:MM-03|display=inline,title}}
|elevation_ft = 300
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6:30
|website =
}}

'''ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပခုက္ကူခရိုင်]]တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[ဆိပ်ဖြူမြို့]]ဖြစ်သည်။ ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် သင်္ဘောဆိပ် နှင့် မီးရထားဘူတာရုံများ တည်ရှိသည်။

၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခတ်ခဲ့သော  [[ဂီရိ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း]]ကြောင့် ပျက်စီးမှုများဖြစ်ခဲ့ရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://reliefweb.int/node/372737 Reliefweb Updates, Myanmar: Flash floods Hit Pakokku]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myanmar Information Management Unit (MIMU), UNDP, Map of Cyclone Giri |url=http://www.mm.undp.org/nrslandslide/MIMU567v01_101023_Cyclone%20GIRI_A3.pdf |accessdate=24 December 2015 |archivedate=22 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110622011455/http://www.mm.undp.org//nrslandslide/MIMU567v01_101023_Cyclone%20GIRI_A3.pdf }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ifrc.org/docs/appeals/10/MDRMM00301.pdf DREF Operation Update, Myanmar Cyclone Giri]&lt;/ref&gt;

== တည်နေရာ၊ အကျယ်အဝန်း ==
၅၈၈.၁၈ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသော ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်သည် မြောက်လတ္တီကျူ့ ၂၀° ၅၁' နှင့် ၂၁° ၁၅' အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျူ့ ၉၄° ၀၉' နှင့် ၉၄° ၄၈' အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ [[ယောချောင်း]]သည် မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ မြို့နယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်နယ်နမိတ်သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ ပုသိမ်မုံရွာလမ်းမကြီးသည် မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တောင်မြောက် ဖြတ်သန်း ဖောက်လုပ်ထားသည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://www.themimu.info/MapsInfo/Magway/MIMU154v01_100608_Seikphyu%20Ts%20-Magway%20Div_A1.pdf &quot;Seik Phyu Township - Magway Division&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117090547/http://www.themimu.info/MapsInfo/Magway/MIMU154v01_100608_Seikphyu%20Ts%20-Magway%20Div_A1.pdf|date=17 November 2010}} map from Myanmar Information Management Unit (MIMU)&lt;/ref&gt;

== ထိစပ်လျက်ရှိသော နယ်နမိတ်များ ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်သည် အောက်ပါမြို့နယ်များနှင့် နယ်နမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MIMU001&quot;&gt;[http://www.burmalibrary.org/docs6/MIMU001_A3_SD%20&amp;%20Township%20Overview.pdf &quot;Myanmar States/Divisions &amp; Townships Overview Map&quot;] Myanmar Information Management Unit (MIMU)&lt;/ref&gt;
* မြောက်ဘက်တွင် [[ပေါက်မြို့နယ်]]၊
* အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊
* အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[ချောက်မြို့နယ်]]
* တောင်ဘက်တွင် [[စလင်းမြို့နယ်]]၊
* အနောက်ဘက်တွင် [[ဆောမြို့နယ်]]။
* [[ယောချောင်း]]သည် မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  
* မြို့နယ်၏ အရှေ့တောင်ဘက်နယ်နမိတ်သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]]နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသည်။

== မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၏ ပျမ်းမျှ ပင်လယ်မျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်မှာ ၂၁၅.၃ ‌ပေ ဖြစ် သည်။ တောင်ကုန်း တောင်တန်း များပြားပြီး မြေပြန့်ဒေသ နည်းပါးသည်။ မြို့နယ် အနောက်ဘက်ရှိ တောင်ကုန်း တောင်တန်းများသည် ပုံတောင် ပုညာ တောင်တန်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိပြီး  အမြင့်ဆုံး နေရာမှာ ၂၂၈၄ ပေ ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |url=https://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/TspProfiles_GAD_Seikphyu_2019_MMR.pdf |title=ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ။ Myanmar Information Management Unit |access-date=5 June 2025 |archive-date=20 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620041551/http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/TspProfiles_GAD_Seikphyu_2019_MMR.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ရေဆင်း ==
ချင်းတောင်တန်း နှင့် ပုံတောင်ပုံညာ တောင်တန်းများ တွင် မြစ်ဖျားခံသော ယော‌ချောင်း နှင့် ချောင်းငယ်များ အပြင် ဧရာဝတီမြစ်များမှ စိုက်ပျိုး‌ရေ ရရှိသည်။ 

ယျေဘုယျအားဖြင့် ‌မြောက် မှ တောင် စီးဆင်းသော ဧရာဝတီမြစ်သည် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၏ တောင်ဘက် ချောက်မြို့နယ် နှင့် ဆိပ်ဖြူ မြို့နယ် နှစ်ခုအကြား နယ်နိမိတ်အဖြစ် စီးဆင်းချိန်တွင်မူ အရှေ့မြောက် မှ အနောက်တောင် သို့ စီးဆင်းသည်။ 

ယောချောင်းသည် ပခုက္ကူမြို့နယ် နှင့် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်အဖြစ် မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းပြီး မြို့နယ်၏ အရှေ့တောင်ထောင့်နေရာ ဆိပ်ဖြူမြို့ ယောဝရပ်ကွက် အနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်ပေါင်းဆုံသည်။ ယောချောင်း၏ အဓိက ချောင်းလက်တက်တစ်ခုဖြစ်သော ချစ်ချောင်းသည် မြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း တောင်တန်း တောင်ကုန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံကာ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလာပြီး ရွာသာကုန်းရွာ အနီးတွင် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ကွေ့၍ စီးဆင်းကာ မိဖုရားချိုင့်ရွာ တောင်ဖက်အရောက်တွင် အရှေ့ဖက်သို့ဆက်လက်စီးဆင်း၍ ဆင်နီတောင် နှင့် ဒေါသာရွာနှစ်ရွာ အကြားတွင် ယောချောင်းအတွင်းသို့ စီးဝင်သည်။

စလင်းမြို့နယ်အတွင်း စီးဆင်း‌ သော မြေနုချောင်းသည် မြေနုရွာ အနီးတွင် နှစ်မြို့နယ် နယ်နိမိတ်အဖြစ် ဆက်လက်စီးဆင်းပြီး ဆိပ်ဖြူမြိုန့ယ် ဆူးလေကုန်းရွာ အနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်သည်။ စလင်းချောင်း၏ ချောင်းလက်တက် မွဲချောင်းသည် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အနောက်ဖက်ပိုင်းတွင် မြောက် မှ တောင် သို့ ကန်ဇွန်းမ၊ ကော်တုံရွာများအနီးမှ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းပြီး ငှက်ပြာဝရွာ၊ တောနလင်ရွာများ အနီးတွင် စလင်းမြို့နယ် အတွင်းသို့ ဆက်လက်စီးဆင်းသည်။

ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အနောက်ဖက်ဒေသ ပိုင်းရွာ၏ တောင်ဖက် တောတောင်များတွင် အစပြုသော မြေနီချောင်းသည် အခြားချောင်းများနှင့် ဆန့်ကျင်လျက် တောင်မှ မြောက်သို့ ပိုင်း၊ ဝန်ကြီး၊ ရှားလှ ရွာများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး ပေါက်မြို့နယ်အတွင်း ဆက်လက်စီးဆင်းကာ ယောချောင်းအတွင်းသို့ စီးဝင် သည် ။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ရာသီဥတု ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်း တွင် ပါဝင်သော်လည်း ချင်းတောင်တန်း နှင့် ပုံတောင်ပုံညာ တောင်တန်းများ တွင် မြစ်ဖျားခံသော ချောင်းများ နှင့် ဧရာဝတီမြစ်များစီးဆင်းနေသည်။ အမြင့်ဆုံးအပူချိန် (၄၆) ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် နှင့် အနိမ့်ဆုံးအပူချိန် (၁၃) ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ထိ ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+နှစ်အလိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အမြင့်ဆုံး နှင့် အနိမ့်ဆုံး အပူချိန်များ
(ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်)
!နှစ်
!နွေရာသီ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်
!‌ဆောင်းရာသီ အနိမ့်ဆုံး အပူချိန်
!မှချက်
|-
|၂၀၁၆
|၄၅
|၁၇
|
|-
|၂၀၁၇
|၄၄
|၁၆
|
|-
|၂၀၁၈
|၃၉
|၁၃
|
|-
|၂၀၁၉
|၄၆
|
|
|-
|၂၀၂၀
|
|
|
|-
|၂၀၂၁
|
|
|
|-
|၂၀၂၂
|
|
|
|-
|၂၀၂၃
|
|
|
|-
|၂၀၂၄
|
|
|
|-
|၂၀၂၅
|
|
|
|}

=== မိုးရေချိန် ===
မိုးခေါင်ရေရှားရပ်ဝန်း တွင် တည်ရှိသည့် အား‌ လျော်စွာ နှစ်စဉ် မိုးရေချိန်မှာ ၂၇ လက်မ မှ ၃၆ လက်မ အထိသာ ရွာသွန်းသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!နှစ်
!မိုးရွာရက်
!စုစုပေါင်း မိုး‌ရေချိန် (လက်မ)
!မှတ်ချက်
|-
|၂၀၁၆
|၅၂
|၃၅.၈၉
|
|-
|၂၀၁၇
|၄၉
|၂၇.၇၂
|
|-
|၂၀၁၈
|၄၈
|၂၆.၉၄
|
|-
|၂၀၁၉
|
|
|
|-
|၂၀၂၀
|
|
|
|-
|၂၀၂၁
|
|
|
|-
|၂၀၂၂
|
|
|
|-
|၂၀၂၃
|
|
|
|-
|၂၀၂၄
|
|
|
|-
|၂၀၂၅
|
|
|
|}

== သဘာဝပေါက်ပင် ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အတွင်း သန်း၊ ဒဟတ်၊ နဘဲ၊ ရှာထောက်ကြံ့၊ အင်ကြင်း၊ ဖန်ခါး၊ ထန်း၊ ကုက္ကိုလ်၊ မန်ကျည်း၊ တမာ၊ ထနောင်း ပင်များ ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ရသည်။

== တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အတွင်း ‌တွေ့ရသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များမှာ သမင်၊ ဂျီ (ချေ)၊ ယုန်၊ မျောက်၊ ခွေးအ၊ သိန်းငှက်၊ ဖွတ်၊ တောဝက်၊ ပုတက်၊ တောကြောင်၊ မြွေအမျိုးမျိုး စသည်တို့ ဖြစ်သည်။

== သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တောတောင်များသည် နှစ်စဉ် ဖေဖော်ဝါရီလ မှ ဇွန်လ အထိ အရွက်ကြွေကာ ခြောက်သွေ့တောများဖြစ်ကြသည်။

ဧရာဝတီမြစ် နှင့် ယောချောင်း၊ ချစ်ချောင်းများသည် မိုးကာလတွင် ရေကြီးရေလျှံ လေ့ရှိ၍ နွေရာသီတွင် ရေနည်းပါးပြီး သဲသောင်များ ပေါ်ထွန်းပါသည်။ ကျန် ချောင်းများသည် မိုးရွာသွန်းချိန်တွင်သာ ရေစီးဆင်းပြီး ကျန်အချိန်များတွင် ရေမရှိသော သဲချောင်းများဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

မြို့နယ် မျက်နှာပြင်၏ ၄၂.၆၄ % ဖြစ်သော ၁၆၀၅၁၂.၇၄ ဧက ကို သဘာဝ အပူပိုင်းသစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ သဘာဝသစ်တောများ၏ ၂၆.၇၁ % ဖြစ်သော သစ်တောကြိုးဝိုင်းဧရိယာ ၄၂၈၇၀.၈၉ ဧက ကို သစ်တောကြိုးဝိုင်း - ၃ - ခုဖွဲ့၍လည်းကောင်း၊ သဘာဝသစ်တောများ၏ ၁၅.၀၃ % ဖြစ်သော ၂၄၁၂၆.၆၈ ဧက ကို ကြိုးပြင်သစ်တောအဖြစ်သတ်မှတ်၍လည်းကောင်း မြို့နယ်သစ်တောဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းလျက်ရှိပြီး ကျန်သဘာဝတောများကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်ပါသည်။ နိုင်ငံပိုင် စီးပွားရေးစိုက်ခင်း ဧက (၁၀၀)၊ ပုဂ္ဂလိကသစ်တောစိုက်ခင်း ဧက (၉၀)၊ ကျေးရွာပိုင် ထင်းစိုက်ခင်း ဧက (၅၀) စိုက်ပျိုးထားသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== သဘာဝဘေး၊ ကပ်ဘေး၊ လူလုပ်ဘေးအန္တရာယ်များ ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများရေကြီးရေလျှံခြင်း၊ လေပြင်း မုန်တိုင်းတိုက်ခတ်ခြင်း၊ ငလျင်လှုပ်ခတ်ခြင်း၊ မီး‌ လောင် ခြင်း၊ စစ်မတ်ဖြစ်ပွားခြင်း၊ ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။

ဧရာဝတီမြစ်သည် နှစ်စဉ် မိုးရာသီ၍ ရေကြီးရေလျှံ ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း ကျွန်းများတွင် တည်ရှိသော ရွာများမှာလည်း နှစ်စဉ် ရေ ဘေး သင့်လေ့ရှိပါသည်။ ဧရာဝတီမြစ် ဆိပ်ဖြူမြို့ စိုးရိမ်ရေမှတ်မှာ ၁၄၅၀ စင်တီမီတာဖြစ်သည်။ ဧရာဝတီမြစ်နည်းတူ ယောချောင်းသည်လည်း ရေကြီးရေလျှံ ဖြစ်တတ်ပြီး ချောင်းဘေး ရွာများ ရေဘေးသင့်လေ့ရှိသည်။

ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်သည် အနောက်ရိုးမ နှင့် ကပ်လျက်တည်ရှိသည်ဖြစ်ရာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်မှ မုန်တိုင်းများ ကုန်းတွင်းဝင်၍ အနောက်ရိုးမကိုကျော်လာသည်နှင့် မုန်တိုင်းဒဏ်ကို ခံရမြဲဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် [[ဂီရိ ဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်း|ဂီရိ ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်း]] ဒဏ်ကို အပြင်းအထန်ခံစားခဲ့ရသည်။

ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်သည် ငလျင်ကျော ပေါ် တွင်တည်ရှိသဖြင့် ငလျင်လည်း အကြိမ်ကြိမ်သင့်ခဲ့ဖူးသည်။ [[၁၉၇၅ ပုဂံငလျင်]]၏ ဗဟိုချက်သည် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ‌မြောက်ဘက်အိမ်နီးချင်း ပေါက်မြို့နယ်အတွင်းတွင်လည်းကောင်း၊ [[၂၀၁၆ ချောက်ငလျင်]] ဗဟိုချက်သည် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် တောင်ဘက် အိမ်နီးချင်း စလင်းမြို့နယ်အတွင်းတွင်လည်းကောင်း  ဖြစ်သဖြင့် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်သည် အဆိုပါ ငလျင်များဒဏ်ကို ကောင်းစွာ ခံခဲ့ရသည်။

အပူပိုင်း မိုးခေါင်ရေရှား ဒေသတွင် တည်ရှိသဖြင့် မီးဘေးလည်း မကြာခဏ သင့်လေ့ရှိသည်။

ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် နှင့် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလများအတွင်း ဆိပ်ဖြူ မြို့ တွင် ပျက်စီးခဲ့သော အနောက်ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်းရပ်ကွက်အကြား ဘုန်းကြီးကျောင်း အုတ်တိုက် အပျက်ကြီးကို ယနေ့တိုင် တွေ့နိုင်သည်။ လွတ်လပ်ပြီး ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ တောခိုချိန်ကလည်း သခင်စိုး ဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ်တပ်များသည် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် တောတောင်များ နှင့် ကျေးလက်ဒေသများတွင် လှုပ်ရှားခဲ့ဖူးသည်။ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ နှင့် အစောင့်တပ်များ၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်များ အခြေစိုက်သော ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းအပြီး ‌တော်လှန်ရေးတပ်များနှင့် နှစ်ဖက်ထိတွေ့မှုများလည်း မကြာခဏဖြစ်ပွားခဲ့ပါသည်။ &lt;ref&gt;[https://burmese.voanews.com/a/myanmarviolence-voaburmese-%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA-%E1%80%86%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%B0-%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%98%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA-/6656809.html မကွေးတိုင်း ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်တွင်း စစ်ပြေးဒုက္ခသည်များ ဆောမြို့နယ်ထဲခိုလှုံ၊ ၂၀၂၂ ဇူလိုင် ၁၃၊ အမေရိကန်အသံ]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.rfa.org/burmese/news/seikphyu-refugees-fled-02012025030504.html စစ်ကြောင်းတွေကြောင့် ဆိပ်ဖြူ ဒေသခံ ရှစ်ထောင်နီးပါး နေရပ်ပြန်ဖို့ ခက်ခဲနေ၊ ၂၀၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၊ လွတ်လပ်တဲ့အာရှအသံ RFA]&lt;/ref&gt;

ကပ်ရောဂါဘေးများမှာ တစ်နိုင်ငံလုံး၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးဖြစ်ပွားချိန်များတွင် ဘေးသင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးယခင်က ကျောက်ရောဂါ၊ ပုလိပ်ရောဂါကပ်များ အများနည်းတူ ဖြစ်ပွားခဲ့ဖူးပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် တရုတ်နိုင်ငံ ဝူဟန်မြို့မှ အစပြုသော ကိုဗစ်ကပ်ဘေးတွင်လည်း တစ်ကမ္ဘာလုံးနည်းတူ ကပ်ရောဂါကို ခံရသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ် တစ်နှစ်တည်းအတွင်း မုန်တိုင်းဘေး (၅) ကြိမ်၊ ရေဘေး (၁) ကြိမ်၊ မီးဘေး (၃) ကြိမ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+၂၀၁၇ ခုနှစ် အတွင်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော ဘေးများ
!စဉ်
!အမျိုးအစား
!ဖြစ်ပွားမှုပေါင်း
!သေပျောက်/ဒဏ်ရာရ
!ပျက်စီးအဆောက်အဦ
!ဆုံးရှုံးမှု(ကျပ်သိန်း)
|-
|၁
|လေဘေး
|၅
| -
|၁၅၅
|၇၉၂၅၂၀၀
|-
|၂
|မိုးကြိုးဘေး
|၂
|၁-သေ/၂-ဒဏ်ရာရ
| -
|
|-
|၃
|မီးဘေး
|၂
| -
|၃
|၂၀၉၀၀၀
|}

== လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် နှင့် လူမှုရေး ==

=== လူဦးရေ ===
(၂၀၁၄) ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ (၁၀၂၇၆၉) ဦး &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[https://dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/seikphyu.pdf ၂၀၁၄ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လူဦး‌ရေနှင့် အိမ် အကြောင်းအရာ သန်းခေါင်စာရင်း၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် အစီရင်ခံစာ၊ ၂၀၁၇ မေလ]&lt;/ref&gt; ရှိ၍၊ (၂၀၁၉) ခုနှစ် စက်တင်ဘာလကုန် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်လူဦးရေမှာ (၁၁၃၅၂၂) (ကျား - ၅၄၀၇၃ + မ - ၅၉၄၃၈) ဦး ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== လူမျိုး ===
မြို့နယ်အတွင်း နေထိုင်သူများစုမှာ ဗမာလူမျိုးများ ဖြစ်ကြ၍ (၁၁၃၄၈၂) ဦး (၉၉.၅ %) ရှိပါသည်။ အိန္ဒိယနွယ်ဖွား (၄၇) ဦးနှင့် ချင်းလူမျိုး (၁၈) ဦး ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု ===
(၂၀၁၉) ခုနှစ် စာရင်းအရ မြို့နယ်ရှိ လူ (၁၁၃၄၄၆) ဦး မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြ၍ အစ္စလမ်ဘာသာဝင် (၃၁) ဦး၊ ခရစ်ယန်ဘာသာဝင် (၁၈) ဦး၊ ဟိန္ဒူဘာသာဝင် (၁၆) ဦး ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ဗုဒ္ဓဘာသာ သံဃာ‌ (၃၄၃) ပါး၊ သာမဏေ (၂၁၈) ပါး၊ သီလရှင် အပါး (၅၀) သီတင်းသုံးသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရား (၁၆၁၀) ဆူ၊ စေတီတော် (၃၉၂) ဆူ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်း (၁၈၃) ကျောင်း၊ သီလရှင်ကျောင်း (၃) ‌ကျောင်း၊ ဓမ္မာရုံ (၁၀၃) ရုံ ရှိ၍ ဆိပ်ဖြူမြို့ ယောဝရပ်ရှိ [[ရွှေမင်းဝံဘုရား|ရွှေမင်းဝံမြတ်စွာဘုရား]]၊ ရွာသစ်ရပ်ရှိ ရွှေမုဋ္ဌောဘုရား၊ ချင်တောင်ရွာရှိ ရွှေမြင်တင်ဘုရား၊ မြောက်ရွာမရွာရှိ အလိုတော်‌ပေါက်ဘုရားများသည် ထင်ရှားသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ကျန်းမာရေး ===
ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ခုတင် (၅၀) ဆန့် မြို့နယ်ဆေးရုံတစ်ရုံ၊ ကဇွန်းမ နှင့် အင်းကန်ရွာများတွင် (၁၆) ခုတင်ဆန့် တိုက်နယ်ဆေးရုံ တစ်ရုံစီ၊ ‌ေ‌းလက်ကျန်းမာ‌ရေး ဌာန (၈) ခု၊ ကျေး လက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ (၂၄) ခု ရှိသည်။ ဆရာဝန်နှင့် လူဦးရေ အချိုး (၁:၁၈၉၁၈)၊ သူနာပြု နှင့် လူဦးရေ အချိုး (၁:၄၉၃၅)၊ လက်ထောက်ကျန်းမာရေးမှူး နှင့် လူဦးရေ အချိုး (၁:၁၆၂၁၅) ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ပညာရေး ===
အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း (၁၁) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ (၂၂) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၁၆) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ (၇) ကျောင်း၊ မူလတန်းလွန်ကျောင်း (၁၉) ကျောင်း၊ မူလတန်းကျောင်း (၆၂) ကျောင်း၊ စုစုပေါင်း ကျောင်းပေါင်း (၁၃၇) ကျောင်း ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ပုဂ္ဂလိက ကိုယ်ပိုင် အထက်တန်း‌ ကျောင်း နှစ်ကျောင်းရှိသည်။ &lt;ref&gt;[https://www.moi.gov.mm/iprd/news/206282 ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်တွင် ကျောင်းနေအရွယ်ကလေးများ အခြေခံပညာကျောင်းများအသီးသီး၌ တက်ရောက်ပညာသင်ကြားလျက်ရှိ၊ ၂၀၂၄ ဇွန် ၃၊ Information and Public Relations Department]&lt;/ref&gt;

ဆရာ နှင့် ကျောင်းသားအချိုးများမှာ (၁:၂၆) မှ သည် (၁:၁၃) အထိ ရှိကြပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; အသက် (၁၅) နှစ်အထက် စာတတ်မြောက်မှု (၉၁.၄) % ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== လုပ်သားဦးရေ နှင့် အလုပ်လက်မဲ့ ===
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် မြို့နယ်တွင်း အလုပ်လုပ်နိုင်သူဦး‌ ရေ ၅၇၈၇၆ ဦးရှိပြီး အလုပ်လုပ်သူဦး‌ ရေ ၅၅၇၅၇ ဦး၊ အလုပ်လက်မဲ့ ၂၁၁၉ ဦး ရှိသဖြင့် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်း ၃.၆၆ % ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== အားကစား ===
ဘောလုံး နှင့် ပြေးခုန်ပစ်အားကစားနည်းများ လေ့ကျင့် ယှဉ်ပြိုင် ကစားနိုင်သော မြို့နယ်အားကစားကွင်း တစ်ကွင်း၊ ဘော်လီဘောကွင်း တစ်ကွင်း ရှိသည်။ ရပ်ကွက် နှင့် ကျေးရွာအုပ်စု ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ၊ ‌ပြေးခုန်ပစ်ပြိုင်ပွဲများကို မြို့နယ်အားကစားကွင်းတွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;‌ ရှေးယခင်က အနောက်ပိုင်းရပ်၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းပရဝုဏ်တွင် ကျင်းပသော ဆိပ်ဖြူမြို့ ယောဧရာ ဖိတ်ခေါ် ဘော်လီဘောပြိုင်ပွဲ မှာ ထင်ရှား၍ နာမည်ကျော် ဒေသတွင်း မြို့နယ်၊ ခရိုင်၊ တိုင်း၊ လက်ရွေးစင် ဘော်လီဘောအသင်းများသာမက ဝန်ကြီးဌာနအဆင့် အသင်းများပင် လာရောက် ယှဉ်ပြိုင်ကြသည်။ ပြိုင်ပွဲအမည် မှာ မြို့နယ်၏ အသက်သခင် ကျေးဇူးရှင်များဟု ဆိုနိုင်သော ‌ယောချောင်း နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံမှုကို ကိုယ်စားပြု ဂုဏ်ပြု မှည့်ခေါ် ထားခြင်းဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

=== လူမှုရေး ===
လူမှုရေး ကိစ္စများကို ဒေသခံ လူမှုရေးအသင်းအဖွဲ့များ၊ နိုင်ငံတကာအသင်းအဖွဲ့များက ဆောင်ရွက်သည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+လူမှုရေးလုပ်သော နိုင်ငံတကာ အစိုးရမဟုတ်သော အသင်းအဖွဲ့များ (INGO)
!စဉ်
!အမည်
!ရုံး၊ ရုံးခွဲတည်နေရာ
!ဆောင်ရွက်သည့်လုပ်ငန်း
|-
|၁
|World Vision
|အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|မူကြိုကျောင်းဆရာမများ ‌ထောက်ပံ့ခြင်း၊
ကလေးများ စောင့်‌ရှောက်ခြင်း
|-
|၂
|Population Service International (PSI)
|အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများ
|-
|၃
|Pact Myanmar
|အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|ကျန်းမာရေး နှင့် အလင်းရောင် စီမံချက်
|-
|၄
|Helen Keller International
|အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ
|-
|၅
|Vision Fund
|အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|အသေးစားငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်း
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+အစိုးရက ကမကထပြုသော အစိုးရမဟုတ်သော အသင်းအဖွဲ့များ (GONGO)
!စဉ်
!အမည်
!ရုံး၊ ရုံးခွဲတည်နေရာ
!အဖွဲ့ဝင်ဦရေ
|-
|၁
|အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်
|ရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|၁၁၃၂၀
|-
|၂
|မိခင်နှင့်ကလေး စောင့်ရှောက်ရေးအသင်း
|ရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|၆၇၀၀
|-
|၃
|စစ်မှုထမ်းဟောင်းများအသင်း
|ရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|၁၆၉
|-
|၄
|ကြက်ခြေနီ
|ရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|၁၃၄
|-
|၅
|အရန်မီးသတ်
|ရပ်ကွက်
ဆိပ်ဖြူမြို့
|၁၄၇၇
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ဒေသခံ အသင်းအဖွဲ့များ
!စဉ်
!အမည်
!ရုံး၊ ရုံးခွဲ
တည်နေရာ
!မှတ်ပုံတင်အမှတ်
!ဆောင်ရွက်သည့်လုပ်ငန်း
|-
|၁
|သင်္ဂဟ လူမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့
|ရှစ်မျက်နှာဓမ္မ
ရိပ်သာကျောင်းဝင်း
နောက်ပိုင်းရပ်၊
ဆိပ်ဖြူမြို့
|၁/ပြည်တွင်း/၀၇၃၇
|ကျန်းမာရေး၊ လူမှုရေး
|-
|၂
|ရွှေနှင့်မြ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ရွာသာအေးအုပ်စု၊ 
လိပ်ခြံရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၁
|ကျန်းမာရေး
|-
|၃
|မြတ်‌စေတနာ (၁) နာ‌‌ေး၊
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကဇွန်းမအုပ်စု၊ 
ကဇွန်းမရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၂
|လူမှုရေး၊ နာရေး
|-
|၄
|မြတ်‌စေတနာ (၂) 
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|အရှေ့ကံတွင်းအုပ်စု၊ 
ကံတွင်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၃
|ကျန်းမာရေး
|-
|၅
|အာယုဒါန 
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ချင်တောင်အုပ်စု၊ 
ချင်တောင်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၄
|ကျန်းမာရေး
|-
|၆
|ကူရှည်ပရဟိတ 
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကူရှည်အုပ်စု၊ ကူရှည်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၅
|ကျန်းမာရေး
|-
|၇
|မေတ္တာဖြူ 
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ချင်တောင်အုပ်စု၊ 
ချင်တောင်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၆
|ကျန်းမာရေး
|-
|၈
|ဖြူစင်မေတ္တာ 
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကိုးတောင့်အုပ်စု၊ 
ကိုးတောင့်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၇
|ကျန်းမာရေး
|-
|၉
|ဟိတကာရီ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ရွာသစ်ရပ်ကွက်
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၈
|ကျန်းမာရေး၊ နာရေး၊ 
အလှူ၊ သဘာဝဘေး
|-
|၁၀
|စေတနာမွန်
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ပေတောအုပ်စု၊ 
ပေတောရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၀၉
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၁
|မြတ်ပါရမီ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ရှားပင်အိုင့်အုပ်စု၊
ဂုဏ်ကုန်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၀
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၂
|ကြည်ဖြူရှင်
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကျောင်းရွာအုပ်စု၊
မိဖုရားချိုင့်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၁
|ကျန်းမာရေး
လူမှုရေး
|-
|၁၃
|ဒို့စေတနာ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကုန်းရွာအုပ်စု၊
ကုန်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၂
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၄
|ဗဟုဇနဟိတကာရီ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကုန်းရွာအုပ်စု၊
ငါးချဉ်ချောင်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၃
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၅
|ဇနသုခ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ပေတောအုပ်စု၊
ပေတောရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၄
|ကျန်းမာရေး၊ နာရေး၊
အလှူ၊ သဘာဝဘေး၊
|-
|၁၆
|အနန္တမေတ္တာ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ရွာသာအေးအုပ်စု၊
ရွာသာအေးရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၅
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၇
|ဟိတဓရ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ပင်းတလဲအုပ်စု၊
ပင်းတလဲရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၆
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၈
|မနောပတိ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ရွာသစ်ကြီးအုပ်စု၊
ရွာသစ်ကြီးရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၇
|ကျန်းမာရေး
|-
|၁၉
|သုခစံ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ငှက်ပြာကြီးအုပ်စု၊
ငှက်ပြာကြီးရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၈
|လူမှုရေး
နာရေး
|-
|၂၀
|မွန်မြတ်မေတ္တာ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကင်မွန်းတောင့်အုပ်စု၊
ကင်မွန်းတောင့်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၁၉
|လူမှုရေး
|-
|၂၁
|ရွှေမေတ္တာ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|ကျောက်ကြီးအုပ်စု၊
ရွှေဘိုးကျွန်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၀
|ကျန်းမာရေး
အလှူ
|-
|၂၂
|လမ်းပြကြယ်ကျေးရွာဖွံ့ဖြိုးရေး
လူငယ်အသင်း
|မြေကြမ်းတောအုပ်စု၊
ဂျုတ်ချောင်လေးရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၁
|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး၊
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်
ထိန်းသိမ်း‌ေး၊ လူငယ်
စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်
ရေး၊ ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး
|-
|၂၃
|မြင့်မြတ်စေတနာ
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|မြင်ကဝအုပ်စု၊
အောက်ဆိပ်ရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၂
|ကျန်းမာရေး
|-
|၂၄
|လင်းလတ်သော်တာ အမျိုးသမီး
စွမ်းဆောင်ရည် မြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့
|ရွာသစ်ရပ်ကွက်
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၃
|အမျိုးသမီးစွမ်းဆောင်
ရည် မြင့်မားလာ‌စေရန်
နှင့် ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်
လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်
များ ကောင်းစွာအသုံးချ
နိုင်ရန်၊ အသက်မွေးဝမ်း
ကြောင်းဆိုင်ရာ နည်း
ပညာများဖြန့်ဖြူးရန်
|-
|၂၅
|အာရုဏ်ဦးပရဟိတအသင်း
|ကုန်းရွာအုပ်စု၊
ငါးချဉ်ချောင်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၄
|ငါးတနိုင်တပိုင်စားသောက်
နိုင်ရေး၊ ငါးသယံဇာတ
ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် စားနပ်
ရိက္ခာဖူလုံရေး
|-
|၂၆
|မေတ္တာရောင်ရှိန်
လူမှုကူညီရေးအသင်း
|အင်းကန်အုပ်စု၊
ညောင်ဂွေးဝရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၅
|ကျန်းမာရေး
|-
|၂၇
|စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေး
ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့
|ကုန်းရွာအုပ်စု၊
ငါးချဉ်ချောင်းရွာ
|၆/ဆိပ်ဖြူ/၀၂၆
|တန်ဖိုးမြှင့် စိုက်ပျိုးရေး 
မွေးမြူရေး ထုတ်ကုန်များ
ထုတ်လုပ်နိုင်ရန်
|}

== အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာအချက်အလက်များ ==
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်တွင် တစ်မြို့တည်းသော မြို့ဖြစ်သည့် ရပ်ကွက် (၄) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ [[ဆိပ်ဖြူမြို့]] နှင့် ကျေးရွာအုပ်စု (၄၂) စု အဖြစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ကျေးရွာပေါင်း (၁၄၀) ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref&gt;[[:ကဏ္ဍ:ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်ရှိ ရွာများ]]&lt;/ref&gt;

ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ ကျန်းမာ‌ရေးဦးစီးဌာနက မြို့နယ်ကျန်းမာ‌ရေးဦးစီးမှူး (မြို့နယ်ဆရာဝန်ကြီး) ရုံးစိုက် ထားရှိပြီး ‌ဆေးရုံသုံးရုံ၊ ‌ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန နှင့် ဌာနခွဲများကို ကြီးကြပ်ခြင်း၊ လူနာများကုသခြင်း နှင့် ကျန်းမာရေးစီမံချက်များ ဆောင်ရွက်သည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== လယ်ယာမြေစီမံခန့်ခွဲရေးနှင့်စာရင်းအင်းဦးစီးဌာန ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် မြေအသုံးချမှု အခြေအနေ
!စဉ်
!မြေအမျိးအစား
!ဧရိယာ (ဧက)
!မှတ်ချက်
|-
|၁
|ယာမြေ
|၆၁၈၉၆
|
|-
|
|လယ်မြေ
|၁၄၈၄၉
|
|-
|
|ကိုင်း/ကျွန်းမြေ
|၃၇၇၂
|
|-
|
|ဥယျဉ်မြေ
|၁၂၁
|
|-
|
|လှပ်ထားမြေ
|၅၀
|ယာမြေ
|-
|၂
|စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးမြေ
|၄၃၇၄၆
|ကပစ
|-
|၃
|မြို့မြေ
|၃၃၁
|
|-
|၄
|ရွာမြေ
|၃၉၆၅
|
|-
|၅
|အခြားမြေ
|၁၄၈၆
|
|-
|၆
|ကြိုးဝိုင်း၊ ကြိုးပြင် ကာကွယ်တော ဧရိယာ
|၇၀၁၉၈
|
|-
|၇
|တောရိုင်း
|၈၅၅၆၂
|
|-
|၈
|မြေရိုင်း
|၆၆၅၀၃
|
|-
|၉
|စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုနိုင်သောဧရိယာ
|၂၃၉၅၈
|
|-
| colspan=&quot;2&quot; |စုစုပေါင်း
|၃၇၆၄၃၇
|
|}

== စီးပွားရေး ==
[[မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်]]သာရှိ၍ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အသုံးပြုလိုသူများ အနီးရှိ ချောက်မြို့သို့ သွားကြရသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

စည်ပင်သာယာဦးစီးဌာနက စီမံခန့်ခွဲသော ပတ္တမြား‌ဈေး တစ်ခုသာရှိသည်။ ပတ္တမြား‌ ဈေး တွင် ဆိုင်ခန်း နှစ်ရာ‌ကျော် ရှိ၍ အနောက်ပိုင်းရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== စိုက်ပျိုးရေး ===
စိုက်ပျိုး‌ရေးလုပ်ငန်းအများစုမှာ မိုး‌ရေ၊ မြစ်ချောင်းရေ ကို အမှီပြုရပါသည်။ အောက်ဆိပ်ရွာ ဧရာဝတီမြစ်ရေတင်စီမံကိန်းက စိုက်ဧက (၁၅၀၀) ကို ရေပေးသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ခိုင်းနွားအကောင်ရေ (၆၂၁၃၈) ကောင်၊ ထွန် ၉၈၁၃ စင်း၊ ထယ် ၆၄၆၁ စင်း ရှိသည်။ ခိုင်းနွားသုံးစိုက်ပျိုးသည်က များ၍ စက်ကိရိယာသုံးစွဲမှု နည်းပါသည်။ ထွန်စက် (၅၁) စီး (ပုဂ္ဂလိက ၅၀ + အစိုးရဌာန ၁)၊ လက်တွန်းလယ်ထွန်စက် (၃၃) စီး၊ မျိုး‌စေ့ချစက် (၁၂) စီး၊ ရေစုပ်စက် (၂၄၆) လုံး သာရှိပါသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၏ အများစုသောစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ ကြက်သွန်စိုက်ပျိုးရေး၊ ကြက်သွန်သိုလှောင်ရေး၊ ကြက်သွန်ရောင်းဝယ်ရေး၊ ကြက်သွန်ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်၍ ကြက်သွန်သည် မြို့နယ်၏ အဓိက စီးပွားရေးဖြစ်သည်။ မြို့နယ်လူဦးရေ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း သည် ကြက်သွန်စိုက်တောင်သူများဖြစ်ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.doca.gov.mm/my/node/1313 |title=ဆိပ်ဖြူကြက်သွန်နီ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုအခြေအနေ၊ Department of Consumer Affairs |access-date=5 June 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913000513/https://www.doca.gov.mm/my/node/1313 |archive-date=13 September 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; နှစ်စဉ်ကြက်သွန်နီစိုက်ပျိုးရာတွင် ဆောင်းကြက်သွန်(ပင်စိုက်/ချောင်းကြက်သွန်)နှင့် မိုးကြက်သွန်(ဥစိုက်/ကိုင်းကြက်သွန်/ကုန်းကြက်သွန်) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိပြီး ဆောင်းကြက်သွန်(ပင်စိုက်/ချောင်းကြက်သွန်)ကို အဓိကထား စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရောင်းဝယ်ပါသည်။ နှစ်စဉ် ကြက်သွန်နီစိုက်ဧက ခြောက်ထောင်ကျော် ရှိပါသည်။ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ချောင်းများ သည် မိုးရာသီ ရေကြီးရေလျှံဖြစ်ချိန်တွင် နှုန်းတင်မြေများ ပို့ချပေးသည်။ ဆောင်းရာသီ ရေနည်းချိန်တွင် သောင်ခုံများ ပေါ်ထွန်းပြီး သောင်ခုံများပေါ်တွင် ကြက်သွန်နီစိုက်ပျိုးကြပါသည်။ ယောချောင်းတစ်လျှောက် သောင်ခုံများတွင် ကြက်သွန်နီစိုက်ဧက အများဆုံးဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ချောင်းကြက်သွန် စိုက်ပျိုးမှုမှ ကြက်သွန်နီ တန်ချိန် ငါးသောင်းကျော် (ပိဿာချိန် ၃၁ သန်း) ကျော် ထွက်ရှိခဲ့သည် ။ &lt;ref&gt;[https://doca.gov.mm/en/node/9435 (၂၀၂၂-၂၀၂၃) ဘဏ္ဍာနှစ်တွင် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၏ ကြက်သွန်နီစိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဈေးနှုန်းဈေးကွက်၊ စားသုံးသူရေးရာဦးစီးဌာန] {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;

စပါးစိုက်သော်လည်း လုံလောက်မှုမရှိ၍ တခြားမှ နှစ်စဉ် တင်းပေါင်း ကိုးသိန်းကျော် တင်သွင်းရပါသည်။ ဆီထွက်သီးနှံ မှာ ပိုလျှံသဖြင့် တင်ပို့ရောင်းချရသည်ကများပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+၂၀၁၈-၁၉ သီးနှံ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု
!စဉ်
! colspan=&quot;2&quot; |သီးနှံအမည်
!စိုက်
!ရိတ်
!နှုန်း (တင်း/ဧက)
!အထွက် (တင်း)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၁
| rowspan=&quot;2&quot; |ပဲတီစိမ်း
|မိုး
|၂၁၇၉၈
|၂၁၇၉၈
|၁၁.၆၇
|၂၅၄၃၈၃
|-
|‌ဆောင်း
|၄၂၁၆
|၄၂၁၆
|၁၂.၁၄
|၅၁၁၉၆
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၂
| rowspan=&quot;2&quot; |စပါး
|‌နွေ
|၃၄၃
|၃၄၃
|၉၄.၂၄
|၃၂၃၂၄
|-
|မိုး
|၉၈၁၀
|၉၈၁၀
|၇၁.၂၃
|၆၉၈၇၆၆
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၃
| rowspan=&quot;2&quot; |‌မြေပဲ
|မိုး
|၆၁၈၄
|၆၁၈၄
|၄၄.၈၂
|၂၂၇၁၈
|-
|‌ဆောင်း
|၉၁၃
|၉၁၃
|၆၀.၀၉
|၅၄၈၆၂
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |၄
| rowspan=&quot;3&quot; |နှမ်း
|မိုး
|၁၁၉၀
|၁၁၅၃
|၅.၇၃
|၆၆၀၆
|-
|‌ဆောင်း
|၃၉၇၅
|၃၉၇၅
|၄.၃၅
|၁၇၂၉၄
|-
|နွေ
|၁၁၉
|၁၁၉
|၆.၉၅
|၈၂၇
|-
|၅
|ပဲစဉ်းငုံ
|မိုး
|၁၉၆၅
|၁၉၆၅
|၁၈.၁၀
|၃၅၅၇၅
|-
|၆
|နေကြာ
|
|၅၈၈
|၅၈၈
|၂၃.၀၀
|၁၃၅၂၈
|-
|၇
|အစေ့ထုတ်ပြောင်း
|
|၃၄၄
|၃၄၄
|၅၄.၉၀
|၁၈၈၈၇
|-
|၈
|ဝါ
|
|၁၈၃
|၁၈၃
|၂၀၈.၀၉
|၃၈၀၈၁
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+နှစ်ရှည်သီးနှံစိုက်ပျိုးမှုအခြေအနေ
!စဉ်
!သီးနှံအမည်
!စိုက် (ဧက)
!ရိတ် (ဧက)
!ထွက်နှုန်း (ပိဿာ/ဧက)
!ထွက် (ပိဿာ)
|-
|၁
|သစ်ဆိမ့်
|၁၈၈၁
|
|
|
|-
|၂
|ကွမ်း
|၃၅၇
|
|
|
|-
|၃
|လျှော်ဖြူ
|၁၉၅
|
|
|
|}

=== မွေးမြူရေးလုပ်ငန်း ===
စီးပွားဖြစ် နို့စားနွား မွေးမြူခြင်း မရှိပေ။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများ (ကောင်ရေ)
!စဉ်
!ဘဏ္ဍာနှစ်
!ကျွဲ
!နွား
!ဝက်
!သိုး/ဆိတ်
!ကြက်
!ဘဲ
|-
|၁
|၂၀၁၈-၂၀၁၉
|၂၇၅၆
|၁၂၈၉၅၇
|၁၇၉၉၀၇
|၃၅၃၄၂၄
|၁၃၉၃၂၃၂
|၃၅၄၀၄
|-
|၂
|၂၀၁၉-၂၀၂၀
|
|
|
|
|
|
|-
|၃
|၂၀၂၀-၂၀၂၁
|
|
|
|
|
|
|-
|၄
|၂၀၂၁-၂၀၂၂
|
|
|
|
|
|
|-
|၅
|၂၀၂၂-၂၀၂၃
|
|
|
|
|
|
|-
|၆
|၂၀၂၃-၂၀၂၄
|
|
|
|
|
|
|-
|၇
|၂၀၂၄-၂၀၂၅
|
|
|
|
|
|
|-
|၈
|၂၀၂၅-၂၀၂၆
|
|
|
|
|
|
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မြို့နယ်အသားထုတ်လုပ်မှု (ပိဿာ)
!စဉ်
!ဘဏ္ဍာနှစ်
!ကျွဲ
!နွား
!ဝက်
!သိုး/ဆိတ်
!ကြက်
!ဘဲ
|-
|၁
|၂၀၁၈-၂၀၁၉
| -
|၁၈၁၃၅၈၃
|၂၈၈၈၃၈၁
|၁၆၇၃၆၈၅
|၁၇၂၆၅၉၄
|၂၅၂၃၄
|-
|၂
|
|
|
|
|
|
|
|-
|၃
|
|
|
|
|
|
|
|}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+မြို့နယ် ကြက်၊ ဘဲ ဥ ထုတ်လုပ်မှု (လုံး)
!စဉ်
!ဘဏ္ဍာနှစ်
!ကြက်
!ဘဲ
|-
|၁
|၂၀၁၈-၂၀၁၉
|၁၇၅၁၂
|၂၁၁
|-
|၂
|
|
|
|-
|၃
|
|
|
|}

==== ရေလုပ်ငန်း ====
ငါး၊ ပုဇွန် ‌မွေး မြူသူ မရှိပဲ မြစ်ချောင်းများတွင် တံငါအလုပ်နှင့် အသက်မွေးသူများသာ ရှိပါသည်။ ငါး၊ ပုဇွန် မလုံလောက်သဖြင့် တင်သွင်းရပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ===
အနောက်ပိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ဆိပ်ဖြူကုန်စည်ဒိုင်တွင် ကြက်သွန်နီကို အဓိကထား ရောင်းဝယ်ကြသည်။ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်ထွက် ကြက်သွန်နီကို ဆိပ်ဖြူကုန်စည်ဒိုင်မှတဆင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမြို့များ နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပသို့ ဖြန့်ချိရောင်းချသည်။ ဆိပ်ဖြူကုန်စည်ဒိုင်ကြီးအပြင် ပုဂ္ဂလိက ပွဲစားကြီးများ၏ ကုန်စည်ဒိုင် (၂၀) လည်းရှိ၍ အဆိုပါ ဒိုင် (၂၀) မှ (၁၈) ခုသည် ကြက်သွန်ရောင်းဝယ်သည်။ ထို (၁၈) ခုတွင် (၉) ခုမှာ ကြက်သွန်နီအပြင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ဆီ၊ ဆန် တို့ကိုလည်း ရောင်းဝယ်ကြသေးသည်။ ကုန်စည်ဒိုင် နှစ်ခုမှာ ဇီး သီးသန့် ရောင်းဝယ်သည့် ကုန်စည်ဒိုင်များဖြစ်ကြသည်။  &lt;ref&gt;[https://myantrade.gov.mm/article/naypyitaw_26012024_400 ဆိပ်ဖြူကုန်စည်ဒိုင်၏ ကြက်သွန်နီဈေးနှုန်းဈေးကွက်၊ ၂၀၁၄ ဇန္နဝါရီ ၂၆၊ myantrade &gt; News and Events]&lt;/ref&gt;

ဝန်ထမ်း ငါးဆယ်ကျော် ရှိသော မျိုးဇင်ဇာ ပုဂ္ဂလိက အသေးစား ရှားစေးစက်ရုံတစ်ရုံရှိ၍ တနိုင်တပိုင် လုပ်ငန်းများအနေနှင့် စက်ချုပ်လုပ်ငန်း (၇၇) ခု၊ ပန်းပဲလုပ်ငန်း (၁၈) ခု၊ မုန့်လုပ်ငန်း (၈) ခု၊ ပန်းတိမ်လုပ်ငန်း (၃) ခု ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== သစ်ထုတ်လုပ်ရေး ===
မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း က ကဇွန်းမဒေသတွင် သစ်ထုတ်လုပ်မှု ရှိပြီး ဆိပ်ဖြူ တွင် သစ်ကွင်း၊ အမှတ် (၁၂၄) သစ်စက် နှင့် သစ်ဆိပ်များ၊ သစ်ထုတ်လုပ်‌ရေး ဆင်ဝိုင်းများ၊ ယာဉ် ယန္တယား များ ထားရှိသော်လည်း ၁၉၉၀ မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်ကာလအတွင်း အလွန်အကျွံ သစ်ထုတ်လုပ်ခြင်းကြောင့် သစ်တောများတွင် ထုတ်လုပ်နိုင်သော သစ်ကောင်းရှားပါးလာသဖြင့် သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းကို ယာယီ ရပ်နားထားရသည်။

မြို့နယ်တွင်း သစ်တောများမှ နှစ်စဉ် ဝါး အလုံးရေ ငါးသိန်းခန့် နှင့် ရှားစေး ပိဿာချိန် ခြောက်ထောင်ခန့် ထွက်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ ===
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်အတွင်း ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံ (ကပစ) နှစ်ရုံရှိသည် &lt;ref&gt;[https://myanmar-now.org/mm/news/12161/ အာဏာသိမ်းစစ်တပ်၏ လက်နက်ထုတ်လုပ်ရေး လျှို့ဝှက်စက်ရုံများ ၊ ၂၀၂၂ ဩဂုတ် ၂ ၊ Myanmar Now News]&lt;/ref&gt; ။  ဝန်ထမ်းအင်အား ၃၀၀၀ ခန့်ရှိနိုင်သည့် ဆောမြို့နယ် နယ်စပ်အနီး ကပစ ၂၁ တွင် တရုတ်နိုင်ငံသားပညာရှင်များနှင့် ပူးပေါင်းပြီး Cluster အမျိုးအစား လေယာဉ်ဗုံးများ ထုတ်လုပ်သည်။ &lt;ref&gt;[https://myanmar-now.org/mm/news/51349/ ဆိပ်ဖြူရှိ လေယာဉ်ဗုံးသီးစက်ရုံ အတိုက်ခံရပြီးနောက် လုံခြုံရေးတင်းကျပ်၊ ၂၀၂၄ ဧပြီ ၂၀၊ Myanmar Now News]&lt;/ref&gt; ပေါက်မြို့နယ် နယ်စပ်အနီး၊ ပုသိမ်မုံရွာလမ်းမကြီးဘေးရှိ ကပစ (၂၂) တွင် Mark 1, Mark 2, Mark 3, Mark 4 လက်နက်ငယ်များထုတ်လုပ်သည်။ စစ်တပ်ပိုင် လုပ်ငန်းများသာဖြစ်သဖြင့် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် ဒေသခံ ပြည်သူလူထု အကျိုးစီးပွား  အတွက် အထောက်အကူပြုခြင်း မရှိပေ။ &lt;ref&gt;[https://myanmar-now.org/mm/news/60614/ ဆိပ်ဖြူမြို့ ကင်မွန်းတောင့်ရွာကို စစ်တပ်က လက်နက်ကြီးဖြင့်ပစ်၊ ကလေးများအပါအဝင် မိသားစုဝင် ၅ ဦး သေဆုံး၊ ၂၀၂၅ ဇန္နဝါရီ ၂၈ ၊ Myanmar Now News]&lt;/ref&gt;

=== ပွဲတော်များ ===
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၌ နှစ်စဉ် ပုံမှန်ကျင်းပသော ပွဲတော်များတွင် လူစည်ကား‌ သော ပွဲတော်များမှာ ယောဝရပ် ရွှေမင်းဝံမြတ်စွာဘုရား တံဆောင်တိုင်မီးထွန်းပွဲနှင့် ဘုရားပွဲ၊ ရွာသစ်ရပ် ရွှေတောင်ဦး (ရွှေမုဌော) ဘုရား သီတင်းကျွတ်မီးထွန်းပွဲ နှင့် ဘုရားပွဲ၊ ချင်တောင်ရွာ သီတင်းကျွတ်ပွဲနှင့် ရွှေမြင်တင်ဘုရားပွဲ၊ ‌မြောက်ရွာမရွာ ကဆုန်လ အလိုတော်‌ပေါက် ဘုရားပွဲတို့ဖြစ်သည်။ ရွှေမြင်တင်ဘုရားပွဲမှအပ ကျန်ဘုရားပွဲ သုံးပွဲမှာ ဇာတ်ပွဲများ၊ ဈေးဆိုင်ခန်းများနှင့် ရက်ရှည်ကျင်းပသဖြင့် ဒေသစီးပွားရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးရေး၊ အများပြည်သူ စိတ်အပမ်းပြေရေးများ ကို တဖက်တလမ်းက အထောက်အကူပြုပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ==
ကားလမ်းများဆုံ၍ မီးရထားဘူတာရုံရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မြစ်ကူးတံတားလည်း ရှိသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး  ကောင်း မွန်ပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

ခရီးသွားများမှာ ကားဖြင့် အိမ်နီးချင်း မြို့နယ်အားလုံး နှင့် မြို့ကြီးများသို့ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်။ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုမှာလည်း ကားလမ်းများကို အသုံးများသည်။ ထို အဝေး‌ ပြေး လမ်းများကို လမ်းဦးစီးဌာနက စီမံခန့်ခွဲသည်။ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+လမ်းဦးစီးဌာနက စီမံခန့်ခွဲသော လမ်းများ
! rowspan=&quot;2&quot; |စဉ်
! rowspan=&quot;2&quot; |ကားလမ်းအမည်
! colspan=&quot;2&quot; |မြို့နယ်အတွင်းမိုင်တိုင်
! rowspan=&quot;2&quot; |အရှည်မိုင်/ဖာလုံ
|-
|မှ
|ထိ
|-
|၁
|ဆိပ်ဖြူ-ဆော-ကန်ပက်လက်လမ်း
|၀/၀
|၄၂/၂
|၄၂/၂
|-
|၂
|ဆိပ်ဖြူ-ကန်တော်-ပေါက်လမ်း
|၁၄/၅
|၃၁/၆
|၁၇/၁
|-
|၃
|မင်းဘူး-စလင်း-တညောင်-ဆိပ်ဖြူလမ်း
|၆၁/၅
|၆၉/၇
|၈/၂
|-
|၄
|ပုသိမ်-မုံရွာလမ်း
|၃၃၈/၂
|၃၆၀/၀
|၂၁/၆
|-
|၅
|ပခုက္ကူ-ဆိပ်ဖြူလမ်း
|၁၀/၂
|၂၂/၄
|၁၂/၂
|-
|၆
|ယောချောင်းတံတား(ကံတွင်း)‌ရှောင်ကွင်းလမ်း
|၀/၀
|၁၁/၀
|၁၁/၀
|-
|၇
|အနော်ရထာတံတားချဉ်းကပ်လမ်း
|၀/၀
|၀/၄
|၀/၄
|-
|၈
|ဆိပ်ဖြူမြို့ပတ်လမ်း
|၀/၀
|၀/၆+၂၄၀'
|၀/၆+၂၄၀'
|-
| colspan=&quot;4&quot; |စုစု‌ေါင်း
|၁၁၃/၇+၂၄၀'
|}

ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဖက်ကမ်း တောင်မြောက် မီးရထားလမ်း၏ ဘူတာရုံကြီး (၄) ခု၊ ဘူတာရုံအသေး (၄) ခု ရှိသော ၂၂ မိုင် အရှည်ရှိ ဒေါသာ-ဆိပ်ဖြူ လမ်းအပိုင်း မှာ စီးနင်းအသုံးပြုမှုနည်းပါး၍ ရပ်နားထားရသည်။ 

မြို့နယ် အဓိကထုတ်ကုန် ကြက်သွန်နီကို ကားဖြင့် မြန်ဆန်စွာပို့ဆောင်ကြသလို ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းမှ မော် တော် များ ဖြင့်လည်း ကုန်ကျစရိတ် သက်သာစွာ ပို့ဆောင်သည်။ ရေစီးသန်သော ယောချောင်းကို သစ် ဝါး ‌ဖောင်များ မျှောရန် နှင့် လှေများသွားလာရန်သာ သုံးကြသည်။

== စွမ်းအင် ==
မဟာဓာတ်အားလိုင်း မှလျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များနှင့် ရွာတချို့သာ လက်လှမ်းမှီ သုံးစွဲနိုင်သေးသည်။&lt;ref&gt;[https://moep.gov.mm/mm/ignite/contentView/1509 ဆိပ်ဖြူလျှပ်စစ်ဓာတ်အားခွဲရုံမှ လက်ဆယ်ကျေးရွာထိ၊ ပင်းတလဲကျေးရွာနှင့် ဆူးလေကုန်း ကျေးရွာထိမီးတိုင်၊ မီးကြိုးများသွယ်တန်းပြီးဖြစ်ပါ၍ မီးတိုင်၊ မီးကြိုးနှင့်နီးသော ကျေးရွာများအား လျှပ်စစ်မီးပေးနိုင်ခြင်း ရှိ/မရှိနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် မေးခွန်း၊ ၂၀၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီးဌာန]&lt;/ref&gt;

=== ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ ===
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်အတွင်း ရုပ်ကြွင်းလောင်စာဆီ ရောင်းချသော ပုဂ္ဂလိကဆိုင် (၇) ဆိုင် ရှိသည်။ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+လောင်စာဆီဆိုင်များ နှင့် ရောင်းအား
!စဉ်
!ဆိုင်အမည်
!တည်နေရာ
!တစ်နှစ်ဓာတ်ဆီရောင်းအားစည်ပေါင်း
!တစ်နှစ်ဒီဇယ်ဆီရောင်းအားစည်ပေါင်း
|-
|၁
|မြင့်မိုရ်ခိုင်
|
|၄၀
|၂၀
|-
|၂
|စိုပြေ
|
|၅၀
|၂၀
|-
|၃
|သုခအောင်
|
|၄၀
|၁၀
|-
|၄
|မြရွှေစင်
|
|၆၀
|၃၀
|-
|၅
|မြမေတ္တာမွန်
|
|၈၀
|၂၀
|-
|၆
|ဟိန်း
|
|၂၅
|၁၀
|-
|၇
|MPD
|
|၄၀
|၁၀
|-
| colspan=&quot;3&quot; |‌ပေါင်း
|၃၃၅
|၁၂၉
|}

=== ဇီဝဒြပ်ထုလောင်စာ ===
ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်လူဦးရေ၏ အများစုဖြစ်သော ကျေးလက်နေပြည်သူလူထုအများစုမှာ ထမင်းဟင်းချက်ပြုတ်ရာတွင် ထင်း လောင် စာကို အသုံးပြုကြရသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ထင်းသုံးစွဲသော အိမ်ထောင်စုမှာ ၈၉.၉ % ထိ ရှိပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*[http://www.themimu.info/docs/MIMU539v07_12_Dec_12_Myanmar%20Country%20Map_Admin%20boundaries_6ft-3ft.pdf Admin map, 2011, Myanmar Information Management Unit (MIMU)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816001146/http://www.themimu.info/download.php?file=docs%2FMIMU539v07_12_Dec_12_Myanmar%20Country%20Map_Admin%20boundaries_6ft-3ft.pdf |date=16 August 2013 }}
* [http://www.maplandia.com/burma/magwe/seikpyu/ &quot;Seikpyu Google Satellite Map&quot;] map of administrative area with listing of principal settlements, from Maplandia World Gazetteer
* [http://www.themimu.info/docs/MIMU154v01_100608_Seikphyu%20Ts%20-Magway%20Div_A1.pdf &quot;Seik Phyu Township - Magway Division&quot;]{{Dead link|date=December 2020 }} map, 8 June 2010, Myanmar Information Management Unit (MIMU)

{{ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်}}
{{မကွေးတိုင်း}}

[[Category:မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ်များ]]
[[Category:ပခုက္ကူခရိုင်]]</text>
      <sha1>o8xotpy6lnqn3y0zsf1gqoj9i603hvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 5544</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63753</id>
    <revision>
      <id>1061307</id>
      <parentid>688146</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:51:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="jl3r7bjx8z5vi4g6j4kiuyfa15un3w5" xml:space="preserve">{{Infobox Galaxy 
 | name = NGC 5544
 | image = N5544s.jpg
 | caption = NGC 5544 (right) and NGC 5545 imaged with a 32-inch telescope
 | credit = Adam Block/Mount Lemmon SkyCenter/University of Arizona
 | epoch = [[J2000]]   
 | type = (R)SB(rs)0/a&lt;ref name=NED/&gt;
 | ra = {{RA|14|17|02.63}}&lt;ref name=apjss125_2_409/&gt;
 | dec = {{DEC|+36|34|15.9}}&lt;ref name=apjss125_2_409/&gt;
 | dist_ly = {{convert|42.8|+/-|3.0|Mpc|Mly|abbr=on|lk=on|order=flip}}&lt;ref name=NED/&gt;
 | z = {{nowrap|0.010140 ± 0.000057}}&lt;ref name=apjs99_391/&gt; &lt;br&gt; (3,040 km/[[second|s]])
 | appmag_v = 14.0&lt;ref name=NED/&gt;
 | size_v = {{nowrap|1.08′ × 1.05′}}&lt;ref name=NED/&gt;
 | constellation name = [[ဘိုးတီ]]
 | notes =   Paired with NGC 5545
 | names = [[Atlas of Peculiar Galaxies|APG]] 199, [[Atlas of Peculiar Galaxies|ARP]] 199, [[CGCG]] 191.073, [[Boss General Catalogue|GC]] 3833, [[H]] II-419, [[h]] 1771, [[KCPG]] 422A, [[KPG]] 422a, [[Lyon-Meudon Extragalactic Database|LEDA]] 51018, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]]+06-31-090, [[Lyon-Meudon Extragalactic Database|PGC]] 51018, [[PRC D]]-46, [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 9142, [[UZC]] J141702.5+363417, [[Atlas of Interacting Galaxies|VV]]210, [[Fritz Zwicky#Catalog of Galaxies and Clusters|Z]] 191-73, [[Fritz Zwicky#Catalog of Galaxies and Clusters|Z]] 1415.0+3648.
}}
'''NGC 5544''' သည် ကြယ်စုတန်း [[ဘိုးတီ]]မှ [[ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ]] ဖြစ်သည်။ ယင်းသည်  [[NGC 5545]] နှင့် ချိတ်ဆက်နေသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist|refs=

&lt;ref name=apjss125_2_409&gt;{{citation
 | title=Arcsecond Positions of UGC Galaxies 
 | last1=Cotton | first1=W. D.
 | last2=Condon | first2=J. J.
 | last3=Arbizzani | first3=E. 
 | journal=The Astrophysical Journal Supplement Series
 | volume=125 | issue=2 | pages=409−412
 | date=December 1999
 | doi=10.1086/313286 
 | bibcode=1999ApJS..125..409C 
 | postscript=.
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=apjs99_391&gt;{{cite journal
 | last1=Huchra | first1=John P.
 | last2=Geller | first2=Margaret J.
 | last3=Corwin | first3=Harold G., Jr.
 | title=The CfA Redshift Survey: Data for the NGP +36 Zone
 | journal=Astrophysical Journal Supplement
 | volume=99 | page=391 | date=August 1995
 | doi=10.1086/192191
 | bibcode=1995ApJS...99..391H
 | postscript=.
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=NED&gt;{{citation
 | title=NED results for object NGC 5544
 | work=NASA/IPAC Extragalactic Database
 | publisher=NASA
 | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+5544&amp;list_limit=5
 | accessdate=2015-10-29
 | postscript=.
}} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;

}}

{{Ngc60}}
[[ကဏ္ဍ:ဘိုးတီ]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>jl3r7bjx8z5vi4g6j4kiuyfa15un3w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တူနီးရှား စစ်ဆင်ရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63816</id>
    <revision>
      <id>1061414</id>
      <parentid>877534</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4961" sha1="doh96lrpvd1xrlycw1af3xbd2w7ph64" xml:space="preserve">
'''တူနီးရှား စစ်ဆင်ရေး''' ({{lang-en|Operation Tunisia}}) သည်  အင်တာနက် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော [[အမည်မဖော်လိုသူများ]]မှ တူနီးရှားနိုင်ငံ အစိုးရအား တူနီးရှား တော်လှန်းရေးကာလအတွင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဆိုက်ဘာစစ်ဆင်ရေး ဖြစ်သည်။

==ဗျူဟာများ==
အနောနီးမစ်သည် မူလလက်ဟောင်း နည်းလမ်းအတိုင်း အစိုးရဝဘ်ဆိုဒ်များအား  [[Denial-of-service attack|DDoS]] တိုက်ခိုက်မှုအား အတွဲလိုက် ခိုင်းစေသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.myce.com/news/anonymous-operation-tunisia-rages-on-us-govt-grows-concerned-38617/ |title=Anonymous Operation Tunisia rages, US Govt grows worried &amp;#124; MyCE – My Consumer Electronics |publisher=Myce.com |date= |accessdate=2011-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Yasmine Ryan |url=http://english.aljazeera.net/indepth/features/2011/01/20111614145839362.html |title=Tunisia's bitter cyberwar - Features |publisher=Al Jazeera English |date=2011-01-06 |accessdate=2011-05-01}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ပြည်သူများအား ဆန္ဒပြကြရာတွင် အကူညီပေးခဲ့သည်။ ပိတ်ပင်ထားသော အင်တာနက်ကွန်ယက်များအား Tor ကဲ့သို့ ကိုယ်ယောင်ဖျောက် ကျော်လွှားနိုင်သည့် နည်းပညာများ စာရွက်စာတမ်းများ ကူညီပေးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Norton&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.wired.com/threatlevel/2012/01/anonymous-dicators-existential-dread/ | work=Wired | first=Quinn | last=Norton | title=2011: The Year Anonymous Took On Cops, Dictators and Existential Dread | date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131213123015/http://www.wired.com/threatlevel/2012/01/anonymous-dicators-existential-dread/ | archive-date=13 December 2013 | access-date=12 April 2016 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အနောနီးမစ်အဖွဲ့မှ တူနီးရှား အစိုးရအား DDOS တိုက်ခိုက်မည့်အကြောင်း ပထမဆုံး ကြေညာချက် ဗီဒီယိုအား YouTube ၌ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=BFLaBRk9wY0 |title=Anonymous - Operation Tunisia - A Press Release |publisher=YouTube |date= |accessdate=2011-05-01}}&lt;/ref&gt; တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် သိပ်မကြာခင် တူနီးရှား အစိုးရဝဘ်ဆိုဒ်များ offline ဖြစ်ကုန်သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://bjulrich.blogspot.com/2011/01/operation-tunisia.html |title=Brian's Coffeehouse: Operation Tunisia |publisher=Bjulrich.blogspot.com |date=2011-01-03 |accessdate=2011-05-01}}&lt;/ref&gt; အနောနီးမစ်သည် ဆန္ဒပြသူများအား လိုအပ်သည့် အကူညီများကို တူနီးရှား ဘလော်ဂါဖြစ်သူ Slim Amamou မှတဆင့် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://en.rsf.org/the-new-media-between-revolution-11-03-2011,39764.html |title=The new media: Between revolution and repression – Net solidarity takes on censorship - Reporters Without Borders |publisher=En.rsf.org |date= |accessdate=2011-05-01 |archivedate=3 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303181007/http://en.rsf.org/the-new-media-between-revolution-11-03-2011,39764.html }}&lt;/ref&gt; ယင်းအတွက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် Slim Amamou သည် အဖမ်းခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်။ တူနီးရှား စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ယင်းအချိန်က တူနီးရှား သမ္မတ ဘန် အာလီသည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

==ပြင်ပလင့်==
* https://www.anonymoustunisie.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801053812/http://anonymoustunisie.com/ |date=1 August 2015 }} Website of Anonymous TN


[[Category:ဆိုက်ဘာ တိုက်ခိုက်မှုများ]]</text>
      <sha1>doh96lrpvd1xrlycw1af3xbd2w7ph64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Pirate Bay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63857</id>
    <revision>
      <id>1061309</id>
      <parentid>771478</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5580" sha1="k4kwn58jq0yjclmljot79vkm59cknqz" xml:space="preserve">{{Infobox website
 |logo          = [[File:The Pirate Bay logo.svg|200px|alt=Drawing of a 3-masted sailing ship with [[Home Taping Is Killing Music]] cassette &amp; crossbones]]
 |url           = {{url|https://thepiratebay.org/}}
 |slogan        = &quot;The galaxy's most resilient BitTorrent site&quot;
 |commercial    = &lt;!-- Infobox fields are for uncontroversial statements of fact. This is disputed, and thus clearly not uncontroversial --&gt;
 |type          = Torrent index, magnet links provider
 |registration  = Optional, free
 |language      = 35 languages available, primarily English and Swedish
 |author        = Gottfrid Svartholm&lt;br /&gt;Fredrik Neij&lt;br /&gt;Peter Sunde
 |revenue       = Advertisements, donations, merchandise
 |alexa         = {{Increase}}  227 &lt;ref name=&quot;alexa&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.se |title=Thepiratebay.se Site Info |work=Alexa |accessdate=April 11, 2016 |archivedate=4 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170904090417/https://www.alexa.com/siteinfo/thepiratebay.se }}&lt;/ref&gt;
|name          = The Pirate Bay
 |logocaption   = The Pirate Bay logo
 |launch date   = {{Start date and age|df=yes|2003|09|15|br=yes}}
 |current status= Online &lt;!-- Do not alter this field for short outages. It should remain as &quot;Online&quot; unless an outage covers a period of at least 24 hours and is covered in reliable sources, or the site is permanently offline. --&gt;
 }}

'''The Pirate Bay''' (အတိုကောက် '''TPB''') သည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဒယ်ဂျယ်တယ် မီဒီယာများအား စုစည်းပေးသည့် အွန်လိုင်း torrent ဆိုဒ်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Piratebay ပိုင်ရှင်သည် မူပိုင်ခွင့်ချိုးဖောက်သည့်အတွက် ပြစ်မှုမြောက်သည်ဟု ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် အဖမ်းခံရသည်။ နိုင်ငံအချို့တွင် အဆိုပါ ဝဘ်ဆိုဒ်အား အင်တာနက် ဝန်ဆော်မှုပေးသူများက ပိတ်ပင်ထားသည်။ သို့သော်လည်း proxy server များကို အသုံးချကာ ဝင်ရောက်သုံးစွဲနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://torrentfreak.com/pirate-bay-censorship-backfires-as-new-proxies-bloom-121222/ |title=Pirate Bay Censorship Backfires as New Proxies Bloom |first=Ernesto |last=Van Der Sar |work=TorrentFreak |date=22 December 2012 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140422025348/https://torrentfreak.com/pirate-bay-censorship-backfires-as-new-proxies-bloom-121222/ |archivedate=22 April 2014 |deadurl=no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.theguardian.com/technology/2014/dec/10/swedish-police-raid-pirate-bay |title=Swedish police raid sinks The Pirate Bay |first=Samuel |last=Gibbs |work=The Guardian |accessdate=1 February 2015 |date=10 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2473253,00.asp |title=Pirate Bay Apps Yanked From Google Play |work=PCMag.com |accessdate=1 February 2015 |first=Angela |last=Moscaritolo |date=8 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.bbc.com/news/technology-18518777 |title=The Pirate Bay 'breaches' BT's ban of the filesharing site |work=BBC News |accessdate=1 February 2015 |date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.theguardian.com/technology/2013/aug/12/pirate-bay-piratebrowser-web-browser |title=Pirate Bay launches own PirateBrowser to evade ISP filesharing blocks |first=Stuart |last=Dredge |work=The Guardian |accessdate=1 February 2015 |date=12 August 2013}}&lt;/ref&gt; ယင်း၏ဆိုဒ်တွင်ရှိသော ဖိုင်များကိုလည်း DNS ဆာဗာများစွာဖြင့် သုံးနိုင်လေသည်။&lt;ref name=&quot;vgdomain&quot;&gt;{{cite web |title=Pirate Bay Moves to GS, LA, VG, AM, MN and GD Domains |first=Ernesto |last=Van Der Sar |work=TorrentFreak |date=19 May 2015 |url= https://torrentfreak.com/pirate-bay-moves-to-gs-la-vg-am-mn-and-gd-domains-150519/ |accessdate=19 July 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;amlost&quot;&gt;{{cite web |title=Pirate Bay 'Hydra' Loses Another Domain Name |first=Ernesto |last=Van Der Sar |work=TorrentFreak |date=15 July 2015 |url= https://torrentfreak.com/pirate-bay-hydra-loses-another-domain-name-150715/ |accessdate=19 July 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gslost&quot;&gt;{{cite web |title=Pirate Bay Loses New Domain Name, Hydra Lives On |first=Ernesto |last=Van Der Sar |work=TorrentFreak |date=22 May 2015 |url= https://torrentfreak.com/pirate-bay-loses-new-domain-name-hydra-lives-on-150522/ |accessdate=19 July 2015}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

== ပြင်ပလင့် ==
{{Commons category|The Pirate Bay}}
{{Wikinews category}}
* {{Official website}}
* {{cite web |url=http://www.wired.com/threatlevel/2012/02/peter-sunde/ |title=It's Evolution, Stupid |first=Peter |last=Sunde |authorlink=Peter Sunde |work=Wired.com |date=10 February 2012 |access-date=13 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120213081154/http://www.wired.com/threatlevel/2012/02/peter-sunde |archive-date=13 February 2012 |url-status=dead}} Editorial by a co-founder of The Pirate Bay


[[Category:အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]]</text>
      <sha1>k4kwn58jq0yjclmljot79vkm59cknqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျွန်ဒီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64970</id>
    <revision>
      <id>1061359</id>
      <parentid>1060544</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65201" sha1="pxh8so0a7d50omdadm6lxb2cswai1v7" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ဂျွန်ဒီး 
|image             = John Dee Ashmolean.jpg
|caption           = ၁၆ရာစုမှ ဂျွန်ဒီး၏ပုံတူ။&lt;br /&gt;အမည်မသိပန်းချီဆရာ&lt;ref&gt;ချားလော့ ဖဲလ်စမစ်၏အဆိုအရ အဆိုပါပုံတူကို ဂျွန်ဒီး အသက်၆၇အရွယ်တွင်ဆွဲထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး မြေးဖြစ်သူ ရိုလန်ဒီးမှတဆင့် အဲလိယတ်စ် အတ်ရှ်မိုးထံရောက်ကာ ထိုမှတဆင့် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်သို့ရောက်လာသည်။&lt;/ref&gt;
|birth_date        = {{Birth date|df=yes|1527|07|13}}&lt;ref name=QC3&gt;{{citation |page=3 |title=The Queen's Conjuror |author=Benjamin Woolley |publisher=HarperCollins UK |date=2012 |isbn=9780007401062}}&lt;/ref&gt;
|birth_place       = တာဝါရပ်၊ လန်ဒန်။&lt;ref name=QC3/&gt;
|death_date        = ၁၆၀၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ သို့မဟုတ် ၁၆၀၉ခုနှစ် မတ်လ (အသက် ၈၁ နှစ်)
|death_place       = မော့လိတ်၊ ဆာရေး၊  အင်္ဂလန်။
|residence         = အင်္ဂလန်
|citizenship       = အင်္ဂလန်ဘုရင့်နိုင်ငံသား
|nationality       = အင်္ဂလိပ်
|alma_mater        = ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်&lt;br /&gt;လူဗိန်း တက္ကသိုလ်
|academic_advisors = ဂမ္မာ ဖရစ်ဆီးယတ်စ်၊ ဂရားဒတ်စ် မာကေတာ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://genealogy.math.ndsu.nodak.edu/id.php?id=119224 |title=Mathematics Genealogy Project |publisher=Genealogy.math.ndsu.nodak.edu |accessdate=2 April 2010}}&lt;/ref&gt;
|notable_students  = သောမတ်စ် ဒစ်ဂျစ်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/C.html |title=British Society for the History of Mathematics |publisher=Dcs.warwick.ac.uk |accessdate=2 April 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100516075947/http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/C.html |archivedate=2010-05-16}}&lt;/ref&gt;
|known_for         = အယ်လီစဘက် ပထမ ၏ အကြံပေး
|author_abbrev_bot =
|author_abbrev_zoo =
|influences        =
|influenced        =
|signature         =
|footnotes         =
|ethnicity         =
|field             = သင်္ချာ၊ [[အဂ္ဂိရတ်]]၊ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ [[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]အတတ်၊ ရေကြောင်းပညာ။
|work_institutions = ခရစ်ကောလိပ်၊ မန်ချက်စတာ။ စိန့်ဂျွန်းကောလိပ်၊ ကိန်းဘရစ်။
|prizes            = 
|religion          =
}}
'''ဂျွန်ဒီး''' (၁၃ ဂျူလိုင် ၁၅၂၇ - ၁၆၀၈ သို့မဟုတ် ၁၆၀၉) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်၊[[နက္ခတ္တဗေဒ]]ပညာရှင်၊ [[နက္ခတ်ဗေဒင်]]ဆရာ၊[[ဂမ္ဘီရ]]ပညာရှင်နှင့် [[နယ်ချဲ့ဝါဒီ]]တစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ODNB&quot;&gt;{{cite web|authorlink=Julian Roberts|author=Roberts, R. Julian|title=Dee, John (1527–1609)|work=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|year=2006|orig-year=2004|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/7418|accessdate=6 December 2011|doi=10.1093/ref:odnb/7418}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် [[အယ်လီဇဘက် ပထမ]]၏ အကြံပေးတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ သူ့ဘဝ၏ အချိန်အများစုကို [[အဂ္ဂိရတ်]]၊ [[ဂမ္ဘီရဉာဏ်]]နှင့် [[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]အတတ်များအား လေ့လာခြင်းဖြင့် ကုန်ဆုံးခဲ့သူဖြစ်သည်။

ဒီးသည် [[သိပ္ပံ]]ပညာနှင့် [[မှော်]]ပညာတို့သည် ခွဲခြားမရနိုင်သော နယ်ပယ်နှစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခြေစုံရပ်တည်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူ့ခေတ်သူ့အခါက  ပညာတတ်များတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သော ဒီးသည် အသက်နှစ်ဆယ်ဝန်းကျင်ကပင် [[ယူကလစ်]]၏ [[ဂျီဩမေတြီ]]ပညာကို လာရောက်သင်ကြားပေးပါရန် [[ပါရီတက္ကသိုလ်]]မှ ဖိတ်ကြားခြင်းခံရသူလည်းဖြစ်သည်။ ဒီးသည် လေးစားဖွယ် [[နက္ခတ္တဗေဒ]]ပညာရှင်ဖြစ်သည့်အပြင် တက်ကြွသော သင်္ချာသမားတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ရေကြောင်းသွားလာရေးအတတ်ပညာတွင်လည်း ထိပ်တန်းရှေ့ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။

ဤသို့ တဖက်တွင် ကြိုးသားအားထုတ်နေသကဲ့သို့ အခြားတဖက်တွင်လည်း ဒီးသည် [[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]ပညာ၊  [[မှော်]]ပညာနှင့် [[နက္ခတ်ဗေဒင်]]ပညာကို နှစ်မြုပ်လေ့လာနေလေသည်။ သူ့ဘဝ၏ နှောင်းပိုင်းနှစ်သုံးဆယ်တွင် [[ကောင်းကင်တမန်တော်]](ဝါ) နတ်များဖြင့် ဆက်သွယ်မှုပြုကာ [[စကြ၀ဠာ ဘာသာစကား]]ကို လေ့လာနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။


သူ့ဘဝတစ်လျောက် ဒီးသည် အင်္ဂလန်တွင် အကြီးမားဆုံးသော စာကြည့်တိုက်ဖြစ်အောင်ပင် စာအုပ်များ စုဆောင်းခဲ့သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==

===ငယ်ဘဝ===

ဒီးကို လန်ဒန်မြို့၊ တာဝါရပ်တွင် ဖွားမြင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/waleshistory/2010/12/john_dee_magician_astronomer_astrologer.html |title=Blogs - Wales - John Dee, magician to Queen Elizabeth |publisher=BBC |date=2010-12-18 |accessdate=2012-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://wbo.llgc.org.uk/en/s-DEE0-JOH-1527.html |title=The National Library of Wales :: Dictionary of Welsh Biography |publisher=Wbo.llgc.org.uk |date= |accessdate=2012-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Dee.html |title=Dee biography |publisher=History.mcs.st-andrews.ac.uk |date= |accessdate=2012-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://welshjournals.llgc.org.uk/browse/viewpage/llgc-id:1191402/llgc-id:1197855/llgc-id:1197889/getText |title=Welsh Journals Online |publisher=Welshjournals.llgc.org.uk |date= |accessdate=2012-10-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.history.ac.uk/resources/e-seminars/poole-paper |title=John Dee and the English Calendar: Science, Religion and Empire |last=Poole |first=Robert |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613195912/http://www.history.ac.uk/resources/e-seminars/poole-paper |archivedate=2011-06-13 |publisher=The Institute of Historical Research}}&lt;/ref&gt;သူ၏ မျိုးရိုးနာမည် &quot;ဒီး&quot;ဟူသည်မှာ ဝေ့လရှ်စကား ''ဒူ'' ({{lang|en|အနက်ရောင်}})မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး သူ၏အဖိုးမှာ ဘေဒိုဒူဖြစ်သည်။ သူ၏အဖေ ရိုလန်မှာ ပိုးကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် [[ဟင်နရီ အဌမ]]ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ ခစားရသည့် ဂုဏ်သရေရှိ လူကြီးလူကောင်း နန်းတွင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဒီးမိသားစု လန်ဒန်သို့ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်မှာ ကျူဒေါမင်းဆက်၏ ဟင်နရီ သတ္တမ နန်းတက်နေစဉ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://yba.llgc.org.uk/en/s-DEE0-JOH-1527.html?query=rhodri&amp;field=content [[National Library of Wales]];] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231183907/http://yba.llgc.org.uk/en/s-DEE0-JOH-1527.html?query=rhodri&amp;field=content |date=31 December 2015 }} accessed 28 November 2015&lt;/ref&gt;

ဒီးသည် အသက် ဆယ့်ငါးနှစ်အရွယ်၁၅၄၂ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကိန်းဘရစ်ရှိ စိန့်ဂျွန်းကောလိပ်ကို စတင်တက်ရောက်သည်။ ၁၅၄၅ သို့မဟုတ် ၁၅၄၆ အစောပိုင်းတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;CFS 15-16&quot;&gt;{{Cite book|author=Fell Smith, Charlotte |date=1909 |title=John Dee: 1527–1608 |location=London |publisher=Constable and Company |pages=15 &amp; 16 |accessdate=31 December 2015 |url=https://books.google.co.uk/books?id=-6XeBgAAQBAJ&amp;pg=PA15&amp;lpg=PA15&amp;dq=%22John+Dee%22+Chelmsford+1542&amp;source=bl&amp;ots=GlB4oHwi7y&amp;sig=5vtyu4JRo1tVIsk_W-GFq9yOXgk&amp;hl=cy&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwipmt6a8IXKAhUHOBoKHfOMBegQ6AEISTAG#v=onepage&amp;q=%22John%20Dee%22%20Chelmsford%201542&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;St John's&quot;&gt;{{Cite web |year=2014 |title=A true &amp; faithful relation of what passed for many yeers between Dr John Dee ... and some spirits (London, 1659) |publisher=[[St John's College, Cambridge]] |url=http://www.joh.cam.ac.uk/library/special_collections/early_books/pix/dee.htm |accessdate=31 December 2015 |archive-date=17 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417042441/http://www.joh.cam.ac.uk/library/special_collections/early_books/pix/dee.htm }}&lt;/ref&gt;၁၅၄၆ တွင် ဟင်နရီ အဌမ ဘုရင်မင်းမြတ်တည်ထောင်သော ကိန်းဘရစ်၊ ထရီနီတီကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ရန် အရည်အချင်းပြည့်မှီသူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;CFS 16&quot;&gt;{{Cite book|author=Fell Smith, Charlotte |date=1909 |title=John Dee: 1527–1608 |location=London |publisher=Constable and Company |page=15 |accessdate=31 December 2015 |url=https://books.google.co.uk/books?id=-6XeBgAAQBAJ&amp;pg=PA16&amp;dq=%22John+Dee%22+Trinity+1546&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjb5prU-4XKAhVIvhQKHRv0CgEQ6AEIUDAJ#v=onepage&amp;q=%22John%20Dee%22%20Trinity%201546&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;၁၅၄၀၊ ၁၅၅၀နှစ်များတွင် သူသည် ဥရောပတခွင်လှည့်လည်သွားလာခဲ့ပြီး လူဗိန်းတက္ကသိုလ်၊ [[ဘရက်ဆဲလ်]]တို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး ပါရီတွင် [[ယူကလစ်]]၏ပညာကို ပို့ချခဲ့သည်။ ဂမ္မာ ဖရစ်ဆီးယတ်စ်နှင့်အတူ ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး မြေပုံဆွဲသူ ဂရားဒတ်စ် မာကေတာ နှင့် အရင်းနှီးဆုံးသူငယ်ချင်းဖြစ်လာသည်။ သင်္ချာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ကိရိယာများစုဆောင်းပြီး အင်္ဂလန်သို့ပြန်လာသည်။ ၁၅၅၂ တွင် လန်ဒန်၌ ဂျီရိုလာမို ကာဒါနိုနှင့်ပူးပေါင်းပြီး အစဉ်ရွေ့လျားနိုင်သည့် စက်တစ်မျိုးနှင့် မှော်အစွမ်းသတ္တိရှိသော ကျောက်မြတ်တစ်လုံးကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;GC&quot;&gt;{{Cite book|title=De Vita Propria (The Book of My Life)|url=https://archive.org/details/bookofmylifedevi0000card|author=Gerolamo Cardano (trans. by Jean Stoner)|location=New York|publisher=New York Review of Books|date=2002|nopp=true|page=viii}}&lt;/ref&gt;

၁၅၅၅တွင် ဒီးသည် ပိုးကုန်သည်များအသင်းဝင်ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;RM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.adam-matthew-publications.co.uk/digital_guides/ren_man_series1_prt1/chronology.aspx|work=Renaissance Man: The Reconstructed Libraries of European Scholars: 1450–1700 Series One: The Books and Manuscripts of John Dee, 1527–1608|title=A John Dee Chronology, 1509–1609|editor=[[Julian Roberts]]|publisher=Adam Matthew Publications|date=2005|accessdate=27 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080720090857/http://www.adam-matthew-publications.co.uk/digital_guides/ren_man_series1_prt1/chronology.aspx|archivedate=2008-07-20}}&lt;/ref&gt;

ထို ၁၅၅၅ခုနှစ်မှာပင် မေရီဘုရင်မနှင့် အယ်လီဇဘက် ပထမတို့၏ ဇာတာခွင်ကို တွက်ချက်ကာ ဟောကိန်းထုတ်၍ အဖမ်းခံလိုက်ရသည်။&lt;ref name=&quot;mortlake&quot;&gt;{{Cite journal|title=Mortlake|journal=The Environs of London: County of Surrey|volume=1|date=1792|pages=364–88| url=http://www.british-history.ac.uk/report.asp?compid=45385|accessdate=27 October 2006}}&lt;/ref&gt;ဒီးသည် ကြယ်ခန်းမဆောင်တွင် မိမိအပြစ်မှကင်းလွှတ်ကြောင်း လျှောက်လှဲခဲ့သော်လည်း ကတ်တလစ်ဘုန်းတော်ကြီး ဘိုနာ၏ ဘာသာရေးအရ စစ်ဆေးမှုကို ခံယူရ၏။ လျှို့ဝှက်မှုအပေါ် သူ၏ ခိုင်ခံ့သော ရာသက်ပန်ခုံမင်မှုမှာ အဆိုးဘက်သို့သာဦးတည်လာပြီး ဤဖြစ်ရပ်ကြောင့် သူ့ဘဝတစ်လျောက်လုံး ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်မှုများကို ကြုံရလေသည်။

၁၅၅၆ခုနှစ်တွင် ဒီးသည် ရှေးဟောင်းစာအုပ်များ၊ လက်ရေးမူများ၊မှတ်တမ်းများကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန်နှင့် နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်တည်ထောင်ရန် အမြော်အမြင်ဖြင့် မေရီဘုရင်မထံ တင်ပြသော်လည်း သူ၏တင်ပြမှုကို အရေးမလုပ်ခံရပေ။ ထို့ကြောင့် မော့လိတ်ရှိ သူ၏နေအိမ်မှ စာကြည့်တိုက်ကိုသာ တိုးချဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နှင့် ဥရောပတိုက်တခွင်မှ စာအုပ်များ၊ လက်ရေးမူများကို တရပ်စပ်စုဆောင်းတော့၏။ တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်များမှလွဲ၍ ဒီး၏စာကြည့်တိုက်သည် အင်္ဂလန်တွင် အကြီးဆုံးစာကြည့်တိုက်ဖြစ်လာပြီး ပညာသင်များကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;SJCC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.joh.cam.ac.uk/library/special_collections/early_books/pix/provenance/dee/dee.htm|title=Books owned by John Dee|publisher=St. John's College, Cambridge|accessdate=26 October 2006|archive-date=25 September 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060925171946/http://www.joh.cam.ac.uk/library/special_collections/early_books/pix/provenance/dee/dee.htm}}&lt;/ref&gt;
[[File:Dee glyph (fixed width).svg|thumb|ဒီး၏ [[glyph]]၊''[[Monas Hieroglyphica]]''ကျမ်းတွင် ရှင်းပြထား.]]


၁၅၅၈ခုနှစ်တွင် အယ်လီစဘက် နန်းတက်လာသောအခါ ဒီးသည် ဘုရင်မကြီး၏ သိပ္ပံနှင့် နက္ခတ္တပိုင်းဆိုင်ရာ ယုံကြည်ရသော အကြံပေးဖြစ်လာသည်။ နန်းတက်ပွဲ ကျင်းပမည့်ရက်ကိုပင် ဒီးက အခါတော်ပေးရသည်။&lt;ref name=&quot;IHR&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.history.ac.uk/eseminars/sem2.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930073802/http://www.history.ac.uk/eseminars/sem2.html|archivedate=2007-09-30| title=John Dee and the English Calendar: Science, Religion and Empire|author = Dr. Robert Poole|publisher=Institute of Historical Research|date=6 September 2005|accessdate=26 October 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|journal=Literature Compass|author=Szönyi, György E.|title=John Dee and Early Modern Occult Philosophy|volume=1|issue=1|pages=1–12|date=2004}}&lt;/ref&gt;၁၅၅၀မှ ၁၅၇၀ထိ အင်္ဂလန်၏ နယ်မြေရှာဖွေရေး ရေကြောင်းခရီးစဉ်များတွင် အကြံပေးတာဝန်ယူခဲ့ပြီး ရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာကူညီခဲ့သည်။ ထို့အပြင် &quot;ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ&quot;တည်ထောင်နိုင်ရေးအတွက် နောက်ကွယ်မှ နိုင်ငံရေးသဘောတရားတည်ဆောက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ (&quot;ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ&quot;ဟူသော အသုံးကို ဒီးက ပထမဆုံးစသုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။)&lt;ref name=&quot;nav&quot;&gt;{{Cite journal|journal=Canadian Journal of History|title=Discourse on history, geography, and law: John Dee and the limits of the British empire, 1576–80|author=Ken MacMillan|date=April 2001|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-76020627.html|archive-date=4 November 2012|access-date=27 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104164837/http://www.highbeam.com/doc/1G1-76020627.html|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-76020627.html |access-date=27 May 2016 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104164837/http://www.highbeam.com/doc/1G1-76020627.html }}&lt;/ref&gt;

၁၅၇၀တွင် [[ယူကလစ်]]၏ အခြေခံသဘောတရားများကျမ်းကို ဟင်နရီ ဘီလင်စလေက အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသော ကျမ်းတွင် ဒီးက သင်္ချာဆိုင်ရာ ကျမ်းဦးနိဒါန်းရေးသားခဲ့သည်။ ထိုကျမ်းဦးနိဒါန်းတွင် ဒီးက သင်္ချာ၏ ဗဟိုအရေးပါမှုနှင့် သိပ္ပံနှင့် အခြားအနုပညာများအပေါ် သင်္ချာ၏လွှမ်းမိုးမှုများကို အကြမ်းဖျဉ်းဆွေးနွေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=John Dee (1527–1608): Alchemy – the Beginnings of Chemistry|url=http://www.msim.org.uk/uploadedDocs/Document_Depository_01/John%20Dee.pdf|publisher=Museum of Science and Industry in Manchester|date=2005|accessdate=26 October 2006|format=PDF|archiveurl = https://web.archive.org/web/20060928120544/http://www.msim.org.uk/uploadedDocs/Document_Depository_01/John%20Dee.pdf |archivedate = 28 September 2006|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;ထိုဆွေးနွေးချက်သည် တက္ကသိုလ်ပြင်ပမှ လေ့လာသူများကိုရည်ရွယ်ပြီး ဒီး၏ လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံးနှင့် အကြိမ်ကြိမ် ပြန်လည်ရိုက်နှိပ်ရသော လက်ရာဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;SJ&quot;&gt;{{cite web|title=The identity of the mathematical practitioner in 16th-century England|url=http://www.mhs.ox.ac.uk/staff/saj/texts/mathematicus.htm|author=Stephen Johnston|publisher=Museum of the History of Science, Oxford|date=1995|accessdate=27 October 2006}}&lt;/ref&gt;

===နှောင်းပိုင်းဘဝ===
[[File:John Dee's Seal of God.jpg|thumb|left|[[ဗြိတိသျှပြတိုက်]]ရှိ ဘုရားသခင် တံဆိပ်တော်]]

၁၅၈၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဒီးသည် သူ၏ သဘာဝတရားလျှို့ဝှက်ချက်များကို လေ့လာမှုများနှင့် လွှတ်ရုံးအတွင်း သူ၏ ဩဇာအခြေအနေကျဆင်းလာခြင်း အပေါ် မကျေမနပ်ဖြစ်လာသည်။ ပြက္ခဒိန်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန်နှင့် မြောက်အမေရိကကို စူးစမ်းရှာဖွေရန် သူပေးသမျှ အကြံတို့ကျရှူံးခဲ့ရသည့်အတွက် သူ၏ နိုင်ငံရေးမှာ ဆုံးခန်းတိုင်ပြီဖြစ်သည်။ သို့သော် အခြားတစ်ဖက်ကကြည့်လျင်မူ သဘာဝလွန်ကိစ္စများကို ပိုမိုစူးစမ်းလေ့လာနိုင်လာသည်။ အထူးသဖြင့် သူသည် ဖန်လုံးကြည့်သူများကို ကြားခံအဖြစ်သုံး၍ ကောင်းကင်တမန်တို့နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန်  အပူတပြင်းကြိုးပမ်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|journal=Canadian Journal of History|title=John Dee's Conversations with Angels: Cabala, alchemy, and the end of nature|author=Frank Klaassen|date=August 2002}}&lt;/ref&gt;


ဖန်လုံးကြည့်သူအများအပြားနှင့် ဒီး၏ပထမဆုံးအားထုတ်စမ်းသပ်မှုမှာ ကျေနပ်ဖွယ်မဖြစ်ခဲ့ပေ။ သို့သော် ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် အက်ဒ်ဝက် ကယ်လီနှင့် ဆုံဆည်းခဲ့ပြီး ကယ်လီ၏အရည်အချင်းသည် ဒီးကို သဘောကျစေနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Calder&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.johndee.org/calder/html/TOC.html|author=Calder, I. R. F.|date=1952|title=John Dee Studied as an English Neo-Platonist|publisher=University of London|accessdate=26 October 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20191219001739/http://www.johndee.org/calder/html/TOC.html|archive-date=19 December 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဒီးသည် ကယ်လီ့ကို သူ၏စူးစမ်းလေ့လာမှုများတွင် ကူညီရန်ခေါ်ခဲ့ပြီး အစွမ်းကုန်ကြိုးစားတော့သည်။&lt;ref name=&quot;Calder&quot; /&gt;ဒီးသည် လူသားတို့အတွက် အကျိုးရှိသော အရာများကို သူ၏စူးစမ်းလေ့လာမှုမှ တွေ့ရှိနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်နေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite encyclopedia|title=Dee, John|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date= 2006|publisher=Encyclopædia Britannica Online|url=http://www.britannica.com/eb/article-9029722/John-Dee|accessdate=27 October 2006}}&lt;/ref&gt; ဒီးသည် ကယ်လီမှတဆင့် ကောင်းကင်တမန်များက သူ့အား စာအုပ်အများအပြားကို အထူးနတ်စကားတစ်မျိုး(ဝါ)[[အီနိုခီယံ]]ဘာသာစကားဖြင့် နုတ်တိုက်ချပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;{{Cite book|author=Meric Casaubon| title=A True &amp; Faithful Relation of What passed for many Yeers between Dr. John Dee (A Mathematician of Great Fame in Q. Eliz. and King James their Reignes) and some spirits|orig-year=First published 1659 - Republished by Magickal Childe (1992)|isbn =0-939708-01-9|publisher=Magickal Childe Pub.|location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JD1&quot;&gt;{{Cite book|author=Dee, John|title=Quinti Libri Mysteriorum|location=British Library}}&lt;/ref&gt;
[[File:Edward Kelly prophet or seer to Dr Dee 02355.jpg|thumb|အက်ဒ်ဝက် ကယ်လီ]]
၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဒီးထံသို့ အထည်ကြီးပျက် ပို့လစ်ရှ်တော်ဝင်လူကြီးလူကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သူ အယ်လဘတ် လာစကီး ရောက်လာသည်။ သူ [[ပိုလန်]]သို့ပြန်ရာတွင် ဒီးကို အတူ လိုက်ခဲ့ရန် လာရောက်ဖိတ်ကြားခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;mortlake&quot; /&gt;ကယ်လီမှတဆင့် ကောင်းကင်တမန်တို့က ဒီးကို ခရီးထွက်ရန် လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ၁၅၈၃ စက်တင်ဘာတွင် ဒီး၊ ကယ်လီနှင့် သူတို့၏မိသားစုများ အတူ ထွက်ခွာခဲ့သည်။ သို့သော် လာစကီးမှာ သူ၏နိုင်ငံတွင် ဒေဝါလီခံထားရအောင် အခြေအနေကျဆင်းနေသူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;CM&quot;&gt;{{Cite book|title=Memoirs of Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds|author=Mackay, Charles|chapter=4|location=London|publisher=Office of the National Illustrated Library|date=1852|url=http://www.econlib.org/LIBRARY/Mackay/macEx4b.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111055919/http://www.econlib.org/LIBRARY/Mackay/macEx4b.html|archivedate=2009-01-11}}&lt;/ref&gt;ဒီးနှင့် ကယ်လီသည် သူတို့၏ ဝိဉာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံမှုများလုပ်ရင်းကပင် အလယ်ဥရောပတွင် ရေကြည်ရာမြက်နုခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;MC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JD1&quot; /&gt;သူတို့သည် ရိုမန်အင်ပါယာပြည့်ရှင် ရူးဒေါ့ ဒုတိယ၊ ပိုလန်ပြည့်ရှင် စတီဖင် ကတ်ဆယ်တို့နှင့် ပရာ့ဂ်ရဲတိုက်တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ကောင်းကင်တမန်များနှင့် ဆက်သွယ်ရန်အားထုတ်နေမှု၏ အရေးပါပုံကို ဖျားယောင်းဆွဲဆောင်ခဲ့သည်။ ဒီးအား အသိဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ပညာရှိတစ်ဦးအဖြစ် ၎င်းတို့က အသိအမှတ်ပြုလက်ခံကြသော်လည်း ဒီး၏ အယ်လီစဘက် ပထမ နှင့် အဆက်အသွယ်ရှိမှုကြောင့် မယုံကြည်ကြပေ။ သူတို့တွေ့ဆုံမှု၏ နောက်ကွယ်တွင် နိုင်ငံရေးအရဖုံးကွယ်မှုများ ရှိနိုင်သည်ဟု မသေချာကြပေ။ အချို့က ဒီးသည် ဗြိတိသျှ ဧကရာဇ်၏ သူလျှိုဖြစ်သည်ဟု ထင်ကြသည်။( အချို့က ထင်ဆဲဖြစ်သည်။) ပိုလန်ဘုရင်သည် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းသော ကတ်တလစ်တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး သဘာဝလွန်ကိစ္စများအပေါ်တွင် သတိထားလေ့ရှိသူဖြစ်သော်ငြားလည်း သူတို့၏အစည်းအဝေးများသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ခွင့်ပြုချက်နှင့်အတူ ကတ်သလစ်ကျောင်းတော်၏ သာသနာပြုမူဘောင်အတွင်း၊ [[ယေရှု ခရစ်]]၏ သင်ကြားမှုများမှ သွေဖည်ခြင်းမရှိရဟူသော ကန့်သတ်ချက်များနှင့် လက်ခံတွေ့ဆုံခဲ့သည်။

၁၅၈၇ ခုနှစ်၌ ဘိုဟီးမီးယားဘုရင့်နိုင်ငံအတွင်း ပြုလုပ်သော ဝိဉာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံပွဲတစ်ခုအတွင်းတွင် ကယ်လီက ကောင်းကင်တမန်တော် [[ယူရီယယ်]]သည် လူသားတို့အား မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သမျှ(ဇနီးမယားများပါ အပါအဝင်) အရာအားလုံးကို မျှဝေသုံးစွဲကြရန် ညွှန်ကြားလာသည်ဟု ဒီးအားသတင်းပို့သည်။ ထိုကာလတွင် ကယ်လီသည် အဂ္ဂိရတ်ဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် လူသိလူသိများလာပြီဖြစ်သည်။ ဒီးမှာမူ ကောင်းကင်တမန်တို့နှင့် ဆက်သွယ်ရန်သာ အားသန်နေပြီး ၎င်းတို့က သူ့အား ကောင်းကင်ဘုံ၏ လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်မှုများကို အလင်းဆိုင်ရာပညာရပ်၊ နက္ခတ်အတတ်၊ သိပ္ပံနှင့် သင်္ချာမှတဆင့် ဖြေရှင်းနိုင်ရန် ကူညီလမ်းညွှန်စောင်မမည်ဟုသာ ယုံကြည်နေသည်။ တကယ်တမ်းတွင် ကယ်လီသည် သူ့အားကြားခံအဖြစ် ဒီး၏မှီခိုနေရမှုကို အဆုံးသတ်စေချင်၍ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;CM&quot; /&gt;မယားမျှသုံးရေးညွှန်ကြားချက်သည် ဒီးအား အတော်ကလေး မချိတင်ကဲဖြစ်စေခဲ့သော်လည်း သံသယနည်းနည်းမှ ဖြစ်ပုံမရချေ။ တကယ်တမ်းလည်း မယားများကို မျှသုံးခဲ့ကြသည်။ သို့ရာတွင် နောက်ပိုင်းတွင် ဒီးက တွေ့ဆုံပွဲများကို တောက်လျှောက်ဆက်တိုက် ချက်ချင်းဖျက်ပစ်သည်။ ၁၅၈၉ခုနှစ်တွင် ဒီး အင်္ဂလန်သို့ပြန်လာသည်။ ကယ်လီကမူ ရူးဒေါ့ ဒုတိယထံတွင် အဂ္ဂိရတ်ဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းရစ်သည်။&lt;ref name=&quot;CM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AG&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.alchemyguild.org/history.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090228120813/http://www.alchemyguild.org/history.htm|archivedate=2009-02-28|title=History of the Alchemy Guild|publisher=International Alchemy Guild|accessdate=26 October 2006|subscription=yes}}&lt;/ref&gt; ကိုးလကြာအပြီး ၁၅၈၈ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် ဒီး၏ဇနီးမှ သားကလေးတစ်ယောက်ဖွားမြင်သည်။ ထိုကလေးကို ဒီးက သီယိုဒိုးယတ်စ် ထရီဘနျောယတ်စ် ဒီးအဖြစ် နှစ်ခြင်းခံကာ သူ၏သားအရင်းကဲ့သို့ ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဒီးမှာ အသက် ၆၀ ရှိနေပြီး ကယ်လီမှာ ၃၂နှစ် သာရှိသေး၍ ထိုကလေးမှာ ကယ်လီ၏ ကလေးသာဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။

===နောက်ဆုံးနှစ်များ===
[[File:John Dee's Aztec Scrying Mirror.jpg|thumb|ဒီး၏ ဖန်ကျောက် အက်ဇတက် မှော်မှန်]]
[[File:John Dee memorial plaque at S Mary the Virgin Mortlake.jpg|thumb|၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် မော့လိတ်ရှိ အပျိုစင် စိန့်မေရီချာ့ခ်ျတွင် တပ်ဆင်ထားသော ဒီးအမှတ်တရ ပလိတ်ပြား]]
ပြည်ပတွင် ခြောက်နှစ်ကြာပြီးနောက် မော့လိတ်သို့ ဒီးပြန်ရောက်သောအခါ သူ၏အိမ်မှာ လက်သရမ်းဖျက်ဆီးခံထားရပြီး သူ၏ စာကြည့်တိုက်မှာလည်း ပျက်စီးနေပြီဖြစ်ကာ တန်ဖိုးရှိ ကိရိယာများ၊ စာအုပ်များမှာလည်း အခိုးခံရလိုက်လေသည်။&lt;ref name=&quot;SJCC&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;CM&quot; /&gt;နောက်ထပ်၍ ဒီးတွေ့ကြုံရသည်မှာ ထိုအချိန်တွင် အင်္ဂလန်၌ ပုံမှန်မဟုတ်သော ဘာသာရေးအသစ်များကို ဝေဖန်ဆန့်ကျင်မှုမှာ မြင့်တက်နေပြီး ဒီး၏ မှော်ပညာကို လေ့လာမှုနှင့် သဘာဝတရားဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်သစ်အတွက် ကောင်းသော ဝန်းကျင်တစ်ခုမဟုတ်ပေ။ အဂ္ဂိရတ်ဖြင့် အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးကို အထောက်အပံ့ဖြစ်စေခြင်းငှာ ကယ်လီ့ကို အိမ်ပြန်လာအောင် ဒီးက ကြိုးစားနိုင်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ပြီး အယ်လီစဘက် ဘုရင်မက ဒီးကို ကူညီသည်။ ၁၅၉၅တွင် မန်ချက်စတာရှိ &quot;ခရစ်တော်၏ ကောလိပ်&quot; တွင် ဒီးအား ကြီးကြပ်မှူးအဖြစ် ခန့်အပ်သည်။&lt;ref&gt;Dee, John (1842) ''Diary''. Manchester: Chetham Society; p. 33&lt;/ref&gt;

၁၆၀၅ ခုနှစ်တွင် မန်ချက်စတာမှ လန်ဒန်သို့ပြန်လာသည်။&lt;ref name=&quot;CFS2&quot;&gt;{{Cite book|author=Fell-Smith, Charlotte|date=1909|title=John Dee: 1527–1608: Appendix 1|location=London|publisher=Constable and Company|url=http://www.johndee.org/charlotte/Appendix1/ap1.html}}&lt;/ref&gt;သို့သော်လည်း သူသေသည်အထိ သူ့အား ကြီးကြပ်မှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ထားဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Frangopulo, N. J. (1962) ''Rich Inheritance''. Manchester: Education Committee; pp. 129–30&lt;/ref&gt;အယ်လီစဘက် နတ်ရွာစံ၍ ဂျိမ်းစ် ပထမ နန်းတက်လာသော် ဒီးမှာ အထောက်အပံ့မရတော့ပေ။ ကွယ်လွန်သည်အထိ သူနှင့်အတူနေကာ စောင့်ရှောက်သော သမီး ကတ်သရင်းနှင့်အတူ သူ့ဘဝနောက်ဆုံးကာလကို ရှိစုမဲ့စုမှန်သမျှ ကို ရောင်းချစားသောက်ကာ အသက်ဆက်ရလေသည်။&lt;ref name=&quot;CFS2&quot; /&gt; အသက် ၈၂ နှစ်ဝန်းကျင် ၁၆၀၈ သို့မဟုတ် ၁၆၀၉ခုနှစ်တွင် မော့လိတ်၌ ကွယ်လွန်သည်။ (ကွယ်လွန်သည့် ရက်စွဲအတိအကျကို မှတ်တမ်းမှတ်ရာမရှိပေ။ ဒီး၏ သင်္ချိုင်းဂူ အမှတ်တရကျောက်တိုင်မှာလည်း ပျောက်ဆုံးနေသည်။)&lt;ref name=&quot;BL&quot;&gt;{{Cite book|title=Brief Lives chiefly of Contemporaries set down John Aubrey between the Years 1669 and 1696|author=John Aubrey|editor=Rev. Andrew Clark|publisher=Clarendon Press|date=1898|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Obits2/Dee_Aubrey.html}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် စိန့်မေရီဘုရားကျောင်း၏ တောင်ဘက်နံရံတွင် ဒီးအမှတ်တရ ပလိတ်ပြားတစ်ခုကို ချိတ်ဆွဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://johndeemortlakesoc.org/|title=John Dee of Mortlake Society-Home|work=Johndeemortlakesoc.org|accessdate=2015-06-02|archivedate=2 June 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602195254/http://johndeemortlakesoc.org/}}&lt;/ref&gt;

===ပုဂ္ဂလိက ဘဝ===
ဒီးသည် အိမ်ထောင် သုံးကြိမ်ပြုခဲ့ပြီး သားသမီး ရှစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်။ ၁၅၆၅ တွင် ကတ်သရင်း ကွန်စတေဘယ်နှင့် ပထမဆုံး အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်။ သူမမှာ ၁၅၇၄ တွင် ကွယ်လွန်သည်။ သားသမီးမရရှိခဲ့ပေ။ ဒုတိယအိမ်ထောင်မှာ အမည်မသိအမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်သက်မှာလည်း သူမကွယ်လွန်သွားသည့် ၁၅၇၆ ထိ တစ်နှစ်သာကြာမြင့်ပြီး သားသမီးမထွန်းကားခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uncarved.org/turb/articles/deemap.html|title=ALCHEMICAL MANCHESTER - THE DEE CONNECTION|publisher=Uncarved.org|accessdate=2015-06-02}}&lt;/ref&gt;၁၅၇၇ခုမှ ၁၆၀၁ခုထိ ဒီးသည် ပြတ်တောင်းပြတ်တောင်း မှတ်တမ်းရေးလေ့ရှိရာ ထိုကာလအတွင်း ကျွန်ုပ်တို့သိရသမျှ သူ့အကြောင်းသတင်းတို့မှာ ထိုမှတ်တမ်း၌ ပါသမျှသာဖြစ်သည်။ ၁၅၇၈ တွင် တတိယအိမ်ထောင်အဖြစ် အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ် ဂျိန်း ဖရိုမွန်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဒီးမှာ ငါးဆယ့်တစ်နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်သည်။ ၁၅၈၇တွင် ကယ်လီလုပ်ဇာတ်ထိုးသည့် ဇနီးမယားမျှသုံးရန် ကောင်းကင်တမန်က မှာကြားသည်ဆိုသောကာလက ဇနီးမှာ ထို ဂျိန်း ဒီး( အပျိုဘဝက ဖရိုမွန်)ပင်ဖြစ်သည်။

ဂျိန်းမှာ ၁၆၀၄ ခုနှစ် မန်ချက်စတာတွင်ပင် အကျိတ်ထွက်သော ပလိပ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ရှာလေသည်။&lt;ref&gt;Manchester Cathedral Archive, MS 1&lt;/ref&gt; ပရာ့ဂ်တွင် မွေးသော သား မိုက်ကယ်မှာ ၁၅၉၄ခုနှစ် ဒီး၏ မွေးနေ့တွင်ပင် ကွယ်လွန်သည်။ ထရီဘိုနျောတွင် မွေးသော သား သီယိုဒိုမှာ ၁၆၀၁ခုနှစ်တွင် မန်ချက်စတာ၌ ကွယ်လွန်သည်။ သူကွယ်လွန်သည်အထိ အနီးကပ် စောင့်ရှောက်သော သမီး ကတ်သရင်းနှင့် သားနှစ်ဦးဖြစ်သော အာသာ ဒီးနှင့် ရိုလန် ဒီးတို့သာ အသက်ရှည်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.johndee.org/charlotte/pdf/Appendix1.pdf |format=PDF |title=Appendix 1 : The Descendants of John Dee |publisher=Johndee.org |accessdate=2015-06-02}}&lt;/ref&gt;သူ၏ သမီးအငယ်များဖြစ်သော မက်ဒီနီယာ၊ ဖရန်စစ်နှင့် မာဂရက်တို့အကြောင်း ၁၆၀၄ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် မှတ်တမ်းမှတ်ရာ မတွေ့ရ၍ ၎င်းတို့အမေကွယ်လွန်သော ပလိပ်ရောဂါဘေးတွင်ပင် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြပုံရသည်ဟု မှန်းဆကြသည်။

ဝက်မင်စတာကျောင်းတွင် အာသာကျောင်းတက်နေစဉ် ဒီးက ထိုကျောင်းအုပ်ထံ သူ့သားအတွက် စိတ်ပူကြောင်း စာရေးပို့ခဲ့သည်။ အာသာသည် သူ့ဖခင်၏ သိပ္ပံပညာ၊ အဂ္ဂိရတ်ပညာများကို လက်ဆင့်ကမ်းသင်ယူနိုင်သူဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် ကယ်လီနှင့် လမ်းခွဲပြီးနောက် သူ့ဖခင်၏ နတ်ဝင်သည်အဖြစ် ကူညီခဲ့သူဖြစ်သည်။ အာသာသည် နောက်ပိုင်းတွင် အဂ္ဂိရတ်ဆရာဖြစ်လာပြီး အဂ္ဂိရတ်၊ ဂမ္ဘီရစာရေးဆရာလည်းဖြစ်လာပြီး သူ၏စာအုပ်များကို အဲလိယတ်စ် အတ်ရှ်မိုးက ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်။

ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများ စုဆောင်းလေ့လာသူ ဂျွန် အော်ဘရေ&lt;ref&gt;၎င်း၏ အဘေး ဝီလျံ အော်ဘရေမှာ ဒီးနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သည့်အပြင် ဆွေးမျိုးနီးစပ်လည်းတော်သည်&lt;/ref&gt;က ဒီး၏ ရုပ်ပုံသွင်ပြင်နှင့်ပတ်သက်၍ ဤသို့ဆိုခဲ့သည်။ &quot;သူက အရပ်ရှည်ပြီး ကျစ်လျစ်သွယ်လျတယ်။ အနုပညာရှင်တစ်ယောက်ဝတ်လေ့ရှိတဲ့ ဝတ်ရုံလိုမျိုး ဝတ်ရုံကိုဝတ်ဆင်ထားတယ်။ လက်ကသီစတွေကျလျက်နဲ့ဟာပေါ့။ အဆင်းလှပြီးရှင်းလင်းတဲ့ အသားအရည်မျိုးရှိတယ်။ နို့လို ဖြူဖွေးနေတဲ့ မုတ်ဆိတ်ဖြူကြီးတွေနဲ့။ ရုပ်အရမ်းဖြောင့်တယ်။&quot;&lt;ref name=&quot;BL&quot; /&gt;

==အောင်မြင်ပိုင်ဆိုင်မှုများ==
[[File:Chart in the hand of Dr John Dee. Steganographiae.png|thumb|ဂျိုဟန်းနတ်စ် ထရိုင်သမီးယတ်စ်၏ စတက်ဂန်နိုဂရပ်ဖီယာမှ ပုံစံကားချပ်တစ်ခု(၁၅၉၁ တွင် လက်ရေးမူတစ်ခုလုံးကို ဂျွန်ဒီးက ကူးယူခဲ့)]]

===အတွေးအမြင်===
ဒီးသည် အပြင်းအထန် ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းသော ခရစ်ယာန်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူ၏ယုံကြည်မှုအမြင်တွင် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်နှင့် ရီနေးဆွန့်ကာလတွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့သော ပလေတိုးနစ် ပိုက်သာဂိုရီယန် အယူဝါဒ၏ လွှမ်းမိုးမှုများပါသည်။&lt;ref name=&quot;WIT&quot;&gt;{{Cite journal|journal=Journal of the History of Ideas|jstor=2708083|title=God and Expansion in Elizabethan England: John Dee, 1527–1583|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-ideas_january-march-1964_25_1/page/17|author=Walter I. Trattner|volume=25|issue=1|date=January 1964|pages=17–34|doi=10.2307/2708083}}&lt;/ref&gt; ကိန်းဂဏန်းတို့သည် အရာအားလုံးတို့၏ အခြေခံအကြောင်းတရားဖြစ်ပြီး အသိဉာဏ်ပညာအတွက်အခရာဖြစ်ကာ ဘုရားသခင်၏ ဖန်ဆင်းမှုသည် ကိန်းဂဏန်းအရဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။&lt;ref name=&quot;IHR&quot; /&gt;[[ဝိဇ္ဇာဓိုရ်]]အတတ်မှ သူ၏ယုံကြည်ချက်မှာ လူသားတို့သည် သိဒ္ဓိတန်ခိုးရရှိနိုင်သည့် အလားအလာရှိပြီး ထိုသိဒ္ဓိတန်ခိုးကို ကိန်းဂဏန်းများကို လေ့ကျင့်ခြင်းမှ ရရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်။ သူ၏ လျှို့ဝှက်နက်နဲသော ဒေဝတာမှော်နှင့် လက်တွေ့အသုံးချသင်္ချာတို့သည် ၎င်းတို့အား ယနေ့အများက ဖြောင့်ဖြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက်နယ်ပယ်နှစ်ခုအဖြစ်မြင်နေသကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ တူညီသောလမ်းစဉ်တစ်ခုတည်းမှ ကြီးမြတ်သောနှင့် သူလိုငါလိုဟူသည့် အစွန်းနှစ်ဖက်သာဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;SJ&quot; /&gt;သူ၏ အန္တိမရည်မှန်းချက်မှာ ရိုးရှင်း၍ ညီညွှတ်သော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဘာသာတရားတစ်ရပ်ကို တည်ထောင်ရန်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;IHR&quot; /&gt;

==ဂုဏ်သတင်းနှင့် အရေးပါမှု==
===ပြက္ခဒိန်===
ဒီးသည် တိုင်ချို ဘရာဟီ၏ သူငယ်ချင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် [[ကော်ပါးနိကပ်စ်၊ နီကိုလာ့စ်|နီကိုးလတ်စ် ကော့ပါးနိကတ်စ်]]၏ လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိသူဖြစ်သည်။ သူ၏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအများအပြားမှာ ကော့ပါးနိကတ်စ် ယူဆချက်များအပေါ် အခြေခံထားခြင်းဖြစ်သည်။ [[ပြက္ခဒိန်]]ပြန်လည်ပြုပြင်ရာတွင် ဒီးသည် ကော့ပါးနိကတ်စ် သီအိုရီကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီးမှ ဒီးအား [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်|ဂရီဂိုရီယန် ပြက္ခဒိန်]]ကို ပြုပြင်ရာတွင် အကြံပေးရန် အကူအညီတောင်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သူအကြံပေးခဲ့သည်များကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;IHR&quot; /&gt;

===ဗွိုင်းနစ်ချ် လက်ရေးမူ===
[[ဗွိုင်းနစ်ခ်ျ လက်ရေးမူ|ဗွိုင်းနစ်ချ် လက်ရေးမူ]]နှင့် ဒီးမှာ မကြာခဏ အတူဆက်နွယ်ခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Calder&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&amp;articleID=0000E3AA-70E1-10CF-AD1983414B7F0000&amp;pageNumber=4&amp;catID=2
|title=The Mystery of the Voynich Manuscript|last=Rugg|first=Gordon|publisher=Scientific American|date=July 2004|accessdate=28 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013165530/http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&amp;articleID=0000E3AA-70E1-10CF-AD1983414B7F0000&amp;pageNumber=4&amp;catID=2|archivedate=2007-10-13}}&lt;/ref&gt;၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် မူလလက်ရေးမူကို ပြန်လည်ဝယ်ယူခဲ့သော ဆက်ခံသူ ဝီးလ်ဖရစ် မိုက်ကယ် ဗွိုင်းနစ်ချ်က ဒီးသည် မူလလက်ရေးမူကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး ရိုမန်အင်ပါယာပြည့်ရှင် ရူးဒေါ့ ဒုတိယထံရောင်းချခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်ဟု မှန်းဆသည်။ သို့သော် ဒီး၏ မှတ်တမ်းစာအုပ်တွင်မူ ရောင်းချမှုနှင့်ပတ်သက်၍ ရေးမှတ်ထားသည့် အထောက်အထားမတွေ့ရပေ။ အခြား သက်သေပဟေဠိဝှက် စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည့် &quot;[[ဆွိုင်ဂါ စာအုပ်]]&quot;ကိုလည်း ဒီးပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်ဟု သိကြသည်။&lt;ref name=&quot;JR&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dtc.umn.edu/~reedsj/soyga.pdf|last=Reeds|first=Jim|title=John Dee and the Magic Tables in the Book of Soyga|date=1996|accessdate=8 November 2006|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070305174955/http://www.dtc.umn.edu/~reedsj/soyga.pdf|archivedate=2007-03-05}}&lt;/ref&gt;

===ရေးသားခဲ့သမျှ===
* မိုနတ်စ် ဟိုင်ရာရိုဂလစ်ဖစ်ကာ ကျမ်း၊ ၁၅၆၄ ခုနှစ်။
* [[ယူကလစ်]]၏ အခြေခံသဘောတရားများကျမ်းကို ဘီလင်စလေ ဘာသာပြန်သည့်မူတွင် ကျမ်းဦးနိဒါန်းစကား၊ ၁၅၇၀ ခုနှစ်။
* ''[[De Heptarchia Mystica|ဂြိုဟ်ကြီး ခုနှစ်လုံး၏ ထူးခြားဆန်းပြား နည်းဥပဒေများ]]''၊ ၁၅၈၂-၈၃။

===ရှေးခေတ်လူ့အသုံးအဆောင်ပစ္စည်း===
[[File:Artefatos de Dee.jpg|thumb|လက်ရှိ [[ဗြိတိသျှ ပြတိုက်]]တွင်ပြသထားသော ဒီးမှော်စီရင်ရာတွင် သုံးခဲ့သော ပစ္စည်းများ]]

ဒီးပိုင်ဆိုင်သည့် ဝိဉာဉ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံပွဲများနှင့် ပတ်သက်သော ပစ္စည်းအများအပြားကို [[ဗြိတိသျှ ပြတိုက်]]တွင် ပြသထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_mla/d/dr_dees_magic.aspx|title=Dr Dee's magic|publisher=British Museum |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100706023923/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_mla/d/dr_dees_magic.aspx |archivedate=2010-07-06}}&lt;/ref&gt;
* ဒီး၏ ကြေးမုံ (သို့မဟုတ်) [[မီဆိုအမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှုမှ မှန်ချပ်များ]] (၁၅၂၀ ဝန်းကျင်တွင် ဥရောပသို့ ရောက်လာသော အက်ဇတက်တို့၏ မီးသင့်ကျောက်ကို ဖန်ကဲ့သို့သွေးပြီးပြုလုပ်ထားသည့် လက်ကိုင်မှန်ပုံစံ အစီအရင်ပစ္စည်းတစ်ခု)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_mla/d/dr_dees_mirror.aspx|title=Dr Dee's mirror|publisher=British Museum |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100707022436/http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/pe_mla/d/dr_dees_mirror.aspx |archivedate=2010-07-07}}&lt;/ref&gt; ဂျနီဖာ ရမ်ပလင်က ဤပစ္စည်းကို ဒီးမပိုင်ခဲ့ဟုဆိုသည်။
* ဒီး အစီအရင်ပြုရာ စားပွဲ၏ ခြေတွင် ကပ်ထားသော ချိတ်တံဆိပ်ငယ်လေးများ။
* &quot;ရှူးကျောက်တုံး&quot;ဟုခေါ်သည့် သလင်းကျောက်လုံးတွင် ပီပီသသ အလှဆင်ရေးချယ်ထားသော &quot;ဘုရားသခင်၏ တံဆိပ်တော်&quot;ဟူသည့် ချိတ်တံဆိပ်ကြီး။
* ကယ်လီ၏ အမြင်များမှ တစ်ခုကို ထွင်းထားသည့် ရွှေနှင့်ပြုလုပ်သည့် အဆောင်လက်ဖွဲ့တစ်ခု။
* သလင်းကျောက်လုံးတစ်လုံး၊ ဒီး ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည့် ကျောက်မြတ်တွင်းထွက်ဆိုင်ရာ စုဆောင်းမှုတွင် နှစ်များစွာ သတိမထားမိခဲ့ကြသော အချင်း ၆ စင်တီမီတာရှိ ကျောက်လုံး။ &lt;ref name=&quot;BM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/London2.html|title=BSHM Gazetteer – LONDON: British Museum, British Library and Science Museum|publisher=British Society for the History of Mathematics|date=August 2002|accessdate=27 October 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061211081852/http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/London2.html|archivedate=2006-12-11}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် &quot;ရှူးကျောက်တုံး&quot;နှင့် နစ်ကိုးလတ်စ် ကူလ်ပက်ပါ ရေးသည့် ၁၇ ရာစု အလယ်မူ ၎င်းကျောက်တုံး အသုံးပြုနည်း နှစ်ခုလုံးကို လန်ဒန်ရှိ ပြတိုက်မှ အခိုးခံရသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လည် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-1398477,00.html|title=Museum thief spirits away old crystal ball|author=Adam Fresco|work=The Times|date=11 December 2004|accessdate=27 October 2006|location=London|archivedate=13 May 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060513150958/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,2-1398477,00.html}}&lt;/ref&gt;

==စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ညွှန်းဆိုခံရမှု==
ဒီးသည် သူ့ခေတ်ပြိုင်များ၏ စာပေ အရေးအသားများတွင် ထင်ရှားသော ပုံရိပ်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ကျူးခံခဲ့ရသည်။ ဆက်လက်၍လည်း မှော်၊ အစီအရင်တို့နှင့်သက်ဆိုင်ကာ ဒီး၏ဘဝကာလအချိန်တွင် အခြေတည်ထားသော စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုများတွင် ထင်ရှားသော ပုံရိပ်အဖြစ် သရုပ်ဖော်ခံရဆဲဖြစ်သည်။

'''၁၆ နှင့် ၁၇ ရာစုများ'''
* အက်ဒ်မွန် စပန်ဆာသည် ဒီးကို ၁၅၉၆ထုတ် &quot;ဖယ်ရီ ဘုရင်မ&quot;တွင် ညွှန်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Woolley&quot;&gt;Woolley, Benjamin ''The Queen's Conjuror: The Science and Magic of Dr. John Dee, Adviser to Queen Elizabeth I.'' New York: Henry Holt and Company (2001)&lt;/ref&gt;
* ၁၆၁၀-၁၁ တွင် ရေးသားခဲ့သော မုန်တိုင်း ပြဇာတ်တွင် [[ဝီလီယံ ရှိတ်စပီးယား]]သည် ဇာတ်ကောင် ပရိုစပါရိုကို ဒီးအားအခြေခံ၍ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Calder&quot; /&gt;
* ၁၆၆၆ ခုနှစ်ထုတ် မာဂရက် ကာဗန်ဒစ်ခ်ျ၏ &quot;လှောင်မြိုက်နေသော ကမ္ဘာ&quot;စာအုပ်မှ ဝိဉာဉ်များသည် ဒီးအကြောင်းထည့်ပြောခဲ့သည်။

'''၁၉ ရာစု'''
* ၁၈၄၀ ခုနှစ်ထုတ် &quot;ဂိုင်း ဖောကစ်&quot;ဝတ္ထုတွင် စာရေးဆရာ ဝီလီယံ ဟာရစ်ဆင် အိန်းဆွော့က ဒီးအား ဇာတ်ကောင်တစ်ကောင်အဖြစ် ထည့်သွင်း ဖန်တီးခဲ့သည်။

'''၂၀ ရာစု'''
* ဂျွန်ဒီးအား သူ၏ စိတ်ကူးယဉ် အမွေခံ ဘာရွန် မြူရယ်လာနှင့်အတူ အဓိက ဇာတ်ကောင်အဖြစ် ဂူစတဗ် မေရင့်ခ်က သူ၏၁၉၂၇ ခုနှစ်ထုတ် &quot;အနောက်ပြတင်းမှ တမန်တော်&quot;(မူရင်း ဂျာမန် ခေါင်းစဉ်- ''Der Engel vom westlichen Fenster'')တွင် ထည့်သွင်းဖန်တီးခဲ့သည်။
* [[အီယန် ဖလန်းမင်း]]သည် [[ဂျိမ်းစ် ဘွန်း]]၏ ကုဒ်နံပါတ် 007 ကို ဂျွန်ဒီးထံမှ ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ferreras Savoye|first1=Daniel|title=The Signs of James Bond: Semiotic Explorations in the World of 007|date=2013|publisher=McFarland|isbn=9781476600123|pages=37|url=https://books.google.cl/books?id=YI5y_E7tKbgC&amp;pg=PA37|accessdate=25 November 2015}}&lt;/ref&gt;ဖလန်းမင်းသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ဂျိမ်းစ် ဘွန်း ဝတ္ထု ကိုရေးနေစဉ် ဒီး၏ ဘဝအမှတ်တရ စာတစ်ပုဒ်ကို ဖတ်မိရာမှ စိတ်ကူးရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
* ၁၉၇၈ခုနှစ်ထုတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား &quot;ဂျူဘလီ&quot;တွင် ဒီးသည် အဓိက ဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။
* ၁၉၈၇ မှ ၂၀၀၇ အတွင်း ထွက်ရှိခဲ့သော ''Ægypt'' အမည်ရှိ ဝတ္ထုလေးအုပ်တွဲတွင် ဒီးသည် အဓိက ဇာတ်ကောင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Park&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.latimes.com/features/la-bkw-park7oct07,0,4224148.story | title=A word-magus gets his due | work=Los Angeles Times | date=7 October 2007 | accessdate=5 October 2013 | author=Ed Park}}&lt;/ref&gt;
* ၁၉၉၄ ထုတ် [[ဂရန့် လီး ဘက်ဖဲလိုး]]၏ &quot;ကောင်းသောညပါ ဂျွန်ဒီး&quot;သီချင်း၏ အကြောင်းအရာမှာ ဂျွန်ဒီးဖြစ်သည်။

'''၂၁ ရာစု'''
*ဂျွန်ဒီးသည် [[အိုင်းရွန်း မေဒန်]]ရော့ခ်အဖွဲ့၏ ၂၀၁၀မှ သီချင်းတစ်ပုဒ်တွင် အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}


{{Lifetime|၁၅၂၇|၁၆၀၉}}
[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[Category:အတွေးအခေါ်ပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>pxh8so0a7d50omdadm6lxb2cswai1v7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65406</id>
    <revision>
      <id>1061314</id>
      <parentid>1061230</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု */</comment>
      <origin>1061314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23687" sha1="lp4k5ma8xhnyt5zbsm3dtqohj0wlfmj" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ
| native_name   = &lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;&quot;&gt;ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ&lt;/span&gt; (ယီဘာသာ)
| altname       = Lolo-Burmese languages
| region        = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.&lt;/ref&gt;
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ်  ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| child1        = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish)
| child2        = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho)
| child3        = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| ISO639-5      = tbq-lob
| map           = Lolo-Burmese languages map.svg
| mapcaption    = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ
}}

'''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;

ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊[[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် ==
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက &quot;လိုလို&quot; (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot;&gt;{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}&lt;/ref&gt;
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် &quot;လိုလို&quot; ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် &quot;ယီ&quot; (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် &quot;ယီ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို &quot;ဘားမစ်&quot; (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး &quot;မြန်&quot; (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး &quot;ယီ&quot; (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် &quot;လိုလို-ဗမာနွယ်&quot; (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot; /&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==
လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။
=== သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ===
ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် &quot;ခု၊ ကောင်၊ ယောက်&quot; စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။

=== အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) ===

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.&lt;/ref&gt;
=== ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု ===
အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi)
|-
| မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur
|-
| နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi
|-
| ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu
|-
| သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi
|-
| နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo
|}
&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.&lt;/ref&gt;

==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ==

=== နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) ===

နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt; Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။

=== ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) ===
ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။

=== မြိုဘာသာစကား (Mru Language) ===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။

=== ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) ===
အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;Hill, N. W. (2014). &quot;Notes on the Pai-lang Songs.&quot; Bulletin of SOAS.&lt;/ref&gt;

== အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု ==
ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques&quot;&gt;Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. &quot;Approaching the historical phonology of South-East Asian languages.&quot; Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.&lt;/ref&gt; ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Bradley, David. 2008. &quot;The Position of Namuyi in Tibeto-Burman.&quot; In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.&lt;/ref&gt; ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
=== ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;
• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[မြိုဘာသာစကား|မြို]]
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish)
**** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]]
**** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

=== လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref&gt;Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt;

• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]]
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

== ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ ==
* Bradley, David (1997). &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]&quot;. In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.
* {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}}
* Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社].
* Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived])
* Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill.
* Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社].
* ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社].

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>lp4k5ma8xhnyt5zbsm3dtqohj0wlfmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061315</id>
      <parentid>1061314</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု */</comment>
      <origin>1061315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23751" sha1="39qijsqjxyspd4u30phobffiq59twm4" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ
| native_name   = &lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;&quot;&gt;ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ&lt;/span&gt; (ယီဘာသာ)
| altname       = Lolo-Burmese languages
| region        = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.&lt;/ref&gt;
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ်  ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| child1        = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish)
| child2        = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho)
| child3        = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| ISO639-5      = tbq-lob
| map           = Lolo-Burmese languages map.svg
| mapcaption    = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ
}}

'''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;

ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊[[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် ==
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက &quot;လိုလို&quot; (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot;&gt;{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}&lt;/ref&gt;
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် &quot;လိုလို&quot; ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် &quot;ယီ&quot; (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် &quot;ယီ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို &quot;ဘားမစ်&quot; (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး &quot;မြန်&quot; (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး &quot;ယီ&quot; (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် &quot;လိုလို-ဗမာနွယ်&quot; (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot; /&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==
လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။
=== သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ===
ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် &quot;ခု၊ ကောင်၊ ယောက်&quot; စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။

=== အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) ===

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.&lt;/ref&gt;
=== ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု ===
အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi)
|-
| မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur
|-
| နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi
|-
| ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu
|-
| သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi
|-
| နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo
|}
&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.&lt;/ref&gt;

==အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ==

=== နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) ===

နာခီနွယ် (နာခီ သို့မဟုတ် မိုဆို) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ အနေအထားကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ပညာရှင်အများစုက လိုလိုနွယ်နှင့် ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများနှင့်အတူ ယှဉ်တွဲလျက် အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆ နှစ်ရပ်ရှိသည်။ လာမာ (၂၀၁၂) က နာခီနွယ်အုပ်စုသည် လိုလိုနွယ်ဘာသာစကားများအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt; Guillaume Jacques ကမူ ၎င်းသည် [[ချန်းဘာသာစကားအုပ်စု |ချီယန်နွယ်]] (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုမှ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။

=== ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) ===
ဗမာစကား မတိုင်မီက အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပျူ လူမျိုး|ပျူဘာသာစကား]]ကိုလည်း လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်းမှ ဖြစ်သည်ဟု ရံဖန်ရံခါ သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် အသေးစိတ် ကျကျနန ခွဲခြားလေ့လာရန် အထောက်အထားများစွာ မရှိသေးသည့်အတွက် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားမိသားစုအတွင်း အမျိုးအစား ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားရှိခြင်းက အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။

=== မြိုဘာသာစကား (Mru Language) ===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်းရှိ အမျိုးအစား ခွဲခြားမသတ်မှတ်နိုင်သေးသော အခြားဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည့် [[မြိုဘာသာစကား]] (Mru) မှာမူ လိုလို-ဗမာနွယ်မိသားစုနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်။

=== ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) ===
အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က ပြောဆိုခဲ့ကြသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]]သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်တွေ့ရှိရသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပြီး လိုလိုနွယ်အုပ်စုမှ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;Hill, N. W. (2014). &quot;Notes on the Pai-lang Songs.&quot; Bulletin of SOAS.&lt;/ref&gt;

== အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု ==
ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques&quot;&gt;Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. &quot;Approaching the historical phonology of South-East Asian languages.&quot; Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.&lt;/ref&gt; ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Bradley, David. 2008. &quot;The Position of Namuyi in Tibeto-Burman.&quot; In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.&lt;/ref&gt; ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
=== ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;
• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[မြိုဘာသာစကား|မြို]]( ယာယီထည့်သွင်း သတ်မှတ်)
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish)
**** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]]
**** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

=== လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref&gt;Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt;

• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]]
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

== ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ ==
* Bradley, David (1997). &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]&quot;. In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.
* {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}}
* Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社].
* Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived])
* Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill.
* Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社].
* ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社].

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>39qijsqjxyspd4u30phobffiq59twm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061316</id>
      <parentid>1061315</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ */</comment>
      <origin>1061316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26596" sha1="e35v0wzvh97tyorx57f03ip8j74b3mw" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ
| native_name   = &lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;&quot;&gt;ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ&lt;/span&gt; (ယီဘာသာ)
| altname       = Lolo-Burmese languages
| region        = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.&lt;/ref&gt;
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ်  ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| child1        = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish)
| child2        = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho)
| child3        = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| ISO639-5      = tbq-lob
| map           = Lolo-Burmese languages map.svg
| mapcaption    = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ
}}

'''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;

ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊[[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် ==
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက &quot;လိုလို&quot; (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot;&gt;{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}&lt;/ref&gt;
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် &quot;လိုလို&quot; ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် &quot;ယီ&quot; (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် &quot;ယီ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို &quot;ဘားမစ်&quot; (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး &quot;မြန်&quot; (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး &quot;ယီ&quot; (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် &quot;လိုလို-ဗမာနွယ်&quot; (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot; /&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==
လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။
=== သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ===
ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် &quot;ခု၊ ကောင်၊ ယောက်&quot; စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။

=== အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) ===

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.&lt;/ref&gt;
=== ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု ===
အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi)
|-
| မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur
|-
| နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi
|-
| ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu
|-
| သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi
|-
| နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo
|}
&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ ==
=== နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) ===
နာခီ (Naxi) သို့မဟုတ် မိုဆို (Moso) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တည်နေရာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ရန် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဇီဝိုလာမာ (Lama 2012) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ နာခီနွယ်အုပ်စုသည် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Nisoic/Ngwi)]] မိသားစုအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Lama2012&quot;&gt;Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ထင်ရှားသော တရုတ်-တိဗက် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Guillaume Jacques (၂၀၁၁၊ ၂၀၁၄) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များကမူ ချီယန်နွယ် (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ကြောင်း နှိုင်းယှဉ်ပြသခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques2011&quot;&gt;Jacques, Guillaume (2011). &quot;Phylogenetic methods and the prehistory of languages&quot;. Journal of Historical Linguistics, 1(1), 126–146.&lt;/ref&gt;
=== ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) ===
ခေတ်ဟောင်း မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[ပျူ လူမျိုး]]တို့ အသုံးပြုခဲ့သော [[ပျူဘာသာစကား]]သည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းကို လိုလို-ဗမာနွယ် သို့မဟုတ် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စုအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းရန် အငြင်းပွားဖွယ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပျူစာများကို အပြည့်အစုံ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း (ဥပမာ - The Myazedi Inscription ကဲ့သို့သော ကျောက်စာများအပေါ် အခြေခံ၍ Beckwith နှင့် Hill တို့၏ လေ့လာချက်များ) ၎င်း၏ တိကျသေချာသော မျိုးရိုးခွဲခြားမှုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်တွင် သီးသန့်လွတ်လပ်သော ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းက ပို၍ အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်အများစုက ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2012&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2012). &quot;The Pyu language: Recent advances in decipherment and linguistic classification&quot;. Bulletin of the School of Oriental and African Studies.&lt;/ref&gt;
=== မြိုဘာသာစကား (Mru Language) ===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်း ရှေးယခင်က လိုလို-ဗမာနွယ် သို့မဟုတ် ဗမာနွယ်အုပ်စုများနှင့် နီးစပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်နှိုင်းယှဉ် ဘာသာဗေဒ သုတေသနများ (ဥပမာ - David Peterson ၏ လေ့လာချက်များ) အရ [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] သည် ၎င်းတို့နှင့် တိုက်ရိုက်မဆင်တူဘဲ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်တွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိနေသော &quot;မြိုအနွယ်စု&quot; (Mruic languages) ဟူသော သီးသန့် ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Peterson2017&quot;&gt;Peterson, David (2017). &quot;Mruic languages&quot;. The Sino-Tibetan Languages (2nd ed.), Routledge.&lt;/ref&gt;
=== ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) ===
တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဟန်မင်းဆက်နောက်ပိုင်းနှင့် သုံးပြည်ထောင်ခေတ် အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က တရုတ်သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းများတွင် ကဗျာစာသားများအနေဖြင့် မှတ်တမ်းတင် တွေ့ရှိခဲ့ရသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]] (Pai-lang songs) သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် ရှေးဦးအကျဆုံး တွေ့ရှိရသည့် စာသားမှတ်တမ်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် Nathan Hill (၂၀၁၄) အပါအဝင် ပညာရှင်များ၏ ဆန်းစစ်ချက်အရ ဤဘာသာစကားသည် ရှေးဦး [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] (Proto-Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် လိုလိုနွယ်အုပ်စု၏ အစောပိုင်း ရှေ့ပြေးကိုင်းခွဲတစ်ခုမှ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိကြောင်း ခန့်မှန်းတင်ပြထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2014&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2014). &quot;Notes on the Pai-lang Songs&quot;. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 77(3), 517–539. DOI:10.1017/S0041977X14000492&lt;/ref&gt;


== အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု ==
ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques&quot;&gt;Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. &quot;Approaching the historical phonology of South-East Asian languages.&quot; Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.&lt;/ref&gt; ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Bradley, David. 2008. &quot;The Position of Namuyi in Tibeto-Burman.&quot; In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.&lt;/ref&gt; ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
=== ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;
• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[မြိုဘာသာစကား|မြို]]( ယာယီထည့်သွင်း သတ်မှတ်)
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish)
**** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]]
**** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

=== လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref&gt;Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt;

• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]]
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

== ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ ==
* Bradley, David (1997). &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]&quot;. In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.
* {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}}
* Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社].
* Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived])
* Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill.
* Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社].
* ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社].

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>e35v0wzvh97tyorx57f03ip8j74b3mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061317</id>
      <parentid>1061316</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) */</comment>
      <origin>1061317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26594" sha1="r8i1xfzabb8usmi6rftyo6jyirfb0rp" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ
| native_name   = &lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;&quot;&gt;ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ&lt;/span&gt; (ယီဘာသာ)
| altname       = Lolo-Burmese languages
| region        = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.&lt;/ref&gt;
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ်  ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| child1        = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish)
| child2        = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho)
| child3        = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| ISO639-5      = tbq-lob
| map           = Lolo-Burmese languages map.svg
| mapcaption    = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ
}}

'''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;

ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊[[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် ==
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက &quot;လိုလို&quot; (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot;&gt;{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}&lt;/ref&gt;
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် &quot;လိုလို&quot; ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် &quot;ယီ&quot; (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် &quot;ယီ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို &quot;ဘားမစ်&quot; (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး &quot;မြန်&quot; (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး &quot;ယီ&quot; (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် &quot;လိုလို-ဗမာနွယ်&quot; (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot; /&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==
လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။
=== သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ===
ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် &quot;ခု၊ ကောင်၊ ယောက်&quot; စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။

=== အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) ===

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.&lt;/ref&gt;
=== ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု ===
အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi)
|-
| မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur
|-
| နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi
|-
| ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu
|-
| သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi
|-
| နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo
|}
&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ ==
=== နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) ===
နာခီ (Naxi) သို့မဟုတ် မိုဆို (Moso) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တည်နေရာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ရန် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဇီဝိုလာမာ (Lama 2012) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ နာခီနွယ်အုပ်စုသည် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Nisoic/Ngwi)]] မိသားစုအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Lama2012&quot;&gt;Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ထင်ရှားသော တရုတ်-တိဗက် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Guillaume Jacques (၂၀၁၁၊ ၂၀၁၄) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များကမူ ချီယန်နွယ် (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ကြောင်း နှိုင်းယှဉ်ပြသခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques2011&quot;&gt;Jacques, Guillaume (2011). &quot;Phylogenetic methods and the prehistory of languages&quot;. Journal of Historical Linguistics, 1(1), 126–146.&lt;/ref&gt;
=== ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) ===
ခေတ်ဟောင်း မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[ပျူ လူမျိုး]]တို့ အသုံးပြုခဲ့သော [[ပျူဘာသာစကား]]သည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းကို လိုလို-ဗမာနွယ် သို့မဟုတ် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စုအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းရန် အငြင်းပွားဖွယ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပျူစာများကို အပြည့်အစုံ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း (ဥပမာ - The Myazedi Inscription ကဲ့သို့သော ကျောက်စာများအပေါ် အခြေခံ၍ Beckwith နှင့် Hill တို့၏ လေ့လာချက်များ) ၎င်း၏ တိကျသေချာသော မျိုးရိုးခွဲခြားမှုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်တွင် သီးသန့်လွတ်လပ်သော ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းက ပို၍ အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်အများစုက ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2012&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2012). &quot;The Pyu language: Recent advances in decipherment and linguistic classification&quot;. Bulletin of the School of Oriental and African Studies.&lt;/ref&gt;
=== မြိုဘာသာစကား (Mru Language) ===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်း ရှေးယခင်က လိုလို-ဗမာနွယ် သို့မဟုတ် ဗမာနွယ်အုပ်စုများနှင့် နီးစပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်နှိုင်းယှဉ် ဘာသာဗေဒ သုတေသနများ (ဥပမာ - David Peterson ၏ လေ့လာချက်များ) အရ [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] သည် ၎င်းတို့နှင့် တိုက်ရိုက်မဆင်တူဘဲ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်တွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိနေသော &quot;မြိုအနွယ်စု&quot; (Mruic languages) ဟူသော သီးသန့် ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Peterson2017&quot;&gt;Peterson, David (2017). &quot;Mruic languages&quot;. The Sino-Tibetan Languages (2nd ed.), Routledge.&lt;/ref&gt;
=== ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) ===
တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဟန်မင်းဆက်နောက်ပိုင်းနှင့် သုံးပြည်ထောင်ခေတ် အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က တရုတ်သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းများတွင် ကဗျာစာသားများအနေဖြင့် မှတ်တမ်းတင် တွေ့ရှိခဲ့ရသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]] (Pai-lang songs) သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် ရှေးဦးအကျဆုံး တွေ့ရှိရသည့် စာသားမှတ်တမ်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် Nathan Hill (၂၀၁၄) အပါအဝင် ပညာရှင်များ၏ ဆန်းစစ်ချက်အရ ဤဘာသာစကားသည် ရှေးဦး [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] (Proto-Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် လိုလိုနွယ်အုပ်စု၏ အစောပိုင်း ရှေ့ပြေးကိုင်းခွဲတစ်ခုမှ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိကြောင်း ခန့်မှန်းတင်ပြထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2014&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2014). &quot;Notes on the Pai-lang Songs&quot;. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 77(3), 517–539. DOI:10.1017/S0041977X14000492&lt;/ref&gt;
== အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု ==
ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques&quot;&gt;Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. &quot;Approaching the historical phonology of South-East Asian languages.&quot; Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.&lt;/ref&gt; ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Bradley, David. 2008. &quot;The Position of Namuyi in Tibeto-Burman.&quot; In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.&lt;/ref&gt; ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်းအုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
=== ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
ဒေးဗစ်ဘရက်ဒလေက လိုလို-ဗမာနွယ်ကို အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားခဲ့သည် -&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;
• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[မြိုဘာသာစကား|မြို]]( ယာယီထည့်သွင်း သတ်မှတ်)
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish)
**** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]]
**** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

=== လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
လာမာသည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုးကို ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာပြီးနောက် မွန်ဇီနွယ် (Mondzish) အုပ်စုကိုပါ ထည့်သွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာသည် မြိုနှင့် ဥဂွန်တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ်အုပ်စုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref&gt;Lama, Z. (2012). Subgrouping of Nisoic (Sino-Tibetan). University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt;

• လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
** [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]]
** လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ |လိုလိုနွယ် (Loloish)]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

== ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ ==
* Bradley, David (1997). &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]&quot;. In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.
* {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}}
* Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社].
* Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived])
* Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill.
* Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社].
* ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社].

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>r8i1xfzabb8usmi6rftyo6jyirfb0rp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061318</id>
      <parentid>1061317</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု */</comment>
      <origin>1061318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28677" sha1="je50brz16kojd8mp43x35rqcr9u1d3o" xml:space="preserve">{{Infobox language family
| name          = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ
| native_name   = &lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-family: 'Microsoft Yi Baiti', sans-serif;&quot;&gt;ꆈꌠꊿꌋꁱꂷ&lt;/span&gt; (ယီဘာသာ)
| altname       = Lolo-Burmese languages
| region        = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်ပြည်နယ်)၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] &lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot;&gt;Thurgood, Graham; LaPolla, Randy J., eds. (2003). *The Sino-Tibetan Languages*. Routledge. ISBN 978-0-7007-1129-1.&lt;/ref&gt;
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ်  ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| child1        = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] (Burmish)
| child2        = [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် / ယီနွယ်]] (Loloish / Yipho)
| child3        = [[မရုနွယ် ဘာသာစကားများ|မရုနွယ်]] (Mruish) &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Papers in Southeast Asian Linguistics, No. 14, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| ISO639-5      = tbq-lob
| map           = Lolo-Burmese languages map.svg
| mapcaption    = လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံပြ မြေပုံ
}}

'''လိုလို-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' ({{lang-en|Lolo-Burmese languages}}) သို့မဟုတ် '''ယီ-ဗမာဘာသာစကားအုပ်စု''' သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]၏ အဓိက ကိုင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားအုပ်စုကို အဓိကအားဖြင့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Burmish) နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ]] (Loloish/Yipho) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;

ဤဘာသာစကားအုပ်စုတွင် [[မြန်မာဘာသာစကား]]၊[[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား]]၊ [[နော့ဆူဘာသာစကား|ယီဘာသာစကား]]၊ [[လားဟူဘာသာစကား]]၊ [[လီဆူဘာသာစကား]] နှင့် [[အာခါဘာသာစကား]] စသည့် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ပြီး အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမ ဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း (အထူးသဖြင့် ယူနန်ပြည်နယ်) တို့တွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Thurgood2003&quot; /&gt; ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာချက်များအရ တက်ကျသံ (Tonal system) တည်ဆောက်ပုံ စနစ်ပြည့်စုံခြင်းနှင့် သဒ္ဒါကျောရိုး ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Subject–Object–Verb) တူညီခြင်းတို့ကြောင့် ဤအုပ်စုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအတွင်း သီးခြားကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ သတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကားအုပ်စုအမည် ==
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် မတိုင်မီကာလများက &quot;လိုလို&quot; (Lolo) ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားရာတွင် လူမျိုးစုအမည်ကို နှိမ့်ချလိုသော သဘောဖြင့် တိရစ္ဆာန် (အထူးသဖြင့် ဝက် သို့မဟုတ် ကျား) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အက္ခရာဘေးတွဲ (Radical) များဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိကြသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအသုံးအနှုန်းကို လူမျိုးစုဝင်များက ရှောင်ရှားလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot;&gt;{{Cite web |title=History of Loloish Terms |url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf |accessdate=27 June 2016 |archivedate=21 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201121004655/https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf }}&lt;/ref&gt;
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်အစိုးရသည် &quot;လိုလို&quot; ဟူသည့် အက္ခရာကို အသံတူသော်လည်း နှိမ့်ချမှုမပါဝင်သော အခြားအက္ခရာတစ်မျိုးဖြင့် အစားထိုး ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားတွင် ထိုလူမျိုးစုကို ခေါ်ဝေါ်ရန် &quot;ယီ&quot; (Yi/彝) ဟူသော စကားလုံးကို တရားဝင် အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ တရုတ်အစိုးရသည် &quot;ယီ&quot; ဟူသော စကားလုံးကို ရွေးချယ်ရာတွင် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအဆောင် ကို ဆိုလိုသည့် အဆင့်မြင့်အက္ခရာကို အသုံးပြု၍ ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခဲ့သည်။

ဘာသာဗေဒပညာရှင်များကြားတွင် ဤဘာသာစကား မိသားစုကို ခေါ်ဝေါ်ပုံမှာ ကွဲပြားမှုရှိသည်။ရောဘတ်ရှာဖာ (Robert Shafer)က ၁၉၆၆ မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အတွင်း ၎င်း၏ သုတေသနများတွင် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများကို &quot;ဘားမစ်&quot; (Burmic) ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းဖြင့် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။တရုတ်ပညာရှင်များက &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi/缅彝) ဟု သုံးနှုန်းကြပြီး &quot;မြန်&quot; (Mian) မှာ ဗမာ ကို ဆိုလိုပြီး &quot;ယီ&quot; (Yi) မှာ ယီလူမျိုးစု အမည်ဖြစ်သည်။
ယခုအခါ နိုင်ငံတကာ ဘာသာဗေဒလောကတွင် &quot;လိုလို-ဗမာနွယ်&quot; (Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် တရုတ်အသုံးအနှုန်းကို မှီငြမ်းသော &quot;မြန်-ယီ&quot; (Mian-Yi) ဟူသော အသုံးအနှုန်းများကို အများဆုံး အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;LingSinica&quot; /&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဝိသေသလက္ခဏာများ ==
လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် ဘိုးဘေးတစ်ဦးတည်းမှ ဆင်းသက်လာသည့်အားလျော်စွာ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံစနစ်နှင့် ဝေါဟာရများတွင် အောက်ပါအတိုင်း နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြသည်။
=== သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ===
ဤဘာသာစကား မိသားစုဝင်များအားလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt;အရာဝတ္ထုများကို ရေတွက်ရာတွင် &quot;ခု၊ ကောင်၊ ယောက်&quot; စသည့် သင်္ချာပစ္စည်းများကို အသုံးပြုသည့်စနစ်မှာ ဗမာ၊ လီဆူနှင့် ယီဘာသာစကားများတွင် အလွန်တူညီကြသည်။

=== အသံစနစ်နှင့် အသံနေအသံထား (Phonology and Tones) ===

လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသည် အသံနိမ့်မြင့် (Tonal) ရှိသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ များသောအားဖြင့် အခြေခံ အသံနိမ့်မြင့် (၃) မျိုး သို့မဟုတ် (၄) မျိုး ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ (ဥပမာ - ဗမာစာတွင် အောက်ကမြစ်၊ ရိုးရိုးနှင့် ဝစ္စပေါက် အသံများကဲ့သို့)။ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကား (Proto-Tibeto-Burman) တွင် ရှိခဲ့သော ဗျည်းတွဲများ သည် လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများသို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တဖြည်းဖြည်း လျော့ပါးသွားပြီး ရိုးရှင်းသော ဗျည်းသံများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). Handbook of Proto-Tibeto-Burman. University of California Press.&lt;/ref&gt;
=== ဝေါဟာရ ဆက်နွယ်မှု ===
အခြေခံဝေါဟာရများကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို အောက်ပါဇယားအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! အဓိပ္ပာယ် !! ရှေးဦး လိုလို-ဗမာနွယ် (PLB) !! ဗမာ !! လီဆူ !! ယိ (Yi)
|-
| မီး || *amiy || မီး (Mee) || ꓮ ꓟꓲ (A-mi) || amur
|-
| နှစ် (၂) || *C-nyis || နှစ် (Hnit) || ꓠꓬꓲ (Nyi) || nyi
|-
| ငါး (၅) || *wa/nga || ငါး (Nga) || ꓥ (Nga) || ngu
|-
| သေခြင်း || *siy || သေ (Thay) || ꓢꓰ (Se) || shi
|-
| နား (နားရွက်) || *na || နား (Nar) || ꓠꓮ (Na) || na-bo
|}
&lt;ref&gt;Matisoff, J. A. (2003). The Lolo-Burmese Stock. Handbook of Proto-Tibeto-Burman.&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားခွဲခြားမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားဖွယ်ရာများနှင့် ဆက်စပ်ဘာသာစကားများ ==
=== နာခီနွယ် ဘာသာစကားများ (Naxish Languages) ===
နာခီ (Naxi) သို့မဟုတ် မိုဆို (Moso) ဘာသာစကားအုပ်စု၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တည်နေရာကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သတ်မှတ်နိုင်ရန် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ဇီဝိုလာမာ (Lama 2012) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ နာခီနွယ်အုပ်စုသည် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Nisoic/Ngwi)]] မိသားစုအတွင်းမှ အုပ်စုကွဲတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Lama2012&quot;&gt;Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ထင်ရှားသော တရုတ်-တိဗက် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Guillaume Jacques (၂၀၁၁၊ ၂၀၁၄) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များကမူ ချီယန်နွယ် (Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုနှင့် ပိုမိုနီးစပ်ကြောင်း နှိုင်းယှဉ်ပြသခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques2011&quot;&gt;Jacques, Guillaume (2011). &quot;Phylogenetic methods and the prehistory of languages&quot;. Journal of Historical Linguistics, 1(1), 126–146.&lt;/ref&gt;
=== ပျူဘာသာစကား (Pyu Language) ===
ခေတ်ဟောင်း မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် အထက်မြန်မာပြည်တစ်ဝန်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[ပျူ လူမျိုး]]တို့ အသုံးပြုခဲ့သော [[ပျူဘာသာစကား]]သည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် ဖြစ်သော်လည်း၊ ၎င်းကို လိုလို-ဗမာနွယ် သို့မဟုတ် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စုအတွင်းသို့ တိုက်ရိုက်ထည့်သွင်းရန် အငြင်းပွားဖွယ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ပျူစာများကို အပြည့်အစုံ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း (ဥပမာ - The Myazedi Inscription ကဲ့သို့သော ကျောက်စာများအပေါ် အခြေခံ၍ Beckwith နှင့် Hill တို့၏ လေ့လာချက်များ) ၎င်း၏ တိကျသေချာသော မျိုးရိုးခွဲခြားမှုကို တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်တွင် သီးသန့်လွတ်လပ်သော ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းက ပို၍ အသင့်တော်ဆုံးဖြစ်ကြောင်း ပညာရှင်အများစုက ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2012&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2012). &quot;The Pyu language: Recent advances in decipherment and linguistic classification&quot;. Bulletin of the School of Oriental and African Studies.&lt;/ref&gt;
=== မြိုဘာသာစကား (Mru Language) ===
တရုတ်-တိဗက်နွယ် မိသားစုအတွင်း ရှေးယခင်က လိုလို-ဗမာနွယ် သို့မဟုတ် ဗမာနွယ်အုပ်စုများနှင့် နီးစပ်နိုင်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်နှိုင်းယှဉ် ဘာသာဗေဒ သုတေသနများ (ဥပမာ - David Peterson ၏ လေ့လာချက်များ) အရ [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] သည် ၎င်းတို့နှင့် တိုက်ရိုက်မဆင်တူဘဲ တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်တွင် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိနေသော &quot;မြိုအနွယ်စု&quot; (Mruic languages) ဟူသော သီးသန့် ကိုင်းခွဲတစ်ခုအဖြစ် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်နေကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Peterson2017&quot;&gt;Peterson, David (2017). &quot;Mruic languages&quot;. The Sino-Tibetan Languages (2nd ed.), Routledge.&lt;/ref&gt;
=== ပိုင်လမ်ဘာသာစကား (Pai-lang Language) ===
တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဟန်မင်းဆက်နောက်ပိုင်းနှင့် သုံးပြည်ထောင်ခေတ် အေဒီ ၃ ရာစုနှစ်ခန့်က တရုတ်သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းများတွင် ကဗျာစာသားများအနေဖြင့် မှတ်တမ်းတင် တွေ့ရှိခဲ့ရသော [[ပိုင်လမ်ဘာသာစကား]] (Pai-lang songs) သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများတွင် ရှေးဦးအကျဆုံး တွေ့ရှိရသည့် စာသားမှတ်တမ်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ဘာသာဗေဒပညာရှင် Nathan Hill (၂၀၁၄) အပါအဝင် ပညာရှင်များ၏ ဆန်းစစ်ချက်အရ ဤဘာသာစကားသည် ရှေးဦး [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]] (Proto-Lolo-Burmese) သို့မဟုတ် လိုလိုနွယ်အုပ်စု၏ အစောပိုင်း ရှေ့ပြေးကိုင်းခွဲတစ်ခုမှ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိကြောင်း ခန့်မှန်းတင်ပြထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2014&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2014). &quot;Notes on the Pai-lang Songs&quot;. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 77(3), 517–539. DOI:10.1017/S0041977X14000492&lt;/ref&gt;
== အုပ်စုပြင်ပဘာသာစကားများနှင့် ဆက်နွယ်မှု ==
ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Guillaume Jacques နှင့် Alexis Michaud (၂၀၁၁) တို့က နာခီ-ချီယန်နွယ် (Na-Qiangic) နှင့် လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese) ဟူသည့် အဓိကအုပ်စုကြီးနှစ်စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဗမာ-ချန်နွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာ-ချီယန်နွယ်]] (Burmo-Qiangic) ဘာသာစကားအုပ်စုတစ်ခု ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques&quot;&gt;Jacques, Guillaume, and Alexis Michaud. 2011. &quot;Approaching the historical phonology of South-East Asian languages.&quot; Journal of the Southeast Asian Linguistics Society.&lt;/ref&gt; ဤအဆိုပြုချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ်ဝင် လူမျိုးများသည် ချီယန်နွယ်ဝင်များနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော သမိုင်းဦး ဆက်နွယ်မှုရှိနေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။
ထို့အတူ David Bradley (၂၀၀၈) ကလည်း လိုလို-ဗမာနွယ်နှင့် ချီယန်နွယ် အုပ်စုခွဲနှစ်ခုကို ပေါင်းစည်း၍ အရှေ့ပိုင်း တိဗက်-ဗမာ (Eastern Tibeto-Burman) ဟူသော အုပ်စုခွဲတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Bradley, David. 2008. &quot;The Position of Namuyi in Tibeto-Burman.&quot; In Linguistics of the Tibeto-Burman Area.&lt;/ref&gt; ဤလေ့လာမှုများက တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ၏ ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများကို ပိုမိုရှင်းလင်းစေရန် ကြိုးပမ်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။

== အုပ်စုတွင်း အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==
လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ၏ အတွင်းပိုင်း အုပ်စုခွဲပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား သုတေသန တွေ့ရှိချက်အပေါ် မူတည်၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်။ အထင်ရှားဆုံးနှင့် အကိုးအများဆုံး အဆိုပြုချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် -
=== ဒေးဗစ် ဘရက်ဒလေ (၁၉၉၇) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
နာမည်ကျော် ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒလေ (David Bradley 1997) ၏ ခွဲခြားချက်အရ လိုလို-ဗမာနွယ် မိသားစုကြီးကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားထားသည် -&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. In Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Canberra: Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
 လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
 [[မြိုဘာသာစကား|မြို (Mru)]] (ရှေးဦးဝေါဟာရ တူညီချက်များကို အခြေခံ၍ ယာယီထည့်သွင်း သတ်မှတ်ခဲ့)
 လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** ဥဂွန်-ဗမာနွယ် (Ugong-Burmish)
**** [[:en:Gong_language|ဥဂွန် (Ugong)]] နှင့် လဝေ (Lawa) တို့ပါဝင်သော အုပ်စု
**** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] (ဗမာ၊ ရခိုင်၊ ဇိုင်ဝါး၊ မရူ/လော်ဝေါ်၊ လရှီ၊ အာချန် စသည်တို့)
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi)]] (ယီ၊ လီဆူ၊ လားဟူ၊ အာခါ စသည်တို့)
=== ဇီဝို လာမာ (၂၀၁၂) ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ===
ဘာသာဗေဒပညာရှင် ဇီဝို လာမာ (Ziwo Lama 2012) သည် ဘာသာစကား ၃၆ မျိုး၏ ဘုံဝေါဟာရ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်များနှင့် အသံစနစ်များကို မျိုးရိုးဗီဇကွန်ရက်နည်းလမ်း (Phylogenetic estimation) ဖြင့် တိကျစွာ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာခဲ့ပြီးနောက်၊ [[မွန်ဇီနွယ် ဘာသာစကားများ|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] အုပ်စုကိုပါ အသစ်တိုးချဲ့ ထည့်သွင်းကာ အောက်ပါအတိုင်း အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် လာမာ၏ ခွဲခြားမှုတွင် ခေတ်သစ်ခေတ် အသိအမှတ်ပြုချက်များအရ မြို (Mruic) နှင့် ဥဂွန် (Ugong) တို့ကို လိုလို-ဗမာနွယ် မိသားစုအတွင်း တိုက်ရိုက် ထည့်သွင်းထားခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;Lama2012&quot;&gt;Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012). Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages: A Study from the Perspectives of Shared Innovation and Phylogenetic Estimation. Ph.D. dissertation, University of Texas at Arlington.&lt;/ref&gt;
 လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)
 [[:en:Mondzish_languages|မွန်ဇီနွယ် (Mondzish)]] (လာဗူ၊ မွန်ဇီ စသည့် ရှားပါး ဘာသာစကားငယ်များ)
 လိုလို-ဗမာ ဗဟိုချက်အုပ်စု (Core Lolo-Burmese)
*** [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]] (မြန်မာ၊ ရခိုင်၊ ထားဝယ်၊ မရူ၊ ဇိုင်ဝါး၊ လရှီ စသည်တို့)
*** [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ် (Loloish / Ngwi)]] (ယီ၊ လီဆူ၊ လားဟူ၊ အာခါ စသည်တို့)

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

== ကျမ်းကိုးစာအုပ်များ ==
* Bradley, David (1997). &quot;[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/bradley1997tibeto-burman.pdf Tibeto-Burman languages and classification]&quot;. In ''Tibeto-Burman languages of the Himalayas, Papers in South East Asian linguistics''. Canberra: Pacific Linguistics.
* {{Cite journal|first=David|last=Bradley|title=The Characteristics of the Burmic Family of Tibeto-Burman|journal=Language and Linguistics|year=2012|volume=13|issue=1|pages=171_192|url=http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|archive-date=21 November 2020|access-date=27 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121004655/http://www.ling.sinica.edu.tw/files/publication/j2012_1_08_4916.pdf|url-status=dead}}
* Huang, Bufan [黄布凡], ed. (1992). ''A Tibeto-Burman Lexicon'' (''TBL'') [藏缅语族语言词汇]. Beijing: Minzu University Press [中央民族学院出版社].
* Lama, Ziwo Qiu-Fuyuan (2012), ''Subgrouping of Nisoic (Yi) Languages'', thesis, University of Texas at Arlington ([https://www.webcitation.org/6AdB9D07H?url=https://dspace.uta.edu/bitstream/handle/10106/11161/Lama_uta_2502D_11591.pdf archived])
* Van Driem, George (2001). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook of the Greater Himalayan Region.'' Brill.
* Yunnan Province Geography Gazetteer Committee [云南省地方志编纂委员会] (1998). ''Yunnan Province Gazetteer, volume 59: ethnic minority languages and orthographies gazetteer'' [云南省志卷59: 少数民族语言文字志]. Kunming: Yunnan People's Press [云南人民出版社].
* ''Zangmian yuyin he cihui'' (''ZMYYC'') [藏缅语语音和词汇] (1991). Beijing: Social Sciences Press [中国社会科学出版社].

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>je50brz16kojd8mp43x35rqcr9u1d3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Android Froyo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65426</id>
    <revision>
      <id>1061283</id>
      <parentid>447109</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5485" sha1="2olqexvmiabwxulufzp93al4qgftpot" xml:space="preserve">{{retaining title}}
{{translation incomplete}}
{{Infobox OS|name=Android Froyo|logo=Android logo (2007-2014).svg|logo size=150px|screenshot=Android_2.2_Froyo_home.png|screenshot_size=250px|caption=Android 2.2 Froyo home screen|released={{Release date and age|2010|05|20}}|latest release version=2.2.3|latest release date={{start date and age|2011|11|21}}|version အန်းဒရွိုက်]]|developer=[[Google]]|preceded by=[[Android Eclair|Android 2.1 &quot;Eclair&quot;]]|succeeded by=[[Android Gingerbread|Android 2.3 &quot;Gingerbread&quot;]]|support_status=Discontinued|website={{URL|http://developer.android.com/about/versions/android-2.2-highlights.html}}}}
'''Android Froyo''' သည် Google မှထုတ်လုပ်သော အချောသတ်ပြင်ဆင်ထားသော Android မိုဘိုင်းစက်မောင်းစနစ်၏ ဗားရှင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗားရှင်း ၂.၂ နှင့် ၂.၃ အကြား အမွှန်းတင်ပြင်ဆင်ထားသော စနစ်သစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀၊ မေ ၂၀ ရက် လူအများသိအောင် Google I/O ညီလာခံတွင် ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။  &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;66&quot;&gt;&lt;/span&gt;Froyo တွင် တစ်ခုတည်းသော အရေးပါပြီးအသုံးဝင်သော အရာတစ်ခုမှာ USB Tethering နှင့် Wi-Fi Hotspot တို့ဖြစ်သည်။ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;68&quot;&gt;&lt;/span&gt;၂၀၁၅၊ နိုဝင်ဘာ ၂ ရက်နေ့ Google စစ်တမ်းအရ Google Play အသုံးပြုရန် ၀.၂% သော Android စက်များသည် Froyo ဖြင့် ဝင်ရောက်အသုံးပြုကြသည်။

== ထူးခြားချက်များ ==
Froyo တွင်ပါဝင်သော ထူးခြားချက်အသစ်များမှာ
* Speed, memory, and performance optimizations&lt;ref&gt;{{Cite web|title=EXCLUSIVE: Unofficially Confirmed Froyo Features, Post-Day-1 Of Google I/O [Google I/O Blitz Coverage, Day 1]|url=http://www.androidpolice.com/2010/05/20/exclusive-unofficially-confirmed-froyo-features-post-day-1-of-google-io-google-io-blitz-coverage-day-1/|website=Android Police|accessdate=2015-12-04}}&lt;/ref&gt;
* Additional application speed improvements, implemented through JIT compilation&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|title=EXCLUSIVE: AndroidPolice.com's Nexus One Is Running Android 2.2 Froyo. How Fast Is It Compared To 2.1? Oh, Only About 450% Faster|url=http://www.androidpolice.com/2010/05/11/exclusive-androidpolice-coms-nexus-one-is-running-android-2-2-froyo-how-fast-is-it-compared-to-2-1-oh-only-about-450-faster/|website=Android Police|accessdate=2015-12-04}}&lt;/ref&gt;
* Integration of Chrome's V8 JavaScript engine into the Browser application
* Support for the Android Cloud to Device Messaging (C2DM) service, enabling push notifications
* Improved Microsoft Exchange support, including security policies, auto-discovery, GAL look-up, calendar synchronization and remote wipe
* Improved application launcher with shortcuts to Phone and Browser applications
* USB tethering and Wi-Fi hotspot functionality&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|title=Android 2.2 ‘Froyo’ Features USB, Wi-Fi Tethering|url=http://www.wired.com/gadgetlab/2010/05/android-22-froyo-features-usb-wi-fi-tethering/|website=WIRED|publisher=WIRED|accessdate=2015-12-04|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027075819/http://www.wired.com/gadgetlab/2010/05/android-22-froyo-features-usb-wi-fi-tethering/|archive-date=27 October 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Option to disable data access over mobile network
* Updated Market application with batch and automatic update features
* Quick switching between multiple keyboard languages and their dictionaries
* Support for Bluetooth-enabled car and desk docks
* Support for numeric and alphanumeric passwords
* Support for file upload fields in the Browser application&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Issue 2519 - android - Browser should support file uploads (input type&lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;&quot;file&quot;) - Android Open Source Project - Issue Tracker - Google Project Hosting|url=https://code.google.com/p/android/issues/detail?id=2519#c112|website=code.google.com|accessdate=2015-12-04}}&lt;/ref&gt;
* The browser now shows all frames of animated GIFs instead of just the first frame only
* Support for installing applications to the expandable memory
* Adobe Flash support&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Google's Andy Rubin on Everything Android|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/04/27/googles-andy-rubin-on-everything-android/|website=Bits Blog|accessdate=2015-12-04}}&lt;/ref&gt;
* Support for high-PPI displays (up to 320 ppi), such as four-inch 720p screens&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Supporting Multiple Screens {{!}} Android Developers|url=http://developer.android.com/guide/practices/screens_support.html#range|website=developer.android.com|accessdate=2015-12-04}}&lt;/ref&gt;
* Introduced .asec file extension.
* [[File:Logotipo_de_Android_Froyo.png|thumb|201x201px|A screenshot of Froyo's logo.]]Gallery allows users to view picture stacks using a zoom gesture


== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}


[[Category:အန်းဒရိုက် စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်]]</text>
      <sha1>2olqexvmiabwxulufzp93al4qgftpot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 1433</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66705</id>
    <revision>
      <id>1061289</id>
      <parentid>843066</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6287" sha1="fgzwxhpo14y27e6lb4dihvbxbe8juoq" xml:space="preserve">﻿{{Sky|03|42|01.553|-|47|13|19.49}}
{{Infobox galaxy
| name               = NGC 1433
| image              = [[File:Composite view of the galaxy NGC 1433 from ALMA and Hubble.jpg|300px]]
| caption            = ALMA နှင့် Hubble တို့မှပေါင်းစပ်ထားသော NGC 1433 ပုံရိပ်&lt;ref&gt;{{cite news|title=ALMA Probes Mysteries of Jets from Giant Black Holes|url=http://www.eso.org/public/news/eso1344/|accessdate=18 October 2013|newspaper=ESO Press Release}}&lt;/ref&gt; 
| credit             = ALMA (ESO/NAOJ/NRAO)/NASA/ESA/F. Combes
| epoch              = [[J2000]]
| pronounce          =
| constellation name = [[ဟော်ရိုလိုဂျီယံ (ကြယ်စုတန်း)|ဟိုရိုလိုဂျီယံ]] 
| ra                 = {{RA|03|42|01.553}}&lt;ref name=simbad&gt;{{cite web|title=Search Results for NGC 1433|url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=NGC+1433|work=Astronomical Database|publisher=SIMBAD|accessdate=18 October 2013}}&lt;/ref&gt; 
| dec                = {{DEC|-47|13|19.49}}&lt;ref name=simbad/&gt;
| z                  = ၀.၀၀၃၅၉၀&lt;ref name=simbad/&gt;
| h_radial_v         = ၁၀၇၆±၁ km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| gal_v              = 
| dist_ly            = ၃၂ Mly&lt;ref name=hst&gt;{{cite web|title=A galaxy with a glowing heart (HST site)|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1427a/|work=website|accessdate=17 July 2014|archive-date=27 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180927204144/https://www.spacetelescope.org/images/potw1427a/}}&lt;/ref&gt; 
| group_cluster      = 
| type               = (R'_1)SB(rs)ab &lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 1433
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+1433
  | accessdate=2016-01-18
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20180927125235/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+1433
  | archive-date=27 September 2018
  | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| mass               = 
| mass_light_ratio   = &lt;!-- In solar units  --&gt;
| stars              = 
| appmag_v           = ၉.၉၉&lt;ref name=simbad/&gt;
| appmag_b           = ၁၀.၈၄&lt;ref name=simbad/&gt;
| absmag_v           = 
| size_v             = 6′.5 × 5′.9&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes              = 
| names              = 	 HIPASS J0342-47,	 QDOT B0340269-472245,	 [CHM2007] LDC 266, J034201.55-4713194,
AM 0340-472,	 IRAS 03404-4722,	 SGC 034027-4722.8,	 [VDD93] 31,
6dFGS gJ034201.5-471319,	 LEDA 13586,	 SINGG HIPASS J0342-47,	
ESO 249-14,	 2MASX J03420155-4713194,	 [A81] 034029-4724,	
ESO-LV 249-0140,	 PSCz Q03404-4722,	 [CHM2007] HDC 257 J034201.55-4713194
| references         = 
}}
'''NGC 1433''' သည် [[ကြယ်စုတန်း]]မှ နှစ်ထပ်ကွင်းပုံစံ ဂလက်ဆီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[ကမ္ဘာမြေ]]မှ [[အလင်းနှစ်]] ၃၀ [[မီလီယံ]] ကွာဝေးပြီး တက်ကြွသော ဝတ်ဆံရှိကာ Seyfert galaxy အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဗဟိုကျသောအပိုင်းတွင် ကြယ်တာရာများ ပေါက်ဖွားနေသည့်ပုံစံများ ရှိနေပြီး ခရုပတ်လက်မောင်းနားတွင် သိသိသာသာဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal | url=http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2002/31/aa2373.pdf | title=Magnetic fields in barred galaxies. I. The atlas | display-authors=6 | author=Beck, R. | author2=Shoutenkov, V. | author3=Ehle, M. | author4=Harnett, J. I. | author5=Haynes, R. F. | author6=Shukurov, A. | author7=Sokoloff, D. D. | author8=Thierbach, M. | journal=Astronomy and Astrophysics | date = August 2002 | volume=391 | pages=83–102 | doi=10.1051/0004-6361:20020642|arxiv = astro-ph/0207201 |bibcode = 2002A&amp;A...391...83B }}&lt;/ref&gt; NGC 1433 အား Legacy ExtraGalactic UV Survey (LEGUS) မှ အနီးအနား ဂလက်ဆီ ၅ဝ နှင့်အတူ ပူးတွဲလေ့လာခဲ့သည်။ အလယ်တွင် [[တွင်းနက်]]မှ မှုတ်ထုတ်လိုက်သောအရာသည် အလင်းနှစ် ၁၅ဝ ထိရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=POTW1427a/&gt; NGC 1433 အား ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် James Dunlop ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀၊ ၁၉၈၅ တွင် [[ဆူပါနိုဗာ]] SN 1985 P တစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://adsabs.harvard.edu/abs/1987ESOC...26..655C Spectroscopy and photometry of a type II supernova 1985P in NGC1433] Workshop of ESO for SN 1987A, Garching, Federal Republic of Germany, 6-8 Ιουλίου 1987, Proceedings (A88-35301 14-90). Garching, Federal Republic of Germany, European Southern Observatory, 1987, p. 655-661.&lt;/ref&gt; NGC 1433 သည် Dorado Group ၏ NGC 1433 group ထဲတွင် ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=ALMA observations of feeding and feedback in nearby Seyfert galaxies: an AGN-driven outﬂow in NGC 1433|url=http://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso1344/eso1344a.pdf|work=Manuscript no. nugas1|publisher=Astronomy &amp; Astronophysics|accessdate=18 October 2013}}&lt;/ref&gt;

==ပြခန်း==
&lt;gallery&gt;
File:A galaxy with a glowing heart.jpg|NGC 1433 taken by (LEGUS).&lt;ref name=POTW1427a&gt;{{cite news|title=A galaxy with a glowing heart|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1427a/|accessdate=8 August 2014|work=ESA/Hubble Picture of the Week|archivedate=27 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180927204144/https://www.spacetelescope.org/images/potw1427a/}}&lt;/ref&gt;
File:NGC1433-hst-R814GB450.jpg|[[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|HST]]
&lt;/gallery&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}


[[Category:ဟော်ရိုလိုဂျီယံ (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>fgzwxhpo14y27e6lb4dihvbxbe8juoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IC 1101</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67046</id>
    <revision>
      <id>1061286</id>
      <parentid>954116</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5117" sha1="k5b1x3s0zesdutbmej8a5tgan785z7q" xml:space="preserve">{{Distinguish|IC 1011}}
{{Sky|15|10|56.1|+|05|44|41|1}}
{{Infobox galaxy
| name               = [[New General Catalogue#Index Catalogue|IC]] 1101
| image              = IC 1101 in Abell 2029 (hst 06228 03 wfpc2 f702w pc).jpg
| caption            = ဟာဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်း၏ IC 1101 
| epoch              = [[Epoch (astronomy)#Julian years and J2000|J2000]]
| constellation name = [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး]]
| ra                 = {{RA|15|10|56.1}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web |url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=IC+1101&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES |title=NED results for object IC 1101 |work=NASA/IPAC Extragalactic Database |accessdate=11 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212011626/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=IC+1101&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES |archive-date=12 February 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec                = {{DEC|+05|44|41}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| z                  = {{val|0.077947|0.000087}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v         = {{convert|23368|±|26|km/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| gal_v              = {{convert|23395|±|26|km/s|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| dist_ly            = ၁.၀၄၅±၀.၀၇၃[[အလင်းနှစ်|billion ly]] &lt;br/&gt; (၃၂၀.၅±၂၂.၄ [[Parsec|Mpc]]){{hub|0.73}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| group_cluster      = [[Abell 2029]]
| type               = E/S0&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;/&gt;
| size               = {{val|210|39|u=thousand [[အလင်းနှစ်|ly]]}} &lt;br/&gt; ({{val|65|12|u=[[Parsec|kpc]]}}) effective radius&lt;ref name=&quot;Fisher1995&quot;&gt;{{cite journal |title=Kinematics of 13 brightest cluster galaxies |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1995-01-10_438_2/page/538 |journal=The Astrophysical Journal |first1=David |last1=Fisher |first2=Garth |last2=Illingworth |first3=Marijn |last3=Franx |volume=438 |issue=2 |pages=539–562 |date=January 1995 |doi=10.1086/175100 |bibcode=1995ApJ...438..539F}}&lt;/ref&gt;
| stars              = ၁၀၀ ထရီလီယံ (၁၀&lt;sup&gt;၁၄&lt;/sup&gt;)
| appmag_v           = ၁၄.၇၃&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v             = 1'.2 × 0'.6&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes              = 
| names              = [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 9752,&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt; [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 54167,&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt; A2029-[[Brightest cluster galaxy|BCG]]&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| references         = 
}}

'''IC 1101''' သည် ဂလက်ဆီ အစုအဝေး၏ အလယ်ဗဟိုတွင်ရှိသော ဆူပါဂျိုင့်ယင့် ဘဲဥပုံ ဂလက်ဆီဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;SIMBAD&quot;&gt;{{cite web |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=IC+1101 |title=IC 1101 -- Brightest galaxy in a Cluster (BCG) |work=[[SIMBAD]] |accessdate=21 December 2014}}&lt;/ref&gt;  ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]] ၁.၀၄ [[ဘီလီယံ]]နှစ် ၃၂၀ megaparsec ဝေးကွာသည်။&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt; IC 1101 တွင် သတ္တုပေါ့ကြွယ်ဝသည့် သက်တမ်းရင့် ကြယ်များစွာ တည်ရှိပြီး အကြီးမားဆုံးနှင့် အတောက်ပဆုံး ဂလက်ဆီများထဲမှ တစ်ခုအပါဝင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Uson1991&quot;&gt;{{cite journal |title=Diffuse light in dense clusters of galaxies. I. ''R''-band observations of Abell 2029 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1991-03-01_369_1/page/n49 |journal=The Astrophysical Journal |first1=Juan M. |last1=Uson |first2=Stephen P. |last2=Boughn |first3=Jeffrey R. |last3=Kuhn |volume=369 |pages=46–53 |date=March 1991 |doi=10.1086/169737 |bibcode=1991ApJ...369...46U}}&lt;/ref&gt;
ဂလက်ဆီအား ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တပညာရှင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]မှ ၁၇၉၀ ခုနှစ် ဇွန် ၁၉ တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်==
* {{cite news |url=http://www.nytimes.com/1990/10/26/us/sighting-of-largest-galaxy-hints-clues-on-the-clustering-of-matter.html |title=Sighting of Largest Galaxy Hints Clues on the Clustering of Matter |work=The New York Times |first=John Noble |last=Wilford |date=26 October 1990}}
* {{cite web |url=http://apod.nasa.gov/apod/ap120312.html |title=The Scale of the Universe - Interactive |work=Astronomy Picture of the Day |date=12 March 2012}}
* {{WikiSky}}

[[Category:ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)]]

{{Galaxy-stub}}</text>
      <sha1>k5b1x3s0zesdutbmej8a5tgan785z7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Windows 95</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68244</id>
    <revision>
      <id>1061312</id>
      <parentid>830979</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="dntj38jt685xb3438velrwtyaufqx9k" xml:space="preserve">{{Infobox OS
| name                = Windows 95
| version of          = [[Windows 9x]]
| logo                = Microsoft Windows 95 Logo.png
| screenshot          = Windows 95 at first run.png
| caption             = Windows 95 desktop, showing its icons and [[taskbar]]
| developer           = [[Microsoft]]
| website             =
| source_model        = Closed source
| license             = [[Proprietary software|Proprietary]] [[commercial software]]
| supported_platforms = [[IA-32]]
| kernel_type         = [[Monolithic kernel|Monolithic]]
| preceded_by         = [[Windows 3.1x]] (1993)
| succeeded_by        = [[Windows 98]] (1998)
| first_release_date  = {{Start date and age|1995|8|15}}
| first_release_url   =
| GA_date             = {{Start date and age|1995|8|24}}
| GA_url              = Segal, David (1995-08-24).  21 years ago [http://www.washingtonpost.com/wp-srv/business/longterm/microsoft/stories/1995/debut082495.htm &quot;With Windows 95's Debut, Microsoft's Scales Heights of Hype.&quot;]  ''WashingtonPost.com''.  Retrieved 2015-08-24.
| release_version     = OEM Service Release 2.5 (4.0.950 C)
| release_date        = {{Start date and age|1997|11|26}}
| release_url         = http://www.windowsitpro.com/Articles/ArticleID/17404/17404.html?Ad=1
| preview_version     =
| preview_date        =
| preview_url         =
| support_status      = Mainstream support ended on December 31, 2000&lt;ref name=Lifecycle /&gt;&lt;br&gt;Extended support ended on December 31, 2001&lt;ref name=Lifecycle&gt;{{cite web
  |title=Microsoft Support Lifecycle
  |url=http://support.microsoft.com/lifecycle/?p1=7864
  |publisher=Microsoft
  |accessdate=February 7, 2015
  }}&lt;/ref&gt;
| date                = January 2009&lt;!-- approximate date of template insertion for dating hidden maintenance categories --&gt;
}}

'''Windows 95''' ( codemane '''Chicago''') သည် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]၏ [[Operating System|ကွန်ပျူတာစက်လည်ပတ်ရေးစနစ်]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး
ဩဂုတ်လ ၂၄၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ သုံးစွဲသူအစဉ်ပြေစေရန်ဦးတည်ထားသော&lt;ref name=WashPost1995&gt;{{cite news|title=With Windows 95's Debut, Microsoft Scales Heights of Hype|author=David Segal|url= http://www.washingtonpost.com/wp-srv/business/longterm/microsoft/stories/1995/debut082495.htm|work=Washington Post|date=August 24, 1995 |accessdate=March 24, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Aug. 24, 1995: Say Hello to Windows 95|author=Long, Tony|url=http://www.wired.com/thisdayintech/2011/08/0824windows-95/|work=Wired.com|date=August 24, 2011|accessdate=April 21, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212154004/http://www.wired.com/thisdayintech/2011/08/0824windows-95/|archive-date=12 December 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ယင်းသည် ယခင်က [[MS-DOS|DOS]]-based [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်|Windows]] ထုတ်ကုန်များကို သိသိသာသာ မွမ်းမံထားသည်။
Windows 95 သည် ယခင်က Windows 3.1x series ကို ရုပ်သွင်ပြင်များဖြင့်ပြသော GUI interface အဖြစ်သို့ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ 
၎င်းအပြင် plug-and-play feature အသစ်နှင့်အတူ ယခင်က 16-bit လုပ်ဆောင်နိုင်ရည်မှ ပိုမိုမြန်ဆန်သည့် 32-bit architecture သို့ 
ပြောင်းလဲနိုင်ခဲ့သည်။ Windows 95 သည် feature အသစ်များဖြစ်သော &quot;Start&quot; ခလုတ် Taskbar အစရှိသည်များကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သုံးနှစ်ကြာသော် [[Windows 98]] ထွက်လာပြီး Windows 95 အား ထောက်ပံ့ပေးမှုမှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး]]</text>
      <sha1>dntj38jt685xb3438velrwtyaufqx9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Windows 98</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68251</id>
    <revision>
      <id>1061313</id>
      <parentid>339853</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5102" sha1="hssh5tqrg8fkmowj3b9xuq4uyytpgu0" xml:space="preserve">{{Infobox OS
|name=Microsoft Windows 98
|version of=[[Windows 9x]]
|logo=Microsoft Windows 98 Logo.png
|screenshot=Windows98.png
|caption=Screenshot of Windows 98 displaying its [[desktop metaphor|desktop]], [[taskbar]], and [[Active Desktop|channel bar]].
|developer=[[Microsoft]]
|source_model=Closed source
|license=Commercial software
|first_release_date={{start date and age|1998|05|15}}
|first_release_url=http://windowsitpro.com/windows-server/windows-98-release-date-set-june-25
|GA_date={{start date and age|1998|06|25}}
|GA_url=
|kernel_type=Monolithic 
|preceded_by = [[Windows 95]] (၁၉၉၅)
|succeeded_by = [[Windows ME]] (၂၀၀၀)
|release_version=Second Edition (4.10.2222 A)
|release_date={{Start date and age|1999|5|5}}
|release_url= http://news.microsoft.com/1999/05/05/microsoft-windows-98-second-edition-released-to-manufacturing/
|support_status= Mainstream support ended on June 30, 2002&lt;ref name=&quot;Support&quot;&gt;{{cite web |url=https://support.microsoft.com/en-us/lifecycle?sort=ES&amp;alpha=Windows%2098 |title=Microsoft Support Lifecycle |author=[[Microsoft]] |work=Support |accessdate=May 25, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Extended support ended on July 11, 2006&lt;ref name=&quot;Support&quot;/&gt;
|other_articles=
|date=January 2011 &lt;!-- approximate date of template insertion for dating hidden maintenance categories --&gt;
}}
'''Windows 98''' (codename '''Memphis'''&lt;ref name=&quot;Memphis&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.cnet.com/Memphis-is-Windows-98/2100-1001_3-201734.html |title=Memphis is Windows 98 |last=Lash |first=Alex |date=July 23, 1997 |publisher=CBS Interactive |work=CNET |accessdate=May 25, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210929062323/https://www.cnet.com/news/memphis-is-windows-98/ |archive-date=29 September 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) 
သည် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ GUI စနစ်ပါသော ကွန်ပျူတာ စက်လည်ပတ်ရေး စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းသည် Windows 9x series များထဲတွင် ဒုတိယမြောက် ပင်တိုင် release လုပ်ခဲ့သော
ဗားရှင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၁၉၉၈ ခုနှစ် မေလ ၁၅ တွင် ပွဲထုတ်ခဲ့သည်။ ယခင် Windows 95 ကဲ့သို့ 16-bit နှင့် 32-bit လုပ်ဆောင်နိုင်သော hybrid အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;Multitask&quot;&gt;{{cite web |url=https://support.microsoft.com/en-us/kb/117567/en-us |title=How 16-Bit and 32-Bit Programs Multitask in Windows 95 |author=[[Microsoft]] |date=November 15, 2006 |work=Support |accessdate=May 25, 2015}}&lt;/ref&gt; 
boot stage မှာ [[MS-DOS]] based ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Architecture&quot;&gt;{{cite web |url=https://technet.microsoft.com/en-us/library/cc751120.aspx |title=Windows 95 Architecture Components |author=[[Microsoft]] |work=Microsoft TechNet |accessdate=May 25, 2015}}&lt;/ref&gt; 
Windows 98 နောက်ပိုင်းတွင် Windows 98 Second Edition (SE) အား ၁၉၉၉ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်တွင် release လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Windows98SE&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.microsoft.com/1999/05/05/microsoft-windows-98-second-edition-released-to-manufacturing/ |title=Microsoft Windows 98 Second Edition Released to Manufacturing |author=[[Microsoft]] |date=May 5, 1999 |work=News Center |accessdate=May 25, 2015}}&lt;/ref&gt; 
မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် [[Windows ME]] အား ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇွန် ၂၀ တွင် ဗားရှင်းအသစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;WindowsMe&quot;&gt;{{cite web |url=http://news.microsoft.com/2000/06/19/microsoft-windows-millennium-edition-released-to-manufacturing-2/ |title=Microsoft Windows Millennium Edition Released to Manufacturing |author=[[Microsoft]] |date=June 19, 2000 |work=News Center |accessdate=May 25, 2015}}&lt;/ref&gt; 
Windows 98 နှင့် 98 SE အား ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်တွင် ပင်မထောက်ပံ့မှု ရပ်တန့်ခဲ့ကာ ထပ်တိုးထောက်ပံ့မှုကို ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Support&quot;/&gt;
Windows 98 အတွက် နာမည်ကြီး startup sound ကို မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အသံအင်ဂျင်နီယာ Ken Kato ဆိုသူမှ ဖန်တီးပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;SpeakHertz&quot;&gt;{{cite web |url=http://speakhertz.com/6706/interview-343-industries-audio-manager-ken-kato |title=Interview: 343 Industries Audio Manager – Ken Kato |publisher=SpeakHertz |accessdate=May 25, 2015}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist|2}}

[[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး]]</text>
      <sha1>hssh5tqrg8fkmowj3b9xuq4uyytpgu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Windows 1.0</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68269</id>
    <revision>
      <id>1061311</id>
      <parentid>810611</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4727" sha1="393na7623xifmcv0l5ig9m6radseyki" xml:space="preserve">{{Distinguish|Windows 10}}
{{Infobox OS version
|name=Microsoft Windows 1.0
|version of=[[မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုးစ်]]
|logo=Windows logo and wordmark - (1985-1989).svg
|screenshot=Windows1.0.png
|caption=Screenshot of Microsoft Windows 1.01
|developer=[[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]]
|source_model=Closed source
|license=စီးပွားရေး ဆော့ဝဲလ်
|kernel_type=
|preceded_by=[[MS-DOS]] (၁၉၈၁)
|succeeded_by=[[Windows 2.0]] (၁၉၈၇)
|first_release_date= {{Start date and age|1985|November|20|mf=yes}}&lt;ref name=microsoft-obs /&gt;
|release_version=1.04
|release_date={{Start date and age|1987|April}}&lt;ref name=&quot;microsoft-obs&quot; /&gt;
|support_status= Unsupported as of December 31, 2001&lt;ref name=&quot;obsolete-prod&quot; /&gt;
|Working-status=Historic
|date=January 2009 &lt;!-- approximate date of template insertion for dating hidden maintenance categories --&gt;
}}
'''Windows 1.0''' သည် [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] ကုမ္ပဏီ၏ GUI စနစ် ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရေးစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
ယင်းအချိန်က မိုက်ခရိုဆော့ဖ်သည် [[Apple Inc.|Apple]] ကွန်ပျူတာ Macintosh အတွက် application များအား ရေးသားရန်
ပူးတွဲလုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ပထမဆုံးသော GUI စနစ်သုံး ပါဆင်နယ်ကွန်ပျူတာအား ဖန်တီးရန်လည်း ဖြစ်သည်။
Windows 1.0 အား ၁၉၈၅ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ ပထမဆုံး ဝင်းဒိုးဗားရှင်းအဖြစ် ထုတ်
လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;microsoft-obs&quot;&gt;{{cite web|title=Windows Version History|url=http://support.microsoft.com/kb/32905|website=Support|publisher=[[Microsoft]]|accessdate=October 22, 2014|date=September 23, 2011 |edition=4.0}}&lt;/ref&gt; ယင်းသည် [[MS-DOS]] ပေါ်တွင် မောင်းနှင်သော 16-bit စနစ်သုံး ကွန်ပျူတာလည်ပတ်ရေးစနစ်တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ဟာဒ်ဝဲလ်နှင့် ဆော့ဝဲလ် ဖန်တီးတို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများဖြင့် ဖန်တီးထားသော်လည်း Windows 1.0 သည်
လူကြိုက်နည်းခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မိုက်ခရိုဆော့ဖ်အတွက်မူ ကြီးမားသော ခြေလှမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပေသည်။&lt;ref name=&quot;cnet-flop&quot;&gt;{{cite web|title = Windows 1.0: The flop that created an empire|url = http://news.cnet.com/8301-10805_3-57613051-75/windows-1.0-the-flop-that-created-an-empire/|work = CNET|publisher = CBS Interactive|first = Charles|last = Cooper|date = November 20, 2013|access-date = 30 November 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20140212234225/http://news.cnet.com/8301-10805_3-57613051-75/windows-1.0-the-flop-that-created-an-empire/|archive-date = 12 February 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၁
ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် Windows 1.0 အတွက် support လုပ်မှုအား အကုန်လုံးစုံ ရပ်တန့်သည်ဟု မိုက်ခရိုဆော့ဖ်မှ ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;obsolete-prod&quot;&gt;{{cite web
 |url = http://support.microsoft.com/gp/lifeobsoleteproducts
 |title = Obsolete Products
 |work = Support
 |publisher = [[Microsoft]]
 |date = July 25, 2011
 |accessdate = August 21, 2011
}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
{{Commons category|Microsoft Windows 1.0}}
* [http://www.tntts.com/2014/10/try-windows-1.01-just-for-fun.html Demo of Windows 1.01] running on VirtualBox, on The Non-Technical Technical Support
* [https://uk.youtube.com/watch?v=ItuymzxNUYM Demo of Windows 1.04] running on an original IBM XT, on YouTube
*[http://www.pcjs.org/devices/pc/machine/5160/cga/256kb/win101/ Windows 1.01 emulator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161130110959/http://www.pcjs.org/devices/pc/machine/5160/cga/256kb/win101/ |date=30 November 2016 }}

[[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် ဝင်းဒိုး]]</text>
      <sha1>393na7623xifmcv0l5ig9m6radseyki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 3021</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68350</id>
    <revision>
      <id>1061295</id>
      <parentid>340293</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2218" sha1="5n21q061z4x0obu67epv4t3agw6r5z0" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name               = [[New General Catalogue|NGC]] 3021
| image              = [[File:NGC 3021 Hubble.jpg|250px]]
| caption            = NGC 3021
| epoch              = [[J2000]]
| constellation name = [[လီယိုမိုင်နာ (ကြယ်စုတန်း)|လီယိုမိုင်နာ]]&lt;ref name=&quot;Nasa Hubble&quot;/&gt;
| ra                 = {{RA|09|50|57.149}}&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;&gt;{{cite web|accessdate=October 2, 2015|publisher=California Institute of Technology|title=NASA/IPAC Extragalactic Database (NED)|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&amp;objid=21102|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207170424/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&amp;objid=21102|archive-date=7 December 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec                = {{DEC|33|33|13.07}}&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| z                  = {{val|0.00514|0.000013}}&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| h_radial_v         = {{val|1541|4|u=km/s}}&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| gal_v              = {{val|1510|4|u=km/s}}&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| dist_ly            = 
| type               = 
| mass               = 
| mass_light_ratio   = 
| size               = 
| appmag_v           = 10.88&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| absmag_v           = -21.25&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| size_v             = 1.6&amp;prime; × 0.9&amp;prime;&lt;ref name=&quot;NED Caltech&quot;/&gt;
| notes              = 
| names              = 
}}

'''[[New General Catalogue|NGC]] 3021''' သည် [[ကြယ်စုတန်း]] လီယိုမိုင်နာမှ သေးငယ်သော ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမြေမှ [[အလင်းနှစ်]] ၁၀၀ မီလီယံ ကွာဝေးသည်။&lt;ref name=&quot;Nasa Hubble&quot;&gt;{{cite web|last=Hille|first=Karl|date=July 30, 2015|accessdate=October 2, 2015|title=Hubble View of a Cosmological Measuring Tape|publisher=NASA|url=https://www.nasa.gov/content/goddard/hubble-view-of-a-cosmological-measuring-tape}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[Category:လီယို (ကြယ်စုတန်း)]]
{{Galaxy-stub}}</text>
      <sha1>5n21q061z4x0obu67epv4t3agw6r5z0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 149</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68529</id>
    <revision>
      <id>1061290</id>
      <parentid>664110</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:08:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="s56lijcyft56q75c3s7vni49hn0ueq3" xml:space="preserve">[[ဖိုင်:NGC 0149 SDSS.jpg|thumb|NGC 149]]
'''NGC 149''' သည် အင်ဒရိုမီဒါ [[ကြယ်စုတန်း]]မှ နှစ်ဖက်ခုံး ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၈၃ အောက်တိုဘာ ၄ တွင်
Édouard Stephan ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

== ပြင်ပလင့် ==
* [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC149 SEDS]

== ကိုးကား ==
* {{cite web|title=NED results for object NGC 0149|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+149&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES|website=NASA/IPAC Extragalactic Database|publisher=NASA|access-date=16 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510081429/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+149&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES|archive-date=10 May 2017|url-status=dead}}

{{Ngc5}}
[[Category:အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>s56lijcyft56q75c3s7vni49hn0ueq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 428</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68920</id>
    <revision>
      <id>1061302</id>
      <parentid>1060468</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="0a7shmjyqqj2ii300g3fyh43o5hvs54" xml:space="preserve">{{Infobox Galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 428
| image = [[Image:A mess of stars.jpg|300px]]
| caption = [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|Hubble]] image of NGC 428.
| epoch = [[J2000.0]]
| constellation name = [[စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)|စီတပ်]]&lt;ref name=Softpedia&gt;{{cite web|url=http://news.softpedia.com/news/hubble-delivers-gorgeous-view-of-galaxy-48-million-light-years-away-489360.shtml|title=Hubble Delivers Gorgeous View of Galaxy 48 Million Light-Years Away|date=16 August 2015|access-date=29 December 2016|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305192109/http://news.softpedia.com/news/hubble-delivers-gorgeous-view-of-galaxy-48-million-light-years-away-489360.shtml}}&lt;/ref&gt;
| ra = 01h 12m 55,78s &lt;ref name=simbad /&gt;
| dec = + 00 ° 58 '51.6 &lt;ref name=simbad /&gt;
| z = 
| dist_ly = 48 [[အလင်းနှစ်|mly]] &lt;ref name=&quot;NIOTD&quot;&gt;
{{cite web
  | title      = NASA Image of the Day
  | work       = NGC 428
  | url        = http://www.nasa.gov/image-feature/goddard/hubble-sees-a-a-mess-of-stars
  | accessdate = 15 Aug 2015
}}&lt;/ref&gt;
| type = 
| appmag_v = +၁၁.၃&lt;ref name=simbad&gt;{{cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=NGC+428|title=simbad NGC 428|date=16 July 2016}}&lt;/ref&gt;
| size_v = 
| notes = 
| names = NGC 428 • UGC 763 • PGC 4367 • Z 385.28 • MCG + 00-04-36 • IRAS 01103 + 0043 • 2MASX J01125570 + 0058536 • GC 238 • H 2.622 • HIPASS J0112 + 00&lt;ref name=simbad /&gt;
}}

'''[[New General Catalogue|NGC]] 428''' သည် စီတပ် [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး တည်ဆောက်ပုံမှာ [[NGC 5645]] နှင့် ဆင်တူသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/datasearch?search_type=Note_id&amp;objid=56159&amp;objname=NGC%200428&amp;img_stamp=YES&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;of=table|author=NED|number=4|title=Notes for object NGC 0428|access-date=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031222150/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/datasearch?search_type=Note_id&amp;objid=56159&amp;objname=NGC%200428&amp;img_stamp=YES&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;of=table|archive-date=31 October 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ကွင်းကျယ် ကင်မရာဖြင့် အနီးကပ်ရိုက်ယူခဲ့သည်။&lt;ref name=Softpedia /&gt;

==ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများ==
[[File:NGC428-hst-R658GB625.jpg|thumbnail|right|NGC428 by Hubble Space Telescope]]

NGC 428 သည် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]မှ ၁၇၈၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;NIOTD&quot; /&gt; [[ဆူပါနိုဗာ]] ''SN2013ct'' အား ၂၀၁၃ မေ ၁၁ တွင် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NIOTD&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/snimages/8727727968/|title=NGC428 discovery}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

==ပြင်ပလင့်==
*[https://in-the-sky.org/data/object.php?id=420 The galaxy NGC 428] (Location dependent info when to observe the galaxy in the sky)
*[http://www.rochesterastronomy.org/sn2013/sn2013ct.html Supernovae 2013ct in NGC 428]
*[https://web.archive.org/web/20181005070426/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+428 NASA/IPAC Extragalactic Database]
*[http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/imgdata?objname=NGC+0428&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1 Images of NGC 428]

{{Ngc5}}
[[Category:စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>0a7shmjyqqj2ii300g3fyh43o5hvs54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 159</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68923</id>
    <revision>
      <id>1061291</id>
      <parentid>664126</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1203" sha1="l2mvu0t01ryb1owuksqskg39qt2ufr6" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
|name = [[New General Catalogue|NGC]] 159
|image =NGC 0159 DSS.jpg 
|caption = 
|epoch = [[J2000]]
|constellation_name = Phoenix
|ra = {{RA|00|34|40.1}}
|dec = {{DEC|-10|45|19}}
|z = 0.020714
|type = G
}}

'''NGC 159''' သည် ဖီးနစ် [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၃၄ အောက်တိုဘာ ၂၈ တွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 

== ပြင်ပလင့် ==
* {{WikiSky}}
* [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC159 SEDS]

== ကိုးကား ==
* {{cite web|title = NED Results for object NGC 0159|website = NASA/IPAC Extragalactic Database|publisher = NASA|url = http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+159&amp;extend=no|access-date = 29 December 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20240706121311/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+159&amp;extend=no|archive-date = 6 July 2024|url-status = dead}}

{{Ngc5}}

{{galaxy-stub}}

[[Category:ဖီးနစ် (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>l2mvu0t01ryb1owuksqskg39qt2ufr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 210</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68983</id>
    <revision>
      <id>1061294</id>
      <parentid>828794</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="gcmjeyf8q1peww11pb0tc4tiyf6msde" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = NGC 210
| image = [[File:NGC 0210 2MASS JHK.jpg]]
| caption = [[2 Micron All Sky Survey|2MASS]] Near-infrared image of NGC 210
| epoch = [[J2000.0]]
| type = SAB(s)b&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt; or Sb D&lt;ref name=&quot;simbad&quot;/&gt;
| constellation name = [[စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)|စီတပ်]]&lt;ref name=&quot;deepskypedia&quot;/&gt;
| ra = {{RA|00|40|35.0}}
| dec = {{DEC|13|52|20}}
| h_radial_v = {{nowrap|1636 [[Metre per second|km/s]]}} (1016.5 [[Mile|mi/s]])&lt;ref name=&quot;ned&quot;/&gt;
| z = ၀.၀၀၅၄၅၇
| size_v = 5.012' x 3.09' &lt;ref name=&quot;wikisky&quot;/&gt;
| appmag_v = ၁၁
| dist_ly = ၂၀.၅ ± ၁.၅ [[Parsec|Mpc]] (၆၇ ± ၅ [[အလင်းနှစ်|Mly]].)
| names = '''[[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] -02-02-081''', [[2 Micron All Sky Survey|2MASX]] J00403502-1352220, '''2MASXi J0040349-135221''', [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]] 00380-1408, '''IRAS F00380-1408''', AKARI J0040346-135214, '''CGS 126''', 6dF J0040350-135222, '''LDCE 0041''', HDCE 0030, '''[[Zwicky Catalogue|USGC]] S024''', AGC 400333, '''[[Guide Star Catalog|GSC]] 5271 00477''', HIPASS J0040-13, '''[[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 002437'''
}}

'''NGC 210''' သည် စီတပ် [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၇၈၅ အောက်တိုဘာ ၃ တွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းဂလက်ဆီ၏ လက်မောင်းနားတွင် အရွယ်အစား ၁၅.၉ ရှိသော [[ဆူပါနိုဗာ]] SN 1954R တစ်ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;sn1954r&quot;/&gt;

==ပြခန်း==

[[File:N210s.jpg|200px]]

==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 40em
| refs =
&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;
{{cite web
| title = NED search results for NGC 0210
| url = http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+210&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
| accessdate = 2013-12-02
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;deepskypedia&quot;&gt;{{cite web
| title = NGC 210 - DeepSkyPedia :: Astronomy
| url = http://www.deepskypedia.com/wiki/NGC_210
| accessdate = 2013-12-02
| archivedate = 6 December 2013
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20131206141437/http://www.deepskypedia.com/wiki/NGC_210
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;wikisky&quot;&gt;{{cite web
| title = NGC 210 - Galaxy - WIKISKY
| url = http://server7.wikisky.org/starview?object_type=2&amp;object_id=280&amp;object_name=NGC+210&amp;locale=EN
| accessdate = 2013-12-02
| archive-date = 29 August 2018
| archive-url = https://web.archive.org/web/20180829110145/http://server7.wikisky.org/starview?object_type=2&amp;object_id=280&amp;object_name=NGC+210&amp;locale=EN
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;simbad&quot;&gt;
{{cite web
| title = NGC 210-SIMBAD
| url = http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=NGC+0210&amp;QueryType=ned
| accessdate = 2013-12-02
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sn1954r&quot;&gt;
{{cite web
| title = SN 1954R from NED
| url = http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&amp;objid=237762&amp;objname=139&amp;img_stamp=YES&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1
| accessdate = 2013-12-02
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210907191705/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&amp;objid=237762&amp;objname=139&amp;img_stamp=YES&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1
| archive-date = 7 September 2021
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

}}

{{Ngc5}}

[[Category:စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>gcmjeyf8q1peww11pb0tc4tiyf6msde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 176</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69106</id>
    <revision>
      <id>1061292</id>
      <parentid>406325</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1791" sha1="nvileoouqfomsjcw5bkvzzahv56x5p7" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 176
| image = NGC176-HST-R555GB450.jpg
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|00|35|57.9}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0176
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+176&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=2016-09-02
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20200624080230/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+176&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=24 June 2020
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-73|09|59}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = Tucana
| z = 
| dist_ly =
| type = ''*''Cl&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 
| size_v = 
| notes =
| names = [[European Southern Observatory|ESO]] 029-SC 002.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}

'''[[New General Catalogue|NGC]] 176''' သည် Tucana ကြယ်စုတန်းမှ [[အလင်းနှစ်]] ၃.၅ မီလီယံကွာဝေးသော ကြယ်အစုအဝေး open cluster ဖြစ်သည်။ ယင်း၌ ကြယ်ပေါင်းများစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ဂလက်ဆီအား တမူထူးခြားစေသည်။ ၁၈၃၄ ဩဂုတ် ၁၂ တွင် ဂျွန် ဟာရှယ်ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
{{Star-cluster-stub}}</text>
      <sha1>nvileoouqfomsjcw5bkvzzahv56x5p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 389</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72347</id>
    <revision>
      <id>1061296</id>
      <parentid>354481</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:28:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2188" sha1="nuwwbo20rfvziwmepbfwkwmr3pphvl6" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 389
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|08|29.9}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0389
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+389extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172117/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+389extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|+39|41|44}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)|အင်ဒရိုမီဒါ]]
| z = 0.017819&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v = 5,342 km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| type = G&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 14.82&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 1.3' &amp;times; 0.4'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 00703, [[Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies|CGCG]] 520-017, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +06-03-014, [[2MASS|2MASX]] J01082993+3941436, 2MASXi J0108298+394140, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 4054.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}

'''NGC 389''' သည် [[အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)|အင်ဒရိုမီဒါ]] ကြယ်စုတန်းမှ lenticular ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၈၅ စက်တင်ဘာ ၆ တွင် Lewis Swift ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 350 - 399|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc3a.htm#386|publisher=Cseligman|accessdate=January 5, 2017}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[Category:အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)]]

{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>nuwwbo20rfvziwmepbfwkwmr3pphvl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 390</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72348</id>
    <revision>
      <id>1061297</id>
      <parentid>688903</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1914" sha1="shsoiigv2rzplal1u2kkm2gfu1z6if4" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 390
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|07|53.7}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0390
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+390extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20240604162326/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+390extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=4 June 2024
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|+32|25|59}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[မိန် နက္ခတာရာ]]
| z = 
| h_radial_v = 
| type = &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 14.9&lt;ref name=&quot;NGC 390&quot; /&gt;
| size_v = 
| notes =
| names = [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 3325902.&lt;ref name=&quot;NGC 390&quot; /&gt;
}}
'''NGC 390''' သည် [[မိန် နက္ခတာရာ]]မှ lenticular [[ကြယ်]]ဖြစ်ပြီး ၁၈၈၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉ တွင် Dreyer ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NGC 390&quot;&gt;{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 350 - 399|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc3a.htm#390|publisher=Cseligman|accessdate=January 5, 2017}}&lt;/ref&gt;
တခါတရံ၌ အနီးအနားရှိ ဂယ်လက်ဆီ PGC 4021 နှင့် NGC 390 အား မှားယွင်းလေ့ရှိသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ]]
{{Star-stub}}</text>
      <sha1>shsoiigv2rzplal1u2kkm2gfu1z6if4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 395</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72365</id>
    <revision>
      <id>1061298</id>
      <parentid>688175</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1719" sha1="gheha3ccdwiuvxicrh1ngww96gg806y" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 395
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|05|08.3}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0395
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+395extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172210/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+395extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-71|59|27}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[တူကင်နာ]]
| z = 
| h_radial_v = 
| type = &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Cl&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 
| size_v = 
| notes =
| names = [[European Southern Observatory|ESO]] 051-SC 016.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}
'''NGC 395''' သည် [[တူကင်နာ]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ကြယ်အစုအဝေးဖြစ်ပြီး ၁၈၂၆ ဩဂုတ် ၁ တွင် James Dunlop ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 350 - 399|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc3a.htm#386|publisher=Cseligman|accessdate=January 5, 2017}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[ကဏ္ဍ:တူကင်နာ (ကြယ်စုတန်း)]]
{{Star-cluster-stub}}</text>
      <sha1>gheha3ccdwiuvxicrh1ngww96gg806y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 396</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72366</id>
    <revision>
      <id>1061299</id>
      <parentid>688887</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1782" sha1="0cerl366ul4vmvny9djtiayobzkoal0" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 396
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|08|08.4}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0396
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+396extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172223/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+396extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|+04|31|51}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[မိန် နက္ခတာရာ]]
| z = 
| h_radial_v = 
| type = G&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 16.6&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 0.41' &amp;times; 0.25'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[2MASS|2MASX]] J01080838+0431509, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 99944.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}
'''NGC 396''' သည် [[မိန် နက္ခတာရာ]]မှ lenticular ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ အောက်တိုဘာ ၂၇ တွင် Albert Marth ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 350 - 399|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc3a.htm#386|publisher=Cseligman|accessdate=January 5, 2017}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>0cerl366ul4vmvny9djtiayobzkoal0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 399</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72389</id>
    <revision>
      <id>1061300</id>
      <parentid>688798</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="j08xqyx7w2p3jbibznbx8xswq8m05nw" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 399
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|08|59.2}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0399
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+399extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172245/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+399extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|+32|38|04}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[မိန် နက္ခတာရာ]]
| z = 0.017235&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v = 5,167 km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| type = G&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 14.45&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 0.9' &amp;times; 0.7'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 00712, [[Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies|CGCG]] 501-101, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +05-03-067, [[2MASS|2MASX]] J01085920+3238037, 2MASXi J0108592+323803, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 4096.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}
'''NGC 399''' သည် [[မိန် နက္ခတာရာ]]မှ lenticular ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၇၄၊ အောက်တိုဘာ ၇ တွင် Lawrence Parsons ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc3a.htm#397|title=New General Catalog Objects: NGC 350 - 399|publisher=Cseligman|accessdate=February 5, 2017}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[ကဏ္ဍ:မိန် နက္ခတ်တာရာ]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>j08xqyx7w2p3jbibznbx8xswq8m05nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြံတောသုသာန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77691</id>
    <revision>
      <id>1061333</id>
      <parentid>1036553</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9246" sha1="4v9w2vfxfsbi2bparytlzdxkomkxbnf" xml:space="preserve">{{Infobox cemetery
| name        = ကြံတောသုသာန်
| image       = 
| imagesize   = 
| alt         =
| caption     = 
| map_type    = 
| map_size    = 
| map_caption = 
| established = 
| closed = ၁၉၉၆ - ၁၉၉၇
| location    = [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]], [[ရန်ကုန်မြို့]]
| country     = [[မြန်မာ]]
| coordinates = {{coord|16.815641|96.131456|display=inline;title}}
| coordinates_type    = 
| coordinates_region  = 
| coordinates_display = 
| coordinates_format  = 
| latitude    = 
| longitude   = 
| lat_deg     = 
| lat_min     = 
| lat_sec     = 
| lat_dir     = 
| lon_deg     =
| lon_min     = 
| lon_sec     = 
| lon_dir     = 
| type        = 
| style       =
| owner       = 
| size        = 
| graves      = 
| interments  = 
| cremations  = 
| leases      = 
| website     = 
| findagrave  = 
| political   = 
| footnotes   =
| nrhp        =
| embedded    =
}}
ကြံတောသုသာန်သည် [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၆ နှင့် ၁၉၉၇ အတွင်း [[မူးယစ်ဆေးဝါးပပျောက်ရေး အထိမ်းအမှတ်ပြတိုက်]]အဖြစ် ပြန်လည်မတည်ဆောက်မီအထိ ရန်ကုန်မြို့၏ အကြီးဆုံး သုသာန်ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;seekins&quot;&gt;{{cite journal|last=Seekins|first=Donald M.|date=Summer 2005|title=The State and the City: 1988 and the Transformation of Rangoon|url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_summer-2005_78_2/page/267|journal=Pacific Affairs|publisher=University of British Columbia|volume=78|issue=2|pages=267|jstor=40023916|doi=10.5509/2005782257}}&lt;/ref&gt;၁၉၉၆ ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ပြန်လည်နေရချထားရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;min&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.networkmyanmar.org/images/stories/PDF2/hlamin.pdf|title=Union of Myanmar|last=Min|first=Hla|accessdate=19 July 2015}}&lt;/ref&gt; အကျိုးဆက်အနေနှင့် တစ်လအတွင်း ရန်ကုန်မြို့အပြင်ဘက် [[ရေဝေး|ရေဝေးသုသာန်]]၊ လှိုင်သာယာမြို့ရှိ ထိန်ပင်သုသာန်များသို့ ပြောင်းရွေ့ပေးရန် သတိပေးစာ ပေးပို့ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www2.irrawaddy.org/print_article.php?art_id=188|title=RIP: Rest In Pieces|date=January 1997|publisher=The Irrawaddy|accessdate=14 April 2012|archivedate=9 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809094837/http://www.irrawaddy.org/print_article.php?art_id=188}}&lt;/ref&gt; ကြံတောသုသာန်သည် ၅၀ ဧက (၂၀ ဟက်တာ) ပိုင်ဆိုင်ပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ မိုင်ဝက် (၀.၈၀ ကီလိုမီတာ) ခန့် အဝေးတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;morley&quot;&gt;{{cite web|url=http://pirun.ku.ac.th/~faasptps/rft/yangonge/yangoncity.pdf|title=City profile: Rangoon|last=Morley|first=Ian|date=2012|work=Cities|publisher=Elsevier|accessdate=19 July 2015}}&lt;/ref&gt; ၎င်းကို [[ကိုလိုနီခေတ်|ကိုလိုနီခေတ်]]က တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;morley&quot;/&gt; ကြံတောသုသာန်သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ဗမာများ မြှပ်နှံရာ အဓိကနေရာ ဖြစ်သည်။ သို့သော် [[ခရစ်ယာန်]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ဟိန္ဒူ]]၊ [[အစ္စလာမ်]] စသည့်ဘာသာဝင်၊ လူမျိုးတို့အတွက်လည်း သင်္ချိုင်းများလည်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite news|url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,793236,00.html|title=BURMA: Solidarity|date=9 December 1946|work=TIME|accessdate=19 July 2015}}{{Dead link|date=September 2025 }}&lt;/ref&gt; ဟိန္ဒူများအတွက် သုသာန်နေရာသည် ၁.၆ ဟက်တာ (၄ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1991/08/27/government-takes-over-christian-cemetery-in-yangon&amp;post_id=39721|title=GOVERNMENT TAKES OVER CHRISTIAN CEMETERY IN YANGON|date=27 August 1991|work=UCA News|accessdate=19 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304111515/http://www.ucanews.com/story-archive/?post_name=/1991/08/27/government-takes-over-christian-cemetery-in-yangon&amp;post_id=39721}}&lt;/ref&gt;


၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်ကော်ပိုရေးရှင်း (ယခု [[ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ]]) သည် St. John's Cantonment သုသာန်ရှိ ဂူများကို ကြံတောသို့ ပြောင်းရွေ့စေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot;/&gt; အုတ်ဂူများတွင် ဗြိတိသျှစစ်သားများ၏ အုတ်ဂူများ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;uca&quot;/&gt; ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်က တာမွေသုသာန်မှ ကျန်ရှိနေသော မြှုပ်နှံထားသည်များကို ကြံတောသုသာန်သို့ စူပါမားကတ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ရွေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.burmalibrary.org/docs12/BA1997-V08-N03.pdf|title=KYANDAW CEMETERY TO MOVE|date=March 1997|work=Burma Alert|accessdate=19 July 2015}}&lt;/ref&gt;

==အထင်ကရ မြှုပ်နှံထားသူများ==
*[[ဗိုလ်အောင်ကျော်]]&lt;ref&gt;{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=Historical Dictionary of Burma (Myanmar)|url=https://archive.org/details/historicaldictio00seek|publisher=Scarecrow Press|date=2006|pages=[https://archive.org/details/historicaldictio00seek/page/91 91]|isbn=9780810864863}}&lt;/ref&gt; - [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]ကျောင်းသား တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ၊ ၂၀ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဆန္ဒပြမှုတွင် ဗြိတိသျှရဲမှ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခဲ့သည်။
*[[ဦးနု]]&lt;ref name=&quot;seekins-2&quot;&gt;{{cite book|last=Seekins|first=Donald M.|title=State and Society in Modern Rangoon|publisher=Routledge|date=2014|pages=168|isbn=9781317601548}}&lt;/ref&gt; - မြန်မာနိုင်ငံငံ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်။
*[[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] မှ ရဲဘော်အများအပြား&lt;ref name=&quot;seekins-2&quot;/&gt;
*[[ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်]]&lt;ref name=&quot;mml&quot;&gt;{{cite book|last=Ma Ma Lay|title=A Man Like Him: Portrait of the Burmese Journalist, Journal Kyaw U Chit Maung|publisher=SEAP Publications|date=2008|pages=37–38|isbn=9780877277774}}&lt;/ref&gt;
*[[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး]]&lt;ref name=&quot;mml&quot;/&gt;
*ခင်မေသန်း&lt;ref name=&quot;taylor&quot;&gt;{{cite book|last=Taylor|first=Robert|title=General Ne Win: A Political Biography|url=https://archive.org/details/generalnewinpoli0000tayl|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|date=2015|pages=[https://archive.org/details/generalnewinpoli0000tayl/page/432 433]|isbn=9789814620130}}&lt;/ref&gt; - [[နေဝင်း|ဦးနေဝင်း]] ၏ ဇနီး
*[[၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)]] ဆန္ဒပြသူများ&lt;ref name=&quot;egreteau&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.massviolence.org/The-repression-of-the-August-8-12-1988-8-8-88-uprising-in|title=The repression of the August 8-12 1988 (8-8-88) uprising in Burma/Myanmar|last=Egreteau|first=Renaud|date=February 2009|work=Online Encyclopedia of Mass Violence|accessdate=19 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314151028/http://www.massviolence.org/The-repression-of-the-August-8-12-1988-8-8-88-uprising-in|archive-date=14 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ သုသာန်များ]]</text>
      <sha1>4v9w2vfxfsbi2bparytlzdxkomkxbnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 430</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77732</id>
    <revision>
      <id>1061303</id>
      <parentid>371567</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2249" sha1="6hgfx6ath8ltpk5mfslskadcpho6c0m" xml:space="preserve">
{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 430
| image = [[File:NGC 0430 2MASS.jpg|NGC 430|300px]]
| caption = NGC 430 as seen by [[2MASX|2MASS]]
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|12|59.9}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0430
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+430extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172730/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+430extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-00|15|09}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[စီတပ်]]
| z = 0.17676&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v = 5,299 km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| dist_ly = {{convert|109.060|+/-|65.354|Mpc|Mly|abbr=on|lk=on|order=flip}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| type = E:&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 13.9b&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| absmag_v = -23.03&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 1.3' &amp;times; 1.1'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 00765, [[Catalogue of Galaxies and Clusters of Galaxies|CGCG]] 385-029, [[Morphological Catalogue of Galaxies|MCG]] +00-04-039, [[2MASS|2MASX]] J01125992-0015087, 2MASXi J0112599-001509, [[6dF Galaxy Survey|6dF]] J0112599-001509, 6dFGSv 00674, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 4376.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}

'''NGC 430''' သည် [[စီတပ်]] ကြယ်စုတန်းမှ [[ဘဲဥပုံစံ ဂလက်ဆီ]]ဖြစ်ပြီး ယင်းအား [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]က ၁၇၈၅ အောက်တိုဘာ ၁ ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}


[[Category:စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)]]
[[Category:ဘဲဥပုံစံ ဂယ်လက်ဆီများ]]

{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>6hgfx6ath8ltpk5mfslskadcpho6c0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 432</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77737</id>
    <revision>
      <id>1061304</id>
      <parentid>688170</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1945" sha1="dz35b16lvc2vtgbukro5jpgvurqra8e" xml:space="preserve">
{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 432
| image = [[File:NGC 0432 2MASS.jpg|NGC 432|300px]]
| caption = NGC 432 as seen by [[2MASX|2MASS]]
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|11|46.2}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0432
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+432extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172805/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+432extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-61|31|40}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[တူကင်နာ]]
| z = 0.026929&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v = 8,073 km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| dist_ly = 
| type = S0^-&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 13.93&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| absmag_v = -22.78&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 1.3' &amp;times; 1.2'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[European Southern Observatory|ESO]] 113- G 022, [[2MASS|2MASX]] J01114624-6131394, ESO-LV 1130220, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 4290.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}

'''NGC 432''' သည် [[တူကင်နာ]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ နှစ်ဘက်ခုံး ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ယင်းအား [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]က ၁၈၃၄ အောက်တိုဘာ ၆ ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 


==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[ကဏ္ဍ:တူကင်နာ (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>dz35b16lvc2vtgbukro5jpgvurqra8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 434</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77740</id>
    <revision>
      <id>1061305</id>
      <parentid>688183</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2197" sha1="lk4g2spa5o64gkqz734of71f04cxiiq" xml:space="preserve">
{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 434
| image = [[File:NGC 0434 2MASS.jpg|NGC 434|300px]]
| caption = NGC 434 as seen by [[2MASX|2MASS]]
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|01|12|14.1}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0434
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+434extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | accessdate=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20191207172830/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+434extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=7 December 2019
  | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-58|14|53}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[တူကင်နာ]]
| z = 0.016425&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v = 4,924 km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| dist_ly = 
| type = SAB(s)ab&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| appmag_v = 12.79&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| absmag_v = -22.58&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 2.1' &amp;times; 1.2'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[European Southern Observatory|ESO]] 113- G 023, [[2MASS|2MASX]] J01121411-5814525, ESO-LV 1130230, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 4325.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
}}

'''NGC 434''' သည် [[တူကင်နာ]] ကြယ်စုတန်းမှ  [[ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီ]]ဖြစ်ပြီး ယင်းအား [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]က ၁၈၃၄ အောက်တိုဘာ ၂၈ ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 400 - 449|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc4.htm#434|publisher=Cseligman|accessdate=April 19, 2017}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}

[[Category:ခရုပတ်ပုံစံ ဂလက်ဆီများ]]
[[ကဏ္ဍ:တူကင်နာ (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>lk4g2spa5o64gkqz734of71f04cxiiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85236</id>
    <revision>
      <id>1061438</id>
      <parentid>947132</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23790" sha1="dqnx4nqx7ju44xap1pu0uyix6yh9kx9" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name             = ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိ&lt;br&gt;&lt;small&gt;Daniel Bernoulli&lt;/small&gt;
| image             = ETH-BIB-Bernoulli, Daniel (1700-1782)-Portrait-Portr 10971.tif (cropped).jpg
| image_size       = 
| caption           = ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိ
| birth_date        = ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၀၀
| birth_place       = ဂရိုနင်ဟန်မြို့၊ ဒတ်ချ်ရီပါ့ပလစ်
| death_date        = ၁၇ မတ် ၁၇၈၂ (အသက် ၈၂ နှစ်)
| death_place       = [[ဘာဆဲလ်မြို့]]၊ ဆွစ်ရီပါ့ပလစ်
| residence         = 
| citizenship       =
| nationality       = ဆွစ်လူမျိုး
| ethnicity         =
| fields            = သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဆေးပညာ
| workplaces        =
| alma_mater        = [[ဘာဆဲလ်တက္ကသိုလ်l]] (M.D., 1721)&lt;br&gt;[[ဟိုက်ဒယ်ဘာ့ဂ်တက္ကသိုလ်]]&lt;br&gt;[[စထရက်ဘာ့ဂ်တက္ကသိုလ်]]
| thesis_title = &quot;Dissertatio physico-medica de respiratione&quot; (Dissertation on the medical physics of respiration)
| thesis_url   = https://books.google.com/books/about/Dissertatio_inauguralis_physico_medica_d.html?id=hxVbAAAAQAAJ&amp;redir_esc=y
| thesis_year  = ၁၇၂၁ ခုနှစ်
| doctoral_advisor  =
| academic_advisors =
| doctoral_students =
| notable_students  =
| known_for         = Bernoulli's principle&lt;br&gt;Early kinetic theory of gases&lt;br&gt;[[သာမိုဒိုင်းနမစ်]]
| influences        =
| influenced        =
| prizes            =
| footnotes         =
| signature         = Daniel Bernoulli Signature.svg
}}
'''ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိ'''({{lang-en|Daniel Bernoulli}}{{IPA-de|bɛʁˈnʊli}};&lt;ref&gt;Mangold, Max (1990) ''Duden — Das Aussprachewörterbuch''. 3. Auflage. Mannheim/Wien/Zürich, Dudenverlag.&lt;/ref&gt; ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၀၀ – ၁၇ မတ် ၁၇၈၂)သည် ဆွစ်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်နှင့် ရူပဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဘာနော့လိညီအစ်ကိုများထဲမှ ထင်းရှားသော သင်္ချာပညာရှင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူအား မက္ကဲနစ်ပညာရပ်တွင် အထူးသဖြင့် Fluid mechanics တွင် သင်္ချာပညာအား အသုံးချသင်္ချာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နိုင်မှု၊ [[ဖြစ်နိုင်ခြေ|ဖြစ်တန်စွမ်း]](Probability)နှင့် [[စာရင်းအင်း ပညာ|စာရင်းအင်းပညာ]](Statistics)တို့တွင် ရှေးဦးလမ်းသစ်ထွင်မှုတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်။ သူအမည်အား အမှတ်ရစေရန် [[စွမ်းအင် တည်မြဲမှု နိယာမ|စွမ်းအင်တည်မြဲမှုနိယာမ]]မှ စံအခြေအနေတစ်ခုကို ဘာနော့လိနိယာမဟု မှည့်ခေါ်ထားပြီး mechanism ကို သင်္ချာနည်းဖြင့် ဖော်ပြထားကာ ၂၀ ရာစု၏ အရေးပါသော နည်းပညာဖြစ် [[ကာဘရိုက်တာ]]နှင့် လေယာဉ်တောင်ပံတို့၏ အခြေခံသဘောတရားဖြစ်သည်။

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဒန်နီယယ် ဘာနေလိကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဂရိုနင်ဟန်မြို့တွင် သင်္ချာပညာ၌ ထူးချွန်ထင်ရှားသော မိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=Rothbard&gt;Murray Rothbard. [https://mises.org/daily/4941/Daniel-Bernoulli-and-the-Founding-of-Mathematical-Economics Daniel Bernoulli and the Founding of Mathematical Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728151840/http://mises.org/daily/4941/Daniel-Bernoulli-and-the-Founding-of-Mathematical-Economics |date=28 July 2013 }}, ''Mises Institute'' (excerpted from ''An Austrian Perspective on the History of Economic Thought'')&lt;/ref&gt;  ဘာနောလိမိသားစုသည် မူလက စပိန်-နယ်သာလန်ပြည်နယ် Antwerp မြို့မှ ဖြစ်ပြီး [[ဟျူးဂျနိုး]]ဘာသာဝင်တို့ကို စပိန်တို့၏ ဖိနှိပ်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်စေခြင်းငှာ ဒေသပြောင်းရွေ့ နေခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ [[ဖရန့်ဖွတ်မြို့]]တွင် ခေတ္တမျှနေကြပြီး [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ]]၊ ဘာဆဲလ်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့ကြသည်။

ဒန်နီယယ်သည် ဂျိုဟန် ဘာနောလိ(ကဲကုလဘာသာရပ်တွင် &quot;အစောပိုင်းတိုးတက်ဖွံဖြိုစေခဲ့သူ&quot;များမှ တစ်ဦးဖြစ်သူ)၏ သားဖြစ်ပြီး ဖြစ်တန်စွမ်းသီအိုရိကို ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သူ ဂျက်ကော့ ဘာနေလိ၏ တူဖြစ်သည်။&lt;ref name=Rothbard/&gt; မွေးချင်းညီအစ်ကို နောက်ထပ်နှစ်ဦး ရှိပြီး နီကိုလပ်နှင့် ဂျိုဟန်(၂) ဟုခေါ်သည်။ ဒန်နီယယ်နှင့် ဖခင်ဆက်ဆံရေးမှာ ချောမွေ့ပြေလည်ခြင်းမရှိပဲ အဖုအထစ်များ ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်။ ပဲရစ်တက္ကသိုလ်၌ ကျင်းပသော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာပြိုင်ပွဲတွင် ပထမနေရာရယူရန် သားအဖနှစ်ယောက်လုံး ပြိုင်ပွဲဝင်ကြရာ ဂျိုဟန်သည် ဒန်နီယယ်နှင့်နှိုင်းယှဉ်ပြောခံသည်ကို ရှက်ဖွယ်ကောင်းသဖြင့် မခံစားနိုင်ကာ သားဖြစ်သူ ဒန်နီယယ်ကို အိမ်မှနှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဂျိုဟန်ဘာနောလိသည် ဒန်နီယယ်ရေးသားသော စာအုပ်ဖြစ်သည့် ''Hydrodynamica'' မှ  အဓိကအချက်တို့ကို ကူးချကာ သူ၏စာအုပ်ဖြစ်သော ''Hydraulica'' တွင်း ခိုးယူးကူးချခဲ့ပြီး ရက်စွဲအား ''Hydrodynamica'' စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ရက်စွဲ၏ အရင်ရက်စွဲကို အသုံးပြုထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဒန်နီယယ်သည် ဖခင်ဖြစ်သူနှင့် ပြေလည်အောင် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ဖခင်မှာ သူ၏ အမျက်ဒေါသတွေကို သူသေဆုံးသည်ထိတိုင် သယ်ဆောင်၍ သွားခဲ့လေသည်။&lt;ref name=&quot;mactutor&quot;&gt;{{MacTutor Biography|id=Bernoulli_Daniel}} (1998)&lt;/ref&gt; 

ကျောင်းနေစဉ်အရွယ်တွင် သူ့ဖခင်ဂျိုဟန်သည် သူအား စီးပွားရေးဘက်တွင် လိုက်စားစေလိုသည်။ သင်္ချာပညာရှင်အဖြစ် စောင့်မျှော်ခြင်းကို ဆင်းရဲခြင်းဆုလာဘ်ဟု ဖခင်ဖြစ်သူက မှတ်ယူသည်။ သို့ပေမယ် ဒန်နီယယ်သည် သင်္ချာပညာကို သင်ယူလိုသဖြင့် ထိုသည်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ နောင်တွင် ဖခင်ဖြစ်စေချင်သော စီပွားရေးကိုလေ့လာခဲ့သည်။ ဖခင်သည် သူအား ဆေးပညာအား သင်ယူစေသောအခါ ဒန်နီယယ်က ဖခင်သာ သူ့အား သင်္ချာကို သီးသန့်သင်ပေးမည်ဆိုပါက တက်မည်ဆိုကာ သဘောတူညီမှုယူခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;mactutor&quot;/&gt; ဒန်နီယယ်သည် ဆေးပညာကို ဘာဆဲလ်၊ ဟိုက်ဒယ်ဘာ့ဂ်၊ စထရက်ဘာ့ဂ်မြို့များတွင် သွားရောက်သင်ကြားခဲ့ပြီး ခန္ဓဗေဒနှင့် ရုက္ခဗေဒတို့တွင် PhD ဘွဲ့ကို ၁၇၂၁ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;andhist&quot;&gt;{{cite book|last=Anderson, John David|title=A History of Aerodynamics and its Impact on Flying Machines|url=https://archive.org/details/historyofaerodyn0000ande|publisher=Cambridge University Press|year=1997|location=New York, NY|isbn=0-521-45435-2}}&lt;/ref&gt; 

သူသည် သူနှင့်ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သူ [[လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ]]၏ အရင်းနှီးဆုံးဖြစ်သည်။ ၁၇၂၄ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာပါမောက္ခအဖြစ် [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]တွင် သွားရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သော်လည်း မကြာခဏဖျားနာခြင်းကြောင့် ၁၇၃၃ ခုနှစ်တွင် ပီတာစဘတ်မြို့မှ ထွက်ခွာလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;mactutor&quot;/&gt; ထို့နောက် ဘာဆဲလ်တက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး ဆေးပညာ၊ ရုပ်လွန်ပညာ(metaphysics)နှင့် ဒဿနိကဗေဒတို့တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် သေဆုံးချိန်ထိတိုင်အောင် အစဉ်အဆက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;eb&quot;&gt;[Anon.] (2001) &quot;Daniel Bernoulli&quot;, ''Encyclopædia Britannica''&lt;/ref&gt;

၁၇၅၀ ခုနှစ်၏ မေလတွင် ဒန်နီယယ်အား ဗြိတိန် တော်ဝင်အသင်း၏ အဖွဲ့ဝင်(Fellow of the Royal Society)အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=0&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27bernoulli%27%29 |title=Library and Archive Catalogue |publisher=Royal Society |accessdate=13 December 2010 |archivedate=28 March 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200328130123/http://www2.royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&amp;dsqApp=Archive&amp;dsqCmd=Show.tcl&amp;dsqDb=Persons&amp;dsqPos=0&amp;dsqSearch=%28Surname%3D%27bernoulli%27%29 }}&lt;/ref&gt; 

== သင်္ချာဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ချက်များ ==
ဘာနော့လိနှင့် အွိုင်လာတို့ နှစ်ဦးသားသည် အရည်များ၏ စီးဆင်းမှုအား ပိုမိုသဘောပေါက်စေရန် အားထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် သူတို့သိလိုကြသည်မှာ သွေးများစီးဆင်းမှုအလျင်နှင့် ၎င်းတို့၏ ဖိအားအကြား ဆက်နွယ်မှုကိုပင်ဖြစ်သည်။ ထိုသည်ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဒန်နီယယ်သည် ပိုက်တစ်ခု၏ နံရံကို တဖက်ပွင့်ပြွန်တစ်ခုနှင့် ထိုးဖောက်လိုက်ပြီး ပြွန်အတွင်း မြှင့်တက်လာသော အရည်၏ အမြင့်သည် ထိုပိုက်အတွင်းရှိ အရည်နှင့် ဆက်နွယ်မှုကို သိရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;The Turner Collection, Keele University, includes Bernoulli's diagram to illustrate how pressure is measured. See also part of Bernoulli's original Latin explanation.&lt;/ref&gt;

ထိုသို့သိရှိပြီးများမကြာမီ ဥရောပတခွင်ရှိ ဆေးပညာရှင်များသည် လူနာ၏ သွေးဖိအားကို တိုင်းတာရန် ဖန်ပြွန်တစ်ခုကို ၎င်းတို့၏ သွေးလွတ်ကြောအတွင်းသို့ ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် တိုင်းတာခဲ့ကြသည်။ ထိုသို့ နှစ် ၁၇၀ လောက် တိုင်းတာခြင်းကို ပြုခဲ့ကြပြီးနောက် အီတလျံဆရာဝန်တစ်ဦးသည် ထိုသို့တိုင်းတာခြင်းထက် နာကျင်မှုပိုမိုလျော့နည်းစေမည့်နည်းလမ်းကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် ယနေ့ထက်တိုင် ထိုနည်းကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ သို့ပေမယ့် ဘာနော့လိ၏ ဖိအားတိုင်းတာခြင်းနည်းကို ယနေ့ခေတ် အဆင့်မြင့်လေယာဉ်များတွင် လေယာဉ်ကို ဖြတ်သန်းသော လေ၏အလျင်ကို တိုင်းတာရန်အသုံးပြုလျက်ပင်ရှိသည်။

ဆက်လက်၍ သူ၏ နောက်ထပ်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ပြောရမည်ဆိုလျှင် ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိသည် အစောပိုင်း သူလေ့လာခဲ့သော စွမ်းအင်တည်မြဲမှုနိယာမဘက်သို့ ပြန်ရောက်သွားမည်ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္တုတစ်ခုသည် အမြင့်တစ်ခုသို့ ရောက်သွားပါက ၎င်း၏အတည်စွမ်းအင်(potential energy)မှ အရွေ့စွမ်းအင်(kinetic energy)သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဟု သိရှိထားကြပြီးဖြစ်ရာ ဒန်နီယယ်သည် ထိုသည်ကို ကိုးကား၍ ရွေ့လျားနေသော အရည်သည် ၎င်း၏ ဖိအားအတွက် အရွေ့စွမ်းအင်းသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသည်ကို သင်္ချာနည်းဖြင့် ဖော်ပြရလျှင်-

: &lt;math&gt;\tfrac12 \rho u^2 + P = \text{constant} &lt;/math&gt;

ဤပုံသေနည်းတွင် P သည် ဖိအား၊ ρ သည် အရည်၏ သိပ်သည်းမှုနှင့်  u  သည် ထိုအရည်၏ အလျင်ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဥပဒေသည်ကို ဆက်စပ်ကြည့်ပါက အလျင်တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဖိအားသည် လျော့ကျသွားမည်ဖြစ်သည်။ ထိုဥပဒေသကို လေယာဉ်ပျံများ၏ အတောင်ပံတည်ဆောက်မှုတွင် အသုံးပြုထာသည်။ လေယာဉ်ပျံအတောင်ပံ၏ အပေါ်ဘက်တွင် အလျင်များနိုင်သော ဧရိယာတစ်ခုကို ဖန်တီးရေးဆွဲထားပြီး ထိုနေရာသည် လေယာဉ်တောင်ပံအောက်ပိုင်းထက် ဖိအားနည်း၍ နေမည်ဖြစ်ရာ မြင့်မားသော ဖိအားကြောင့် လေယာဉ်၏အတောင်ပံသည် အပေါ်သို့ တွန်းတင်ထားခြင်း ဖြစ်၍နေမည်ဖြစ်သည်။

== ရူပဗေဒ ==
သူ၏ ''Hydrodynamica (1738)''တွင် ဒန်နီယယ်သည် [[:en:Kinetic theory of gases| Kinetic theory of gases]] ၏ အခြေခံသဘောတရားများကို ဖော်ပြခဲ့ပြီး [[:en:Boyle's law|Boyle's law ]] အား ရှင်းလင်းနိုင်သော နည်းလမ်းများကိုလည်း အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ball&quot;&gt;{{cite book |last=Rouse Ball |first=W. W. |authorlink=W. W. Rouse Ball |chapter=The Bernoullis |chapterurl=http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Bernoullis/RouseBall/RB_Bernoullis.html |title=A Short Account of the History of Mathematics |publisher=Dover |origyear=1908 |year=2003 |isbn=0-486-20630-0 |edition=4th |ref=harv |archive-url=https://web.archive.org/web/20161213102847/http://www.maths.tcd.ie/pub/HistMath/People/Bernoullis/RouseBall/RB_Bernoullis.html |archive-date=13 December 2016 |access-date=8 February 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; သူသည် အွိုင်လာနှင့်အတူ [[:en:Elasticity|Elasticity]] ကို လေ့လာခဲ့ကြပြီး [[:en:Euler-Bernoulli beam equation|Euler-Bernoulli beam equation]] ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book | title=History of Strength of Materials | authorlink=Stephen Timoshenko | author=Timoshenko, S. P. | origyear=1953 | year=1983 | isbn=0-486-61187-6 | location=New York | publisher=Dover |url=https://books.google.com/books?id=tkScQmyhsb8C}}&lt;/ref&gt; ဘာနေလိနိယာမ([[:en:Bernoulli's principle|Bernoulli's principle]])ကို [[အေရိုဒိုင်းနမစ်ပညာ]]တွင် ထိရောက်စွာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;eb&quot;/&gt; 

[[:en:Léon Brillouin|Léon Brillouin]]၏ အဆိုအရ [[:en:Superposition principle|principle of superposition]] ကို ဒန်နီယယ်ဘာနောလိက ၁၇၅၃ ခုနှစ်ကတည်းက ဖော်ပြပြီးသားဟုဆိုသည်။ {{efn|&quot;The general motion of a vibrating system is given by a superposition of its proper vibrations.&quot;}}&lt;ref&gt;[[:en:Léon Brillouin|Brillouin, L.]] (1946). ''Wave propagation in Periodic Structures: Electric Filters and Crystal Lattices'', McGraw–Hill, New York, p. 2.&lt;/ref&gt;

== မှတ်စု ==
{{notelist}}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

===ရည်ညွှန်း===
{{refbegin|35em}}
*(Original entry based  on the public domain Rouse History of Mathematics'')
*[Anon.] (1911) &quot;[https://web.archive.org/web/20070825121124/http://www.1911encyclopedia.org/Bernoulli Bernoulli], ''Encyclopædia Britannica''
*{{cite book | author=Cardwell, D.S.L. | title=From Watt to Clausius: The Rise of Thermodynamics in the Early Industrial Age | location=Heinemann | publisher=London | year=1971 | isbn=0-435-54150-1 }}
*{{cite book | first = Robert | last = Cooter | authorlink = Robert Cooter | first2 = Thomas | last2 = Ulen | authorlink2 = Thomas Ulen | title = Law &amp; Economics | edition = 6th | year = 2016 | location = Berkeley | publisher = Addison-Wesley | series = Berkeley Law Books | url = http://scholarship.law.berkeley.edu/books/2/ | isbn = 978-0-13-254065-0 | ref = harv | access-date = 8 February 2018 | archive-date = 13 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180213190918/https://scholarship.law.berkeley.edu/books/2/ | url-status = dead }}
*{{cite book |first=G.K. |last=Mikhailov |chapter=Hydrodynamica |chapterurl=https://books.google.com/books?id=UdGBy8iLpocC&amp;pg=PA131 |editor1-first=Ivor |editor1-last=Grattan-Guinness |editor1-link=Ivor Grattan-Guinness |title=Landmark Writings in Western Mathematics 1640–1940 |url=https://books.google.com/books?id=UdGBy8iLpocC |year=2005 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-045744-4 |pages=131–42 }}
*{{cite journal |last1=Pacey |first1=A.J. |last2=Fisher |first2=S.J. |title=Daniel Bernoulli and the ''vis viva'' of compressed air |journal=British Journal for the History of Science |volume=3 |issue= |pages=388–392 |date=December 1967 |doi=10.1017/S0007087400002934 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=2904748&amp;fulltextType=XX&amp;fileId=S0007087400002934 }}
* {{cite encyclopedia | last =Straub | first =Hans | title =Bernoulli, Daniel | encyclopedia = Dictionary of Scientific Biography | volume = 2 | pages =36–46  | publisher = Charles Scribner's Sons | location = New York | year = 1970 | isbn = 0-684-10114-9}}
{{refend}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
{{Commons category|Daniel Bernoulli|ဒန်နီယယ် ဘာနော့လိ}}
*{{cite web | url=http://www.mathematik.ch/mathematiker/daniel_bernoulli.php | title=Bernoulli Daniel | work=Mathematik.ch | accessdate=၂၀၁၈-၀၈-၀၂ | archive-date=23 October 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151023160731/http://www.mathematik.ch/mathematiker/daniel_bernoulli.php }}
*Murray Rothbard. [https://mises.org/daily/4941/Daniel-Bernoulli-and-the-Founding-of-Mathematical-Economics Daniel Bernoulli and the Founding of Mathematical Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130728151840/http://mises.org/daily/4941/Daniel-Bernoulli-and-the-Founding-of-Mathematical-Economics |date=28 July 2013 }}, ''Mises Institute'' (excerpted from ''An Austrian Perspective on the History of Economic Thought'')
*{{ScienceWorldBiography | urlname=BernoulliDaniel | title=Bernoulli, Daniel (1700–1782)}}


{{ဘာနော့လိမိသားစု ဆွေစဉ်မျိုးဆက်ဇယား}}

{{lifetime|၁၇၀၀|၁၇၈၂}}
[[Category:ဘာနော့လိမိသားစု]]</text>
      <sha1>dqnx4nqx7ju44xap1pu0uyix6yh9kx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 1981</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99516</id>
    <revision>
      <id>1061293</id>
      <parentid>623150</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2532" sha1="0chpav6g1tkhht97jwy3epyi381mo80" xml:space="preserve">{{Infobox open cluster 
| name = NGC 1981
| image = M42 HaRGB Composite Feb 2012 P.jpg
| caption = NGC 1981 is the sparse scattering of bright stars without nebulosity at the top (north) of this image of the Orion Nebula region.
| credit = David St. Louis
| epoch = [[J2000.0]]
| constellation = [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]]
| ra = {{RA|05|35|09.6}}&lt;ref name=&quot;NGC 1981&quot;&gt;{{cite web|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+1981|title=NED results for object NGC 1981 *|work=NED|accessdate=27 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207165332/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+1981|archive-date=7 December 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-04|25|30}}&lt;ref name=&quot;NGC 1981&quot;/&gt;
| appmag_v = 4.2&lt;ref name=&quot;NGC 1981 - Appmag&quot;&gt;{{cite web|url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-basic?Ident=NGC+1981|title=NGC 1981 -- Open (galactic) Cluster|work=SIMBAD|accessdate=27 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| dist_ly = 1,300&lt;ref name=&quot;NGC 1991 - Distance&quot;&gt;{{cite web|url=http://eyesonthesky.com/Blog/tabid/80/EntryId/175/NGC1981-The-often-overlooked-open-cluster-in-Orion.aspx|title=NGC1981: The often-overlooked open cluster in Orion|work=Eye on the sky|date=December 22, 2013|accessdate=27 November 2017|archivedate=6 December 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171206205527/http://eyesonthesky.com/Blog/tabid/80/EntryId/175/NGC1981-The-often-overlooked-open-cluster-in-Orion.aspx}}&lt;/ref&gt;
| dist_pc = 400&lt;ref name=&quot;NGC 1991 - Distance&quot;/&gt;
| size_v = 28.00&lt;ref name=&quot;NGC 1983 - Arcmin&quot;&gt;{{cite web|url=http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC1981|title=Object: NGC 1981 (*)|work=SEDS|accessdate=27 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| age =
| names = OCL 525, Collinder 73&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in-the-sky.org/data/object.php?id=NGC1981|title=The open cluster NGC 1981|work=In the Sky|accessdate=27 November 2017}}&lt;/ref&gt;
}}

'''NGC 1981''' သည် [[အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)|အိုရိုင်ယွန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ကြယ်အစုအဝေး open cluster ဖြစ်ပြီး [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]က ၁၈၂၇ ဇန်နဝါရီ ၄ တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ 


==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{NGC20}}

[[Category:အိုရိုင်ယွန် (ကြယ်စုတန်း)]]

{{star-cluster-stub}}</text>
      <sha1>0chpav6g1tkhht97jwy3epyi381mo80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျက်ဒေါ်ဆေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101827</id>
    <revision>
      <id>1061358</id>
      <parentid>1060542</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18481" sha1="jft3eg7dqi6rqj24hao6vjs1im3pwrv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ဂျက်ဒေါ်ဆေး
| image              = Jack Dorsey 2014.jpg
| caption            = Dorsey in November 2014
| birth_name         = Jack Patrick Dorsey
| birth_date         = {{Birth date and age|1976|11|19|mf=yes}}&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1581357/Jack-Dorsey |title=Jack Dorsey |encyclopaedia=Encyclopædia Britannica |year=2014 |access-date=December 22, 2014}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = St. Louis, Missouri, U.S.
| residence          = San Francisco, California, U.S.
| nationality        = အမေရိကန်
| citizenship        = အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု
| occupation         = [[:en:Chief executive officer|CEO]] of Square, Inc. and Twitter&lt;ref&gt;{{cite news|title=Twitter names Jack Dorsey as CEO|url=http://money.cnn.com/2015/10/05/technology/twitter-new-ceo-jack-dorsey/|access-date=October 5, 2015|publisher=CNN Money|date=October 5, 2015|archive-date=28 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128061515/http://money.cnn.com/2015/10/05/technology/twitter-new-ceo-jack-dorsey/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| alma_mater         = [[:en:Missouri University of Science and Technology|University of Missouri–Rolla]] (transferred)&lt;br /&gt;New York University (dropped out)
| salary             = Square, Inc. $2.75 (2017)&lt;br /&gt;
                       Twitter $0 (2017)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Twitter CEO Jack Dorsey Declines Compensation in 2017 for Third Straight Year |last=Spangler |first=Todd |work=Variety |date=April 11, 2018 |url=https://variety.com/2018/digital/news/twitter-jack-dorsey-declines-compensation-2017-1202750870/ |access-date=August 18, 2018 }}&lt;/ref&gt;
| known_for          = Co-founder of Twitter &amp; Square, Inc.
| net worth          = {{increase}} [[:en:United States dollar|US$]]6.8 billion (October 2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/profile/jack-dorsey/|title=Jack Dorsey|work=Forbes}}&lt;/ref&gt;
| boards             = {{plainlist|
Twitter&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://investor.twitterinc.com/directors.cfm|title=Board of directors – About|publisher=Twitter|access-date=January 31, 2017|accessdate=25 December 2018|archivedate=14 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161014153205/https://investor.twitterinc.com/directors.cfm}}&lt;/ref&gt;
*Square, Inc.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://squareup.com/about#board|title=About Square|publisher=Square|access-date=January 31, 2017}}&lt;/ref&gt;
}}
}}
'''ဂျက်ဒေါ်ဆေး'''&lt;ref&gt;{{cite twitter |number=402764395219918848 |user=marciadorsey |date=November 19, 2013 |title=This date/day is one of the BEST days of my LIFE! I am SO BLESSED...🎈Happy Birthday Jack Patrick Dorsey, (aka) @jack! |first=Marcia |last=Dorsey }}&lt;/ref&gt;(နိုဝင်ဘာလ ၁၉၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်) သည် အမေရိကန်လူမျိုး ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်မာနှင့် အင်တာနက်လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[တွစ်တာ]]ကို တည်ထောင်သူနှင့် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် မိုဘိုင်းငွေပေးချေမှုကုမ္ပဏီတစ်ခု  ဖြစ်သည့် Square ကို တည်ထောင်သူနှင့် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=Strange, Adario|title=Flickr Document Reveals Origin Of Twitter|url=http://blog.wired.com/business/2007/04/flickr_document.html|date=April 20, 2007|work=Wired News|publisher=CondéNet|access-date=November 5, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110220705/http://blog.wired.com/business/2007/04/flickr_document.html|archive-date=10 January 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==အစောပိုင်း ဘဝ==
ဂျက်ဒေါ်ဆေး၏ မိဘနှစ်ပါးမှာ မာဆီယာ (နဲစမစ်) နှင့် တင်းဒေါ်ဆေားတို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Glaser&quot;&gt;{{cite news|url=http://mediashift.org/2007/05/twitter-founders-thrive-on-micro-blogging-constraints137/|title=Twitter Founders Thrive on Micro-Blogging Constraints|last=Glaser|first=Mark|date=May 17, 2007|work=|access-date=November 5, 2008|publisher=MediaShift}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.latercera.com/contenido/739_127714_9.shtml Jack Dorsey, creador de twitter: 'En 140 caracteres la gente se siente más libre al escribir' | CIENCIA&amp;TECNOLOGÍA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006101644/http://www.latercera.com/contenido/739_127714_9.shtml |date=6 October 2014 }}. latercera.com. Retrieved on January 14, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=VP&amp;p_theme=vp&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=12C3E28404FD9298&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM The Virginian-Pilot Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180718205617/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=VP&amp;p_theme=vp&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=12C3E28404FD9298&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM |date=18 July 2018 }}. Nl.newsbank.com (November 26, 2009). Retrieved on January 14, 2014.&lt;/ref&gt; St. Louis, Missouri တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[https://www.telegraph.co.uk/technology/twitter/4388880/Profile-Twitter-founders-Jack-Dorsey-Biz-Stone-and-Evan-Williams.html Profile Twitter founders: Jack Dorsey, Biz Stone and Evan Williams]. Telegraph. Retrieved on January 14, 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stltoday.com/business/article_d3a250de-56a1-5038-b114-45426cc8bf3a.html Taste of St. Louis first major event to use Square : Business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129203152/https://www.stltoday.com/business/article_d3a250de-56a1-5038-b114-45426cc8bf3a.html |date=29 January 2020 }}. Stltoday.com (September 29, 2010). Retrieved on January 14, 2014.&lt;/ref&gt; သူသည် အင်္ဂလိပ်၊ Irish နှင့် အီတလီလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.vanityfair.com/culture/2013/07/jack-dorsey-diet-purple-foods Jack Dorsey Believes That Eating Purple Food Makes You Healthier]. ''Vanity Fair'' (March 21, 2012). Retrieved on January 14, 2014.&lt;/ref&gt; ဖခင်ဖြစ်သူသည် ဒြပ်ထုရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်လုပ်ပြီး မိခင်ဖြစ်သူသည် အိမ်ရှင်မတစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://finance.yahoo.com/news/youngest-billionaires-forbes-400-11-060000953.html |title=The youngest billionaires on the Forbes 400: 11 under 40 |publisher=''Yahoo! Finance'' |date=September 30, 2014 |first=Natalie |last=Robehmed |access-date=October 1, 2014 }}&lt;/ref&gt; သူ၏ ဦးလေးသည် ကက်သလစ်ခရစ်ယာန်ဘုန်းကြီး ဖြစ်ပြီး သူသည်လည်း ကက်သလစ်ဘာသာကို ယုံကြည်ခဲ့သည်။&lt;ref name=native /&gt; သူသည် Catholic Bishop DuBourg အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

သူသည် ငယ်စဉ်အခါများက တစ်ခါတစ်ရံ ဖက်ရှင်မော်ဒယ်တစ်ဦးအဖြစ် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite tweet |number=375089278054711298 |first=Jack |last=Dorsey |user=jack |date=September 3, 2013 |title=Me in my (very) short-lived days as a vintage clothing model: flic.kr/p/hG5x5 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite tweet |number=599292408044474369 |first=Jack |last=Dorsey |user=jack |date=May 15, 2015 |title=@ScottLucas86 @LizFiandaca @jeremys did it include my modeling days? m.flickr.com/#/photos/jackd… }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.flickr.com/photos/jackdorsey/188883710/ |first=Jack |last=Dorsey |website=Flickr |date=July 13, 2006 |title=I read Gray's Anatomy }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.flickr.com/photos/jackdorsey/188883635/ |first=Jack |last=Dorsey |website=Flickr |date=July 13, 2006 |title=Noele took pictures of me }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.flickr.com/photos/jackdorsey/188883621/ |first=Jack |last=Dorsey |website=Flickr |date=July 13, 2006 |title=Who needs a nosering? }}&lt;/ref&gt; အသက် တစ်ဆယ့်လေးနှစ် ဖြစ်လာသည့်အခါတွင် ဂျက်ဒေါ်ဆေးသည် dispatch routing တွင် စိတ်ဝင်တစား ရှိလာခဲ့သည်။ သူရေးသားခဲ့သည့် dispatch logistics ပက်သက်ပါဝင်သည့် open-source ဆော့ဝဲများသည် ယခုအချိန်အထိပင် တက္ကစီယဉ်မောင်းကုမ္ပဏီများက အသုံးပြုနေဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Glaser /&gt;&lt;ref name=native&gt;{{cite news |url=http://www.stltoday.com/news/native-son-sets-st-louis-atwitter-he-s-always-seen/article_635e1f22-b802-50d4-bc42-29a464ef72ad.html |title=Native son sets St. Louis atwitter |date=November 15, 2009 |access-date=January 17, 2018 |newspaper=St. Louis Post-Dispatch |first=Tim |last=Barker }}&lt;/ref&gt; နယူးယောက်တက္ကသိုလ်သို့ မပြောင်းမီ MissouriRolla တက္ကသိုလ်တွင် နှစ်နှစ်ကျော် (၁၉၉၅− ၁၉၉၇) ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rampton|first1=John|title=12 of the most successful entrepreneurs who dropped out of college|url=http://mashable.com/2016/09/22/12-entrepreneurs-who-dropped-out-of-college/#sBYQqStW1aq6|accessdate=January 16, 2018|newspaper=Mashable|date=September 22, 2016}}&lt;/ref&gt; သူသည် နယူးယောက်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ်တွင် တွစ်တာကို ဖန်တီးရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=native /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://techcrunch.com/2010/04/27/jack-dorsey-fred-wilson-twitter-book-excerpt/ |title=When Jack Dorsey Met Fred Wilson, And Other Twitter Tales (Book Excerpt) |first=Jeffrey |last=Bussgang |website=[[TechCrunch]] |date=April 27, 2010 |access-date=September 23, 2018 |quote=Jack ... moved to New York, transferred to NYU, and started writing dispatch software ... 'They're all reporting constantly where they are and what work they're doing ... I thought that abstraction was so cool that I wanted that same thing for my friends.' }}&lt;/ref&gt;

Dispatching နှင့် ပတ်သက်သည့် လုပ်ငန်းတွင် ပရိုဂရမ်မာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ကိုင်နေစဉ် ဒေါ်ဆေးသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ နေထိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;BW&quot;&gt;{{cite news|author=BusinessWeek|title=Tech's Next Gen: The Best and Brightest|url=http://images.businessweek.com/ss/07/03/0326_tech_entrepreneurs/source/10.htm|date=March 26, 2007|work=BusinessWeek|publisher=The McGraw-Hill Companies|access-date=November 5, 2008|accessdate=26 December 2018|archivedate=11 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140711043659/http://images.businessweek.com/ss/07/03/0326_tech_entrepreneurs/source/10.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dorseytweet&quot;&gt;{{cite news|author=Dorsey, Jack|title=To be clear: I didn't attend Cornell (and didn't invent Twitter there).|url=https://twitter.com/jack/status/1480648277|date=April 8, 2009|work=Twitter|access-date=April 13, 2009}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကုမ္ပဏီ Oakland ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး  ဝဘ်မှတစ်ဆင့် အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ၊ အငှားယာဉ်နှင့် ပတ်သက်သည်များ၊ ပို့ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများ စသည်တို့ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Dorsey&gt;{{cite web|author=Dorsey, Jack|title=twttr sketch|url=https://www.flickr.com/photos/jackdorsey/182613360|date=March 24, 2006|work=Flickr|publisher=Yahoo!|access-date=November 7, 2008}}&lt;/ref&gt; His other projects and ideas at this time included networks of medical devices and a &quot;frictionless service market&quot;.&lt;ref name=Dorsey /&gt; သူ၏ အခြားသာ စီမံကိန်းများနှင့် စိတ်ကူးများတွင် ဆေးပညာနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ကွန်ရက်များနှင့် Frictionless service market တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် သူသည် ဝဘ်ပေါ်တွင် အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ စာတိုများဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်မည့် ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ရန် စိတ်ကူးခဲ့သည်။&lt;ref name=Dorsey /&gt;

သူသည် မက်ဆေ့များကို ချက်ချင်းပို့နိုင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ဆော့ဝဲအသုံးပြုသူများသည် သူတို့၏ စာသားများကို သူငယ်ချင်းများအကြား အလွယ်တကူ မျှဝေနိုင်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် Odeo ကို စာသားမက်ဆေ့တွင် စိတ်ဝင်တစားရှိလာစေရန် ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ဆေးနှင့် Biz Stone သည် စာတိုမက်ဆေ့နှင့် သင့်လျော်သည့် မက်ဆေ့စာသားကို စိတ်ကူးရရှိခဲ့ကာ နှစ်ပတ်ခန့်အကြာတွင် တွစ်တာကို တည်ဆောက်ရန် မူရင်းပုံစံကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ များစွာသော အသုံးပြုသူတို့ကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Evan Williams ထံမှလည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=Glaser /&gt;

==အသက်မွေးဝမ်ကြောင်း==
[[File:Jack Dorsey-20080723.jpg|thumb|ဂျက်ဒေါ်ဆေး၊ ၂၀၀၈]]

ဝီလီယမ်၊ စတုန်းနှင့် Noah Glass တို့သည် Obvious Corporation ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းသည် နောင်အခါတွင် တွစ်တာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။  ဒေါ်ဆေးသည် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Glaser&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Patrick |last=Hoge |url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/print-edition/2011/12/23/executive-of-the-year-jack-dorsey.html |title=Executive of the Year: Jack Dorsey |newspaper=San Francisco Business Times |date=December 23, 2011 |access-date=April 30, 2017 }}&lt;/ref&gt;

==ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ==
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ဆေးသည် ဆန်ဖရန်စစ်စကို၏ အနီးရှိ Sea Cliff သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ Golden Gate, Marin Headlands နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title= We Hear Twitter Cofounder Jack Dorsey Now Lives In A $10 Million House |last=Thomas |first=Owen |work=Business Insider |date=June 18, 2012 |url=https://www.businessinsider.com/jack-dorsey-twitter-square-seacliff-house-2012-6 |access-date=August 15, 2018 }}&lt;/ref&gt; သူသည် မနက်တိုင်း အလုပ်သို့ ငါးမိုင် လမ်းလျှောက်ကာ သွားသည်။ ထိုအခိုက်အတန့်ကို “very clearing time” ဟု သူက ပြောသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.cnbc.com/2018/07/11/jack-dorsey-walks-5-miles-to-work-every-dayand-he-says-its-the-best-.html|title= Jack Dorsey walks 5 miles to work every day—and he says it's the best investment he can make |publisher=CNBC |date=July 11, 2018 |accessdate=August 14, 2018}}&lt;/ref&gt; သူသည်  Kendrick Lamar ၏ ဂီတနှင့်&lt;ref name=&quot; Barron’s 2018&quot; /&gt; ပြင်သစ်ရေဒီယိုဌာန FIP ၏ အားပေးသူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|first=Camille |last=Belsoeur|website=Slate.fr|date=September 17, 2017|url=http://www.slate.fr/story/151271/fip-radio-jack-dorsey-fipettes |access-date=October 9, 2017|title=Oui, FIP est bien la meilleure radio au monde|language=French}}&lt;/ref&gt;

==ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Lifetime|၁၉၇၆|}}
{{Commons category|Jack Dorsey}}</text>
      <sha1>jft3eg7dqi6rqj24hao6vjs1im3pwrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခိုင်းခိုနိုယရှိရိုဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105640</id>
    <revision>
      <id>1061341</id>
      <parentid>1029519</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5781" sha1="d4u120xo01mro3c9l23b7pbzlv2to0v" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name             = ခိုင်းခိုနိုယရှိရိုဘူတာ
| native_name      = {{Unbulleted list|蚕ノ社駅|かいこのやしろ}}
| native_name_lang = ja
| image            = 嵐電蚕ノ社駅.JPG
| alt              = Tracks leading up to station platforms, 2008
| caption          = Tracks leading up to station platforms, 2008
| address          = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]]
| borough          = [[Kyoto Prefecture]]
| country          = [[Japan]]
| coordinates      = {{coord|35.0118817|N|135.7130290|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;map&quot; /&gt;
| operator         = [[Keifuku Electric Railroad]]
| line             = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]]
| distance         = 3.7km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}}
| platforms        = 2
| tracks           = 2
| train_operators  =
| connections      =
| structure        = At-grade
| parking          =
| bicycle          =
| accessible         =
| code             = A6
| website          = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/kaikonoyashiro.php|Official}} {{in lang|ja}}
| opened           = {{start date|1910|03|25}}
| closed           = &lt;!-- N/A --&gt;
| passengers       = 0.3 million
| pass_year        = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot; /&gt;
| pass_rank        =
}}

''' ခိုင်းခိုနိုယရှိရိုဘူတာ ''' (蚕 ノ 社 駅'' ခိုင်းခိုနိုယရှိရို - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမီးရထားဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် စတင်ပြီး အရရှိယာမဘူတာတွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည့် ရန်ဒန်အရရှိယာရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot; /&gt;

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီစင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားသည့် ရထားများအတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြန်အမှတ် (၂) သည် အိုးမိယဘူတာသို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဖြစ်သည်။

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{J-railservice start}}
{{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=[[ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝဘူတာ|ရန်ဒန်တန်းဂျင်းဂဝ]] (A5)|next=[[အုဇုမဆခိုးရူးဂျိဘူတာ|အုဇုမဆခိုးရူးဂျိ]] (A7)}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Kaikonoyashiro Station}}
* {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}}

{{Randen Arashiyama Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
| url = http://randen.keifuku.co.jp/train/kaikonoyashiro.php
| script-title = ja:蚕ノ社
| publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]]
| access-date = 2010-10-11
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20211026115510/https://randen.keifuku.co.jp/train/kaikonoyashiro.php
| archive-date = 26 October 2021
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.openstreetmap.org/node/335664383
| title = Node: Kaikonoyashiro (335664383)
| publisher = [[OpenStreetMap]]
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| title = Keifuku Line (Randen)
| publisher = Discover Kyoto
| access-date = 2010-10-11
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171028094226/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| archive-date = 28 October 2017
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planner&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&amp;station_name=蚕ノ社&amp;map_id=1&amp;lang=en
| title = Station Map
| publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{Cite book 
| url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html 
| script-chapter = ja:第8章 都市施設 
| trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities 
| script-title = ja:京都市統計書 
| trans-title = Statistics of Kyoto City 
| year = 2017 
| publisher = City of Kyoto 
| language = ja 
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;


[[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>d4u120xo01mro3c9l23b7pbzlv2to0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106532</id>
    <revision>
      <id>1061337</id>
      <parentid>1048206</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8255" sha1="8sxey4j7a9kmbf92tlvyeh6sj3eqxak" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name        = {{KTSN|K|08|size=50}} {{KTSN|T|13|size=50}}&lt;br/&gt;ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ
| native_name = 烏丸御池駅
| native_name_lang = ja
| type        = 
| image       = Karasuma Oike Station 1.jpg
| alt         = 
| caption     = Interior of the Tōzai station in November 2018
| other_name  = 
| address     = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō]], [[Kyoto, Kyoto|Kyoto]], [[Kyoto Prefecture|Kyoto]]
| country     = Japan
| coordinates = 
| operator    = {{ric|Kyoto Municipal Subway|name=y}} 
| line        = {{Plainlist|
*{{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}}
*{{ric|Kyoto Municipal Subway|t|name=y}}
 }}
| platforms   = 2 [[island platforms]]
| tracks      = 4
| connections = 
| structure   = 
| code        = K08, T13
| opened      = {{start date and age|1981|05|29|df=y}}
| closed      = 
| former      = Oike (until 1997)
| passengers  = {{wikidata|property|P1373}} daily&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/cmsfiles/contents/0000073/73257/03_kousoku.pdf#page=16|title = 京都市交通事業白書|publisher = Kyoto Municipal Transportation Bureau|language = ja|access-date = 2017-12-24|archive-url = https://web.archive.org/web/20180120010559/http://www.city.kyoto.lg.jp/kotsu/cmsfiles/contents/0000073/73257/03_kousoku.pdf#page=16|archive-date = 2018-01-20|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
| pass_year   = FY{{wikidata|qualifier|P1373|P585}}
| services    = {{Adjacent stations|system=Kyoto Municipal Subway|line1=k |left1=Shijō |right1=Marutamachi |note-left={{KTSN|K|09|size=30}}|note-right={{KTSN|K|07|size=30}}|line2=t |left2=Nijōjō-mae |right2=Kyōto Shiyakusho-mae |note-left2={{KTSN|T|14|size=30}}|note-right2={{KTSN|T|12|size=30}}}}
}}

''' ခရဆုမအိုအိခဲဘူတာ ''' (烏丸御池駅'' ခရဆုမ - အဲခိ '') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[နခဂယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။

==ရထားလိုင်းများ==
*ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားလိုင်း
**ခရဆုမရထားလိုင်း (ဘူတာအမှတ် - K08)
**တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း (ဘူတာအမှတ် - T13)

==ဘူတာပုံစံ==
ဤဘူတာကို ကျိုတိုမြို့ပို့ဆောင်ရေးဌာနက စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခရဆုမရထားလိုင်းသည် လက်မှတ်ဂိတ်ရောင်းသည့်အထပ်၏ အောက်တွင် ရှိပြီး ရထားလမ်းနှစ်ခုနှင့် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုစီ ပါဝင်သည်။ တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းသည် ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ကာ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိကာ ခရဆုမရထားလိုင်း၏ အောက်ထပ်တွင် တည်ရှိသည်။
;ခရဆုမရထားလိုင်း
{{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Karasuma Line|dir=for {{STN|Kyōto}}, {{STN|Takeda|Kyoto|Takeda}} and [[Kintetsu Railway|Kintetsu]] [[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]] ({{STN|Shin-Tanabe}}, {{STN|Kintetsu Nara||Nara}})|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}}}}
{{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Karasuma Line|dir=for {{STN|Imadegawa}}, {{STN|Kitaōji}} and {{STN|Kokusaikaikan}}|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}}}}
;တိုးဇိုင်းရထားလိုင်း
{{ja-rail-line|pfn=1|first=2|name=Tōzai Line (Kyoto)|idx=Tōzai Line|dir=for {{STN|Nijō|Kyoto|Nijō}} and {{STN|Uzumasa Tenjingawa}}|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|t}}}}
{{ja-rail-line|pfn=2|first=3|name=Tōzai Line (Kyoto)|idx=Tōzai Line|dir=for {{STN|Misasagi}}, {{STN|Rokujizō}} and ([[Keihan Railway]] [[Keihan Keishin Line|Keishin Line]]) {{STN|Hamaōtsu}}|col=#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|t}}}}

==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာ==
[[File:Kyoto-karasumaoike.jpg|thumb|Station entrance, August 2007]]
* [[Ace Hotel]] Kyoto&lt;ref name=&quot;NTT UD&quot;&gt;{{cite web |title=Kyoto &quot;SHIN-PUH-KAN Redevelopment Project&quot; Hotel Branding Announced |url=https://www.nttud.co.jp/english/news/detail/id/n22767.html |website=NTT Urban Development |date=6 April 2018 |access-date=8 July 2024 |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228002036/https://www.nttud.co.jp/english/news/detail/id/n22767.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Adachi Hospital
* Hello Work Plaza Karasuma Oike
* Karasuma Oike Intersection
* [[Kyoto International Manga Museum]]
* The [[Museum of Kyoto]]
* [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyo-ku]] Post Office
* [[NHK]] Kyoto Broadcast Station
* [[Nichicon]] Corporation
* ShinPuhKan mall&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kyoto ShinPuhKan: Food, Shopping, and a Hotel - Where Do You Go First?! |url=https://livejapan.com/en/in-kansai/in-pref-kyoto/in-kyoto-station_to-ji-temple/article-a2000529/ |publisher=Live Japan |date=27 August 2020 |access-date=8 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240529222659/https://livejapan.com/en/in-kansai/in-pref-kyoto/in-kyoto-station_to-ji-temple/article-a2000529/ |archive-date=29 May 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
*၁၉၈၁ မေလ ၂၉ ရက် - ခိတအိုးဂျိဘူတာမှ ကျိုတိုဘူတာသို့ ပြေးဆွဲမည့် ကျိုတိုမြေအောက်ခရဆုမရထားလိုင်းအတွက် ဘူတာတစ်ခုအဖြစ် အိုအိခဲဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
*၁၉၈၈ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက် - ခင်တဲဆွတ်ကျိုတိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုများကို ဤဘူတာတွင် စတင်ခဲ့သည်။
*၁၉၇၇ မေလ ၂၂ ရက် - အိုအိခဲဘူကို ခရဆုမ - အိုအိခဲဘူတာဟူသည့်အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
*၁၉၉၇ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက် - တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၇ ဧပြီလ ၁ ရက် - PiTaPa ဝန်ဆောင်မှုကို စတင်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၈ ဇန်နဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့ - တိုးဇိုင်းရထားလိုင်းကို နိဂျောဘူတာမှ အုဇုမဆတန်းဂျင်းဂဝဘူတာသို့ တိုးချဲ့ခဲ့သည့်နေ့တွင်ပင် ခဲအိဟန်ရထားခဲအိရှင်းရထားလိုင်းကို တိုးချဲ့ခဲ့သည်။
*၂၀၁၁  မေလ ၁၆ ရက် - မြေအောက်ဈေးဝယ်စင်တာဖြစ်သည့် “ခိုတိုချိခအိုအိခဲ” ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www2.city.kyoto.lg.jp/shikai/koho/kankobutsu/tokukyu-shiryou/H23/14-4%20kototika.pdf|title=「Ｋｏｔｏｃｈｉｋａ（コトチカ）御池」の開業について|last=|first=|date=April 19, 2011|website=京都交通局|archive-url=|archive-date=|access-date=April 22, 2019}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>8sxey4j7a9kmbf92tlvyeh6sj3eqxak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106848</id>
    <revision>
      <id>1061335</id>
      <parentid>1029527</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7207" sha1="11vyl4eayv31c2gdoux84h9jwhdrqeo" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name             = ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ
| native_name      = {{Unbulleted list|帷子ノ辻駅|かたびらのつじ}}
| native_name_lang = ja
| image            = Katabiranotsuji Station (01) IMG 7776 R 20141130.JPG
| alt              = Station platforms, 2014
| caption          = Station platforms, 2014
| address          = [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]], [[ကျိုတိုမြို့]]
| borough          = [[ကျိုတိုစီရင်စု]]
| country          = [[ဂျပန်]]
| coordinates      = {{coord|35.0152384|N|135.7002836|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;map&quot; /&gt;
| operator         = [[ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း]]
| line             = {{Unbulleted list|[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]]|[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|Randen Kitano Line]]}}
| distance         = {{ubl|{{convert|5.2|km|abbr=on}} from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}}|{{convert|3.8|km|abbr=on}} from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}}}}
| platforms        = 3
| tracks           = 4
| train_operators  =
| connections      = [[JR West]] [[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]&lt;br /&gt;(JR-E07:[[အုဇုမဆဘူတာ]])
| structure        = At-grade
| parking          =
| bicycle          =
| code             = A8
| website          = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/katabiranotsuji.php|Official}} {{in lang|ja}}
| opened           = {{start date|1926|03|10}}
| closed           = &lt;!-- N/A --&gt;
| passengers       = 1.4 million
| pass_year        = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot; /&gt;
| pass_rank        =
}}

''' ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ ''' (帷子ノ辻駅'' ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ - အဲခိ '') သည်  [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤမီးရထားဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာတွင် စတင်ပြီး အရရှိယာမဘူတာတွင် ခရီးစဉ်အဆုံးသတ်သည့် ရန်ဒန်အရရှိယာရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။

ဤဘူတာသည် အုခယောရပ်ကွက်မှ ခိတရပ်ကွက်သို့ ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဂိတ်ဆုံးဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။ ထိုရထားလိုင်းသည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]]တွင် ခရီးဆုံးသည်။

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီတွင် တည်ဆောက်ထားသည့် ပလက်ဖောင်း (၄) ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) နှင့် (၂) သည် အရရှိယာမရထားလိုင်းအတွက် ဖြစ်သည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၃) နှင့် (၄) သည် ခိတနိုရထားလိုင်းအတွက်ဖြစ်ကာ ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာသို့ ပြေးဆွဲပေးသည်။ ပလက်ဖောင်းများတွင် ဝှီးချဲများဖြင့် ဝင်ရောက်နိုင်သည့်အပြင် လက်မှတ်ဂိတ်များလည်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;planner&quot; /&gt;

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{J-railservice start}}
{{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=[[အုဇုမဆခိုးရူးဂျိဘူတာ|အုဇုမဆခိုးရူးဂျိ]] (A7)|next=[[အရိဆုဂဝဘူတာ|အရိဆုဂဝ]] (A9)}}
{{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=''ခရီးဆုံး''|next=[[ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲဘူတာ|ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲ]] (B1)}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Katabiranotsuji Station}}
* {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}}
{{Randen Arashiyama Line}}
{{Randen Kitano Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
| url = http://randen.keifuku.co.jp/train/katabiranotsuji.php
| script-title = ja:帷子ノ辻
| publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]]
| access-date = 2010-10-11
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20191117194642/https://randen.keifuku.co.jp/train/katabiranotsuji.php
| archive-date = 17 November 2019
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.openstreetmap.org/node/4095203264
| title = Node: Katabiranotsuji (4095203264)
| publisher = [[OpenStreetMap]]
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| title = Keifuku Line (Randen)
| publisher = Discover Kyoto
| access-date = 30 April 2026
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171028094226/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| archive-date = 28 October 2017
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planner&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&amp;station_name=帷子ノ辻&amp;map_id=1&amp;lang=en
| title = Station Map
| publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{Cite book 
| url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html 
| script-chapter = ja:第8章 都市施設 
| trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities 
| script-title = ja:京都市統計書 
| trans-title = Statistics of Kyoto City 
| year = 2017 
| publisher = City of Kyoto 
| language = ja 
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;

[[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>11vyl4eayv31c2gdoux84h9jwhdrqeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စားသုံးသူရေးရာ ဦးစီးဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111958</id>
    <revision>
      <id>1061379</id>
      <parentid>882927</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11140" sha1="agf2h3ir5e0d0ii3m6yizpnmfjsqkjz" xml:space="preserve">{{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း
|jurisdiction={{MYA}}
|nativename=
|seal=Seal of DOCA.jpeg
|formed=
*၁၉၄၅ {{small|(လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးစီမံကိန်းအဖွဲ့)}}
*၁ ဧပြီ ၂၀၁၆ {{small|(စားသုံးသူရေးရာ ဦးစီးဌာန)}}
|headquarters= ရုံးအမှတ် (၅၂)၊ နေပြည်တော်
| parent_agency = [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
| preceding1=
|minister1_name=[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]
|chief1_name=ဦးအောင်အောင် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bur.mizzima.com/2024/03/29/19089|title=ဒုရဲချုပ်( ၁) ရဲဗိုလ်ချုပ် အောင်အောင်ကို အရပ်ဘက်ဌာနသို့ ပို့ဆောင်|work=Mizzima Burmese|access-date=၈ ဧပြီ ၂၀၂၄|date=၂၉ မတ် ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt; 
|website={{url|http://www.doca.gov.mm}}
|chief1_position=ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်
|chief2_name=ဦးခင်မောင်လှိုင် (ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်) &lt;br&gt;
ဒေါ်ခင်သက်ထား (ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်)}}

'''စားသုံးသူရေးရာဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Consumer Affairs}}) သည် [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဆန်စပါးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးစီမံကိန်းအဖွဲ့အား ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ကောက်ပဲသီးနှံရောင်းဝယ်ရေးအဖွဲ့ ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ကောက်ပဲသီးနှံရောင်းဝယ်ရေးအဖွဲ့ ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် လယ်ယာကိုင်းကျွန်းနှင့်ဥယျာဉ်ခြံမြေထွက်ကုန်ပစ္စည်း ကုန်သွယ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] လက်ထက်တွင် ဆန်စပါးရောင်း ဝယ်ရေးလုပ်ငန်းကို နိုင်ငံတော်ကိုယ်စား လယ်ယာကိုင်းကျွန်းနှင့် ဥယျာဉ်ခြံမြေ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းကုန် သွယ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်းက ၁၉၈၉ ခုနှစ် မတ်လ အထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ မှစ၍ မြန်မာ့လယ်ယာထွက်ကုန်ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေး(ကုန်သွယ်လယ်ယာ-MAPT)အမည်ဖြင့် ဆက်လက် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ ဒေသတွင်းကုန်သွယ်မှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ ကုန်သွယ်မှုသတင်း၊ ဈေးကွက်သတင်းအချက်အလက်များအား စုဆောင်းတည်ဆောက်ဖြန့်ဝေခြင်းလုပ်ငန်းများကို တိုင်းဒေသကြီးအသီးသီးတွင်ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ကုန်သွယ်စီးပွား တိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် မြန်မာ့လယ်ယာထွက်ကုန် ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေးကို ကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေးဦးစီးဌာနအမည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ထို့အပြင် ကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေးလုပ်ငန်းများအပြင် စားသုံးသူအကာအကွယ်ပေးရေးဥပဒေ အရ စားသုံးသူအခွင့်အရေးများကို ထိရောက်စွာကာကွယ်နိုင်သောလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက် နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ်(၂/၂၀၁၅)ကြိမ်မြောက်အစည်းအဝေး၏ သဘောတူ ခွင့်ပြုချက်အရ ကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေးနှင့် စားသုံးသူရေးရာဦးစီးဌာနဖြင့် ဌာနခွဲ(၉)ခု၊ တိုင်းဒေသကြီး/ ပြည်နယ် (၁၄)ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စားသုံးသူရေးရာဦးစီးဌာနအား ဌာနကြီး(၆)ခု၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်(၁၄)ခု၊ ခရိုင်(၃၁)ခု တို့ဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.doca.gov.mm/my/about|title=ဌာနအကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=စားသုံးသူရေးရာ ဦးစီးဌာန၊ [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811175215/https://www.doca.gov.mm/my/about|archive-date=11 August 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ဖွဲ့စည်းပုံ==
*စီမံရေးရာဌာနခွဲ
*ငွေစာရင်းဌာနခွဲ
*မူဝါဒလေ့လာရေးနှင့်စီမံကိန်းစာရင်းအင်းဌာနခွဲ
*သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာနှင့် အရည်အသွေးစီမံခန့်ခွဲရေးဌာနခွဲ
*စားသုံးသူရေးရာဌာနခွဲ
*ထုတ်ကုန်လုံခြုံစိတ်ချရမှုဌာနခွဲ
*တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ဦးစီးမှူးရုံး(၁၄)ရုံးနှင့် နေပြည်တော်ဦးစီးမှူးရုံး 
*ဒုတိယပြည်နယ်ဦးစီးမှူးရုံး(၃)ရုံးနှင့် ခရိုင်ဦးစီးမှူးရုံး(၃၁)ရုံး

==ရည်ရွယ်ချက်၊ မျှော်မှန်းချက်၊ ရည်မှန်းချက်တာဝန်များ==

===ရည်ရွယ်ချက်===
*သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဖြင့်စားသုံးသူအခွင့်အရေးများ သိရှိစေရန်။
*လုပ်ငန်းရှင်များ၏ တာဝန်နှင့်အခွင့်အရေးများသိရှိစေရန်။
*နစ်နာဆုံးရှုံးမှုများအတွက် လွယ်ကူလျင်မြန်စွာတိုင်ကြားနိုင်စေရန်။
*ဘေးအန္တရာယ်ရှိသော ထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများအား သိရှိရှောင်ကြဉ် နိုင်ရန်နှင့် သတင်းပေးပို့နိုင်ရန်။
*ပြည်တွင်းကုန်သွယ်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆောင်ရွက်ရန်။

===မျှော်မှန်းချက်-===
*စားသုံးသူများလုံခြုံစိတ်ချရမှုရှိစေရန်။
===ရည်မှန်းချက်တာဝန်များ===
*စားသုံးသူအခွင့်အရေးနှင့် စားသုံးသူအကျိုးစီးပွားကာကွယ်ရေး  ဆောင်ရွက်ရန်
*ထုတ်ကုန်များလုံခြုံစိတ်ချရမှု ရှိစေရေးဆောင်ရွက်ရန်
*ကုန်စည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများ၏ အရည်အသွေးစီမံခန့်ခွဲမှု သုတေသနဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ရန်
*ပြည်တွင်းကုန်သွယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် သုတေသနလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန်

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>agf2h3ir5e0d0ii3m6yizpnmfjsqkjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချီဟိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123511</id>
    <revision>
      <id>1061353</id>
      <parentid>770962</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36782" sha1="qwg91h47m606qvq6rpmv8sudg4j6970" xml:space="preserve">[[ဖိုင်:Cihai_1937.JPG|right|thumb|200x200px| ၁၉၃၇ ထုတ် ချီဟိုင်အဘိဓာန်]]
&quot;ချီဟိုင်&quot;(辞海)ကို ၁၉၁၅ တွင်ပုဂ္ဂလိက ကျုံးဟွာ စာအုပ်တိုက် တည်ထောင်သူ လူဖေ့ခွေ ကစတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးအယ်ဒီတာ စူးရှင်းချိန် သည် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် အတွဲကြီးနှစ်တွဲကို တရားဝင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ စက်တင်ဘာလ လက်ျာဝါဒီများလှုပ်ရှားနေချိန်တွင်၊ [[မော်စီတုန်း]] [[ရှန်ဟိုင်း]]သို့ လည်ပတ်ခဲ့သည့်အခါ ချီဟိုင်ကို မွမ်းမံ၍ ထုတ်ဝေရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရာ၊ စူးရှင်းချိန်က အယ်ဒီတာချုပ် လုပ်ရသည်။ ပြီးနောက် [[ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး]] ဖြစ်ပွားရာ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေတည်းဖြတ်မှုခေတ္တရပ်သွားသည်။ &lt;ref name=&quot;王炳根2014&quot;&gt;{{Template:Cite book|author=王炳根|title=玫瑰的盛開與凋謝 冰心與吳文藻（一九五一～一九九九）|url=http://books.google.com/books?id=e04wBQAAQBAJ&amp;pg=PA120-IA51|date=1 November 2014|publisher=獨立作家|isbn=978-986-5729-42-4|pages=120–}}&lt;/ref&gt;  ချီဟိုင် ထုတ်ဝေရာတွင် နန်ကျင်းမှ ဟန်ကျိုးသို့ ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းနှင့် ပြည်တွင်းစစ်ကို ကြုံခဲ့ရသည့်အပြင်၊ မူကွဲအမျိုးမျိုး ထုတ်ဝေခြင်းကိုလည်း ကြုံခဲ့ရသည်။ 

&quot;ချီဟိုင်&quot;သည် ဘာသာစကားလုံးကောက်နှင့် [[စွယ်စုံကျမ်း]] လုံးကောက်များ စုဆောင်းပေါင်းစပ်ထားသော ပေါင်းစည်းအဘိဓာန် တစုံ ဖြစ်သည်။ သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်အဖွဲ့များ အကူအညီဖြင့် ကြပ်မတ်စွာ ပြုစုထား၍ သိကောင်းစရာများနှင့် တိကျမှန်ကန်မှုတွင် အလွန် စိတ်ချရပြီး၊ [[တရုတ်ပြည်]]၏ အအားထားရဆုံး [[ရည်ညွှန်းကျမ်း]]များထဲမှ တစ်အုပ် ဖြစ်သည်။ အလွယ်ဖြင့် မှတ်ပုံတင်သော ကုမ္ပဏီအမည်ကို လက်မခံ၍ ဟောင်ကောင်ကုမ္ပဏီ၏ အမည်ကို ထိုစာအုပ်တွင် သို့မဟုတ် ၁၇၁၆ ခုနှစ်၏ ခန်းကျိအဘိဓာန်၌သာ ရှာတွေ့မည် ဖြစ်သည်။ ချီဟိုင်ကို လက်ရှိတွင် ရှန်ဟိုင်းအဘိဓာန်ထုတ်ဝေရေးတိုက်မှ တာဝန်ယူ ထုတ်ဝေပြီး၊ ထိုင်ဝမ်တွင် ရိုးရာတရုတ်စာဖြင့် ထုတ်ဝေသည်။ ၁၉၉၉ ခုနှစ်ထုတ် ချီဟိုင်စာအုပ်တွင် တရုတ်စာလုံးပေါင်း ၁၉၄၈၅ လုံး စုဆောင်းထားသည်။ (ထိုထဲတွင် ရိုးရာစာလုံးနှင့် ဆင်တူစာလုံးများ ပါဝင်သည်။) 

'''ချီဟိုင်ကြီး'''မှာ ချီဟိုင်ကို အခြေခံပြီး အကျယ်ဖြန့်ထားသော ဧရာမ[[အဘိဓာန်]]စာအုပ်ကြီး ဖြစ်ကာ၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် ထုတ်ဝေပြီး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဆက်တိုက် ထုတ်ဝေသည်၊ ၂၀၁၅ နှစ်ကုန်ထိ ထုတ်ခဲ့သည်။

== အကြောင်းအရာစဉ် ==
ချီဟိုင်သည် [[ဝေါဟာရ]]ကို အဓိကအကြောင်းအရာအဖြစ် အသုံးပြုသည်။ ချီဟိုင်သည် အများသုံးဝေါဟာရအပြင် ကြွယ်ဝလှသော အထူးပြုဘာသာရပ် အခေါ်အဝေါ်ဝေါဟာရများကိုပါ စုဆောင်းသည် ဖြစ်ရာ၊ [[သဘာဝတ္ထဗေဒ|အတွေးအခေါ်]], [[သမိုင်း]], [[ဆေးပညာ]], [[ဥပဒေ]], [[ဓာတုဗေဒ]], [[ဘာသာတရား]], [[သင်္ချာ]] စသည့် များမြောင်လှသော ဘာသာရပ်များနှင့် နယ်ပယ်အသီးသီးမှ ဝေါဟာရများကို စုဆောင်းထားသည့်အတွက် စွယ်စုံကျမ်းနှင့် တူလှစွာသော ဧရာမအဘိဓာန် ဖြစ်လာသည်။ 

ချီဟိုင်သည် စကားလုံး တည်ပုဒ်ထားသည့်အတွက် လုံးကောက်အဘိဓာန် အနေနှင့်လည်းကောင်း၊ ဝေါဟာရအဘိဓာန် အနေနှင့်ပါ အသုံးကျသည်။

== ပြုစုသည့်သမိုင်း ==
&quot;မြစ်စင်းတရာ ပင်လယ်ထဲ စီးဝင်သည်&quot;ဆိုသော တရုတ်စကားပုံကို မှီး၍ ချီဟိုင်ဟု မှည့်သော ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက်၏ တာဝန်ခံ လူဖေ့ခွေသည် ၁၉၁၅ တွင် စတင် လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး၊ ကုန်သွယ်ရေးစာအုပ်တိုက်မှ ထုတ်သော &quot;ချီယွင်&quot;အဘိဓာန်နှင့် ယှဉ်ပြိုင်နေရသည်။ 

၁၉၂၉ တွင် ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက် ချီဟိုင်ပြုစုရေးအဖွဲ့သည် [[နန်ကျင်း]]မှ [[ဟန်ကျိုး]]သို့ ပြောင်းရွှေ့သည် &lt;ref name=&quot;方韶毅2011&quot;&gt;{{Template:Cite book|author=方韶毅|title=民國文化隱者錄|url=http://books.google.com/books?id=NYGAAQAAQBAJ&amp;pg=PA231|date=1 July 2011|publisher=獨立作家－秀威出版|isbn=978-986-221-758-0|pages=231–}}&lt;/ref&gt; ။ 

ကြာရှည်ရင်းနှီးရပြီး၊ အကျိုးအမြတ် မရရှိသောကြောင့်၊ အကြိမ်များစွာ လုပ်ငန်း ရပ်ဆိုင်းရပြီးနောက်၊ လူဖေ့ခွေသည် ဆက်တိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပြီး၊ ၁၉၂၈ တွင် စူးရှင်းချိန်ကို အထူးဖိတ်ခေါ်ကာ ချီဟိုင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ခန့်အပ်ပြီးနောက်၊ နောက်ဆုံး ၁၉၃၆ တွင် တရားဝင် ထုတ်ဝေလိုက်ရာ၊ တပြည်လုံး အံ့ဩဘနန်း ဖြစ်ကုန်သည်။ 

[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ထူထောင်ပြီးနောက် သွေးသစ်လောင်းရေးနှင့် လူတန်းစားတွန်းလှန်ရေးအတွက် လိုအပ်ချက်နှင့် မကိုက်ညီသောကြောင့် ချီဟိုင်ကို တဖန် မွမ်းမံရန် မော်စီတုန်းက တောင်းဆိုသည်&lt;ref&gt;{{Template:Cite book|author=智效民|title=民国那些教育家|url=http://books.google.com/books?id=u3qMAwAAQBAJ&amp;pg=PA189|date=1 October 2013|publisher=四川文艺出版社；Esphere Media (美国艾思传媒)|language=zh-cn|isbn=978-7-5411-3768-6|page=189|quote=由於辞海不能適應「思想改造」和「階級鬥爭」的需要，毛澤東要求重新修訂。}}&lt;/ref&gt; ။ 

၁၉၅၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် [[မော်စီတုန်း]] သည် ချီဟိုင်အဟောင်းကို ပြုပြင်ရန် ရှန်ဟိုင်း၌ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက် ချီဟိုင်ပြုစုရေးအဖွဲ့ကို တည်ထောင်လိုက်ပြီးနောက်၊ ပြင်ဆင်မှုလုပ်ငန်းတွင်ပါဝင်ရန် ကျွမ်းကျင်သူ ၅၀၀၀ ခန့်နှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ မှ ၁၉၆၂ နှစ်ဦးထိ ချီဟိုင် အစမ်းကျမ်းကို ထုတ်ဝေသည်၊ ၁၉၆၅ တွင် &quot;အတည်မပြုရသေးသော မူကြမ်း&quot;ကို ပြီးစီးသည်၊ ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ကာလအတွင်းတွင် မွမ်းမံတည်းဖြတ်ရေးလုပ်ငန်း မကြာခဏ ရပ်တန့်သွားခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေး ပြီးနောက် ပြန်လည် စတင်ရာ၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ပထမဦးဆုံးကြိမ် ပြုပြင်မွမ်းမံထားသော ချီဟိုင်ကို တရားဝင် ပြီးမြောက်သည်။ 

အသွင်ပြောင်းပြီး ပြန်လည်မွေးဖွားလာသော၊ လူတန်းစားတော်လှန်ရေးခေတ်တွင် ထုတ်ဝေသော ဒုတိယကြိမ်ထုတ် ချီဟိုင်တွင် တည်ပုဒ်များနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များသည် နိုင်ငံရေးအရသော်လည်းကောင်း၊ အတွေးအခေါ်နှင့် သဘောတရားပိုင်းတွင်သော်လည်းကောင်း လက်ဝဲဆန်နေပြီး ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေး ပြီးသည့်တိုင် ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်း မရှိဘဲ ကျန်နေသည် &lt;ref name=&quot;中国图书评论2010&quot;&gt;{{Template:Cite book|title=中国图书评论|url=http://books.google.com/books?id=EepMAQAAIAAJ|year=2010|publisher=中国图书评论编辑部|language=zh-cn|page=6|quote=第二版《辞海》对第一版《辞海》作了脱胎换骨的改造。但是,由于第二版《辞海》是在&quot;以 阶级斗争为纲&quot;的年代出版的,条目的设置和释义受到一定的影响。&quot;文化大革命&quot;结束后,对《辞海》 ... 同时,许多重要问题,特别是思想、政治和理论问题的拨乱反正,还未能 在这一版中得到反映,释文中仍然存有一些&quot;左&quot;的痕迹。 1981 年年初,夏老主持召开 ...}}&lt;/ref&gt; ။ 

[[ထိုင်ဝမ်]]ရှိ ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက်မှ လေဖေးဟုန် ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီး အသစ်ထုတ်လိုက်သော ချီဟိုင်ကို ထိုင်ဝမ်မူအနေနှင့် ၂၀၀၀ ခုနှစ် ရောက်သော် ဒသမကြိမ်မြောက်ပင် ထုတ်လိုက်ပြီ ဖြစ်သည် &lt;ref&gt;[http://www.chunghwabook.com.tw/product_d.php?lang=tw&amp;tb=1&amp;id=32&amp;cid=2 辭海]，臺灣中華書局&lt;/ref&gt; ။

== အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ==
မော်ဝါဒီတဦး ဖြစ်သူ ချိန်စုံလီက ဝေဖန်သည်မှာ ၁၉၉၉ ထုတ် ချီဟိုင်တွင် တန်ပြန်သောင်းကျန်းမှုနှင့် ပတ်သက်သော ဝေါဟာရများတွင် နိုင်ငံရေးအရ မှားယွင်းဖော်ပြမှုများ ရှိနေသည်ဟု ဖြစ်သည် ။ 

ပညာရှင် လီစုံ့ရှင်းက ဝေဖန်သည်မှာ ဆဋ္ဌမကြိမ်ထုတ် ချီဟိုင်တွင် တိုင်းတာရေးယူနစ်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး အရင်ကြိမ်ထုတ်များထက် ပြင်ဆင်ထားသည် မှန်သော်လည်း ပြင်ဆင်ရန် အချက်များ များစွာ ကျန်ရှိနေသေးသည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=再评《辞海》在量和单位方面存在的问题 |url=http://www.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?QueryID=0&amp;CurRec=18&amp;recid=&amp;filename=WHSW201004019&amp;dbname=CJFDTEMN&amp;dbcode=CJFQ&amp;pr=&amp;urlid=&amp;yx=&amp;v=MjkzNThSOGVYMUx1eFlTN0RoMVQzcVRyV00xRnJDVVJMK2ZZdWRtRnlIZ1VyM09NaVhZZWJHNEg5SE1xNDlFYlk= |accessdate=9 November 2019 |archivedate=21 January 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121043459/https://www.cnki.net/KCMS/detail/detail.aspx?QueryID=0&amp;CurRec=18&amp;recid=&amp;filename=WHSW201004019&amp;dbname=CJFDTEMN&amp;dbcode=CJFQ&amp;pr=&amp;urlid=&amp;yx=&amp;v=MjkzNThSOGVYMUx1eFlTN0RoMVQzcVRyV00xRnJDVVJMK2ZZdWRtRnlIZ1VyM09NaVhZZWJHNEg5SE1xNDlFYlk= }}&lt;/ref&gt; ။ 

== မူကွဲ ==

=== ချီဟိုင်, Cihai ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
| ဗားရှင်း 
| ဖြန့်ချိချိန် 
| စုဆောင်း စကားလုံး 
| စာအုပ်နံပါတ် 
|-
| ပထမကြိမ်ထုတ် 
| ၁၉၃၆ 
| 82,827 
| - 
|-
| ဒုတိယကြိမ်ထုတ် 
| ၁၉၆၅ 
| 97,792 
| - 
|-
| တတိယကြိမ်ထုတ် 
|၁၉၇၉
| 127,186 
| ယူနီဖောင်းစာအုပ်နံပါတ် 17187-27 
|-
| စတုတ္ထကြိမ်ထုတ် 
| ၁၉၈၉ 
| 123,931 
| ISBN 9787532600830 
|-
| ပဉ္စမကြိမ်ထုတ် 
|၁၉၉၉
| 122,835 
| ISBN 9787532605231 
|-
| ဆဋ္ဌမကြိမ်ထုတ် 
|၂၀၀၉
| 127,221 
| ISBN 9787532631056 
|}

* [[၁၉၃၆]] ထုတ် -ပ-ဒု ၂ တွဲ၊ စူးရှင်းချိန် တည်းဖြတ်သည်။ ၎င်းသည် အကြိမ်များစွာ ပုံနှိပ်ခံရ၊ [[၁၉၈၁]] [[ဇန်နဝါရီ]]တွင် ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက်မှ ကြိမ်ဖန်များစွာ ပုံနှိပ်ခဲ့သည်။ 
* [[၁၉၄၇]] ထုတ် - တစ်တွဲတည်း၊ ဟောင်ကောင် ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက်သည် [[၁၉၈၃]] ခုနှစ်တွင်ပြန်လည်ပုံနှိပ်ခဲ့သည်။ ISBN 978-962-231-005-6 
* [[၁၉၆၁]] ထုတ် - ၁၉၆၁ မှ [[၁၉၆၂]] အစောပိုင်းအထိထုတ်ဝေခဲ့သော ချီဟိုင်၏ စမ်းသပ်စာအုပ်။ ဘာသာရပ်စနစ်ဖြင့် ၁၆ တွဲခွဲထား။ 

* [[၁၉၆၅]] ထုတ် - ချီဟိုင် အတည်မပြုသေးသော မူကြမ်း၊ အတွင်းပိုင်း၌သာ ဖြန့်ချိ၊ ပ/ဒု ၂ တွဲခွဲ။ 

* [[၁၉၇၉]] ထုတ် - ရှန်ဟိုင်းအဘိဓာန်ထုတ်ဝေရေးမှ ထုတ်ဝေသည်။ သုံးတွဲပါ၊ အထူးပြုဘာသာရပ် ၂၆ ခုရှိ။ [[၁၉၈၀]] ခုနှစ်တွင် အသေးစား ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၈၃ ခုနှစ် ထုတ်ဝေမှုတွင် စကားလုံးအသစ်များနှင့် စွယ်စုံကျမ်းဆောင်းပါးများ ပါဝင်သည်။ အယ်ဒီတာများမှာ စူးရှင်းချိန် ၊ ချိန်ဝမ့်တောက်နှင့် ရှကျိန်းနုံ ဖြစ်။ 

: [[၁၉၇၉]] ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ချီဟိုင်တွင်စာလုံးပေါင်း ၁၄၈၇၂ လုံး၊ စကားလုံး ၉၁၇၀၆ နှင့်သရုပ်ဖော်ပုံ ၃၀၀၀ ကျော် ပါဝင်သည်။ ရရှိသောစကားလုံးများကို တရုတ်စာလုံး ဆွဲချက်အလိုက် ခွဲထုတ် စီစဉ်သည်။ 

* [[၁၉၈၉]] ထုတ် - ၁၉၇၉ ထုတ်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်ပြီး စွယ်စုံကျမ်းဝင်စကားလုံးများကို ခွဲခြားသည့် မာတိကာ တစ်စောင် ထည့်ခဲ့သည်။ 

: [[၁၉၈၉]] ထုတ် ချီဟိုင်တွင် ပါဝင်သော စာလုံးပေါင်း ၁၆,၅၃၄ လုံး၊ အသုံးများသော စကားလုံးများနှင့် စွယ်စုံကျမ်းလာ စကားလုံးပေါင်း ၁၀၃၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။ စာအုပ် တအုပ်လုံးတွင် စာလုံးရေ ၁၆ သန်းကျော်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနအလွယ်ဇယားနှင့် တရုတ်စာလုံး ထောင့်လေးထောင့်နှင့် ရှာဖွေနည်း ရည်ညွှန်းနှင့်တည်ပုဒ်ပြင်ပစာသား ရှာဖွေခြင်း ရည်ညွှန်းကိုထည့်သွင်းခဲ့သည်။ 
: ၁၉၈၉ ခုနှစ်ထုတ် ချီဟိုင်မှထုတ်ဝေသောစကားလုံးများသည် စွယ်စုံကျမ်းလာ စကားလုံးများအပေါ် ပိုမိုအာရုံစိုက်သည်။ 

* [[၁၉၉၉]] ထုတ် - ဗားရှင်းမျိုးစုံရှိ၊ ရောင်စုံပုံများ ထပ်ထည့်ပြီး အသံထွက်အလိုက်စီထားသော ဗားရှင်းလည်း ရှိ၊ ၂၀၀၃ တွင် သိမ်းဆည်းရမည့် စီးရီးကို ထုတ်ဝေ။ တည်းဖြတ် ရှကျိန်းနုံ ဖြစ် &lt;ref&gt;{{Template:Cite web|url=http://chlb.cishu.com.cn/Version/AidText?version=5&amp;aid=4|title=《辞海》（1999 年版）|accessdate=|author=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; ။ 

: ဗားရှင်းအားလုံး၏ စာသားနှင့် အကြောင်းအရာသည် တူညီပြီး၊ ကွဲပြားမှုမှာ ရုပ်ပုံ အထားအသိုနှင့် တည်ပုဒ်အစီအစဉ်ဖြစ်သည်၊ ရောင်စုံစာအုပ်တွင်ကာလာဓာတ်ပုံများကို အသုံးပြုသည်။ အခြားစာအုပ်များတွင် ဖြူမည်းမျဉ်းဆွဲ သရုပ်ဖော်ပုံကို အသုံးပြုသည်။ အသံစဉ်ဗားရှင်းတွင် တရုတ်အသံထွက်အလိုက် စကားလုံးစီစဉ်ထားရာ ချီဟိုင်စာအုပ်များအနက် ပထမဦးဆုံး ဖြစ်သည်။ 
: ၁၉၉၉ ထုတ် ချီဟိုင်တွင်စာလုံးပေါင်း ၁၉,၄၈၅ ခု (ရိုးရာစာလုံးများနှင့် မူကွဲစာလုံးများ) ပါဝင်သည်၊ ၎င်းအနက် ၁၇,၆၇၄ သည် တည်ပုဒ်များအဖြစ်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ တည်ပုဒ်နှင့် သီးခြားဝေါဟာရများမှာ ၁၂၂၈၃၅ လုံး၊ စာအုပ်တစ်အုပ်လုံးတွင် စာလုံးပေါင်း ၁၉၈၃၀၀၀၀  ရှိသည်။ 
:* ပုံမှန်စာအုပ် : ၃ တွဲ။ 
:* ချုံ့စာအုပ်: ၁ တွဲ။ 
:* ရောင်စုံစာအုပ် - အတွဲ ၅ တွဲ (နောက်ဆက်တွဲရည်ညွှန်းကျမ်း ပါ) ။ 
:* ရောင်စုံပုံချည်း သိမ်းဆည်းရန်စာအုပ် - အတွဲ ၉ တွဲ၊  ချီဟိုင် အယ်ဒီတာ ရှကျိန်းနုံ ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ထိုးထားသည့် ရွှေသတ္တုပါးအမှတ်တရကဒ်ဖြင့် အရောင်အပြည့် ပုံနှိပ်ခြင်း။ 
:* ရောင်စုံချုံ့စာအုပ် (sequence): စုစုပေါင်း ၅ တွဲ။ 
:* ပုံမှန်ဆိုက်စာအုပ် (အသံထွက်စီ): ၄ တွဲ။ 
:* ပြန်လည်ထုတ်ဝေ (sequence): 2002 ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေ၊ ၁ တွဲ။ လုံးကောက်တည်ပုဒ် အရေအတွက်မှာ ၁၇,၅၂၃ ခု၊ ရိုးရာနှင့်မူကွဲအလုံးရေ ၆၁၂၉ လုံး၊ စာလုံးပေါင်း ၁၀၅,၄၀၀ နှင့် တအုပ်လုံး စာလုံးရေ ၁၈.၈၂ သန်းရှိသည်။ 
:* ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေစုဆောင်းမှု (sequence): စုစုပေါင်း ၄ တွဲ။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး စုစုပေါင်းစကားလုံး ၁၇.၀၈ သန်း၊ ဖြူမဲမျဉ်းဆွဲပုံပေါင်း ၃,၆၀၀ ကျော်ရှိသည်။ 

* [[၂၀၀၉]] ထုတ် - ၂၀၀၉ စက်တင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင်ထုတ်ဝေသည်၊ ၂၀၀၉ ထုတ် ချီဟိုင်ကို ရှကျိန်းနုံနှင့် ချိန်ကျိလိတို့မှ အဓိက တည်းဖြတ်သည်။ ၎င်း၏နယ်ပယ်သည် ပဉ္စမကြိမ်ထက် အနည်းငယ် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ စုစုပေါင်း စာလုံးရေမှာ ၂၂ သန်းမျှသော စာလုံးများ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ပဉ္စမထုတ်ဝေမှုထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုမိုမြင့်မားသည်။ [[တည်ပုဒ်]] တသောင်း ထပ်တိုးသည်၊ အပြောင်းအလဲသည် စာအုပ်၏ သုံးပုံတစ်ပုံကျော်မျှ ရှိပြီး တည်ပုဒ် ၇၀၀၀ ခန့်ကို ဖျက်ပစ်ခဲ့သည်။ 
တည်ပုဒ်သစ်များမှ လွဲ၍၊ နဂိုတည်ပုဒ်များတွင် များပြားလှသော ပြန်ညွှန်းများ၊ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရှင်းပြချက်သစ်များ၊ အခြေအနေသစ်များ၊ သတ်မှတ်ချက်သစ်များ၊ ကိန်းဂဏန်းသစ်များကို ထည့်သွင်းသည်။ ပျောက်ဆုံးနေသောစကားများ၊ အသံများ၊ အဓိပ္ပာယ်များနှင့် အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုများ၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ပစ္စည်းများ၊ [[စကားလုံး]]များ၊ [[သင်္ကေတ]]များစသည့် အမှားအယွင်းများနှင့် မလိုအပ်သောစကားလုံးများ၊ မသင့်လျော်သော အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူမှုများကို ပြင်ဆင်ရန် ကျန်ရှိနေသေးသည် ဖြစ်သည်&lt;ref&gt;{{Template:Cite web|url=http://chlb.cishu.com.cn/Version/AidText?version=6&amp;aid=8|title=历版辞海|accessdate=2018-11-10|work=chlb.cishu.com.cn}}&lt;/ref&gt; ။ 
===ဆဋ္ဌမကြိမ်ထုတ် ချီဟိုင်===
ဆဋ္ဌမကြိမ်ထုတ် (၂၀၀၉)သည် ရောင်စုံအဘိဓာန် ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာ စံချိန်စံညွှန်းအရ ၁၆ ချိုးဖြင့် ငါးတွဲ(စာကိုယ်အတွက် ၄ တွဲ၊ ကျမ်းညွှန်းအတွက် ၁ တွဲ)။ စာအုပ်တွင် စာလုံးရေ ၂၂ သန်းခန့်ရှိပြီး တည်ပုဒ်ပေါင်း ၁၂၇၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ အသံထွက်အလိုက် စီသည်။ စာအုပ်ထဲတွင် ရောင်စုံပုံပေါင်း ၁၈၀၀၀ ကျော် (၁၉၉၉ ခုနှစ်ထက် ရုပ်ပုံ ၂၀၀၀ ကျော်နှင့် အမှန်တကယ်ပုံပေါင်း ၅၀၀ ကျော်ဖြည့်စွက်ထားသည်)၊ အများစုမှာ အရောင်ရုပ်ပုံများ၊ ဓာတ်ပုံများနှင့် စာသားများ၊ ရောင်စုံများဖြစ် သည်။  

ဆဋ္ဌမကြိမ်ထုတ် ချီဟိုင်သည် ရှေးခေတ် [[တရုတ်စာ]]လုံးများကို စုဆောင်းသည်ကို ဖောက်ထွက်ပြီး၊ မျက်မှောက်ခေတ် အများသုံး တရုတ်စာ ၅၀၀၀ ကျော်ကို ထပ်မံစုစည်းရာ၊ အဓိပ္ပာယ်အရ ပြောလျှင်၊ အလုံးရေ ၂၀၀၀၀ တိုးမြှင့်စုစည်းခြင်း ဖြစ်သည်။
 
[[တရုတ်အက္ခရာ]]များ၊ အသံထွက်ကူးယူချက်များ၊ အထူးပုံသဏ္ဌာန်စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များ၊ ဒီဂျစ်တယ်အသုံးပြုမှု၊ အရေအတွက်နှင့် ယူနစ်များနှင့်သိပ္ပံနည်းကျနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကိုလည်း အမျိုးသားယူနီဖောင်းစည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ ကိုင်တွယ်သည်။

==ထိုင်ဝမ်ချီဟိုင်==
[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]မှ [[ထိုင်ဝမ်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သော ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက် (ထိုင်ဝမ်ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက်) သည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် &quot;ချီဟိုင်&quot; အတွဲ ၂ ခုကိုလည်းထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုင်ဝမ် ကျုံးဟွာစာအုပ်တိုက် ချီဟိုင်ပြုစုရေးကော်မတီသည် &quot;ချီဟိုင်၏ နောက်ဆုံးမူကွဲ&quot; (၈ ကြိမ်မြောက်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။

== ချီဟိုင်ကြီး ==
ချီဟိုင်ကြီး(Da Ci Hai)၏နယ်ပယ်သည် ချီဟိုင်ထက် ၂.၅ ဆပိုမိုများပြားသည်။ တစ်အုပ်လုံးတွင် စာလုံးရေသန်း ၅၀ ခန့်ရှိသည်။ 
[[ဝေါဟာရ]]များ၊ 
[[အတွေးအခေါ်]]၊ 
[[ဘာသာတရား]]၊ 
[[စိတ်ပညာ]]၊ 
[[နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ]]၊ 
[[ဥပဒေ]]၊ 
[[စစ်ရေး]]၊ 
[[စီးပွားရေး]]၊ 
[[စီမံခန့်ခွဲမှု]]၊ 
[[လူမျိုး]]၊ 
ရှေးတရုတ်[[သမိုင်း]]၊ 
ခေတ်သစ်တရုတ်သမိုင်း၊ 
[[ကမ္ဘာ့သမိုင်း]]၊ 
တရုတ်ပထဝီဝင်၊
[[ကမ္ဘာ့ပထဝီဝင်]]၊
တရုတ်စာပေ၊
[[နိုင်ငံခြားစာပေ]]၊ 
[[အနုပညာ]]၊ 
[[ဆိုကရေးတီး]]၊ 
[[ပြဇာတ်]]၊ 
[[ပညာရေး]]၊ 
[[အားကစား]]၊ 
[[ဘာသာဗေဒ]]၊ 
[[ယဉ်ကျေးမှု]]ဆိုင်ရာ[[စာနယ်ဇင်းပညာ]]၊ 
[[သင်္ချာ]]နှင့်[[ရူပဗေဒ]]၊ 
[[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ 
မြေကမ္ဘာသိပ္ပံ၊ 
[[အာယုဗေဒ]]၊ 
[[စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံ]]၊ 
[[ဆေးသိပ္ပံ]]၊ 
[[စက်မှု]]နှင့်[[လျှပ်စစ်]]၊ 
[[ဓာတုဗေဒ]] နှင့် [[ရက်ကန်း]]၊
[[အဆောက်အဦ]]နှင့် [[ရေကြောင်း]]၊
[[သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး]]၊ 
[[သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံ]]၊ 
[[စွမ်းအင်သိပ္ပံ]]၊ 
[[ရင်းမြစ်သိပ္ပံ]]နှင့်
[[သတင်း]]သိပ္ပံ
စသည့် ကဏ္ဍခွဲ ၃၈ ခုရှိသည်။ ၎င်းတွင် [[တည်ပုဒ်]]၂၈၀,၀၀၀ နှင့် [[ဓာတ်ပုံ]] ၈၀၀၀ ပါဝင်သည်။ ၎င်းသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ [[နိုင်ငံရေး]], [[စီးပွားရေး]], [[ယဉ်ကျေးမှု]], [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]]တို့၏ နယ်ပယ်သမိုင်း၊ လက်ရှိအခြေအနေနှင့် [[ဗဟုသုတ]]တို့ကို ရောင်ပြန်ဟပ် ဖော်ပြရုံသာမကဘဲ၊ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၏ လျင်မြန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ မျက်နှာစာသစ်ကို ဖော်ပြခြင်း၊ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နိုင်ငံပေါင်းစုံ၏ အသိပညာနှင့် [[သတင်းအချက်အလက်]]ကိုပါ သိရှိစေသည်&lt;ref&gt;{{Template:Cite web|title=2000余位学人铸成38卷《大辞海》|url=http://www.xinhuanet.com/book/2018-08/08/c_129928641.htm|publisher=新华网|accessdate=2018-10-10|language=中文}}&lt;/ref&gt; ။
ချီဟိုင်ကြီးသည် ၁၀ နှစ်မြောက်ငါးနှစ်စီမံကိန်း၊ ၁၁ နှစ်ငါးနှစ်စီမံကိန်းနှင့် ၁၂ နှစ်မြောက်ငါးနှစ်စီမံကိန်း၏ အမျိုးသားအဓိကစာအုပ်ထုတ်ဝေရေးအစီအစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပုံနှိပ်နှင့် ထုတ်ဝေရေး အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်အမျိုးသားထုတ်ဝေရေးမှ [[ရန်ပုံငွေ]] ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။ [[၂၀၁၆]] ခုနှစ်၊ [[စက်တင်ဘာလ]]တွင် အမျိုးသားပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေး ရန်ပုံငွေစီမံကိန်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုရုံးသည် ချီဟိုင်ကြီးကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့ပြီး၊ ထူးချွန်(၉၁ မှတ်)ဟု အကဲဖြတ်ပေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Template:Cite web|title=前言|url=http://www.dacihai.com.cn/publish_explain.html|accessdate=2018-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==

=== ကိုးကားစရာ ===
{{Template:Reflist|32em}}

=== ရင်းမြစ် ===

== ပြင်ပလင့်ခ် ==

* [https://web.archive.org/web/20210507023145/http://www.dacihai.com.cn/ Da Cihai (အွန်လိုင်းဗားရှင်း)] 
* [https://web.archive.org/web/20080516083356/http://www.cishu.com.cn/ Shanghai Dictionary Press] 
* ထိုင်ဝမ် ကျုံးဟွာစာအုပ်ကုမ္ပဏီလီမိတက် [https://web.archive.org/web/20160313144456/https://chunghwabook.wordpress.com/%E8%BE%AD%E6%B5%B7/ Cihai] 
* ကျုံးဟွာစာအုပ်ကုမ္ပဏီ (Hong Kong) Co., Ltd ။ : [http://www.chunghwabook.com.hk/Index/book_detail?id=426 Ci Hai (ပေါင်းစပ်)] 
* [https://web.archive.org/web/20050404123244/http://www.housebook.com.cn/2k07/2.htm Cihai စိတ်ဓာတ်] 

== ကြည့်ပါ ==

* &quot; ရင်းမြစ် &quot; 
* တရုတ်အဘိဓာန် 
* &quot; Xinhua Dictionary &quot; နှင့် &quot; Modern Chinese Dictionary &quot; 
* တရုတ်စွယ်စုံကျမ်း

[[ကဏ္ဍ:အဘိဓာန်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စွယ်စုံကျမ်းများ]]</text>
      <sha1>qwg91h47m606qvq6rpmv8sudg4j6970</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗြာဟ္မီအရေးအသား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124399</id>
    <revision>
      <id>1061280</id>
      <parentid>1036948</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58465-70</username>
        <id>150355</id>
      </contributor>
      <origin>1061280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19191" sha1="mhg8ojhw25sqg30avs629vrcr6cm4la" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name            = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ
| type            = [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]]
| image           =[[File:Brahmic Alphabets.png]]
| image_size      = 260px
| alt             = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား
| caption         = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား
| languages       = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာစကား]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ
| time            = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ
| direction       = ဘယ်မှညာ (Left-to-right)
| fam1            = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်)
| fam2            = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်)
| fam3            = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်)
| children        = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ
| sisters         = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi)
| iso15924        = Brah
| uniref          = U+11000–U+1107F
}}

'''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Salomon&quot;&gt;Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူဘာသာစကား|ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;&gt;Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ဆင်းသက်ပုံနှင့် မူလအစ ==
ဗြာဟ္မီအက္ခရာ (Brahmi script) ၏ မူလအစနှင့်ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အက္ခရာဗေဒပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်တီထွင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်းလား၊ သို့မဟုတ် အိန္ဒိယပြင်ပမှ အခြားအက္ခရာစနစ်များကို ငှားယူ၍ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းလားဟူသော မေးခွန်းဖြစ်သည်။

ပထမအမြင်သည် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်ဟူသော အယူအဆဖြစ်သည်။ အစောပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှပညာရှင် Alexander Cunningham က ဤအမြင်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ ပုံစံများသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်များကို အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အခြားသီအိုရီတစ်ခုတွင်လည်း ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် [[:en:Egyptian_hieroglyphs|အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဟိုင်ရိုဂလစ်ဖစ်အက္ခရာ]] [[:en:Egyptian_hieroglyphs|(Egyptian hieroglyphs)]] ကဲ့သို့ ရုပ်ပုံများကို အခြေခံထားသည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယင်းအယူအဆများကို ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များက လက်မခံကြတော့ပေ။

ဒုတိယအမြင်မှာ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယပြင်ပရှိ [[:en:Semitic_languages|ဆီးမိုက်အက္ခရာစနစ်များ (Semitic scripts)]] မှ လွှမ်းမိုးမှုခံယူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟူသော အယူအဆဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[:en:Aramaic_alphabet|အာရမိတ်အက္ခရာ (Aramaic alphabet)]] မှ ဆင်းသက်လာနိုင်ကြောင်း ပညာရှင်အများအပြားက ယူဆကြသည်။ Albrecht Weber နှင့် Georg Bühler တို့၏ လေ့လာမှုများသည် ဤအယူအဆကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆွေးနွေးလာစေရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

သို့သော် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အာရမိတ်အက္ခရာမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု အတည်ပြုနိုင်သည့် အထောက်အထား မရှိသေးပေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[:en:Kharosthi|ခရောဋ္ဌီအက္ခရာ (Kharoṣṭhī)]] သည် အာရမိတ်အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ပညာရှင်အများစုက လက်ခံထားကြသော်လည်း ဗြာဟ္မီအက္ခရာနှင့် ခရောဋ္ဌီအက္ခရာတို့အကြား ကွဲပြားခြားနားမှုများစွာ ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာနှစ်မျိုးသည် တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရန် ခက်ခဲသည်။

ဤအကြောင်းအရာတွင် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည့် အချက်တစ်ခုမှာ အက္ခရာ၏ မူလအစဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုသည် နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားရေးဝါဒတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ Goyal (1979) နှင့် Salomon တို့က ဤဆွေးနွေးမှုတွင် အိန္ဒိယပညာရှင်များ၏ အမျိုးသားရေးဝါဒီဘက်လိုက်မှု (nationalist bias) နှင့် အနောက်တိုင်းပညာရှင်များ၏ နယ်ချဲ့ဝါဒီဘက်လိုက်မှု (imperialist bias) တို့ ပါဝင်နေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု အလေးပေးခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားမှ လွှမ်းမိုးမှုခံယူခဲ့သည်ဟု အလေးပေးခြင်းတို့သည် သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအပြင် ပညာရှင်များ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရှုမြင်ချက်များ၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။

နောက်ဆုံးတွင် ပညာရှင်အများစုက လက်ခံထားသည့်အချက်မှာ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် မူလအစ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ အကြီးအကျယ် ပြန်လည်ပြုပြင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝေဒဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အယူအဆများသည်လည်း ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အသံစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို [[အသောကမင်း|အသောကမင်းကြီး]] (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော &quot;အာသောက ကျောက်စာများ&quot; (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Salomon&quot; /&gt; သို့သော် မကြာသေးမီက [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]နှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Coningham&quot;&gt;Coningham, R.A.E. (1996). &quot;Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report&quot;. ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.&lt;/ref&gt;

ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ ရေးသားမှုပုံစံသည် [[:en:Maurya_Empire|မောရိယအင်ပါယာခေတ်]] (ဘီစီ ၃ရာစု) မှ ဘီစီ ပထမရာစုအဆုံးအထိ အပြောင်းအလဲ သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ဘီစီ ပထမရာစုခန့်တွင် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၌ အင်ဒို-ဆစ်သီယန် ([[:en:Indo-Scythian_Kingdom|Indo-Scythians]]) များ အခြေချအုပ်ချုပ်လာပြီးနောက် ဗြာဟ္မီအက္ခရာရေးသားပုံတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

အက္ခရာများသည် ပိုမိုထောင့်ချိုးကျလာပြီး ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများ၏ အရှည်ကိုလည်း ပိုမိုညီညွတ်အောင် ပြုပြင်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းပြောင်းလဲမှုကို ထိုခေတ်ဒင်္ဂါးများပေါ်ရှိ စာတန်းများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက္ခရာပုံစံအသစ်သည် ဂရိအက္ခရာများနှင့်လည်း အမြင်အားဖြင့် ပိုမိုဆင်တူလာခဲ့သည်။

ထိုအချိန်တွင် မင်နှင့် ဘောပင်အသုံးပြု၍ ရေးသားသည့် နည်းလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ကြောင်းလည်း ယူဆကြသည်။ ဘောပင်ဖြင့် ရေးသားရာတွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်း၏ အစပိုင်း၌ မင်ထူထပ်နေသည့် သဘာဝကို ကျောက်စာများတွင်လည်း ပုံတူဖော်ပြလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာမျဉ်းတစ်ကြောင်း၏ အစတွင် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ဤရေးသားမှုပုံစံအသစ်ကို Mathura ဒေသရှိ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လှူဒါန်းမှုကျောက်စာများတွင် အထူးသဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တစ်ဝန်းသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး အေဒီ ပထမရာစုမှစ၍ ဒေသအလိုက် အက္ခရာပုံစံကွဲပြားမှုများ ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။

== အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ ==
ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]] (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;/&gt; ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။

== ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် ==
[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|အိန္ဒိယသမိုင်း]]တွင် ဘီစီ ၁ရာစုခန့်  (ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်) သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ ဂုပ္တအက္ခရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် [[ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ]] (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်အက္ခရာ]] နှင့် [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီအက္ခရာ]]များ ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Salomon&quot;/&gt;တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]တို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;/&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

== အခြားကြည့်ရန် ==
* [[မြန်မာအက္ခရာ]]
* [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]
* [[ပါဠိဘာသာ]]

[[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]]
[[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]]</text>
      <sha1>mhg8ojhw25sqg30avs629vrcr6cm4la</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061281</id>
      <parentid>1061280</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T16:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58465-70</username>
        <id>150355</id>
      </contributor>
      <origin>1061281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19198" sha1="mq9chv5c9g9x4vr0w5titn25g71tbdw" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name            = ဗြာဟ္မီအက္ခရာ
| type            = [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]]
| image           =[[File:Brahmic Alphabets.png]]
| image_size      = 260px
| alt             = ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပုံဇယား
| caption         = ဗြာဟ္မီအက္ခရာမှတစ်ဆင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ (မြန်မာအပါအဝင်) သို့ အက္ခရာများ ဆင့်ကဲပျံ့နှံ့ပြောင်းလဲသွားပုံ ပြဇယား
| languages       = [[သက္ကတဘာသာ]]၊ [[ပါဠိဘာသာစကား]] နှင့် ပြာကြိုတ်ဘာသာစုများ
| time            = ခရစ်မပေါ်မီ (၆) ရာစု သို့မဟုတ် (၃) ရာစု မှ ခရစ်နှစ် (၅) ရာစုအထိ
| direction       = ဘယ်မှညာ (Left-to-right)
| fam1            = ရှေးဦးဆီမစ်တစ်အရေးအသား (ယူဆချက်)
| fam2            = ဖိုနီရှန်းအက္ခရာ (ယူဆချက်)
| fam3            = အာရမိတ်အက္ခရာ (ယူဆချက်)
| children        = [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာ၊ ပလ္လဝအက္ခရာ၊ [[မြန်မာအက္ခရာ]] နှင့် အခြားဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ
| sisters         = ခရောပ္ပီအက္ခရာ (Kharosthi)
| iso15924        = Brah
| uniref          = U+11000–U+1107F
}}

'''ဗြာဟ္မီအရေးအသား''' သို့မဟုတ် '''ဗြာဟ္မီအက္ခရာ''' ({{Lang-en|Brahmi script}}) သည် ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယဆဗ်ကွန်တီးနန့် (အိန္ဒိယတိုက်ငယ်) တွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် အရေးအသားစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် တောင်အာရှ၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတို့ရှိ ခေတ်သစ်အက္ခရာစနစ်အများစု (အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မီနွယ်အက္ခရာများ) ဆင်းသက်ရာ မိခင်အခြေခံအက္ခရာကြီးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Salomon&quot;&gt;Salomon, Richard (1998). ''Indian Epigraphy: A Guide to the Study of the Inscriptions of Sanskrit, Prakrit, and the other Indo-Aryan Languages''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအသုံးပြုနေသော [[မြန်မာအက္ခရာ]]၊ [[မွန်ဘာသာစကား|မွန်အက္ခရာ]] နှင့် ရှေးဟောင်း [[ပျူဘာသာစကား|ပျူအက္ခရာ]] တို့သည်လည်း ဤဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်မှ ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;&gt;Daniels, Peter T. (1996). ''The World's Writing Systems''. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

== ဆင်းသက်ပုံနှင့် မူလအစ ==
ဗြာဟ္မီအက္ခရာ (Brahmi script) ၏ မူလအစနှင့်ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အက္ခရာဗေဒပညာရှင်များအကြား ယနေ့တိုင် အငြင်းပွားမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ အဓိကအားဖြင့် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်တီထွင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်းလား၊ သို့မဟုတ် အိန္ဒိယပြင်ပမှ အခြားအက္ခရာစနစ်များကို ငှားယူ၍ ဖန်တီးခဲ့ခြင်းလားဟူသော မေးခွန်းဖြစ်သည်။

ပထမအမြင်သည် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်ဟူသော အယူအဆဖြစ်သည်။ အစောပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှပညာရှင် Alexander Cunningham က ဤအမြင်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး၊ ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ ပုံစံများသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်နှင့် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်များကို အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ အခြားသီအိုရီတစ်ခုတွင်လည်း ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် [[:en:Egyptian_hieroglyphs|အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ဟိုင်ရိုဂလစ်ဖစ်အက္ခရာ]] [[:en:Egyptian_hieroglyphs|(Egyptian hieroglyphs)]] ကဲ့သို့ ရုပ်ပုံများကို အခြေခံထားသည်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ယင်းအယူအဆများကို ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထား မရှိသဖြင့် နောက်ပိုင်းတွင် ပညာရှင်များက လက်မခံကြတော့ပေ။

ဒုတိယအမြင်မှာ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယပြင်ပရှိ [[:en:Semitic_languages|ဆီးမိုက်အက္ခရာစနစ်များ (Semitic scripts)]] မှ လွှမ်းမိုးမှုခံယူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟူသော အယူအဆဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် [[:en:Aramaic_alphabet|အာရမိတ်အက္ခရာ (Aramaic alphabet)]] မှ ဆင်းသက်လာနိုင်ကြောင်း ပညာရှင်အများအပြားက ယူဆကြသည်။ Albrecht Weber နှင့် Georg Bühler တို့၏ လေ့လာမှုများသည် ဤအယူအဆကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆွေးနွေးလာစေရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။

သို့သော် ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အာရမိတ်အက္ခရာမှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု အတည်ပြုနိုင်သည့် အထောက်အထား မရှိသေးပေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[:en:Kharosthi|ခရောဋ္ဌီအက္ခရာ (Kharoṣṭhī)]] သည် အာရမိတ်အက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ပညာရှင်အများစုက လက်ခံထားကြသော်လည်း ဗြာဟ္မီအက္ခရာနှင့် ခရောဋ္ဌီအက္ခရာတို့အကြား ကွဲပြားခြားနားမှုများစွာ ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာနှစ်မျိုးသည် တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရန် ခက်ခဲသည်။

ဤအကြောင်းအရာတွင် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည့် အချက်တစ်ခုမှာ အက္ခရာ၏ မူလအစဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုသည် နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားရေးဝါဒတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ Goyal (1979) နှင့် Salomon တို့က ဤဆွေးနွေးမှုတွင် အိန္ဒိယပညာရှင်များ၏ အမျိုးသားရေးဝါဒီဘက်လိုက်မှု (nationalist bias) နှင့် အနောက်တိုင်းပညာရှင်များ၏ နယ်ချဲ့ဝါဒီဘက်လိုက်မှု (imperialist bias) တို့ ပါဝင်နေကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ ကိုယ်ပိုင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု အလေးပေးခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားမှ လွှမ်းမိုးမှုခံယူခဲ့သည်ဟု အလေးပေးခြင်းတို့သည် သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများအပြင် ပညာရှင်များ၏ နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရှုမြင်ချက်များ၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ခံခဲ့ရသည်။

နောက်ဆုံးတွင် ပညာရှင်အများစုက လက်ခံထားသည့်အချက်မှာ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် မူလအစ မည်သို့ပင်ရှိစေကာမူ အိန္ဒိယဒေသတွင်း၌ အကြီးအကျယ် ပြန်လည်ပြုပြင်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဝေဒဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အယူအဆများသည်လည်း ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အသံစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို [[အသောကမင်း|အသောကမင်းကြီး]] (Ashoka the Great) ၏ ခရစ်မပေါ်မီ ၃ ရာစုက ရေးထိုးခဲ့သော &quot;အာသောက ကျောက်စာများ&quot; (Edicts of Ashoka) တွင် အထင်ရှားဆုံး စတင်တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Salomon&quot; /&gt; သို့သော် မကြာသေးမီက [[သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ|သီရိလင်္ကာ]]နှင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတို့တွင် တူးဖော်တွေ့ရှိချက်များအရ ဤအရေးအသားစနစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ (၅) ရာစု သို့မဟုတ် (၆) ရာစုကတည်းက အခြေခံစတင်တည်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Coningham&quot;&gt;Coningham, R.A.E. (1996). &quot;Anuradhapura Citadel Archaeological Project: Preliminary Report&quot;. ''Antiquity''. 70 (267): 139–147.&lt;/ref&gt;

ဗြာဟ္မီအက္ခရာ၏ ရေးသားမှုပုံစံသည် [[:en:Maurya_Empire|မောရိယအင်ပါယာခေတ်]] (ဘီစီ ၃ရာစု) မှ ဘီစီ ပထမရာစုအဆုံးအထိ အပြောင်းအလဲ သိပ်မရှိခဲ့ပေ။ သို့သော် ဘီစီ ပထမရာစုခန့်တွင် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း၌ အင်ဒို-ဆစ်သီယန် ([[:en:Indo-Scythian_Kingdom|Indo-Scythians]]) များ အခြေချအုပ်ချုပ်လာပြီးနောက် ဗြာဟ္မီအက္ခရာရေးသားပုံတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။

အက္ခရာများသည် ပိုမိုထောင့်ချိုးကျလာပြီး ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများ၏ အရှည်ကိုလည်း ပိုမိုညီညွတ်အောင် ပြုပြင်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းပြောင်းလဲမှုကို ထိုခေတ်ဒင်္ဂါးများပေါ်ရှိ စာတန်းများတွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့မြင်နိုင်သည်။ အက္ခရာပုံစံအသစ်သည် ဂရိအက္ခရာများနှင့်လည်း အမြင်အားဖြင့် ပိုမိုဆင်တူလာခဲ့သည်။

ထိုအချိန်တွင် မင်နှင့် ဘောပင် (pen) အသုံးပြု၍ ရေးသားသည့် နည်းလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ကြောင်းလည်း ယူဆကြသည်။ ဘောပင်ဖြင့် ရေးသားရာတွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်း၏ အစပိုင်း၌ မင်ထူထပ်နေသည့် သဘာဝကို ကျောက်စာများတွင်လည်း ပုံတူဖော်ပြလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် အက္ခရာမျဉ်းတစ်ကြောင်း၏ အစတွင် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

ဤရေးသားမှုပုံစံအသစ်ကို Mathura ဒေသရှိ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လှူဒါန်းမှုကျောက်စာများတွင် အထူးသဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တစ်ဝန်းသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး အေဒီ ပထမရာစုမှစ၍ ဒေသအလိုက် အက္ခရာပုံစံကွဲပြားမှုများ ပိုမိုထင်ရှားလာခဲ့သည်။

== အက္ခရာစနစ်၏ ဝိသေသလက္ခဏာ ==
ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် အခြေခံဗျည်းလုံးများတွင် သရသံ (အသံတွဲ) ပါဝင်ပြီးသားဖြစ်ကာ သရအမှတ်အသားများကို ဗျည်း၏ အပေါ်၊ အောက်၊ ရှေ့၊ နောက်တွင် တွဲဖက်၍ ရေးသားရသော [[အဘူဂီဒါ (စာအရေးအသားစနစ်)|အဘူဂီဒါ]] (''Abugida'') အမျိုးအစား အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;/&gt; ၎င်း၏ ရေးသားမှုဦးတည်ချက်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက်မှ ညာဘက်သို့ (Left-to-right) ရေးသားရခြင်း ဖြစ်သည်။

== ပျံ့နှံ့ပုံနှင့် အမွေအနှစ် ==
[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|အိန္ဒိယသမိုင်း]]တွင် ဘီစီ ၁ရာစုခန့်  (ဂုပ္တအင်ပါယာခေတ်) သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ဗြာဟ္မီအက္ခရာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ၍ ဂုပ္တအက္ခရာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းဟူ၍ အသွင်ကွဲများ ထပ်မံကွဲပြားကာ အာရှတစ်ခွင်သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ မြောက်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် [[ဒေဝနာဂရီအက္ခရာ]] (ဟိန္ဒီစကားသုံး)၊ [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်အက္ခရာ]] နှင့် [[ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား|ဘင်္ဂါလီအက္ခရာ]]များ ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Salomon&quot;/&gt;တောင်ပိုင်းဗြာဟ္မီနွယ်သည် ပလ္လဝအက္ခရာ၊ ကဒမ္ဗအက္ခရာတို့မှတစ်ဆင့် မြန်မာ၊ မွန်၊ ခမာ၊ ထိုင်း၊ လာအို နှင့် ဂျာဗား (အင်ဒိုနီးရှား) အက္ခရာများအဖြစ် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ခွင်သို့ [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]တို့နှင့်အတူ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Daniels&quot;/&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

== အခြားကြည့်ရန် ==
* [[မြန်မာအက္ခရာ]]
* [[ဂုပ္တအက္ခရာ]]
* [[ပါဠိဘာသာ]]

[[Category:ရှေးဟောင်း အရေးအသားစနစ်များ]]
[[Category:ဗြာဟ္မီနွယ် အက္ခရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဘာသာဗေဒသမိုင်း]]</text>
      <sha1>mq9chv5c9g9x4vr0w5titn25g71tbdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုက်ကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130603</id>
    <revision>
      <id>1061390</id>
      <parentid>1026158</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18893" sha1="kj55t0j8zfgqybdyh1afgd4z0ewi22s" xml:space="preserve">{{copyedit}}
[[File:Mandalay-Transport-28-Trishaw-gje.jpg|thumb|မန္တလေးမြို့၌ ဆိုက်ကားဖြင့် ခရီးသည်ပို့ဆောင်ခြင်း]]
[[File:Rickshaw back decoration.jpg|thumb]]
[[File:Trishaw Stand in Yangon.JPG|thumb|ရန်ကုန်မြို့တစ်နေရာမှ ဆိုက်ကားဂိတ်]]
[[File:Bangladeshi style Rickshaw.jpg|thumb|upright|right|ဆွီဒင်နိုင်ငံ၌ ပြသထားသော ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ပုံစံ ဆိုက်ကား]]  
[[File:Recumbent pedicab.jpg|thumb|right|upright|လဲလျောင်းသည့် အနေထားဖြင့် မောင်းနှင်သော စက်ဘီးတက္ကစီဟုခေါ်သည့် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဆိုက်ကားတစ်မျိုး၊ ပက်ဒစ်ကတ်ဘ် (pedicab) ဟုလည်း ခေါ်သည်။]] 
[[File:Cycle rickshaw in Moscow.jpg|thumb|upright|right|ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုရှိ ဆိုက်ကားပုံစံတစ်မျိုး]]
[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Becaks bij de Britse ambassade TMnr 20018038.jpg|thumb|upright| (၁၉၆၈) အင်ဒိုနီးရှား၊ ဂျကာတာမြို့တွင် တွေ့ရသော နောက်ပိုင်းမှ မောင်းနှင်သည့် အမျိုးအစား။ ဘီးကတ် (Becak) ဟုခေါ်သည်။]]
[[File:Pedicab at Catarman, Northern Samar.JPG|thumb|upright|ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ၊ မြောက်ဆာမာခရိုင်၊ ကတ်တာမန် အုပ်ချုပ်ရေးမြို့တွင် တွေ့ရသည့် ဆိုက်ကား။ ပက်ဒစ်ကတ်ဘ် (pedicab) ဟုခေါ်သည်]] 
'''ဆိုက်ကား (သို့) ဆိုက်ကားပုံစံရှိယာဉ် ({{lang-en|cycle rickshaw or trishaw}})''' သည် ဒေသတွင်း အသေးစား ပို့ဆောင်ရေး ယာဉ်ငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ စက်ဘီး (သို့) စက်ဘီးပုံစံရှိယာဉ်ကို နံဘေးမှ (သို့) နောက်မှ ခရီးသည် လိုက်ပါနိုင်ရန် ဘီးတစ်ဘီးပါသော ဘေးတွဲ (သို့) ဘီးနှစ်ဘီးပါသော နောက်တွဲတစ်ခုကို ကပ်လျက်တပ်ဆင်ထားသည်။ &lt;ref&gt;Oxford English Dictionary : cycle rickshaw (or) bicycle rickshaw is a three-wheeled bicycle for public hire with a covered seat for passengers behind the driver&lt;/ref&gt;မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘေးတွဲဖြင့်သာ ပြုလုပ်မောင်းနှင့်ကြသော (စက်ဘီး)ယာဉ်ကို ဆိုက်ကားအဖြစ် ပုံမှန်အားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။  နိုင်ငံတကာတွင် ထိုကဲ့သို့ ပုံစံရှိသော ယာဉ်မျိုးကို အမည်အများအပြားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

ရှေးယခင်က လူဖြင့်ဆွဲသော လန်ခြားများနှင့်ကွာခြား၍ ဘီးသုံးဘီးပုံစံရှိ ယာဉ်များသည် လူ၏အားကို အသုံးပြုမောင်းနှင်၍ ရွေ့လျားစေသည်။ အခြားသုံးဘီးယာဉ်ပုံစံတစ်ခုမှာ စက်တပ်ယာဉ်ပုံစံဖြစ်သည်။

ခရီးသည်တင်ရန် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်ထားသော သုံးဘီးပါစက်ဘီး (tricycle) တစ်မျိုးလည်းရှိ၍ ငှားရမ်းသုံးစွဲကြသည်များလည်း ရှိသည်။

==အကျဉ်းဖော်ပြချက်==
ဆိုက်ကား (သို့) ထိုပုံစံရှိသောယာဉ်ကို ၁၈၈၀ပြည့်နှစ်များတွင် ပထမဆုံးစတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ ၁၉၂၉ တွင် စင်္ကာပူ၌ စတင်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ခြောက်နှစ်ခန့်အကြာတွင် လူဆွဲ လန်ခြားများထက် အရေအတွက်များပြားလာခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ခန့်တွင် ဆိုက်ကားပုံစံယာဉ်များကို တောင်အာရှ၊ အရှေ့တောင်အာရှတခွင်တွင် တွေ့မြင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ နှောင်းပိုင်းကာလများတွင်ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး၌ ဆိုက်ကားအရေအတွက် လေးသန်းခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Edgerton p. 46&quot;&gt;{{cite book | title=The Shock of the Old: Technology and Global History Since 1900 | publisher=Oxford University Press | author=David Edgerton | year=2011 | pages=46 | isbn=978-0199832613}}&lt;/ref&gt;

ဤယာဉ်မျိုးကို ပုံမှန်အားဖြင့် မောင်နှင်းသူ၏ ခြေထောက်အသုံးပြု၍ ခြေမောင်းတံများကို လည်ပတ်စေ၍ မောင်းနှင်သည်။ အချို့သောယာဉ်များတွင် စက်တပ်ဆင်၍လည်း လူသက်သာစေရန် မောင်းနှင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Wired01&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://www.wired.com/autopia/2010/01/solar-rickshaws-delhi/|title=Solar Rickshaws Ready for Delhi|last=Keith|first=Barry|date=2010-01-11|magazine=Wired Magazine|accessdate=10 March 2010|archive-date=15 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315215308/http://www.wired.com/autopia/2010/01/solar-rickshaws-delhi/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hybrid.iit.edu/projects.php?project=auto_rickshaw|title=Sustainable Transportation Solution for Auto Rickshaws|year=2009|publisher=Illinois Institute of Technology|accessdate=10 March 2010|archive-date=8 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708204733/http://hybrid.iit.edu/projects.php?project=auto_rickshaw}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/11602/ |title=The Cycle Rickshaw's Electric Dreams|newspaper=Indian Express|accessdate=14 August 2010}}&lt;/ref&gt;

ဤပုံစံရှိယာဉ်သည် များသောအားဖြင့် ဘီးသုံးဘီးဖြင့် ဖြစ်သော်လည်း လေးဘီးရှိသော ယာဉ်ပုံစံ (quadracycle) လည်းရှိသည်။ စက်ဘီးအချို့ကို နောက်တွဲယာဉ်အသေးတစ်ခုတပ်ဆင်ကာ မောင်းနှင်သောယာဉ်ကို bicycle trailer ဟူ၍ခေါ်ဝေါ်ကာ ဆိုက်ကားပုံစံရှိယာဉ်အမျိုးအစားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref name=Sobey&gt;{{cite book | title=A Field Guide to Automotive Technology | url=https://archive.org/details/fieldguidetoauto00sobe | publisher=Chicago Review Press | author=Ed Sobey | year=2009 | pages=[https://archive.org/details/fieldguidetoauto00sobe/page/n172 172] | isbn=978-1556528125}}&lt;/ref&gt; အချို့သော ဆိုက်ကားပုံစံယာဉ်များ၌ လျှပ်စစ် (သို့) ဓာတ်ငွေ့သုံးမော်တာများလည်း တပ်ဆင်အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=Sobey /&gt;&lt;ref name=&quot;investvine&quot;&gt;{{cite web|url=http://investvine.com/electric-vehicles-become-popular-the-philippines/|title=Electric vehicles become popular in the Philippines|first=Todd|last=Watson|work=Inside Investor|date=31 July 2013|accessdate=11 August 2013|archive-date=9 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809233513/http://investvine.com/electric-vehicles-become-popular-the-philippines/}}&lt;/ref&gt;

===ခရီးသည်တင်သည့်ပုံစံ===
မောင်းသူ၊ ခရီးသည်တင်သည့် အနေအထားမှာ အမျိုးမျိုးရှိ၏။ ယေဘူယျအားဖြင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် မောင်းသူသည် ခရီးသည်များ၏ အရှေ့တွင်ထိုင်၍ မောင်းနှင်သည်။ အချို့သောပုံစံများ၌ မောင်းသူက အနောက်ပိုင်းမှ မောင်းနှင်သည်လည်းရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Edgerton p. 46&quot; /&gt;&lt;ref name=Sobey /&gt;မြန်မာနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော ပုံစံမှာဘေးတွဲဖြစ်သောကြောင့် မောင်းသူသည် ခရီးတင်ခုံ၏ ဘေးတွင်ထိုင်၍ မောင်းနှင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ်စသော အာရှတိုင်းပြည်များတွင် ခရီးသည်တင်ခုံသည် မောင်းသူ၏ နောက်တွင်တည်ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်၌ မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ ဘေးတွဲ (side car)ပုံစံဖြစ်သည်။ ထိုနည်းတူစွာ စင်္ကာပူရှိ ဆိုက်ကားသည်လည်း မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Edgerton p. 46&quot; /&gt;

==မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဆိုက်ကား==
===ခေတ်အခြေအနေ===
[[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]] အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေး အုံကြွလှုပ်ရှားမှုကြီး မန္တလေးမြို့၌ ဖြစ်ပွားသောအခါ မြို့တွင်း၌သွားလာရန် မြင်းတပ်ရထားလုံးနှင့် ဓာတ်ရထားနှစ်မျိုးသာရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့တွင် လန်ခြားအသုံးပြု၍ သွားလာကြသည်။ ထိုအရေးတော်ပုံ၌ အမျိုးသားစီးပွားရေးသည် မြန်မာအမျိုးသားများ၏ လက်ထဲ၌သာ ရှိရမည် ဆိုသော မူတစ်ခု ပေါ်လာပြီး သွေးစုပ်ခြယ်လှယ်နေသည့် နိုင်ငံခြားသားပိုင် လုပ်ငန်းတွေအပေါ် စီးပွားရေး စစ်မျက်နှာတစ်ခုကို မြန်မာအမျိုးသားများက ဖွင့်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းကာလတွင် စက်အားမပါ ၊ လောင်စာဆီမလို ၊ လူအားဖြင့်လှုပ်ရှားမောင်းနှင်သော ဆိုက်ကားယာဉ်ငယ်တစ်မျိုး  ပေါ်လာခဲ့သည်။ ဆိုက်ကားသည် စက်ဘီးကိုအခြေခံထား၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုခေတ်ကာလများ၌  အကောင်းဆုံးစက်ဘီး ရလေး (Raleigh bicycle) စပါယ်ရှယ်သည် တစ်စီး (၁၂၅) ကျပ်သာ တန်ဖိုးရှိ၏။ ဟာကြူလီတံဆိပ် စက်ဘီး၏တန်ဖိုးမှာ  ၅၀ကျပ် မှ ၇၀ကျပ်အထိဖြစ်သည်။

 
===ဆိုက်ကားဖြစ်လာခြင်း===

(၁၉၃၈)တွင် စက်ဘီးအဟောင်းတစ်စီးကို ညောင်ပင်ဈေးက ကားဘော်ဒီဆရာ ''ဆရာညို''က ဆိုက်ကား(side car)ဆိုသော ဘေးတွဲ တပ်ဆင်ခဲ့သည်။ တပ်ဆင်ခမှာ ဈေးနှုန်းမများသောကြောင့် ငွေကျပ် (၁၀၀-၁၅၀)ဝန်းကျင်ခန့်ဖြင့် ဆိုက်ကားတစ်စီး ရရှိနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုငွေပမဏသည် မြန်မာများတတ်နိုင်သော အရင်းအနှီးမျိုးဖြစ်သဖြင့် ဆိုက်ကားအစီးရေ (၁,၀၀၀) ခန့် နေ့ချင်းညချင်း မန္တလေး၌ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ အားသာသည့်အချက်မှာ (၂)ပြားပေးစီးရသော ဓာတ်ရထားသည် နေရာကြိုကြားကို မရောက်နိုင်သောကြောင့် တန်ဖိုးအတူတူပေးရသော ဆိုက်ကားသည် နေရာစုံကို အိမ်တိုင်ရာရောက် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်။


===မန္တလေးမြို့နှင့် ဆိုက်ကား===

မန္တလေးတွင် လမ်းများသည် အတက်အဆင်း ၊ အနိမ့်အမြင့် အလွန်နည်းသည်။ မြို့ကို အကွက်ချထားပြီး လမ်းများဖောက်ခြင်း ၊ အကွက်များ၏ အလယ်တွင် ဝင်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဝင်းထဲတွင် အရာရှိကြီးများ နေထိုင်ကြ၏။  မန္တလေးမြို့၏လမ်းများကို အရှေ့ ၊ အနောက် ၊ တောင် ၊ မြောက် တည့်တည့်တန်းတန်းရှိစေရန် တမင်ဖော်၍တည်ဆောက်ထားခြင်း၊ တစ်ပြ နှင့် တစ်ပြ အကွာအဝေးညီများတူညီကြ၍ ဝင်းကြို ဝင်းကြားများလည်း ပေါများသည်။

မန္တလေးမြို့၌ ထိုခေတ်က ဗြိတိသျှအစိုးရက ကျောက်လမ်းမိုင် ၆၀ ခင်းပေးထားသောကြောင့် ဓာတ်ရထားသွားနိုင်သောခရီးမှာ ၆ မိုင်သာလျှင် ရှိသည်။ ဆိုက်ကားသည်ကား မိုင် (၆၀) လုံးကို သွားနိုင်သည့်အပြင် လမ်းမရှိသော ဝင်းကြိုဝင်းကြားထဲ၌လည်း ဝင်ပြီး ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်။ ဤသို့ဖြင့် မြို့သူမြို့သားများသည် ဆိုက်ကားသာလျှင် စီးခဲ့ကြ၏။

ထိုအချိန်ကာလများ၌ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများမှာ အမျိုးသားလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော ဆိုက်ကားယာဉ်ငယ်ကို ဝိုင်း၍ အားပေးသောအခါ ဓာတ်ရထားလုပ်ငန်းကြီးသည် ခွက်ခွက်လန်အောင်ရှုံးသဖြင့် အလုပ်ရပ်နားသွားခဲ့ရလေသည်။  ၁၅၀ကျပ်တန် ၊ ၂၀၀ကျပ်တန် ဆိုက်ကားများဖြင့် မယှဉ်နိုင် ၊ မယှဉ်ဝံ့သောကြောင့် ဓာတ်ရထားကြီး ပိတ်သိမ်းခြင်းအား ကြားမိသောသူများသည် မယုံနိုင်စရာ အနေအထားဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last= [[လူထု ဒေါ်အမာ]]|first= |date= Nov 1993|title=ရတနာပုံ မန္တလေး၊ မန္တလေး၊ကျွန်မတို့ မန္တလေး |location= Mandalay|publisher= Ludu press &amp; bookshop}}&lt;/ref&gt;

မန္တလေးမြို့တွင် ထင်ရှားသော ဆိုက်ကားဆရာတစ်ဦးရှိခဲ့သည်။သူ၏နာမည်ကဦးငွေဟုခေါ်သည်။ဆိုက်ကားဖြင့်ခရီးသည်များသွားချင်သည်နေရာကိုလဲပို့ဆောင်ရာတွင် ပူပြင်းလှသောရာသီဥတုတွင် အရိပ်ခိုစရာအရိပ်ရသစ်ပင်များနဲပါးသောကြောင့် မန္တဘေးမြို့တွင် သစ်ပင်များစွာကိုဆိုက်ကားနင်းရင်တဖက်တလမ်းက‌‌ေန စိုက်ပျိူးခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:စက်ဘီး အမျိုးအစားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တက္ကစီယာဉ်များ]]</text>
      <sha1>kj55t0j8zfgqybdyh1afgd4z0ewi22s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေများ စာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143859</id>
    <revision>
      <id>1061403</id>
      <parentid>1018467</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>115</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing COL_orthographic.svg with [[File:Mapa_de_Colombia_con_límites_marítimos.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:Duplicate|Duplicate]]: Exact or scaled-down duplicate: [[:c::File:Mapa de Colombia con límites maríti</comment>
      <origin>1061403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32710" sha1="o15boqfhjixlfpvhw272j4kqxvloo4t" xml:space="preserve">ဤသည်မှာ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေများ စာရင်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်း၌ တောင်အမေရိကနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်မှနဟုတ်သော နိုင်ငံများ၏ အပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုနိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေနှစ်များလုံး ပါဝင်သည်။ ဤစာရင်းတွင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ ၁၂ ခုနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မဟုတ်သော နယ်မြေ ၄ ခုတို့ပါဝင်သည်။ 

[[တောင်အမေရိက]]တိုက်သည် အနောက်ဘက်တွင် [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် မြောက်ဘက်နှင့်အရှေဘက်တွင် [[အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့မှ ဝန်းရံထားသည်။ [[မြောက်အမေရိက]]တိုက်နှင့် [[ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်]]သည် အနောက်မြောက်အရပ်တွင် တည်ရှိသည်။ တောင်အမေရိကတိုက်၏ ဧရိယာသည် ခန့်မှန်း ၁၇,၈၄၀,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၆,၈၉၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်)ရှိသည် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ ၃.၅% နီးပါးရှိသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ''The World Factbook'' ၏ လူဦးရေခန့်မှန်းချက်အရ တောင်အမေရိကတိုက်၏ လူဦးရေသည် သန်း ၃၈၀ ကျော်ရှိသည်။ တောင်အမေရိကတိုက်သည် အာရှ၊ အာဖရိကနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး တိုက်ဖြစ်ပြီး [[အာရှ]]၊ [[အာဖရိက]]၊ ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့ပြီးလျှင် ပဉ္စမမြောက်လူဦးရေအများဆုံး တိုက်ကြီးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation|title=The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind|publisher=St. Martin's Press|location=New York|year=2007|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/newyorktimesguid00/page/598 598]|isbn=0-312-37659-6|oclc=173243876}}&lt;/ref&gt;
 

မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် တောင်အမေရိကတိုက်ကြားတွင် နယ်မြေခွဲခြားမှုသည် ရှင်းလင်းမှုမရှိပဲ Isthmus of Panama တွင် တည်ရှိနေနိုင်သည်။ 


== အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ ==
အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများသည် လူထုအတွက် အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားနှင့်ပတ်သက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်များပြုလုပ်ရေးတွင် ထိရောက်သော အချုပ်အခြာအာဏာရှိသည့် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal
  | last = Ashley
  | first = Richard K
  | title = Untying the Sovereign State: A Double Reading of the Anarchy Problematique
  | journal = Millennium - Journal of International Studies
  | volume = 4
  | issue = 2
  | pages = 227–262
  | publisher = Sage Journals Online
  | date = 1 June 1988
  | url = http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short
  | doi = 10.1177/03058298880170020901
  | accessdate = ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀
  }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short |access-date=13 October 2020 |archive-date=11 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191211233854/http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short }}&lt;/ref&gt; မွန်တီဗီဒီယိုသဘောတူညီချက် (Montevideo convention)အရ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတော်သည် အမြဲတမ်းနေထိုင်သော လူထု၊ တိကျသော နယ်မြေ၊ အစိုးရနှင့် အခြားနိုင်ငံများ ဆက်ဆံရေးဝင်ဆံမှု ရှိရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 |title=Montevideo Convention on the Rights and Duties of States |publisher=Council on Foreign Relations |date=26 December 1933 |accessdate=၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archivedate=28 June 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110628235337/http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 }}&lt;/ref&gt; ဖော်ပြပါနိုင်ငံများသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.un.org/en/members/ |title=United Nations Member States |publisher=United Nations |accessdate=၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;ဖြစ်ပြီး တောင်အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများလည်း ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=397&amp;Itemid=343 |title=Estados Miembros |publisher=Secretaria General de UNASUR |language=Spanish |accessdate=၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၀ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627123555/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=397&amp;Itemid=343 |archive-date=27 June 2012 |url-status=dead |archivedate=27 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120627123555/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=397&amp;Itemid=343 }}&lt;/ref&gt; 

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | Flag
! class=&quot;unsortable&quot; | Map
! English Short Name,&lt;br&gt;Formal name,&lt;br&gt;and [[ISO 3166-1|ISO Code]]&lt;ref name=&quot;CIA_Names&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=Field Listing :: Names |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082512/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html%20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN_Names&quot;&gt;{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN List of Country Names |publisher=United Nations Statistics Division |year=2007 |accessdate=2011-02-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;&gt;{{cite web|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm |title=List of countries, territories and currencies |publisher=Europa |date=7 February 2012 |accessdate=7 February 2012}}&lt;/ref&gt;
! Local Short Name&lt;br&gt;and&lt;br&gt;Formal Name(s)&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;CIA_Names&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UN_Names&quot;/&gt;
! Capital&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Capital&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=Field Listing :: Capital |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082515/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html%20 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=9 December 2011 |accessdate=7 February 2012 |archive-date=1 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801231428/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
! data-sort-type=&quot;number&quot; | Population&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=Country Comparison :: Population |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=27 September 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html }}&lt;/ref&gt;
! data-sort-type=&quot;number&quot; | Area&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;Area&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=Field Listing :: Area |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=7 February 2012 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082449/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html%20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[File:Flag of Colombia.svg|border|centre|100px|link=Flag of Colombia|alt=Flag of Colombia]]
| [[File:Mapa de Colombia con límites marítimos.svg|centre|150px|alt=Map showing Colombia]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ကိုလံဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;COL&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Colombia — República de Colombia}}
| [[ဘိုဂိုတာမြို့]] / Santa Fe de Bogotá&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Bogotá}}
| {{country population|COL}}
| {{convert|1138910|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Chile.svg|border|centre|100px|link=Flag of Chile|alt=Flag of Chile]]
| [[File:CHL orthographic (+all claims).svg|centre|150px|alt=Map showing Chile]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ချီလီပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|ချီလီနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Includes [[Easter Island]] in the [[Pacific Ocean]], a [[Chile]]an territory frequently reckoned in [[Oceania]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ချီလီ သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;CHL&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Chile — República de Chile}}
| [[ဆန်တီယာဂိုမြို့]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;While [[Santiago, Chile|Santiago]] is the constitutional capital of Chile, [[Valparaíso]] is the site of legislative meetings.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Santiago}}
| {{country population|CHL}}
| {{convert|756102|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Guyana.svg|border|centre|100px|link=Flag of Guyana|alt=Flag of Guyana]]
| [[File:GUY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Guyana]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;Co-operative Republic of Guyana&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;GUY&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-en|Guyana — Co-operative Republic of Guyana}}
| [[Georgetown, Guyana|Georgetown]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-en|Georgetown}}
| {{country population|GUY}}
| {{convert|214969|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Suriname.svg|border|centre|100px|link=Flag of Suriname|alt=Flag of Suriname]]
| [[File:SUR orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Suriname]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ဆူရာနမ်နိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ဆူရာနမ် သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;SUR&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-nl|Suriname — Republiek Suriname}}
| [[Paramaribo]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-nl|Paramaribo}}
| {{country population|SUR}}
| {{convert|163820|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Paraguay.svg|border|centre|100px|link=Flag of Paraguay|alt=Flag of Paraguay]]
| [[File:PRY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Paraguay]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ပါရာဂွေးနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ပါရာဂွေး သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;PRY&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Paraguay — República del Paraguay}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-gn|Paraguai — Tetã Paraguai}}
| [[အာဆွန်စီယွန်မြို့]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Asunción}}
| {{country population|PRY}}
| {{convert|406752|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Peru.svg|border|centre|100px|link=Flag of Peru|alt=Flag of Peru]]
| [[File:PER orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Peru]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ပီရူးနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ပီရူး သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;PER&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Perú — República del Perú}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-qu|Piruw}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-ay|Piruw}}
| [[Lima]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Lima}}
| {{country population|PER}}
| {{convert|1285216|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Venezuela.svg|border|centre|100px|link=Flag of Venezuela|alt=Flag of Venezuela]]
| [[File:VEN orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Venezuela]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ဗင်နီဇွဲလား ဘိုလီဗေးရီးယန်း သမ္မတ နိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;VEN&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Venezuela — República Bolivariana de Venezuela}}
| [[ကရာကက်စ်မြို့]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Caracas}}
| {{country population|VEN}}
| {{convert|912050|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Brazil.svg|border|centre|100px|link=Flag of Brazil|alt=Flag of Brazil]]
| [[File:BRA orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Brazil]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ဘရာဇီးနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ဘရာဇီး ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;BRA&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-pt|Brasil — República Federativa do Brasil}}
| [[ဘရာစေးလေးယားမြို့]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-pt|Brasília}}
| {{country population|BRA}}
| {{convert|8514877|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Bolivia (state).svg|border|centre|100px|link=Flag of Bolivia|alt=Flag of Bolivia]]
| [[File:BOL orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Bolivia]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;Plurinational State of Bolivia&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;BOL&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Bolivia — Estado Plurinacional de Bolivia}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-qu|Buliwya}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-ay|Wuliwya}}
| [[Sucre]] (official)&lt;br&gt;and [[La Paz]] (seat of government)&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Sucre&lt;br&gt;La Paz}}&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;While [[Sucre]] is the constitutional capital, [[La Paz]] is the seat of the government.&lt;/ref&gt;
| {{country population|BOL}}
| {{convert|1098581|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Argentina.svg|border|centre|100px|link=Flag of Argentina|alt=Flag of Argentina]]
| [[File:ARG orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Argentina]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;အာဂျင်တီးနား သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;ARG&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Argentina — República Argentina}}
| [[ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Ciudad de Buenos Aires}}
| {{country population|ARG}}
| {{convert|2780400|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Ecuador.svg|border|centre|100px|link=Flag of Ecuador|alt=Flag of Ecuador]]
| [[File:ECU orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Ecuador]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[အီကွေဒေါနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;အီကွေဒေါ သမ္မတနိုင်ငံ&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;ECU&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Ecuador — República del Ecuador}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-qu|Ikwadur}}
| [[ကီတိုမြို့]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Quito}}
| {{country population|ECU}}
| {{convert|283561|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|-
| [[File:Flag of Uruguay.svg|border|centre|100px|link=Flag of Uruguay|alt=Flag of Uruguay]]
| [[File:URY orthographic.svg|centre|150px|alt=Map showing Uruguay]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[ဥရုဂွေးနိုင်ငံ]]&amp;nbsp;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;ဥရုဂွေး အရှေ့တိုင်း သမ္မတ နိုင်ငံ&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Also translated as &quot;Oriental Republic of Uruguay&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;URY&amp;nbsp;&lt;section end=ISO/&gt;
| {{lang-es|Uruguay — República Oriental del Uruguay}}
| [[မွန်တီဗစ်ဒီအိုမြို့|မွန်တီဗွီဒီယိုမြို့]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-es|Montevideo}}
| {{country population|URY}}
| {{convert|176215|km2|sqmi|0|abbr=on}}
|}
&lt;br&gt;

== အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအရ အစိတ်အပိုင်းများ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | Flag
! class=&quot;unsortable&quot; | Map
! English Name&lt;br&gt;and&lt;br&gt;[[ISO 3166-1|ISO code]]&lt;ref name=&quot;CIA_Names&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;/&gt;
! Legal Status
! Local Name
! Capital&lt;ref name=&quot;Capital&quot;/&gt;
! Population&lt;ref name=&quot;Population&quot;/&gt;
! Area&lt;ref name=&quot;Area&quot;/&gt;
|- 
| [[File:Flag of French Guiana.svg|alt=The flag of the France, as used in French Guiana|border|center|100x100px]]
| [[File:French Guiana (orthographic projection).svg|border|centre|150px|alt=Map showing French Guiana]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[French Guiana]]&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;GUF&lt;section end=ISO/&gt;
| [[Overseas region]] and constituent part&lt;br&gt;of the [[French Republic]]&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;The territory has been [[regions of France|fully integrated]] into the [[French Fifth Republic|French central state]].&lt;/ref&gt;
| {{lang-fr|Guyane}}
| [[Cayenne]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-fr|Cayenne}}
| {{Nts|296711}}&lt;ref name=pop&gt;{{cite web| url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2019.xls| title=Estimation de population par région, sexe et grande classe d'âge – Années 1975 à 2019| author=[[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]| accessdate=2019-01-15| language=fr| archivedate=6 February 2019| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190206070501/https://www.insee.fr/fr/statistiques/fichier/1893198/estim-pop-nreg-sexe-gca-1975-2019.xls}}&lt;/ref&gt;
| {{sort|00083534|{{convert|83534|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}
&lt;br&gt;

== အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများ၏ အမှီအခိုနယ်မြေများ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! class=&quot;unsortable&quot; | Flag
! class=&quot;unsortable&quot; | Map
! English Name&lt;br&gt;and&lt;br&gt;ISO Code&lt;ref name=&quot;CIA_Names&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Europa&quot;/&gt;
! Legal Status
! Local Name
! Capital&lt;ref name=&quot;Capital&quot;/&gt;
! Population&lt;ref name=&quot;Population&quot;/&gt;
! Area&lt;ref name=&quot;Area&quot;/&gt;
|- 
| [[File:Flag of Norway.svg|border|centre|100px|link=Flag of Norway|alt=Flag of Norway]]
| [[File:Bouvet-Location.JPG|border|centre|150px|alt=Map showing Bouvet Island]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[Bouvet Island]]&lt;ref group=&quot;group=&quot;group=&quot;None&quot; &quot; &quot; name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;Sometimes grouped with [[Antarctica]] rather than South America.&lt;/ref&gt;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;BVT&lt;section end=ISO/&gt;
| [[Dependencies of Norway|Dependent territory]] of [[Norway]]
| {{lang-no|Bouvetøya}}
| 
| No permanent population
| {{sort|00000049|{{convert|49|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|- 
| [[File:Flag of the Falkland Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of the Falkland Islands|alt=Flag of the Falkland Islands]]
| [[File:Falkland Islands (orthographic projection).svg|border|centre|150px|alt=Map showing the Falkland Islands]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[Falkland Islands]]&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;FLK&lt;section end=ISO/&gt;
| [[British Overseas Territories|British overseas territory]]
| {{lang-en|Falkland Islands}}&lt;br /&gt;{{lang-es|Islas Malvinas}}
| [[Stanley, Falkland Islands|Stanley]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-en|Stanley}}
| {{country population|FLK}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0#page=14|title=2016 Census Report|year=2017|publisher=Policy and Economic Development Unit, Falkland Islands Government|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20180124232820/http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0|archive-date=24 January 2018|url-status=|accessdate=13 October 2020|archivedate=24 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180124232820/http://www.fig.gov.fk/policy/index.php/component/jdownloads/finish/5-statistics/4788-falkland-islands-census-2016-report/0?Itemid=0#page=14}}&lt;/ref&gt;
| {{sort|00012173|{{convert|12173|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|- 
| [[File:Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg|border|centre|100px|link=Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands|alt=South Georgia and the South Sandwich Islands]]
| [[File:South Georgia and the South Sandwich Islands in United Kingdom.svg|border|centre|150px|alt=Map showing South Georgia and the South Sandwich Islands]]
| &lt;section begin=countries/&gt;[[South Georgia and the South Sandwich Islands]]&lt;ref name=&quot;groupedWithAntarctica&quot; group=&quot;n&quot;&gt;Sometimes grouped with [[Antarctica]] rather than South America.&lt;/ref&gt;&lt;section end=countries/&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;section begin=ISO/&gt;SGS&lt;section end=ISO/&gt;
| [[British Overseas Territories|British overseas territory]]
| {{lang-en|South Georgia and the South Sandwich Islands}}
| [[King Edward Point]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;{{lang-en|King Edward Point}}
| No permanent population&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;Present inhabitants are the British Government officer, deputy postmaster, scientists, and support staff from the [[British Antarctic Survey]] who maintain scientific bases on Bird Island and in the capital, King Edward Point, as well as museum staff at [[Grytviken]].&lt;/ref&gt;
| {{sort|00003903|{{convert|3903|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}
|}
&lt;br&gt;

== စီးပွားရေးဆိုင်ရာ စာရင်းအင်းများ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- bgcolor=&quot;#ECECEC&quot;
! Name
! [[Currency]]
! [[Gross domestic product|GDP]] ([[purchasing power parity|PPP]]) per capita&lt;ref group=&quot;n&quot;&gt;The CIA's estimate for GDP per capita (PPP) is used in the article. For the [[World Bank]] and [[International Monetary Fund]]'s estimates, see [[List of countries by GDP (PPP) per capita]].&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;(2008 est. in [[United States dollar|U.S. dollars]])
! class=unsortable|Notes
|-
| align=left | {{sort|Argentina}} 
| align=left | [[Argentine peso]]
| align=left | {{nts|14200}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Argentina&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html |title=The World Factbook: Argentina |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=12 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612213714/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ar.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Bolivia}} 
| align=left | [[Boliviano]]
| align=left | {{nts|4500}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Bolivia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html |title=The World Factbook: Bolivia |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=25 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225154232/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bl.html%20 }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background-color: lightcyan;&quot;
| align=left | {{sort|Bouvet Island}}&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; ([[Norway]])
| align=left | N/A
| align=left | N/A
| align=center | 
|-
| align=left | {{sort|Brazil}} 
| align=left | [[Brazilian real]]
| align=left | {{nts|10100}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Brazil&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html |title=The World Factbook: Brazil |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=22 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222121846/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Chile}}
| align=left | [[Chilean peso]]
| align=left | {{nts|14900}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Chile&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html |title=The World Factbook: Chile |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106030337/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ci.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Colombia}}
| align=left | [[Colombian peso]]
| align=left | {{nts|8900}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Colombia&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |title=The World Factbook: Colombia |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=13 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Ecuador}}
| align=left | [[United States dollar]]
| align=left | {{nts|7500}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Ecuador&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html |title=The World Factbook: Ecuador |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=12 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612194511/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ec.html }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background-color: lightcyan;&quot;
| align=left | {{sort|Falkland Islands}} ([[The Crown|United Kingdom]])
| align=left | [[Falkland Islands pound]]
| align=left | {{nts|35400}} (2002 est.)
| align=center | &lt;ref name=&quot;FalklandIslands&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html |title=The World Factbook: Falkland Islands (Islas Malvinas) |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=1 February 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDnCpHEG?url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background-color: lightcyan;&quot;
| align=left | {{sort|French Guiana}} ([[French Fifth Republic|France]])
| align=left | [[Euro]]
| align=left | {{nts|6000}} (2001 est.)
| align=center | &lt;ref name=&quot;FrenchGuiana&quot;&gt;{{cite book|title=Americas Review 2003/2004: Economic and Business Report|publisher=[[Kogan Page]]|location=[[London]]|edition=21st|year=2003|page=79|isbn=0-7494-4064-3|issn=1351-4571}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FrenchGuiana2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/recensement/nouv_recens/resultats/resultats-regionaux.htm|title=Résultats régionaux des enquêtes de recensement de 2004 à 2007|publisher=[[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]]|accessdate=2008-06-12|language=fr}}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Guyana}}
| align=left | [[Guyanese dollar]]
| align=left | {{nts|3900}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Guyana&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html |title=The World Factbook: Guyana |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=26 December 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226054920/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gy.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Paraguay}}
| align=left | [[Paraguayan guaraní]]
| align=left | {{nts|4200}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Paraguay&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html |title=The World Factbook: Paraguay |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=4 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151104205444/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pa.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Peru}}
| align=left | [[Peruvian nuevo sol]]
| align=left | {{nts|8400}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Peru&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html |title=The World Factbook: Peru |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=5 November 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161105025708/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pe.html }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background-color: lightcyan;&quot;
| align=left | {{sort|South Georgia and the South Sandwich Islands{{!}}South Georgia and the South&lt;br /&gt;Sandwich Islands}}&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; ([[The Crown|United Kingdom]])
| align=left | N/A
| align=left | N/A
| align=center | 
|-
| align=left | {{sort|Suriname}}
| align=left | [[Surinamese dollar]]
| align=left | {{nts|8900}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Suriname&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html |title=The World Factbook: Suriname |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065133/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ns.html }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Uruguay}}
| align=left | [[Uruguayan peso]]
| align=left | {{nts|12200}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Uruguay&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html |title=The World Factbook: Uruguay |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=7 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082254/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uy.html%20 }}&lt;/ref&gt;
|-
| align=left | {{sort|Venezuela}}
| align=left | [[Venezuelan bolívar]]
| align=left | {{nts|13500}}
| align=center | &lt;ref name=&quot;Venezuela&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html |title=The World Factbook: Venezuela |publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]] Directorate of Intelligence |accessdate=2008-06-12 |date=2008-05-15 |archivedate=24 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151124081728/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ve.html }}&lt;/ref&gt;
|}

&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; Geographically [[list of Antarctic and Subantarctic islands#List of Antarctic islands north of 60° S|a part]] of [[Antarctica]], the [[United Nations geoscheme for the Americas#South America|United Nations geoscheme]] includes [[Bouvet Island]] and [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] in [[South America]].

== ဆက်လက်ကြည့်ရှုရန် ==
== မှတ်စုများ ==
{{reflist|group=n}}
== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{တိုက်ကြီးများအလိုက် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများနှင့် အမှီအခိုနယ်မြေများ စာရင်း |state=collapsed}}</text>
      <sha1>o15boqfhjixlfpvhw272j4kqxvloo4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုက်ထျယ်လန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144644</id>
    <revision>
      <id>1061407</id>
      <parentid>845742</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3889" sha1="l38dn4rajqdztomqrj8xnwk8jtdd7mc" xml:space="preserve">{{Chinese name|တိုက်(Dai)}}
{{Infobox person
| name               = တိုက်ထျယ်လန်&lt;br&gt;Dai Tielang
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date|1930|10|17}}
| birth_place        = စင်ကာပူ
| death_date         = {{death date and age|2019|09|4|1930|10|17}}
| death_place        = ဟန်ကျိုးမြို့၊ ကျယ်ကျန်းပြည်နယ်၊ [[တရုတ်]]
| monuments          = 
| occupation         = အဲနီမေးရှင်းရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
| years_active       = ၁၉၈၀-၁၉၉၃
| style              = 
| title              = 
| term               = 
| predecessor        = 
| successor          = 
| awards             = 
| website            = 
| module  = {{Infobox Chinese|child=yes
|s = {{linktext|戴|铁|郎}}
|t = {{linktext|戴|鐵|郎}}
|p = Dài Tiěláng 
|w = 
}}
}}

'''တိုက်ထျယ်လန်''' ({{zh|s=戴铁郎}}; ၁၉၃၀ အောက်တိုဘာ ၁၇ - ၂၀၁၉ စက်တင်ဘာ ၄) သည် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]ဖွား တရုတ်အဲနီမေတာ ဖြစ်ပြီး၊ ''Black Cat Detective'' ကြောင်နက်စုံထောက်ကာတွန်းကား ရိုက်ကူးရာမှ လူသိများလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chinanews.com/cul/2012/10-23/4268718.shtml |script=|title=zh:《黑猫警长》导演戴铁郎：艺术是我余生的归宿|last=|first=|date=|work=Wenhui Bao|access-date=|language=zh}}&lt;/ref&gt;

၁၉၃၀ တွင် စင်ကာပူ၌ မွေးသော တိုက်ကို ၁၉၄၀ တွင် တရုတ်သို့ ခေါ်လာသည်။ ၁၉၅၃ တွင် [[ပေကျင်း]]ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီမှ ဘွဲ့ရပြီးနောက်၊ [[ရှန်ဟိုင်း]]အင်နီမေးရှင်းရုပ်ရှင်စတူဒီယိုတွင် အလုပ်လုပ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|script-title=zh:中国动画史（下）1977–2015|last=Li|first=Tie|publisher=|year=2018|isbn=9787512134393|location=|pages=77|language=zh|trans-title=The History of Chinese Animation, Part II: 1977–2015}}&lt;/ref&gt;

တိုက်၏ဖခင် တိုက်လန်ယင်းသည် ဟွေ့ယန်ဇာတိ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ပန်းချီဆရာ ဖြစ်ကာ၊ ၁၉၃၀ နှစ်များတွင် စင်ကာပူ၌ အလုပ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

== လက်ရာများ ==
*''Where is Mama'' (၁၉၆၀)
*''A Deer of Nine Colors'' (၁၉၈၁)
*''Black Cat Detective'' (၁၉၈၄-၁၉၈၇)

==ကိုးကား==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့် ==
*[http://finance.china.com.cn/roll/20121210/1179908.shtml Interview transcription] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024064117/http://finance.china.com.cn/roll/20121210/1179908.shtml |date=24 October 2020 }}
*[https://books.google.com/books?id=javqwyBe0WoC&amp;pg=PA15 Historical Dictionary of Chinese Cinema]
*ဟောင်ကောင်ရုပ်ရှင်ဒေတာဘေ့ - [https://web.archive.org/web/20210419112024/http://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=51741&amp;display_set=eng Mr. Black]

[[Category:၁၉၃၀ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၂၀၁၉ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူ ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ် ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာများ]]</text>
      <sha1>l38dn4rajqdztomqrj8xnwk8jtdd7mc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆုန်းဂျီဟို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146130</id>
    <revision>
      <id>1061400</id>
      <parentid>1038730</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53205" sha1="69ttm15cigmj3322mg1ig4sexligjq5" xml:space="preserve">{{Infobox person|agent=Creative Group ING|signature=Song_Ji_Hyo_Signature.jpg|alma_mater=Kyungmoon University (now Kookje University&lt;br&gt;&lt;small&gt;(Tax Accounting)&lt;/small&gt;|birth_date={{birth date and age|1981|08|15}}|birth_place=Pohang, North Gyeongsang Province, [[South Korea]]|caption=|image=더셀마 포토콜 송지효.jpg|module={{Infobox  Korean name|child=yes|color=transparent|hangul= 송지효|hanja= 宋智孝|rr= Song Ji-hyo|mr= Song Chihyo  }}|name=ဆုန်းဂျီဟို|occupation=ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|years_active=၂၀၀၁-လက်ရှိ}}
'''ဆုန်းဂျီဟို'''ဟု အများကသိကြသည့် ချွန်းဆူယွန်း (၁၅ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ မွေး)သည် တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ Running Man အစီအစဉ်၏ ပင်တိုင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံတကာအထိ နာမည်ကျော်သည်။

==အစောပိုင်းကာလ==

ဆုန်းဂျီဟိုကို ၁၉၈၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅တွင် [[မြောက်ဂယောင်းဆန်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖိုဟန်]]မြို့၌ မွေးဖွားသည်။ မွေးစဉ်က မှည့်သောနာမည်မှာ ချွန်းဆောင်အင်ဖြစ်သည်။ မိခင်မှာ တောင်ကိုရီးယား ကိုယ်စားပြု ရေကူးကစားသမား ဖြစ်သည်။ ညီမတစ်ယောက်၊ မောင်တစ်ယောက် ရှိသည်။ မောင်ဖြစ်သူ ချွန်းဆောင်မွန်းသည်လည်း သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၈ အထက်တန်းကျောင်းသူအရွယ်က ဘတ်ရှင်းယန်၏ ''ကတိ''ဇာတ်ကား ကြည့်မိရာကစ၍ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်ရန် စိတ်ကူးရှိခဲ့သည်။ ဂယောင်းမွန်းတက္ကသိုလ် (ယခု ဂုဂျဲတက္ကသိုလ်)မှ အခွန်စာရင်းပညာဘွဲ့ရသည်။ အနုပညာလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ ကဖေးတစ်ခုတွင် အချိန်ပိုင်းအလုပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/now/read?oid=213&amp;aid=0000757160|title='런닝맨' 송지효, 인생역전 &quot;카페 알바하다 캐스팅&quot;|date=6 September 2015|website=Naver|publisher=TV Report|language=ko}}&lt;/ref&gt;

==အနုပညာခရီး==
===၂၀၀၂-၂၀၀၅၊ အစ===

ဆုန်းဂျီဟိုသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပွဲဦးမထွက်မီ၊ ကိကိမဂ္ဂဇင်းတွင် မော်ဒယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ''[[ဆောင်းဦးရွက်ကြွေ ချစ်သက်သေ]]''(၂၀၀၀) ဇာတ်ကားမှ သရုပ်ဆောင် ဆုန်းဆွန်းဟွန်းနှင့် [[ဆောင်းဟေကို|ဆုန်းဟျဲဂယို]]တို့ နာမည်ကိုယူ၍ အနုပညာနာမည်ကို ဆုန်းဂျီဟိုဟု အမည်ပေးရန် စိတ်ကူးရခဲ့သည်။ ထို့နောက် လီဆူယောင်း၏ ''ပြီးတော့မင်းကိုချစ်တယ်''နှင့် JTL၏ ''နှုတ်ဆက်စကားသာဆိုပါ''တို့တွင် တေးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201010241945101001|title='JTL 뮤비 인연' 송지효, 토니안 공개 고백에 '폭풍감동'|date=24 October 2010|website=Newsen|language=ko}}&lt;/ref&gt; ''အင်နိုးဆန့်တို့ခေတ်'' အစီအစဉ်တွင် ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။

လူရွေးပွဲတွင် လူပေါင်း၃၀၀၀ကို ကျော်ဖြတ်ကာ၊ ''ဆုတောင်းခြင်းလှေကားထစ်များ''ရုပ်ရှင်နှင့် ''တီးတိုးကော်ရစ်ဒါ''ဇာတ်လမ်းတွဲတို့၌ သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်၍ ၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cine21.com/news/view/?mag_id=21840|title=여우야 여우야 숨긴걸 말해줘, &lt;여고괴담3: 여우계단&gt;|date=12 November 2003|website=Cine21|language=ko}}&lt;/ref&gt; ၂၄ကြိမ်မြောက် နဂါးပြာရုပ်ရှင်ဆုပေးပွဲတွင် မျက်နှာသစ် အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆုအတွက် ဆန်ခါတင်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။ သည်းထိတ်ရင်ဖို မှုခင်းဇာတ်လမ်း ''အချို့''(၂၀၀၄)တွင် သတင်းထောက်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.joins.com/article/2022207|title=액션영화 '썸' 송지효, 인천 앞바다가 모두 내 눈물|date=3 October 2004|website=JoongAng Ilbo|language=ko|accessdate=26 October 2020|archivedate=25 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201225074543/https://news.joins.com/article/2022207}}&lt;/ref&gt;

===၂၀၀၆-၂၀၀၉၊ လူကြိုက်များလာခြင်း===

၂၀၀၆ခုနှစ်၌ ''မင်းသမီးတာဝန်ချိန်''အစီအစဉ်တွင် ဘဲလေးအကမယ်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်၍ ရုပ်သံပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mnetamerica.com/news/article/58033/sotw-songjihyo-and-her-acting-works|title=[Star of the Week] Song Ji Hyo, the Actress Before Running Man|work=enewsWorld|date=9 February 2014|accessdate=26 October 2020|archivedate=8 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308041632/http://www.mnetamerica.com/news/article/58033/sotw-songjihyo-and-her-acting-works}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=102&amp;oid=001&amp;aid=0001151610|title=&lt;인터뷰&gt; MBC '궁'의 송지효|date=17 November 2005|website=Yonhap News|language=ko}}&lt;/ref&gt; ထိုအစီအစဉ်သည် [[ကိုရီးယားလှိုင်း]]နှင့်အတူ အာရှတစ်လွှား ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ထိုနှစ်၌ပင် ''[[ရာဇဝင်ထဲက ဂျူမုံ]]''(၂၀၀၆) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ယယ်ဆိုယာအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.joins.com/article/2658924|title=송지효 &quot;'주몽'은 모든걸 올인한 작품&quot;|date=12 March 2007|website=JoongAng Ilbo|language=ko|accessdate=26 October 2020|archivedate=25 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201225074537/https://news.joins.com/article/2658924}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် ၂၀၀၆ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော တောင်ကိုရီးယားဇာတ်ကားများအနက် ကြည့်ရှုသူအရေအတွက် အများဆုံးနှင့် စီးပွားရေးအရ အအောင်မြင်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆုန်းဂျီဟိုသည်လည်း ထိုဇာတ်ကားမှတစ်ဆင့်  လူကြိုက်များလာကာ ၄၃ကြိမ်မြောက် [[ဘဲ့ဆန်းအနုပညာဆု]]ပေးပွဲတွင် ရုပ်သံမျက်နှာသစ်သရုပ်ဆောင်ဆု ဆန်ခါတင်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-ji-hyo--i-become-very-competitive-both-in-acting-and-entertaining--39390.html|title=Song Ji-hyo: 'I Become Very Competitive Both in Acting and Entertaining'|work=Hancinema|publisher=KBS Global|date=29 February 2012}}&lt;/ref&gt;

နောက်တစ်နှစ်၌ Sex Is Zero 2 (၂၀၀၇) ဟာသရုပ်ရှင်တွင် ရေကူးချန်ပီယံတစ်ယောက်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/-sex-is-zero-2-sticks-to-toilet-and-bawdy-humor-11596.html|title='Sex is Zero 2' sticks to toilet and bawdy humor|work=Hancinema|publisher=The Korea Herald|date=3 December 2007}}&lt;/ref&gt; ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၇မှ ၄ မေ ၂၀၀၈အထိ [[အက်စ်ဘီအက်စ်]]၏ ''အင်းဂီဂါယို''ဂီတအစီအစဉ်တွင် [[စူပါဂျူနီယာ]]က ဟီးချောလ်နှင့်အတူ တွဲဖက်အစီအစဉ်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0000095838|title=송지효, SBS '인기가요' 새 MC|date=5 November 2007|website=Osen|language=ko}}&lt;/ref&gt; ၎င်းနောက် ဂျိုအင်ဆောင်၊ ဂျိုဂျင်းမိုတို့နှင့်တွဲဖက်၍ ''အေးစက်သွားသောပန်းပွင့်''(၂၀၀၈)ရုပ်ရှင်တွင် မိဖုရားနေရာက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါရုပ်ရှင်သည်လည်း ၂၀၀၈ခုနှစ်၏ ဝင်ငွေအများဆုံးရုပ်ရှင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဆုန်းဂျီဟိုကို ပို၍ နာမည်ကြီးလာစေခဲ့သည်။

===၂၀၁၀-လက်ရှိ၊ ပြည်ပထိထိုးဖောက်ခြင်း===

ဆုန်းဂျီဟိုသည် ၂၀၁၀မှစ၍ ရသစုံအစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည့် [[Running Man]]တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ''အင်းဂီဂါယို''ကတည်းက အလုပ်အတူလုပ်ခဲ့ကြသည့် ''မြော့ပီဒီ'' ခေါ် ပီဒီ ဂင်ဂျူယောင်းက အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [[Running Man]] အပိုင်း (၂)မှ (၅)အထိ ဧည့်သည်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ အပိုင်း(၆)မှစကာ ပင်တိုင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newsen.com/news_view.php?uid=201008160901151001|date=16 August 2010|publisher=Newsen|script-title=ko:송지효 ‘런닝맨’ 예능감 작렬 &quot;고정출연 해달라&quot; 시청자 요구 봇물 |accessdate=29 November 2010|language=ko}}&lt;/ref&gt;

[[File:Song Ji Hyo (3).jpg|right|thumb|150px|၂၀၁၁ခုနှစ် ''မှုခင်းအဖွဲ့''ဇာတ်လမ်းတွဲ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တွေ့ရသော ဆုန်းဂျီဟို]]
နာမူသရုပ်ဆောင်ကုမ္ပဏီနှင့် လမ်းခွဲကာ၊ ၂၀၁၁ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဆီဂျက်စ်အင်တာတိန်းမန့်နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး၊ ''အချိန်လွန်မှ သီးပွင့်''ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2011/02/398_80850.html|title=Blossom portrays love in twilight years|work=The Korea Times|date=6 February 2011}}&lt;/ref&gt; ဂျူမုံမင်းသား [[ဆုန်းအီးဂု]]နှင့်အတူ ''မှုခင်းအဖွဲ့''(၂၀၁၁) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပြန်လည်တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-ji-hyo-returns-after-4-years-with-kbs-detectives-in-trouble-27263.html|title=Song Ji-hyo, returns after 4 years with KBS &quot;Detectives in Trouble&quot;|work=Hancinema|publisher=Nate|date=16 January 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းလောက်တွင် ရာဇဝင်ဇာတ်လမ်းတွဲ ''ဂယဲဘဲ့''(၂၀၁၁)၌ ဝီဂျာဘုရင်၏ မိဖုရားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-ji-hyo-chosen-for-gyebaek-31526.html|title=Song Ji-hyo chosen for &quot;Gyebaek&quot;|work=Hancinema|publisher=Nate|date=18 July 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကုမ္ပဏီတူ JYJ အဖွဲ့နှင့်အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ကြော်ငြာသံတမန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2011/11/17/2011111701178.html|title=JYJ, Song Ji-hyo to Combat Violence at School|work=The Chosun Ilbo|date=17 January 2011}}&lt;/ref&gt; JYJ အဖွဲ့မှ ဂင်ဂျယ်ဂျွန်းနှင့်အတူ ''အမည်ဝှက်၊ ခွေးအ''(၂၀၁၂)ရုပ်ရှင်တွင် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ho|first=Stewart|title=Song Ji Hyo Begins Filming For Her Movie With Kim Jae Joong|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/6911/song-ji-hyo-begins-filming-for-her-movie-with-kim-jae-joong|accessdate=15 November 2012|newspaper=enewsWorld|date=18 May 2012|agency=CJ E&amp;M|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170203163558/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/6911/song-ji-hyo-begins-filming-for-her-movie-with-kim-jae-joong|archivedate=3 February 2017}}&lt;/ref&gt;

နောက်တစ်နှစ်တွင် ''ရေတပ်ရဲသားမာကို''(၂၀၁၂) ကာတွန်းရုပ်ရှင်တွင် [[Running Man]]အဖွဲ့ဝင် လီဂွမ်ဆူနှင့်အတူ အသံသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကာ၊ ဘတ်ဟွန်းဂျောင်၏ ''ကမ္ဘာသစ်''(၂၀၁၃)ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article-print/24283/|title=Song Ji Hyo Joins Lee Kwang Soo in Dubbing for Animation Movie 'Maritime Police Marco'|work=enewsWorld|date=18 December 2013|accessdate=26 October 2020|archivedate=8 March 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180308042515/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article-print/24283/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/song-ji-hyo-to-star-in-new-world-with-choi-min-sik-lee-jung-jae-42635.html|title=Song Ji-hyo to star in &quot;New World&quot; with Choi Min-sik, Lee Jung-jae|work=Hancinema|publisher=Daum|date=17 May 2012}}&lt;/ref&gt; ''ဂျိုဆွန်းက ဝရမ်းပြေး''(၂၀၁၃) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်လည်း [[လီဒုံဝု]]နှင့်အတူ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=2970292|title=KBS showcases 'Fugitive of Joseon' cast|work=Korea JoongAng Daily|date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt;

''အရေးပေါ်ချစ်သူ''(၂၀၁၄) ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် [[ချွိုင်ဂျင်ဟွတ်|ချွဲဂျင်းဟျော့]]နှင့်အတူ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=2983856|title=Divorced doctors in love|date=22 January 2014|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; အမေရိကန် အမျိုးသားဘတ်စကတ်ဘောအသင်း (NBA)နှင့် ပူးတွဲ၍ ''NBA X ဆုန်းဂျီဟို'' အစီအစဉ်ကိုလည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=396&amp;aid=0000182606|title=송지효 캡 나온다… NBA, 콜라보 시리즈 'CHO.2' 출시|date=16 March 2014|website=Sports World|language=ko}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် ''ရည်စားဟောင်းများကလပ်'' ဇာတ်လမ်းတွဲကို ဗြောန်းယိုဟန်နှင့်အတူ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူတစ်ယောက်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2015/05/398_178161.html|title=Meet members of 'Ex-girlfriend Club'|work=The Korea Times|date=1 May 2015}}&lt;/ref&gt; ထိုင်ဝမ် အဆိုတော်နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ကိန်ကျိဝူ၏ ''သိပ်ချစ်ဖို့ကောင်းတယ်'' တေးသရုပ်ဖော်ဇာတ်လမ်းတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201503271610279590673_2&amp;ACE_SEARCH=1|title=Song Ji-hyo sings a duet with Kenji Wu|work=Kpop Herald|date=27 March 2015}}&lt;/ref&gt; ''ငါတို့လက်ထပ်ပြီးပြီ''အမည်ရ ကိုရီးယားအစီအစဉ်ပုံစံမျိုး တရုတ်ကပြန်ရိုက်သည့် ''ချစ်မိနေပါပြီ''အစီအစဉ်တွင် ၂၀၁၆ခုနှစ်က ထိုင်ဝမ်သရုပ်ဆောင် ချိန်ပေါ်လင်နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201601201551086916902_2&amp;ACE_SEARCH=1|title=Chen Bolin, Song Ji-hyo to appear on 'We Are in Love'|work=Kpop Herald|date=20 January 2016}}&lt;/ref&gt; ''၇၀၈၀၉၀'' တရုတ်ရုပ်ရှင်တွင် ကိန်ကျိဝူနှင့် တွဲဖက်၍လည်းကောင်း၊ ''စူပါမှန်လုံကား'' တရုတ်ရုပ်ရှင်တွင်လည်းကောင်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ent.cctv.com/2016/05/12/ARTIyDTbE8UNvjhWRcsK5Mu6160512.shtml|title=《708090之深圳恋歌》520上映 吴克群宋智孝表白日|date=12 May 2016|website=CCTV|language=zh}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2016/12/398_219654.html|title=Actress Song Ji-hyo stars in Chinese film 'Super Express'|work=The Korea Times|date=6 December 2016}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ဂျပန်ဇာတ်လမ်းတွဲ ''ချစ်ဖို့နားထောင်''ကို ကိုရီးယားကပြန်ရိုက်သည့် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် လီဆွန်းဂယောင်းနှင့် တွဲဖက်၍ ရုပ်သံလောကသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201608101326368348918_2&amp;ACE_SEARCH=1|title=Song Ji-hyo and Lee Sun-kyun to co-star in JTBC drama|work=Kpop Herald|date=10 August 2016}}&lt;/ref&gt; ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆီဂျက်စ်အင်တာတိန်းမန့်နှင့် စာချုပ်သက်တမ်းပြည့်သဖြင့် My Company နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|author=박소현|url=http://www.xportsnews.com/jenter/?ac=article_view&amp;entry_id=608173|script-title=ko:송지효, FA 됐다…씨제스 엔터와 매니지먼트 업무 종료|work=Xports News|date=10 July 2015|language=ko|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|accessdate=26 October 2020|archivedate=11 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711054640/http://www.xportsnews.com/jenter/?ac=article_view&amp;entry_id=608173}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=강서정|url=http://www.osen.co.kr/article/G1110545536|script-title=ko:송지효, 신생기획사 마이컴퍼니와 전속계약 ‘새출발’|work=OSEN|date=1 December 2016|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sg.style.yahoo.com/song-ji-hyo-joins-my-company-084010164.html|title=Song Ji Hyo Joins MY COMPANY|date=1 December 2016|website=BNT News|access-date=26 October 2020|archive-date=25 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225074656/https://sg.style.yahoo.com/song-ji-hyo-joins-my-company-084010164.html}}&lt;/ref&gt;

[[File:2017年1月18日宋智孝的Beauty View發佈會.jpg|left|thumb|150px|၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇က ဆုန်းဂျီဟို]]
၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် ဆုန်းဂျီဟိုသည် ဂုံမြောင်နှင့်အတူ ''ဆုန်းဂျီဟိုရဲ့အလှအပအမြင်''အမည်ရ အလှအပရေးရာ အစီအစဉ်ကို တင်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sports.chosun.com/news/utype.htm?id=201701190100144330009955&amp;ServiceDate=20170118|title='뷰티뷰' 송지효 &quot;공명과 호흡, 예쁜 남동생 생긴 기분&quot;|date=18 January 2017|website=Sports Chosun|language=ko}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ''၂၉ဂရမ်'' ဝဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲတွင်လည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3039507|title=Song Ji-hyo and brother join cast of web drama|date=17 October 2017|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; ဂျိုဝူဂျင်းနှင့်အတူ တစ်ခန်းရပ်ဒရာမာ ''ခေါင်းဆောင်ဘီနှင့် ရည်းစားစာ''တွင် လည်းကောင်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3038022|title=Song Ji-hyo, Jo Woo-jin to star in tvN drama|date=6 September 2017|work=Korea JoongAng Daily}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၇ ဒီဇင်ဘာတွင် ကိုယ်ပိုင်ရသစုံအစီအစဉ် ''ကျမ မမဂျီဟို''ကို ကိုယ်တိုင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.sg/lee-kwang-soo-song-ji-hyo-join-2-new-reality-shows-check-out-clips-here-21267|title=Lee Kwang Soo and Song Ji Hyo join 2 new reality shows: Check out clips here!|last=Mukhopadhyay|first=Riddhiman|work=International Business Times, Singapore Edition|access-date=16 December 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် အချစ်ဟာသရုပ်ရှင် ''ပုရိသတို့ အလိုရှိသည်မှာ''တွင် လီဆောင်းမင်း၊ ရှင်းဟာဂယောင်း၊ လီအယ်လ်တို့နှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20170303000462|title=Song Ji-hyo, Shin Ha-kyun cast for new film 'Wind Wind Wind'|work=The Korea Herald|date=3 March 2017}}&lt;/ref&gt; အလှအပရေးရာ အစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ''ဆုန်းဂျီဟိုရဲ့ လှပသောဘဝ''နှင့် ရသစုံအစီအစဉ် ''ပဂျားမားဖရင့်''တို့တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004658389|title=[SBS Star] Song Ji-hyo to Host a New Program 'Song Ji-hyo's Beautiful Life'!|date=10 March 2018|website=SBS News}}&lt;/ref&gt; ဩဂုတ်လ၌ ဘတ်ရှီဟူနှင့်အတူ ''ချစ်ချစ်ကြောက်ကြောက်'' ရုပ်ရှင်တွင်လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kpopherald.koreaherald.com/view.php?ud=201806041316346704525_2|title=Song Ji-hyo to star in 'Lovely Horribly'|date=4 June 2018|website=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2018/08/11/2018081100387.html|title=Song Ji-hyo's New TV Series to Provide Respite from Summer Heat|date=11 August 2018|website=The Chosun Ilbo}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် မာဒုံဆော့နှင့်အတူ ''မရပ်တန့်နိုင်'' အက်ရှင်သည်းထိတ်ရင်ဖိုရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?pageIndex=1&amp;blbdComCd=601006&amp;seq=4836&amp;mode=VIEW&amp;returnUrl=&amp;searchKeyword=|title=SONG Ji-hyo Joins Don LEE in UNSTOPPABLE|date=29 May 2018|website=Korean Film Biz Zone}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် လျှို့ဝှက်သည်းဖိုရုပ်ရှင် ''အင်ထရူးဒါး''တွင် ဂန်မူယောလ်နှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mosen.mt.co.kr/article/G1111084206|title='도터' 김무열X송지효, 25년만에 만난 남매로 뭉쳤다[공식입장]|last=OSEN|date=2019-02-19|website=mosen.mt.co.kr|language=ko|access-date=2019-02-19}}&lt;/ref&gt; စက်တင်ဘာတွင် My Company နှင့် စာချုပ်သက်တမ်းပြည့်သဖြင့် အောက်တိုဘာတွင် Creative Group ING နှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ytn.co.kr/_sn/0117_201910141414593798|title=송지효, 크리에이티브 그룹 ING와 전속계약...혜리와 한솥밥|last=|first=|date=2019-10-14|website=YTN|language=Ko|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt; နိုဝင်ဘာလတွင် ရိုက်ကူးကာ ၂၀၂၀ ဇူလိုင်တွင် ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည့် [[ဂျေတီဘီစီ]] ဒရာမာ ''ဒါအချစ်လား''တွင် ဂင်မင်းဂျွန်း၊ ဆွန်းဟိုဂျွန်း၊ ဆုန်းဂျုံးဟို၊ ဂူဂျာဆောင်းတို့နှင့်အတူ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/ranking/read?oid=112&amp;aid=0003235211|title='우리, 사랑했을까' 송지효를 둘러싼 5각 로맨스..손호준X송종호X김민준X구자성 캐스팅 (공식)|last=|first=|date=2019-11-14|website=Naver|language=Ko|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=|first=|date=28 May 2020|title=JTBC '우리, 사랑했을까' 송지효→김민준, 7월 8일 첫방 확정|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/920936?ref=naver|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=8 July 2020|website=스포츠서울|language=Ko}}&lt;/ref&gt;

==ကိုယ်ပိုင်ဘဝ==

၂၀၁၇ မေလက ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည့် [[Running Man]] အပိုင်းတစ်ခုတွင် ယနေ့အများက အသိအမှတ်ပြုကြသဖြင့် မွေးနာမည်ကို ချွန်းဆောင်အင်မှ ချွန်းဆူယွန်းသို့ ပြောင်းခဲ့ကြောင်း ဖွင့်ဟဖူးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=[스브스타] '런닝맨' 송지효 본명 '천성임' 개명한 이유…유재석 때문?|url=http://news.sbs.co.kr/news/endPage.do?news_id=N1004207803|work=[[Seoul Broadcasting System|SBS News]]|date=22 May 2017|accessdate=5 June 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=송지효, 본명 천성임서 천수연으로…개명효과는?|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2017&amp;no=341263|work=[[Maeil Business Newspaper]]|date=22 May 2017|accessdate=5 June 2017|language=ko}}&lt;/ref&gt;

=== ရုပ်ရှင် ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! ခုနှစ်
! ခေါင်းစဉ်
! ဇာတ်ကောင်
! မှတ်ချက်
|-
| ၂၀၀၃
| ''ဆုတောင်းခြင်း လှေကားထစ်များ''
| ယွန်းဂျင်းဆောင်း
|
|-
| ၂၀၀၄
| ''အချို့''
| ဆောယူဂျင်း
|
|-
| ၂၀၀၇
 | ''Sex Is Zero 2''
| လီဂယောင်းအာ
|
|-
| ၂၀၀၈
 | ''အေးစက်သွားသောပန်းပွင့်''
| မိဖုရား
|
|-
| ၂၀၁၁
| ''အချိနိလွန်မှ သီးပွင့်''
| ဂင်ယွန်းအာ
|
|-
| ၂၀၁၂
 | ''အမည်ဝှက်၊ ခွေးအ''
| ဘုံးမင်ဂျောင်း
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၃
| ''ရေတပ်ရဲသားမာကို''
| လူလူ
| ကိုရီးယားဘာသာ အသံသရုပ်ဆောင်
|-
 | ''ကမ္ဘာသစ်''
| လီရှင်းဝူ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၆
| ''၇၀၈၀၉၀''
| တွမ်းယူရုံ
| rowspan=&quot;2&quot; | တရုတ်ရုပ်ရှင်
|-
| ''စူပါမှန်လုံကား''
| မက်ဂီ / မေးရှီ
|-
| rowspan=2|၂၀၁၈
| ''ပုရိသတို့ အလိုရှိသည်မှာ''
| မီယောင်း
|
|-
| ''မရပ်တန့်နိုင်''
| ဂျီဆူ
|
|-
| ၂၀၂၀
|  ''အင်ထရူးဒါး''
| ယူဂျင်း
|
|}

=== ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! ခုနှစ်
! ခေါင်းစဉ်
! ဇာတ်ဆောင်
! ရုပ်သံလွှင့်ဌာန
! မှတ်ချက်
|-
| ၂၀၀၂
| ''အင်နိုးဆန့်တို့ခေတ်''
| မင်ဂျောင်း
| [[အက်စ်ဘီအက်စ်]]
| ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်၊ အပိုင်း ၁၆
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၀၆
| ''မင်းသမီးတာဝန်ချိန်''
| မင်ဟျိုလင်
| rowspan=&quot;2&quot;|[[အမ်ဘီစီ]]
|
|-
| ''[[ရာဇဝင်ထဲက ဂျူမုံ]]''
| ယယ်ဆိုယာ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၁
| ''ဒုက္ခရောက်စုံထောက်များ''
| ဂျိုမင်ဂျူ
| [[ကေဘီအက်စ်၂]]
|
|-
| ''ဂယဲဘဲ့''
| အွန်းဂို
| [[အမ်ဘီစီ]]
|
|-
| ၂၀၁၃
| ''ဂျိုဆွန်းက ဝရမ်းပြေး''
| ဟုံးဒါအင်
| [[ကေဘီအက်စ်၂]]
|
|-
| ၂၀၁၄
| ''အရေးပေါ်ချစ်သူ''
| အိုဂျင်ဟီး
| [[tvN]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၅
| ''အနံ့ရသော ထိုမိန်းကလေး''
| ကိုယ်တိုင်
| [[အက်စ်ဘီအက်စ်]]
| ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်၊ အပိုင်း ၁၊ [[Running Man]] အဖွဲ့ဝင်များနှင့်&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailian.co.kr/news/view/497591/?sc=naver|title='냄새를 보는 소녀'에 런닝맨 등장...온갖 지원사격 출동|date=2 April 2015|website=Dailian|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ရည်းစားဟောင်းများကလပ်''
| ဂင်ဆူဂျင်း
| [[tvN]]
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၆
| ''ချစ်ဖို့နားထောင်''
| ဂျောင်ဆူယွန်း
| [[ဂျေတီဘီစီ]]
|
|-
| ''ခြွေရံသင်းပင်း''
| ကိုယ်တိုင်
| rowspan=&quot;2&quot;| [[tvN]]
| ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင်၊ အပိုင်း ၃&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3019999|title=Spot by Song Ji-hyo on 'Entourage'|work=Korea JoongAng Daily|date=15 June 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၀၁၇
| ''ဒရာမာစင်မြင့်'' – ''ခေါင်းဆောင်ဘီနှင့် ရည်းစားစာ''
| ဘန်ဂါယောင်း
| တစ်ခန်းရပ်ဒရာမာ
|-
| ၂၀၁၈
| ''ချစ်ချစ်ကြောက်ကြောက်''
| အိုအူးလ်ဆွန်း
| [[ကေဘီအက်စ်၂]]
|
|-
| ၂၀၂၀
| ''ဒါအချစ်လား''
| နိုအယ်ဂျောင်း
| [[ဂျေတီဘီစီ]]
|
|}

=== ဝဘ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! ခုနှစ်
! ခေါင်းစဉ်
! ဇာတ်ဆောင်
! ရုပ်သံလွှင့်ဌာန
|-
| ၂၀၁၇
|  ''၂၉ဂရမ်''
| ယွန်းယူဂျင်
| DIA TV
|}

=== ရုပ်သံအစီအစဉ် ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! ခုနှစ်
! ခေါင်းစဉ်
! ရုပ်သံလွှင့်ဌာန
! မှတ်ချက်
|-
| ၂၀၀၇-၂၀၀၈
| ''အင်းဂီဂါယို''
| rowspan=&quot;5&quot;|[[အက်စ်ဘီအက်စ်]]
| အစီအစဉ်မှူး
|-
| ၂၀၀၈
| ''အိပ်မက်ဂီတဖျော်ဖြေပွဲ''
| အစီအစဉ်မှူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0001999970|title=송지효, 2년 연속 드림콘서트 MC 발탁|date=25 September 2009|website=Star News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|၂၀၀၉
| ''အိပ်မက်ဂီတဖျော်ဖြေပွဲ''
| အစီအစဉ်မှူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0002056190|title=김희철-송지효-MC몽, '드림콘서트' MC 확정|date=9 October 2009|website=Osen|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၀၁၀-၂၀၁၁
| ''TV Entertainment Tonight''
| အစီအစဉ်တင်ဆက်သူ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0002082905|title=[단독]송지효 '한밤의 TV연예' MC 하차 '드라마 때문에'|date=2 November 2011|website=Sports Chosun|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၂၀၁၀-လက်ရှိ
| ''[[Running Man]]''
| ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် (အပိုင်း ၂-၅) &lt;br /&gt;ပင်တိုင်အဖွဲ့ဝင် (အပိုင်း ၆–လက်ရှိ)
|-
| ၂၀၁၈
| ''ချစ်မိနေပါပြီ''
| Jiangsu TV
| ပင်တိုင်အဖွဲ့ဝင်၊ (ချိန်ပေါ်လင်နှင့်)
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၇
| ''ဆုန်းဂျီဟိုရဲ့ အလှအပအမြင်''
| [[ဂျေတီဘီစီ|ဂျေတီဘီစီ၂]]
| အစီအစဉ်မှူး
|-
| ''ကျမ မမဂျီဟို''
| Naver Corporation
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၂၀၁၈
|''ဆုန်းဂျီဟိုရဲ့ လှပသောဘဝ''
| OnStyle
|  အစီအစဉ်မှူး
|-
|''ပဂျားမားဖရင့်''
| Lifetime
| အစီအစဉ်မှူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3052050|title=Lifetime's 'Pajama Friends' reveals its cast|date=18 August 2018|website=Korea JoongAng Daily|access-date=26 October 2020|archive-date=25 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201225074651/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3052050|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== တေးသရုပ်ဖော် ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! ခုနှစ်
! ခေါင်းစဉ်
! ဖျော်ဖြေသူ(များ)
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၀၁
| &quot;နှုတ်ဆက်စကားသာဆိုပါ&quot;
| JTL
|-
| &quot;ပြီးတော့မင်းကိုချစ်တယ်&quot;
| လီဆူယောင်း
|-
| ၂၀၀၆
| &quot;믿을 수 없는 말&quot; (မယုံရတဲ့စကား)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=009&amp;aid=0002480575|title=송지효, 홍대클럽 출몰 왜? '친구 때문에'|date=8 June 2011|website=MK|language=ko}}&lt;/ref&gt;
| Stay
|-
| ၂၀၁၀
| &quot;ဒီသီချင်းကိုနားမထောင်နဲ့&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0002223172|title=영지, 송지효 앞에두고 깨알연습 '우정 훈훈'|date=21 June 2011|website=Osen|language=ko}}&lt;/ref&gt;
| ယောင်းဂျီ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|၂၀၁၁
| &quot;별 거 아니야&quot;
| ယောင်းဂျီ
|-
| &quot;ကောင်းကင်ဘုံမှာ&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0000086952|title=JYJ, 'IN HEAVEN' 티저 공개…김준수-송지효 '애절 연기' 돋보여|date=6 September 2011|website=Xports News|language=ko}}&lt;/ref&gt;
| ဂျေဝိုင်ဂျေ
|-
| ၂၀၁၂
| &quot;ပျော်ရွှင်ပါစေ&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0002363185|title=송지효 &quot;영지야… 행복해라&quot; 두 팔 걷고 나섰다|date=18 November 2012|website=Herald Po|language=ko}}&lt;/ref&gt;
| ယောင်းဂျီ၊ လီဂယူဟွန်း
|-
| ၂၀၁၃
| &quot;ဆောင်းတေး&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=312&amp;aid=0000021036|title=송지효 프리스타일 신곡 뮤비 출연 '폭풍오열'|date=12 December 2013|website=10Asia|language=ko}}&lt;/ref&gt;
| Freestyle
|-
| ၂၀၁၆
| &quot;အထီးကျန်ည&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kpopherald.com/view.php?ud=201512301528565121612_2|title=Song Ji-hyo appears in Gary's music video|date=30 December 2015|website=Kpop Herald}}&lt;/ref&gt;
| ဂယ်ရီ  feat. ဂယ်ကို
|}

== တေးသံသွင်း ==
=== တစ်ကိုယ်တော် ===
* ၂၀၁၁ [[ဆုန်းဂျီဟို]]၊ ချွဲဂန်ဟီး၊ လီဆွန်းဂယောင်း၊ ဂင်ဗြောင်မန်း – &quot;မင်းအတွက်လက်ဆောင်&quot;
* ၂၀၁၅ ကိန်ကျိဝူ – &quot;သိပ်ချစ်ဖို့ကောင်းတယ်&quot; feat. ဆုန်းဂျီဟို

=== အခြား ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! အယ်လ်ဘမ်ခေါင်းစဉ်
! ခုနှစ်
! ခေါင်းစဉ်
! အနုပညာရှင်
|-
|rowspan=2|Running Man ပရိသတ် တွေ့ဆုံပွဲ၊&lt;br&gt; ရမ်းနင်းဂူ ပရောဂျက်
|rowspan=2|စက်တင်ဘာ ၂၂၊ ၂၀၁၉
|&quot;ဘွန်ဂျူး၊ ဟိုင်း&quot; (봉주르 하이)&lt;br&gt;''(ft. ယွန်းမီရယ်)''
|ဟျိုချန်းပန်းခြံ (효찬공원)&lt;br&gt;&quot;ဆုန်းဂျီဟို၊ [[ယန်ဆယ်ချန်း]]၊ Code Kunst၊ Nucksal&quot;
|-
|&quot;ကြိုက်ပြီ&quot; (좋아)
|[[ယူဂျယ်ဆော့]]၊ [[ဂျီဆော့ဂျင်]]၊ [[ဂင်ဂျုံးဂု]]၊ [[ဟာဒုံဟွန်း| ဟားဟား]]၊ [[ဆုန်းဂျီဟို]]၊ [[လီဂွမ်ဆူ]]၊ [[ယန်ဆယ်ချန်း]]၊ [[ဂျောင်ဆိုမင်း]] 
|}

== ဆုများနှင့်ဆန်ခါတင်များ  ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ခုနှစ် !! ဆု !! အမျိုးအစား !! ဆန်ခါတင်နေရာ !! ရလဒ် !! ရင်းမြစ်(များ)
|-
| ၂၀၀၃ || ၂၄ကြိမ်မြောက် နဂါးပြာရုပ်ရှင်ဆု || အကောင်းဆုံး မျက်နှာသစ်သရုပ်ဆောင်ဆု || ''ဆုတောင်းခြင်းလှေကားထစ်များ'' || {{nom}} ||
|-
| ၂၀၀၇ || ၄၃ကြိမ်မြောက် [[ဘဲ့ဆန်းအနုပညာဆု]] || အကောင်းဆုံး ရုပ်သံမျက်နှာသစ်သရုပ်ဆောင်ဆု || ''[[ရာဇဝင်ထဲက ဂျူမုံ]]'' || {{nom}} ||
|-
| ၂၀၀၉ || ၄၅ကြိမ်မြောက် [[ဘဲ့ဆန်းအနုပညာဆု]] || လူကြိုက်အများဆုံး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဆု || ''အေးစက်သွားသောပန်းပွင့်'' || {{nom}} ||
|-
| ၂၀၁၀ || ၄ကြိမ်မြောက် [[အက်စ်ဘီအက်စ် ဖျော်ဖြေရေးဆု]] || ရသစုံအထူးဆု || rowspan=3|''[[Running Man]]''|| {{won}} || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.tenasia.com/archives/5589|title=Kang Ho-dong scores grand prize at SBS Entertainment Awards|work=10Asia|date=31 December 2010|accessdate=26 October 2020|archivedate=25 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201225074620/http://en.tenasia.com/archives/5589}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |၂၀၁၁ || rowspan=2| ၅ကြိမ်မြောက် [[အက်စ်ဘီအက်စ် ဖျော်ဖြေရေးဆု]] || ရသစုံထူးချွန်ဆု  || {{won}} ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.tenasia.com/archives/9568|title=Yoo Jae-suk deemed SBS' entertainer of the year|date=2 January 2012|website=10Asia|accessdate=26 October 2020|archivedate=25 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201225074711/http://en.tenasia.com/archives/9568}}&lt;/ref&gt;
|-
| ​နေတီဇင်အကြိုက်များဆုံးဆု || {{nom}} ||
|-
| rowspan=2| ၂၀၁၁ အမ်ဘီစီဒရာမာဆု || ဇာတ်လမ်းတို ထူးချွန် အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု || rowspan=2|''ဂယဲဘဲ့'' || {{nom}} || rowspan=2| &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hancinema.net/2011-mbc-drama-awards--winners-list-36953.html|title=2011 MBC Drama Awards : Winners List|work=Hancinema|date=31 December 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| ထုတ်လုပ်သူ၏ ဆု || {{won}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၂၀၁၁ ကေဘီအက်စ် ဒရာမာဆု || ဇာတ်လမ်းတို ထူးချွန် အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု|| rowspan=&quot;2&quot; |''ဒုက္ခရောက်စုံထောက်များ(မှုခင်းအဖွဲ့)'' || {{nom}} ||
|-
|နေတီဇင်ဆု၊ အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု|| {{nom}} 
|
|-
|၅ကြိမ်မြောက် Mnet စိတ်ကြိုက်ဆု
|လူကြိုက်များ ရသစုံ စတားဆု
|rowspan=&quot;3&quot; | ''[[Running Man]]''|| {{nom}} 
|
|-
| rowspan=1| ၂၀၁၂|| ၄၈ကြိမ်မြောက် [[ဘဲ့ဆန်းအနုပညာဆု]] || rowspan=2|အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီဖျော်ေဖြသူဆု || {{nom}} ||
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |၂၀၁၃ || rowspan=&quot;2&quot; | ၄၉ကြိမ်မြောက် [[ဘဲ့ဆန်းအနုပညာဆု]] || {{nom}} ||
|-
|လူကြိုက်အများဆုံး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဆု
|''ကမ္ဘာသစ်''|| {{nom}} 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ၇ကြိမ်မြောက် [[အက်စ်ဘီအက်စ် ဖျော်ဖြေရေးဆု]]|| အမျိုးသမီးထူးချွန်ဆု
| rowspan=&quot;2&quot; |''Running Man''|| {{won}} ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0002442403|title=SBS 연예대상 송지효 최우수상, 예능상속자들 공개…강개리 '로맨스 상속자'|date=31 December 2013|website=Sports Chosun|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| အကောင်းဆုံးစုံတွဲ &lt;small&gt;[[ဂန်ဂယ်ရီ|ဂယ်ရီ]]နှင့်&lt;/small&gt;|| {{nom}} ||
|-
|rowspan=2| ၂၀၁၃ ကေဘီအက်စ် ဒရာမာဆု|| ဒရာမာလတ် အမျိုးသမီး ထူးချွန် သရုပ်ဆောင်ဆု||rowspan=2|''ဂျိုဆွန်းက ဝရမ်းပြေး''|| {{nom}} ||
|-
| နေတီဇင်ဆု || {{nom}} ||
|-
| rowspan=1|၆ကြိမ်မြောက် မကာအို နိုင်ငံတကာ ရုပ်ရှင်ပွဲတော် || အ​ကောင်းဆုံး အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆု ||''၇၀၈၀၉၀''|| {{nom}} ||
|-
|NATE ဆု
|အကောင်းဆုံး စုံတွဲ&lt;small&gt;(ဂယ်ရီနှင့်)&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;3&quot; |''Running Man''||{{won}} 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |၂၀၁၄
| rowspan=&quot;2&quot; |ဒုတိယအကြိမ်မြောက် နှစ်စဉ်ဒရာမာပိုးဆု
|အကောင်းဆုံးအနမ်ဆုး &lt;small&gt;(ဂယ်ရီနှင့်)&lt;/small&gt;||{{won}} 
|
|-
|Best Couple Not Meant To Be &lt;small&gt;(ဂယ်ရီနှင့်)&lt;/small&gt;|| {{nom}} 
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |၂၀၁၅|| rowspan=&quot;2&quot; |တတိယအကြိမ်မြောက် နှစ်စဉ် ဒရာမာပိုးဆု || တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု || rowspan=&quot;3&quot; |''အရေးပေါ်ချစ်သူ''||{{won}} ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/87058/song-ji-hyo-wins-best-actress-award-from-dramafever-awards|title=Song Ji Hyo Wins Best Actress Award from 'DramaFever Awards'|work=enewsWorld|date=9 February 2015|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170903161842/http://mwave.interest.me/en/kpop-news/article/87058/song-ji-hyo-wins-best-actress-award-from-dramafever-awards|archivedate=3 September 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|အပေါ်လွင်ဆုံး တစ်ခဏဆု||{{won}} 
|
|-
|ဟာလျူ ဝင်း
|၂၀၁၄ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသမီး စတားဆု||{{won}} 
|
|-
| ကိုးကြိမ်မြောက် [[အက်စ်ဘီအက်စ် ဖျော်ဖြေရေးဆု]] || ရသစုံထူးချွန်ဆု || ''Running Man'' || {{won}} || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0002755626|title=송지효·개리, 나란히 버라이어티 부문 최우수상 영예 &quot;당황스럽다&quot; [SBS 연예대상]|date=31 December 2015|website=Herald Pop|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |၂၀၁၆|| Sina Weibo Night ဆု || Best Trans-boundary Female Artist || {{NA}}  || {{won}} || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://koreatimes.co.kr/www/news/nation/2016/01/398_194956.html|title=Weibo Night honors JYP, Nichkhun|work=The Korea Times|date=8 January 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ၁၁ကြိမ်မြောက် Soompi ဆု || တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်ဆု||''ရည်းစားဟောင်းများကလပ်'' || {{won}} ||
|-
| [[ ဂျေတီဘီစီ ]]|| ကြည့်ရှုသူတို့အကြိုက် စွဲမက်စရာ ဖျော်ဖြေမှုဆု ||''ချစ်ဖို့နားထောင်'' || {{won}} ||
|-
|၄ကြိမ်မြောက် V Chart ဆု
|တစ်နှစ်တာ အကောင်းဆုံး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုဆု
|''Kenji Wu ft Song Ji Hyo - Neo gwi yeop da''||{{won}} 
|
|-
| ၂၀၁၇ || မာဖိုအခွန်ရုံး|| စံပြ အခွန်ထမ်းဆု|| {{NA}}  ||  {{won}} || &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.taxtimes.co.kr/hous01.htm?r_id=227693|title='납세보국'-세금 잘 냈다고 상 받은 연예인은 누구? 유해진·성유리·송지효·김태균 씨|date=3 March 2017|website=Tax Times|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ၂၀၁၈ || rowspan=&quot;3&quot; | ၂၀၁၈ ကေဘီအက်စ် ဒရာမာဆု|| ဇာတ်လမ်းတိုထူးချွန်ဆု || rowspan=&quot;3&quot; | ''ချစ်ချစ်ကြိုက်ကြိုက်''  ||  {{nom}} ||
|-
|နေတီဇင်ဆု၊ အမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင်ဆု|| {{nom}} 
|
|-
|အကောင်းဆုံးစုံတွဲဆု &lt;small&gt;(ဘတ်ရှီဟူနှင့်)&lt;/small&gt;|| {{nom}} 
|
|-
| ၂၀၁၉ || ၄ကြိမ်မြောက် [[အာရှအနုပညာရှင်ဆု (AAA)]]|| လူကြိုက်အများဆုံးဆု || {{NA}} ||  {{won}} ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asiaartistawards.com/winner/w_2019.html#none|title=AAA 2019 Winners|last=|first=|date=|website=AAA|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201227084559/https://www.asiaartistawards.com/winner/w_2019.html#none|archive-date=27 December 2020|access-date=2019-12-03}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |၂၀၂၀
| ၅ကြိမ်မြောက် [[အာရှအနုပညာရှင်ဆု (AAA)]]
| Popularity Award (Actress)
| {{N/A}}
| {{won}}
| &lt;ref&gt; {{ cite web|url=https://twitter.com/MyloveactorEn/status/1315461160393613312|title= 2020 Asia Artist Award Actress Shortlist |website= Twitter }} &lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |Metro Best K-drama Awards
|People's Choice - Best Couple &lt;small&gt;ဆုန်းဟိုဂျွန်းနှင့်အတူ&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; |''Was It Love?''
| {{nom}}
|
|-
|People's Choice - Best Kiss &lt;small&gt;ဆုန်းဟိုဂျွန်းနှင့်အတူ&lt;/small&gt; 
| {{nom}} 
|
|-
| 14th SBS Entertainment Awards
| Golden Content Award &lt;small&gt;with [[Running Man]] Members&lt;/small&gt;
| ''[[Running Man (TV series)|Running Man]]''
| {{won}}
| &lt;ref&gt;{{Cite news|author=Shin So-won |title='SBS 연예대상' 10년 장수 '런닝맨', 골든 콘텐츠상 수상|url=https://tenasia.hankyung.com/tv/article/2020121968834|website=tenasia.hankyung|date=December 19, 2020|accessdate=December 19, 2020|language=ko}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:၁၉၈၁ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
{{Commons category|Song Ji-hyo}}
* {{Facebook|송지효-1588849527811407}}</text>
      <sha1>69ttm15cigmj3322mg1ig4sexligjq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Khan Lab School</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201285</id>
    <revision>
      <id>1061287</id>
      <parentid>635394</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="iiwfn15fj0kf7krlckxg8pj74re48z4" xml:space="preserve">{{Infobox nonprofit
| name        = Khan Lab School
| logo        =  Khan Lab School logo.png 
| motto       = Everyone's a teacher. Everyone's a student.
| focus       = Designing student-centered global learning experiences, accessible to the world.
| established = 2014
| type        = [[Independent School]], [[Non-profit organization]]
| founder = [[Sal Khan]]
| location        = [[Mountain View, California]]
| key_people = {{unbulleted list|[[Sal Khan]] {{small|(Founder &amp; Chairman)}}}} 
| affiliations    = [[Khan Academy]]
| website     = {{URL|http://khanlabschool.org}}
}}
'''Khan Lab School'''  သည် [[ခန်းအကယ်ဒမီ]]နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် လွတ်လပ်သည့်ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ Mountain View တွင် တည်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;npr.org&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.npr.org/sections/ed/2016/01/05/461506508/sal-khan-on-learning-coding-and-why-virtual-ed-is-not-enough |title='A Bit Of A Montessori 2.0': Khan Academy Opens A Lab School |website=NPR.org |access-date=2016-08-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Khan Lab School reinvents American classroom |url=http://www.cbsnews.com/videos/khan-lab-school-reinvents-american-classroom/ |language=en |access-date=2017-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://chronicle.com/article/How-Sal-Khan-Hopes-to-Remake/235895 |title=How Sal Khan Hopes to Remake Education |last=Young |first=Jeffrey R. |date=30 March 2016 |via=The Chronicle of Higher Education}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.wired.com/2015/10/salman-khan-academy-lab-school-reinventing-classrooms/5 |title=The Tech Elite’s Quest to Reinvent School in Its Own Image |last=Tanz |first=Jason |access-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728113958/https://www.wired.com/2015/10/salman-khan-academy-lab-school-reinventing-classrooms/5 |archive-date=28 July 2017 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
၎င်းကို Sal Khan က တည်ထောင်ခဲ့ပြီး လက်တွေ့လေ့လာမှုဆိုင်ရာကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;npr.org 2&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.npr.org/sections/ed/2016/06/30/476193095/from-youtube-pioneer-sal-khan-a-school-with-real-classrooms |title='From YouTube Pioneer Sal Khan, A School with Real Classrooms |website=NPR.org}}&lt;/ref&gt;
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>iiwfn15fj0kf7krlckxg8pj74re48z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခိယောမိဇုကျောင်းတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201883</id>
    <revision>
      <id>1061340</id>
      <parentid>1052216</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16109" sha1="c11nf6c0r5pw92xeiaijhz21fxfssmo" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name = ခိယောမိဇုကျောင်းတော်
| native_name = {{lang|ja|清水寺}}
| image = Kiyomizu.jpg
| alt = 250px
| caption = 
| map_type = 
| map_size = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| location = ၁-၂၉၄၊ ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်၊ ကျိုတို၊ ကျိုတိုစီရင်စုနယ်
| coordinates = 
| religious_affiliation = Kita-Hossō
| deity = Senju-Kannon (Sahasrabhuja Ārya Avalokiteśvara)
| country = [[ဂျပန်]]
| functional_status = 
| website = {{URL|www.kiyomizudera.or.jp}}
| founded_by = ဆခနိုအုအဲနို တမုရမရို (တိုခုဂဝအိအဲမိဆု ပြန်လည်ပြင်ဆင်)
| year_completed = ၇၇၈}}
{{infobox Chinese
|pic=Kiyomizu-dera (Chinese characters).svg
|piccap=&quot;Kiyomizu-dera&quot; in ''[[kanji]]''
|picupright=0.45
|kanji=清水寺
|hiragana=きよみずでら
|romaji=Kiyomizu-dera
}}

'''ခိယောမိဇုကျောင်းတော်''' (清水寺, ခိယောမိဇုဒဲရ)သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယခင်က ဤကျောင်းတော်ကို '''အိုတိုဝဆန်းခိယောမိဇုကျောင်းတော် (音羽山清水寺)''' ဟု သိကြသည်။ ဤကျောင်းတော်သည် ယူနက်စကိုကမ္ဘာအမွေအနှစ်နေရာဖြစ်သည့် တိုကျိုရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင်အဆောက်အဦး (ကျိုတို၊ အုဂျိနှင့် အိုဆုမြို့များ)တွင် ပါဝင်သည်။

ခိယောမိဇုအမည်ဖြင့် ရှိမနဲစီရင်စု၊ ယစုဂိမြို့တွင် နောက်ထပ်ကျောင်းတော်တစ်ခု ရှိသေးသည်။ ထိုကျောင်းတော်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ အနောက်ပိုင်းရှိ Chūgoku 33 Kannon Pilgrimage ၏ ကျောင်းတော် ၃၃ ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ဤကျောင်းတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း နိချိရန်း (Nichiren) နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။

ခိယောမိဇုကျောင်းတော်သည် လက်ရှိအချိန်တွင် တစ်ပိုင်းတစ်စဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်ရသည့် ငြမ်းစင်များဖြင့် ကာရံထားသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် အိုလံပစ်အတွက် ပြင်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်း==
ခိယောမိဇုကျောင်းတော်ကို ဟဲအိအန်ခေတ် (Heian) က ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Ponsonby-Fane (1956), p. 111.&lt;/ref&gt; ၇၇၈ ခုနှစ်တွင် ဆခနိုအုအဲနိုတမုရမရို (Sakanoue no Tamuramaro) က ကျောင်းတော်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Graham (2007), p. 37&lt;/ref&gt; လက်ရှိအချိန် မြင်ရသည့် ကျောင်းတော်သည် တိုခုဂဝအိအဲမိဆု (Tokugawa Iemitsu) ၏ လမ်းညွှန်မိန့်ကြားမှုဖြင့် ၁၆၃၃ ခုနှစ်က ပြင်ဆင်ခဲ့သည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်တစ်ခုလုံးကို တည်ဆောက်ရာတွင် သံကို အသုံးပြုထားမှု လုံးဝမရှိပေ။  ကျောင်းတော်၏ အမည်သည် အနီးအနားရှိ ရေတံခွန်၏ အမည်ကို စွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခိယောမိဇုဆိုသည်မှာ “သန့်ရှင်းသည့်ရေ” သို့မဟုတ် “စင်ကြယ်သည့်ရေ” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref name=&quot;PacificFriend&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pacificfriend.ca/html/kiyomizu_temple.html|title=Kiyomizu Temple|access-date=2008-12-18|date=2007-04-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403175600/http://www.pacificfriend.ca/html/kiyomizu_temple.html|archive-date=2009-04-03|accessdate=20 January 2021|archivedate=3 April 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090403175600/http://www.pacificfriend.ca/html/kiyomizu_temple.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SacredDestinations&quot; /&gt;

ဤကျောင်းတော်သည် နာရခေတ် (Nara) ကာလက လွှမ်းမိုးမှုရှိသည့် ဟော့ဆိုး (Hossō) နှင့် ဆက်စပ်မှုရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kiyomizu-deploy |url=http://kyoto.asanoxn.com/places/higashiyama_mid/kiyomizudera.htm |access-date=20 January 2021 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115083443/http://kyoto.asanoxn.com/places/higashiyama_mid/kiyomizudera.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Graham (2007), p. 32&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိကာလ==
ကျောင်းတော်၏ အဓိကခန်းမတွင် ကြီးမားသည့် ဝရန်တာတစ်ခု ရှိပြီး ရှည်လျားသည့် တိုင်များဖြင့် ထောက်ပံ့ထားသည်။ ထိုဝရံထာမှနေ၍ မြို့၏ လှပသည့် မြင်ကွင်းများနှင့် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ကြည့်ရှုခံစားနိုင်သည်။ ဝရံတာများနှင့် အဓိကခန်းမများသည် အဲဒိခေတ်ကာအတွင်း တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဘုရားဖူးသူ များစွာဝင်ဆံ့သည်။&lt;ref&gt;Graham 2007, p. 80&lt;/ref&gt;

ကျောင်းတော်တွင် “ခိယောမိဇု၌ ခုန်ဆင်းခြင်း” ဟူသည့် ဖော်ပြသည့် စကားရပ်သည် ထင်ရှားသည်။ ၎င်းသည် အဲဒိုခေတ်ကာလ အလေ့အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးတစ်ယောက်သည် ၁၃ မီတာ (၄၃ ပေ) အမြင့်ရှိသည့် ခုံမှ ခုန်ချရခြ်ငး ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလက ထိုကဲ့သို့ ခုန်ချမှုများ ၂၃၄ ကြိမ် ရှိခဲ့ပြီး ၈၅.၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ အလေ့အကျင့်ကို ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;SacredDestinations&quot; /&gt; The practice was prohibited in 1872.&lt;ref name=&quot;SacredDestinations&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SacredDestinations&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sacred-destinations.com/japan/kyoto-kiyomizudera.htm|title=Kiyomizudera, Kyoto|access-date=2008-12-18|archive-date=12 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090912172631/http://www.sacred-destinations.com/japan/kyoto-kiyomizudera.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

အဆောက်အဦးအဓိကခန်းမ၏ အောက်ခြေတွင် အိုတဝရေတံခွန် တည်ရှိသည်။ ရေတံခွန်မှ ရေလမ်းကြောင်း သုံးခုသည် ကန်တစ်ခုအတွင်း စီးဝင်နေသည်။ လေ့လာသူများသည် ရေကိုရယူသောက်သုံးနိုင်ပြီး ထိုရေကိုသောက်သုံးပါက ဆန္ဒများပြည့်ဝသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ 

ကျောင်းတော်ပရဝုဏ်နေရာတွင် အခြားများစွာသော ဗိမာန်ကျောင်းတော်များစွာ ပါဝင်သည်။ ထိုအများထဲမှ ဂျိရှုဗိမာန်ကျောင်းတော် (Jishu) ကျောင်းတော် အိုးခုနိနုရှိ (Ōkuninushi) အချစ်နတ်ဘုရားကို ရည်စူးထားသည့် နတ်ကွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဗိမာန်တွင် ၁၀ မီတာ (၃၀ ပေ) ရှိသည့် ကျောက်တုံးများစီထားသည့် လမ်းရှိပြီး ထိုလမ်းကို လေ့လာသူများက အဆုံးထိတိုင်အောင်မျက်စိမှိတ်လမ်းလျှောက်ကာ ကြိုးစားလျှောက်ကြသည်။ အဆုံးထိတိုင် အောင်မြင်အောင် လျှောက်နိုင်သူသည် အချစ်စစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;PacificFriend&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;.japanvisitor&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=357&amp;pID=309|title=japanvisitor.com|access-date=2010-08-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jishujinja.or.jp/koiuranai/ |title=恋占いの石 |access-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512232321/https://jishujinja.or.jp/koiuranai/ |archive-date=12 May 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ကျောင်းတော်တွင် အဆောင်များ၊ အမွှေးတိုင်များနှင့် အိုမိခုဂျိ (ကံကြမ္မာစာရွက်) များကို ရရှိနိုင်သည်။ ကျောင်းတော်သည် ပွဲတော်များဖြင့် ထင်ရှားသည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ နွေရာသီကာလ အိုဘွန်းပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးအချိန်များတွင် အထူးသဖြင့် ထင်ရှားသည်။ မြေပြင်တွင် နေရာများတည်ဆောက်ကာ ရိုးကာအားလပ်ရက်စားစရာများနှင့် အမှတ်တရလက်ဆောင်များ ရောင်းချခြင်းများလည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html |title=Kiyomizu-dera Temple |access-date=2008-12-20 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210031004/http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html |archive-date=December 10, 2008 |accessdate=20 January 2021 |archivedate=10 December 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081210031004/http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html }}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ခိယောမိဇုကျောင်းတော်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အံ့ဩဖွယ်နေရာသစ် ၇ ခု၏ နောက်ဆုံးပိတ် ၂၁ ခုစာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အရွေးချယ်ခံရသည့် နေရာ ၇ ခုစာရင်းတွင်မူ မပါဝင်ခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/finalists/ |title=The Finalists for The Official New 7 Wonders of the World |access-date=2009-06-01 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601172918/http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/finalists/ |archive-date=2009-06-01 |accessdate=20 January 2021 |archivedate=1 June 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090601172918/http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/finalists/ }}&lt;/ref&gt;

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -01.jpg|ဆောင်းဦးရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခိယောမိဇုကျောင်းတော်
Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -02.jpg|ဆောင်းဦးရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခိယောမိဇုကျောင်းတော်
Kiyomizudera Snow.JPG|ဆောင်းရာသီတွင် မြင်ရသည့် ခိယောမိဇုကျောင်းတော်
Nio-mon, Kiyomizu-dera Temple, Kyoto, West view 20190416 1.jpg|နိအိုးမွန် (ဒေဝဂိတ်)
Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -04.jpg|ဆောင်းဦးရာသီတွင် မြင်ရသည့် ဘုရား
Kyoto-Kiyomizu Temple-2.JPG|ဘုရား၏ အနောက်ဘက်နှင့် အနီးနားရှိ အဆောက်အဦ မြင်ကွင်း
03-05-JPN074.jpg|Ksitigarbha (or Jizō) en masse ရုပ်တုများ
Kiyomizu0800.jpg|''Otowa-no-taki'', the waterfall where visitors drink for health, longevity, and success in studies
JishuJinja0090.jpg|''[[Torii]]'' of ''Jishu-[[Shinto shrine|jinja]]'', a matchmaking shrine
Kiyomizu-dera, Illuminated.JPG|Kiyomizu-dera, Illuminated
Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -05.jpg|Kiyomizu-dera, Illuminated
Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -06.jpg|Kiyomizu-dera, Illuminated
Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -07.jpg|Kiyomizu-dera, Illuminated
Kiyomizu-dera 2013-10-24 (11035923746).jpg
Smok w Kiyomizudera.JPG
Kaisan-do Kyo-do Sanju-no-to.jpg
Kiyomizudera-Niomon-2017-Luka-Peternel.jpg|View of Kyoto and Niōmon from Kiyomizu-dera
Kiyomizu-dera Buddhist Temple Kyoto.jpg|Kiyomizu-dera waterfall
File:ခိယောမိဇုကျောင်းတော်မှ မြင်ရသည့် ကျိုတိုမြို့မြင်ကွင်း.jpg|ခိယောမိဇုကျောင်းတော်မှ မြင်ရသည့် ကျိုတိုမြို့မြင်ကွင်း
File:Kiyomizudera အဝင်လမ်းနေရာ.jpg|အဝင်လမ်းနေရာ
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons}}
*[http://japanwallpaper.flowersentence.com/?eid=1351302 Information and Photograph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609051617/http://japanwallpaper.flowersentence.com/?eid=1351302 |date=9 June 2019 }} {{in lang|en}}
*[https://web.archive.org/web/20081210031004/http://www.kyoto.travel/place_to_go/kiyomizudera_temple.html Kiyomizu-dera Temple at Official Kyoto Travel Guide]
*[http://www.kiyomizudera.or.jp Kiyomizu-dera Temple home page] {{in lang|ja}}
*[http://www.taleofgenji.org/kiyomizu.html Photos and details of Kiyomizu-dera as a pilgrimage destination]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]</text>
      <sha1>c11nf6c0r5pw92xeiaijhz21fxfssmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စာပါးကွက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216298</id>
    <revision>
      <id>1061375</id>
      <parentid>826250</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="j9x7p0gj6kcrdia5q7jxfg8573q96ep" xml:space="preserve">{{speciesbox
| status = EN
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;BirdLife International. 2018. Lonchura oryzivora. The IUCN Red List of Threatened Species 2018: e.T22719912A131809903. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22719912A131809903.en. Downloaded on 19 December 2018.&lt;/ref&gt;
| image = Buberel Lonchura oryzivora 3.jpg
| genus = Padda
| species = oryzivora
| authority = ([[ကားလ် လင်းနီးယပ်|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]])
| synonyms = *''Loxia oryzivora'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}
*''Padda oryzivora'' {{small|(Linnaeus,&amp;nbsp;1758)}}
}}

'''စာပါးကွက်''' ({{lang-en|Java sparrow}}) (Padda oryzivora) သည် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]] ဂျာဗား၊ ဘာလီ တို့တွင် နေထိုင်သော လှောင်အိမ်ငှက်အမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သည်။ 
ယင်းငှက်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့်  ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]


{{Passerine-stub}}</text>
      <sha1>j9x7p0gj6kcrdia5q7jxfg8573q96ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ပေါ်ငှက်လက်မမြီးရှည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216313</id>
    <revision>
      <id>1061416</id>
      <parentid>718892</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="px7cza8bvksmmdee1j451xty5j65ip8" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = Hill prinia
| image = Hill Prinia - Thailand S4E9201 (17294763586).jpg
| image_caption = Photograph taken in Thailand
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;BirdLife International. 2016. Prinia superciliaris. The IUCN Red List of Threatened Species 2016: e.T103776986A104315388. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T103776986A104315388.en. Downloaded on 21 January 2019.&lt;/ref&gt;
| genus = Prinia
| species = superciliaris
| authority = ([[:en:John Anderson (zoologist)|Anderson]], 1871)
| synonyms = 
}}

'''တောင်ပေါ်ငှက်လက်မမြီးရှည်''' ({{lang-en|Hill prinia}}) (Prinia superciliaris) သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရသော ငှက်ဖြစ်သည်။
ယင်းငှက်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့်  ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>px7cza8bvksmmdee1j451xty5j65ip8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငှက်လက်မမြီးရှည်ကျား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216320</id>
    <revision>
      <id>1061366</id>
      <parentid>718893</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="twfpfge3zgqo5jcanhxhoqoepsw5k24" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = Himalayan prinia
| image = Striated-prinia 29996308040 o.jpg
| image_caption = ''P. c. crinigera'' in Pangot, Uttarakhand
| genus = Prinia
| species = crinigera
| authority = [[:en:Brian Houghton Hodgson|Hodgson]], 1836
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22713564/0 |title=''Prinia crinigera'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| synonyms = 
}}

'''ငှက်လက်မမြီးရှည်ကျား''' ({{lang-en|Himalayan prinia}}) (''Prinia crinigera'') သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်မျိုးစိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ယင်းငှက်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့်  ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>twfpfge3zgqo5jcanhxhoqoepsw5k24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငှက်လက်မမြီးရှည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216353</id>
    <revision>
      <id>1061365</id>
      <parentid>718896</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="bouqyr3hradlwdidwc89pj56d0mhwhy" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|name=Plain prinia
|status=LC
|status_system=IUCN3.1
|status_ref=&lt;ref&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22713615/0 |title=''Prinia inornata'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
|image=Plain prinia (Prinia inornata inornata).jpg
|image_caption=''P. i. inornata'' in winter&lt;br&gt;Uttar Pradesh, India
|genus=Prinia
|species=inornata
|authority=([[Colonel W. H. Sykes|Sykes]], 1832)
|range_map=Prinia inornata distribution map.png
|range_map_caption=
}}
'''ငှက်လက်မမြီးရှည်''' ({{lang-en|Plain prinia}}) (''Prinia inornata'') သည် ပါကာစ္စတန်နိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရသော ငှက်ဖြစ်သည်။ ယင်းငှက်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့်  ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>bouqyr3hradlwdidwc89pj56d0mhwhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငှက်လက်မမြီးရှည်လေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216358</id>
    <revision>
      <id>1061367</id>
      <parentid>718953</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="3q03nllr29mfiqprxt6hhko7a4czcio" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = Rufescent prinia
| image = Rufescent Prinia.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22713584/0 |title=''Prinia rufescens'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| genus = Prinia
| species = rufescens
| authority = [[:en:Edward Blyth|Blyth]], 1847
| synonyms = 
}}

'''ငှက်လက်မမြီးရှည်လေး''' ({{lang-en|Rufescent prinia}}) (''Prinia rufescens'') သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]နှင့် [[ယူနန်ပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရသောငှက်ဖြစ်သည်။  ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>3q03nllr29mfiqprxt6hhko7a4czcio</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ပေါ်စာထိပ်နီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216394</id>
    <revision>
      <id>1061417</id>
      <parentid>719003</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="qwcu7594ok7dmz4h10avdjdbh21nxei" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = Russet sparrow
| image = Passer rutilans.JPG
| image2 = Passer rutilans (female).JPG
| image2_caption = Male (above) and female (below) in Aichi Prefecture, Japan
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22718191/0 |title=''Passer cinnamomeus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| genus = Passer
| species = cinnamomeus
| authority = ([[:en:John Gould|Gould]], 1836)
| synonyms = {{hidden begin|title = List}} 
* ''Fringilla rutilans'' &lt;small&gt;Temminck, 1836&lt;/small&gt;
* ''Pyrgita cinnamomea'' &lt;small&gt;[[:en:John Gould|Gould]], 1836&lt;/small&gt;
* ''Passer rutilans'' &lt;small&gt;[[:en:Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1836&lt;/small&gt;
* ''Passer russatus'' &lt;small&gt;Temminck and Schegel, 1850&lt;/small&gt;
{{hidden end}}
| range_map = Russet range.gif
| range_map_alt = The year-round range extends along the southern Himalayas into southern China, as well as Taiwan, southwestern Korea, and central Japan. The summer range is further north in China, Korea, and Japan, and also includes Sakhalin. The winter range extends further south in China, Southeast Asia, and Japan.
| range_map_caption =
Yellow &amp;ndash; summer range&lt;br/&gt;
Blue &amp;ndash; winter range&lt;br/&gt;
Green &amp;ndash; year-round range
}}

'''တောင်ပေါ်စာ''' ({{lang-en|Russet sparrow}}) (''Passer cinnamomeus'') သည် အစေ့စားသော ငှက်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အလျား {{convert|14|to(-)|15|cm|in|abbr=on|lk=on}} ရှိကာ အသံမှာ ချိုသာလှသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>qwcu7594ok7dmz4h10avdjdbh21nxei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စာဝါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216402</id>
    <revision>
      <id>1061378</id>
      <parentid>719020</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="o3qwsp1mxx5x5f6inrfdctwvywyjlur" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = Plain-backed sparrow
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22718194/0 |title=''Passer flaveolus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| image = Plain-backed Sparrow - Thailand_S4E6685 (22638588530).jpg
| image_caption = Male in Thailand
| taxon = Passer flaveolus
| authority = [[:en:Edward Blyth|Blyth]], 1844
| synonyms = * ''Passer jugiferus'' &lt;small&gt;[[:en:Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1850&lt;/small&gt;
* ''Passer assimilis'' &lt;small&gt;Walden, 1870&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{harvnb|Summers-Smith|1988|pp=199–200}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Giebel|1877|p=35}}&lt;/ref&gt;
}}

'''စာဝါ ''' သို့မဟုတ် '''ပဲခူးစာ''' ({{lang-en|Plain-backed sparrow}}) (''Passer flaveolus'') သည် [[စာကလေး]]မျိုးနွယ်ဖြစ်ပြီး [[အရှေ့တောင်အာရှ]]တွင် တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းငှက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ မလေးကျွန်းဆွယ်ထိ တွေ့ရှိနိုင်သည်။&lt;ref name=IUCN/&gt; ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>o3qwsp1mxx5x5f6inrfdctwvywyjlur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စာပုတီးနီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216406</id>
    <revision>
      <id>1061376</id>
      <parentid>719025</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="80ouro38mocd9xzxv2hgv4d3dio5bz7" xml:space="preserve">{{Speciesbox 
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22719614/0 |title=''Amandava amandava'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| image = A pair of Red avadavat (Amandava amandava) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg
| image_caption = Left - male♂, right - female♀ 
Pair of ''A. amandava'' from Maharashtra, India
| taxon = Amandava amandava
| authority = ([[:en:Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[:en:10th edition of Systema Naturae|1758]])
| synonyms = *''Fringilla amandava'' {{small|(Linnaeus,&amp;nbsp;1758)}}
*''Estrilda amandava'' {{small|(Linnaeus,&amp;nbsp;1758)}}
*''Sporaeginthus amandava'' {{small|(Linnaeus,&amp;nbsp;1758)}}
| range_map = 
| range_map_caption = 
}}

'''စာပုတီးနီ''' ({{lang-en|red avadavat}}) (''Amandava amandava'') သည် [[အာရှတိုက်]]ရှိ မြက်ခင်းပြင်များတွင် တွေ့ရှိရသောငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>80ouro38mocd9xzxv2hgv4d3dio5bz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငှက်မြီးရှည်လေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216409</id>
    <revision>
      <id>1061364</id>
      <parentid>795078</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3105" sha1="o7dr754dvlrtcwma94pwmwr2j9tom6p" xml:space="preserve">{{speciesbox
| image = Pin-tailed Parrotfinch, Kaeng Krachan 1.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22719699/0 |title=''Erythrura prasina'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| genus = Erythrura
| species = prasina
| authority = ([[:en:Anders Erikson Sparrman|Sparrman]], 1788)
}}

'''ငှက်မြီးရှည်လေး''' ({{lang-en|Pin-tailed parrotfinch}}) (''Erythrura prasina'') သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]ဒေသနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Sreekar, R., Dayananda, S., Zhao, J.-B.,Li, Q., Wang, X. and Goodale, E. First record of Pin-tailed Parrotfinch ''Erythrura prasina'' from China. Birding Asia, 22, 116-117 (2014).&lt;/ref&gt; ယင်းငှက်သည် ၁၀၀၀၀၀၀၀&lt;sup&gt;၂&lt;/sup&gt; ကီလိုမီတာခန့်  ကျယ်ပြန့်စွာ ကျင်လည်ကျက်စားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref name=birdlife&gt;{{Cite web |title=BirdLife Species Factsheet |url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=8684&amp;m=0 |accessdate=3 October 2021 |archivedate=29 September 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929153734/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&amp;sid=8684&amp;m=0 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>o7dr754dvlrtcwma94pwmwr2j9tom6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စာဗိုက်ဖြူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216413</id>
    <revision>
      <id>1061377</id>
      <parentid>719036</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3034" sha1="i28syrilcbb04z4d9rwosf2yy8l3mxl" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = White-bellied munia
| image = Naturalis Biodiversity Center - RMNH.AVES.99988 1 - Lonchura leucogastra manueli Parkes, 1958 - Estrildidae - bird skin specimen.jpeg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22719828/0 |title=''Lonchura leucogastra'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| genus = Lonchura
| species = leucogastra
| authority = ([[:en:Edward Blyth|Blyth]], 1846)
}}

'''စာဗိုက်ဖြူ''' ({{lang-en|White-bellied munia}}) (''Lonchura leucogastra'') သည် ဘရူနိုင်း၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=3 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}


[[ကဏ္ဍ:မလေးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘရူနိုင်းနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>i28syrilcbb04z4d9rwosf2yy8l3mxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငှက်ပြာလေးဗိုက်ဖြူ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216576</id>
    <revision>
      <id>1061363</id>
      <parentid>719182</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="is159diue3yl3vthzskuyq9arz1yrsw" xml:space="preserve">{{speciesbox
| name = Blue-and-white flycatcher
|image=Blue_and_white_flycatcher.jpg
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;BirdLife International. 2017. Cyanoptila cyanomelana (amended version of 2016 assessment). The IUCN Red List of Threatened Species 2017: e.T103758039A111161222. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T103758039A111161222.en. Downloaded on 28 May 2018.&lt;/ref&gt;
| genus = Cyanoptila
| species = cyanomelana
| authority = (Temminck, 1829)
}}

'''ငှက်ပြာလေးဗိုက်ဖြူ''' (''Cyanoptila cyanomelana'') သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]၊ တရုတ်နိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းနှင့် ရုရှားနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်းဒေသတို့တွင် သားပေါက်ပြီး [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဆူမတြာကျွန်း]]နှင့် [[ဘော်နီယိုကျွန်း]] စသော အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ဆောင်းခိုသည့် ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=4 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}

[[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>is159diue3yl3vthzskuyq9arz1yrsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငှက်နက်ပြာလေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216659</id>
    <revision>
      <id>1061362</id>
      <parentid>719316</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="ka094qbdtdu02tcj9qn8j4irbb50qte" xml:space="preserve">{{speciesbox
|image= 2006-large-niltava.jpg
|image_caption=From [[Sikkim]], [[India]]
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| status_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/details/22709464/0 |title=''Niltava grandis'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2012 |access-date=26 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| genus = Niltava
| species = grandis
| authority = ([[:en:Edward Blyth|Blyth]], 1842)
| synonyms = 
}}
[[File:NiltavaGrandisGould.jpg|thumb|left|Niltava grandis]]
[[File:LargeNiltava_Goechala.jpg|thumb|left|Large Niltava clicked in Goechala Trek, Sikkim, India]]

'''ငှက်နက်ပြာလေး''' (''Niltava grandis'') သည် [[ဘူတန်နိုင်ငံ]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ တရုတ်၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[နီပေါနိုင်ငံ]]၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]နှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရသည့်ငှက်ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |title=''&amp;#91;&amp;#91;သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;''၊ ''&amp;#91;&amp;#91;သစ်တောဦးစီးဌာန&amp;#93;&amp;#93;'' အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၉၀/၂၀၂၀ |access-date=5 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005024144/https://myanmartradeportal.gov.mm/uploads/legals/2021/6/Notification%20690-2021.pdf |archive-date=5 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Passerine-stub}}

[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော ငှက်များ]]</text>
      <sha1>ka094qbdtdu02tcj9qn8j4irbb50qte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SMACS J0723.3-7327</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229541</id>
    <revision>
      <id>1061308</id>
      <parentid>764116</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4211" sha1="4laocc5j34anpwv2qmfuxnr3wwkgh2j" xml:space="preserve">{{Retaining title}}
{{Galaxy cluster
 |name=SMACS J0723.3-7327
 |image=Webb's First Deep Field.jpg
 |caption=[[ဂျိန်းစ်ဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော အနီအောက်ရောင်ခြည်ပုံရိပ် 
 |constellation=[[ဗိုလန် (ကြယ်စုတန်း)|ဗိုလန်]]
 |ra={{RA|07|23|19.5}}&lt;ref name=coe2019&gt;{{cite journal|last1=Coe|first1=Dan|last2=Salmon|first2=Brett|last3=Bradač|first3=Maruša|date=Oct 2019|title=RELICS: Reionization Lensing Cluster Survey|journal=Astrophysical Journal|volume=884|issue=1 |page=85 |doi=10.3847/1538-4357/ab412b|arxiv=1903.02002 |bibcode=2019ApJ...884...85C|s2cid=119041205 }}&lt;/ref&gt;
 |dec={{DEC|-73|27|15.6}}&lt;ref name=coe2019/&gt;|epoch=[[J2000]]|redshift=0.390&lt;ref name=coe2019/&gt;|other_names=PSZ1 G284.97-23.69,&lt;ref name=SIMBADsz1&gt;
{{cite simbad|title=PSZ1 G284.97-23.69|access-date=11 July 2022}}&lt;/ref&gt; PLCKESZ G284.99-23.70&lt;ref name=SIMBADesz&gt;{{cite simbad|title=PLCKESZ G284.99-23.70|access-date=11 July 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NED&gt;{{cite web|url= http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&amp;objid=189224010&amp;objname=23&amp;img_stamp=YES&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1|title= SMACS J0723.3-7327|publisher= NASA/IPAC Extragalactic Database|access-date= 12 July 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220712022017/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?search_type=Obj_id&amp;objid=189224010&amp;objname=23&amp;img_stamp=YES&amp;hconst=73.0&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1|archive-date= 12 July 2022|url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
}}
'''SMACS J0723.3-7327''' သည် [[ဂလက်ဆီ အစုအပြုံ]]ဖြစ်ပြီး လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံအကြာမှ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Garner |first=Rob |date=2022-07-11 |title=NASA's Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet |url=http://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet |access-date=2022-07-12 |website=NASA}}&lt;/ref&gt;  ဖွဲ့တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းသည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင် [[ဗိုလန် (ကြယ်စုတန်း)|ဗိုလန်]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=WRAL |date=2022-07-10 |title=SMACS J0723.3-7327 |url=https://www.wral.com/weather/image/20368065/ |access-date=2022-07-12 |website=WRAL.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Astronomers eagerly await first images from the James Webb Space Telescope |url=https://www.cbsnews.com/news/james-webb-space-telescope-first-images-white-house/ |access-date=2022-07-12 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SRELICS |url=https://irsa.ipac.caltech.edu/data/SPITZER/SRELICS/clusters.html |access-date=2022-07-12 |website=irsa.ipac.caltech.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RELICS: Reionization Lensing Cluster Survey |url=https://archive.stsci.edu/prepds/relics/ |access-date=2022-07-12 |website=archive.stsci.edu |language=en}}&lt;/ref&gt; ယင်းအား ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းမှ မြင်ရလေ့ရှိပြီး [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]နှင့် အခြားတယ်လီစကုပ်တို့မှ ရုပ်ပုံများ ရိုက်ယူလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Overbye |first1=Dennis |last2=Chang |first2=Kenneth |last3=Tankersley |first3=Jim |date=2022-07-11 |title=Biden and NASA Share First Webb Space Telescope Image |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/07/11/science/nasa-webb-telescope-images-livestream.html |access-date=2022-07-12 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂလက်ဆီ အစုအပြုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗိုလန် (ကြယ်စုတန်း)]]


{{galaxy-cluster-stub}}</text>
      <sha1>4laocc5j34anpwv2qmfuxnr3wwkgh2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တက္ကသိုလ်ကြယ်ပွင့်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>234799</id>
    <revision>
      <id>1061404</id>
      <parentid>883639</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12034" sha1="420b9b37m5ptqh7l3r68klgxzirbrfg" xml:space="preserve">{{Infobox writer  
| name = တက္ကသိုလ်ကြယ်ပွင့်
| image = 
| caption = 
| pseudonym = 
| birth_name = ဦးမြင့်ဝေ
| birth_date =    ၁၉၄၄
| birth_place =[[လွိုင်ကော်မြို့]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]] 
| death_date = {{Death date and given age|2022|10|30|78}}
| death_place = မန္တလေးလမ်း၊ ကန်မြောက်ရပ်ကွက်၊ [[မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်]]
| resting_place = 
| occupation = ကထိက (ငြိမ်း)
| language = 
| nationality = 
| ethnicity = 
| citizenship = 
| education = 
| alma_mater = 
| period = 
| genre =   သိပ္ပံ
| subject =       &lt;!-- or: | subjects =    --&gt;
| movement = 
| notableworks =  &lt;!-- or: | notablework = --&gt;
| spouse =   ဒေါ်ခင်ခင်စန်း
| children = 
| relatives = 
| awards = 
* [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု]] (၁၉၇၃)
* [[အမျိုးသား စာပေဆု]] (၂၀၀၁)
| signature = 
| years_active = 
}}
'''တက္ကသိုလ်ကြယ်ပွင့်''' (အမည်ရင်း '''ဦးမြင့်ဝေ,''' ၁၉၄၄ - ၂၀၂၂) သည် [[အမျိုးသား စာပေဆု|အမျိုးသားစာပေဆု]]နှင့် [[စာပေဗိမာန်စာမူဆု]]များ ရရှိခဲ့သည့် စာရေးဆရာ၊ ရူပဗေဒပညာရှင်နှင့် တက္ကသိုလ်ကထိကဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နေအိမ်၌ ဇနီးဖြစ်သူနှင့်အတူ အနုကြမ်းစီး သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
တက္ကသိုလ်ကြယ်ပွင့်ကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့]]၌ အဘ ဦးသိန်းဖေနှင့် အမိ ဒေါ်ရွှေတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရူပဗေဒ (ဂုဏ်ထူးတန်း) ပထမနှစ် အောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]သို့ ပညာသင်ယူရန် သွားရောက်ခဲ့သည်။ လိုက်ပဇစ်တက္ကသိုလ်မှ မဟာသိပ္ပံ ရူပဗေဒဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် ပြန်လည်အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒဌာနမှ အငြိမ်းစားကထိကတစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/239735|title=စာပေဗိမာန်စာမူဆုနှင့် အမျိုးသားစာပေဆုများရရှိခဲ့သူ စာရေးဆရာကြီး တက္ကသိုလ်ကြယ်ပွင့် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်|accessdate=2025-7-23|publisher=Eleven Media}}&lt;/ref&gt;

== လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ ==
စာပေရေးသားခြင်းအပြင် လူမှုရေးလုပ်ငန်းများတွင်လည်း တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကယားတိုင်းရင်းသားစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကော်မတီ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းသား စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုကော်မတီ (တက္ကသိုလ်များရန်ကုန်) တွင် တွဲဖက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာပေအနုပညာစိစစ်ရေးအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== စာပေလက်ရာများနှင့် ဆုများ ==
ဦးမြင့်ဝေသည် ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် ရူပဗေဒဂျာနယ်တွင် တာဝန်ခံစာတည်းအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း အခြားသော စာစောင်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများတွင် သိပ္ပံဆောင်းပါးများနှင့် ပညာရေးဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်။

၎င်း၏ ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှာ-

* 'ရီလေးတီဗီတီ သီအိုရီ': ဤစာအုပ်ဖြင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်စာမူ ဒုတိယဆု ရရှိခဲ့သည်။
* 'စူပါကြိုးမျှင်လေး သီအိုရီ': ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ဤစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု (သုတပဒေသာ၊ ရိုးရိုးသိပ္ပံ) ကို ရရှိခဲ့သည်။
* 'ကွမ်တမ် သီအိုရီ'
* 'M သီအိုရီနှင့် ကော်စမော်လော်ဂျီ'
* 'အိုင်းစတိုင်း'
* 'စကြဝဠာအနှံ့ သဘာဝအမှန်တရား ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း'

၎င်းသည် ရူပဗေဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ပေါင်းများစွာ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် ဝါရင့်သိပ္ပံစာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|last1=မြန်မာပိုင်း|first1=ဘီဘီစီ|title=မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မန္တလေးလမ်းမှာ ရူပဗေဒပညာရှင် စာရေးဆရာဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးကို သတ်ဖြတ်သူတွေကို ဖမ်းမမိသေး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3gj3wwgv2wo|access-date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂|work=BBC News မြန်မာ|date=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂|language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဦးမြင့်ဝေနှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ခင်စန်း (အသက် ၇၀ ကျော်) တို့သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မင်္ဂလာတောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ ကန်တော်လေးမြောက်ရပ်ကွက်၊ မန္တလေးလမ်းရှိ ၎င်းတို့၏ တိုက်ခန်းတွင် ဓားဒဏ်ရာများဖြင့် သေဆုံးနေသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ ရွှေလက်ဝတ်ရတနာများလည်း ပျောက်ဆုံးနေသောကြောင့် အနုကြမ်းစီး သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း အခင်းဖြစ်ရာနေရာအနီးရှိ သတင်းရင်းမြစ်များက ပြောကြားခဲ့သည်။ ရဲတပ်ဖွဲ့က သေဆုံးမှုအတွက် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်မီအချိန်အထိ ဆရာကြီး၏ ကျန်းမာရေးမှာ ကောင်းမွန်ခြင်းမရှိဘဲ ခြေခေါက်လဲ၍ ပေါင်အရိုးကျိုးကာ စတီးချောင်းထည့်ထားရပြီး အိပ်ရာထဲမှ မထနိုင်ကြောင်း ဆရာကြီးနှင့် ရင်းနှီးသူများက ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;popular&quot;&gt;{{cite web|last1=Journal|first1=Popular|title=မင်္ဂလာတောင်ညွန့်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် လူသတ်အနုကြမ်းစီးမှုတွင် သေဆုံးသွားသူများမှာ ရူပဗေဒပညာရှင် စာရေးဆရာ ဇနီးမောင်နှံဖြစ်နေ|url=https://www.popularmyanmar.com/?p=90404|website=Popular|access-date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂|date=၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117090526/https://www.popularmyanmar.com/?p=90404|archive-date=17 November 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များ ==
* ''ရီလေတီဗီတီသီအိုရီ''  (၁၉၇၃)
* ''ကွမ်တမ်သီအိုရီ'' (၂၀၀၀)
* ''စူပါကြိုးမျှင်လေးသီအိုရီ'' (၂၀၀၁)
* ''အိုင်းစတိုင်း သူ့ဘဝ၊ သူ့အလုပ်၊ သူ့ဩဇာ'' (၂၀၀၂)
* ''နယူထရီနို'' (၂၀၀၅)
* ''စကြဝဠာကြီး၏ ခေတ်ကြီး ငါးခေတ်'' (၂၀၀၉)
* 'စကြဝဠာစုံအနှံ့ သက်ရှိရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း'' (၂၀၁၁)
* ''ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်နှင့် အိုင်းစတိုင်း သဘောချင်းတိုက်ဆိုင်အဆို'' (၂၀၁၂)
* ''စကြဝဠာ အနှံ့ သဘာဝအမှန်တရား ရှာပုံတော်ဖွင့်ခြင်း'' (၂၀၁၄)
* ''M-သီအိုရီနှင့် ကော်စမောလော်ဂျီ'' (၂၀၁၄)
* ''သိပ္ပံပညာရှင် မွေးမြူနည်းနှင့် အိုင်းစတိုင်း'' (၂၀၀၁၊ အခြားစာရေးဆရာများနှင့်)

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်မှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>420b9b37m5ptqh7l3r68klgxzirbrfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇော်ဝင်းထွဋ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245444</id>
    <revision>
      <id>1061368</id>
      <parentid>831171</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပုံထည့်</comment>
      <origin>1061368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7657" sha1="81812coy5ub4r5zfy3vby4ojmput12w" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name            = ဇော်ဝင်းထွဋ်
| background      = solo_singer
| image           = Zaw Win Htut.jpg
| image_size      =
| caption         = အဆိုတော် ဇော်ဝင်းထွဋ် (၂၀၂၆)
| birth_name      = ဇော်ဝင်းထွဋ်
| alias           = ညီထွဋ်
| birth_date      = {{Birth date and age|df=y|1964|1|21}}
| birth_place     = [[ရန်ကုန်မြို့]]
| death_date      =
| genre           = ရော့ခ်ဂီတ
| occupation      = အဆိုတော်၊ ပရိုဂျူဆာ
| instrument      = Vocals&lt;!--- If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox_musical_artist#instrument---&gt;
| years_active    = ၁၉၈၀–လက်ရှိ
| label           = EMG, Master Recording
| current_member_of = [[အင်ပါယာ တေးဂီတဝိုင်း|အင်ပါယာ]]
}}
'''ဇော်ဝင်းထွဋ်''' (၂၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ရော့ခ်အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် [[အင်ပါယာ တေးဂီတဝိုင်း]]၏ တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်။

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ဇော်ဝင်းထွဋ်သည်  ဂီတအနုပညာမျိူးရိုးရှိပြီး ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကြည်ခင်သည် ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မိခင်ဖြစ်သူဒေါ်တင်အေး (ခေါ်) အဆိုတော် [[ထား]] အမည်ဖြင့် ကျော်ကြားသော မြန်မာ့ဂန္ထဝင်အဆိုတော်ဖြစ်သည်။ သူ့မိခင်အဖိုးဖြစ်သူ [[ရွှေတိုင်ညွန့်]]သည် ဂန္ထဝင်မြန်မာ့ဂီတ တေးရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref name=mt&gt;{{Cite journal|url=http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no253/MyanmarTimes13-253/t001.htm|title=Everything old was new again for Myanmar classical music concert|author=Khin Nyein Aye Than|date=7–13 February 2005|journal=The Myanmar Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829085408/http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no253/MyanmarTimes13-253/t001.htm|archive-date=29 August 2009}}&lt;/ref&gt; ဇော်ဝင်းထွဋ် ၏တခြားအမည်မှာ ညီထွဋ်ဖြစ်သည်။ ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]မှ သတ္တဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့်ဘွဲ့ရရှိထားသည်။&lt;ref name=pm&gt;{{Cite journal|url=http://www.people.com.mm/starbio_view.cfm?id=489|title=Zaw Win Htut Biography|journal=People Magazine Myanmar|language=Burmese|volume=2|date=January 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002112337/http://www.people.com.mm/starbio_view.cfm?id=489|archive-date=2 October 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002112337/http://www.people.com.mm/starbio_view.cfm?id=489 |date=2 October 2011 }}&lt;/ref&gt;

== အနုပညာလုပ်ငန်း ==
ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် မွေးချင်းနှစ်ဦးအနက်မှ ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် အငယ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သူနှင့် အသက်တစ်နှစ်ခန့်ကွာသော အကို​ဖြစ်သူ ဇော်မျိုးထွဋ် နှင့်အတူ တေးသီချင်းများ သီဆိုခဲ့သည်။ အိုအေစစ်တီးဝိုင်းတွင် ဒရမ်မာအဖြစ် အနုပညာလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၀ခုနှစ် တွင် အဖေဖြစ်သူ၏ အားပေးကူညီမှုကြောင့် [[အင်ပါယာ တေးဂီတဝိုင်း]] ကို အစ်ကိုဖြစ်သူ ဇော်မျိုးထွဋ် (လိဒ်ဂစ်တာ)၊ ကျင်ခမ်းဖုန်း (ဘေ့စ်ဂစ်တာ)၊ ဝေထွန်း (ဒရမ်)၊ မောင်မောင်လွင် (ကီးဘုတ်) နှင့် ဂျွန်အိုဟားရား (အကော့စတစ်) တို့ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဇော်ဝင်းထွဋ်၏ အစောပိုင်းဂီတပုံစံများမှာ ကန်းထရီးနှင့် ရော့ခ်အင်ရိုး အဆိုပုံစံများ ဖြစ်သည်။ သူ၏ ပထမဆုံး အယ်လ်ဘမ် ''မာကျူရီည'' ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ဖြန့်ချိခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။ ''လမ်းသစ်''၊ ''ကြယ်တံခွန်'' နှင့် ''အချစ်စွမ်းအင်'' အမည်ဖြင့် နောက်ထပ် အယ်လ်ဘမ် သုံးခု ထပ်မံဖြန့်ချိခဲ့ရာတွင်လည်း အထိုက်အလျောက်သာ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ''ဇော်ဝင်းထွဋ်၏ အကောင်းဆုံးတေးများ'' အယ်လ်ဘမ်ဖြန့်ချိသည့်အခါတွင်မှ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ရော့ခ်စတားတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==
ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် မေခိုင်အုန်းနှင့် လက်ထပ်ထားပြီး ၎င်းတို့တွင်သားသမီးဖြစ်သော အဆိုတော်တေးရေးဆရာ အီတိုး (ခေါ်) ဝင်းထွဋ်သော်တာ နှင့် သမီးလေး ချမ်းချမ်း (ခေါ်) ဝင်းထွဋ်တာရာ တို့ ဖြစ်သည်။

ဇော်ဝင်းထွဋ်သည် ဂီတအနုပညာအပြင် သိုင်းကစားခြင်းကိုယ်ခံပညာနှင့် ပန်းချီဆွဲခြင်း၊ပန်းချီကားများ စုဆောင်းခြင်းကို ဝါသနာ ပါသည်။ သူ့တွင် နာမည်ကြီး ပန်းချီဆရာများ၏ ပန်းချီကား ၁၀၀ ခန့်ကို စုစည်းထားသည်။ &lt;ref&gt;[http://www.myanmar.gov.mm/myanmartimes/no265/MyanmarTimes14-265/t004.htm &quot;Myanmar rock icon, Zaw Win Htut, lives his artistic dream&quot; By Moe Moe Oo – 9–15 May 2005, ''The Myanmar Times'']&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{Lifetime|၁၉၆၄| }}
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]</text>
      <sha1>81812coy5ub4r5zfy3vby4ojmput12w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်ရေးချုပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>245555</id>
    <revision>
      <id>1061370</id>
      <parentid>960749</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8505" sha1="no8gk1nxjmvdta3c8zf5nlcfdkmjgo3" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| name            = စစ်ရေးချုပ်
| body            = 
| post            = 
| insignia        = Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Army.svg
| insigniasize    = 216px
| insigniacaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)တံဆိပ်
| flag            = 
| flagsize        = 
| flagborder      = 
| flagcaption     = 
| incumbent       = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]]
| image           = 
| imagesize       = 
| department      = {{abbr|ကကရေး|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စစ်ရေးချုပ်ရုံး}}
| type            = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]]
| reports_to      = {{Flagicon image|Commander in Chief (Army) flag of Myanmar.svg}} [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]]
| seat            = စစ်ရေးချုပ်ရုံး၊ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး|စစ်ရုံး]]၊ [[နေပြည်တော်|နေပြည်တော်]]
| appointer       = {{Flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
| deputy          = 
| footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ
| footnotes       = [[Image:15._Myanmar_Army_LG.svg|50px]] &lt;br /&gt; ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
| native_name     = Adjutant General
| nativename      = Adjutant General
}}

မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့များ၌ တပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ အရာရှိတစ်ဦးထားရှိသကဲ့သို့ စစ်ဌာနချုပ်/တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များတွင်လည်း စစ်ရေးဌာနများထားရှိသည်။ ယင်းဌာနများ၏ အထက်တွင် စစ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သော အမြင့်ဆုံးအရာရှိချုပ်မှာ '''စစ်ရေးချုပ်''' ({{Lang-en|'''Adjutant General'''}}) ဖြစ်သည်။

မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၏ လက်အောက်၌ စစ်ရေးချုပ်ရုံးကို ထားရှိပြီး၊ စစ်ရေးချုပ်ရုံးသည် ကြည်းတပ်သာမက ရေတပ်နှင့် လေတပ်တို့၏ စစ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။{{Efn|[[တပ်မတော် (ကြည်း)|ကြည်းတပ်]]၊ [[တပ်မတော် (ရေ)|ရေတပ်]]၊ [[တပ်မတော် (လေ)|လေတပ်]]အားလုံးသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိသည်။ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]လည်းဖြစ်၏။}}

စစ်ရေးချုပ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့များ၏ မှတ်တမ်းများ၊ စာရင်းများထားရှိခြင်းနှင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ ကိုယ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သော အမိန့်၊ ညွှန်ကြားချက်များကို ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ စစ်ရေးချုပ်မှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] ဖြစ်သည်။

== ခေတ်အဆက်ဆက် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် စစ်ရေးချုပ်များ ==

{{Expand list}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! rowspan=&quot;2&quot; |စဉ်
! rowspan=&quot;2&quot; |ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်
! rowspan=&quot;2&quot; |အဆင့်
! rowspan=&quot;2&quot; |အမည်
! colspan=&quot;2&quot; |ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ကာလ
! rowspan=&quot;2&quot; |ကိုးကား
|-
!မှ
!ထိ
|-
|၁။
|
|ဗိုလ်မှူးကြီး 
|ကျော်ဝင်း
|၈ - ၃ - ၁၉၄၈
|{{?}}
|
|-
|၂။
|
|ဗိုလ်မှူးချုပ်
|
|
|{{?}}
|
|-
|၃။
|
|ဗိုလ်ချုပ်
|
|{{?}}
|{{?}}
|
|-
|၄။
|
|
|
|
|
|
|-
|၅။
|
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
|မြင့်အောင်
|၁၉၉၅
| -
|
|-
|၆။
|
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
|[[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဆန်းဦး]]
| -
|အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
|
|-
|၇။
|
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
|[[မျိုးဇော်သိမ်း]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A/|title=စစ်ရေးချုပ်ဟောင်း ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးဇော်သိန်း ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဖြစ်လာပြီး ပျော်ဘွယ်အ မတ်ဟောင်း ဦးသောင်းအေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာ|work=Popular Journal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂}} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/05/255081.html|title=စစ်တပ် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ ရာထူး အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;
|ဇူလိုင် ၂၀၁၉
|အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
|
|-
|၈။
|
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
|[[စိုးမင်းဦး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|စိုးမင်းဦး]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/73259|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌနှင့်အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MWD Webportal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
| အောက်တိုဘာ-၂၀၂၂
| ၃၁ - ဇူလိုင် - ၂၀၂၅
|
|-
|၉။
|
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
|[[ဖုန်းမြတ်]]
| ၃၁-ဇူလိုင်-၂၀၂၅
|ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆
|
|-
|၁၀။
|
|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး
|ဇော်ဟိန်း
| ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆
|
|
|}

== ရှင်းလင်းချက်မှတ်စု ==
{{Notelist}}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{တပ်မတော်}}

[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]]
[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]]
{{တပ်မတော်-stub}}</text>
      <sha1>no8gk1nxjmvdta3c8zf5nlcfdkmjgo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အာချန်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249944</id>
    <revision>
      <id>1061382</id>
      <parentid>810312</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:16:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1061382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11736" sha1="24b8gnt7w1s5usyc7tzxxdlbaxoymfw" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = အာချန်ဘာသာစကား
| nativename       = ''Ngachang'' (အာချန် / ငါချန်)
| pronunciation    = {{IPA|[ŋa˨˩tʂhaŋ˨˩]}}
| altname          = မိုင်းသာ (Maingtha)၊ ငေ့ါချမ်း (Ngochang)၊ Achang
| states           = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| region           = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြန်မာ)
| ethnicity        = [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]] (မိုင်းသာလူမျိုး / ငေ့ါချမ်းလူမျိုး)
| speakers         = ၆၂,၇၀၀ ကျော် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) &lt;ref name=&quot;e25&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/acn |title=Achang — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date             = ၁၉၉၀–၂၀၂၂
| ref              = &lt;ref name=&quot;e25&quot; /&gt;
| familycolor      = Sino-Tibetan
| fam1             = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2             = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| fam3             = [[လိုလို-ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ် (Lolo-Burmese)]]
| fam4             = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
| fam5             = မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| script           = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]]၊ [[တရုတ်အက္ခရာ]]
| iso3             = acn
| glotto           = acha1252
| glottorefname    = Achangic
| ELP              = 3255
| ELPname          = Xiandao
}}

'''အာချန်ဘာသာစကား''' (အာချန်: ''{{Lang|acn|Ngachang}}''; တရုတ်: 阿昌语, ''Āchángyǔ''; [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]: မိုင်းသာ / ငေ့ါချမ်း) သည် [[တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ မိသားစုဝင်]] [[လိုလို-ဗမာဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]၊ [[မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် (Northern Burmish)]] အုပ်စု၏ အာချန်နွယ် (Achangic) ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားကို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တက်ဟုန်း တိုင်နှင့် ဂျိန်းဖော့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည်နယ်ခွဲ) နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆော့လော်) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[အာချန်လူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုင်းသာလူမျိုး သို့မဟုတ် ငေ့ါချမ်းလူမျိုး ဟုလည်း သိကြ) ၆၀,၀၀၀ ကျော် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;e25&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Yabu1990&quot;&gt;Yabu, Shirō (1990). &quot;The Achang Language of Burma&quot;. In Osamu Sakiyama (ed.), *Asian Languages and General Linguistics*, Tokyo: Sanseidō, pp. 124–141.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==
အာချန်ဘာသာစကားသည် ရှေးဟောင်း ရှေးဟောင်း-ဗမာနွယ် (Proto-Burmish) မူလအစကိုင်းခွဲမှ ကွဲထွက်လာခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|လော်ဝေါ် (မရူ)]]၊ [[လရှီဘာသာစကား|လရှီ]] နှင့် [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]] ဘာသာစကားတို့နှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ရင်းနှီးစွာ ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Inglis2003&quot;&gt;Inglis, Douglas (2003). *A Preliminary Phonology of Ngochang*. Academia.edu.&lt;/ref&gt; တရုတ်နိုင်ငံတွင် အာချန်ဘာသာစကားကို သီးခြား တိုင်ရင်းသားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ မိုင်းသာ (ငေ့ါချမ်း) အမည်ဖြင့် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် မျိုးနွယ်စုကြီး ၆ စု]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆကြသည်။

== ဒေသန္တစကားများနှင့် ပျံ့နှံ့မှု ==
အာချန်ဘာသာစကားကို ဒေသအလိုက် ပြောဆိုကြသည့် အဓိက ဒေသန္တစကား (Dialects) သုံးမျိုးအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Yang2020&quot;&gt;Yang, Lu [杨露] (2020). *Achangyu yuyin de fangyan dilixue yanjiu* [阿昌语语音的方言地理学研究]. Beijing: Chinese Social Sciences Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Xie2019&quot;&gt;Xie, Hongmei [谢红梅] (2019). *Achangyu fangyan cihuiji* [阿昌语方言词汇集]. Kunming: Yunnan Ethnic Publishing House. ISBN 978-7-5367-7568-8.&lt;/ref&gt;

၁။ လုံချွမ် ဒေသန္တစကား (Longchuan dialect / 陇川方言):
* ယူနန်ပြည်နယ်၊ လုံချွမ်ကောင်တီ (Longchuan County) အတွင်းရှိ ဟူဆာ (Husa / 户撒) ဒေသတွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။
* မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်ကြသော မိုင်းသာ (ငေ့ါချမ်း) အများစု၏ စကားနှင့် များစွာ တူညီမှုရှိသည်။

၂။ လျှံဟဲ ဒေသန္တစကား (Lianghe dialect / 梁河方言):
* လျှံဟဲကောင်တီ (Lianghe County) အတွင်းရှိ ဇဲဒေါင် (Zhedao / 遮岛)၊ ရှင်းဆောင်း (Xiangsong / 襄宋) နှင့် ဒါချန်း (Dachang / 大厂) ကျေးရွာများတွင် ပြောဆိုကြသည်။

၃။ မန့်ရှီ ဒေသန္တစကား (Mangshi dialect / 芒市方言 - ယခင် Luxi 潞西方言):
* မန့်ရှီမြို့နယ် (Luxi) အတွင်းရှိ ကျန်းဒေါင် (Jiangdong / 江东) ဒေသနှင့် လောင်လျှန်းကောင်တီ (Longling County) တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။

ရှန်တောင်း (Xiandao / 仙岛) စကားပြောဆိုသူ ပမာဏ အနည်းငယ်ကို အချို့ သုတေသီများက အာချန်၏ သီးခြား ဒေသန္တစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ Endangered Languages Project (ELP) တွင် အန္တရာယ်ရှိသော ဘာသာစကားအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;e25&quot; /&gt;

== စာပေစနစ် ==
အာချန်လူမျိုးများသည် ရှေးအစဉ်အဆက်က စာပေထက် နှုတ်မှုရေးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းများကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် သာသနာပြု ပညာရှင်များ နှင့် ဘာသာဗေဒသုတေသီများက [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမ အက္ခရာ]] ဖြင့် အာချန် (ငေ့ါချမ်း) စာပေစနစ်ကို တီထွင်ပေးခဲ့ကြပြီး ဝေါဟာရအဘိဓာန်များနှင့် ကျမ်းစာ ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ထွက်ရှိထားသည်။&lt;ref name=&quot;Nasaw2005&quot;&gt;Nasaw Sampu, Wilai Jaseng, Thocha Jana, &amp; Douglas Inglis (2005). *A Preliminary Ngochang – Kachin – English Lexicon*. SIL International.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==
{{refbegin}}
* Inglis, Douglas (2003). *A Preliminary Phonology of Ngochang*. Academia.edu.
* Nasaw Sampu, Wilai Jaseng, Thocha Jana, &amp; Douglas Inglis (2005). *A Preliminary Ngochang – Kachin – English Lexicon*. SIL International.
* Xie, Hongmei [谢红梅] (2019). *Achangyu fangyan cihuiji* [阿昌语方言词汇集]. Kunming: Yunnan Ethnic Publishing House. ISBN 978-7-5367-7568-8.
* Yabu, Shirō [藪 司郎] (1990). &quot;The Achang Language of Burma&quot;. In Osamu Sakiyama (ed.), *Asian Languages and General Linguistics*, Tokyo: Sanseidō, pp. 124–141.
* Yang, Lu [杨露] (2020). *Achangyu yuyin de fangyan dilixue yanjiu* [阿昌语语音的方言地理学研究]. Beijing: Chinese Social Sciences Press.
{{refend}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* {{WALS|acn}}
* [https://www.bible.com/bible/373/jhn.1.ngcl Bible in Achang / Ngochang]
* [http://globalrecordings.net/langcode/acn Audio recordings of Achang from Global Recordings Network]

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
{{တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
{{တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ}}
{{လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကားများ}}

[[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>24b8gnt7w1s5usyc7tzxxdlbaxoymfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061383</id>
      <parentid>1061382</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1061383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11656" sha1="kw8ssv6213o7df51o86084ap7dbmfhb" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name             = အာချန်ဘာသာစကား
| nativename       = ''Ngachang'' (အာချန် / ငါချန်)
| pronunciation    = {{IPA|[ŋa˨˩tʂhaŋ˨˩]}}
| altname          = မိုင်းသာ (Maingtha)၊ ငေ့ါချမ်း (Ngochang)၊ Achang
| states           = [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| region           = [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တရုတ်) နှင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (မြန်မာ)
| ethnicity        = [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]] (မိုင်းသာလူမျိုး / ငေ့ါချမ်းလူမျိုး)
| speakers         = ၆၂,၇၀၀ ကျော် (၂၀၀၀-၂၀၂၀ ခန့်မှန်းချက်) &lt;ref name=&quot;e25&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/language/acn |title=Achang — Ethnologue (25th ed.) |publisher=Ethnologue |year=2022 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date             = ၁၉၉၀–၂၀၂၂
| ref              = &lt;ref name=&quot;e25&quot; /&gt;
| familycolor      = Sino-Tibetan
| fam1             = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2             = [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]
| fam3             = [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]
| fam4             = [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ် (Burmish)]]
| fam5             = မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ် &lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot;&gt;Bradley, David (1997). &quot;Tibeto-Burman languages and classification&quot;. *Tibeto-Burman Languages of the Himalayas*, Pacific Linguistics, pp. 1–71.&lt;/ref&gt;
| script           = [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမအက္ခရာ]]၊ [[တရုတ်အက္ခရာ]]
| iso3             = acn
| glotto           = acha1252
| glottorefname    = Achangic
| ELP              = 3255
| ELPname          = Xiandao
}}

'''အာချန်ဘာသာစကား''' (အာချန်: ''{{Lang|acn|Ngachang}}''; တရုတ်: 阿昌语, ''Āchángyǔ''; [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]]: မိုင်းသာ / ငေ့ါချမ်း) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ မိသားစုဝင်]] [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာနွယ်]]၊ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] အုပ်စု၏ အာချန်နွယ် (Achangic) ကိုင်းခွဲဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bradley1997&quot; /&gt; ဤဘာသာစကားကို [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]] (တက်ဟုန်း တိုင်နှင့် ဂျိန်းဖော့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည်နယ်ခွဲ) နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း [[ကချင်ပြည်နယ်]] (မြစ်ကြီးနား၊ ဝိုင်းမော်၊ ဆော့လော်) နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသော [[အာချန်လူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုင်းသာလူမျိုး သို့မဟုတ် ငေ့ါချမ်းလူမျိုး ဟုလည်း သိကြ) ၆၀,၀၀၀ ကျော် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။&lt;ref name=&quot;e25&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Yabu1990&quot;&gt;Yabu, Shirō (1990). &quot;The Achang Language of Burma&quot;. In Osamu Sakiyama (ed.), *Asian Languages and General Linguistics*, Tokyo: Sanseidō, pp. 124–141.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားမှု ==
အာချန်ဘာသာစကားသည် ရှေးဟောင်း ရှေးဟောင်း-ဗမာနွယ် (Proto-Burmish) မူလအစကိုင်းခွဲမှ ကွဲထွက်လာခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး [[ဇိုင်ဝါးဘာသာစကား|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လော်ဝေါ်ဘာသာစကား|လော်ဝေါ် (မရူ)]]၊ [[လရှီဘာသာစကား|လရှီ]] နှင့် [[လာချိဒ်ဘာသာစကား|လာချိဒ်]] ဘာသာစကားတို့နှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ရင်းနှီးစွာ ဆက်စပ်မှု ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Inglis2003&quot;&gt;Inglis, Douglas (2003). *A Preliminary Phonology of Ngochang*. Academia.edu.&lt;/ref&gt; တရုတ်နိုင်ငံတွင် အာချန်ဘာသာစကားကို သီးခြား တိုင်ရင်းသားဘာသာစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ မိုင်းသာ (ငေ့ါချမ်း) အမည်ဖြင့် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင် မျိုးနွယ်စုကြီး ၆ စု]] ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူဆကြသည်။

== ဒေသန္တစကားများနှင့် ပျံ့နှံ့မှု ==
အာချန်ဘာသာစကားကို ဒေသအလိုက် ပြောဆိုကြသည့် အဓိက ဒေသန္တစကား (Dialects) သုံးမျိုးအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။&lt;ref name=&quot;Yang2020&quot;&gt;Yang, Lu [杨露] (2020). *Achangyu yuyin de fangyan dilixue yanjiu* [阿昌语语音的方言地理学研究]. Beijing: Chinese Social Sciences Press.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Xie2019&quot;&gt;Xie, Hongmei [谢红梅] (2019). *Achangyu fangyan cihuiji* [阿昌语方言词汇集]. Kunming: Yunnan Ethnic Publishing House. ISBN 978-7-5367-7568-8.&lt;/ref&gt;

၁။ လုံချွမ် ဒေသန္တစကား (Longchuan dialect / 陇川方言):
* ယူနန်ပြည်နယ်၊ လုံချွမ်ကောင်တီ (Longchuan County) အတွင်းရှိ ဟူဆာ (Husa / 户撒) ဒေသတွင် အဓိက ပြောဆိုကြသည်။
* မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း နေထိုင်ကြသော မိုင်းသာ (ငေ့ါချမ်း) အများစု၏ စကားနှင့် များစွာ တူညီမှုရှိသည်။

၂။ လျှံဟဲ ဒေသန္တစကား (Lianghe dialect / 梁河方言):
* လျှံဟဲကောင်တီ (Lianghe County) အတွင်းရှိ ဇဲဒေါင် (Zhedao / 遮岛)၊ ရှင်းဆောင်း (Xiangsong / 襄宋) နှင့် ဒါချန်း (Dachang / 大厂) ကျေးရွာများတွင် ပြောဆိုကြသည်။

၃။ မန့်ရှီ ဒေသန္တစကား (Mangshi dialect / 芒市方言 - ယခင် Luxi 潞西方言):
* မန့်ရှီမြို့နယ် (Luxi) အတွင်းရှိ ကျန်းဒေါင် (Jiangdong / 江东) ဒေသနှင့် လောင်လျှန်းကောင်တီ (Longling County) တို့တွင် ပြောဆိုကြသည်။

ရှန်တောင်း (Xiandao / 仙岛) စကားပြောဆိုသူ ပမာဏ အနည်းငယ်ကို အချို့ သုတေသီများက အာချန်၏ သီးခြား ဒေသန္တစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ Endangered Languages Project (ELP) တွင် အန္တရာယ်ရှိသော ဘာသာစကားအဖြစ် စာရင်းသွင်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;e25&quot; /&gt;

== စာပေစနစ် ==
အာချန်လူမျိုးများသည် ရှေးအစဉ်အဆက်က စာပေထက် နှုတ်မှုရေးရာ (Oral tradition) ဖြင့်သာ ရိုးရာပုံပြင်များနှင့် သမိုင်းများကို လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ကြသည်။ ခေတ်သစ်ကာလတွင် သာသနာပြု ပညာရှင်များ နှင့် ဘာသာဗေဒသုတေသီများက [[လက်တင်အက္ခရာ|လက်တင်/ရောမ အက္ခရာ]] ဖြင့် အာချန် (ငေ့ါချမ်း) စာပေစနစ်ကို တီထွင်ပေးခဲ့ကြပြီး ဝေါဟာရအဘိဓာန်များနှင့် ကျမ်းစာ ဘာသာပြန်ဆိုမှုများ ထွက်ရှိထားသည်။&lt;ref name=&quot;Nasaw2005&quot;&gt;Nasaw Sampu, Wilai Jaseng, Thocha Jana, &amp; Douglas Inglis (2005). *A Preliminary Ngochang – Kachin – English Lexicon*. SIL International.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==
{{refbegin}}
* Inglis, Douglas (2003). *A Preliminary Phonology of Ngochang*. Academia.edu.
* Nasaw Sampu, Wilai Jaseng, Thocha Jana, &amp; Douglas Inglis (2005). *A Preliminary Ngochang – Kachin – English Lexicon*. SIL International.
* Xie, Hongmei [谢红梅] (2019). *Achangyu fangyan cihuiji* [阿昌语方言词汇集]. Kunming: Yunnan Ethnic Publishing House. ISBN 978-7-5367-7568-8.
* Yabu, Shirō [藪 司郎] (1990). &quot;The Achang Language of Burma&quot;. In Osamu Sakiyama (ed.), *Asian Languages and General Linguistics*, Tokyo: Sanseidō, pp. 124–141.
* Yang, Lu [杨露] (2020). *Achangyu yuyin de fangyan dilixue yanjiu* [阿昌语语音的方言地理学研究]. Beijing: Chinese Social Sciences Press.
{{refend}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* {{WALS|acn}}
* [https://www.bible.com/bible/373/jhn.1.ngcl Bible in Achang / Ngochang]
* [http://globalrecordings.net/langcode/acn Audio recordings of Achang from Global Recordings Network]

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
{{တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
{{တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ}}
{{လိုလို-ဗမာ ဘာသာစကားများ}}

[[ကဏ္ဍ:ယူနန်ပြည်နယ်၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>kw8ssv6213o7df51o86084ap7dbmfhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lang-8.com</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252285</id>
    <revision>
      <id>1061288</id>
      <parentid>945387</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12320" sha1="egw8bmf28jzadl23v8x8ffjkfxkc4li" xml:space="preserve">{{Short description|Wow}}
{{Infobox website
| name           = Lang-8.com
| logo           = Lang-8.com Logo.jpg
| caption        = lang-8.com mainpage
| url            = [http://lang-8.com/ www.lang-8.com]
| commercial     = Yes
| type           = Social Networking Website
| language       = Japanese, English, Mandarin, Taiwanese, Korean, Spanish, Cantonese, Russian, German, French, Portuguese, Italian, Tagalog, Indonesian, Arabic, Dutch, Swedish, Vietnamese, Thai, Finnish, Polish, Norwegian, Turkish, Malay
| registration   = Required
| owner          = Lang-8 Inc.
| launch_date    = August 2006
| current_status = active for existing members, new registrations are suspended.
| revenue        = 
}}

'''Lang-8.com''' သည် ဘာသာစကားလေ့လာသူများအတွက် ဆက်သွယ်စကားပြောဆိုနိုင်ရန် ပြလုပ်ပေးထားသည့် ဘာသာစကားဖလှယ်ရေးဝဘ်ဆိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဝဘ်ဆိုက်ကို Lang-8 Inc. က စီမံပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။ လက်ရှိတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၀ ကျော်ရှိ စာရင်းသွင်းအသုံးပြုသူသည် ၇၅၀,၀၀၀ ကျော် ရှိပြီး ဘာသာစကား ၉၀ ကို ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
Yangyang Xi သည် တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဖွားမြင်ပြီး၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။ သူသည် အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ်တွင် Lang-8.com ကို ဖန်တီးရန် အကြံရခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် Yangyang နှင့် အတန်းဖော် Kazuki Matsumoto သည် Lang-8.com ကို သုတေသနပရောဂျက်တစ်ခုအဖြစ် စတင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဤပရိုဂရမ်သည် တိုကျိုတက္ကသိုလ်ရှိ ကျောင်းသားများသာ အသုံးပြုနိုင်ရန် ကန့်သတ်ထားသည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီလနှင့် ဩဂုတ်လအကြားတွင် ဝဘ်ဆိုက်ကို ပြုပြင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် YangYang Xi သည် Lang-8 Inc. ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Yangyang နှင့် Kazuki တွင် မပြေလည်မှုရှိခဲ့ပြီး Kazuki သည် ကုမ္ပဏီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။  Yangyang သည် လက်ရှိအချိန်တွင် ကုမ္ပဏီ၌ စီအီးအိုအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thebridge.jp/en/2013/02/lang-8-the-language-learning-startup-thats-playing-the-long-game|title=Lang-8: The language learning startup that's playing the long game|first=Takeshi|last=Hirano|date=7 February 2013|publisher=|access-date=12 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231212135426/https://thebridge.jp/en/2013/02/lang-8-the-language-learning-startup-thats-playing-the-long-game|archive-date=12 December 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် Lang-8 သည် ယန်း သန်းပေါင်း ၂၀၀ အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thebridge.jp/2016/10/lang-8-raised-200m-yen|title = 語学学習Q&amp;Aアプリ「HiNative」運営が2億円の資金調達、2017年末の250万ユーザー獲得を目指す &amp;#124; BRIDGE（ブリッジ）テクノロジー＆スタートアップ情報|date = 4 October 2016}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ အသုံးပြုသူအသစ်များ စာရင်းသွင်းခြင်းကို ခွင့်မပြုတော့ပေ။&lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/lang8/posts/10155256534529309 ''Lang-8 20. März''], facebook.com&lt;/ref&gt; ဆိုင်းငံထားမှုကို နောက်ခြောက်လ ကြာပြီးမှသာ ရပ်ဆိုင်မည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ထိုဆိုင်းငံထားမှုကို တိကျသည့်ကာလသတ်မှတ်ထားခြင်းမျိုးမရှိဘဲ သက်တမ်းတိုးခဲ့ပြန်သည်။ ၎င်းတို့၏ ဘလော့တွင် ဖော်ပြထးချက်အရ ၎င်းတို့၏ ကုမ္ပဏီသည် သေးငယ်သည့်ကုမ္ပဏီဖြစ်သည့်အတွက် spammers နှင့် bots များကို အသုံးပြုကာ ဝဘ်ဆိုက်အား အနှောက်အယှက်ပြုသည်များကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် နှင့် Lang-8 app  နှင့် ၎င်း၏ sister service ဖြစ်သည့် HiNative ကို တပြိုင်နက်နည်း လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရန် အရင်းအမြစ် ရှိမနေသည့်အတွက်ဟု ဖော်ပြထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blog.lang-8.com/post/171790655439/regarding-the-suspension-of-new-sign-ups-on-lang-8|title=Regarding the suspension of new sign-ups on Lang-8|website=Lang-8 Blog|language=en|access-date=2018-08-15}}&lt;/ref&gt;

==လုပ်ဆောင်ချက်များ==
===အကောင့်အားလုံးအတွက် လုပ်ဆောင်ချက်များ===
အသုံးပြုသူများသည့် လေ့လာနေသည့် ဘာသာစကားဖြင့် Post တင်နိုင်ပြီး၊ ၎င်း Post များသည် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ်အသုံးပြုသူများဆီသို့ အမှားပြင်ဆင်နိုင်ရန် ပြသပေးမည် ဖြစ်သည်။ အသုံးပြုသူများ၏ လေ့လာနေသည့် ဘာသာစကားကို ၂ ခုအထိသာ ကန့်သတ်ပေးထားသည်။ အသုံးပြုသူများသည် မိမိ၏ မိခင်ဘာသာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသည်များကိုလည်း အမှားပြင်ဆင်ပေးနိုင်သည်။ ပြင်ဆင်မှုများကို color coding, bold, နှင့် strikethrough စသည်များကို အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်နိုင်သည်။

===ပရီမီယံအကောင့်များအတွက် လုပ်ဆောင်ချက်များ===
ပရီမီယံအကောင့်ဖြင့် အသုံးပြုသူများ၏ post များကို ဦးစားပေးအနေဖြင့် ပြသပေးပြီး ၎င်း post များသည် ပြင်ဆင်ခံရမှုဖြစ်နိုင်ခြေကို မြှင့်တင်ပေးထားပေသည်။ အခြားသော ပရီမီယံအကောင့်အသုံးပြုသူများအတွက် ပါဝင်သည့် လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ပုံများထည့်သွင်းနိုင်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်မှုများ စာသားများကို PDF ဗားရှင်းအနေဖြင့် ဒေါင်းလုတ်ပြုလုပ်နိုင်ခြင်း၊ လေ့လာသည့် ဘာသာစကားအရေအတွက်ကို အကန့်အသတ်မရှိ ထည့်သွင်းနိုင်ခြင်း၊ ကြော်ငြာများကို ဖျောက်ထားနိုင်ခြင်း၊ ကိုယ်ပိုင်ဂျာနယ်ရှာဖွေခြင်းများ၊ နောက်ခံပုံများကို ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်းများနှင့် ပြင်ဆင်မှုအတွက် ဖော်ပြခံရမှုများ မြှင့်တင်ပေးမှုများ စသည်တို့ ပါဝင်သည်။

==အဖွဲ့အစည်း==
၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဝဘ်ဆိုက်အား အသုံးပြုသူသည် ၇၅၀,၀၀၀ ရှိပြီး ထိုအရေအတွက်သည်လည်း ဆက်လက်တိုးပွားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လကတည်းက အသုံးပြုသူများသည် အကောင့်ပြုလုပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်၍ မရနိုင်တော့ဘဲ ၎င်းတို့၏ အခြားသော ဝန်ဆောင်မှုဖြစ်သည့် HiNative သို့ ရွှေ့ပြောင်းမှုများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ HiNative သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ အကုန်တွင် အသုံးပြုသူသည် ၂၄၀,၀၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://jp.techcrunch.com/2016/10/06/lang-8-raised/|title=語学学習サービス「HiNative」のLang-8が2億円調達——開発・マーケを強化し17年末250万ユーザーを目指す|date=2 August 2023|access-date=16 December 2023|archive-date=25 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225144039/https://jp.techcrunch.com/2016/10/06/lang-8-raised/}}&lt;/ref&gt;

အသုံးပြုသူများသည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၀ ကျော်မှ ဖြစ်ပြီး အသုံးပြုကြသည့် မတူကွဲပြားသည့် ဘာသာစကား ၉၀ ကျော်ကို အသုံးပြုကြသည်။ မူလ အသုံးပြုသည့် နိုင်ငံမျာ ဂျပန်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး၊ အသုံးပြုသူများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thebridge.jp/2013/01/lang-8-the-story-of-entrepreneur-who-has-half-million-users|title=50万ユーザーを抱えるある学生起業家の苦悩と挑戦|first=Takeshi|last=Hirano|date=10 January 2013|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ရရှိခဲ့သည့် ဆုများ==
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Lang-8.com သည် Wish2009 IT Media Award ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://agilemedia.jp/wish2009/index.html |title=WISH2009｜Agile Media Network |accessdate=2014-02-08 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090717023104/http://agilemedia.jp/wish2009/index.html |archivedate=2009-07-17 }} (Japanese)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန် ဝဘ်ဆိုဒ်များ]]</text>
      <sha1>egw8bmf28jzadl23v8x8ffjkfxkc4li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျိုတိုဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258266</id>
    <revision>
      <id>1061329</id>
      <parentid>838453</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11379" sha1="7ld2zk7wkt82fbo18cngqrq1xsfx8dp" xml:space="preserve">{{Coord|34|59|08|N|135|45|31|E|region:JP_type:landmark|display=title}}
{{Infobox station
| name        = ကျိုတိုဘူတာ
| native_name = 京都駅
| native_name_lang = ja
| type        = 
| mlanguage   = {{Infobox Chinese/Japanese|shinjitai=京都駅|kyujitai=京都驛|hiragana=きょうとえき|child=yes}}
| image       = Kyōto Station.jpg
| alt         = 
| caption     = Kyōto Station Building (Karasuma side)
| other_name  = 
| address     = [[Shimogyo-ku, Kyoto|Shimogyo-ku]], [[Kyōto|Kyōto City]]
| borough = [[Kyōto Prefecture]]
| country     = [[Japan]]
| coordinates = 
| operator    = {{Plainlist|
* {{ric|JR West|name=y}} 
* {{ric|JR Central|name=y}} 
* {{ric|Kintetsu|name=y}}
* {{ric|Kyoto Municipal Subway|name=y}} 
 }}
| line        = 
| platforms   =  
| connections = {{rint|bus}} Bus terminal
| structure   = 
| code        = K11, B01
| opened      = 
| closed      = 
| former      =  
| passengers  = 255 million
| pass_year   = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{cite book |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}&lt;/ref&gt;
| map_type    = Japan Kyoto#Japan Kyoto Prefecture#Japan 
}}


'''ကျိုတိုဘူတာ''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အဓိကကျသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤဘူတာအဆောက်အဦသည် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာများထဲတွင် နဂိုယဘူတာပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံး ဘူတာအဆောက်အဦတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဈေးဝယ်စင်တာများ၊ ဟိုတယ်များ၊ ရုပ်ရင်ရုံများ၊ အစိုးရဝန်ဆောင်မှုရုံးများ စသည်တို့ပါဝင်သည့် အဆောက်အဦများထဲတွင် နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အဆောက်အဦသည် ၁၅ ထပ်အဆောက်အဦ ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာတွင် ကျိုတိုမြို့လေကြောင်းဂိတ်တစ်ခုလည်း ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်အနေ့အထိ တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။

==ရထားလိုင်းများ==
[[File:Railway map around Kyoto Station.png|thumb|300px|Railroad map around Kyoto station]]
ကျိုတိုဘူတာတွင် အောက်ပါရထားလိုင်းများ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။
*JR Central
** တိုးခိုင်းဒိုးရှင်ခန်ဆန်
*JR West
**ဘိဝခိုလိုင်း (တိုးခိုင်းဒိုးလမ်းကြောင်း)
**JR ကျိုတိုလိုင်း (တိုးခိုင်းဒိုးလမ်းကြောင်း)
**ဆဂနိုလိုင်း (ဆန်းအင်းလမ်းကြောင်း)
**နာရလိုင်း
*ခင်တဲဆွတ်ရထားလမ်းကြောင်း
**ကျိုတို/ ခရှိဟရလိုင်း
**ကျိုတိုလိုင်း
*ကျိုတိုမြို့ပတ်လမ်းကြောင်း
**ခရဆုမလိုင်း
အထက်ပါရထားလိုင်းများအပြင် အောက်ပါရထားလိုင်းများသည်လည်း ကျိုတိုဘူတာကို ဖြတ်သန်းကာ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။
*JR West
**ခိုဆဲအိလိုင်း
**ခုဆဆွတ်လိုင်း

==JR West/ JR Central==
==ခင်တဲဆွတ် (Kintetsu)==
==ကျိုတိုမြို့ပတ် မြေအောက်ရထား==
===ဘူတာပုံစံ===
မြေအောက်ရထားလမ်းကြောင်းတွင် လမ်းကြောင်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုပါဝင်သည့်ပုံစံ ဖြစ်သည်။
{| border=0 cellspacing=0 cellpadding=3
|-
|style=&quot;border-top:solid 1px gray; border-bottom:solid 1px gray;&quot; width=60|'''1'''
| width=&quot;300&quot; style=&quot;border-top:solid 1px gray; border-bottom:solid 1px gray;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |&lt;span style=&quot;color:#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}}&quot;&gt;■&lt;/span&gt; {{Color|black|Karasuma Line}}
|style=&quot;border-top:solid 1px gray; border-bottom:solid 1px gray;&quot; width=350|for {{STN|Takeda|Kyoto|Takeda}}, {{STN|Shin-Tanabe}} and  {{STN|Kintetsu Nara||Nara}}
|-
|style=&quot;border-bottom:solid 1px gray;&quot;|'''2'''
|style=&quot;border-bottom:solid 1px gray;&quot;|for {{STN|Shijō}}, {{STN|Karasuma Oike}}, {{STN|Kokusaikaikan}}
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:First Kyoto Station.jpg|thumb|ပထမကျိုတိုဘူတာ]]
[[File:Kyoto Station Early Showa.jpg|thumb|ဒုတိယကျိုတိုဘူတာ]]
[[File:Kyoto Station (building of the third) Kyoto,JAPAN.jpg|thumb|တတိယကျိုတိုဘူတာ]]

၁၈၇၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် မီးရထားဆိုင်ရာအစိုးရအဖွဲ့သည် ခိုးဘေးမြို့မှ ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျိုတိုဘူတာသည် တည်ဆောက်နေဆဲဖြစ်သည်။ ဘူတာမဖွင့်လှစ်မီအထိ အိုးမိယဒိုအိုရိ (အိုးမိယလမ်း) ဘူတာကို ယာယီဘူတာအနေဖြင့် အသုံးပြုထားသည်။ ပထမဆုံးသော ကျိုတိုဘူတာကို ၁၈၇၇ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{teishajo|II|34}}&lt;/ref&gt;

လက်ရှိကျိုတိုဘူတာကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့ ၁၂၀၀ နှစ်ပတ်လည်အမှတ်တရအနေဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာသည် အမြင့် ၇၀ မီတာရှိပြီး အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၄၇၀ မီတာ ရှိသည်။ စုစုပေါင်းကြမ်းခင်းဧရိယာသည် ၂၃၈,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်။ ဗိသုကာပိုင်းဆိုင်ရာအနေဖြင့် ဤဘူတာတွင် ၂၀ ရာစု၏ လက်ရာများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဟိရိုရှိဟရသည် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။

ကျိုတိုသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အဦများ ပေါများသည့်အတွက် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခေတ်မီမှုအနည်းဆုံးသောမြို့များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။ ဤဘူတာကို ၁၉၉၀ နှစ်လယ်လက်ရာများအတိုင်း ဆောက်လုပ်ရန်အတွက်လည်း တုန့်ဆိုင်းမှုများရှိခဲ့သည်။

==ခရီးသည်အချက်အလက်==
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင်  JR West ကို အသုံးပြုသူ နေ့စဉ် ခရီးသည်အရေအတွက် ၂၀၀,၄၂၆ ဦး (တက်ရောက်စီးနင်းသည့် ခရီးသည်များ) အထိ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url = https://www.westjr.co.jp/company/info/issue/data/pdf/data2017_11.pdf|script-title=ja: データで見るJR西日本 |trans-title= JR West viewed through data |publisher = West Japan Railway Company| year = 2017|location= Japan|language= ja|access-date= 18 December 2017}}&lt;/ref&gt; JR West လမ်းကြောင်း၏ ဘူတာများထဲတွင် အိုဆာကာဘူတာပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်အလုပ်အများဆုံးဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|script-title = ja: 産業交通水道委員会資料 陳情第81号|url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/shikai/img/iinkai/sangyokousui/H29/data/291025koutsu-chinjo1.pdf|publisher = Kyoto City Assembly|date = 25 October 2017|location = Japan|language = ja|access-date = 18 December 2017|archive-url = https://web.archive.org/web/20230826102827/https://www2.city.kyoto.lg.jp/shikai/img/iinkai/sangyokousui/H29/data/291025koutsu-chinjo1.pdf|archive-date = 26 August 2023|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ စီမံခန့်ခွဲမှုအချက်အလက်များအရ နှစ်ပတ်လည်စီးနင်းကြသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်&lt;ref name = &quot;Kyoto stats&quot;/&gt;
! ခုနှစ် !! JR West&lt;br /&gt;(Boarding) !! JR Central&lt;br /&gt;(Boarding) !! Kintetsu&lt;br /&gt;(Total) !! မြေအောက်ရထား&lt;br /&gt;(Total)
|-
| 1908 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 2,255,334 ||  ||  ||
|-
| 2000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 60,120,000 || 12,101,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 43,666,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 38,422,000
|-
| 2005 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 64,388,000 || 11,286,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 39,607,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 38,582,000
|-
| 2010 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 67,056,000 || 11,580,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 37,818,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 38,605,000
|-
| 2015 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 73,216,000 || 13,566,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 37,224,000 || style=&quot;text-align: right;&quot; | 44,459,000
|}

==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ==
==ဘတ်စကားဂိတ်များ==
==မီဒီယာတွင် ပါဝင်မှုများ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>7ld2zk7wkt82fbo18cngqrq1xsfx8dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခိတအိုးဂျိဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258497</id>
    <revision>
      <id>1061339</id>
      <parentid>838386</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5387" sha1="aash8xhr4mqh4hjyk4qexvpz692eekz" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name                = {{KTSN|K|04|size=50}}&lt;br/&gt;ခိတအိုးဂျိဘူတာ
| native_name         = 北大路駅
| native_name_lang    = ja
| symbol_location     = 
| symbol              = 
| type                = 
| image               = Kitaoji-Town-01.jpg
| alt                 = 
| caption             = Kitaōji Town commercial complex above the station
| address             = [[Kita-ku, Kyoto]]
| borough             = 
| country             = Japan
| coordinates         = 
| owned               = [[Kyoto Municipal Transportation Bureau]]
| operator            = {{ric|Kyoto Municipal Subway|name=y}}
| line                = {{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}}
| distance            = 
| platforms           = 1 [[island platform]]
| tracks              = 2
| train_operators     = 
| connections         = Bus terminal
| structure           = 
| parking             = 
| bicycle             = 
| disabled            = 
| code                = K04
| zone                = 
| website             = 
| opened              = {{Start date and age|1981|05|29|df=}}
| closed              = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=}} --&gt;
| passengers          = {{wikidata|property|P1373}} daily&lt;ref&gt;{{cite web|title = 産業交通水道委員会資料 陳情第81号|url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/shikai/img/iinkai/sangyokousui/H29/data/291025koutsu-chinjo1.pdf|publisher = Kyoto City Assembly|date = 25 October 2017|language = ja|access-date = 15 June 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20230826102827/https://www2.city.kyoto.lg.jp/shikai/img/iinkai/sangyokousui/H29/data/291025koutsu-chinjo1.pdf|archive-date = 26 August 2023|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
| pass_year           = FY2016
| pass_rank           = 
| map_type            = Japan Kyoto#Japan
| services            = {{Adjacent stations|system=Kyoto Municipal Subway|line1=k
|left1=Kuramaguchi |right1=Kitayama |note-left={{KTSN|K|05|size=30}}|note-right={{KTSN|K|03|size=30}}}}
| map_dot_label       = Kitaōji Station
}}

'''ခိတအိုးဂျိဘူတာ''' (北大路駅, Kitaōji-eki, ဘူတာအမှတ် - K04) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ခိတရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့ပတ်ရထားလမ်းဖြစ်သည့် ခရဆုမရထားလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
ကျိုတိုဘူတာနှင့် ခိတအိုးဂျိဘူတာအကြား စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည့် ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဘူတာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့အထိ ဘူတာသည် လမ်းဆုံးဘူတာဖြစ်ခဲ့သည်။

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာရုံသည် ခရဆုမလမ်းအောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရထားလမ်းနှစ်ခုပါဝင်ပြီး အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။

===ပလက်ဖောင်းများ===
{|border=0 cellspacing=0 cellpadding=3
|-
|style=&quot;border-top:solid 1px gray;border-bottom:solid 1px gray;width:50px;vertical-align:top;&quot; rowspan=3|'''Platforms'''
|style=&quot;border-top:solid 1px gray;width:100px;&quot;|Platform &lt;span style=&quot;color:#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}};&quot;&gt;'''1'''&lt;/span&gt;
|style=&quot;border-top:solid 1px gray;width:390px;&quot;|{{0|→}} {{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} towards Kyoto, Takeda and Kintetsu Nara →
|-
|style=&quot;border-top:solid 2px black;border-right:solid 2px black;border-left:solid 2px black;border-bottom:solid 2px black;text-align:center;&quot; colspan=2|&lt;small&gt;[[Island platform]], doors will open on the left&lt;/small&gt;
|-
|style=&quot;border-bottom:solid 1px gray;&quot;|Platform &lt;span style=&quot;color:#{{rcr|Kyoto Municipal Subway|k}};&quot;&gt;'''2'''&lt;/span&gt;
|style=&quot;border-bottom:solid 1px gray;&quot;|← {{ric|Kyoto Municipal Subway|k|name=y}} towards Kitayama and Kokusaikaikan
|}

==အနီးပတ်ဝန်းကျင်==
*ခိတအိုးဂျိမြို့
**ကျိုတိုမြို့ခိတအိုးဂျိဘတ်စကားမှတ်တိုင်
**ကျိုတိုမြို့မြောက်ဘက်ခန်းမ
** Kitaoji Vivre
*အိုးတနိတက္ကသိုလ်
*ရိဆွတ်မဲအိခန်မူလတန်းကျောင်း
*ကျိုတိုရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ပတ်မြေအောက်ရထားဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>aash8xhr4mqh4hjyk4qexvpz692eekz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုးဖုခုဂျိဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>259184</id>
    <revision>
      <id>1061413</id>
      <parentid>837687</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8030" sha1="6rqx6myy78y2ep5b5pnw31bru8xki3q" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name        = တိုးဖုခုဂျိဘူတာ
| native_name = 東福寺駅
| native_name_lang = ja
| type        = 
| image       = 東福寺駅 - panoramio.jpg
| alt         = 
| style = JR West
| caption     = The entrance gate of Tōfukuji Station in January 2013
| other_name  = 
| address     = 224, Honmachi 12-chōme, [[Higashiyama-ku, Kyoto|Higashiyama]], [[Kyoto]]&lt;br /&gt;{{Nihongo2|(京都市東山区本町十二丁目224)}}
| borough     = [[Kyoto Prefecture]]
| country     = Japan
| coordinates = {{coord|34|58|52.34|N|135|46|12.65|E|type:railwaystation_region:JP|display=title;inline}}
| operator    = {{Plainlist|
* [[Keihan Railway]]
* [[JR West]]
 }}
| line        = {{Plainlist|
* [[Keihan Main Line]]
* [[Nara Line]]
 }}
| platforms   =  
| connections = Bus stop
| structure   = 
| code        = {{RouteBox|JR-D02||Sienna}} (JR West)
| opened      = 15 April 1910
| closed      = 
| former      =  
| passengers  = {{plainlist|
* 6.8 million (Keihan)
* 7.0 million (JR West)
}}
| pass_year   = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{cite book |year=2017 |script-chapter=ja:第8章 都市施設 |trans-chapter=Chapter 8: Urban facilities |script-title=ja:京都市統計書 |trans-title=Statistics of Kyoto City |url=http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html |language=ja |publisher=City of Kyoto}}&lt;/ref&gt;
| services    = {{Adjstn|system=JR West|line=Nara|note-mid={{SLL|Local}}|left=Kyōto|right=Inari}}
| map_type    = Japan Kyoto Prefecture#Japan
}}

'''တိုးဖုခုဂျိဘူတာ''' (東福寺駅, Tōfukuji-eki) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စု၊ ကျိုတိုမြို့၊ ဟိဂရှိယာမရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဲအိဟန်ရထားလိုင်း၏ ဘူတာအမှတ် &quot;KH36&quot; ဖြစ်ပြီး၊ JR West ရထားလိုင်း၏ ဘူတာအမှတ် &quot;JR-D02&quot; ဖြစ်သည်။

==ရထားလိုင်းများ==
*[[ခဲအိဟန်လျှပ်စစ်ရထားလိုင်း]]
**[[ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်း]]
*[[West Japan Railway Company]]
**[[နာရရထားလိုင်း]]

==ဘူတာပုံစံ==
ဤဘူတာသည် မြေပြင်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ ခဲအိဟန်ရထားလိုင်းနှင့် JR ရထားလိုင်းများတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုစီ ပါဝင်သည်။ 

===ခဲအိဟန်ရထားလိုင်း===
{{ja-rail-line|pfn=1|first=2|linename=Keihan Main Line|dir=for {{STN|Sanjo|Kyoto}} and {{STN|Demachiyanagi}}|col=#6c3}}
{{ja-rail-line|pfn=2|first=3|linename=Keihan Main Line|dir=for {{STN|Chushojima}}, {{STN|Hirakatashi}}, {{STN|Yodoyabashi}} and {{STN|Nakanoshima|Osaka}}|col=#6c3}}

===JR West===
{{ja-rail-line|pfn=1|first=2|linename=Nara Line|lwidth=80px|dir=to {{STN|Kyoto}}|dwidth=100px|col=#a52a2a}}
{{ja-rail-line|pfn=2|first=3|linename=Nara Line|lwidth=80px|dir=for {{STN|Uji|JR West}} and {{STN|Nara}}|dwidth=100px|col=#a52a2a}}

==ခရီးသည်အချက်အလက်==
ခဲအိဟန်ဘူတာကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် ခရီးသည် ၁၄,၄၄၂ ဦးရေ အသုံးပြုခဲ့သည်။ JR West ဘူတာကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်ကာလတွင် တစ်နေ့လျှင်အသုံးပြုသူ ၁၆,၀၅၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot; /&gt; ကျိုတိုမြို့၏ အချက်အလက်များနှင့် ကျိုတိုစီရင်စု၏ အချက်အလက်များအရ နှစ်အလိုက် ပျှမ်းမျှခရီးသည်ဦးရေမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။{{citation needed|date=November 2018}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!year
!Keihan Line
!JR Nara Line
|-
|2004
|6,455
|5,526
|-
|2005
|6,592
|5,805
|-
|2006
|6,216
|6,178
|-
|2007
|6,170
|6,433
|-
|2008
|7,164
|6,660
|-
|2009
|7,211
|6,882
|-
|2010
|7,282
|7,222
|-
|2011
|6,934
|7,538
|-
|2012
|7,403
|8,027
|-
|2013
|7,907
|8,433
|-
|2014
|8,644
|8,899
|-
|2015
|9,366
|9,541
|-
|2016
|7,625
|9,627
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
ဤဘူတာကို ၁၉၁၀ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့ ခဲအိဟန်ပင်မရထားလိုင်းစတင်ခဲ့ချိန်တွင်  ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် JR West ဘူတာများကို ဘူတာအမှတ်စဉ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤဘူတာ၏ အမှတ်စဉ်မှာ JR-D02 ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{teishajo|II|351}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.westjr.co.jp/railroad/project/file/01-02_jigyosya-mokuteki.pdf|title=奈良線第2期複線化事業（JR藤森～宇治・新田～城陽・山城多賀～玉水間複線化）環境影響評価方法書|page=2|author=West Japan Railway Company|date=March 2014|accessdate=9 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 July 2016 |title=近畿エリアの12路線 のべ300駅に「駅ナンバー」を導入します！ |trans-title=&quot;Station numbers&quot; will be introduced at a total of 300 stations on 12 lines in the Kinki area! |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010608/https://www.westjr.co.jp/press/article/2016/07/page_8973.html |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 July 2016 |title=「駅ナンバー」一覧表 |trans-title=&quot;Station number&quot; list |url=https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116010610/https://www.westjr.co.jp/press/article/items/160720_01_ekinumber.pdf |archive-date=16 November 2022 |access-date=30 December 2022 |website=westjr.co.jp |language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{j-railservice start}}
{{j-route|route=Keihan Railway Keihan Main Line|col=#6c3|f=w}}
{{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Toba-kaidō}}|next={{STN|Shichijō}}|col=black}}
{{j-rserv|service=Sub Express&lt;br /&gt;Commuter Sub Express (only running for Yodoyabashi or Nakanoshima on weekday mornings)|b=d|f=b|previous=Toba-kaidō|next=Shichijō|col=#03c}}
{{j-rserv|service=Express|b=d|p}}
{{j-rserv|service=Rapid Express|b=d|p}}
{{j-rserv|service=Commuter Rapid Express (only running for Nakanoshima on weekday mornings)|b=d|p}}
{{j-rserv|service=Limited Express|p}}
{{J-route|route=JR West Nara Line|col=#a52a2a|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Kyōto}}|next={{STN|Inari}}|col=gray}}
{{J-rserv|service=Regional Rapid Service|b=d|previous=Kyōto|next={{STN|Rokujizō}}|col=purple}}
{{J-rserv|service=Rapid Service|b=d|previous=Kyōto|next=Rokujizō|col=#f60}}
{{J-rserv|service=Miyakoji Rapid Service|previous=Kyōto|next=Rokujizō|col=#f60}}
{{s-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category}}
*[https://web.archive.org/web/20191020143653/https://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0621614 JR West station information] {{in lang|ja}}
*[http://www.keihan.co.jp/traffic/station/stationinfo/153.html Keihan station information] {{in lang|ja}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>6rqx6myy78y2ep5b5pnw31bru8xki3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျိုတိုအနုပညာစင်တာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>260903</id>
    <revision>
      <id>1061330</id>
      <parentid>870493</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5840" sha1="ha8l4owd1hoa8zm7fwvlg77eehc6egk" xml:space="preserve">[[File:Kyoto art center.jpg|thumb|300px|အရှေ့ဘက်ဂိတ်ပေါက်မြင်ကွင်း|alt=Concrete-pillared gateway next to three-story concrete building]]

'''ကျိုတိုအနုပညာပြတိုက်''' (京都芸術センター, Kyōto Geijutsu Sentā) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]အချက်အချာကျသည့်နေရာတွင် တည်ရှိသည့် အနုပညာနှင့်ပတ်သက်သည့်ပွဲများကျင်းပရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ဤစင်တာကို သုံးထပ်ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦပုံစံတည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref&gt;[https://www.webcitation.org/653kW5VF2?url=http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120115k1.html &quot;Kansai: Who &amp; What—Rising artists exhibit works at Kyoto Art Center&quot;. ''Japan Times'', Jan. 15, 2012]&lt;/ref&gt; ဤစင်တာနေရာကို ယခင်က မဲအိရင်းမူလတန်းကျောင်းကပိုင်ဆိုင်သည်။ ထိုမူလတန်းကျောင်းကို မဲဂျိခေတ်ကာလက ကျိုတိုမြို့နေပြည်သူများက တည်ထောင်ခဲ့သည်။ စတင်တာတွင် စတူဒီယို၊ ရုပ်ပုံပြခန်း၊ ဇာတ်ရုံ၊ ဂျပန်ပုံစံခန်းမ၊ လွတ်လပ်စွာနားယူနိုင်သည့်နေရာ၊ စာကြည့်တိုက်နှင့် စုံစမ်းမေးမြန်းရန် နေရာ၊ ဂျပန်ပုံစံလက်ဖက်ရည်သောက်ခန်း၊ မအဲဒကော်ဖီမဲအိရင်းကော်ဖီဆိုင်၊ အထွေထွေအခန်းတစ်ခုနှင့် ဈေးဆိုင်ခန်းများ ပါရှိသည်။ ဤစင်တာကို ကျိုတိုအနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့က စီမံလျက်ရှိပြီး အနုပညာရှင်များ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ထောက်ပံ့ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်။ 

==သမိုင်းကြောင်း==
*၁၈၆၉ ခုနှစ် - ဆန်းဘန်းဂုမိမူလတန်းကျောင်းကို Meirinsya နေရာတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤကျောင်းကို မဲအိရင်းမူလတန်းကျောင်းဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။
*၁၉၃၁ ခုနှစ် - အဆောက်အဦကို ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦအဖြစ်သို့ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။
*၁၉၉၃ ခုနှစ် - မဲအိရင်းမူလတန်းကျောင်းကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။
*၁၉၉၆ ခုနှစ် - မဲအိရင်းမူလတန်းကျောင်းနေရာတွင် အနုပညာနှင့်ယဉ်ကျေးမှုစင်တာကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၀ ခုနှစ် (ဧပြီလ) - မူလမဲအိရင်းမူလတန်းကို ပြုပြင်မွမ်းမံပြီး ကျိုတိုအနုပညာပြတိုက်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။
*၂၀၀၈ ခုနှစ် (ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်) - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဒြပ်ရှိယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအမွေအနှစ် (Tangible Cultural Properties of Japan) အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

==လုပ်ဆောင်မှုများ==

==ပိုမိုဖတ်ရှုရန်==
* Issue Paper of Kyoto Art Center
* Matsumoto, Shigeaki. ''Geijyutsu Sozo Kyoten to Jichitai Bunka Taisaku -Kyoto Geijutsu Senta no Kokoromi-'' [arts of creating arts and policy of municipally owned cultures -An attempt to Kyoto Art Center-], Suiyo-sya, 2005, {{ISBN|4-88065-157-5}}, {{ISBN|978-4-88065-157-6}}
* ''Kyoto Toshi Kenkyu, Kyoto'' [Urban Research, Kyoto], Vol. 15-19

==ပြင်ပလင့်များ==
* [http://www.kac.or.jp/eng/ Kyoto Art Center website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240330223022/https://www.kac.or.jp/eng/ |date=30 March 2024 }}
* [http://kyoto-artbox.jp/eng/facilities/5533/ KYOTO ART CENTER]{{Dead link|date=May 2025 }} – Kyoto Art Box
* [https://web.archive.org/web/20160303210827/http://forum.inax.co.jp/renovation/archives/060kyotogeijyutu/060-summary.html Introduction to buildings] {{in lang|ja}}
* [http://www.belca.or.jp/kyougei.htm The 11th BELCA Awards in renovation category] {{in lang|ja}}
* [http://www.city.kyoto.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/bunka19.html#3 About the site of Meirin elementary school] {{in lang|ja}}
* [http://www.city.kyoto.jp/koho/ind_h.htm Kyoto Information Museum] {{in lang|ja}}
* [http://www.geibunkyo.jp/ Kyoto Arts and Culture Foundation] {{in lang|ja}}
* [http://www.city.kyoto.jp/somu/rekishi/fm/nenpyou/htmlsheet/bunka19.html#3 Meirinsya] {{in lang|ja}}

{{Coord|35|00|19.5|N|135|45|30|E|region:JP_source:kolossus-jawiki|display=title}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ အဆောက်အဦများ]]</text>
      <sha1>ha8l4owd1hoa8zm7fwvlg77eehc6egk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခွန်းချိအင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262641</id>
    <revision>
      <id>1061357</id>
      <parentid>958612</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1790" sha1="bvd3v50gi7nvn7gx8nwy2co9m7pds11" xml:space="preserve">[[File:251218 Konchi-in Kyoto Japan11s3.jpg|thumb|ခွန်းချိအင်းရှိ ကြိုးကြာနှင့် ပင်လယ်လိပ်ဥယျာဉ်]]

'''ခွန်းချိအင်း''' (金地院) သည်  [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ဆခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျောင်းတော်တွင် ရှိသည့် ကြိုးကြာနှင့် ပင်လယ်လိပ်ဥယျာဉ်သည် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://niwasora.net/konchiin/|title = 小堀遠州「鶴亀の庭」「茶室八窓席」、長谷川等伯「猿猴と老松」。眼福すぎる南禅寺・金地院 &amp;#124; Niwasora にわそら|date = 20 October 2016|access-date = 13 October 2024|archive-url = https://web.archive.org/web/20241106210526/https://niwasora.net/konchiin/|archive-date = 6 November 2024|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==ပိုမိုဖတ်ရှုရန်==
*{{cite book |last= Kawaguchi |first= Yoko |title= Japanese Zen Gardens |url= https://archive.org/details/japanesezengarde0000kawa |location= London |publisher= Francis Lincoln |date= 2014 |type= Hardback |isbn= 978-0-7112-3447-5}}

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Coord|35|0|37.02|N|135|47|25.56|E|source:kolossus-jawiki|display=title}}
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]]</text>
      <sha1>bvd3v50gi7nvn7gx8nwy2co9m7pds11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆန်းဘိုးအင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263060</id>
    <revision>
      <id>1061385</id>
      <parentid>849807</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2280" sha1="ef4mchyzrh7bfly5aln8wjlmyi5fo49" xml:space="preserve">[[File:Daigoji Sanboin Kyoto04n4592.jpg|thumb|260px|Daigenkan]]
[[File:Daigoji Sanboin Kyoto03s3s4592.jpg|thumb|260px|Karamon (National Treasures of Japan)]]

'''ဆန်းဘိုးအင်း''' (三宝院, Sanbō-in) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်တွင် တည်ရှိသည့် ဥယျာဉ်သည် ထင်ရှားသည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
ဆန်းဘိုးအင်းကို အဇုချိ - မိုမိုယာမခေတ်ကာလ (၁၅၈၂ - ၁၆၁၅) တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်ခေတ်ကာလ ၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုင်းဂေါ့ဂျိ၏ ကျောင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Ponsonby-Fane, Richard. (1956). ''Kyoto: The Old Capital of Japan,'' p. 301.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kgardens&quot;&gt;Garden directory: [http://www.cowboy.net/~larrydj/kgardens.htm  Sanbō-in.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820092309/http://www.cowboy.net/~larrydj/kgardens.htm |date=2008-08-20 }}&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
* [[University of Pennsylvania]], Fine Arts Library Image Collection: [https://web.archive.org/web/20230405114908/http://dla.library.upenn.edu/dla/fisher/search.html?fq=culture_facet:%22Japanese%22%20AND%20worktype_facet:%22Landscape%20Architecture%22  Samboin garden]
* [[Bowdoin College]]: [http://learn.bowdoin.edu/japanesegardens/elements/intro/index.html Classical elements of gardens]; [http://learn.bowdoin.edu/japanesegardens/elements/bridges/bridges.html  bridges]; [http://learn.bowdoin.edu/japanesegardens/elements/islands/islands.html islands.] 
* [http://www.gardenvisit.com/garden/daigo_sambo-in_palace_garden/map  aerial view and map image]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]]</text>
      <sha1>ef4mchyzrh7bfly5aln8wjlmyi5fo49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိရဝတ္တန သုဒ္ဓိဝဏိဇသတ္တိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269049</id>
    <revision>
      <id>1061380</id>
      <parentid>1059899</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38096" sha1="qzo1x7aax08e589q5buo2ps5clceqi9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = စိရဝတ္တန သုဒ္ဓိဝဏိဇသတ္တိ
| image              = Dew Jirawat @ Leap Day วันแก้ตาย.png
| caption            = 
| native_name        = {{Lang|th|ดิว จิรวรรตน์ สุทธิวณิชศักดิ์}}
| native_name_lang   = th
| other_names        = ဒျူး(Dew)
| birth_name         = Kongkidakorn Sutivanichsak
| birth_date         = {{Birth date and age|2000|10|30|df=yes}}
| birth_place        = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[ဘန်ကောက်မြို့]]
| nationality        = &lt;!-- Should only be used if nationality cannot be inferred from the birthplace. He is Thai. --&gt;
| education          = 
| alma_mater         = စိန့် ဂေဘရီဧလ ကောလိပ်၊ [[:en:Srinakharinwirot University|Srinakharinwirot University]]
| occupation         = {{Hlist |သရုပ်ဆောင်|မော်ဒယ်}}
| years_active       = ၂၀၂၁ ~
| agent              = [[GMMTV]]
| notable_works      = {{plainlist|
* Ren - ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]''
* Fong - ''Magic of Zero - Zero In The Moonlight''
* Nut - ''[[:en:Good Old Days (Thai TV series)|Good Old Days]]''
* Nai - ''[[:en:Home School (Thai TV series)|Home School]]''
* Vikij - ''Faceless Love''
* Chadjen - ''[[:en:A Love So Beautiful  (Thai TV series)|A Love So Beautiful]]''
* Night - ''Leap Day''
}}
| height             = 190 cm&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gmm-tv.com/artists/view/20/ |title=Dew :Jirawat Sutivanichsak |access-date= 5 May 2022}}&lt;/ref&gt;
| website            = [https://www.gmm-tv.com/artists/view/155/ GMMTV Artist]
}}

'''ကျီရာဝပ် ဆူထိဝါဏိချာဆာ့က်'''({{Lang-th|จิรวรรตน์ สุทธิวณิชศักดิ์}} စိရဝတ္တန သုဒ္ဓိဝဏိဇသတ္တိ, [[၃၀ အောက်တိုဘာ]] [[၂၀၀၀]] ~ )၊ နာမည်ပြောင်: '''ဒျူး'''({{Lang-th| ดิว}})သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၏ သရုပ်ဆောင်နှင့် မော်ဒယ်ဖြစ်သည်။ [[၂၀၂၁|၂၀၂၁ ခုနှစ်]]တွင် [[F4 Thailand: Boys Over Flowers]] ၌ ပွဲဦးထွက် သရုပ်ဆောင်ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျော်ကြားလာသော သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=เรื่องย่อ F4 Thailand ช่อง GMM25 (ตอนจบ) |url=https://entertainment.trueid.net/synopsis/4goZL4JAdJ4a |access-date=2023-06-04 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dew Jirawat Sutivanichsak|url=http://www.viki.com/celebrities/25389pr-dew-jirawat-sutivanichsak|access-date=2025-01-20|website=Rakuten Viki|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2019-10-16|title=GMMTV ประกาศสร้าง F4 เวอร์ชั่นไทย ชาวเน็ตเปิดแคสติ้ง(มโน)|url=https://www.sanook.com/movie/91547/|access-date=2025-01-20|website=www.sanook.com/movie|language=th}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝအစပိုင်း ==
ဂျီရဝက် ဆူထိဝါနိချက်ဆာ ကို ၂၀၀၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည် ။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Dew Jirawat - Nam thần Thái Lan mới nổi làm Cnet mê như điếu đổ|url=https://www.dienanh.net/dew-jirawat-nam-than-thai-lan-moi-noi-lam-cnet-me-nhu-dieu-do-44121.html|access-date=2025-01-20|website=www.dienanh.net|language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-03-07 |title=น่าจับตามอง! &quot;ดิว จิรวรรตน์&quot; คลื่นลูกใหม่หล่อโดนใจทำแฟนคลับติดตามไอจีทะลุ 2 ล้าน {{!}} daradaily |url=https://www.daradaily.com/news/110998/read |access-date=2023-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307012720/https://www.daradaily.com/news/110998/read |archive-date=7 March 2022 }}&lt;/ref&gt; သူ၏မွေးနံအမည်မှာ Kongkidakorn ဖြစ်သော်လည်း မူလတန်းကျောင်းတက်စဉ်က Jirawat ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သူသည် [[GMMTV]] လက်အောက်ရှိ အနုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည် ။ အထက်တန်းကျောင်းတွင် Saint Gabriel's College တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ယခု Srinakharinwirot University တွင် Interactive Design နှင့် Multimedia ဘာသာရပ်ကို သင်ယူနေပါသည် ။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Opiari |first=Diani |date=2021-07-23 |title=Biodata Dew Jirawat Sutivanichsak dan Fakta Menarik |url=https://dianiopiari.com/biodata-dew-jirawat-sutivanichsak-dan-fakta-menarik/ |access-date=2023-06-04 |website=Diani Opiari |language=id}}&lt;/ref&gt;သရုပ်ဆောင်မလုပ်မီ မော်ဒယ်အဖြစ် ဖျော်ဖြေရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=5 nam thần Thái Lan được các thương hiệu xa xỉ săn đón |url=https://bazaarvietnam.vn/nhan-vat/5-nam-than-thai-lan-duoc-cac-thuong-hieu-xa-xi-san-don/ |access-date=2023-06-04 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram Dew Jirawat Sutivanichsak IG Lengkap Biodata Height, Birthday, Drama, Umur, Tanggal Lahir |url=https://metrolampungnews.pikiran-rakyat.com/entertainment/amp/pr-1363341606/instagram-dew-jirawat-sutivanichsak-ig-lengkap-biodata-height-birthday-drama-umur-tanggal-lahir |access-date=2023-06-04 |website=metrolampungnews.pikiran-rakyat.com}}&lt;/ref&gt;

== အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းနှင့် အောင်မြင်မှုများ ==
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Dew သည် F4 Thailand: Boys Over Flowers ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် &quot;Ren Renrawin Aira&quot; (Rui Hanazawa) အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ Yoko Kamio ၏ ထိုင်း manga Hana Yori Dango ကို ထိုင်းဘာသာပြန်ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-10-16 |title=GMMTV ประกาศสร้าง F4 เวอร์ชั่นไทย ชาวเน็ตเปิดแคสติ้ง(มโน) |url=https://www.sanook.com/movie/91547/ |access-date=2023-06-05 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[GMMTV]] မှ သရုပ်ဆောင်များကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-10-16 |title=เปิดคาดการณ์ ใครบ้างจะได้รับบท F4 หลัง GMMTV ทำฮือฮา ประกาศสร้างเวอร์ชั่นไทย |url=https://drama.kapook.com/view215921.html |access-date=2023-06-04 |website=kapook.com |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-16 |title=Teaser for Thailand's 'Boys Over Flowers' remake released |url=https://www.thejakartapost.com/life/2020/09/18/teaser-for-thailands-boys-over-flowers-remake-released.html |access-date=2023-06-04 |website=The Jakarta Post |language=en}}&lt;/ref&gt; ဇာတ်လမ်းတွဲသည် နိုင်ငံတကာတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး၊ အွန်လိုင်းတွင် ကြည့်ရှုရန် &quot;ထိပ်တန်း ထိုင်းရိုမန့်စ်ဇာတ်လမ်းတွဲ&quot; တွင် အဆင့် ၁ နေရာရှိရခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-31 |title=Ranking almost all Boys Over Flower versions |url=https://forum.allkpop.com/thread/137235-ranking-almost-all-boys-over-flower-versions/ |access-date=2023-06-04 |website=allkpop forums |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427002444/https://forum.allkpop.com/thread/137235-ranking-almost-all-boys-over-flower-versions/ |archive-date=27 April 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2022-07-14 |title=11 Thai Romance Dramas To Watch On YouTube (with English subtitles) |url=http://www.alphagirlreviews.com/11-thai-romance-dramas-to-watch-on-youtube-with-english-subtitles/ |access-date=2023-06-04 |website=AlphaGirl Reviews |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Dew၏အခန်းကဏ္ဍသည် နွေးထွေးသော ဧည့်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ Dew ကို ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ရေပန်းစားစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Boys Over Flowers: Bright, Win, Dew And Nani Are Our May 2023 BAZAAR Man Cover Stars |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/video/boys-over-flowers-bright-win-dew-and-nani-are-our-may-2023-bazaar-man-cover-stars/ |access-date=2023-06-04 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-16 |title=F4 Thailand เผยโฉม &quot;ไบร์ท-วิน-นานิ-ดิว&quot; ประกบนางเอกน้องใหม่ ในทีเซอร์สุดปัง! |url=https://www.sanook.com/movie/103161/ |access-date=2023-06-04 |website=www.sanook.com/movie |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=มันดีต่อหัวใจ!! ส่องหนุ่มสาวชาว F4 Thailand สวยหล่อ สดใส พร้อมกระชากใจแฟนซีรีส์ |url=https://entertainment.trueid.net/detail/GRV4M7QLomdw |access-date=2023-06-04 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=YESASIA: Related Items - F4 Thailand: Boys Over Flowers - Dew Acrylic Standee Celebrity Gifts, PHOTO/POSTER - Dew Jirawat Sutivanichsak - Thailand Other Asia Movies &amp; Videos - Free Shipping - North America Site |url=https://www.yesasia.com/us/f4-thailand-boys-over-flowers-dew-acrylic-standee/1110696838-0-0-0-en/related-items.html |access-date=2023-06-04 |website=www.yesasia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yusron |first=Atmi Ahsani |title=6 Alasan Dew Jirawat Bisa Jadi Aktor TV Favoritmu Tahun Ini |url=https://hot.detik.com/tv-news/d-5479379/6-alasan-dew-jirawat-bisa-jadi-aktor-tv-favoritmu-tahun-ini |access-date=2023-06-04 |website=detikhot |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် Dew သည် F4 Thailand သရုပ်ဆောင်များနှင့်အတူ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင် &quot;Shooting Star&quot; ဂီတဖျော်ဖြေပွဲများတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |title=&quot;ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ&quot; บินไทเป ฮอตติดเทรนด์ทวิต แฟนร่วมส่งแน่นสนามบิน! |url=https://entertainment.trueid.net/detail/G6gLr8e0y9xZ |access-date=2023-02-04 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ONLINE |first=TUOI TRE |date=2023-03-04 |title=F4 Thái Lan khiến khán giả phấn khích khi nói tiếng Việt |url=https://tuoitre.vn/news-20230304211751625.htm |access-date=2023-03-05 |website=TUOI TRE ONLINE |language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=F4 Thailand／BOYS OVER FLOWERS（タイ版「花より男子」）｜ドラマ｜テレ朝チャンネル |url=https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/0935/ |access-date=2023-05-12 |website=www.tv-asahi.co.jp |language=ja |archive-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512052434/https://www.tv-asahi.co.jp/ch/contents/drama/0935/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=F4 Thailand: Boys Over Flowers stars coming to Manila in November |url=https://www.pep.ph/guide/tv/169095/f4-thailand-manila-a4579-20221016 |access-date=2023-05-12 |website=PEP.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=thanhnien.vn |date=2022-03-11 |title=Chân dung mỹ nam 1,9m, nổi lên nhờ 'Vườn sao băng' bản Thái |url=https://thanhnien.vn/chan-dung-my-nam-1-9m-noi-len-nho-vuon-sao-bang-ban-thai-1851437520.htm |access-date=2023-06-05 |website=thanhnien.vn |language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=「F4 Thailand／BOYS OVER FLOWERS」（タイ版「花より男子」）が話題沸騰！ タイから華麗なる4人がやってきた！【Bright Win Dew Nani】 - カルチャートピックス |url=https://spur.hpplus.jp/culture/topics/2023-06-24-FYPijg/ |access-date=2023-06-24 |website=SPUR |language=ja}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အချစ်ကဗျာ ''Zero in the Moonlight'' တွင် &quot;Fong&quot; အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Citation |title=零的魔力 |date=2022-12-31 |url=https://zh.wikipedia.org/w/index.php?title=零的魔力&amp;oldid=75313072 |work=维基百科，自由的百科全书 |access-date=2023-06-04 |language=zh}}&lt;/ref&gt; ''Magic of Zero'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Tontawan Tantivejakul (Tu)၏ ချစ်သူအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |date=2022-09-12 |title=Review Zero in the Moonlight, Comeback Dew Jirawat dan Tu Tontawan |url=https://yoursay.suara.com/entertainment/2022/09/12/183258/review-zero-in-the-moonlight-comeback-dew-jirawat-dan-tu-tontawan |access-date=2023-01-02 |website=suara.com |language=id}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် Dew သည် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ် ''Home School'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် &quot;Nai&quot; အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး Ramida Jiranorraphat (Jane) နှင့် Hirunkit Changkham (Nani) တို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-12-28 |title=Fakta Dew Jirawat Sutivanichsak, Pemeran Ren di F4 Thailand |url=https://www.idntimes.com/hype/entertainment/suandewi-oka/fakta-dew-jirawat-sutivanichsak-ren-di-f4-thailand-c1c2 |access-date=2023-06-04 |website=www.idntimes.com |language=id}}&lt;/ref&gt;  ဇာတ်လမ်းတွဲကို Prime Video တွင် ထုတ်လွှင့်သည့် ပထမဆုံး ထိုင်းဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-06-14 |title=Haunting 'Home School' becomes first original Thai series on Prime |url=https://www.nationthailand.com/lifestyle/entertainment/40028535 |access-date=2023-12-10 |website=nationthailand |language=en}}&lt;/ref&gt; ဇူလိုင်လတွင် (G)I-dle ၏ I Do: A Love Story in Bangkok ဂီတဗီဒီယိုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ Dewသည် လူကြိုက်များသော တရုတ်ဇာတ်လမ်းတွဲ ''A Love So Beautiful''ကို ပြန်လည်ရိုက်ကူးမည့် ''You Are My First Love'' ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Chanikarn Tangkabodee (Prim) နှင့်အတူ အချစ်ဟာသ ဇာတ်လမ်းတွဲအဖြစ် ပါဝင်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-23 |title=สรุปสิ่งน่าสนใจจากงาน #GMMTV2023 หมากตัวเดิมบนกระดานใหม่ของค่ายยักษ์ |url=https://thestandard.co/gmmtv-2023/ |access-date=2023-08-04 |website=THE STANDARD |language=th}}&lt;/ref&gt;

==ထောက်ခံချက်များ==
Dew သည် ''Mint'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-17 |title=สิ้นสุดการรอคอย! 'Mint Magazine' ฉบับปฐมฤกษ์ ที่คว้าตัว 4 หนุ่ม #F4Thailand มาขึ้นปกที่นี่ที่แรกก่อนใคร กับซีรีส์ที่สร้างปรากฎการณ์ Talk of the Town |website=[[Facebook]] |url=https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162333078851534/162270645524444 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524124128/https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162333078851534/162270645524444/ |archive-date=2022-05-24 |accessdate=2022-05-24 |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-09-20 |title=สิ้นสุดการคอย! ฉลองครบรอบ 1 ปี Mint Magazine กับฉบับพิเศษ ยกทัพนักแสดงนำจากซีรีส์ #F4Thailand มาขึ้นปก #MintVol6 กันแบบฟูลทีม! |website=[[Facebook]] |url=https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162270702191105/384620746622765/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524104137/https://www.facebook.com/mintmagth/photos/a.162270702191105/384620746622765/ |archive-date=2022-05-24 |accessdate= |language=th}}&lt;/ref&gt; ''Harper's Bazaar'', ''L'Officiel Hommes'', ''LIPS'' နှင့် ''Elle'' စသည့် ဖက်ရှင်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lim |first=Wilson |date=2023-02-07 |title=Dew Jirawat Is Not Your Ordinary Thai Idol |url=https://grazia.sg/celebrity/mens-folio-dew-jirawat/ |access-date=2023-06-04 |website=Grazia Singapore |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-24 |title=XBlush&amp;Dew 封面大片视频预告 |url=https://weibo.com/tv/show/1034:4753803665408164?from=old_pc_videoshow |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524130715/https://weibo.com/tv/show/1034:4753803665408164?from=old_pc_videoshow |archive-date=2022-05-24 |accessdate=2022-05-24 |language=zh-hans}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tso |first=Gloria Christine |date=2023-05-17 |title=Dew Jirawat Sutivanichsak On Juggling Artistry And Acting As F4 Thailand's Ren |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/bazaar-man/dew-jirawat-sutivanichsak-on-juggling-artistry-and-acting-as-f4-thailands-ren/ |access-date=2023-06-05 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pp Group Thailand Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Freel%2FCrN_YPegCbX%2F%3Figshid%3DMTc4MmM1YmI2Ng%253D%253D |access-date=2023-06-05 |website=Instagram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=GARÇON |first=LIPS |date=2021-03-17 |title=#GarçonFashionChallenge with DEW - LIPS GARÇON |url=https://www.lips-mag.com/garconfashionchallenge-with-dew/ |access-date=2023-06-05 |website=LIPS MAGAZINE |language=th |archive-date=5 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605203949/https://www.lips-mag.com/garconfashionchallenge-with-dew/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tso |first=Gloria Christine |date=2023-05-17 |title=Dew Jirawat Sutivanichsak On Juggling Artistry And Acting As F4 Thailand's Ren |url=https://www.harpersbazaar.com.sg/bazaar-man/dew-jirawat-sutivanichsak-on-juggling-artistry-and-acting-as-f4-thailands-ren/ |access-date=2023-10-17 |website=Harper's Bazaar Singapore |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် Louis Vuitton, Fendi, Prada, Ralph Lauren, Bottega Veneta နှင့် Valentino ကဲ့သို့သော နာမည်ကြီး ဖက်ရှင်အမှတ်တံဆိပ်များအတွက် ပုံစံထုတ်ဖော်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goh |first=Amanda |title=Meet the stars of F4 Thailand: Boys Over Flowers—Bright, Metawin, Dew and Nani |url=https://www.tatlerasia.com/lifestyle/entertainment/bright-win-metawin-dew-nani-f4-thailand-boys-over-flowers-actors |access-date=2023-06-05 |website=Tatler Asia |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lu |first=Manfred |date=2023-02-02 |title=Dew Jirawat Is Not Your Ordinary Thai Idol |url=https://www.mens-folio.com/108221/dew-jirawat-is-not-your-ordinary-thai-idol/ |access-date=2023-10-17 |website=Men's Folio |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၃ ခုနှစ် မေလတွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဆိုးလ်မြို့ရှိ Louis Vuitton Pre-Fall 2023 Show တွင် ဧည့်သည်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ထင်ရှားသောဖက်ရှင်ပွဲတစ်ခုအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=vtsang |date=2023-05-26 |title=Felix (Stray Kids) hội ngộ Dew Jirawat ở show Louis Vuitton Cruise 2024 |url=https://bazaarvietnam.vn/felix-stray-kids-hoi-ngo-dew-jirawat-o-show-louis-vuitton-cruise-2024/ |access-date=2023-06-05 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သူ၏ Instagram စာမျက်နှာတွင် Follower အရေအတွက် ၇.၅ သန်းကျော်ရှိခဲ့သည်။ Dew၏ လူနေမှုပုံစံ နှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းစသည်ဖြင့် လူကြိုက်များသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2000 (@dew_jsu) • Instagram photos and videos |url=https://www.instagram.com/dew_jsu/ |access-date=2023-06-05 |website=www.instagram.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ Dew သည် တောင်အာရှနိုင်ငံအချို့၌ တစ်ကိုယ်တော်ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-07-10 |title=Thai star Dew Sutivanichsak will meet fans in Hong Kong and other Asian cities |url=https://www.lifestyleasia.com/hk/culture/events/thai-star-dew-sutivanichsak-fan-meeting-asia-venue-ticket-details/ |access-date=2023-08-05 |website=Lifestyle Asia Hong Kong |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-08-11 |title=Thai star Dew Sutivanichsak will meet fans in Hong Kong this September |url=https://www.lifestyleasia.com/hk/culture/events/thai-star-dew-sutivanichsak-fan-meeting-asia-venue-ticket-details/ |access-date=2023-10-17 |website=Lifestyle Asia HK |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thai stars Dew Jirawat, Mew Suppasit to hold fan meetings in Manila this month |url=https://mb.com.ph/2023/10/9/thai-stars-dew-jirawit-mew-suppasit-to-hold-fan-meetings-in-manila-this-month |access-date=2023-10-17 |website=Manila Bulletin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Janezellll |date=2023-10-10 |title=Unmissable moments: Why Dew Jirawat's Fan Meet is a must-attend |url=https://annyeongoppa.com/2023/10/10/unmissable-moments-why-dew-jirawats-fan-meet-in-manila-is-a-must-attend/ |access-date=2023-10-17 |website=Annyeong Oppa |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  ထို့နောက် စက်တင်ဘာလတွင် အီတလီနိုင်ငံ မီလန်မြို့ရှိ Emporio Armani Fashion Week နှင့် Onitsuka Tiger SS 2024 ဖက်ရှင်ပြပွဲတို့တွင် ဧည့်သည်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2023-09-25 |title=Bright Vachirawit, Win Metawin, And More Grabbed Attention At The Fashion Shows |url=https://www.thaiupdate.info/bright-win-more-fashion-shows-2023/ |access-date=2023-10-17 |website=Thai Update |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==ရိုက်ကူးမှုစာရင်း==
===ဇာတ်လမ်းတွဲ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! Year
! Title
! Role
! Notes
! Network
! Ref
|-
| 2021
| ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers]]''
| &quot;Ren&quot; Renrawin Aira
| Main role
| rowspan=&quot;7&quot; | [[:en:GMM 25|GMM25]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ-ตู&quot; แท็กทีมรับรางวัลแห่งปี จากซีรีส์ F4 Thailand |url=https://entertainment.trueid.net/detail/6lJxw6q28AEB |access-date=2023-06-05 |website=entertainment.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ''Magic of Zero: Zero In The Moonlight''
| Fong
| Main role
| &lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |last=sinergianews.com |title=Kapal DewTU Kumpul! Info Mini Seri Thailand Magic of Zero: Zero In The Moolight, Sinopsis, Jadwal, Pemain - Ada Dew Jirawat, Tu Tontawan |url=https://www.sinergianews.com/read/46508/kapal-dewtu-kumpul-info-mini-seri-thailand-magic-of-zero-zero-in-the-moolight-sinopsis-jadwal-pemain-ada-dew-jirawat-tu-tontawan |access-date=2023-01-02 |website=www.sinergianews.com |language=id |archive-date=2 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102143026/https://www.sinergianews.com/read/46508/kapal-dewtu-kumpul-info-mini-seri-thailand-magic-of-zero-zero-in-the-moolight-sinopsis-jadwal-pemain-ada-dew-jirawat-tu-tontawan |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:en:Good Old Days (Thai TV series)|Good Old Days]]''
| Nut
| Guest role (Ep. 10)
| &lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PxOKfl8-H8E |title=GMMTV 2022 {{!}} GOOD OLD DAYS ร้านซื้อขายความทรงจำ |date=1 December 2021 |publisher=GMMTV OFFICIAL |access-date=2 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019232051/https://www.youtube.com/watch?v=PxOKfl8-H8E |archive-date=19 October 2022 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2023
| ''Home School'' 
| Nai
| Main role
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=Home School {{!}} TVmaze |date=2023-06-09 |url=https://www.tvmaze.com/shows/59254/home-school |access-date=2023-06-04 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|- 
| ''Faceless Love''
| &quot;Vee&quot; Veekij Kraiphiwat
| Main role
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dew Jirawat dan Kao Supassara Akan Bintangi Drama 'Faceless Love' - Radio Web Indo |url=https://www.radiowebindo.com/film-drama/pr-805809738/dew-jirawat-dan-kao-supassara-akan-bintangi-drama-faceless-love |access-date=2023-06-04 |website=www.radiowebindo.com |archive-date=27 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250527201223/https://www.radiowebindo.com/film-drama/pr-805809738/dew-jirawat-dan-kao-supassara-akan-bintangi-drama-faceless-love }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2024
| ''[[:en:A Love So Beautiful (Thai TV series)|A Love So Beautiful]]''
| &quot;Chadjen&quot; Phaisansakul
| Main role
| &lt;ref&gt;{{Citation |title=เพราะเธอคือรักแรก {{!}} GMMTV 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KD_jLyHaYR8 |access-date=2023-05-30 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=S |first=Ika |date=2022-11-24 |title=Thailand Remake Dracin A Love So Beautiful, Dibintangi Dew Jirawat – kabarbintang.id |url=https://www.kabarbintang.id/thailand-remake-dracin-a-love-so-beautiful-dibintangi-dew-jirawat/ |access-date=2023-06-04 |language=en-US |archive-date=10 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210042932/https://www.kabarbintang.id/thailand-remake-dracin-a-love-so-beautiful-dibintangi-dew-jirawat/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prim Chanikan Bakal Pilih Win Metawin Atau Dew Jirawat Sutivanichsak? GMMTV Rilis Thai Drama Terbaru Bukan BL? - Giwangkara |url=https://www.giwangkara.com/entertainment/pr-855815029/prim-chanikan-bakal-pilih-win-metawin-atau-dew-jirawat-sutivanichsak-gmmtv-rilis-thai-drama-terbaru-bukan-bl |access-date=2023-06-04 |website=www.giwangkara.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2025
| ''Leap Day''
| &quot;Night&quot; Rattikan
| Main role
|
|}

==ဂီတမှတ်တမ်းများ==
===သီချင်းများ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Song Title
!Artist
!{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|&quot;Who Am I&quot;
|[[:en:Vachirawit Chivaaree|Vachirawit Chivaaree]] (Bright), Jirawat Sutivanichsak, [[:en:Metawin Opas-iamkajorn|Metawin Opas-iamkajorn]] (Win) &amp; [[:en:Hirunkit Changkham|Hirunkit Changkham]] (Nani)
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=เอาพี่ไปทอดที! #WhoAmIMV ไบรท์ วิน ดิว นานิ ร้องเพลงประกอบ F4 Thailand เพลงแรก ขึ้นเทรนด์อันดับ 1! |url=https://music.trueid.net/th-th/detail/vdWGGKYLPOLd |access-date=16 May 2023 |website=music.trueid.net |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=2Z2P481fJwk |title=Who am I Ost.F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS - BRIGHT, WIN, DEW, NANI |date=16 December 2021 |publisher=GMMTV RECORDS |access-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230222132529/https://www.youtube.com/watch?v=2Z2P481fJwk |archive-date=22 February 2023 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;Shooting Star&quot;
|[[:en:Vachirawit Chivaaree|Vachirawit Chivaaree]] (Bright), Jirawat Sutivanichsak (Dew), [[:en:Metawin Opas-iamkajorn|Metawin Opas-iamkajorn]] (Win) &amp; [[:en:Hirunkit Changkham|Hirunkit Changkham]] (Nani)
|&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=1cdzuHXd6S8 |title=Shooting Star Ost.F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS - BRIGHT, WIN, DEW, NANI |date=27 December 2021 |publisher=GMMTV RECORDS |access-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006115245/https://www.youtube.com/watch?v=1cdzuHXd6S8 |archive-date=6 October 2022 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ส่องความปังหนุ่ม F4 Thailand ในเพลง Shooting Star หล่อละลายไปเลย |url=https://intrend.trueid.net/article/%E0%B8%AA%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B8%84%E0%B8%A7%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B8%9B%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B8%E0%B9%88%E0%B8%A1-f-4-thailand-%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%A5%E0%B8%87-shooting-star-%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B9%84%E0%B8%9B%E0%B9%80%E0%B8%A5%E0%B8%A2-trueidintrend_256670 |website=TrueID Creator |access-date=19 June 2023 |language=th |date=28 December 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ&quot; ส่งโมเมนต์อินเลิฟผ่านเพลง &quot;Shooting Star&quot;ประกอบซีรีส์ &quot;F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS&quot; |url=https://kazz-magazine.com/145146-2/ |website=KAZZ Magazine |access-date=19 June 2023 |language=th |date=4 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619043907/https://kazz-magazine.com/145146-2/ |archive-date=19 June 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ไบร์ท-วิน-ดิว-นานิ ถ่ายทอดโมเมนต์อินเลิฟผ่าน 'Shooting Star' อีกเพลงจากซีรีส์ F4 THAILAND |url=https://workpointtoday.com/f4-thailand-shooting-star/ |website=workpointTODAY |access-date=19 June 2023 |language=th |archive-date=17 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317144910/https://workpointtoday.com/f4-thailand-shooting-star/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;In The Wind&quot;
|Jirawat Sutivanichsak|Dew
|&lt;ref&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=jF7va9vscNY |title=In the Wind Ost.F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS - DEW JIRAWAT |date=10 January 2022 |publisher=GMMTV RECORDS |access-date=25 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702045748/https://www.youtube.com/watch?v=jF7va9vscNY |archive-date=2 July 2022 |url-status=live |via=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|&quot;North Star&quot;
|Dew
|&lt;ref&gt;{{Citation |title=NORTH STAR - DEW JIRAWAT |url=https://www.youtube.com/watch?v=IezX3kq5w_U |access-date=2023-08-04 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Brickinfo |date=2023-08-04 |title=&quot;Dew&quot; ส่งเพลงเพราะสุขปนเศร้า &quot;North Star&quot; ใช้ดวงดาวส่งผ่านความคิดถึง |url=https://brickinfotv.com/entertainment/195610 |access-date=2023-08-04 |website=BrickinfoTV.com |language=th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Dew Jirawat – NORTH STAR |url=https://genius.com/Dew-jirawat-north-star-lyrics |access-date=2023-08-04}}&lt;/ref&gt;
|}

===ဂီတဗီဒီယိုများတွင်ပါဝင်မှုများ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Title
! scope=&quot;col&quot; | Artist
! scope=&quot;col&quot; | Channel
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
|2023
|[[:en:I Do ((G)I-dle song)|I Do: A Love Story in Bangkok]]
|[[:en:(G)I-dle|(G)I-dle]]
|[[:en:88rising|88rising]]
|&lt;ref name=&quot;I Do&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nme.com/news/music/gi-dle-music-video-i-do-f4-thailand-boys-over-flowers-stars-3472838 |title=(G)I-DLE drop music video for 'I Do' with 'F4 Thailand: Boys Over Flowers' stars |website=NME |first=Puah |last=Ziwei |date=25 July 2023 |accessdate=2 August 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

==ဆုများနှင့် ဆန်ခါတင်စာရင်း==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:35em;&quot; |Award
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40em;&quot; |Category
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25em;&quot; |Work
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5em;&quot; |Result
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|Ref.|References}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2022
|The 3rd Mani Mekhala Awards (2022)
|Outstanding Male Rising Star
|
| {{won}}
|&lt;ref name=&quot;merged1&quot;&gt;{{cite tweet|number=1561186998513287168|user=GMMTV|title=ขอแสดงความยินดีกับ &quot;ไบร์ท วชิรวิชญ์&quot;, วิน เมธวิน, ดิว จิรวรรตน์ และ ตู ต้นตะวัน ด้วยนะคะ ได้รับรางวัล&quot;มณีเมขลา&quot; ประจำปี 2565 ไบร์ท วชิรวิชญ์ ได้รับรางวัล &quot;ดาราชายมหานิยมมหาชน&quot; จากซีรีส์ &quot;F4 Thailand&quot; ตัดสินจากผลโหวตจากมหาชน 29 ประเทศ และ รางวัล &quot;ซุปเปอร์สตาร์เจ้าเสน่ห์&quot; #GMMTV https://t.co/TPqCrMpfUA|author=GMMTV|author-link=GMMTV|date=21 August 2022|access-date=30 November 2022|language=th|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821051738/https://twitter.com/gmmtv/status/1561186998513287168|archive-date=21 August 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|Content Asia Awards
|Best Original Song:
For Movie or An Asian TV Program
|&quot;Who Am I&quot; Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
|{{nom}}
|
|-
|The 27th Asian Television Awards (ATA)
|Best Theme Song
|&quot;Who Am I&quot; Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asian Television Award |url=https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1/ |access-date=2022-11-28 |website=www.asiantelevisionawards.net |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026085035/https://www.asiantelevisionawards.net/nominees/day-1 }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[:en:Asian Academy Creative Awards|Asian Academy Creative Awards (AAA) 2022]]
|Best Theme Song or Title Theme:
National Winners
| rowspan=&quot;2&quot; |&quot;Who Am I&quot; Ost. ''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2022 AAA National Winners |url=https://aaca.wpenginepowered.com/wp-content/uploads/2022/11/Full-List-of-NW22_-Categories-20.11.22.pdf |access-date=September 30, 2022 |website=Asian Academy Creative Awards}}&lt;/ref&gt;
|-
|Best Theme Song or Title Theme:
Grand Final Winners
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite tweet|number=1600831657723904001|user=parbdee|title=ซีรีส์ F4 Thailand : หัวใจรักสี่ดวงดาว BOYS OVER FLOWERS จาก GMMTV ได้รับรางวัล สาขา BEST THEME SONG OR TITLE THEME รางวัลระดับเอเชีย ในงาน Asian Academy Creative Awards 2022 🏆ณ ประเทศสิงคโปร์ #F4Thailand #GMMTV #ภาพดีทวีสุข https://t.co/vBaTkPca3o|author=ภาพดีทวีสุข|date=8 December 2022|access-date=14 February 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=&quot;5&quot; |2023
|14th Nataraja Awards
|Best Cast Ensemble 
|''[[F4 Thailand: Boys Over Flowers|F4 Thailand]]''
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite web |title=เปิดเผยรายชื่อ ผู้เข้าชิงรางวัลนาฏราช ครั้งที่ 14 |url=https://pantip.com/topic/42195658? |website=Pantip |access-date=1 September 2023 |language=th}}&lt;/ref&gt;
|-
|Central World Music Community Award 2023
|Artist Of The Year
|&quot;North Star&quot;
|{{Nom}}
|
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
* {{IMDb name|12154673}}
* {{Instagram|dew_jsu}}
* {{weibo|7516920610}}

[[ကဏ္ဍ:၂၀၀၀ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ထိုင်း အဆိုတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:GMMTV အနုပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>qzo1x7aax08e589q5buo2ps5clceqi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခုရုမဇခိဂျင်းဂျဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269479</id>
    <revision>
      <id>1061342</id>
      <parentid>1029537</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5658" sha1="6mpjo2uilso2exgawfr5s2ffq1227qa" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name             = ခုရုမဇခိဂျင်းဂျဘူတာ
| native_name      = {{Unbulleted list|車折神社駅|くるまざきじんじゃ}}
| native_name_lang = ja
| image            = 京福車折神社駅.JPG
| alt              = Station platforms, 2007
| caption          = Station platforms, 2007
| address          = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]]
| borough          = [[Kyoto Prefecture]]
| country          = [[Japan]]
| coordinates      = {{coord|35.0167602|N|135.6890329|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;map&quot; /&gt;
| operator         = [[Keifuku Electric Railroad]]
| line             = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]]
| distance         = 6.2km from {{STN|Shijō-Ōmiya|x}}
| platforms        = 2
| tracks           = 2
| train_operators  =
| connections      =
| structure        = At-grade
| parking          =
| bicycle          =
| accessible         =
| code             = A10
| website          = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/kurumazaki-jinja.php|Official}} {{in lang|ja}}
| opened           = {{start date|1910|03|25}}
| closed           = &lt;!-- N/A --&gt;
| passengers       = 0.7 million
| pass_year        = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot; /&gt;
| pass_rank        =
}}

'''ခုရုမဇခိဂျင်းဂျဘူတာ''' (車折神社駅, Kurumazaki-Jinja-eki)   သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt; ဤဘူတာသည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာမှ အနောက်ဘက်ရှိ အရရှိယာမဘူတာသို့ ပြေးဆွဲသည့် ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot; /&gt;

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာတွင် စင်္ကြံနှစ်ခု ပါရှိသည်။ စင်္ကြံအမှတ် (၁) သည် အရရှိယာမဘူတာသို့ သွားမည့်ရထားများစီးနင်းရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး စင်္ကြံအမှတ် (၂) သည် ရှိဂျောအိုးမိယဘူတာသို့သွားမည့် ရထားများစီးနင်းရန် အသုံးပြုသည်။&lt;ref name=&quot;planner&quot; /&gt;

==ကပ်လျက်ဘူတာ==
{{J-railservice start}}
{{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်အရရှိယာမရထားလိုင်း}}]]|col=#9d2917|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=[[အရိဆုဂဝဘူတာ|အရိဆုဂဝ]] (A9)|next=[[ရိုခုအိုးအင်းဘူတာ|ရိုခုအိုးအင်း]] (A11)}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Kurumazaki-Jinja Station}}
* {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}}

{{Randen Arashiyama Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
| url = http://randen.keifuku.co.jp/train/kurumazaki-jinja.php
| script-title = ja:車折神社
| publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]]
| access-date = 2010-10-11
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20210119083538/https://randen.keifuku.co.jp/train/kurumazaki-jinja.php
| archive-date = 19 January 2021
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.openstreetmap.org/node/335664336
| title = Node: Kurumazaki-Jinja (335664336)
| publisher = [[OpenStreetMap]]
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| title = Keifuku Line (Randen)
| publisher = Discover Kyoto
| access-date = 2010-10-11
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171028094226/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| archive-date = 28 October 2017
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planner&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&amp;station_name=車折神社&amp;map_id=1&amp;lang=en
| title = Station Map
| publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{Cite book 
| url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html 
| script-chapter = ja:第8章 都市施設 
| trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities 
| script-title = ja:京都市統計書 
| trans-title = Statistics of Kyoto City 
| year = 2017 
| publisher = City of Kyoto 
| language = ja 
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>6mpjo2uilso2exgawfr5s2ffq1227qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျိုတိုစီရင်စု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>271831</id>
    <revision>
      <id>1061326</id>
      <parentid>1041526</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59645" sha1="phxfrstly9d0zgt7szfoklwipi0kvo3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ကျိုတိုစီရင်စု
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|京都府}}}}
| settlement_type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| image_skyline = {{multiple image
  | border                 = infobox
  | perrow                 = 1/3/2/2/1
  | caption_align          = center
  | total_width            = 280
  | image1                 = Kiyomizu Dera In Autumn (245582905).jpeg
  | caption1               = [[ခိယောမိဇုကျောင်းတော်]]
  | image2                 = Golden Pavilion Kinkaku-ji water mirror 2024.jpg
  | caption2               = [[ခင်ခခုဂျိ]]
  | image3                 = Fushimi Inari, Kyoto, 20240818 1350 4428.jpg
  | caption3               = [[ဖုရှိမိအိနရိ - တိုင်းရှ]]
  | image4                 = Bamboo wood Kyoto 2024 2.jpg
  | caption4               = [[အရရှိယာမ]]ရှိ ဆဂနိုဝါးတော
  | image5                 = Funaya in Ine Town, Yosa District, Kyoto Prefecture 005.jpg
  | caption5               = [[အိနဲ - အုရ]]
  | image6                 = 2023.08.12 Phoenix Hall in Byōdō-in.jpg
  | caption6               = [[ဘယောဒိုး - အင်း]]
  | image7                 = Tō-ji, Kyōto (Yozakura).jpg
  | caption7               = [[တိုးဂျိ]]
  | image8                 = Fudou321tea.jpg
  | caption8               = [[အုဂျိမြို့]]ရှိ လက်ဖက်စိုက်ခင်းများ
  | image9                 = View from the observatory of Nariai-ji Temple in Miyazu, Kyoto 01.jpg
  | caption9               = [[အမနိုဟရှိဒတဲ]] နှင့် [[မိယဇုပင်လယ်အော်]] တို့၏ မြင်ကွင်းကျယ်
  }}
| translit_lang1 = Japanese
| translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|京都府}}
| translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Kyōto-fu}}
| image_flag = Flag of Kyoto Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Kyoto prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = Symbol
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 7
| coordinates = {{coord|35|1|18|N|135|45|20.2|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = [[Japan]]
| subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]]
| subdivision_name1 = [[Kansai region|Kansai]]
| subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Island]]
| subdivision_name2 = [[Honshu]]
| seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]]
| seat = [[Kyoto|Kyoto City]]
| parts_type = Subdivisions
| parts_style = para
| p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 6
| p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 26
| leader_title = [[List of prefectural governors in Japan|Governor]]
| leader_name = [[Takatoshi Nishiwaki]]
| area_total_km2 = 4,612.19
| area_water_percent = 1.0
| area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|31st]]
| population_footnotes = 
| population_total = 2578087
| population_as_of = 1 October 2020
| population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|13th]]
| population_density_km2 = 566
| demographics_type2 = GDP
| demographics2_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}&lt;/ref&gt;
| demographics2_title1 = Total
| demographics2_info1 = [[JP¥]] 11,108 billion&lt;br /&gt;[[US$]] 82.1 billion (2022)
| iso_code = JP-26
| website = {{URL|https://www.pref.kyoto.jp/en/index.html}}
| module = {{Infobox place symbols| embedded=yes
| country                 = Japan
| bird                    = [[Streaked shearwater]] (''Calonectris leucomelas'')
| fish                    = 
| flower                  = Weeping&amp;nbsp;[[cherry]]&amp;nbsp;[[blossom]] (''Prunus spachiana'')
| tree                    = Kitayama&amp;nbsp;[[Sugi]] (''Cryptomeria japonica'')
}}
| anthem = [[:ja:京都府の歌|Kyoto-fu no uta]]
}}

'''ကျိုတိုစီရင်စု'''  (京都府, Kyōto-fu) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၊ [[ခန်းဆိုင်းဒေသ]]တွင် ရှိသည့် စီရင်စုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ လူဦးရေမှာ ၂.၅၈ သန်း ရှိသည်။ ဧရိယာ ၄၆၁၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၈၁ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် [[ဖုခုအိခရိုင်]]၊ အရှေ့ဘက်တွင် [[ရှိဂခရိုင်]]၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် [[မိအဲခရိုင်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[နာရခရိုင်]]နှင့် [[အိုဆာကာစီရင်စု]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[ဟယောဂိုခရိုင်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်။

ကျိုတိုသည် စီရင်စု၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်။ စီရင်စုရှိ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျိုတိုမြို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ အခြားသော အဓိကမြို့များမှာ ခမဲအိုခမြို့၊ မအိဇုရုမြို့နှင့် အုဂျိမြို့တို့ ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုစီရင်စုသည် ကျိုတိုပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိကာ အရှေ့တောင်ဘက် ခိအိကျွန်းဆွယ်အထိ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ စီရင်စုပိုင်နယ်မြေအတွင်းတွင် ရှေးခေတ်တိုင်းပြည်များဖြစ်ခဲ့သည့် တန်းဘ၊ တန်းဂေါ့၊ ယမရှိရို စသည်တို့လည်း ပါဝင်နေသည်။ ကျိုတိုစီရင်စု၏ မြို့တော်ကျိုတိုသည် အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် စီရင်စုသည် ကျိုတိုစီရင်စုနှင့် အိုဆကာစီရင်စုဟူ၍ နှစ်ခုသာ ရှိသည်။ စီရင်စုကို ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် ဖု (府）ဟူသည့် စကားလုံဖြင့် ရေးသားသည်။ ကျိုတိုမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အထင်ရှားဆုံး ခရီးသွားနေရာလည်း ဖြစ်သည်။ စီရင်စု၏ မြေဧရိယာ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းကို သဘာဝပန်းခြံများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ စီရင်စုသည် ခဲအိဟန်းရှင်းမြို့ပြဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ခဲအိဟန်းရှင်းမြို့ပြဒေသသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တိုကျိုမြို့ပြဒေသပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျီဒီပီအားဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုအများဆုံး ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Kunikyo-ato, Daigokuden-2.jpg|thumb|200px|left|[[ခုနိခယော]]]]
[[File:史跡長岡宮跡 大極殿公園 2013.12.23 - panoramio.jpg|thumb|200px|left|ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည့် [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]] ရှိ အိုတိုခုနိနန်းတော်]]

မဲဂျိပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကာလမတိုင်မီအထိ ကျိုတိုစီရင်စုတည်ရှိရာ ဧရိယာကို &quot;ယမရှိရို&quot; ဟု သိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Frédéric_2002&quot; /&gt;

သမိုင်းကြောင်းအရ ကျိုတိုမြို့သည် ဂျပန်ဘုရင့်နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျိုတိုမြို့တော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ၆ ရာစုမှ စတင်ခဲ့သည်။ ၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုမြို့တွင် ကောက်ပဲသီးနှံများ ကောင်းမွန်စွာရိတ်သိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ရာသီဥတုကောင်းမွန်စေရန် &quot;အအိုအိမဆွတ်ရိ&quot; (အအိုအိပွဲတော်) ကို ကျင်းပခဲ့သည်။

ကျိုတိုမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်တစ်ခုအနေအဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ကျိုတိုမြို့ထက် ပိုမိုစောသည့်အချိန်ကာလတွင် နာရမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၇၄၁ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ရှောမု (Shōmu) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ကို ခုနိခယော သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ခုနိခယောသည် ကျိုတိုမြို့နှင့် နာရမြို့တို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ လက်ရှိကာလတွင် ထိုခုနိခယောသည် ကျိုတိုစီရင်စုအတွင်း တည်ရှိသည်။ ၇၈၄ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်ကို နဂအိုခခယောမြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်။ နဂအိုခခယောသည်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် ကျိုတိုစီရင်စုအတွင်း တည်ရှိသည်။ ၇၉၄ ခုနှစ်တွင ဘုရင်ခန်းမုသည် မြို့တော်ကို &quot;ဟဲအိအန်ခယော&quot; သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် လက်ရှိမြို့တော် ကျိုတိုဖြစ်လာမည့် အကြောင်းရင်းအစ ဖြစ်သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်ပင် လမ်းများ၊ အိမ်များ၊ ကျောင်းတော်များနှင့် နတ်ကျောင်းများသည် ထိုခေတ်ကာလအတိုင်း တည်ရှိနေကြသေးသည်။

၁၁၉၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံရေးပါဝါသည် ကမာကူရသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ကမာကူရတွင် ဆာမူရိုင်းများ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် &quot;ရှောဂွန်းအတဲ&quot; ဟုခေါ်သည့် အုပ်ချုပ်ရေးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကျိုတိုမြို့သည် ဘုရင့်မြို့တော်အဖြစ် ရှိနေသေးသော်လည်း အာဏာမရှိသည့် ဘုရင်တည်ရှိနေသည့် မြို့အဖြစ်သာ ရှိနေခဲ့သည်။ သို့သော် လွှတ်တော်သည် ကျိုတိုမြို့တွင် တရားရေးရာများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ ၁၃၃၃ ခုနှးစ်တွင် နိုင်ငံတော်ဥပဒေဖြင့် မူလအတိုင်း ကျိုတိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း သုံးနှစ်ကြာပြီးနောက်တွင် အခြားသော ဆာမူရိုင်းတိုက်ပွဲများ ကျိုတိုမြို့တွင် ဖြစ်ပေါ်လာကာ &quot;ရှောဂွန်းအတဲ&quot; အုပ်ချုပ်ရေးအသစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။

၁၄၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီးတစ်ခုဖြစ်သည့် &quot;အိုးနင်းစစ်ပွဲ&quot; သည် ကျိုတိုမြို့တွင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲံသည်။ မြို့၏ နေရာအများစုသည် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံသည်လည်း မြေယာရှင်စနစ်လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် အင်အားတောင့်တင်းလာသည့် လူသစ်ဖြစ်သည့် တိုခုဂဝအိအဲယဆု သည် ၁၆၀၃ ခုနှစ်၌ အဲဒဲ (လက်ရှိ - တိုကျို) တွင် ရှောဂွန်းအတဲအုပ်ချုပ်ရေးကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။

အေဒီ ၁၅ ရာစုတွင် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံမှ ကျိုတိုစီရင်စုရှိ အုဂျိမြို့သို့ လက်ဖက်ရည်များကို ရှောဂွန်းတို့သည် ဆောင်ယူလာခဲ့ရာမှ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လက်ဖက်ရည်ပွဲတတော်ကို ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sambali.blogspot.com/2006/09/luzon-jars-glossary.html|title=Quests of the Dragon and Bird Clan: Luzon Jars (Glossary)|first=Paul Kekai|last=Manansala|date=5 September 2006}}&lt;/ref&gt;

မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသည်လည်း ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဘုရင်မဲဂျိသည် အမြင့်မြတ်ဆုံးသူဖြစ်ပြီး သူသည် နောက်နှစ်တွင် တိုကျိုတွင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျိုတိုမြို့တွင်လည်း ဘုရင့်တရားရုံးလည်း မရှိတော့ပေ။ ၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် &quot;ဖုဟန်းခန်းဆန်းချိဆဲ&quot; ဟူသည့် နိုင်ငံတော်၏ နယ်မြေစနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ထိုစနစ်ဖြင့် ကျိုတိုမြို့ကိုလည်း &quot;ဖု&quot; ဟူသည့် နောက်ဆက်စကာလုံးကပ်ကာ &quot;စီရင်စု&quot; အဆင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုစီရင်စုတွင် ရှေးခေတ်ကာလတိုင်းပြည်များဖြစ်ကြသည့် တန်းဂေါ့၊ ယမရှိရိုနှင့် တန်းဘတိုင်းပြည်၏ အရှေ့ခြမ်းများကို ကျိုတိုစီရင်စုတွင် ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြို့ကြီးများသည် ဗုံးများ ပြင်းထန်စွာ ကြဲချခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် မြို့တော်ဟောင်းဖြစ်သည့် ကျိုတိုသည် ထိုဘေးဆိုးမှ လွတ်ကင်းခဲ့သည်။ သိမ်းပိုက်ထားသည့်ကာလအတွင်း အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ ဆဋ္ဌမမြောက်တပ်မတော် (Sixth Army) နှင့် I Corps တပ်ဖွဲ့များသည် ကျိုတိုတွင် ရုံးချုပ်အဖြစ် တပ်စွဲထားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071214152914/http://www.history.army.mil/documents/8-5/8-5.htm Chronology of the Occupation]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080415182305/http://www.history.army.mil/books/wwii/MacArthur%20Reports/MacArthur%20V1%20Sup/ch7.htm THE EIGHTH ARMY MILITARY GOVERNMENT SYSTEM]&lt;/ref&gt;

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ကျိုတိုစီရင်စုသည် ဟွန်းရှူးကျွန်း၏ အလယ်ဗဟိုနားတွင် တည်ရှိသည်။ ဧရိယာသည် ၄၆၁၂.၁၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇၈၀.၇၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံဧရိယာ၏ ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ အရွယ်အားဖြင့် ကျိုတိုစီရင်စုသည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၃၁ ခုမြောက်အကြီးဆုံး အုပ်ချုပ်ရေးဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်နှင့် ဖုခုအိခရိုင်တို့ကို မျက်နှာချင်းဆိုင်တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်တွင် အိုဆာကာစီရင်စုနှင့် နာရခရိုင်တို့ ရှိသည်။ အရှေ့ဘက်တွင် မိအဲခရိုင်နှင့် ရှိဂခရိုင် ရှိသည်။ အနောက်ဘက်တွင် ဟယောဂိုခရိုင် ရှိသည်။ စီရင်စုကို တန်းဘတောင်တန်းများက အလယ်မှ ခွဲခြားထားသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် စီရင်စု၏ တောင်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်ခြမ်းတို့သည် မတူကွဲပြားသည့် ရာသီဥတုများကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် စီရင်စုနယ်မြေ၏ ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းသည် သဘာဝဥယျာဉ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် အဓိကအနေဖြင့် [[ဆန်းအင်းခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ [[ဘိဝခိုခိုခုတဲအိပန်းခြံ|ဘိဝခို]]၊ [[ကျိုတိုတန်းဘခိုးဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်|ကျိုတိုတန်းဘကုန်းပြင်မြင့်]]၊ [[တန်းဂေါ့ - အမနိုဟရှိဒတဲ - အိုးအဲယမ အမျိုးသားဥယျာဉ်|တန်းဂေါ့ - အမနိုဟရှိဒတဲ - အိုးအဲယမ]]နှင့် [[ဝဆခပင်လယ်အော်အမျိုးသားဥယျာဉ်]]၊ [[ဟိုဇုခယောစီရင်စုအမျိုးသားပန်းခြံ|ဟိုဇုခယော]]၊ [[ခဆဂိယမစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်|ခဆဂိယမ]]နှင့် [[ရုရိခဲစီရင်စုအမျိုးသားဥယျာဉ်|ရုရိခဲစီရင်စုသဘာဝဥယျာဉ်များ]] ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |language=ja |date=15 April 2016 |access-date=12 June 2016}}&lt;/ref&gt;

===မြို့ပြများ===
[[File:26 municipalities in Kyoto, 2020.png|thumb|left|400px|ကျိုတိုစီရင်စုမြေပုံ {{legend0|#D8E|[[Cities designated by government ordinance of Japan|မြို့တော်]]}} {{legend0|#EAB|[[Cities of Japan|မြို့ပြများ]]}} {{legend0|#ED9|မြို့များ}} {{legend0|#BFE|ရွာများ}}]]
{{clear left}}
;မြို့ပြများ
{{See also|ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}}
ကျိုတိုစီရင်စုတွင် မြို့ကြီးများ (မြို့ပြ) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်းခံရသည့်မြို့ ၁၅ ခု ရှိသည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Flag, name&lt;small&gt; w/o suffix&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;3&quot; |အမည်အပြည့်အစုံ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ&lt;br/&gt; (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[Japanese writing system|Japanese]]
![[Romanization of Japanese|Transcription]]
!Translation
|-
|[[File:Flag of Ayabe, Kyoto.svg|25px]] [[အယဘဲမြို့၊ ကျိုတို|အယဘဲမြို့]]
|綾部市
|Ayabe-shi
|Ayabe City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 347.10
| style=&quot;text-align:right&quot; | 31,846
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Ayabe in Kyoto Prefecture Ja.svg|1]]
|-
|[[File:Flag of Fukuchiyama, Kyoto.svg|25px]] [[ဖုခုချိယမမြို့၊ ကျိုတို|ဖုခုချိယမမြို့]]
|福知山市
|Fukuchiyama-shi
|Fukuchiyama City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 552.54
| style=&quot;text-align:right&quot; | 77,306
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Fukuchiyama in Kyoto Prefecture Ja.svg|2]]
|-
|[[File:Flag of Joyo, Kyoto.svg|25px]] [[ဂျောယောမြို့၊ ကျိုတို|ဂျောယောမြို့]]
|城陽市
|Jōyō-shi
|Jōyō City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 32.71
| style=&quot;text-align:right&quot; | 74,607
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Joyo in Kyoto Prefecture Ja.svg|3]]
|-
|[[File:Flag of Kameoka, Kyoto.svg|25px]] [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]
|亀岡市
|Kameoka-shi
|Kameoka City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 224.80
| style=&quot;text-align:right&quot; | 86,174
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kameoka in Kyoto Prefecture Ja.svg|4]]
|-
|[[File:Flag of Kizugawa, Kyoto.svg|25px]] [[ခိဇုဂဝမြို့၊ ကျိုတို|ခိဇုဂဝမြို့]]
|木津川市
|Kizugawa-shi
|Kizugawa City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 85.13
| style=&quot;text-align:right&quot; | 77,907
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kizugawa in Kyoto Prefecture Ja.svg|5]]
|-
|[[File:Flag of Kyōtanabe, Kyoto.svg|25px]] [[ခယောတနဘဲ၊ ကျိုတို|ခယောတနဘဲမြို့]]
|京田辺市
|Kyōtanabe-shi
|Kyōtanabe City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 42.92
| style=&quot;text-align:right&quot; | 73,753
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kyotanabe in Kyoto Prefecture Ja.svg|6]]
|-
|[[File:Flag of Kyōtango, Kyoto.svg|25px]] [[ခယောတန်းဂေါ့မြို့]]
|京丹後市
|Kyōtango-shi
|Kyōtango City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 501.44
| style=&quot;text-align:right&quot; | 50,860
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kyotango in Kyoto Prefecture Ja.svg|7]]
|-
|[[File:Flag of Kyoto City.svg|25px]] [[ကျိုတိုမြို့]] (မြို့တော်)
|京都市
|Kyōto-shi
|Kyoto City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 827.83
| style=&quot;text-align:right&quot; | 1,463,723
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kyoto in Kyoto Prefecture Ja.svg|8]]
|-
|[[File:Flag of Maizuru, Kyoto.svg|25px]] [[မအိဇုရုမြို့]]
|舞鶴市
|Maizuru-shi
|Maizuru City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 342.13
| style=&quot;text-align:right&quot; | 80,336
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Maizuru in Kyoto Prefecture Ja.svg|9]]
|-
|[[File:Flag of Miyazu, Kyoto.svg|25px]] [[မိယဇုမြို့၊ ကျိုတို|မိယဇုမြို့]]
|宮津市
|Miyazu-shi
|Miyazu City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 172.74
| style=&quot;text-align:right&quot; | 16,758
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Miyazu in Kyoto Prefecture Ja.svg|10]]
|-
|[[File:Flag of Mukō, Kyoto.svg|25px]] [[မုခိုးမြို့]]
|向日市
|Mukō-shi
|Mukō City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 7.72
| style=&quot;text-align:right&quot; | 56,859
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Muko in Kyoto Prefecture Ja.svg|11]]
|-
|[[File:Flag of Nagaokakyo, Kyoto.svg|25px]] [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]
|長岡京市
|Nagaokakyō-shi
|Nagaokakyō City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 19.17
| style=&quot;text-align:right&quot; | 80,608
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Nagaokakyo in Kyoto Prefecture Ja.svg|12]]
|-
|[[File:Flag of Nantan, Kyoto.svg|25px]] [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]
|南丹市
|Nantan-shi
|Nantan City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 616.40
| style=&quot;text-align:right&quot; | 31,629
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Nantan in Kyoto Prefecture Ja.svg|13]]
|-
|[[File:Flag of Uji, Kyoto.svg|25px]] [[အုဂျိမြို့]]
|宇治市
|Uji-shi
|Uji City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 67.54
| style=&quot;text-align:right&quot; | 179,630
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Uji in Kyoto Prefecture Ja.svg|14]]
|-
|[[File:Flag of Yawata, Kyoto.svg|25px]] [[ယဝတမြို့]]
|八幡市
|Yawata-shi
|Yawata City
| style=&quot;text-align:right&quot; | 24.35
| style=&quot;text-align:right&quot; | 70,433
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Yawata in Kyoto Prefecture Ja.svg|15]]
|}
[[ခန်းဆိုင်းသိပ္ပံမြို့တော်]] သည် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။

;မြို့နှင့် ရွာများ
ကျိုတိုစီရင်စုအတွင်း အောက်ပါမြို့များနှင့် ရွာများလည်း ပါဝင်ကြသည်။]:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; |Flag, name&lt;small&gt; w/o suffix&lt;/small&gt;
! colspan=&quot;3&quot; |အမည်အပြည့်အစုံ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဧရိယာ&lt;br/&gt; (km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)
! rowspan=&quot;2&quot; |လူဦးရေ
! rowspan=&quot;2&quot; |ဒေသ
! rowspan=&quot;2&quot; |မြေပုံ
|-
![[Japanese writing system|Japanese]]
![[Romanization of Japanese|Transcription]]
!Translation
|-
|[[File:Flag of Ide, Kyoto.svg|25px]] [[အိဒဲမြို့၊ ကျိုတို|အိဒဲမြို့]]
|井手町
|Ide-chō
|Ide Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 18.04
| style=&quot;text-align:right&quot; | 7,406
|[[Tsuzuki District, Kyoto|Tsuzuki District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Ide in Kyoto Prefecture Ja.svg|16]]
|-
|[[File:Flag of Ine, Kyoto.svg|25px]] [[အိနဲမြို့၊ ကျိုတို|အိနဲမြို့]]
|伊根町
|Ine-chō
|Ine Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 61.95
| style=&quot;text-align:right&quot; | 1,928
|[[Yosa District, Kyoto|Yosa District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Ine in Kyoto Prefecture Ja.svg|17]]
|-
|[[File:Flag of Kasagi, Kyoto.svg|25px]] [[ခဆဂိမြို့၊ ကျိုတို|ခဆဂိမြို့]]
|笠置町
|Kasagi-chō
|Kasagi Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 23.52
| style=&quot;text-align:right&quot; | 1,144
|[[Sōraku District, Kyoto|Sōraku District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kasagi in Kyoto Prefecture Ja.svg|18]]
|-
|[[File:Flag of Kumiyama, Kyoto.svg|25px]] [[ခုမိယမမြို့၊ ကျိုတို|ခုမိယမမြို့]]
|久御山町
|Kumiyama-chō
|Kumiyama Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 13.86
| style=&quot;text-align:right&quot; | 15,250
|[[Kuse District, Kyoto|Kuse District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kumiyama in Kyoto Prefecture Ja.svg|19]]
|-
|[[File:Flag of Kyōtamba, Kyoto.svg|25px]] [[ခယောတန်းဘမြို့၊ ကျိုတို|ခယောတန်းဘမြို့]]
|京丹波町
|Kyōtamba-chō
|Kyōtamba Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 303.09
| style=&quot;text-align:right&quot; | 12,907
|[[Funai District, Kyoto|Funai District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Kyotamba in Kyoto Prefecture Ja.svg|20]]
|-
|[[File:Flag of Minamiyamashiro, Kyoto.svg|25px]] [[မိနမိယမရှိရိုရွာ၊ ကျိုတို|မိနမိယမရှိရိုရွာ]]
|南山城村
|Minamiyamashiro-mura
|Minamiyamashiro Village
| style=&quot;text-align:right&quot; | 64.11
| style=&quot;text-align:right&quot; | 2,391
|[[Sōraku District, Kyoto|Sōraku District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Minamiyamashiro in Kyoto Prefecture Ja.svg|21]]
|-
|[[File:Flag of Ōyamazaki, Kyoto.svg|25px]] [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]
|大山崎町
|Ōyamazaki-chō
|Ōyamazaki Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 5.97
| style=&quot;text-align:right&quot; | 15,953
|[[Otokuni District, Kyoto|Otokuni District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Oyamazaki in Kyoto Prefecture Ja.svg|22]]
|-
|[[File:Flag of Seika, Kyoto.svg|25px]] [[ဆဲခမြို့၊ ကျိုတို|ဆဲခမြို့]]
|精華町
|Seika-chō
|Seika Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 25.68
| style=&quot;text-align:right&quot; | 36,198
|[[Sōraku District, Kyoto|Sōraku District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Seika in Kyoto Prefecture Ja.svg|23]]
|-
|[[File:Flag of Ujitawara, Kyoto.svg|25px]] [[အုဂျိတဝရမြို့]]
|宇治田原町
|Ujitawara-chō
|Ujitawara Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 58.16
| style=&quot;text-align:right&quot; | 8,911
|[[Tsuzuki District, Kyoto|Tsuzuki District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Ujitawara in Kyoto Prefecture Ja.svg|24]]
|-
|[[File:Flag of Wazuka, Kyoto.svg|25px]] [[ဝဇုခမြို့|ဝဇုခမြို့]]
|和束町
|Wazuka-chō
|Wazuka Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 64.93
| style=&quot;text-align:right&quot; | 3,478
|[[Sōraku District, Kyoto|Sōraku District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Wazuka in Kyoto Prefecture Ja.svg|25]]
|-
|[[File:Flag of Yosano, Kyoto.svg|25px]] [[ယောဆနိုမြို့၊ ကျိုတို|ယောဆနိုမြို့]]
|与謝野町
|Yosano-chō
|Yosano Town
| style=&quot;text-align:right&quot; | 108.38
| style=&quot;text-align:right&quot; | 20,092
|[[Yosa District, Kyoto|Yosa District]]
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[commons:File:Yosano in Kyoto Prefecture Ja.svg|26]]
|}


&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:京都夜景 2015 (31985638715).jpg|[[ကျိုတိုမြို့|ကျိုတိုမြို့တော်]]
File:Kisen bridge, Uji river.jpg|[[အုဂျိမြို့]]
File:Tanisuji Oiwakechō, Kameoka-shi, Kyōto-fu 621-0804, Japan - panoramio.jpg|[[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]
File:Nagaokakyo Station West Exit Square - May 1, 2013.jpg|[[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]]
File:東舞鶴駅前 - panoramio - kcomiida.jpg|[[မအိဇုရုမြို့|မအိဇုရုမြို့]]
File:The view of Fukuchiyama city, Kyoto pre.JPG|[[ဖုခုချိယမမြို့၊ ကျိုတို|ဖုခုချိယမမြို့]]
File:Aso Bay view from Kasamatsu Park01s3s4592.jpg|[[မိယဇုမြို့၊ ကျိုတို|မိယဇုမြို့]] နှင့် အဆိုပင်လယ်အော်
&lt;/gallery&gt;

====ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဒေသများ====
{{main|ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}}

===လူဦးရေဆိုင်ရာ===
[[File:Kyoto prefecture population pyramid in 2020.svg|thumb|266x266px|ကျိုတိုစီရင်စုလူဦးရေပိရမစ်၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ်]]
[[File:Percentage Surviving to Certain Ages in Kyoto Prefecture.png|thumb|266px|ကျိုတိုစီရင်စုသည် နိုင်ငံအတွင်းတွင် အမြင့်ဆုံးသော ဘဝသက်တမ်းရှိသည့် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကျိုတိုစီရင်စု၏ လူ့သက်တမ်း ၈၅.၅၄ နှစ် ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Japanese Mortality Database: Kyoto Prefecture |url=https://www.ipss.go.jp/p-toukei/JMD/26/index.html |publisher=[[National Institute of Population and Social Security Research]] |language=en |date=30 March 2025}}&lt;/ref&gt;]]

{{Historical populations
| 1885 |846761
| 1890 |894928
| 1900 |1022695
| 1910 |1197473
| 1920 |1287147
| 1930 |1552832
| 1940 |1729993
| 1950 |1832934
| 1960 |1993403
| 1970 |2250087
| 1980 |2527330
| 1990 |2602460
| 2000 |2644391
| 2010 |2636092
| 2020 |2578087
| source = Statistics Division, Policy Planning Department, Kyoto Prefecture&lt;ref name=&quot;KyotoPrefecture_InformationPolicyDivision&quot; /&gt;
}}

===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု===
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအေဂျင်စီ၏ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် လေ့လာမှုအရ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ရှင်းတိုးဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။
&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.bunka.go.jp/english/report/annual/index.html | title = White Papers and Annual Reports &gt; Shukyo Nenkan | publisher = Agency for Cultural Affairs | language = ja | trans-title = Religious Yearbook | access-date = 2022-02-12 | df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;

==စီးပွားရေး==
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;float:right; text-align:right&quot;
|+ [[Gross domestic product|GDP]] ([[Purchasing power parity|PPP]]) per capita&lt;ref name=&quot;Cabinet&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://data.oecd.org/conversion/purchasing-power-parities-ppp.htm | title = Purchasing power parities (PPP) | publisher = [[OECD]] | access-date = 2017-10-16}}&lt;/ref&gt;
|-
! Year !! US$
|-
| 1975 || {{formatnum:4746}}
|-
| 1980 || {{formatnum:8375}}
|-
| 1985 || {{formatnum:12799}}
|-
| 1990 || {{formatnum:18128}}
|-
| 1995 || {{formatnum:21190}}
|-
| 2000 || {{formatnum:24692}}
|-
| 2005 || {{formatnum:29256}}
|-
| 2010 || {{formatnum:33058}}
|-
| 2015 || {{formatnum:38567}}
|}

ကျိုတိုစီရင်စု၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများနှင့် ရိုးရာလုပ်ငန်းများ ပါဝင်သည်။ စီရင်စုတွင် နှစ်ပေါင်း ၁၂၀၀ သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည့် ရိုးရာလုပ်ငန်းများသည် စီရင်စု၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို မတူထူးခြားစေသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ကျိုတိုမြို့တွင် ရိုးရာလုပ်ငန်းများသည် ခေတ်သစ်နည်းပညာများပေါင်းစပ်လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pref.kyoto.jp/zaiseijokyo/documents/01201910english.pdf |title=Kyoto Prefecture Financial Profile and Fiscal Reforms |date=October 2017 |access-date=2018-05-17 |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120201140/https://www.pref.kyoto.jp/zaiseijokyo/documents/01201910english.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ကျိုတိုစီရင်စုမြောက်ပိုင်းရှိ တန်းဂေါ့ကျွန်းဆွယ်ဒေသတွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရေလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျိုတိုစီရင်စုအလယ်ပိုင်းသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ စီရင်စုတွင် အိမ်လုပ် အရက်နှင့် ရေနွေးကြမ်းလုပ်ငန်းသည် စီးပွားရေး၏ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်။ ကျိုတိုစီရင်စုတွင်ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး အဆောက်အဦအတွင်းစိုက်ပျိုးသည့်စိုက်ခင်းများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web | url = https://edition.cnn.com/travel/article/kyoto-vertical-farm-spread/index.html | title = The only way is up: Vertical farming in Kyoto | publisher = CNN | date = 19 September 2016}}&lt;/ref&gt;

ကျိုတိုတွင် အခြေစိုက်သည့် လုပ်ငန်းများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ နည်းပညာမြင့်ပစ္စည်းများနှင့် ဈေးကွက်ဝေစုများကို ရရှိထားသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Forbes Global 2000 companies ရှစ်ခုစာရင်းတွင် ကျိုတိုစီရင်စုတွင် အခြေစိုက်သည့် ကုမ္ပဏီများ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် Nintendo, Nidec, Kyocera, Murata Manufacturing, Omron, Rohm, Bank of Kyoto, SCREEN Holdings. Takara Holdings, GS Yuasa, Mitsubishi Logisnext, Maxell, နှင့် Kyoto Animation များ ပါဝင်သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျိုတိုစီရင်စု၏ အနိမ့်ဆုံးလုပ်အားခမှာ တစ်နာရီ ၉၃၇ ယန်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://jsite.mhlw.go.jp/kyoto-roudoukyoku/content/contents/26_mw2021_A4_english_kyoto.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20211009034027/https://jsite.mhlw.go.jp/kyoto-roudoukyoku/content/contents/26_mw2021_A4_english_kyoto.pdf | url-status = dead | archive-date = 9 October 2021 | title = Minimum wages in Kyoto | publisher = [[Ministry of Health, Labour and Welfare]] | access-date = 12 February 2022 }}&lt;/ref&gt;

==ပညာရေး==
===တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ်များ===
{{div col | colwidth = 24em}}

*[[ဘွတ်ခယောတက္ကသိုလ်]]
*[[ဒိုရှိရှတက္ကသိုလ်]]
*[[ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်]]
*[[ဒိုရှိရှအမျိုးသမီးဂျူနီယာကောလိပ်]]
*[[ဟနဇိုနိုတက္ကသိုလ်]]
*[[ဟဲအိအန်ဂျောဂခုအင်းတက္ကသိုလ်]]
*[[အိခဲနိုဘိုးဂျူနီယာကောလိပ်]]
*[[ခချောကောလိပ်]]
*[[ကျိုတိုဘွန်းခယောတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုဘွန်းခယောဂျူနီယာကောလိပ်]]
*[[ကျိုတိုမြို့အနုပညာတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုစီးပွားရေးကောလိပ်]]
*[[ကျိုတိုသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာကောလိပ်]]
*{{ill|ကျိုတိုဆေးသိပ္ပံကောလိပ်|qid=Q11374874}}
*{{ill|ကျိုတိုသူနာပြုကောလိပ်|qid=Q17213038}}
*[[ကျိုတိုနည်းပညာတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုနိုင်ငံခြားဘာသာဂျူနီယာကောလိပ်]]
*{{ill|ကျိုတိုခချောတက္ကသိုလ်|qid=Q11375681}}
*[[ကျိုတိုခိုးခအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်]]
*{{ill|ကျိုတိုခိုးခအမျိုးသမီးကောလိပ်|qid=Q11374860}}
*[[ကျိုတိုနိုထရီဒမဲတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုဆေးဝါးတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုစီရင်စုတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုစီရင်စုဆေးတက္ကသိုလ်]]
*{{ill|ကျိုတိုဆဂအနုပညာကောလိပ်|qid=Q11374954}}
*[[ကျိုတိုဆဂအနုပညာတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုဆန်းဂယောတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုဆဲအိခတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုဆဲဇန်ကောလိပ်]]
*[[ကျိုတိုတချိဘနတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုအဆင့်မြင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုအနုပညာတက္ကသိုလ်]]
*{{ill|ကျိုတိုအနုပညာနှင့် လက်မှုပညာတက္ကသိုလ်|qid=Q11375670}}
*[[ကျိုတိုပညာရေးတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုနိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]]
*[[ကျိုတိုအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်]]
*[[မဲဂျိနိုင်ငံတကာဆေးတက္ကသိုလ်]]
*[[အိုးတနိတက္ကသိုလ်]]
*[[အိုးတနိတက္ကသိုလ်ဂျူနီယာကောလိပ်]]
*[[ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်]]
*[[ရုခိုခုတက္ကသိုလ်]]
*[[ရုခိုခုတက္ကသိုလ်၊ ဂျူနီယာကောလိပ်ဌာန]]
*[[ရှုချိအင်းတက္ကသိုလ်]]
*[[တန်ပယ်တက္ကသိုလ်၊ ဂျပန်တက္ကသိုလ်နယ်မြေ|တန်ပယ်တက္ကသိုလ်၊ ဂျပန်တက္ကသိုလ်နယ်မြေကျိုတို]]
*[[ဖုခုချိယမတက္ကသိုလ်]]
{{div col end}}

==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး==
[[File:Kyoto Station Panorama-view from Kyoto Tower 2013-07-21.jpg|thumb|200px|[[Kyoto Station]]]]
[[File:021 新幹線 N700 Series Shinkansen high speed train arriving at Kyoto Station, Japan.jpg|thumb|200px|[[Tōkaidō Shinkansen]] arriving at [[Kyoto Station]]]]
[[File:Railway map around Kyoto City.png|thumb|300px|Railway map around southern Kyoto Prefecture.]]

===ရထားလိုင်းများ===
{{div col | colwidth = 24em}}
*[[JR Central]]
**[[Tōkaidō Shinkansen]]—[[Kyōto Station]]
*[[JR West]]
**[[JR Kyoto Line|Kyoto Line]]
**[[Biwako Line]]
**[[Kosei Line]]
**[[Nara Line]]
**[[Kansai Line]] ([[Kizu, Kyoto|Kizu]]-[[Kamo, Kyoto|Kamo]])
**[[Sagano Line]]
**[[Sanin Line]]
**[[Fukuchiyama Line]]
**[[Maizuru Line]]
**[[Obama Line]]
*[[Keihan Electric Railway|Keihan]]
**[[Keihan Main Line|Keihan Line]]
**[[Keihan Uji Line|Uji Line]]
**[[Keihan Keishin Line|Keishin Line]]
**[[Keihan Ōtō Line|Outou Line]]
*[[Hankyu]]
**[[Hankyu Kyoto Line|Kyoto Line]]
**[[Hankyu Arashiyama Line|Arashiyama Line]]
*[[Kintetsu Railway|Kintetsu]]
**[[Kyoto Line (Kintetsu)|Kyoto Line]]
*[[Kyoto Municipal Subway]]
**[[Karasuma Line]]
**[[Tōzai Line (Kyoto)|Tōzai Line]]
*[[Sagano Scenic Railway]] ([[Arashiyama]]-[[Kameoka]])
*[[Kyoto Tango Railway]]
**[[Miyafuku Line]]
**[[Miyamai Line]]
**[[Miyatoyo Line]]
{{div col end}}

=== မြို့တွင်းပတ်ရထားများ ===
*[[Eizan Electric Railway|Eiden]]
**[[Eizan Main Line|Eizan Line]]
**[[Kurama Line]]
*[[Keifuku Electric Railroad|Randen]]
**Arashiyama Line
**Kitano Line

===ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းများ===
*Maizuru Port - Mainly international container terminal and ferry route to [[Hokkaido]] ([[Otaru]] and [[Tomakomai]]).

===ကားလမ်းများ===
[[File:Expressway map around Kyoto City, 2021.png|thumb|300px|Expressway map around southern Kyoto Prefecture. Roads and junctions under planning are shown by dotted lines.]]
====အဝေးပြေးကားလမ်းများ====
{{div col|colwidth = 24em}}
*[[Keiji Bypass|Keiji]](Kyoto-[[Shiga Prefecture|Shiga]]) [[Keiji Bypass|Bypass]]
*[[Keinawa Expressway|Keinawa(Kyoto-Nara-Wakayama) Expressway]]
*[[Kyoto-Jukan Expressway]]
*[[Maizuru-Wakasa Expressway|Maizuru Wakasa Expressway]]
*[[Meishin Expressway]]
*[[San'in Kinki Expressway]]
*[[Second Keihan Highway]] (Daini-Keihan Road)
*[[Shin-Meishin Expressway]]

{{div col end}}

====အမျိုးသားလမ်းမကြီးများ====
{{div col|colwidth = 36em}}
*[[Japan National Route 1|Route 1]] ([[Japan National Route 8|Route 8]])
*[[Japan National Route 9|Route 9]] (Kyoto-Fukuchiyama-[[Tottori, Tottori|Tottori]]-[[Yonago]]-[[Izumo, Shimane|Izumo]]-[[Hamada, Shimane|Hamada]]-[[Yamaguchi, Yamaguchi|Yamaguchi]])
*[[Japan National Route 24|Route 24]] (Kyoto-[[Nara, Nara|Nara]]-[[Kashihara]]-[[Hashimoto, Wakayama|Hashimoto]]-[[Wakayama, Wakayama|Wakayama]])
*[[Japan National Route 27|Route 27]] (Tanba-Maizuru-[[Tsuruga]])
*[[Japan National Route 162|Route 162]]
*[[Japan National Route 163|Route 163]]
*[[Japan National Route 171|Route 171]] (Kyoto-[[Takatsuki]]-[[Minoh, Osaka|Minoo]]-[[Itami]]-[[Nishinomiya]])
*[[Japan National Route 173|Route 173]]
*[[Japan National Route 175|Route 175]] ([[Akashi, Hyogo|Akashi]]-[[Nishiwaki, Hyōgo|Nishiwaki]]-Fukuchiyama-Maizuru)
*[[Japan National Route 176|Route 176]] ([[Osaka]]-[[Sanda, Hyogo|Sanda]]-[[Sasayama]]-Fukuchiyama-Miyazu)
*[[Japan National Route 178|Route 178]]
*[[Japan National Route 307|Route 307]]
*[[Japan National Route 312|Route 312]]
*[[Japan National Route 372|Route 372]] (Kameoka-Sasayama-[[Kasai, Hyogo|Kasai]]-[[Himeji]])
*[[Japan National Route 423|Route 423]]
*[[Japan National Route 426|Route 426]]
*[[Japan National Route 429|Route 429]]
*[[Japan National Route 477|Route 477]]
*[[Japan National Route 478|Route 478]]
{{div col end}}

==ယဉ်ကျေးမှု==
ကျိုတိုမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုအဓိကဗဟိုချက်နေရာအဖြစ် ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/place/Kyoto-Japan Kyoto | History, Geography, &amp; Points of Interest | Britannica.com]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference |url=http://kokkai.ndl.go.jp/SENTAKU/syugiin/190/0018/19002050018008a.html |date=18 November 2018 |author=Shinzō Abe |title=Committee on Budget |volume=8 |conference=The 190th ordinary session of [[National Diet|the Diet]] |publisher=[[House of Representatives (Japan)|House of Representatives]] |quote=京都というのは文化的な中心 |language=ja |access-date=18 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171214172714/http://kokkai.ndl.go.jp/SENTAKU/syugiin/190/0018/19002050018008a.html |archive-date=14 December 2017 |url-status=dead |author-link=Shinzō Abe }}&lt;/ref&gt; နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော် နိုင်ငံ၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် မြို့တော်သည် တိုကျိုမြို့ ဖြစ်သွားသော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာမြို့တော်မှာ ကျိုတိုအဖြစ် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဒေသဆိုင်ရာအစိုးရသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအေဂျင်စီကို တိုကျိုမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ တိုကျိုသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး၊ ကျိုတိုသည် ယဉ်ကျေးမှုမြို့တော်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite conference |url=http://kokkai.ndl.go.jp/SENTAKU/sangiin/196/0061/19606070061014a.html |date=7 June 2018 |author=Shigefumi Matsuzawa |title=Committee on Education, Culture and Science |volume=14 |conference=The 196th ordinary session of [[National Diet|the Diet]] |publisher=[[House of Councillors (Japan)|House of Councillors]] |quote=政治経済の首都東京に対して文化の首都京都をつくっていく、そういう双眼構造、二元構造にする |language=ja|author-link=Shigefumi Matsuzawa }}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:Shariden, Kinkaku-ji, Kyoto, East View 20130811 1.jpg|[[ခင်ခခုဂျိ]]
File:Ginkakuji Kyoto03-r.jpg|[[ဂင်ခခုဂျိ]]
File:Togetsukyo (2).JPG|[[အရရှိယာမ]]ရှိ တိုဂဲဆွတ်တံတား
File:Heian-jingū otenmon1.jpg|[[ဟဲအိအန်နတ်ကျောင်း]]
File:Tea Minami-yamashiro, Kyoto 01.jpg|[[ဂျပန်လက်ဖက်]]စိုက်ခင်းများ
File:Rokkaku-dou Ikenobou doujou.jpg|[[ရော့ခခုဒိုး]] - ဤကျောင်းတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပန်းအလှဆင်ခြင်း &quot;[[အိခဲဘန]]&quot; စတင်ခဲ့သည်။
&lt;/gallery&gt;

==အားကစား==
[[File:Sanga stadium by kyocera05.jpg|thumb|[[Sanga Stadium by Kyocera]]]]
အောက်ဖော်ပြပါအားကစားအသင်းများသည် ကျိုတိုစီရင်စုတွင် ရှိကြသည်။
{{Category see also|Sports clubs and teams in Kyoto Prefecture}}
;ဘောလုံး (soccer)
:*[[Kyoto Sanga F.C.]] ([[J1 League]])
:*[[Ococias Kyoto AC]] ([[Kansai Soccer League]])
:*AS. Laranja Kyoto (Kansai Soccer League)
;ဘတ်စကတ်ဘော
:*[[Kyoto Hannaryz]] ([[B.League]])
;Rugby
:*[[Mitsubishi Motors]] Kyoto Red Evolutions (Top West)
:*[[Shimadzu]] Breakers (Top West)
:*[[Unitika]] Phoenix (Top West)

==နိုင်ငံတကာခရီးသွားလာမှု==
ကျိုတိုမြို့သည် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အထင်ရှားဆုံးခရီးသွားနေရာ ဖြစ်သည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် ကျိုတိုမြို့တို့သည် အလယ်တန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်းများ၏ ကျောင်းလေ့လာရေးခရီးအတွက် လူကြိုက်များသည့် နေရာနှစ်ခု ဖြစ်သည်။

ကျိုတိုမြို့တွင် ကျင်းပသည့် အချို့ပွဲတော်များသည် ရှေးခေတ်ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ကြသည်။ [[အအိုအိပွဲတော်]]သည် ၅၄၄ ခုနှစ်၊ [[ဂိအွန်းပွဲတော်]]သည် ၈၆၉ ခုနှစ်၊ အိနဲပွဲတော်သည် အဲဒိုခေတ်၊ [[ဂေါ့ဇန်းနော့အိုခုရိဘိပွဲတော်|ဒိုင်းမွန်းဂျိဂေါ့ဇန်းအိုခုဘိရိ]]သည် ၁၆၆၂ ခုနှစ်၊ [[ဂျိဒိုင်းပွဲတော်]]သည် ၁၈၉၅ ခုနှစ် တို့ကတည်းက စတင်ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် နတ်ကျောင်းများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များတွင်လည်း ပွဲတော်များကို ကျင်းပကြပြီး ဖွင့်ပွဲများကို လူအများကြည့်ရှုနိုင်ကြသည်။

==နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်ဆံရေး==
ကျိုတိုစီရင်စုသည် ဤမြို့များနှင့် ညီအစ်မမိတ်ဖက်ဆက်ဆံရေး တည်ဆောက်ထားသည်။&lt;ref&gt;
[https://www.pref.kyoto.jp/en/01-04-02.html International Exchange: Regions with Friendly Ties to Kyoto Prefecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260906044233/https://www.pref.kyoto.jp/en/01-04-02.html |date=6 September 2026 }} Retrieved 29 November 2015&lt;/ref&gt;
{{div col | colwidth = 24em}}
*{{flagicon|SCO}} [[Edinburgh]], [[Scotland]]&lt;ref name=&quot;Edinburgh&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.edinburgh.gov.uk/internet/city_living/CEC_twin_and_partner_cities |title=''Edinburgh – Twin and Partner Cities''|access-date=21 December 2008 |publisher=2008 The City of Edinburgh Council, City Chambers, High Street, Edinburgh, EH1 1YJ Scotland |archive-url=https://web.archive.org/web/20080328001653/http://www.edinburgh.gov.uk/internet/city_living/CEC_twin_and_partner_cities|archive-date= 28 March 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Edinburgh twinning&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.edinburgh.gov.uk/info/695/council_information_performance_and_statistics/685/european_international_and_parliamentary_relations/3 |title=Twin and Partner Cities |publisher=City of Edinburgh Council |access-date=16 January 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614133841/http://www.edinburgh.gov.uk/info/695/council_information_performance_and_statistics/685/european_international_and_parliamentary_relations/3 |archive-date=14 June 2012 }}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|RUS}} [[Leningrad Oblast]], Russia
*{{flagicon|FRA}} [[Occitania (administrative region)|Occitanie]], France
*{{flagicon|USA}} [[Oklahoma]], United States
*{{flagicon|PRC}} [[Shaanxi]] Province, China
*{{flagicon|ITA}} [[Tuscany]], Italy
*{{flagicon|CAN}} [[Quebec]], Canada&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.premier-ministre.gouv.qc.ca/actualites/communiques/details.asp?idCommunique=2949|title=Communiqué du 26 mai 2016 – Signature d'une première entente de collaboration entre le Québec et la préfecture de Kyoto|website=www.premier-ministre.gouv.qc.ca}}&lt;/ref&gt;
*{{flagicon|IDN}} [[Special Region of Yogyakarta]], Indonesia&lt;ref&gt;{{cite web | title=Peringatan 25 Tahun Sister City Kyoto-Yogya, Kedua Kota Mendapat Manfaat | date= 6 October 2010 | url=http://koran.tempo.co/konten/2010/10/06/213764/PERINGATAN-25-TAHUN-SISTER-CITY-KYOTO-YOGYAKedua-Kota-Mendapat-Manfaat | publisher=Koran Tempo | language=id | access-date=20 May 2014 }}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category-inline|Kyoto prefecture}}
*[http://www.pref.kyoto.jp/en/index.html Official Kyoto Prefecture website] (in English)
*[https://www.kpic.or.jp/english.html Kyoto Prefectural International Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204142535/http://www.kpic.or.jp/english/index.html |date=2012-02-04 }}
*[https://www.kpic.or.jp/seikatsujoho.html Kyoto Prefecture Daily Living Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090312052651/http://kpic.or.jp/seikatu/index.html |date=2009-03-12 }}
*[https://www.kyototourism.org/en/ Kyoto Tourism Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101112185225/http://www.kyoto-kankou.or.jp/ssd_kyoto/frame_english.html |date=2010-11-12 }}
*[http://www.kyotoguide.com/ Kyoto Visitors Guide]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ စီရင်စုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခန်းဆိုင်းဒေသ]]</text>
      <sha1>phxfrstly9d0zgt7szfoklwipi0kvo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိုးမင်းဦး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272751</id>
    <revision>
      <id>1061381</id>
      <parentid>1043321</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14757" sha1="potiu2qb29gnbr5c7x28oz6akv02flb" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|honorific-prefix   = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] (ငြိမ်း) &lt;br&gt; [[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]
|name = စိုးမင်းဦး
|native_name = 
|native_name_lang =
|pronunciation = 

|image = 
|image_size =
|caption = 
|office        = [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]&lt;br&gt; ဥက္ကဋ္ဌ
| 1blankname     = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata     =  [[ညိုစော|ညိုစော]]
|president= [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]] {{small|(ယာယီ သမ္မတ (တာဝန်))}}
|appointer= [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]
|term_start    = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end      = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|predecessor   = [[အောင်သော်|အောင်သော်]]
|successor     =  [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|တင်မောင်ဝင်း]]

| office1             = [[စစ်ရေးချုပ်]]
| term_start1         = အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂
| term_end1           = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
| predecessor1        = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မျိုးဇော်သိမ်း]]
|successor1 =  ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] 
|majority1     = 
|birth_date = ၁၉၆၉ 
|birth_place = 
|party = 
|spouse = 
|children = 
|occupation = 
|alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] ၊အပါတ်စဉ်(၃၁)
| allegiance          = {{flag|Myanmar}}
| branch              = {{army|Myanmar}}
| serviceyears        = ၁၉၉၀ - ၂၀၂၅
| rank                = [[File:Tatmadaw_Lieutenant General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]
| nationality = 
| ethnicity   = 
|awarded = 
}}
'''ဦးစိုးမင်းဦး''' (၁၉၆၉ မွေးဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ ၁၄ ဦးမြောက် [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73432|title=အခြေခံပညာ ဆရာ ဆရာမများ အထူးမွမ်းမံသင်တန်းအမှတ်စဉ်(၁၀၉)သင်တန်းဆင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;  ယင်းမတိုင်မီက သူသည် တပ်မတော် တွင် [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] အဆင့်ရှိ [[စစ်ရေးချုပ်]]  ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/26770|title=(၂၁) ကြိမ်မြောက်အာဆီယံတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ရန် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံးမှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး ဦးဆောင်သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ထွက်ခွာ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/05/255081.html|title=စစ်တပ် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ ရာထူး အပြောင်းအလဲ ပြုလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;  

== စစ်မှုထမ်းခြင်း ==
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး သည် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၃၁) ဆင်း ဖြစ်သည်။၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်ကစပြီး ဒုဗိုလ်ဘဝဖြင့် [[တပ်မတော် (ကြည်း)|တပ်မတော်]] တွင် စစ်မှုစထမ်းသည်။ရာထူးအဆင့်ဆင့် တိုးခဲ့သည်။

ယင်းနောက် သူသည် ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ရာထူးဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်  တပ်မတော်၏ ဒုံးတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ၏ ညွန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ 

၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ နောက်ပိုင်းတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးတိုးကာ [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)]] ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-60448324|title=တပ်ထိပ်ပိုင်း အပြောင်းအရွှေ့တွေ ဘယ်လိုဖြစ်လာဖို့ရှိလဲ|work=BBC Burmese|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလဆန်းပိုင်းတွင် စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးဇော်သိန်း&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9F%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A/|title=စစ်ရေးချုပ်ဟောင်း ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးဇော်သိန်း ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဖြစ်လာပြီး ပျော်ဘွယ်အ မတ်ဟောင်း ဦးသောင်းအေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာ|work=Popular Journal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၂ }} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt; တာဝန်မှအနားယူပြီး ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တစ်ဦး အဖြစ် ကူးပြောင်းသွားခဲ့စဉ် ၎င်းသည် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၏ လက်အောက်ရှိ  စစ်ရေးချုပ်ရုံးအကြီးအကဲ နှင့် တပ်မတော် [[စစ်ရေးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/34734|title=တပ်မတော်သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာတက္ကသိုလ် သူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာသိပ္ပံဘွဲ့ သင်တန်းအမှတ်စဉ်(၂၀)နှင့် အမျိုးသမီးသူနာပြုနှင့်ဆေးဘက်ပညာသိပ္ပံဘွဲ့ သင်တန်းအမှတ်စဉ်(၇)တို့မှ သင်တန်းဆင်းသင်တန်းသား၊သင်တန်းသူများအား ဆေးဝန်ထမ်းတာဝန်ခန့်အပ်ခြင်းအခမ်းအနားကျင်းပ|work=MWD Webportal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c75n6g631xwo|title=အာဏာသိမ်းပြီးနောက် စစ်တပ်ထိပ်တန်းအရာရှိကြီး ၅၀ ကျော် ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt; 

သူသည် တပ်မတော် ရာထူး၊ အပြောင်းအရွေ့များကို အဓိကကိုင်တွယ်ရသော အရေးပါသည့် စစ်ရေးချုပ် တစ်ဦးအနေဖြင့်  ကြည်းတပ်ကိုသာမက ရေတပ်နှင့် လေတပ်တို့၏ စစ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာများအား ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။ 

== တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူခြင်း ==
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက် တွင် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] သည် အာဏာ(၃)ရပ်အား [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေး နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ထံ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းအပ်နှံခဲ့သည်။

အမျိုးသားကာကွယ်ရေး နှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ သည် ထိုနေ့မှာပင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ နှင့် ပြည်ထောင်စု ရုံး၊အဖွဲ့အစည်းများအား ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာတွင်  စစ်ရေးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်းဦး သည် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူကာ [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/73259|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌနှင့်အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MWD Webportal|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/717490|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ဖြုတ်လိုက်တဲ့ စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတွေ|work=DVB|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ }}&lt;/ref&gt;ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 
== ရရှိသောဘွဲ့ ==
၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] က ၎င်းအား [[စည်သူဘွဲ့]] ချီးမြှင့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2025-05/60-2025.pdf|title=စည်သူဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=SAC Office|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅}}{{Dead link|date=July 2026 }}&lt;/ref&gt; 

== မိသားစုဘဝ ==
သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ဇနီးဖြစ်သူ၏ ဖခင်မှာ ယခင် နဝတ၊နအဖ စစ်အစိုးရလက်ထက်က ထင်ရှားခဲ့သည့် စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် ပြည့်စုံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2024/07/29/387889.html|title=ဘွဲ့ရစစ်ဗိုလ်များ ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်မလာတော့|work=The Irrawaddy|access-date=၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt; 

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{lifetime|၁၉၆၉|}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category: မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲများ ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၉ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]]</text>
      <sha1>potiu2qb29gnbr5c7x28oz6akv02flb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စစ်အေး (ရဲမှူးကြီး)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>273610</id>
    <revision>
      <id>1061372</id>
      <parentid>1020727</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11202" sha1="fie9ab3scptf0jlk82w3nws5wckmrs2" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|honoric-prefix= ဦး
|office1= [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်| အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] &lt;br&gt; ဥက္ကဋ္ဌ
|appointer1= နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ
|term_start1= ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃
|term_end1= ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|predecessor1= [[ဌေးအောင်]]
|successor1= [[လွင်ဦး]]
|office2= [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]] &lt;br&gt; ဥက္ကဋ္ဌ
|appointer2= နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ
|term_start2= ၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၂၃
|term_end2= ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃
|predecessor2= ဒေါက်တာ​ မောင်မောင်နိုင် 
|successor2= [[အောင်သော်]]
|office4= [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]&lt;br&gt; ၏ &lt;br&gt; ဥပဒေအကြံပေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်
|appointer4= [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]]
|term_start4= ၂၀၁၁
|term_end4= ၂၀၁၆
|predecessor4=
|successor4=
| birth_date  = {{birth date and age|1945|3|18|df=y}}
| birth_place = 
| death_date  = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place = 
|party = 
| nationality = မြန်မာ
| ethnicity   = 
| known_for   = 
| occupation  = ရဲဝန်ထမ်း(အငြိမ်းစား)
| spouse      = 
| children    = 
| alma_mater = 
|honorific prefix=ရဲမှူးကြီး (ငြိမ်း) &lt;br&gt; [[သီရိပျံချီ]]၊ ဦး
|awards={{Bulleted list
|[[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] (၂၀၂၂)
|[[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၅)}}
}}

'''ဦးစစ်အေး''' (၁၈ မတ် ၁၉၄၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]မှ အငြိမ်းစား ရဲမှူးကြီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ထိုရာထူးမတိုင်မီက [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်မှ ဩဂုတ် ၃ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်။ 

== အရာထမ်းဘဝ ==
ဦးစစ်အေးသည် ရဲမှူးကြီးဘဝတွင် ငွေကြေးဆိုင်ရာ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၄ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mfiu.gov.mm/my/heads-mfiu|title=ငွေကြေးဆိုင်ရာစုံစမ်းထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များ|publisher=MFIU|accessdate=13 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329055242/https://www.mfiu.gov.mm/my/heads-mfiu|archive-date=29 March 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ၎င်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့၊ နိုင်ငံဖြတ်ကျော်မှုခင်းဌာန၏ ဌာနမှူး အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 

== တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်များ ==
သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၏ ဥပဒေအကြံပေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/president-advisory-group-120693729/1242634.html|title=သမ္မတ အကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့|publisher=VOA|accessdate=15 August 2025}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း ===
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၈) ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့]] ၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] က ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11406|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}&lt;/ref&gt; ထိုနှစ်ထဲမှာပင် ၎င်းသည် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန် အဖွဲ့ဝင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေရင်း [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/33034|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၅ / ၂၀၂၂ |work=MWD Webpotral|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cnvq9qqmv57o|title=စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဘယ်သူတွေအကြံပေးနေလဲ|accessdate=15 August 2025|publisher=ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/pnnytheaangcuraathuuwnaphai-ukktttth-khnapttaawnpe|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|publisher=NPE MOI|accessdate=13 August 2025}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၃ ရက်တွင် အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ပြောင်းလဲ တာဝန်ပေးခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42350|title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=၁၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် ကာလုံကောင်စီက အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ကို အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရာ ရာထူးမှ အနားယူခဲ့ပြီး၊ [[လွင်ဦး|ဦးလွင်ဦး]]က ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သည်။ 

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာ ၁၉ ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင် က ၎င်းအား [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] ကို လည်းကောင်း၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇  ရက် တွင်   စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]တို့ကို လည်းကောင်း အသီးသီး အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/69027|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၀ / ၂၀၂၅|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{Lifetime|၁၉၄၅| |}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲများ]]</text>
      <sha1>fie9ab3scptf0jlk82w3nws5wckmrs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခင်လေးနွယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276363</id>
    <revision>
      <id>1061334</id>
      <parentid>1057439</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 2 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10794" sha1="cymo4ftamx12dysng9ohfeeotd0mqkw" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ခင်လေးနွယ်
| image =
| native_name = ရိမ်ချိန်
| birth_name =  ရိမ်ချိန်  
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1982|04|30}}
| birth_place =  [[မိုးကုတ်မြို့|မိုးကုတ်]] ၊[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| nationality = မြန်မာ
| occupation = ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်
| years_active = ၂၀၀6 ခုနှစ်- ၂၀၁၈ ခုနှစ်
| height = 
| spouse = 
| children = 
| awards        = 
| website  =
| religion = [[ခရစ်ယာန်]] }}

'''ခင်လေးနွယ်''' (၃၀ ဧပြီ ၁၉၈၂ မွေးဖွား) သည် မော်ဒယ်၊ သရုပ်ဆောင်နှင့် စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်။ DVD ခေတ်က ရုပ်ရှင်များ၊ သီချင်းများတွင် မကြာခဏတွေ့ရလေ့ရှိသော သူမသည် အနုပညာအလုပ်ကို ရပ်နားထားပြီဖြစ်သည်။

==အစောပိုင်းကာလ==

ခင်လေးနွယ်ကို ဧပြီ ၃၀၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် မိုးကုတ်မြို့၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.duwun.com.mm/article/uyete-birthday-surprise-ekaepaente-ely-id14236|title=မွေးနေ့ |date=ဧပြီ ၃၀ ၁၉၈၂ }}&lt;/ref&gt; သူမသည် [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]တိုင်းရင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းရင်းနာမည်မှာ &quot;ရိမ်ချိန်&quot;ဖြစ်သည်။ အနုပညာလောကတည်းကို မော်ဒယ်အနေဖြင့် စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီးနောက်တွင် သီချင်းဗီဒီယိုများနှင့် ရုပ်ရှင်များစဝင်လာကာ အောင်မြင်လာခဲ့သည်။ သူမသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာပြီးနောက် စီးပွားရေးဘက်ကို အားစိုက်ထုတ်ခဲ့ကာ ၂၀၁၇ နောက်ပိုင်းတွင် အနုပညာအလုပ်ကို ရပ်နားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmarcelebrity.com/2019/04/blog-post_37.html|title=လမ်းလျှောက်သင်္ကြန်မှာပါဝင်ခဲ့တဲ့ သက်မွန်မြင့်၊ ခင်လေးနွယ်၊ ချောပြည့်ရတနာ၊ နှင့် မိတ်ကပ်}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%99%E1%81%BB%E1%80%AC%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%82%8F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%80-%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF/|title=Myanmar Artists Attend Cambodian Hotel Opening Ceremony|access-date=13 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250523084915/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%99%E1%81%BB%E1%80%AC%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%9A%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%82%8F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%80-%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF/|archive-date=23 May 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.textiledirectory.com.mm/component/k2/item/2537-celebrities-fashion.html|title=Fashion Designs of the Celebrities Seen at 'Bar Lar Lar' Red Carpet Premiere}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%99%E1%80%AE%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B2%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%AC-%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%B9%E1%80%B7/|title=I will only wear my ethnic traditional costume at the Academy Awards ceremony,&quot; Khin Lay Nwe stated}} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.swanarrelectronics.com.mm/swan-arr-service-center-monywa/|title=SWAN ARR SERVICE CENTER (MONYWA)|date=22 Feb 2018}}&lt;/ref&gt;


==စီပွားရေး==
စက်တင်ဘာ ၉ ရက် ၂၀၁၆ တွင် ခင်လေးနွယ်သည် သူမ၏သူငယ်ချင်းများနှင့် အဝတ်အထည်ဆိုင် &quot;KAY Fashion &amp; Fabric House&quot;ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmarcelebrity.com/2016/09/kay-fashion-fabric-house.html|title=KAY Fashion &amp; Fabric House ဖွင့်ပွဲ}}&lt;/ref&gt;   ထိုနောက် ဆိုင်ခွဲ&quot;KAY Fashion &amp; Fabric House 2&quot;ကို  ဒီဇင်ဘာ ၁၁ ၊ ၂၀၁၇ တွင်   ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmarcelebrity.com/2017/12/kay-fashion-fabric-house.html|title=KAY Fashion &amp; Fabric House 2ဖွင့်ပွဲ}}&lt;/ref&gt;  ခင်လေးနွယ်သည် စီပွားရေးဘက်စတင်အခြေချလာသည်နှင့်အမျှ အနုပညာအလုပ်ကို တစ်ဖြည်းဖြည်း ရပ်နားကာ စီးပွားရေးကိုသာ ဦးစားပေးလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%e1%80%a1%e1%82%8f%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%8a%e1%80%ac-%e1%80%a1%e1%80%9c%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%b9%e1%80%b1%e1%80%90%e1%80%bc-%e1%80%bb%e1%80%95%e1%80%94%e1%80%b9-%e1%80%99-%e1%80%9c%e1%80%af/|title=အနုပညာအလုပ်ဆက်မလုပ်ဖြစ်သေးဘူးဆိုတဲ့ခင်လေးနွယ်}} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;သူမှာတွင်  &quot;Plants By Things4u&quot; ဆိုတဲ့ အပြင်ဆိုင်လေးတစ်ဆိုင်ရှိပါသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.myanmarcelebrity.com/2020/12/plants-by-things4u.html|title=Plants By Things4u ဆိုင်ဖွင့်ပြီး အပင်တွေ ရောင်းနေတဲ့ ခင်လေးနွယ်}}&lt;/ref&gt;

မေလ ၅ ရက် ၂၀၂၂ တွင် &quot;လီဆူရွာ&quot; အမည်ရှိ စားသောက်ဆိုင်ကို ပြင်ဦးလွင်မြို့၌ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးနောက်တွင် &quot;လီဆူရွာ&quot; အမည်ရှိ ကော်ဖီကိုစတင်ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=520Z3G1F1CE|title=Actress Kabyar's Visit to Actress Khin Khin's Lisu Village Restaurant, Pyin Oo Lwin
|website=[[YouTube]]
|date=16 Aug 2023}}&lt;/ref&gt; 

ယခုတွင် သူမသည် ကော့သောင်းရှိ သူမ၏ အမျိုးသားဟော်တယ်လုပ်ငန်းကို ကူညီလုပ်ကိုင်နသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.duwun.com.mm/article/sukiu-alpliukpiste-lenwy-id26918|title=သူမရဲ့ချစ်သူကိုချပြလာတဲ့ခင်လေးနွယ် |date=4 February 2020 }}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-48245093|title=မြန်မာလေကြောင်းပိုင် လေယာဉ် မန္တလေးမှာ အရေးပေါ် ဆင်းသက်ခဲ့ရ BBC news |work=BBC News မြန်မာ |date=12 May 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.myanmarcelebrity.com/2019/02/g-fatt-myanmar-vocation-festival-2019.html|title=G Fatt၊ နန်းဆု၊ ခင်လေးနွယ်တို့  &quot;Myanmar Vacation Festival }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://old.mmload.com/news/19633|title=လီဆူဝတ်စုံဝတ်ရတာ ပိုကြိုက်တယ်ဆိုတဲ့ ခင်လေးနွယ်}} {{Dead link|date=October 2026 }}&lt;/ref&gt;

==ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ==

===ဇာတ်ကားများ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! width=7%| စဉ်
! width=29%| ဇာတ်ကားအမည်
! width=19%| ဒါရိုက်တာ
! width=28%| သရုပ်ဆောင်များ
! width=17%| မှတ်ချက်
|-
| ၁
|''မျှော်လင့်ခြင်းအခြားတဖက်''
|ကိုဇော်(အာရုံဦး)
| {{ubl|[[ပြေတီဦး]]|[[နန္ဒာလှိုင်]]|[[ရတနာခင်]] | [[ဝိုင်းစုခိုင်သိန်း]]| ခင်လေးနွယ်}}
|
|-
|၂
| ''ဇယားရိုက်တဲ့စရိုက်'' &lt;!-- Exchange of Hearts --&gt;
| မိုးအောင်
| {{ubl|[[နေမင်း]]|ခင်လေးနွယ်}}
|
|-
| ၃
| ''သိင်္ခါရသီချင်းတစ်ပုဒ်'' &lt;!-- A Melody of Desires --&gt;
|
| {{ubl|[[ဖြိုးငွေစိုး]]|ဇာဇာမင်းထက်|ခင်လေးနွယ်}}
|
|-
|၄
|''အသဲကွဲအောင်လက်မှတ်''
| 
| {{ubl|[[နေမင်း]]|[[ဆုပန်ထွာ|ဆုပန်ထွာ]] |ခင်လေးနွယ်}}
|
|-
|၅
|''ကျွန်မသမတ်ဈေးကြီးကြီး''
|အောင်ဗိုပါဝါ
| {{ubl|[[နေမင်း]]| [[စိုးမြတ်သူဇာ]] |ခင်လေးနွယ်| စုမြတ်သိင်္}}
|
|-
| ၆
| ''နှလုံးသားလဲလှယ်ပွဲ '' &lt;!-- The heart exchange battle --&gt;
|ကိုဇော်(အာရုဏ်ဦး)
| {{ubl|[[ကျော်ရဲအောင်|ကျော်ရဲအောင်]]|ထူး |[[စိုးမြတ်သူဇာ]]|ခင်လေးနွယ်|စိုး}}
|၂၀၀၉
|-
|}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*{{facebook|100044379851126}}
*{{instagram|khin_lay_nwe_rain_chain}}

[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၂ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင်များ]]</text>
      <sha1>cymo4ftamx12dysng9ohfeeotd0mqkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တေဇကျော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>277628</id>
    <revision>
      <id>1061415</id>
      <parentid>1041891</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26666" sha1="jyk0mqpp4hmnbwg35fh8kl1drn000i7" xml:space="preserve">{{Infobox minister
|honorific-prefix = 
|name        = တေဇကျော်
|honorific-suffix = 
| native_name               =
| native_name_lang          =
|image       = File:Tay Za Kyaw.jpg
|alt         = 
|caption     = အမတ်လောင်းအဖြစ် မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးတစ်ခုတွင် တွေ့ရစဉ် (၂၀၂၅)

|office = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]  &lt;br&gt;ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ&lt;br&gt;  ဥက္ကဋ္ဌ
|term_start = ၂၃ မတ် ၂၀၂၆
|predecessor =ဦးအောင်မင်း &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnysuultttteaa-pnnysuungecaarngkeaamttii-ukktttth-nyiiaeaangmng-jica-myanmar-runm-chief|title=
ပြည်သူ့လွှတ်တော်၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်မင်း JICA Myanmar ရုံးမှ Chief Representative, Mr.Karasawa Masayuki နှင့်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ
|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;
|successor = 

|office1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်
|constituency1 = [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]]
|term_start1 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆
|term_end1 =
|majority1 = ခိုင်လုံမဲ ၃၃၄၉၁ &lt;br&gt;{{small|(၃၉.၃၈ ရာခိုင်နှုန်း)}}
|predecessor1 =ဒေါက်တာ လှမိုး &lt;br&gt;{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} &lt;br&gt;{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}}
|successor1 = 

|office2=  [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ် ၃ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|appointer2= [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
|term_start2= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
|term_end2= စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
|predecessor2= ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]
|successor2  = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]]

|office3=  [[အမှတ် (၆) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ် ၆ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]]
|term_start3= ဩဂုတ် ၂၀၂၃
|term_end3= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅
|predecessor3= ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထွန်းဦး]]
|successor3  = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သက်ပုံ]]

|office4= [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ် ၁ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] 
|term_start4= ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
|term_end4=  ဩဂုတ် ၂၀၂၃
| predecessor4= ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]] 
|successor4  = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]

| party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]
| birth_date  = ၁၉၆၄
| birth_place = [[လသာမြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်မြို့]]
| death_date  = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place = 
| nationality = မြန်မာ
| ethnicity   = 
| other_names = 
| known_for   = 
| occupation  = 
| spouse      = 
| children    = 
| alma_mater = တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း၊ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း၊အမှတ်စဉ်(၇၃)
| allegiance          = {{flag|Myanmar}}
| branch              = {{army|Myanmar}}
| serviceyears        = ၁၉၈၇ - ၂၀၂၅
| rank                = [[File:Tatmadaw_Lieutenant General_Insignia_01.png|15px]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ|ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]
|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်
|military_data1=ကြည်း ၂၀၂၇၈
| unit                = 
| commands            = 
| battles             = 
| awards              = 
|honorific prefix= ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (ငြိမ်း)}}

'''ဦးတေဇကျော်''' (၁၉၆၄ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ်မှ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့သည်။ 

စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုအနေဖြင့် ဦးတေဇကျော်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်းခံရကာ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး (ကစထမှူး) အဖြစ် ၄ နှစ်ကျော်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် တပ်မတော်မှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သူဖြစ်ကာ လက်ရှိတွင် လွှတ်တော်၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ငွေစာရင်းဆိုင်ရာ စစ်ဆေးကြပ်မတ်မှု ကဏ္ဍများတွင် အဓိကဦးဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/751854|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမြဲတမ်းကော်မတီ ၂ ရပ်ဖွဲ့စည်း|work=DVB|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့်ပညာရေး ==
ရန်ကုန်မြို့၊ [[လသာမြို့နယ်]] တွင် မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၆၉ ခုနှစ် တွင် ပဲခူးတိုင်း၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့]]သို့ မိဘများနှင့်အတူပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရင်း ထိုမြို့၌ သတ္တမတန်းအထိ ကျောင်းတက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၇၈ ခုနှစ် တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ခန္တီးမြို့နယ်|ခန္တီးမြို့]] သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရ၍ ထိုတွင် ကျောင်းဆက်တက်သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် တွင် မိဘများက ရန်ကုန်သို့ ပြန်ပြောင်းရွှေ့လာသည့်အတွက် [[အ.ထ.က(၁)လသာ|အထက(၁)လသာ]] တွင် ၈တန်းမှ၁၀တန်းအထိ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ထိုမှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်။

သူသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် တွင် အမှတ်(၃)ဒေသကောလိပ် (ကြည့်မြင့်တိုင်) တွင် လည်းကောင်း၊ထိုမှတဆင့် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ တက္ကသိုလ် တွင် လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက်၊ဘူမိဗေဒ အထူးပြုဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

== စစ်မှုထမ်းခြင်း ==
၁၉၈၆ ခုနှစ် တွင် တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း၊ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အမှတ်စဉ်(၇၃) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်၌  ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်  ကြည်း ၂၀၂၇၈&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://myawady.net.mm/node/32968|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း |work=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁ / ၂၀၂၂ ၊ ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့များ|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt; ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်အဆင့် စတင်ခန့်အပ်ခံရသည်။

၎င်း၏ ပထမဆုံးမိခင်တပ်ရင်းမှာ မန္တလေးမြို့၊အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊မန္တလေးတောင်ခြေ၊ အခြေစိုက် တပ်ရင်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ခလရ(၉၅) ဖြစ်သည်။

၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]အပြီး စစ်တပ်အာဏာသိမ်းယူပြီးချိန်တွင် ၎င်းသည် တပ်မတော်သားဘဝဖြင့် မိခင်တပ်ရင်းအခြေစိုက်ရာ မန္တလေးမြို့၊အောင်မြေသာစံတွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။

ထို့နောက် ကွမ်းလုံ၊ ပဲခူး၊ ထားဝယ်၊ဖူးကြီး၊ ရွှေတောင်၊ လွိုင်ကော်၊ ကျောက်တော်၊မိ တ္ထီလာ၊ပြင်ဦးလွင် စသည့်မြို့များ၌ အခြေစိုက်သည့် တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့တို့တွင် တာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ဦးတေဇကျော် သည်  ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးဖြင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ ရက် တွင် [[တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]၏ ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ပေးခံရသည်။ထိုတာဝန်ကို ထိုနှစ် ဩဂုတ် ၁၅ ရက် အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ယင်းနောက် [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး အဖြစ် ရာထူးတိုးသည်။ 

၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ဧပြီလတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည်  စစ်တက္ကသိုလ် အပတ်စဉ် ၃၀ဆင်း   [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်ညီညီဆွေ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-sanction-britain-/5396077.html|title=မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်တချို့အပေါ် အရေးယူပိတ်ဆို့မှု ဗြိတိန် သက်တမ်းတိုး|work=VOA|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၉ ဧပြီ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; ကို [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး အဖြစ်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊တစ်ချိန်တည်းမှာပင်  ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း (OTS) အပတ်စဉ် ၇၃ ဆင်း အနောက်တောင်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ် တေဇကျော်ကို မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2018/04/23/156824.html|title=တပ်မတော် စစ်တိုင်းမှူးများ အပြောင်းအရွှေ့ပြုလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၈}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/pnnytheaangcuwnkii-duttiybiulkhupkii-raiaeaang-puuttaaaiukhriungattng-cheaangrklkriseaa-mgej|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲအောင် ပူတာအိုခရိုင်အတွင်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော မဂွေဇ-ခေါင်လန်ဖူး လမ်းဖောက်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းခွင်စစ်ဆေး|work=MOI Myanmar|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီရောက်သောအခါတွင် စကထ(၁)မှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]] သည် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|စစ်အစိုးရ(၂၀၂၁)]]၏ [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး]] အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/12/20/235197.html|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦး တပ်မတော် အရန်အင်အားသို့ ပြောင်းရွှေ့ ခံရ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt; ဗိုလ်ချုပ် တေဇကျော် သည် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးဖြင့် လစ်လပ်သွားသည့်  [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/04/237628.html|title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်အေး ကြည်း၊ ရေ၊ လေ ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး ဖြစ်လာ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁}}&lt;/ref&gt;ကချင်ပြည်နယ်တွင် ၃နှစ်နီးပါး စစ်တိုင်းမှူးအဖြစ်ဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် ၎င်းကို ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က  ကချင်၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး၊ မန္တလေး  နှင့် ချင်းပြည်နယ်တို့အား ကိုင်တွယ်ရသည့် စစ်ဆင်ရေးအဖွဲ့မှူး&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/08/26/373513.html|title=စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူးနှင့် တိုင်းမှူးနေရာများ အပြောင်းအလဲလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt; အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/viewpoint/2025/10/01/406341.html|title=စစ်တပ်၏ စစ်အင်္ဂါစဉ် ကစထ ၅ အပြောင်းအလဲ|work=The Irrawaddy|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;{{Efn|စစ်တပ်၏ စစ်အင်္ဂါစဉ် ပြောင်းလဲလိုက်မှုအရ ကစထ ၁ ၏ အုပ်ချုပ်မှုသည် ပြောင်းလဲသွားပြီး ကချင်ပြည်နယ် နှင့် 
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်း​ဒေသကြီးမြောက်ပိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်တို့သာ ဖြစ်သွားခဲ့သည်။}}

ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ဩဂုတ်အထိ ထမ်းဆောင်ပြီး၊ နေပြည်တော်ကို ကြီးကြပ်ရသည့် ကစထ(၆)မှူး အဖြစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpdmypd28epo|title=နေပြည်တော်စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး အပါအဝင်တိုင်းမှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီတွင် ကစထ(၃)မှူး အဖြစ် ဆက်လက်ပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာလတွင် စစ်ဘက်ရာထူးများမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c75zndy2grko|title=နေပြည်တော်နဲ့ ရန်ကုန် စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=BBC|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c708wpeen59o|title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ၆ ဦးနဲ့ ဗိုလ်ချုပ် ၁၀ ဦးကို အနားပေး|work=BBC|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}&lt;/ref&gt;
== နိုင်ငံရေးဘဝ ==
[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး အောင်မြေသာစံဆန္ဒနယ်မှနေ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။ မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၈၅,၀၅၄ မဲ ရှိရာတွင် ၃၃,၄၉၁ မဲ ဖြင့်  (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၃၉.၃၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&amp;type=page_multiple_photo&amp;code=215&amp;sno=4917&amp;token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215c|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]၏ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-23 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၌ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ ဖွဲ့စည်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%B6/ |access-date=2026-03-23 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260323195558/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%B6/ |archive-date=23 March 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် ဉပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစရင်း ကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/23/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%89%E1%80%95%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%80/ |access-date=2026-03-23 |website=positiveanglenews.com}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတကာ ပိတ်ဆို့မှု ==
၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းမှု နောက်ဆက်တွဲကာလတွင် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများနှင့် ချိုးဖောက်မှုများ ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သူ့ကို [[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] (EU) က ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tayza Kyaw|url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-TwERfiwiqym4GGZTnUsos2/|access-date=2023-02-19|website=Open Sanctions|date=21 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ရှင်းလင်းချက်မှတ်စု ==
{{Notelist}}
== ကိုးကား ==
{{reflist}}
{{Lifetime|၁၉၆၁|}}
[[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၆၄ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>jyk0mqpp4hmnbwg35fh8kl1drn000i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တအုရှုဘဲဆွတ်တောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281188</id>
    <revision>
      <id>1061406</id>
      <parentid>963448</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="1ipymm5rowrt7hbvtpcaaplhottwlym" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = တအုရှုဘဲဆွတ်တောင်
| other_name = タウシュベツ山
| photo = Mt._Taushubetsu.png
| photo_alt = &lt;nowiki&gt;Seen from [[Mount Upepesanke]]&lt;/nowiki&gt;
| map = Japan
| location = [[hokkaido]], [[Japan]]
| label = Mount Taushubetsu
| elevation_m = 1,185.1
| elevation_ref = &lt;ref name=&quot;gsi&quot;&gt;[https://maps.gsi.go.jp/#15/43.169207/142.256813/&amp;base=std&amp;ls=std&amp;disp=1&amp;vs=c1g1j0h0k0l0u0t0z0r0s0m0f0 Geospatial Information Authority]&lt;/ref&gt;
| listing = [[List of mountains and hills of Japan by height|Mountains and hills of Japan]]
| range = [[Ishikari Mountains]]
| coordinates = {{Coord|43|26|57|N|143|12|40|E|type:mountain_region:JP_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
}}

'''တအုရှုဘဲဆွတ်တောင်''' (タウシュベツ山, Taushubetsu-yama) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးကျွန်း၊ အရှောရိုမြို့နှင့် ခမိရှိဟိုရိုမြို့တို့တွင် တည်ရှိနေသည့် တောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်၏ အမည်မှာ အအိနုဘာသာစကားဖြင့် &quot;ဘုဇပတ်ပင်များစွာရှိသည့် မြစ်&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။&lt;ref name=&quot;gsi&quot;&gt;[https://maps.gsi.go.jp/#15/43.169207/142.256813/&amp;base=std&amp;ls=std&amp;disp=1&amp;vs=c1g1j0h0k0l0u0t0z0r0s0m0f0 Geospatial Information Authority]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=鉄道遺産を訪ねて―タウシュベツ川橋梁、碓氷第三橋梁、半田駅跨線橋、旧津山扇形機関車庫、坪尻駅のスイッチバック、矢岳駅駅・矢岳第一トンネル |url=https://www.toretabi.jp/railway_info/isan1.html |access-date=2025-06-29 |website=トレたび - 鉄道・旅行情報サイト |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251118172613/https://www.toretabi.jp/railway_info/isan1.html |archive-date=18 November 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
* [https://maps.google.com Google Maps]
* [http://www.gsi.go.jp/ENGLISH/index.html Geographical Survey Institute]
* [https://web.archive.org/web/20080531014926/http://hokkaipedia.org/index.php/Hidaka_Mountains Hokkaipedia]

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]]</text>
      <sha1>1ipymm5rowrt7hbvtpcaaplhottwlym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုးရခုဒေသ၊ ကျိုတို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282641</id>
    <revision>
      <id>1061398</id>
      <parentid>1018911</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2244" sha1="3h4pr65j55canvriktlh49ufdkrqfdc" xml:space="preserve">[[File:Soraku District in Kyoto-fu.png|thumb|right|ကျိုတိုစီရင်စုအတွင်း ဆိုးရခုဒေသတည်နေရာ]]

'''ဆိုးရခုဒေသ'''  (相楽郡, Sōraku-gun) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဒေသရှိ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၄၄,၉၈၂ ဦးရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၅၂.၂၇ ဦး ဖြစ်သည်။ ဒေသ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၁၇၈.၃၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Site |first=Kyoto Prefecture Web |title=Introduction |url=https://www.pref.kyoto.jp/en/01-01-01.html |access-date=2026-03-05 |website=Kyoto Prefecture |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211142008/https://www.pref.kyoto.jp/en/01-01-01.html |archive-date=11 February 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.suntory.com/sustainability/forest/activity/minamiyamashiro/&lt;/ref&gt;

==ဒေသအတွင်းရှိ မြို့နှင့် ရွာများ==
*[[ခဆဂိမြို့၊ ကျိုတို|ခဆဂိမြို့]]
*မိနမိယမရှိရိုမြို့
*ဆဲခမြို့
*ဝဇုခမြို့

==ယခင်မြို့များ==
၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အောက်ပါမြို့များကို ပေါင်းစပ်က မြို့အသစ်ဖြစ်သည့် &quot;ခိဇုဂဝမြို့&quot;ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။
*ခမိုမြို့
*ခိဇုမြို့
*ဝဇုခမြို့

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|34.769|N|135.961|E|type:landmark_source:itwiki|display=title}}

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဒေသများ]]</text>
      <sha1>3h4pr65j55canvriktlh49ufdkrqfdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283033</id>
    <revision>
      <id>1061405</id>
      <parentid>1054551</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T09:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59114" sha1="51lpmf68rrlsbreynoco5wbxk4syw97" xml:space="preserve">{{Infobox legislative term|name=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|before=[[ဒုတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]|after=စတုတ္ထအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|jurisdiction=[[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ]]|meeting_place=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ခန်းမ၊ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၊ နေပြည်တော်|term_start=၁၆ မတ် ၂၀၂၆|term_end=လက်ရှိ|election=[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]]|government=[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]|chamber1=ဖွဲ့စည်းပုံ|chamber1_image=Myanmar Pyithu Hluttaw 2026 composition (373 seats).png|chamber1_leader1_type=ဥက္ကဋ္ဌ|control1={{colorbox|#00470c}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၂၃၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#38e54d}} [[တပ်မတော်]] (၁၁၀)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#f88e2a}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|SNDP]] (၇)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#a1a1a1}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PNO]] (၅)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#ff0000}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#000000}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၄)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#1869b8}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၄)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#00eeff}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDP]] (၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#420040}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#bbff00}} [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|SSP]] (၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#060061}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#712323}} [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ|INLP]] (၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#ff007b}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)&lt;br /&gt;
{{colorbox|#5c9aff}} တစ်သီးပုဂ္ဂလ (၁)|background_color=#00470c|chamber1_leader1=[[ခင်ရီ]]|chamber1_leader2_type=ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ|chamber1_leader2=[[မောင်မောင်အုန်း]]|membership1=၄၄၀ ဦး {{small|(ဖွဲ့စည်းပုံ)}} &lt;br&gt;
၃၇၃ ဦး {{small|(ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်)}} &lt;br&gt;|session1_start=၁၆ မတ် ၂၀၂၆|session1_type=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|session1_end=၈ ဧပြီ ၂၀၂၆
|session2_type=ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး
|session2_start= ၂ ဇွန် ၂၀၂၆
|session2_end= ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၆

|session3_start=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆|session3_end=လက်ရှိ|session3_type=တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး}}

'''တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်'''သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] ရလဒ်များအပေါ် အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အောက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ လွှတ်တော်၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်တွင် [[နေပြည်တော်]]မြို့ရှိ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ခန်းမ၌ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80861 |access-date=2026-04-01 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် အမတ်နေရာများ ==
မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀ဝ၈) အရ တပ်ကိုယ်စားလှယ်အပါအဝင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို အမတ်နေရာ ၄၄၀ ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသည်။ ရွေးကောက်ခံသည် နေရာ ၃၃၀ ဖြစ်သည်။ ယခု တတိယအကြိမ် သက်တမ်းတွင်  [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]]၏ နယ်မြေအခြေအနေများကြောင့် ရွေးကောက်ခံနေရာ ၃၃၀ အနက် မဲဆန္ဒနယ် ၂၆၃ ခုတွင်သာ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် ၂၆၃ ဦးနှင့် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်က အမည်စာရင်း တင်သွင်းသော တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၃၇၃ ဦး ဖြင့် လွှတ်တော်ကို စတင်ခဲ့သည်။

== ပါတီအလိုက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ရရှိမှု အနှစ်ချုပ်ဇယား ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ '''တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် နေရာရရှိမှု အခြေအနေ (၂၀၂၆)'''
!စဉ် !! နိုင်ငံရေးပါတီ !! နေရာရရှိမှု !! ရာခိုင်နှုန်း
|-
| ၁ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] || ၂၃၁ || ၅၂.၅၀%
|-
| ၂ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]]|| ၇ || ၁.၅၉%
|-
| ၃ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]] || ၅ || ၁.၁၄%
|-
| ၄ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] || ၅ || ၁.၁၄%
|-
| ၅ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]] || ၄ || ၀.၉၁%
|-
| ၆ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[နာဂအမျိုးသားပါတီ]] || ၄ || ၀.၉၁%
|-
| ၇ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၈ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၉ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၁၀ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၁၁ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[အင်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၁၂ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ]] || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၁၃ || style=&quot;text-align:left;&quot; | တစ်သီးပုဂ္ဂလ || ၁ || ၀.၂၃%
|-
| ၁၄ || style=&quot;text-align:left;&quot; | [[တပ်မတော်]] || ၁၁၀ || ၂၅.၀၀%
|-
| - || style=&quot;text-align:left;&quot; | ''လစ်လပ်''|| ၆၇ || ၁၅.၂၃%
|-
! !! စုစုပေါင်း !! ၄၄၀ !! ၁၀၀%
|}

* မှတ်ချက်။ ။ လစ်လပ်နေရာ (၆၇) ခုသည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် ထည့်သွင်းမကျင်းပခဲ့သည့်အတွက် လစ်လပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။
== ပါတီအလိုက် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ ==
{{Main|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း}}
တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] (USDP) က ကိုယ်စားလှယ် ၂၃၁ ဦးဖြင့် အများစုအဖြစ် ရပ်တည်နေပြီး၊ ဒုတိယအများဆုံးမှာ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ဦး ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ ဦးဆောင်ပြီး ဗိုလ်မှူးချုပ် ၁၀ ဦး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ၁၈ ဦး၊ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ၄၂ ဦး၊ ဗိုလ်မှူး ၃၉ ဦးနဲ့ ဗိုလ်ကြီးအဆင့် ၁၂ ဦးပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-10 |title=လွှတ်တော်သစ်တက်ဖို့ တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၆ ဦးအမည်စာရင်း ကြေညာ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/10/myanmar-military-parliament-list/ |access-date=2026-03-17 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

အခြားသော တိုင်းရင်းသားပါတီများဖြစ်သည့် [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)]]၊ [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]] (PNO) နှင့် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]] (MUP) တို့လည်း အသီးသီး ပါဝင်ကြသည်။

== အမြဲတမ်းကောင်မတီများ ==
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၄ အရ အမြဲတမ်းကော်မတီ (၄) ခု ဖွဲ့စည်းရသည်။ 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်သက်တမ်း
!အမည်
!ဥက္ကဋ္ဌ
!အတွင်းရေးမှူး
|-
|[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်| ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ]]
|ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာ၊ USDP
|ဦးသိန်းထွန်းဦး၊ USDP
|-
|[[ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်| ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ]]
|ဦး[[တေဇကျော်]]၊ USDP
|ဦးတင်အောင်ချစ်၊ USDP
|-
|[[လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်| လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီ]]
| ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]
|ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး၊ USDP
|-
|[[အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေး ကော်မတီ]]
|ဦး[[သန်းထွန်းဦး]]၊ USDP
|ဦးသန်းထွန်း၊ USDP
|}

=== ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ ===
{{Main|ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီကို ဒဂုံမဲဆဒ္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာအား ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမရပူရ မဲဆဒ္ဒနယ်မှ ဦးသိန်းထွန်းဦး အား အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်  ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကော်မတီတွင် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် (၂)ဦးအပါအဝင်၊ ကိုယ်စားလှယ် (၁၅) ဦးဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥပဒေကြမ်းကော်မတီအား အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာနှင့် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဦးသိန်းထွန်းဦးတို့အား တာဝန်ပေးအပ် |url=https://news-eleven.com/article/310685 |access-date=2026-03-23 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ'''
|-
! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက်
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၁ || align=&quot;left&quot; | [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာနန္ဒကျော်စွာ]]|| [[ဒဂုံမြို့နယ်|ဒဂုံ]] || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] || ယခင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၂ || align=&quot;left&quot; | ဦးသိန်းထွန်းဦး || [[အမရပူရမြို့နယ်|အမရပူရ]] || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၃ || align=&quot;left&quot; | ဒေါ်သန်းသန်းအေး || [[သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်|သင်္ဃန်းကျွန်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၄ || align=&quot;left&quot; | ဦးစိုးတင့်အောင် || [[ရေဦးမြို့နယ်|ရေဦး]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၅ || align=&quot;left&quot; | ဦးတင့်လွင် || [[နတ်တလင်းမြို့နယ်|နတ်တလင်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၆ || align=&quot;left&quot; | ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဝင်း || [[ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမြို့နယ်|ဆိပ်ကြီးခနောင်တို]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၇ || align=&quot;left&quot; | ဦးတင်ရွှေ || [[ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရွှေတောင်]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၈ || align=&quot;left&quot; | ဦးသန့်ဇော် || [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ်|ကွမ်းခြံကုန်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၉ || align=&quot;left&quot; | ဦးစိုင်းဝန်းစံ || [[မိုင်းခတ်မြို့နယ်|မိုင်းခတ်]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၁၀ || align=&quot;left&quot; | ဦးဇော်မင်း || [[ကျုံပျော်မြို့နယ်|ကျုံပျော်]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] ||
|-
| ၁၁ || align=&quot;left&quot; | ဦးနိုင်မင်းဦး || [[ကြံခင်းမြို့နယ်|ကြံခင်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|တစည]] ||
|-
| ၁၂ || align=&quot;left&quot; | နန်းကျင်း (ခ) နန်းစိန် || [[တောင်ကြီးမြို့နယ်|တောင်ကြီး]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PNO]] ||
|-
| ၁၃ || align=&quot;left&quot; | ဦးနိုင်နိုင်ကျော် || [[ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်|ဟုမ္မလင်း]] || အဖွဲ့ဝင် || [[ရှမ်းနီ(တိုင်းလျန်)သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ|SSP]] ||
|-
| ၁၄ || align=&quot;left&quot; | ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် || &lt;small&gt;တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်&lt;/small&gt; || အဖွဲ့ဝင် || [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] ||
|-
| ၁၅ || align=&quot;left&quot; | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း || &lt;small&gt;တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်&lt;/small&gt; || အဖွဲ့ဝင် || [[တပ်မတော်|တပ်မတော်သား]] ||
|}
=== ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ===

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ ပြည်သူ့ငွေစရင်းကော်မတီကို ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အောင်မြေသာဇံ မဲဆဒ္ဒနယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ဦး[[တေဇကျော်]]၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် အောင်လံ မဲဆဒ္ဒနယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် ဦးတင်အောင်ချစ် တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ကော်မတီတွင် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် (၂)ဦး အပါအဝင် ကိုယ်စားလှယ် (၁၅) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-23 |title=ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနဲ့ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌနဲ့ အဖွဲ့ဝင် တို့ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/23/%e1%80%a5%e1%80%95%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%ae%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a/ |access-date=2026-03-23 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ'''
|-
! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက်
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၁ || align=&quot;left&quot; | [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]]|| အောင်မြေသာစံ မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၂ || align=&quot;left&quot; | ဦးတင်အောင်ချစ် || အောင်လံ မဲဆန္ဒနယ် || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၃ || align=&quot;left&quot; | ဦးထွန်းထွန်းအောင် || မိုးကောင်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၄ || align=&quot;left&quot; | ဦးမြတ်ကျော် || ကန့်ဘလူ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ယခင် စစ်ကိုင်းဝန်ကြီးချုပ်
|-
| ၅ || align=&quot;left&quot; | ဦးတင့်ဆွေ || ဆင်ပေါင်ဝဲ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၆ || align=&quot;left&quot; | ဦးကိုကိုသင်း || ကမာရွတ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၇ || align=&quot;left&quot; | ဒေါ်ခင်စောမူ || ကန်ကြီးထောင့် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၈ || align=&quot;left&quot; | ဦးညွန့်ဆောင် || ရမည်းသင်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၉ || align=&quot;left&quot; | ဦးခင်မောင်ဝင်း || မော်လမြိုင်ကျွန်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၀ || align=&quot;left&quot; | [[ပွင့်ဆန်း|ဒေါက်တာ ပွင့်ဆန်း]]|| ရပ်စောက် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ဝန်ကြီးဟောင်း
|-
| ၁၁ || align=&quot;left&quot; | ဦးမြင့်စိုး || လေးမျက်နှာ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၂ || align=&quot;left&quot; | ဦးသန်းရွှေ || သံဖြူဇရပ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]||
|-
| ၁၃ || align=&quot;left&quot; | ခွန်လှသိန်း || ဆီဆိုင် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်]]||
|-
| ၁၄ || align=&quot;left&quot; | ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[တပ်မတော်]] ||
|-
| ၁၅ || align=&quot;left&quot; | ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် 
|[[တပ်မတော်]]||
|}
=== လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီကို ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦး[[မောင်မောင်အုန်း|မောင်မောင်အုန်း၊]] အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ထားဝယ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး တို့အား တာဝန်ပေးအပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ'''
|-
! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက်
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၁ || align=&quot;left&quot; | [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]]|| တပ်ကုန်း မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုဥက္ကဋ္ဌ-ပူးတွဲ
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၂ || align=&quot;left&quot; | ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး || ထားဝယ် မဲဆန္ဒနယ် || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၃ || align=&quot;left&quot; | ဒေါက်တာ ကျော်ဦး || တောင်ငူ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၄ || align=&quot;left&quot; | ဦးလှဆွေ || ပုဗ္ဗသီရိ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၅ || align=&quot;left&quot; | ဦးအောင်ဇော်မိုး (ခ) ဦးအောင်ဇော်မိုးထွန်း || မူဆယ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၆ || align=&quot;left&quot; | ဦးအောင်မျိုးသန်း || ကော့မှူး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၇ || align=&quot;left&quot; | ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် || ဒိုက်ဦး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၈ || align=&quot;left&quot; | ဒေါ်စိုးစိုးရီ || ဖျာပုံ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၉ || align=&quot;left&quot; | ဦးစိုးနိုင် || မင်းတုန်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၀ || align=&quot;left&quot; | ဦးစောဝင်းထိန် || ဖာပွန် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၁ || align=&quot;left&quot; | ဦးသန်းနိုင် || ဝါးခယ်မ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၂ || align=&quot;left&quot; | ဦးစိုးဝင်း || မြို့သစ် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၃ || align=&quot;left&quot; | ဦးဂုဏ်ဝမ်း || ခန္တီး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|နာဂပါတီ]]||
|-
| ၁၄ || align=&quot;left&quot; | ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် ||
|-
| ၁၅ || align=&quot;left&quot; | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် ||
|}
=== အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီကို ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ကျိုင်းတုံမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦး[[သန်းထွန်းဦး]]၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ပုသိမ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးသန်းထွန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ဂတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/24/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-24 |website=positiveanglenews.com}}&lt;/ref&gt;


{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ '''ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ'''
|-
! စဉ် !! အမည် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် !! ပါတီ !! မှတ်ချက်
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၁ || align=&quot;left&quot; | [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]]|| ကျိုင်းတုံ မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]|| ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း
|- style=&quot;background:#efefef;&quot;
| ၂ || align=&quot;left&quot; | ဦးသန်းထွန်း || ပုသိမ် မဲဆန္ဒနယ် || အတွင်းရေးမှူး || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၃ || align=&quot;left&quot; | ဦးမင်းခန့်ကျော် || ပဲခူး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၄ || align=&quot;left&quot; | ဦးခင်မောင်ထွန်း || ဖောင်းပြင် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၅ || align=&quot;left&quot; | ဦးအောင်လင်းလှိုင် || ဘုတ်ပြင်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၆ || align=&quot;left&quot; | ဦးအောင်ကျော်နှင်း || ကျွန်းစု မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၇ || align=&quot;left&quot; | ဒေါက်တာ နန္ဒာလှမြင့် || ကလော မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၈ || align=&quot;left&quot; | ဦးအောင်ကိုလတ် || တမူး မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၉ || align=&quot;left&quot; | ဦးတိုးဝင်း || တောင်သာ မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၀ || align=&quot;left&quot; | ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း || ပေါင်းတည် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၁ || align=&quot;left&quot; | ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် || ဗိုလ်တထောင် မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၂ || align=&quot;left&quot; | ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး || ဒဂုံမြို့သစ်(တောင်ပိုင်း) မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၃ || align=&quot;left&quot; | ဒေါက်တာ ထိန်ဝင်း || ကျောင်းကုန်း မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် || [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]]||
|-
| ၁၄ || align=&quot;left&quot; | ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် ||
|-
| ၁၅ || align=&quot;left&quot; | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် || တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် || တပ်မတော် ||
|}

{{Multiple image 
| align = right 
| direction = vertical 
| width = 300 
| header = တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် မှတ်တမ်း &lt;br&gt;(၁၆ မတ် ၂၀၂၆) 
| image1 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 01.jpg 
| caption1 = ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပနေသည့် မြင်ကွင်း 
| image2 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 02.jpg 
| caption2 = ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၌ သဘာပတိ ဦးဆောင်နေစဉ် 
| image3 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 03.jpg 
| caption3 = ပြည်သူ့လွှတ်တော် အကြီးအကဲများ ကျမ်းသစ္စာဆိုကြစဉ် 
| image4 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 04.jpg 
| caption4 = သဘာပတိမှ ဥက္ကဋ္ဌအား တာဝန်အပ်နှင်းစဉ် 
| image5 = Third Pyithu Hluttaw Meeting 2026 - 05.jpg 
| caption5 = ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် စတင်ထမ်းဆောင်စဉ် }}

== အဓိကဖြစ်ရပ်များ ==

=== ခေါင်းဆောင်ပိုင်း ရွေးချယ်ခြင်း ===
လွှတ်တော်စတင်သည့်နေ့တွင်ပင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နာယကအဖြစ် ဒေါက်တာ [[နန္ဒကျော်စွာ]]က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်  ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၊ [[ဇေယျာသီရိမြို့နယ်]] ကိုယ်စားလှယ် ဦးခင်ရီ အားလည်းကောင်း၊  ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် [[တပ်ကုန်းမြို့နယ်]] ကိုယ်စားလှယ် ဦးမောင်မောင်အုန်းအား လည်းကောင်း အသီးသီးတင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/80861|title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက်|work=MOI Myanmar|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၆ ===

* ၁၆ မတ် - တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ကျင်းပသည်။ တက်ရောက်ခွင့်ရှိသည့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် (၃၇၃) ဦးရှိသည့်အနက် ကိုယ်စားလှယ်အားလုံး တက်ရောက်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဇေယျာသီရိမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးခင်ရီ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တပ်ကုန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမောင်မောင်အုန်းတို့အား ရွေးကောက်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80861 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၃ မတ် - တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ ကျင်းပသည်။ တက်ရောက်သူ ၃၇၁ ဦး (99.46%) ရှိ။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ ဖွဲ့စည်းတာဝန်ပေးအပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81082 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ]]နှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီတို့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-23 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး၌ ဥပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ ဖွဲ့စည်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%B6/ |access-date=2026-03-23 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260323195558/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%95%E1%80%91%E1%80%99%E1%80%95%E1%80%AF%E1%80%B6/ |archive-date=23 March 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် ဉပဒေကြမ်းကော်မတီနှင့် ပြည်သူ့ငွေစရင်း ကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/23/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%89%E1%80%95%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%80/ |access-date=2026-03-23 |website=positiveanglenews.com}}&lt;/ref&gt;
* ၂၄ မတ် - တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပသည်။ လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီနှင့် ပြည့်သူ့လွှတ်တော် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့အား ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည့်သူ့လွှတ်တော် လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ဂတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ ဖွဲ့စည်း – Positive Angle News |url=https://positiveanglenews.com/2026/03/24/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-24 |website=positiveanglenews.com}}&lt;/ref&gt;
* ၂၆ မတ် - တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ အမျိုးသားပြည်သူ့ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံ Belaya Rus ပါတီဥက္ကဋ္ဌ၊ ရုရှားဖက်ဒရေး ရှင်းနိုင်ငံ အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၊ တရုတ်ပြည်သူ့ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီ နိုင်ငံတကာရေးရာဌာန ဝန်ကြီးနှင့် ရုရှား-မြန်မာချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်းဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့က ပေးပို့လာသော ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်ကြောင်း သဝဏ်လွှာများကို လွှတ်တော်သို့ အသိပေးတင်ပြပြီး မှတ်တမ်းတင်သည်။လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီနှင့် အစိုးရ၏ အာမခံ ချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ နှစ်ရပ်ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်၏အတည်ပြုချက် ရယူအတည်ပြုခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81181|title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ ကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;
* ၃၀ မတ် - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ ကျင်းပခဲ့သည်။သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့ အစည်းအဝေးကို စာရင်းရှိ ၂၆၃ ဦးအနက်၊၂၆၁ ဦးတက်ရောက်ခဲ့သည်။တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် ထားဝယ်မဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ကျော်ဌေးက အဆိုတင်သွင်းရာ၊ ပင်လောင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ နန်းရီရီဝင်းက ထောက်ခံကြောင်း လွှတ်တော်သို့ တင်ပြသည်။ အလားတူ တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် ကြံခင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးနိုင်မင်းဦးက အဆိုတင်သွင်းရာ၊ စေတုတ္တရာမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးမိုးတင်က ထောက်ခံကြောင်း လွှတ်တော်သို့ တင်ပြသည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်ရီက ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်းတွင် (၁) တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေနှင့် (၂) တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တို့ဖြစ်ကြောင်း လွှတ်တော်သို့ အသိပေးကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၃၁ မတ် - သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေး ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ဒုတိယသမ္မတလောင်း (၂)ဦးကို မဲခွဲရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။မဲပေးကြသူ ၂၆၀ဦးအနက်  ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မဲရလဒ် ၂၄၇မဲ ဖြင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က တင်မြှောက်သည့် ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
* ၈ ဧပြီ - တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ စက်တင်ဘာ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦးမှာ ကြည်း ၃၃၄၆၆ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဉာဏ်သိန်းဦး (အစား) ကြည်း ၃၅၄၂၈ ဗိုလ်မှူးကြီး သူရိန်ဟန်၊ ကြည်း ၂၀၆၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး အောင်ကျော်ဦး (အစား) ကြည်း ၂၇၂၁၃ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးထွန်း၊ ကြည်း ၂၃၃၅၃ ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းကိုကို (အစား) ကြည်း ၂၈၂၇၄ ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းလွင်၊ ကြည်း ၂၃၆၇၆ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဒေါ်စိုးစိုးခိုင် (အစား) အင်န် ၆၅၉  ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဒေါ်ဉမ္မာမြင့်၊ ကြည်း ၂၃၆၇၅ ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး  ဒေါ်ခင်ဉမ္မာကြိုင်(အစား) အင်န် ၈၃၁ ဗိုလ်မှူးဒေါ်အေးအေးမွန်၊ ကြည်း ၂၅၅၁၅ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးဒေါ်ခိုင်ခိုင်စု (အစား) အင်န် ၈၂၄ ဗိုလ်မှူး ဒေါ်အေးသက်သက်ခိုင်၊ အင်န် ၆၃၇  ဗိုလ်မှူး ဒေါ်ခင်သူဇာ (အစား)အင်န် ၇၀၇ ဗိုလ်မှူးဒေါ်သီတာလွင်တို့ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;


== ဖတ်ရှုရန် ==

* [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]
* [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]</text>
      <sha1>51lpmf68rrlsbreynoco5wbxk4syw97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခမိရှိချိခန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>283275</id>
    <revision>
      <id>1061336</id>
      <parentid>1021584</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5385" sha1="bc3y6m0fovhgsefl4kqxaunsrrtdq3r" xml:space="preserve">[[File:Kamishichiken Maiko.jpg|thumb|ခမိရှိချိခန်းတွင် တွေ့ရသည့် ဂဲရှ (မိုင်ခို) တစ်ဦး]]

'''ခမိရှိချိခန်း'''  (上七軒) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ကျိုတိုမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင်ရှိသည့် အရပ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ ကျိုတိုမြို့တွင် ရှေးအကျဆုံး ဟနမိချိ (ဂဲရှရပ်ကွက်) လည်း ဖြစ်သည်။ ခိတနိုတန်းမန်းဂူးနတ်ကျောင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် ရှိသည်။ ခမိရှိချိခန်း၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ &quot;မြင့်မြတ်သည့်အိမ် ခုနစ်ခု&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ မုရိုမချိခေတ်ကာလ (၁၃၃၃ - ၁၅၇၃) တွင် ခိတနိုနတ်ကျောင်းကို ပြန်လည်တည်ဆောက်သည့်အခါတွင် ကျန်ရှိနေသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ခုနစ်ခု ရှိခဲ့ရာမှ ဤအမည်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Dalby, Liza Crihfield (1983). ''Geisha''. Berkeley, California, United States: University of California Press. {{ISBN|0-9658812-6-1}}&lt;/ref&gt;

ခမိရှိချိခန်းသည် နိရှိဂျင်းအရပ်တွင် တည်ရိသည်။ နိရှိဂျင်းအရပ်သည် ရိုးရာလက်လုပ်အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းဖြင့် ထင်ရှားသည်။ ခမိဂယောရပ်ကွက်၏ တိတ်ဆိတ်သည့် လမ်းများတွင် &quot;အိုချယ&quot; ဟုခေါ်သည့် လက်ဖက်ရည်ဆိုင်နှင့် &quot;အိုခိယ&quot; ဟု ခေါ်သည့် ဂဲရှများဖြင့် ဖျော်ဖြေတင်ဆက်သည့် သစ်သားအဆောက်အဦများ ရှိသည်။ အခြားသော အရပ်ဒေသများနှင့်မတူသည်မှာ ခမိရှိချိခန်းသည် ကျိုတိုမြို့လယ်မှ အလှမ်းကွာသည့် နေရာတွင် ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်ပြီး ခရီးသွားများကို အနည်းငယ်သာ ဆွဲဆောင်ထားနိုင်သည်။ ခမိရှိချိခန်းတွင် လက်ဖက်ရည်ဆို်င် ၁၁ ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ဧည့်သည်များကို ဧည့်ခံဖျော်ဖြေသည့် ဂဲရှအရေအတွက်သည် ၂၅ ဦးခန့် ရှိသည်။&lt;ref&gt;Downer, Lesley. (2001). ''Women of the Pleasure Quarters: The Secret History of the Geisha''. Broadway Books. {{ISBN|0-7679-0489-3}}&lt;/ref&gt;

==ပွဲတော်များ==
===ဘိုင်းခဆိုင်===
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် &quot;ဘိုင်းခဆိုင်&quot; (梅花祭) ဟုခေါ်သည့် ဆီးသီးပန်းပွင့်ပွဲတော်ကို ခိတနိုတန်းမန်းဂူးတွင် ကျင်းပသည်။ ပွဲတော်တွင် လက်ဖက်ရည်အခမ်းအနား (野点, nodate) ဖြင့် စတင်သည်။ ၎င်းပွဲတော်တွင် &quot;ဝဂရှိ&quot; ဟုခေါ်သည့် ရိုးရာမုန့်များကို ဂဲရှနှင့် မိုင်ခိုများမှ ဧည့်သည် ၃၀၀၀ သို့ ဧည့်ခံကျွေးမွေးကြသည်။

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Kamishichiken}}
*[https://web.archive.org/web/20061114004752/http://ichi.dreamblog.jp/ Kamishichiken maiko '''Ichimame''''s blog]
*[http://www.asahi.com/english/Herald-asahi/TKY200611290171.html/ Asahi Shimbun: Hits keep coming for Web-savvy 'maiko']
*[http://www.yomiuri.co.jp/dy/features/culture/20061019TDY16001.htm/ Daily Yomiuri: Kyoto's maiko promote culture via Web]
*[http://www.kitanotenmangu.or.jp/ Kitano Tenman-gū (北野天満宮)]
*[http://www.nakazato.net/ Nakazato Ochaya, operated by the Kamishichiken geiko '''Naosuzu''']
*[https://web.archive.org/web/20070927192548/http://www.city.kyoto.jp/sankan/kankoshinko/ta_news/eng/06/ Flower Towns and Maiko]

{{coord|35.029807|135.736728|format=dms|display=title|type:landmark_region:JP_scale:10000}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ခရီးသွားနေရာများ]]</text>
      <sha1>bc3y6m0fovhgsefl4kqxaunsrrtdq3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျိုတိုစီရင်စုရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284403</id>
    <revision>
      <id>1061327</id>
      <parentid>1029131</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67875" sha1="g2qt6f32lamdexv69ojokmmch1owvku" xml:space="preserve">အောက်ပါတို့သည် [[ကျိုတိုစီရင်စု]]တွင်ရှိသည့် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။

==နိုင်ငံတော်သမိုင်းဝင်နေရာများ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင်  နိုင်ငံတော်အဆင့် သမိုင်းဝင်နေရာများသည် စုစုပေါင်း ၉၇ နေရာရှိခဲ့သည်။ ထိုအထဲတွင် သမိုင်းဝင်အထူနေရာလေးခု ပါဝင်သည်။ အိရှိနိုခရတိုခိုဖွန်းနှင့် နရယမအုတ်ပြားများ (奈良山瓦窯跡)သည် နာရစီရင်စုနှင့် ရှိဂခရိုင်ရှိ ဘိဝရေကန်စသည်တို့နှင့်အတူ ကျိုတိုစီရင်စုနယ်မြေထဲတွင်လည်း အတူတကွတည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bunka.go.jp/seisaku/bunkazai/shokai/shitei.html |script-title=ja:史跡名勝天然記念物 |trans-title=Number of Monuments of Japan by Prefecture |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |date=1 December 2025 |access-date=3 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://kunishitei.bunka.go.jp/bsys/index |title=Database of National Cultural Properties: 史跡名勝天然記念物 (史跡, 特別史跡 京都府 2県以上) |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |access-date=3 January 2026}}&lt;/ref&gt;

{{NHS Japan header
| prefecture = [[Kyōto Prefecture|Kyōto]]
| prefecture_iso = JP-26
}}
{{NHS Japan row
| name = *[[ဂျိရှောဂျိ]] ([[ဂင်ခခုဂျိ]]) ဥယျာဉ်များ
| name_kanji = 慈照寺（銀閣寺）庭園
| name_small = Jishōji (Ginkakuji) teien
| name_simple = Jishōji (Ginkakuji) Gardens
| municipality = [[ဆခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/688 |title=Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities) |publisher=[[UNESCO]] |accessdate=27 August 2019}}&lt;/ref&gt;
| image = Ginkaku-Ji Temple (7005739756) (2).jpg
| lat = 35.02665809
| lon = 135.79825819
| type = 8
| id = 1658
}}
{{NHS Japan row
| name = *[[ရိုခုအွန်းဂျိ]] ([[ခင်ခခုဂျိ]]) ဥယျာဉ်များ
| name_kanji = 鹿苑寺（金閣寺）庭園
| name_small = Rokuonji (Kinkakuji) teien
| name_simple = Rokuonji (Kinkakuji) Gardens
| municipality = [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Kyoto1.png
| lat = 35.03965336
| lon = 135.72860907
| type = 8
| id = 1657
}}
{{NHS Japan row
| name = *[[ဒိုင်းဂေါ့ကျောင်းတော်|ဒိုင်းဂေါ့ဂျိ]] ဆန်းဘိုးအင်း
| name_kanji = [[:ja:醍醐寺三宝院庭園|醍醐寺三宝院庭園]]
| name_small = Daigoji Sanbō-in teien
| name_simple = Daigoji Sanbō-in Gardens
| municipality = [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Kyoto Daigo-ji Omote-Shoin Garten 4.jpg
| lat = 34.95190471
| lon = 135.8195443
| type = 8
| id = 1660
}}
{{NHS Japan row
| name = *&lt;!--https://www.bunka.go.jp/koho_hodo_oshirase/hodohappyo/pdf/94301401_03.pdf--&gt;[[ခုနိခယော|ခုနိခယောနန်းတော် (ယမရှိရို ခိုခွန်းဘွန်းဂျိ) အပျက်အစီးများ]]
| name_kanji = 恭仁宮跡（[[:ja:恭仁京#山城国分寺|山城国分寺]]跡）
| name_small = Kunikyū seki (Yamashiro Kokubunji ato)
| name_simple = Kuni-kyō Palace Site (Yamashiro Kokunbunji Site)
| municipality = [[ခိဇုဂဝမြို့၊ ကျိုတို|ခိဇုဂဝမြို့]]
| comments = [[provincial temple]] of [[Yamashiro Province]]
| image = Yamashirokokubunji Kizugawa Kyoto pref Japan03n.jpg
| lat = 34.76572541
| lon = 135.86229234
| type = 2, 3
| id = 1712
}}
{{NHS Japan row
| name = [[အိတိုးဂျင်းဆိုင်း|အိတိုးဂျင်းဆိုင်းနေအိမ်နေရာနှင့် မှတ်တမ်းများ]]
| name_kanji = 伊藤仁斎宅（[[:ja:古義堂|古義堂]]）跡ならびに書庫
| name_small = Itō Jinsai taku (Kogidō) ato narabini shoko
| name_simple = Itō Jinsai Residence Site and Archive
| municipality = [[ခမိဂယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]]
| comments =
| image = 
| lat = 35.02067854
| lon = 135.75238704
| type = 4, 8
| id = 1639
}}
{{NHS Japan row
| name = [[အုဂျိမြစ်]] [[တိုင်းခိုးတာတမံ]]
| name_kanji = 宇治川太閤堤跡
| name_small = Uji-gawa taikō zutsumi ato
| name_simple = Uji River Taikō Embankment
| municipality = [[အုဂျမြို့၊ ကျိုတို|အုဂျိမြို့]]
| comments = Embankment built by Toyotomi Hideyoshi in the late Sengoku period
| image = Uji-gawa Taiko-zutsumi-ato, sekihi.jpg
| lat = 34.89617091
| lon = 135.8049525
| type = 6
| id = 00003644
}}
{{NHS Japan row
| name = [[အိုတိုခုနိခိုဖွန်းအစုများ]]
| name_kanji = 乙訓古墳群
| name_small = Otokuni kofun-gun
| name_simple = Otokuni Kofun Cluster
| municipality = [[ကျိုတို]], [[မုခိုးမြို့]], [[နဂအိုခခယောမြို့၊ ကျိုတို|နဂအိုခခယောမြို့]], [[အိုးယမဇခိမြို့၊ ကျိုတို|အိုးယမဇခိမြို့]]
| comments = Kofun period burial mounds; designation comprises eleven mounds: {{nihongo|[[Tennō-no-Mori Kofun]]|[[:ja:天皇の杜古墳|天皇の杜古墳]]}}, {{nihongo|[[Terado Ōtsuka Kofun]]|[[:ja:寺戸大塚古墳|寺戸大塚古墳]]}}, {{nihongo|[[Itsukahara Kofun]]|[[:ja:五塚原古墳|五塚原古墳]]}}, {{nihongo|[[Moto-Inari Kofun]]|[[:ja:元稲荷古墳|元稲荷古墳]]}}, {{nihongo|[[Nanjō Kofun]]|南条古墳}}, {{nihongo|[[Mozume Kurumazuka Kofun]]|[[:ja:物集女車塚古墳|物集女車塚古墳]]}}, {{nihongo|[[Igenoyama Kofun]]|[[:ja:恵解山古墳|恵解山古墳]]}}, {{nihongo|[[Inouchi Kurumazuka Kofun]]|井ノ内車塚古墳}}, {{nihongo|[[Inouchi Inarizuka Kofun]]|[[:ja:井ノ内稲荷塚古墳|井ノ内稲荷塚古墳]]}}, {{nihongo|[[Imazato Ōtsuka Kofun]]|今里大塚古墳}}, and {{nihongo|[[Torii-mae Kofun]]|[[:ja:鳥居前古墳|鳥居前古墳]]}}
| image = Itsukahara Kofun funkyu-1.JPG
| lat = 34.97750292
| lon = 135.68968131
| type = 1
| id = 1638
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kada no Azumamaro#Kada no Azumamaro former residence|Kada no Azumamaro Former Residence]]
| name_kanji = 荷田春満旧宅
| name_small = Kada no Azumamaro kyū-taku
| name_simple = Kada no Azumamaro Former Residence
| municipality = [[ဖုရှိမိရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]]
| comments =Edo period scholar's residence
| image = Former residence of Kada no Azumamaro in Fushimi Inari Grand Shrine.jpg
| lat = 34.96682884
| lon = 135.77274719
| type = 1
| id = 1641
}}
{{NHS Japan row
| name = [[ရှိမိုဂမိုနတ်ကျောင်း|မမိုမိအိုယဂျင်းဂျ]] ([[ရှိမိုဂမိုဂျင်းဂျ]]) 
| name_kanji = 賀茂御祖神社境内
| name_small = Kamo-mioya Jinja keidai
| name_simple = Kamomioya Jinja Precinct
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = Shinto shrine; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Kamomioya-jinja sando.jpg
| lat = 35.03831434
| lon = 135.77290564
| type = 3
| id = 1746
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kamigamo Shrine|Kamowakeikazuchi Jinja]] ([[Kamigamo Jinja]]) Precinct
| name_kanji = 賀茂別雷神社境内
| name_small = Kamo-wakeikazuchi Jinja keidai
| name_simple = Kamowakeikazuchi Jinja Precinct
| municipality = [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို]]
| comments = Shinto shrine; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Kamo-wakeikazuchi-jinja12n4272.jpg
| lat = 35.07685999
| lon = 135.75066182
| type = 3
| id = 1753
}}
{{NHS Japan row
| name = [[ခဆဂိတောင်]]
| name_kanji = 笠置山
| name_small = Kasagi-yama
| name_simple = Mount Kasagi
| municipality = [[ခဆဂိမြို့၊ ကျိုတို|ခဆဂိမြို့]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; in [[Kasagiyama Prefectural Natural Park]]
| image = Mount Kasagi.JPG
| lat = 34.75665767
| lon = 135.94378816
| type = 2, 3, 7
| id = 1680
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Katagihara temple ruins]]
| name_kanji = 樫原廃寺跡
| name_small = Katagihara Haiji ato
| name_simple = Katagihara Haiji Site
| municipality = [[Nishikyō-ku, Kyoto]]
| comments =Asuka period temple ruins
| image = Katagiharahaiji.jpg
| lat = 34.97045547
| lon = 135.69054579
| type = 3
| id = 1729
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Iwakura Tomomi|Iwakura Tomomi Former Residence]]
| name_kanji = 岩倉具視幽棲[[:ja:岩倉具視#岩倉具視幽棲旧居|旧宅]]
| name_small = Iwakura Tomomi Yūsei kyū-taku
| name_simple = Iwakura Tomomi Former Residence
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments =
| image = 岩倉具視幽棲旧跡.JPG
| lat = 35.07836841
| lon = 135.78302279
| type = 8
| id = 1679
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kuse temple ruins]] 
| name_kanji = 久世廃寺跡
| name_small = Kuse haiji ato
| name_simple = Kuse temple ruins
| municipality = [[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]
| comments = Nara period temple ruins
| image = Kuse Haiji, gaikan.jpg
| lat = 34.859779
| lon = 135.779984
| type = 3
| id = 00003595
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kutsukawa Kofun Cluster]]
| name_kanji = 久津川古墳群
| name_small = Kutsukawa kofun-gun
| name_simple = Kutsukawa Kofun Cluster
| municipality = [[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]
| comments = Kofun period burial mound cluster; designation comprises four mounds: {{nihongo|[[Kutsukawa Kurumazuka Kofun]]|[[:ja:久津川車塚古墳|久津川車塚]]}}, {{nihongo|[[Maruzuka Kofun (Jōyō)|Maruzuka Kofun]]|[[:ja:丸塚古墳 (城陽市)|丸塚古墳]]}}, {{nihongo|[[Bashōzuka Kofun]]|[[:ja:芭蕉塚古墳|芭蕉塚古墳]]}}, and {{nihongo|[[Kuse Shōgakkō Kofun]]|[[:ja:城陽市立久世小学校#久世小学校古墳|久世小学校古墳]]}}
| image = Kutsukawa Kurumazuka Kofun, tsukuridashi-1.jpg
| lat = 34.86484948
| lon = 135.77885056
| type = 1
| id = 1741
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nijō-jō]]
| name_kanji = 旧二条離宮（二条城）
| name_small = kyū-Nijō rikyū (Nijō-jō)
| name_simple = Nijō-jō
| municipality = [[Nakagyō-ku, Kyoto]]
| comments = Edo period castle, component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Nijo Castle 08.JPG
| lat = 35.013527
| lon = 135.74693253
| type = 2, 8
| id = 1695
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tō-ji|Kyōōgokokuji]] ([[Tō-ji]]) Precinct
| name_kanji = 教王護国寺境内
| name_small = Kyōōgokokuji keidai
| name_simple = Kyōōgokokuji Precinct
| municipality = [[Minami-ku, Kyoto]]
| comments = Heian period Buddhist temple; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Toji Koshibo teien.jpg
| lat = 34.98111242
| lon = 135.74768902
| type = 2, 3
| id = 1685
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Gyokuhō-in]] Gardens
| name_kanji = 玉鳳院庭園
| name_small = Gyokuhō-in teien
| name_simple = Gyokuhō-in Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Myōshin-ji]]
| image = 
| lat = 35.02263807
| lon = 135.72164504
| type = 8
| id = 1673
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kontai-ji]] Precinct
| name_kanji = 金胎寺境内
| name_small = Kontaiji keidai
| name_simple = Kontaiji Precinct
| municipality = [[Wazuka, Kyoto|Wazuka]]
| comments = Asuka period Buddhist temple
| image = 金胎寺正門.jpg
| lat = 34.82991735
| lon = 135.90944672
| type = 2
| id = 1686
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kurusuno Tile Kiln ruins]]
| name_kanji = 栗栖野瓦窯跡
| name_small = Kurusuno kawara gama ato
| name_simple = Kurusuno Tile Kiln ruins
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = Heian period roof tile kiln ruins
| image = 栗栖野瓦窯跡（国指定史跡）.jpg
| lat = 35.06435794
| lon = 135.77296467
| type = 6
| id = 1683
}}&lt;!--now part of Otokuni Kofun Cluster designation
{{NHS Japan row
| name = [[Igenoyama Kofun]]
| name_kanji = [[:ja:恵解山古墳|恵解山古墳]]
| name_small = Igenoyama kofun
| name_simple = Igenoyama Kofun
| municipality = [[Nagaokakyō, Kyoto|Nagaokakyō]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = 
| lat = 34.91443076
| lon = 135.6977581
| type = 1
| id = 1744
}}--&gt;
{{NHS Japan row
| name = [[Keishun-in]] Gardens
| name_kanji = 桂春院庭園
| name_small = Keishun-in teien
| name_simple = Keishun-in Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Myōshin-ji]]
| image = Keisyun-in 3.JPG
| lat = 35.02458885
| lon = 135.72254557
| type = 8
| id = 1677
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kohōan]] Gardens
| name_kanji = [[:ja:孤篷庵|孤篷庵]]庭園
| name_small = Kohōan teien
| name_simple = Kohōan Gardens
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto|Kita-ku]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Daitoku-ji]]
| image = Daitokuji Koho-an140524NI1.JPG
| lat = 35.04305032
| lon = 135.73972461
| type = 8
| id = 1653
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Odoi (Kyoto)|Odoi]]
| name_kanji = [[:ja:御土居|御土居]]
| name_small = Odoi
| name_simple = Odoi
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto|Kita-ku]], [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kamigyō-ku, Kyoto]]
| comments = Sengoku period moat around Kyoto
| image = Takagamine Odoi.JPG
| lat = 35.04597828
| lon = 135.73599811
| type = 2
| id = 1667
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kōzan-ji]] Precinct
| name_kanji = 高山寺境内
| name_small = Kōsanji keidai
| name_simple = Kōzanji Precinct
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = Buddhist temple; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Kozanji Kyoto Kyoto09s5s4592.jpg
| lat = 35.06005783
| lon = 135.67825269
| type = 3
| id = 1722
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Takase River#Takasegawa Ichi-no-funairi|Takasegawa Ichi-no-funairi]]
| name_kanji = 高瀬川一之船入
| name_small = Takase-gawa ichi-no-funairi
| name_simple = Takase River First Port
| municipality = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]]
| comments = Edo period canal port
| image = Takasegawa2548.JPG
| lat = 35.01230043
| lon = 135.76983032
| type = 6
| id = 1684
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kōdai-ji]] Gardens
| name_kanji = 高台寺庭園
| name_small = Kōdaiji teien
| name_simple = Kōdaiji Gardens
| municipality = [[Higashiyama-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]
| image = Kodaiji -garden.jpg
| lat = 35.00071875
| lon = 135.78195949
| type = 8
| id = 1661
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Koma-dera]] ruins
| name_kanji = 高麗寺跡
| name_small = Komadera ato
| name_simple = Komadera Site
| municipality = [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]
| comments = Asuka period temple ruins
| image = Komadera-ato, sekihi.jpg
| lat = 34.7495759
| lon = 135.8278186
| type = 3
| id = 1697
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tsukuriyama Kofun (Yosano)|Tsukuriyama Kofun]]
| name_kanji = 作山古墳
| name_small = Tsukuriyama kofun
| name_simple = Tsukuriyama Kofun
| municipality = [[Yosano, Kyoto|Yosano]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Tsukuriyama Kofungun (Yosano) gaikan.JPG
| lat = 35.50579517
| lon = 135.10512969
| type = 1
| id = 1669
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Yamashina Mido|Yamashina Hongan-ji and Nanden Site]]
| name_kanji = 山科本願寺跡及び南殿跡
| name_small = Yamashina Honganji oyobi Nanden ato
| name_simple = Yamashina Honganji and Nanden Site
| municipality = [[Yamashina-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Yamasinaj2.jpg
| lat = 34.98444051
| lon = 135.82218118
| type = 3
| id = 3426
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ubusunayama Kofun]]
| name_kanji = 産土山古墳
| name_small = Ubusunayama kofun
| name_simple = Ubusunayama Kofun
| municipality = [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Ubusunayama kofun.jpg
| lat = 35.74141207
| lon = 135.11187587
| type = 1
| id = 1713
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kisaichi Maruyama Kofun]]
| name_kanji = 私市円山古墳
| name_small = Kisaichi Maruyama kofun
| name_simple = Kisaichi Maruyama Kofun
| municipality = [[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = 私市円山古墳.JPG
| lat = 35.3150414
| lon = 135.19643677
| type = 1
| id = 1755
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shisen-dō]]
| name_kanji = 詩仙堂
| name_small = Shisendō
| name_simple = Shisendō
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Shisen-do.JPG
| lat = 35.04350162
| lon = 135.7960837
| type = 8
| id = 1665
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Jishō-ji]] ([[Ginkaku-ji]]) Old Precinct
| name_kanji = 慈照寺（銀閣寺）旧境内
| name_small = Jishōji (Ginkakuji) kyū-keidai
| name_simple = Jishōji (Ginkakuji) Old Precinct
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = Buddhist temple; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Ginkakuji Kyoto08-r.jpg
| lat = 35.02665903
| lon = 135.79804366
| type = 3, 8
| id = 1671
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shibagahara Kofun]]
| name_kanji = 芝ヶ原古墳
| name_small = Shibagahara kofun
| name_simple = Shibagahara Kofun
| municipality = [[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Shibagahara Kofun, Joyo DSCN2147.jpg
| lat = 34.8628959
| lon = 135.78366251
| type = 1
| id = 1750
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hebizuka Kofun]]
| name_kanji = 蛇塚古墳
| name_small = Hebizuka kofun
| name_simple = Hebizuka Kofun
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Hebizuka 03.jpg
| lat = 35.01196435
| lon = 135.70015232
| type = 1
| id = 1736
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shōka-dō]] and Site
| name_kanji = 松花堂およびその跡
| name_small = Shōkadō oyobi sono ato
| name_simple = Shōkadō and Site
| municipality = [[Yawata, Kyoto|Yawata]]
| comments =
| image = Shokado07s3200.jpg
| lat = 34.87961133
| lon = 135.70136769
| type = 8
| id = 1714
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Jōruri-ji]] Gardens
| name_kanji = 浄瑠璃寺庭園
| name_small = Jōruriji teien
| name_simple = Jōruriji Gardens
| municipality = [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]
| image = Joruriji Kizugawa Kyoto pref Japan09n.jpg
| lat = 34.71558962
| lon = 135.87342482
| type = 8
| id = 1721
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Moriyama Site]]
| name_kanji = 森山遺跡
| name_small = Moriyama iseki
| name_simple = Moriyama Site
| municipality = [[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]
| comments = Jomon period settlement traces
| image = Moriyama Site (Joyo), gaikan.jpg
| lat = 34.84332094
| lon = 135.7908968
| type = 1
| id = 1738
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shinjuan]] Gardens
| name_kanji = [[:ja:真珠庵|真珠庵]]庭園
| name_small = Shinjuan teien
| name_simple = Shinjuan Gardens
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Shinju-an Daitokuji (Kita-Ku Kyoto) SubTemple hdsr S5 04.jpg
| lat = 35.04429797
| lon = 135.74668459
| type = 8
| id = 1651
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shinsenen|Shinsen-en]]
| name_kanji = 神泉苑
| name_small = Shinsen-en
| name_simple = Shinsen-en
| municipality = [[Nakagyō-ku, Kyoto]]
| comments = Heian period garden and Buddhist temple
| image = Shinsenen Kyoto Japan07s3.jpg
| lat = 35.01162401
| lon = 135.74815912
| type = 3, 8
| id = 1689
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shinmeiyama Kofun]]
| name_kanji = 神明山古墳
| name_small = Shinmeiyama kofun
| name_simple = Shinmeiyama Kofun
| municipality = [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Shinmeiyama Kofun, zenpoubu.jpg
| lat = 35.73514397
| lon = 135.11109545
| type = 1
| id = 1646
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kamio-dera]] ruins
| name_kanji = 神雄寺跡
| name_small = Kamiodera ato
| name_simple = Kamiodera Site
| municipality = [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]
| comments = 
| image = Babaminamiiseki01.jpg
| lat = 34.725738
| lon = 135.825098
| type = 3
| id = 00003897
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ninna-ji]] Gosho Site
| name_kanji = 仁和寺御所跡
| name_small = Ninnaji gosho ato
| name_simple = Ninnaji Gosho Site
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt; 
| image = 
| lat = 35.03046733
| lon = 135.71380739
| type = 2
| id = 1691
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Zuishin-in]] Precinct
| name_kanji = 随心院境内
| name_small = Zuishin-in keidai
| name_simple = Zuishin-in Precinct
| municipality = [[Yamashina-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Zuishinin Kyoto09s3s4410.jpg
| lat = 34.95921553
| lon = 135.81611615
| type = 3
| id = 1723
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shōdō Kanga ruins]]
| name_kanji = 正道官衙遺跡
| name_small = Shōdō kanga iseki
| name_simple = Shōdō Government Office Site
| municipality = [[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]
| comments = 
| image = Shoudoukanga iseki 1.jpg
| lat = 34.86021308
| lon = 135.78431369
| type = 2
| id = 1732
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shōgo-in]] Former Temporary Imperial Palace
| name_kanji = 聖護院旧仮皇居
| name_small = Shōgoin kyū-kari kōkyo
| name_simple = Shōgo-in Former Temporary Imperial Palace
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Shogoin1.jpg
| lat = 35.0188746
| lon = 135.78058489
| type = 2
| id = 1688
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hijirizuka Kofun - Ayamezuka Kofun]]
| name_kanji = 聖塚・菖蒲塚古墳
| name_small = Hijirizuka・Ayamezuka kofun
| name_simple = Hijirizuka Kofun - Ayamezuka Kofun
| municipality = [[Ayabe, Kyoto|Ayabe]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Hijirizuka Kofun and Ayamezuka Kofun (Ayabe).jpg
| lat = 35.32270263
| lon = 135.27257292
| type = 1
| id = 1752
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Sai-ji]] ruins
| name_kanji = 西寺跡
| name_small = Saiji ato
| name_simple = Saiji Site
| municipality = [[Minami-ku, Kyoto]]
| comments = Heian period temple ruins
| image = Sai-ji-ato sekihi.JPG
| lat = 34.98065994
| lon = 135.73792185
| type = 3
| id = 1636
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Saihō-ji (Kyoto)|Saihō-ji]] Gardens
| name_kanji = 西芳寺庭園
| name_small = Saihōji teien
| name_simple = Saihōji Gardens
| municipality = [[Nishikyō-ku, Kyoto]]
| comments = Buddhist temple; also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Saihouji-kokedera02.jpg
| lat = 34.99246978
| lon = 135.68431595
| type = 8
| id = 1648
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shōren-in]] Temporary Imperial Palace
| name_kanji = 青蓮院旧仮御所
| name_small = Shōren-in kyū-kari gosho
| name_simple = Shōren-in Temporary Imperial Palace
| municipality = [[Higashiyama-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Kyoto Shorenin20n4272.jpg
| lat = 35.00732212
| lon = 135.78374875
| type = 2
| id = 1699
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Iwashimizu Hachimangū]] Precinct
| name_kanji = 石清水八幡宮境内
| name_small = Iwashimizu Hachimangū keidai
| name_simple = Iwashimizu Hachimangū Precinct
| municipality = [[Yawata, Kyoto|Yawata]]
| comments = 
| image = Iwashimizu hachimangu07s3200.jpg
| lat = 34.879638
| lon = 135.700024
| type = 3
| id = 00003749
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ishikawa Jōzan|Ishikawa Jōzan Grave]]
| name_kanji = 石川丈山墓
| name_small = Ishikawa Jōzan haka
| name_simple = Ishikawa Jōzan Grave
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments =
| image = 
| lat = 35.04006522
| lon = 135.79716106
| type = 7
| id = 1663
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Akasakaimai Tumuli]]
| name_kanji = 赤坂今井墳墓
| name_small = Akasakaimai funbo
| name_simple = Akasakaimai Tumuli
| municipality = [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = 赤坂今井墳墓 01.jpg
| lat = 35.64352407
| lon = 135.05062262
| type = 1
| id = 00003541
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Chitose Kurumazuka Kofun]]
| name_kanji = 千歳車塚古墳
| name_small = Chitose Kurumazuka kofun
| name_simple = Chitose Kurumazuka Kofun
| municipality = [[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Chitosekurumazuka-kohun zenkei.JPG
| lat = 35.05698296
| lon = 135.57071089
| type = 1
| id = 1745
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Kenkun Shrine#Mount Funaoka|Mount Funaoka]]
| name_kanji = 船岡山
| name_small = Funaoka-yama
| name_simple = Mount Funaoka
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Mt.Funaoka (Kyoto, Japan).jpg
| lat = 35.03922553
| lon = 135.74240953
| type = 2
| id = 1725
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Taizō-in]] Gardens
| name_kanji = 退蔵院庭園
| name_small = Taizō-in teien
| name_simple = Taizō-in Gardens
| municipality = [[Higashiyama-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Myōshin-ji]]
| image = Myoshinji taizoin04s3.jpg
| lat = 35.02182755
| lon = 135.71904436
| type = 8
| id = 1676
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Daikaku-ji]] Imperial Palace Site
| name_kanji = 大覚寺御所跡
| name_small = Daikakuji gosho ato
| name_simple = Daikakuji Imperial Palace Site
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Daikakuji Chokushimon.jpg
| lat = 35.00732212
| lon = 135.78374875
| type = 2
| id = 1692
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ōyamazaki Tile Kiln Site]]
| name_kanji = 大山崎瓦窯跡
| name_small = Ōyamazaki kawara gama ato
| name_simple = Ōyamazaki Tile Kiln Site
| municipality = [[Ōyamazaki, Kyoto|Ōyamazaki]]
| comments = Heian period tile kiln ruins
| image = Oyamazaki Kiln Site, gaikan-2.jpg
| lat = 34.89636713
| lon = 135.68339578
| type = 6
| id = 00003471
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ōsumi Kurumazuka Kofun]]
| name_kanji = 大住車塚古墳
| name_small = Ōsumi Kurumazuka kofun
| name_simple = Ōsumi Kurumazuka Kofun
| municipality = [[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Osumi Kurumazuka Kofun.jpg
| lat = 34.83841188
| lon = 135.74808138
| type = 1
| id = 1731
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Daisen-in]] Shoin Gardens
| name_kanji = 大仙院書院庭園
| name_small = Daisen-in shoin teien
| name_simple = Daisen-in Shoin Gardens
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Daitoku-ji]]
| image = Daisen-in1.jpg
| lat = 35.04483514
| lon = 135.74557926
| type = 8
| id = 1652
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Daitoku-ji]] Precinct
| name_kanji = 大徳寺境内
| name_small = Daitokuji keidai
| name_simple = Daitokuji Precinct
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = 090228 Daitoku-ji Kyoto Japan03s5.jpg
| lat = 35.01164444
| lon = 135.76818027
| type = 3, 8
| id = 00003960
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Daitoku-ji]] Hōjō Gardens
| name_kanji = 大徳寺方丈庭園
| name_small = Daitokuji hōjō teien
| name_simple = Daitoku-ji Hōjō Gardens
| municipality = [[Kita-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]
| image = 
| lat = 35.0439901
| lon = 135.74624162
| type = 8
| id = 1650
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Daigo-ji]] Precinct
| name_kanji = 醍醐寺境内
| name_small = Daigoji keidai
| name_simple = Daigoji Precinct
| municipality = [[Fushimi-ku, Kyoto]]
| comments = component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Daigoji temple 01.jpg
| lat = 34.95135009
| lon = 135.82098469
| type = 3
| id = 1724
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tango Kokubun-ji]] ruins
| name_kanji = 丹後国分寺跡
| name_small = Tango Kokubunji ato
| name_simple = Tango Kokubunji ruins
| municipality = [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]]
| comments = [[provincial temple]] of [[Tango Province]]
| image = Tango Kokubunji-ato, kondou-2.jpg
| lat = 35.57934978
| lon = 135.17980838
| type = 3
| id = 1670
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tanba Kokubun-ji]] ruins
| name_kanji = 丹波国分寺跡 附 八幡神社跡
| name_small = Tanba Kokubunji ato tsuketari Hachiman Jinja ato
| name_simple = Tanba Kokubunji ruins
| municipality = [[Kameoka, Kyoto|Kameoka]]
| comments = [[provincial temple]] of [[Tanba Province]]
| image = Tamba-kokubunji tou-ato-2.JPG
| lat = 35.04203562
| lon = 135.57873944
| type = 3
| id = 1664
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Amino Chōshiyama Kofun|Chōshiyama Kofun]]
| name_kanji = 銚子山古墳 第一、二古墳
| name_small = Chōshiyama kofun dai ichi, ni kofun
| name_simple = Chōshiyama Kofun
| municipality = [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Amino Choshiyama Kofun, baizuka-1.jpg
| lat = 35.67791483
| lon = 135.02989104
| type = 1
| id = 1637
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nagaoka-kyō|Nagaoka-kyō Palace Site]]
| name_kanji = 長岡宮跡
| name_small = Nagaoka-kyū seki
| name_simple = Nagaoka-kyō Palace Site
| municipality = [[Mukō, Kyoto|Mukō]]
| comments = 
| image = The Site of Nagaoka Palace.jpg
| lat = 34.94148053
| lon = 135.70282801
| type = 2
| id = 1720
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Anrakuju-in|Toba Imperial Villa Site]]
| name_kanji = 鳥羽殿跡
| name_small = Toba-rikyu ato
| name_simple = Toba-rikyu Site
| municipality = [[Fushimi-ku, Kyoto]]
| comments = Heian period palace traces
| image = Akinoyama Tmbarikyuato.jpg
| lat = 34.94910717
| lon = 135.74383135
| type = 2
| id = 1740
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tsubai Ōtsukayama Kofun]]
| name_kanji = 椿井大塚山古墳
| name_small = Tsubai Ōtsukayama kofun
| name_simple = Tsubai Ōtsukayama Kofun
| municipality = [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]
| comments =  Kofun period tumulus
| image = Tsubai Otsukayama Kofun, kouenbu.jpg
| lat = 34.76261388
| lon = 135.81778665
| type = 1
| id = 3263
}}
&lt;!--now part of Otokuni Kofun Cluster designation
{{NHS Japan row
| name = [[Tennō-no-mori Kofun]]
| name_kanji = 天皇の杜古墳
| name_small = Tennō-no-mori kofun
| name_simple = Tennō-no-mori Kofun
| municipality = [[Nishikyō-ku, Kyoto]]
| comments =  Kofun period tumulus
| image = 
| lat = 34.97750292
| lon = 135.68968131
| type = 1
| id = 1638
}}--&gt;
{{NHS Japan row
| name = [[Amazuka Kofun]]
| name_kanji = 天塚古墳
| name_small = Amazuka kofun
| name_simple = Amazuka Kofun
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments =  Kofun period tumulus
| image = 天塚古墳-01.jpg
| lat = 35.00701874
| lon = 135.71200703
| type = 1
| id = 1739
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tenryū-ji]] Gardens
| name_kanji = 天龍寺庭園
| name_small = Tenryūji teien
| name_simple = Tenryūji Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Tenryuji Kyoto41n4592.jpg
| lat = 35.01576665
| lon = 135.67315714
| type = 8
| id = 1649
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Tōkaian]] Shoin Gardens
| name_kanji = 東海庵書院庭園
| name_small = Tōkaian shoin teien
| name_simple = Tōkaian Shoin Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Myōshin-ji]]
| image = 
| lat = 35.02277909
| lon = 135.72042428
| type = 8
| id = 1674
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nanzen-in]] Gardens
| name_kanji = 南禅院庭園
| name_small = Nanzen-in teien
| name_simple = Nanzen-in Gardens
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Nanzen-ji]]
| image = NanzenjiNanzenin teien.jpg
| lat = 35.01002547
| lon = 135.79360738
| type = 8
| id = 1647
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nanzen-ji]] Precinct
| name_kanji = 南禅寺境内
| name_small = Nanzenji keidai
| name_simple = Nanzenji Precinct
| municipality = [[Sakyō-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Kyoto Nanzenji01s5s4272.jpg
| lat = 35.01118415
| lon = 135.79234569
| type = 3
| id = 00003441
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hiyoshigaoka - Akashi Tumuli]]
| name_kanji = 日吉ヶ丘・明石墳墓群
| name_small = Hiyoshigaoka Akashi funbo-gun
| name_simple = Hiyoshigaoka - Akashi Tumuli
| municipality = [[Yosano, Kyoto|Yosano]]
| comments =  Kofun period tumulus
| image = 
| lat = 35.50557427
| lon = 135.11036287
| type = 1
| id = 00003457
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Shirageyama Kofun]]
| name_kanji = 白米山古墳
| name_small = Shirageyama kofun
| name_simple = Shirageyama Kofun
| municipality = [[Yosano, Kyoto|Yosano]]
| comments =  Kofun period tumulus
| image = Shirageyama Nishi Kofun-1, funkyu.jpg
| lat = 35.49598892
| lon = 135.10245979
| type = 1
| id = 3332
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hakoishihama Site]]
| name_kanji = 函石浜遺物包含地
| name_small = Hakoishihama iseki hōgan-chi
| name_simple = Hakoishihama Site
| municipality = [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]]
| comments = Yayoi period settlement traces
| image = 函石浜遺物包含地 - panoramio.jpg
| lat = 35.64928033
| lon = 134.94084368
| type = 1
| id = 1635
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hayaagari Tile Kiln Site]]
| name_kanji = 隼上り瓦窯跡
| name_small = Hayaagari kawara gama ato
| name_simple = Hayaagari Tile Kiln Site
| municipality = [[Uji, Kyoto|Uji]]
| comments = Nara period kiln traces
| image = 
| lat = 34.9063243
| lon = 135.80964186
| type = 6
| id = 1747
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ebisuyama Kofun]]
| name_kanji = 蛭子山古墳
| name_small = Ebisuyama kofun
| name_simple = Ebisuyama Kofun
| municipality = [[Yosano, Kyoto|Yosano]]
| comments = Kofun period tumulus
| image = Ebisuyama Kofun (Yosano) funcho-2.JPG
| lat = 35.50701004
| lon = 135.10468158
| type = 1
| id = 1668
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Heian Palace]] Site
| name_kanji = 平安宮跡
| name_small = Heian-kyū seki
| name_simple = Heian Palace Site
| municipality = [[Nakagyō-ku, Kyoto|Nakagyō-ku]], [[Kamigyō-ku, Kyoto]]
| comments = designation includes the sites of the {{nihongo|[[Heian Palace#Inner Palace (Dairi)|Dairi]]|内裏跡}}, {{nihongo|[[Chōdō-in]]|[[:ja:朝堂院|朝堂院]]跡}}, and {{nihongo|[[Heian Palace#Buraku-in|Buraku-in]]|豊楽院跡}}
| image = 
| lat = 35.01795997
| lon = 135.7400694
| type = 2
| id = 1751
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hirakawa temple ruins]]
| name_kanji = 平川廃寺跡
| name_small = Hirakawa haiji ato
| name_simple = Hirakawa Haiji Site
| municipality = [[Jōyō, Kyoto|Jōyō]]
| comments = Nara period temple traces
| image = Hirakawahaiji.jpg
| lat = 34.8626278
| lon = 135.77771288
| type = 2
| id = 1734
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Byōdō-in]] Gardens
| name_kanji = 平等院庭園
| name_small = Byōdō-in teien
| name_simple = Byōdō-in Gardens
| municipality = [[Uji, Kyoto|Uji]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Byodo-in_Uji04bs2640.jpg
| lat = 34.88908184
| lon = 135.80823926
| type = 3, 8
| id = 1642
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Hōkō-ji (Kyoto)|Hōkō-ji Daibutsuden Site, Stone Wall and Stone Tō]] 
| name_kanji = 方広寺大仏殿跡及び石塁・石塔
| name_small = Hōkōji daibutsuden ato oyobi sekirui・sekitō
| name_simple = Hōkōji Daibutsuden Site, Stone Wall and Stone Tō 
| municipality = [[Higashiyama-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = 大仏殿跡緑地.jpg
| lat = 34.99149264
| lon = 135.77035446
| type = 3
| id = 1726
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nishi Honganji|Hongan-ji]] Precinct
| name_kanji = 本願寺境内
| name_small = Honganji keidai
| name_simple = Honganji Precinct
| municipality = [[Shimogyō-ku, Kyoto]]
| comments = component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = View of Amidado and Goeido of West Honganji Temple.JPG
| lat = 34.9921458
| lon = 135.75216088
| type = 3
| id = 1754
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nishi Honganji|Hongan-ji]] Ōshoin Gardens
| name_kanji = 本願寺大書院庭園
| name_small = Honganji ōshoin teien
| name_simple = Honganji Ōshoin Gardens
| municipality = [[Shimogyō-ku, Kyoto]]
| comments = component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Shoin_of_West_Honganji_Temple_2.JPG
| lat = 34.99093474
| lon = 135.75126747
| type = 8
| id = 1687
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Myōshin-ji]] Precinct
| name_kanji = 妙心寺境内
| name_small = Myōshinji keidai
| name_simple = Myōshinji Precinct
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = Myoshinji-DSC1246.jpg
| lat = 35.02374978
| lon = 135.72059671
| type = 3, 8
| id = 1727
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Myōshin-ji]] Gardens
| name_kanji = 妙心寺庭園
| name_small = Myōshinji teien
| name_simple = Myōshinji Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]
| image = 
| lat = 35.0220741
| lon = 135.72010214
| type = 8
| id = 1672
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Arashiyama]]
| name_kanji = 嵐山
| name_small = Arashiyama
| name_simple = Arashiyama
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto|Ukyō-ku]], [[Nishikyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]
| image = Togetsukyo and Arashiyama 2 by MShades.jpg
| lat = 35.00964173
| lon = 135.66750981
| type = 2, 3, 7
| id = 1659
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ryōan-ji]] Hōjō Gardens
| name_kanji = 龍安寺方丈庭園
| name_small = Ryōanji hōjō teien
| name_simple = Ryōanji Hōjō Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[List of Special Places of Scenic Beauty, Special Historic Sites and Special Natural Monuments|Special Place of Scenic Beauty]]; component of the World Heritage Site [[Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities)]]&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;
| image = Kare-sansui zen garden, Ryōan-ji, Kyoto 20190416 1.jpg
| lat = 35.03437088
| lon = 135.71816635
| type = 8
| id = 1654
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Reiun-in (Myōshin-ji)|Reiun-in]] Gardens
| name_kanji = 霊雲院庭園
| name_small = Reiun-in teien
| name_simple = Reiun-in Gardens
| municipality = [[Ukyō-ku, Kyoto]]
| comments = also a [[Monuments of Japan|Place of Scenic Beauty]]; subtemple of [[Myōshin-ji]]
| image = 
| lat = 35.02304714
| lon = 135.71922006
| type = 8
| id = 1675
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Rai Sanyō#Rai Sanyō Study|Rai Sanyō Study]]
| name_kanji = [[:ja:頼山陽|賴山陽]]書斎（山紫水明処）
| name_small = Rai Sanyō shosai (sanshisui meisho)
| name_simple = Rai Sanyō Study
| municipality = [[Kamigyō-ku, Kyoto]]
| comments = 
| image = 
| lat = 35.01811189
| lon = 135.77085077
| type = 8
| id = 1640
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Ishinokarato Kofun]]
| name_kanji = 石のカラト古墳
| name_small = Ishinokarato kofun
| name_simple = Ishinokarato Kofun
| municipality = [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]
| comments = Kofun period tumulus; designation includes an area of [[Nara, Nara|Nara]] in [[Nara Prefecture]]
| image =  Ishi-no-Karato Kofun, funkyu.jpg
| lat = 34.72381522
| lon = 135.77857216
| type = 1
| id = 3099
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Nara-yama Tile Kiln Sites]]
| name_kanji = 奈良山瓦窯跡
| name_small = Nara-yama kawara gama ato
| name_simple = Nara-yama Tile Kiln Site
| municipality = [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]]
| comments = designation includes the {{nihongo|Utahime|歌姫瓦窯跡}}, {{nihongo|Onjogadani|音如ヶ谷瓦窯跡}}, {{nihongo|Ichisaka|市坂瓦窯跡}}, {{nihongo|Umedani|梅谷瓦窯跡}}, {{nihongo|Kaseyama|鹿背山瓦窯跡}}, and {{nihongo|Nakayama|中山瓦窯跡}} Tile Kiln Sites and an area of [[Nara, Nara|Nara]] in [[Nara Prefecture]]
| image = 
| lat = 34.71784986
| lon = 135.81540806
| type = 6
| id = 3093
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Lake Biwa Canal]]
| name_kanji = 琵琶湖疏水
| name_small = Biwa-ko sosui
| name_simple = Lake Biwa Canal
| municipality = [[Kyōto]]
| comments = designation includes an area of [[Ōtsu]] in [[Shiga Prefecture]]
| image = Yamasina Lake Biwa Canal and Cherry Blossom Viewing (5).JPG
| lat = 35.01116628
| lon = 135.85572613
| type = 6
| id = 3098
}}
{{NHS Japan row
| name =[[Nariai-ji]] Old Precinct
| name_kanji = 成相寺旧境内
| name_small = Nariai-ji kyū-keidai
| name_simple Nariai-ji Old Precinct
| municipality = [[Miyazu, Kyoto|Miyazu]] 
| comments = Nara period temple on the [[Saigoku Kannon Pilgrimage]] route
| image = Nariai-ji Temple2 - KimonBerlin.jpg
| lat = 35.595524
| lon = 135.187487
| type = 3
| id = 00003948
}}
{{NHS Japan row
| name = [[Uji Kofun Cluster]]
| name_kanji = {{nihongo2|宇治古墳群}}
| name_small = Uji kofun-gun
| name_simple = Uji Kofun Cluster
| municipality = [[Uji, Kyoto|Uji]] 
| comments = Kofun period burial mounds; designation comprises four mounds: {{nihongo|Kannonyama Kofun|観音山古墳}}, {{nihongo|[[Uji Futagoyama Kofun|Futagoyama Kofun]] (North Mound)|[[:ja:宇治二子山古墳#北墳|二子山古墳北墳]]}}, {{nihongo|[[Uji Futagoyama Kofun|Futagoyama Kofun]] (South Mound)|[[:ja:宇治二子山古墳#南墳|二子山古墳南墳]]}}, and {{nihongo|Kawarazuka Kofun|瓦塚古墳}}
| image = Uji Futagoyama Minamifun, funkyu.jpg|
| lat = 34.918465
| lon = 135.797528
| type = 1
| id = 00004041
}}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Mozume Castle]] Site&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:物集女城|物集女城]]跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Mozume-jō ato''&lt;/small&gt; || [[Mukō]] || || || {{coord|34.962857|N|135.695353|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Mozume Castle Site}} || || [https://www.bunka.go.jp/koho_hodo_oshirase/hodohappyo/pdf/94070501_01.pdf ]
|-
|}

{{Complete list|date=January 2026}}

==စီရင်စုသမိုင်းဝင်နေရာများ==
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် စီရင်စု၏ အရေးပါသည့် သမိုင်းဝင်နေရာများအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားသည့်နေရာ ၂၆ ခု ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bunka.go.jp/seisaku/bunkazai/shokai/chiho_shitei/todofuken.html |script-title=ja:都道府県別指定等文化財件数（都道府県分）|trans-title=Number of Prefectural Cultural Properties by Prefecture |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |date=1 May 2024 |access-date=24 October 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?page_id=431 |script-title=ja:京都府内文化財件数一覧 |trans-title=Number of Cultural Properties in Kyoto Prefecture |language=Japanese |publisher=Kyoto Prefectural Board of Education |date=1 April 2024 |access-date=24 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241111212359/https://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?page_id=431 |archive-date=11 November 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;30%&quot; align=&quot;left&quot; | Site
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; | Municipality
!width=&quot;30%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Comments
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot;  class=&quot;unsortable&quot;| Image
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Coordinates
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; | Type
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot;  class=&quot;unsortable&quot;| Ref.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Jizōyama Tomb]]&lt;br&gt;{{nihongo2|地蔵山墳墓}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jizōyama funbo''&lt;/small&gt; || [[Yosano, Kyoto|Yosano]] || || || {{coord|35.529314|N|135.087732|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Jizōyama Tomb}} || || [http://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?page_id=200 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112011956/http://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?page_id=200 |date=12 January 2021 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Takiokada Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|滝岡田古墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Takiokada kofun''&lt;/small&gt; || [[Yosano, Kyoto|Yosano]] || || || {{coord|35.481278|N|135.085806|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Takiokada Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1681.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Tanabe Tenjinyama Site]]&lt;br&gt;{{nihongo2|田辺天神山遺跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Tanabe Tenjinyama iseki''&lt;/small&gt; || [[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]] || || || {{coord|34.802806|N|135.774500|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tanabe Tenjinyama Site}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1645.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Takayama No.12 Tumulus]]&lt;br&gt;{{nihongo2|高山十二号墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Takayama jūni-gō fun''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]] || || || {{coord|35.711726|N|135.090337|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Takayama No.12 Tumulus}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1676.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Chōjamori Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:長者森古墳|長者森古墳]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Chōjamori kofun''&lt;/small&gt; || [[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]] || || [[File:Chojagamori Kofun, funkyu-1.jpg|150px]] || {{coord|35.329639|N|134.947515|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Chōjamori Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1663.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Enjo Site Iron Workshop Site]]&lt;br&gt;{{nihongo2|遠處遺跡製鉄工房跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Enjo iseki seitetsu kōbō ato''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]] || || || {{coord|35.679976|N|135.066411|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Enjo Site Iron Workshop Site}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1675.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kuroda Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:黒田古墳|黒田古墳]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kuroda kofun''&lt;/small&gt; || [[Nantan, Kyoto|Nantan]] || || [[File:Kuroda-kofun (Nantan) zenkei.JPG|150px]] || {{coord|35.1105|N|135.446303|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kuroda Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1656.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Shigitani-Higashi Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|鴫谷東古墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Shigitani-Higashi kofun''&lt;/small&gt; || [[Yosano, Kyoto|Yosano]] || || || {{coord|35.494639|N|135.109177|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shigitani-Higashi Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1683.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Wakutayama Kofun Cluster]]&lt;br&gt;{{nihongo2|湧田山古墳群}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Wakutayama kofun-gun''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]] || || || {{coord|35.638238|N|135.074759|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Wakutayama Kofun Cluster}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1673.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Bōden Kofun Cluster]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:坊田古墳群|坊田古墳群]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Bōden kofun-gun''&lt;/small&gt; || [[Nantan, Kyoto|Nantan]] || || [[File:Boden Kofun Group-3-1.jpg|150px]] || {{coord|35.067378|N|135.515258|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Bōden Kofun Cluster}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1655.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225933/http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1655.html |date=3 March 2016 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Ikenooku No.5 Tumulus]]&lt;br&gt;{{nihongo2|池の奥５号墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Ikenooku go-gō fun''&lt;/small&gt; || [[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]] || || || {{coord|35.313742|N|135.133821|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ikenooku No.5 Tumulus}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1660.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Omiyame Jinja]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:大宮賣神社|大宮賣神社]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Omiyame Jinja keidai''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]] || || [[File:Omiyame-jinja, keidai-torii-1.jpg|150px]] || {{coord|35.591217|N|135.101913|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Omiyame Jinja Precinct}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1672.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Manpuku-ji]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|萬福寺境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Manpukuji keidai''&lt;/small&gt; || [[Uji, Kyoto|Uji]] || || [[File:Manpuku temple garden.jpg|150px]] || {{coord|34.914273|N|135.806079|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Manpukuji Precinct}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1639.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Yodo Domain]] [[Nagai Clan]] [[Yodo Domain Nagai Clan Graves|Graves]]&lt;br&gt;{{nihongo2|淀藩主永井家墓所}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yodo-han-shu Nagai-ke bosho''&lt;/small&gt; || [[Uji, Kyoto|Uji]] || || [[File:Manpuku temple garden.jpg|150px]] || &lt;!--{{coord|xx|N|yy|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yodo Domain Nagai Clan Graves}}--&gt; || || [https://web.archive.org/web/20251108121346/https://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?p=1641 ]
|-


| align=&quot;center&quot;|[[Jōshōkō-ji]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:常照皇寺|常照皇寺]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Jōshōkōji keidai''&lt;/small&gt; || [[Ukyō-ku, Kyoto]] || || [[File:常照皇寺1.jpg|150px]] || {{coord|35.200903|N|135.685530|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Jōshōkōji Precinct}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1634.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-&lt;!--now a national historic site (component of Otokuni Kofun-gun
| align=&quot;center&quot;|[[Mozume Kurumazuka Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|物集女車塚古墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Mozume Kurumazuka kofun''&lt;/small&gt; || [[Mukō, Kyoto|Mukō]] || || || {{coord|34.958022|N|135.699300|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Mozume Kurumazuka Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1637.html ]
|---&gt;
| align=&quot;center&quot;|[[Zezu Site]]&lt;br&gt;{{nihongo2|銭司遺跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Zezu iseki''&lt;/small&gt; || [[Kizugawa, Kyoto|Kizugawa]] || || || {{coord|34.763893|N|135.888423|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Zezu Site}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1648.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Shūzan Haiji]] Site&lt;br&gt;{{nihongo2|周山廃寺跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Shūzan haiji ato''&lt;/small&gt; || [[Ukyō-ku, Kyoto]] || || || {{coord|35.157486|N|135.635480|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Shūzan Haiji Site}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1632.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kitsunedani Cave Tomb Cluster]]&lt;br&gt;{{nihongo2|狐谷横穴群}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kitsunedani yokoana-gun''&lt;/small&gt; || [[Yawata, Kyoto|Yawata]] || || || {{coord|34.847590|N|135.718735|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kitsunedani Cave Tomb Cluster}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1642.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Heian-kyō]] [[Heian-kyō Ukyō Ichijō Sanbōkyū-chō Site|Ukyō Ichijō Sanbōkyū-chō Site]]&lt;br&gt;{{nihongo2|平安京右京一条三坊九町遺跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Heian-kyō Ukyō ichijō Sanbōkyū-chō iseki''&lt;/small&gt; || [[Kita-ku, Kyoto]] || || || {{coord|35.022985|N|135.725666|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Heian-kyō Ukyō Ichijō Sanbōkyū-chō Site}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1631.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Mineyama Domain (Tango)|Mineyama Domain]] [[Kyōgoku clan|Kyōgoku Clan]] [[Mineyama Domain Kyōgoku Clan Graves|Graves]]&lt;br&gt;{{nihongo2|峯山藩主京極家墓所}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Mineyama-han-shu Kyōgoku-ke bosho''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango]] || at {{nihongo|[[Jōryū-ji (Kyōtango)|Jōryū-ji]]|[[:ja:常立寺 (京丹後市)|常立寺]]}} || [[File:京極家墓所（常立寺：京都府京丹後市峰山町）.jpg|150px]] || {{coord|35.628775|N|135.053867|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Mineyama Domain Kyōgoku Clan Graves}} || || [https://www.city.kyotango.lg.jp/top/soshiki/kyoikuiinkai/bunkazaihogo/3/1/1/2931.html ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Ushirono Maruyama Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|後野円山古墳群}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Ushirono Maruyama kofun''&lt;/small&gt; || [[Yosano, Kyoto|Yosano]] || || || {{coord|35.496980|N|135.102589|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ushirono Maruyama Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1677.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kurobe Chōshiyama Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:黒部銚子山古墳|黒部銚子山古墳]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kurobe Chōshiyama kofun''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]] || || [[File:Kurobe Choshiyama Kofun, zenkei-2.jpg|150px]] || {{coord|35.688995|N|135.099295|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kurobe Chōshiyama Kofun}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1669.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Yubunesaka No.2 Tumulus]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:湯舟坂2号墳|湯舟坂２号墳]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Yubunesaka ni-gō fun''&lt;/small&gt; || [[Kyōtango, Kyoto|Kyōtango]] || || [[File:Yubunesaka Kofun Group-2, funkyu.jpg|150px]] || {{coord|35.561906|N|134.916358|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Yubunesaka No.2 Tumulus}} || || [http://spogaku.pref.kyoto.lg.jp/asset/1670.html ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Makishōichi Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:牧正一古墳|牧正一古墳]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Makishōichi kofun''&lt;/small&gt; || [[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]] || || [[File:Maki Shoichi Kofun, funkyu-1.jpg|150px]] || {{coord|35.337537|N|135.098590|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Makishōichi Kofun}} || || [http://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?page_id=200 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112011956/http://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/?page_id=200 |date=12 January 2021 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Geshi Kofun Cluster]] - [[Ōmidō Tōurayama Kofun]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:下司古墳群|下司古墳群]]・大御堂裏山古墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Geshi kofun-gun・Ōmidō Tōurayama kofun''&lt;/small&gt; || [[Kyōtanabe, Kyoto|Kyōtanabe]] || || || {{coord|34.798479|N|135.765503|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Geshi Kofun Cluster - Ōmidō Tōurayama Kofun}} || || [https://www.kyoto-np.co.jp/local/article/20190222000023 ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Sonobe Domain]] [[Koide clan|Koide Clan]] [[Sonobe Domain Koide Clan Graves|Graves]]&lt;br&gt;{{nihongo2|園部藩主[[:ja:小出氏|小出家]]墓所}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Sonobe-han-shu Koide-ke bosho''&lt;/small&gt; || [[Nantan, Kyoto|Nantan]] || at {{nihongo|[[Tokuun-ji (Nantan)|Tokuun-ji]]|[[:ja:徳雲寺 (南丹市)|徳雲寺]]}} || || {{coord|35.093726|N|135.486091|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Sonobe Domain Koide Clan Graves}} || || [https://www.kyoto-np.co.jp/local/article/20190222000023 ]{{Dead link|date=May 2026 }}
|-
|}

{{Complete list|date=October 2024}}

==မြို့ပြသမိုင်းဝင်နေရာများ==
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့ပြအဆင့် အရေးပါသည့် သမိုင်းဝင်ရာအဖြစ် နေရာ ၇၁ ခု သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bunka.go.jp/seisaku/bunkazai/shokai/chiho_shitei/shichoson.html |script-title=ja:都道府県別指定等文化財件数（市町村分）|trans-title=Number of Municipal Cultural Properties by Prefecture |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |date=1 May 2025 |access-date=3 January 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;30%&quot; align=&quot;left&quot; | Site
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; | Municipality
!width=&quot;30%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Comments
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot;  class=&quot;unsortable&quot;| Image
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Coordinates
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; | Type
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot;  class=&quot;unsortable&quot;| Ref.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kuga Jinja]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:久我神社 (京都市北区)|久我神社]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kuga Jinja keidai''&lt;/small&gt; || [[Kita-ku, Kyoto]] || || [[File:Kuga-jinja (Kyoto) shaden.JPG|150px]] || {{coord|35.051955|N|135.747746|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kuga Jinja Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-11756 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Ono-no-Emishi]] [[Ono-no-Emishi Tomb|Tomb]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:小野毛人|小野毛人]]墓}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Ono-no-Emishi no haka''&lt;/small&gt; || [[Sakyō-ku, Kyoto]] || on the hillside behind {{nihongo|[[Sudō Jinja]]|[[:ja:崇道神社|崇道神社]]}} || [[File:Bronze epitaph plate from Ono no Emishis tomb.jpg|150px]] || {{coord|35.066265|N|135.800677|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ono-no-Emishi Tomb}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-JnnH%7FWno-57899 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Nakanotani No.4 Kiln]]&lt;br&gt;{{nihongo2|中の谷4号窯}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Nakanotani 4-gō kama''&lt;/small&gt; || [[Sakyō-ku, Kyoto]] || || || {{coord|35.073762|N|135.770832|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Nakanotani No.4 Kiln}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-jKn_-14 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kibune Shrine|Kibune Jinja]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|貴布祢神社境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kibune Jinja keidai''&lt;/small&gt; || [[Sakyō-ku, Kyoto]] || || [[File:貴船神社 Kibune Jinja (KYOTO-JAPAN) (4951368080).jpg|150px]] || {{coord|35.121610|N|135.762901|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kibune Jinja Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-10008 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Heian Palace]] [[Heian Palace Mikinotsukasa Warehouse Site|Mikinotsukasa Warehouse Site]]&lt;br&gt;{{nihongo2|平安宮造酒司倉庫跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Heian-kyū Mikinotsukasa sōko ato''&lt;/small&gt; || [[Nakagyō-ku, Kyoto]] || on the site is {{nihongo|[[Kyoto City Heiankyo Sōsei-Kan Museum]]|[[:ja:京都市平安京創生館|京都市平安京創生館]]}} || || {{coord|35.019|N|135.738444|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Heian Palace Mikinotsukasa Warehouse Site}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-23802 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Hōkan-ji]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:法観寺|法観寺]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Hōkan-ji keidai''&lt;/small&gt; || [[Higashiyama-ku, Kyoto]] || || [[File:Higashiyama -Hōkanji.jpg|150px]] || {{coord|34.998541|N|135.779242|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōkanji Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-29467 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Konoshimanimasuamaterumitama Jinja]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:木嶋坐天照御魂神社|木嶋坐天照御霊神社]]（蚕の社）境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Konoshimanimasuamaterumitama Jinja (Kaiko no Yashiro) keidai''&lt;/small&gt; || [[Ukyō-ku, Kyoto]] || || [[File:Konoshima-jinja haisho.JPG|150px]] || {{coord|35.014853|N|135.713558|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Konoshimanimasuamaterumitama Jinja Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-31277 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Henshō-ji]] Old Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:遍照寺 (京都市)|遍照寺]]旧境内建物跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Henshōji kyū-keidai tatemono ato''&lt;/small&gt; || [[Ukyō-ku, Kyoto]] || || [[File:遍照寺 右京区嵯峨広沢140513NI2.JPG|150px]] || {{coord|35.023580|N|135.689155|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Henshōji Old Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-42984 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kaminaka Castle]] Site&lt;br&gt;{{nihongo2|上中城跡}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kaminaka-jō ato''&lt;/small&gt; || [[Ukyō-ku, Kyoto]] || || || {{coord|35.198666|N|135.638165|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kaminaka Castle Site}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-62312 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Tsukiyomi Jinja (Kyoto)|Tsukiyomi Jinja]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:月読神社 (京都市)|月読神社]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Tsukiyomi Jinja keidai''&lt;/small&gt; || [[Nishikyō-ku, Kyoto]] || || [[File:Tsukiyomi-jinja (Kyoto, Kyoto) keidai.JPG|150px]] || {{coord|34.996546|N|135.686040|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Tsukiyomi Jinja Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-58171 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Ōeyama Kofun Cluster]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:大枝山古墳群|大枝山古墳群]]（6～12，15，16，18～21号墳）附14号墳}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Ōeyama kofun-gun''&lt;/small&gt; || [[Nishikyō-ku, Kyoto]] || designation comprises kofun No.6, 7, 8, 8, 10, 11, 12, 15, 16, 18, 19, 20, 21 || [[File:Oeyama Kofun Group, gaikan.jpg|150px]] || {{coord|34.981500|N|135.669806 |E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Ōeyama Kofun Cluster Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-2609 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Hazukashinimasutakamimusubi Jinja]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:羽束師坐高御産日神社|羽束師坐高御産日神社]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Hazukashinimasutakamimusubi Jinja keidai''&lt;/small&gt; || [[Fushimi-ku, Kyoto]] || || || {{coord|34.929516|N|135.723141|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hazukashinimasutakamimusubi Jinja Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-11247 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Hōkai-ji (Kyoto)|Hōkai-ji]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:法界寺|法界寺]]境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Hōkaiji keidai''&lt;/small&gt; || [[Fushimi-ku, Kyoto]] || || [[File:Hokaiji05s1920.jpg|150px]] || {{coord|34.934124|N|135.814929|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Hōkaiji Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor%2D{FKDXQD`-19879 ]
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Anrakuju-in]] Precinct&lt;br&gt;{{nihongo2|安樂壽院境内}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Anrakuju-in keidai''&lt;/small&gt; || [[Fushimi-ku, Kyoto]] || || [[File:Anrakujuin Toba-tenno01n3900.jpg|150px]] || {{coord|34.951922|N|135.754405|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Anrakuju-in Precinct}} || || [http://www.city.kyoto.jp/bunshi/bunkazai/siteisyasinn/sisekisetumei.htm#Anchor-35993 ]
|-
|}

==မှတ်တမ်းတင်ပြီးသမိုင်းဝင်နေရာများ==
၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အထိမ်းအမှတ်နေရာတစ်ခုကို နိုင်ငံတော်အဆင့်သမိုင်းဝင်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bunka.go.jp/seisaku/bunkazai/shokai/shitei.html |script-title=ja:登録文化財 |trans-title=Number of Registered Cultural Properties by Prefecture |language=Japanese |publisher=[[Agency for Cultural Affairs]] |date=1 December 2025 |access-date=3 January 2026}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:100%;&quot;
|-
!width=&quot;30%&quot; align=&quot;left&quot; | Place
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; | Municipality
!width=&quot;30%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Comments
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot;  class=&quot;unsortable&quot;| Image
!width=&quot;10%&quot; align=&quot;left&quot; class=&quot;unsortable&quot;| Coordinates
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot; | Type
!width=&quot;5%&quot; align=&quot;left&quot;  class=&quot;unsortable&quot;| Ref.
|-
| align=&quot;center&quot;|[[Kumohara Erosion Control Facilities]]&lt;br&gt;{{nihongo2|[[:ja:雲原砂防関連施設群|雲原砂防関連施設群]]}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;''Kumohara sabō kanren shisetsu-gun''&lt;/small&gt; || [[Fukuchiyama, Kyoto|Fukuchiyama]] || || || {{coord|35.443787|N|135.073563|E|display=inline|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|name=Kumohara Erosion Control Facilities}} || || [https://kunishitei.bunka.go.jp/heritage/detail/411/00003493 ]
|-
|}

{{Complete list|date=January 2026}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{in lang|ja}} [https://web.archive.org/web/20260308173212/https://www.kyoto-be.ne.jp/bunkazai/cms/ Cultural Properties in Kyoto Prefecture]
* {{in lang|ja}} [https://www.city.kyoto.lg.jp/menu2/category/24-8-1-3-0-0-0-0-0-0.html Municipal Cultural Properties in Kyoto City]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ သမိုင်းဝင်နေရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ လည်ပတ်စရာနေရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စု၏ သမိုင်းကြောင်း]]</text>
      <sha1>g2qt6f32lamdexv69ojokmmch1owvku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284572</id>
    <revision>
      <id>1061387</id>
      <parentid>1047241</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amherst99</username>
        <id>9935</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1061387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6969" sha1="g29c0i4lc06b62l8tgkqz9qv0jzfijc" xml:space="preserve">[[File:Orbitalaltitudes.jpg|thumb|အနိမ့်စား၊ အလတ်စားနှင့် အမြင့်စား ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းများ၏ အတိုင်းအတာအလိုက် စကေးကိုက်ပုံကြမ်း]]
[[File:Orbits_schematic_edit.png|thumb|''ကမ္ဘာအလတ်စားပတ်လမ်းဒေသ''ကို ပန်းရောင်ဧရိယာအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ]] နှင့် လ၏ပတ်လမ်းအကွာအဝေးကို ရည်ညွှန်းရန်နှင့် စကေးအတွက် ပြသထားပါသည်။]]
'''အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း (medium Earth orbit or MEO)''' သည် ကမ္ဘာဗဟိုပြုပတ်လမ်း ဖြစ်ပြီး [[အနိမ့်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း]]၏အထက်နှင့် အမြင့်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း၏အောက်တွင်ရှိသည်။ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်၂၀၀၀ကီလိုမီတာနှင့် ၃၅,၇၈၆ ကီလိုမီတာ အကြားတွင်တည်ရှိသည်။ 

[[အနိမ့်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း|အနိမ့်စား]] နှင့် အလတ်စား ကမ္ဘာပတ်လမ်းအကြား နယ်နိမိတ်သည် လူအများလက်ခံထားသော ကွန်ဗင်းရှင်းအရ ရွေးချယ်ထားသော အမြင့်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အလတ်စားနှင့် အမြင့်စားကမ္ဘာပတ်လမ်းအကြား နယ်နိမိတ်ကိုမူ [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုသည် ကမ္ဘာကိုတစ်ခါပတ်ရန် ၂၄ နာရီကြာသည့် ကမ္ဘာနှင့်အချိန်ကိုက်ပတ်လမ်း၏ သီးခြားအမြင့်ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ရှင်းလင်းချက်-ကမ္ဘာ၏ကိုယ်ပိုင်လည်ပတ်ခြင်းသည် ၂၄နာရီကြာသကဲ့သို့ ဂြိုဟ်တုတစ်ခုသည်လည်း ကမ္ဘာကိုပတ်ရန်၂၄ နာရီကြာလျှင် ထိုဂြိုဟ်တုသည် ကမ္ဘာ၏ မျက်နှာပြင်တစ်နေရာကို အမြဲတမ်းမျက်နှာမူနေသည့်ဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်လမ်းကို ကမ္ဘာနှင့်အချိန်ကိုက်ပတ်လမ်းဟုခေါ်သည်။ အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်းရှိ ဂြိုဟ်တုအားလုံးသည် ပတ်လမ်းကြာချိန် ၂၄ နာရီအောက်သာရှိသည်။အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်း၏ အနိမ့်ဆုံးအမြင့်တွင် စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်းအတွက် ပတ်လမ်းကြာချိန်သည်အနည်းဆုံး၂ နာရီ ခန့်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;nasa20120718&quot;&gt;{{Cite web |title=Definitions of geocentric orbits from the Goddard Space Flight Center |url=http://gcmd.nasa.gov/User/suppguide/platforms/orbit.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527132541/http://gcmd.nasa.gov/User/suppguide/platforms/orbit.html |archive-date=27 May 2010 |access-date=8 July 2012 |website=User support guide: platforms |publisher=NASA Goddard Space Flight Center}}&lt;/ref&gt;

အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်းများရှိ ဂြိုဟ်တုများသည် မြေဆွဲအားမဟုတ်သည့် စိုးမိုးခြယ်လှယ်နေသောနေရောင်ခြည်ဖိအားကြောင့် နှောင့်ယှက်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bury |first=Grzegorz |date=February 2020 |title=Toward the 1-cm Galileo orbits: challenges in modeling of perturbing forces |journal=Journal of Geodesy |volume=94 |issue=2 |pages=16 |bibcode=2020JGeod..94...16B |doi=10.1007/s00190-020-01342-2 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; အခြားသော နှောင့်ယှက်တတ်သည့်အားများတွင် ကမ္ဘာမြေမှ နေရောင်ခြည် ရောင်ပြန်အား ၊ အင်တာနာမှ ရေဒီယိုလှိုင်းလွှတ်သဖြင့် မလိုအပ်ဘဲ ရသော[[အလျင်ပြောင်းနှုန်း|အရှိန်]]၊ အပူပြန်လည်ဖြာထွက်မှုနှင့် ဆက်စပ်သော အပူအကျိုးသက်ရောက်မှုများ ပါဝင်သည်။

အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်းဒေသတွင် Van Allen ရောင်ခြည်ခါးပတ်များ ဟုလူသိများသော အီကွေတာအထက်ရှိ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ပြည့်ဝသော အမှုန်အမွှားဇုန်နှစ်ခုပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် အထူးအကာအကွယ်မပါသောဂြိုဟ်တုများ၏ [[အီလက်ထရွန်းနစ်]]စနစ်များကို ပျက်စီးစေနိုင်သည်။ 

အလတ်စားကမ္ဘာပတ်လမ်းကို တစ်ခါတစ်ရံ '''ကမ္ဘာပတ်လမ်းလတ်'''  သို့မဟုတ် '''အလယ်အလတ်စက်ဝိုင်းပတ်လမ်း''' ( '''Intermediate Circular Orbit''') ဟုခေါ်သည်။ &lt;ref name=&quot;nasa20120718&quot;&gt;{{Cite web |title=Definitions of geocentric orbits from the Goddard Space Flight Center |url=http://gcmd.nasa.gov/User/suppguide/platforms/orbit.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527132541/http://gcmd.nasa.gov/User/suppguide/platforms/orbit.html |archive-date=27 May 2010 |access-date=8 July 2012 |website=User support guide: platforms |publisher=NASA Goddard Space Flight Center}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းများ]]</text>
      <sha1>g29c0i4lc06b62l8tgkqz9qv0jzfijc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုနိုဘဲဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284864</id>
    <revision>
      <id>1061396</id>
      <parentid>1027943</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8975" sha1="qoaorsx10x65ct4phlt7hkhnmp8ud3o" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name = ဆိုနိုဘဲဘူတာ
| native_name = 園部駅
| native_name_lang = ja
| type = 
| style = JR West
| image = Sonobe Station, west entrance.jpg
| alt = 
| caption = ဆိုနိုဘဲဘူတာအနောက်ဘက်ဝင်ပေါက်၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်
| other_name = 
| address = Mizobe, Oyama Higashimachi, [[Sonobe, Kyoto|Sonobe Town]], [[Nantan, Kyoto|Nantan City]]
| borough = [[Kyoto Prefecture]] 622-0041
| country = Japan
| coordinates = {{coord|35|6|9.21|N|135|28|59.38|E|display=title,inline|region:JP_type:railwaystation}}
| owned = 
| operator = {{ric|JR West|name=y}}
| line = {{plainlist|
*{{rcb|JR West|San'in E|route}} {{lnl|JR West|sanin}}
*{{rcb|JR West|Sagano|route}} {{lnl|JR West|Sagano}}
}}
| distance = {{cvt|34.2|km|mile|abbr=on}} from {{STN|Kyōto|x}}
| platforms = 2 [[island platforms]]
| tracks = 4
| connections = {{rint|bus}} Bus stop
| structure = At grade
| code = JR-E16
| status = Staffed (''[[Midori no Madoguchi]]'')
| website = {{Official|1=http://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707}}
| opened = {{Start date and age|1899|08|15|df=y}}
| closed = 
| former = 
| passengers = 8,538 daily&lt;ref name=&quot;ridership jr west 2023&quot;&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.westjr.co.jp/company/action/service/universal_design/pdf/02_2023houkoku.pdf |publisher=JR West |language=ja |access-date=13 March 2025}}&lt;/ref&gt;
| pass_year = FY 2023
| map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan
| map_dot_label = Sonobe Station
| services = {{Adjstn|system=JR West|line=San'in E|left=Funaoka|through-right=Sagano
|line3=Sagano|through-left3=Sanin|right3=Yoshitomi}}
}}
[[file:JRW 221 and 223 at Sonobe Station 2010-10-02 (5046259445).jpg|right|thumb|260px|ဆိုနိုဘဲဘူတာပလက်ဖောင်းများ (၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ)]]

'''ဆိုနိုဘဲဘူတာ''' (園部駅, Sonobe-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို|နန်းတန်းမြို့]]တွင် ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ]] (JR West) က ဘူတာကို စီမံခန့်ခွဲလျက်ရှိသည်။ ခိနိုဆခိ၊ ဟိရှိဒတဲနှင့် မအိဇုရုအထူးအမြန်ရထားများအားလုံးသည် ဆိုနိုဘဲဘူတာတွင် ရပ်တန့်သည်။

==ရထားလိုင်းများ==
ဆိုနိုဘဲဘူတာသည် ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်းပေါ်တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ကျိုတိုဘူတာ]]နှင့် ဆိုနိုဘဲဘူတာအကြားကို &quot;[[ဆဂနိုရထားလိုင်း]]&quot; ဟု ခေါ်သည်။ ခရီးဆုံးဖြစ်သည့် ကျိုတိုဘူတာမှ ၃၄.၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။

==ဘူတာပုံစံ==
ရထားလမ်းကြောင်းနှစ်ခု၏ အလယ်တွင် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းများများသည် မြေပြင်ညီတွင် တည်ရှိသည်။ ဘူတာတွင် &quot;မိဒိုရိနော့မဒိုဂုချိ&quot; ဟုခေါ်သည့် လက်မှက်အရောင်းဌာနလည်း ရှိသည်။

===ပလက်ဖောင်းများ===
{{ja-rail-linem|first=2|span=2|pfn=1, 2, 3, 4|pwidth=60px|linename=ဆဂနိုရထားလိုင်း|dir=သို့ [[ခမဲအိုခဘူတာ]], [[နိဂျောဘူတာ]] နှင့် [[ကျိုတိုဘူတာ]]}}
{{ja-rail-linem|first=3|linename=ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း|dir=သို့ [[အယဘဲဘူတာ]], [[ဖုခုချိယာမဘူတာ|ဖုခုချိယာမဘူတာ]] နှင့် [[မအိဇုရုဘူတာ]]|linecol=#0072bc}}

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{j-railservice start}}
{{j-route|route=West Japan Rail Company Sanin Main Line (Kyoto - Sonobe: Sagano Line)|col=mediumpurple|f=w}}
{{j-rserv|service=Local|b=d|previous={{STN|Yoshitomi|x|Kyoto|Yoshitomi}}|next={{STN|Funaoka|x|Kyoto|Funaoka}}|col=gray}}
{{j-rserv|b=d|service=Rapid Service (Sagano Line)|previous=Yoshitomi (rapid service)|next=Funaoka (local)|col=#f60}}
{{j-rserv|service=Rapid Service (Sonobe—Fukuchiyama)|previous=Yoshitomi (local)|next=Funaoka (rapid service)|col=#f60}}
{{J-rserv|col=red|next={{STN|Ayabe|x}}&lt;br/&gt;{{STN|Hiyoshi|x|Kyoto}} (Kinosaki 2, 4, 15; Maizuru 2, 11)|previous={{STN|Kameoka|x}}|service=Limited Express ''[[Kinosaki (train)|Kinosaki]], [[Maizuru (train)|Maizuru]], [[Hashidate]]''}}
{{end box}}

==ဘတ်စကားလမ်းကြောင်းများ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+ Route buses
!scope=&quot;col&quot;| Operator
!scope=&quot;col&quot;| Via
!scope=&quot;col&quot;| Destination
!scope=&quot;col&quot;| Route
!scope=&quot;col&quot;| Note
|-
!scope=&quot;row&quot;| West JR Bus
| [[Kyōtamba, Kyoto|Kyotanba Town Hall]]||[[Fukuchiyama Station]]||Empuku Line||Passengers with a valid [[Japan Rail Pass]] can ride this route for free
|-
!scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;7&quot;| [[Keihan Bus|Keihan Kyoto Kotsu]]
|[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]], [[Chiyokawa Station]], [[Yagi Station]], [[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||[[Kameoka Station]]||Kokudo Line [3]|| 
|-
|Yunohana Onsen||[[Kameoka Station]]||Hachida Line [40]|| 
|-
|Settsu Tenno||[[Fukusumi Station|Fukusumi]]||Enjo Line [44]||
|-
|Funasaka||Nogei High School||Sonobe Engei Line [47]|| 
|-
|[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||[[Meiji University of Integrative Medicine]]||rowspan=&quot;2&quot;|Meiji University of Integrative Medicine Line [45]|| 
|-
|||Sonobe Ohashi||
|-
|[[Yoshitomi Station (Kyoto)|Yoshitomi Station]]||Nantan Hospital||Sonobe Yagi Line [46]|| 
|-
!scope=&quot;row&quot;| [[Nantan, Kyoto|Nantan Village Bus]]
|[[Hiyoshi Station (Kyoto)]]||Izumi||Miyama Sonobe Line||Runs on weekdays and Saturdays
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
ဆိုနိုဘဲဘူတာကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသားရထားလိုင်း  (JNR) ကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ပြောင်းလိုက်ခြင်းနှင့်အတူ မီးရထားဘူတာသည်လည်း အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာဖြစ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်ကာလ ဘူတာရုံအဆောက်အဦသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။

==ခရီးသည်အရေအတွက်==
၂၀၁၈ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ ဘူတာကို နေ့စဉ်အသုံးပြုသည့် ခရီးသည်အရေအတွက်သည် ၄၅၁၄ ဦး ရှိခဲ့သည်။

==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ==
* Kyoto College of Medical Science (formerly Kyoto College of Medical Science)
* Kyoto Arts and Crafts University (KYOBI)
* Kyoto School of Architecture (KASD)
* Kyoto Traditional Crafts College (TASK)

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category-inline}}
*[https://web.archive.org/web/20190917002502/https://www.jr-odekake.net/eki/top.php?id=0630707 JR Odekake.net] {{in lang|ja}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နန်းတန်းမြို့၊ ကျိုတို]]
[[ကဏ္ဍ:ဆန်းအင်းပင်မရထားလိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:အနောက်ဂျပန်မီးရထားကုမ္ပဏီ၏ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>qoaorsx10x65ct4phlt7hkhnmp8ud3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284930</id>
    <revision>
      <id>1061411</id>
      <parentid>1030620</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="qzxiagivrfjij437wj5kztmgtl8lgzh" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name                = တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ
| native_name         = {{Unbulleted list|トロッコ保津峡駅|とろっこほづきょう}}
| native_name_lang    = ja
| symbol_location     = 
| symbol              = 
| type                = 
| image               = Truck Hozukyo station-201106.jpg
| alt                 = ဘူတာရုံနှင့် လျှောက်လမ်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်
| caption             = ဘူတာရုံနှင့် လျှောက်လမ်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်
| address             = ခိတမဆွတ်အိုယာမ၊ [[အရရှိယာမ]]၊ [[နိရှိခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|နိရှိခယောရပ်ကွက်]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]
| borough             = [[ကျိုတိုစီရင်စု]]
| country             = [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]
| coordinates         = {{coord|35.026111|N|135.646278|E|}}&lt;ref name=&quot;openstreetmap&quot; /&gt;
| owned               = {{ric|JR West|name=}}
| operator            = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Sightseeing Railway]]
| line                = [[Sagano Scenic Railway|Sagano Scenic Line]]
| distance            = {{cvt|3.4|km}} from {{STN|Torokko Saga|x}}
| platforms           = 1 [[side platform]]
| tracks              = 1
| train_operators     = 
| connections         = 
| structure           = At-grade
| parking             = 
| bicycle             = 
| accessible            = 
| code                = 
| zone                = 
| website             = {{Official|https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php}} {{in lang|ja}}
| opened              = {{Start date and age|1991|04|27|df=y}} (re-opened)
| closed              = &lt;!-- n/a --&gt; 
| passengers          = 3 daily&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!-- not stated --&gt; |year=2024 |title=移動等円滑化取組報告書（鉄道駅） |url=https://www.sagano-kanko.co.jp/cms/wp-content/uploads/2025/01/2024%E5%B9%B4%E5%BA%A6%E5%85%AC%E8%A1%A8_%E7%A7%BB%E5%8B%95%E7%AD%89%E5%86%86%E6%BB%91%E5%8C%96%E5%8F%96%E7%B5%84%E5%A0%B1%E5%91%8A%E6%9B%B8.pdf |publisher=Keifuku Electric Railroad |language=ja |access-date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;
| pass_year           = FY 2023
| pass_rank           = 
| map_type = Japan Kyoto Prefecture#Japan Kansai#Japan
| services            = 
}}

'''တိုရော့ခိုဟိုဇုခယောဘူတာ''' (トロッコ保津峡駅, Torokko Hozukyō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]တွင်ရှိသည်။ [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း]]ပေါ်ရှိ တတိယမြောက်ဘူတာ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt;

==ဘူတာပုံစံ==
[[File:Truck Hozukyo station-Platform-201106.jpg|thumb|right|240px|ဘူတာပလက်ဖောင်း]]
ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီအဆင့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ [[တိုရော့ခိုဆဂဘူတာ]]နှင့် [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]များသို့ သွားမည့်ရထားများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{J-railservice start}}
{{J-route
| route = [[ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း|{{color|white|ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်း}}]]
| col   = #e10021
| f     = w}}&lt;!-- colour from the official website --&gt;
{{J-rserv
| service  = ဒေသတွင်း
| previous = [[တိုရော့ခိုအရရှိယာမဘူတာ]]
| next     = [[တိုရော့ခိုခမဲအိုခဘူတာ]]}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Torokko Hozukyō Station}}
* {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/arashiyama.php|Official station page (English)}}
* {{URL|https://www.sagano-kanko.co.jp/en/|Official Sagano Scenic Railway website (English)}}

{{Sagano Scenic Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;openstreetmap&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.openstreetmap.org/node/538974324
| title       = Node: Torokko Hozukyō (538974324)
| publisher   = OpenStreetMap
| access-date = 2017-10-31
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
 |url          = https://www.sagano-kanko.co.jp/hodukyou.php
 |script-title = ja:トロッコ保津峡駅
 |publisher    = 嵯峨野観光鉄道
 |access-date  = 2017-10-30
 |language     = ja
}}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planner&quot;&gt;{{cite web
| url         = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=106&amp;station_name=トロッコ保津峡&amp;map_id=1&amp;lang=en
| title       = Torokko Arashiyama Station (Sagano Scenic Railway)
| publisher   = Arukumachi KYOTO Route Planner
| access-date = 2017-10-31
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url         = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/
| title         = Sagano Scenic Line
| publisher         = Discover Kyoto
| access-date         = 2017-10-31
| archive-url         = https://web.archive.org/web/20260430072114/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/sagano-scenic-line/
| archive-date         = 30 April 2026
| url-status         = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;

[[ကဏ္ဍ:ဆဂနိုခရီးသွားရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>qzxiagivrfjij437wj5kztmgtl8lgzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285087</id>
    <revision>
      <id>1061338</id>
      <parentid>1028913</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8768" sha1="gu9sla5jl3uupjtltcc7z46aqbrt9vc" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name = ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ
| native_name = 北野白梅町駅
| native_name_lang = ja
| type = 
| image = Kitano-Hakubaichō_Station_(01)_IMG_1968-1_20200321.jpg
| alt = 
| caption = 
| other_name = 
| address = [[Kita-ku, Kyoto|Kita-ku]], [[Kyoto]]
| country = Japan
| coordinates = {{coord|35.0274|135.7310|format=dms|display=title,inline|type:railwaystation_region:JP}}
| operator = [[Keifuku Electric Railroad]]
| line = [[Randen Kitano Line]]
| platforms = 3
| tracks = 2
| connections = 
| structure = At-grade
| code = B9
| opened = October 1, 1943 &lt;ref&gt;{{cite web| url=http://randen.keifuku.co.jp/archive/history.php| title=Randen History| language=ja| website=嵐電の歴史| access-date=1 May 2026| archive-url=https://web.archive.org/web/20210729085812/https://randen.keifuku.co.jp/archive/history.php| archive-date=29 July 2021| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| closed = 
| former = Hakubaicho Station (白梅町駅)
| passengers = 1.2 million
| pass_year = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{Cite book | url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html | script-chapter = ja:第8章 都市施設 | trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities | script-title = ja:京都市統計書 | trans-title = Statistics of Kyoto City | year = 2017 | publisher = City of Kyoto | language = ja}}&lt;/ref&gt;
| services = 
}}
[[File:Kitano-Hakubaichō Station (04) IMG 1974-4 20200321.jpg|thumb|ပလက်ဖောင်းများ]]

'''ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ''' (北野白梅町駅, Kitano-Hakubaichō-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ခိတရပ်ကွက်]]တွင်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်း၏ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘူတာတွင် ရထားလမ်းတစ်ခုသာ ရှိပြီး ခိတနိုရထားလိုင်း၏ ခရီးဆုံးဘူတာလည်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:京福電車 北野白梅町駅 (4281305860).jpg|thumb|2010]]
[[File:Kitano-Hakubaicho Station (02) IMG 7789 R 20141130.JPG|thumb|Platforms (2014)]]

ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာကို ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ဘူတာအမည်မှာ &quot;ဟခုဘိုင်းချောဘူတာ&quot; ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်းကို စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=京の路面電車 駅名ものがたり|last=山谷|first=和弥|publisher=カギコウ|year=1991|isbn=|location=|pages=181}}&lt;/ref&gt; ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်းသည် တခအိုဂုချိဘူတာ (လက်ရှိ အုတနိုဘူတာ) နှင့် ခိတနိုဘူတာ (ခိတနိုတန်းမန်းဂူးအနီးတည်ရှိ၊ လက်ရှိကာလတွင် လည်ပတ်မှုမရှိတော့) အကြား ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ကျိုတိုမြို့နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းစတင်သည့်အခါတွင် ဟခုဘိုင်းချောဘူတာကို ခရီးစဉ်ပြောင်းလဲစီးနင်းသည့် ဘူတာအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ခိတနိုဘူတာနှင့် ဟခုဘိုင်းချောဘူတာအကြားရှိ လမ်ပိုင်းကို ပိတ်သိမ်းလိုက်သည့်အခါတွင် ဟခုဘိုင်းချောဘူတာ၏ အမည်သည် &quot;ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ&quot; ဖြစ်လာပြီး ခိတနိုရထားလိုင်း၏ ခရီးဆုံးဘူတာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် နိရှိအိုးဂျိရထားလိုင်းကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါတွင် ကျိုတိုမြို့တွင် ဓာတ်ရထားလိုင်း (tram) များအားလုံးကို ရပ်နားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.weblio.jp/content/%E4%BA%AC%E9%83%BD%E5%B8%82%E9%9B%BB%E8%A5%BF%E5%A4%A7%E8%B7%AF%E7%B7%9A|title=京都市電西大路線とは - Weblio辞書|website=www.weblio.jp|access-date=2019-02-04}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ဘူတာကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ဘတ်စကားမှတ်တိုင်နှင့် ချိတ်ဆက်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ရထားလမ်းကို လမ်းကြောင်းနှစ်ခုနေရာတွင် လမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်းအဖြစ် အစားထိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-04-11 |title=嵐電北野白梅町駅がリニューアル 白梅モチーフ、バス停と一体化｜社会｜地域のニュース｜京都新聞 |url=https://www.kyoto-np.co.jp/articles/536205 |access-date=2024-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411225225/https://www.kyoto-np.co.jp/articles/536205 |archive-date=2021-04-11 }}&lt;/ref&gt;

==ရထားလိုင်းများ==
ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာသည် ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ထို့အပြင် ၁၉၄၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်အထိ ကျိုတိုမြို့နိရှိအိုးဂျိဓာတ်ရထားလိုင်းအတွက်လည်း ဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်။

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{j-railservice start}}
{{j-route|route=ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း|col=SteelBlue|f=w}}
{{j-rserv|service=-|previous=[[တိုးဂျင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ|တိုးဂျင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်]]}}
{{end}}
ဤဘူတာတွင် မနက် ၆ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ ဝန်ထမ်းများက ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ကျန်သည့်အချိန်များတွင် ဝန်ထမ်းများဖြင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်း မရှိပေ။

==ပတ်ဝန်းကျင်နေရာများ==
* [[ခိတနိုတန်းမန်းဂူး]]
* [[ဟိရနိုနတ်ကျောင်း]]
*ရှိခိချိနတ်ကျောင်း (ဝရတန်းဂျင်း)
*တိုင်းရှောဂွန်းဟချိနတ်ကျောင်း
*ရခုဆဲအလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Kitano-Hakubaichō Station}}
* [https://www.keifuku.co.jp/randen_timetable.php Randen Timetable] - Keifuku Electric Railroad

{{Randen Kitano Line}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>gu9sla5jl3uupjtltcc7z46aqbrt9vc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285128</id>
    <revision>
      <id>1061412</id>
      <parentid>1029280</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 3 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8459" sha1="liiyob1y77n853dgiqhgsv5av7tzx12" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name             = တိုးဂျင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ
| native_name      = {{Unbulleted list|等持院・立命館大学衣笠キャンパス前駅|とうじいん・りつめいかんだいがくきぬがさきゃんぱすまえ}}
| native_name_lang = ja
| image            = 京福等持院駅.JPG
| alt              = Station platforms, 2007
| caption          = ပလက်ဖောင်းများ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်
| address          = [[ခိတရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|ခိတရပ်ကွက်]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]
| borough          = [[ကျိုတိုစီရင်စု]]
| country          = [[ဂျပန်]]
| coordinates      = {{coord|35.0278250|N|135.7240550|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;map&quot; /&gt;
| operator         = [[Keifuku Electric Railroad]]
| line             = [[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|Randen Kitano Line]]
| distance         = 0.7km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}}
| platforms        = 2
| tracks           = 2
| train_operators  =
| connections      =
| structure        = At-grade
| parking          =
| bicycle          =
| accessible         =
| code             = B8
| website          = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/tojiin.php|Official}} {{in lang|ja}}
| opened           = {{start date|1925|11|03}}
| closed           = &lt;!-- N/A --&gt;
| passengers       = 0.2 million
| pass_year        = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot; /&gt;
| pass_rank        =
}}

'''တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာ''' (等持院・立命館大学衣笠キャンパス前駅, Tōjiin Ritsumeikan-Daigaku-Kinugasa-Kyampasu-mae-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင်ရှိသည့် မီးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်းအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဘူတာအမည်သည်  ဟိရဂနအက္ခရာ ၂၆ လုံးအထိ ရှိကာ ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာများထဲတွင် အမည်အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot; /&gt;&lt;ref name=mainichi&gt;{{cite web |url=https://mainichi.jp/english/articles/20200320/p2a/00m/0na/024000c|title=Tongue twister training: Kyoto rail stop gets Japan's longest station name|date=21 March 2020|publisher=Mainichi|access-date=20 September 2022}}&lt;/ref&gt;

ဘူတာကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် တိုးဂျိအင်းဘူတာဟူသည့်အမည်မှ တိုးဂျိအင်းရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်ဘူတာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ အနီးတွင်ရှိသည့် ရိဆွတ်မဲခန်တက္ကသိုလ်၏ ခိနုဂတတက္ကသိုလ်နယ်မြေ၏ အမည်ကို ထင်ဟပ်စေရန် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤရထားလိုင်းကို စီမံခန့်ခွဲသည့် ခဲအိဖုခုမီးရထားကုမ္ပဏီသည် ဘူတာအမည်ကို ပိုမိုတိုတောင်းသည့်အမည်အသစ်ပေးရန် တင်ပြခြင်းခံရသော်လည်း ကုမ္ပဏီဘက်မှ ဤအမည်ဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အမည်အရှည်ဆုံးဘူတာအဖြစ် ထားရှိရန် ဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rename&quot; /&gt;&lt;ref name=mainichi/&gt;

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာတွင် မြေပြင်ညီတွင် တည်ဆောက်ထားသည့် မျက်နှာချင်းဆိုင်ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ]]သို့ သွားမည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ]]သို့ သွားမည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။&lt;ref name=&quot;planner&quot; /&gt;

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{J-railservice start}}
{{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=ရောအန်းဂျိဘူတာ (B7)|next=ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ (B9)}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Tōjiin-Ritsumeikan University Station}}
* {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}}

{{Randen Kitano Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
| url = http://randen.keifuku.co.jp/train/tojiin.php
| script-title = ja:等持院・立命館大学衣笠キャンパス前
| publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]]
| access-date = 2010-10-01
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20211026110745/https://randen.keifuku.co.jp/train/tojiin.php
| archive-date = 26 October 2021
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rename&quot;&gt;
{{cite web
| url = https://randen.keifuku.co.jp/randen_news/detail.php?id=456
| title = 北野線「等持院駅」の駅名変更と、駅名変更記念硬券発売のお知らせ
| trans-title = Tojiin Station on the Kitano Line will be renamed Tojiin Ritsumeikan University Station.
| publisher = Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)
| date = 2020-03-17
| access-date = 2020-03-20
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20201101115638/https://randen.keifuku.co.jp/randen_news/detail.php?id=456
| archive-date = 1 November 2020
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.openstreetmap.org/node/335664938
| title = Node: Tōjiin (335664938)
| publisher = [[OpenStreetMap]]
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| title = Keifuku Line (Randen)
| publisher = Discover Kyoto
| access-date = 2010-10-11
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171028094226/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| archive-date = 28 October 2017
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planner&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&amp;station_name=等持院&amp;map_id=1&amp;lang=en
| title = Station Map
| publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{Cite book
| url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html
| script-chapter = ja:第8章 都市施設
| trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities
| script-title = ja:京都市統計書
| trans-title = Statistics of Kyoto City
| year = 2017
| publisher = City of Kyoto
| language = ja
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;


[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>liiyob1y77n853dgiqhgsv5av7tzx12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တိုခိဝဘူတာ (ကျိုတို)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285262</id>
    <revision>
      <id>1061408</id>
      <parentid>1029465</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T10:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5683" sha1="ort4kfinhkcvfkib8vesvlzd6cuiqyr" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name             = တိုခိဝဘူတာ
| native_name      = {{Unbulleted list|常盤駅|ときわ}}
| native_name_lang = ja
| image            = 京福常盤駅.JPG
| alt              = Station platforms, 2007
| caption          = Station platforms, 2007
| address          = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]]
| borough          = [[Kyoto Prefecture]]
| country          = [[Japan]]
| coordinates      = {{coord|35.0206810|N|135.7048980|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;map&quot; /&gt;
| operator         = [[Keifuku Electric Railroad]]
| line             = [[Randen Arashiyama Main Line|Randen Arashiyama Line]]
| distance         = 2.9km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}}
| platforms        = 2
| tracks           = 2
| train_operators  =
| connections      =
| structure        = At-grade
| parking          =
| bicycle          =
| accessible         =
| code             = B2
| website          = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/tokiwa.php|Official}} {{in lang|ja}}
| opened           = {{start date|1926|03|10}}
| closed           = &lt;!-- N/A --&gt;
| passengers       = 0.6 million
| pass_year        = FY2015&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot; /&gt;
| pass_rank        =
}}

'''တိုခိဝဘူတာ'''  (常盤駅, Tokiwa-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင်ရှိသည်။ ဘူတာသည် [[ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤရထားလိုင်းသည် ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိတွင် ခရီးစတင်ကာ ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောတွင် အဆုံးသတ်သည်။&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot; /&gt;

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]]သို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]သို့သွားသည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။&lt;ref name=&quot;planner&quot; /&gt;

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{J-railservice start}}
{{J-route|route=[[Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=[[ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲဘူတာ|ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲ]] (B1)|next=[[နရုတခိဘူတာ|နရုတခိ]] (B3)}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Tokiwa Station (Kyoto)}}
* {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}}

{{Randen Kitano Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
| url = http://randen.keifuku.co.jp/train/tokiwa.php
| script-title = ja:常盤
| publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]]
| access-date = 2010-10-11
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20211021044652/https://randen.keifuku.co.jp/train/tokiwa.php
| archive-date = 21 October 2021
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.openstreetmap.org/node/335665015 
| title = Node: Tokiwa (335665015) 
| publisher = [[OpenStreetMap]]
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| title = Keifuku Line (Randen)
| publisher = Discover Kyoto
| access-date = 2010-10-11
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171028094226/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| archive-date = 28 October 2017
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planner&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.arukumachikyoto.jp/station.php?agency_id=104&amp;station_name=常盤&amp;map_id=1&amp;lang=en
| title = Station Map
| publisher = Arukumachi KYOTO Route Planner
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kyoto stats&quot;&gt;{{Cite book 
| url = http://www2.city.kyoto.lg.jp/sogo/toukei/Publish/YearBook/index.html 
| script-chapter = ja:第8章 都市施設 
| trans-chapter = Chapter 8: Urban facilities 
| script-title = ja:京都市統計書 
| trans-title = Statistics of Kyoto City 
| year = 2017 
| publisher = City of Kyoto 
| language = ja 
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>ort4kfinhkcvfkib8vesvlzd6cuiqyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲဘူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285265</id>
    <revision>
      <id>1061384</id>
      <parentid>1029477</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5486" sha1="dv317q44cox09rxbb6halna9a3f8v4k" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name             = ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲဘူတာ
| native_name      = {{Unbulleted list|撮影所前駅|さつえいしょまえ}}
| native_name_lang = ja
| image            = File:Keifuku Satsueishomae sta 001.jpg
| alt              = Station platforms, 2016
| caption          = Station platforms, 2016
| address          = [[Ukyo-ku]], [[Kyoto]]
| borough          = [[Kyoto Prefecture]]
| country          = [[Japan]]
| coordinates      = {{coord|35.0158478|N|135.7029010|E|display=inline,title}}&lt;ref name=&quot;map&quot; /&gt;
| operator         = [[Keifuku Electric Railroad]]
| line             = [[Keifuku Electric Railroad#Arashiyama Line|Randen Arashiyama Line]]
| distance         = 3.5km from {{STN|Kitano-Hakubaichō|x}}
| platforms        = 2
| tracks           = 1
| train_operators  =
| connections      = [[JR West]] [[Sagano Line]]&lt;br /&gt;([[Uzumasa Station]])
| structure        = At-grade
| parking          =
| bicycle          =
| accessible         =
| code             = B1
| website          = {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/train/satsueisho_mae.php|Official}} {{in lang|ja}}
| opened           = {{start date|2016|04|01}}
| closed           = &lt;!-- N/A --&gt;
| passengers       = 
| pass_year        =
| pass_rank        =
}}

'''ဆဆွတ်အဲအိရှောမအဲဘူတာ''' (撮影所前駅, Satsueisho-mae-eki) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုမြို့]]၊ [[အုခယောရပ်ကွက်၊ ကျိုတို|အုခယောရပ်ကွက်]]တွင် ရှိသည်။ [[ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း]]အတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်။ ဤရထားလိုင်းသည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]]တွင် ခရီးစတင်ကာ [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]တွင် ခရီးအဆုံးသတ်သည်။&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot; /&gt;

==ဘူတာပုံစံ==
ဘူတာတွင် ပလက်ဖောင်းနှစ်ခုနှင့် ရထားလမ်းတစ်ခု ပါရှိသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၁) သည် [[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]]သို့သွားမည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။ ပလက်ဖောင်းအမှတ် (၂) သည် [[ခိတနိုဟခုဘိုင်းချောဘူတာ|ခိတနိုဟခုဘိုင်းချော]]သို့သွားမည့် ရထားများအတွက် ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်။&lt;ref name=&quot;official&quot; /&gt;

==ကပ်လျက်ဘူတာများ==
{{J-railservice start}}
{{J-route|route=[[Keifuku Electric Railroad#Kitano Line|{{Color|#ffffff|ရန်ဒန်ခိတနိုရထားလိုင်း}}]]|col=#32536d|f=w}}
{{J-rserv|service=Local|previous=[[ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိဘူတာ|ခတဘိရနိုဆွတ်ဂျိ]] (A8)|next=[[တိုခိဝဘူတာ (ကျိုတို)|တိုခိဝ]] (B2)}}
{{S-end}}

==ပြင်ပလင့်များ==
* {{Commons category-inline|Satsueisho-mae Station}}
* {{URL|http://randen.keifuku.co.jp/en/index.html|Keifuku Electric Railroad Randen official summary page (English)}}

{{Randen Kitano Line}}

==ကိုးကား==
&lt;references&gt;

&lt;ref name=&quot;official&quot;&gt;{{cite web
| url = http://randen.keifuku.co.jp/train/satsueisho_mae.php
| script-title = ja:撮影所前
| publisher = [[Keifuku Electric Railroad|Keifuku Electric Railroad Co., Ltd. (Randen)]]
| access-date = 2010-10-11
| language = ja
| archive-url = https://web.archive.org/web/20200810054818/https://randen.keifuku.co.jp/train/satsueisho_mae.php
| archive-date = 10 August 2020
| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;map&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.openstreetmap.org/node/335664761
| title = Node: 撮影所前 (335664761)
| publisher = [[OpenStreetMap]]
| access-date = 2010-10-11
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;discover-kyoto&quot;&gt;{{cite web
| url = https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| title = Keifuku Line (Randen)
| publisher = Discover Kyoto
| access-date = 2010-10-11
| archive-url = https://web.archive.org/web/20171028094226/https://www.discoverkyoto.com/visitors-guide/trains/keifuku-line/
| archive-date = 28 October 2017
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;/references&gt;

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုမြို့ရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဘူတာရုံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခဲအိဖုခုလျှပ်စစ်ရထားလိုင်းရှိ ဘူတာရုံများ]]</text>
      <sha1>dv317q44cox09rxbb6halna9a3f8v4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နီဂရီတို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287072</id>
    <revision>
      <id>1061355</id>
      <parentid>1048854</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1061355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24239" sha1="4pqo5vrsh1px14n2a4y7lcq86rjatf0" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group      = နီဂရီတိုလူမျိုးများ&lt;br /&gt;(Negrito peoples)
| image      = [[File:Taman Negara (30509997143).jpg|240px|မလေးရှားနိုင်ငံ တမန်နီဂါရာရှိ ဆီမန် (နီဂရီတို) လူမျိုးစုဝင်တစ်ဦး]]
| caption    = မလေးရှားနိုင်ငံ မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ ဆီမန် (Batek) နီဂရီတိုလူမျိုးစုဝင်တစ်ဦး
| pop        = မထင်ရှား (ထောင်ဂဏန်းမှ သောင်းဂဏန်းဝန်းကျင်)
| regions    = [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[ကပ္ပလီကျွန်း|အန်ဒမန်ကျွန်းစု]]
| countries  = {{Flag|India}} ([[အန်ဒမန်နှင့် နီကိုဘါကျွန်းစု]])&lt;br /&gt;{{Flag|Malaysia}} (မလေးကျွန်းဆွယ်)&lt;br /&gt;{{Flag|Thailand}} (ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{Flag|Philippines}} (လူဇွန်၊ ဗီဆာယာနှင့် မင်ဒါနာအို)
| languages  = [[အန်ဒမန်ဘာသာစကားများ]]၊ [[အာဆလီးယန်းဘာသာစကားများ]] (အက်စ်ထရိုအေးရှားတစ်)၊ [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]]
| religions  = [[ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
| related    = [[ဩစထရလို-မီလာနီးရှန်း အနွယ်များ]] (Australo-Melanesians)၊ [[ဟိုဘင်ဟျန်]] မုဆိုးအနွယ်ဝင်များ (Hoabinhian Hunter-Gatherers)
}}

'''နီဂရီတိုလူမျိုးများ''' ({{IPAc-en|n|ɪ|ˈ|ɡ|r|iː|t|oʊ}}; စပိန်ဘာသာဖြင့် &quot;လူမည်းအာဖရိကန်ကလေး&quot; သို့မဟုတ် &quot;လူမည်းအသေးစားလေး&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) သို့မဟုတ် '''ကပ္ပလီလူမျိုးများ''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[ကပ္ပလီကျွန်း|အန်ဒမန်ကျွန်းစုများ]] ၏ ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုပေါင်းစုံကို ခြုံငုံ၍ ရည်ညွှန်းသည့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Endicott2013&quot;&gt;{{cite book |last1=Endicott |first1=P. |title=The Background to Human Evolution and Diversity in Southeast Asia |publisher=Routledge |year=2013 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့သည် ခေတ်သစ် အာရှသားများ (အရှေ့အာရှနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအုပ်စုများ) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမလာမီ ကတည်းက အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြေနှင့် ရေကြောင်းဒေသများတွင် ကနဦး အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ရှေးဦး ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ကောက်ပဲသီးနှံရှာဖွေသူ မုဆိုးအနွယ်ဝင်များ၏ တိုက်ရိုက်အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lipson |first1=M. |last2=Cheronet |first2=O. |title=Ancient genomes document multiple waves of migration in Southeast Asian prehistory |journal=Science |volume=361 |issue=6397 |pages=92–95 |year=2018 |doi=10.1126/science.aat3188}}&lt;/ref&gt;

နီဂရီတိုဟု ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ရှိသော လူဦးရေများတွင် -
အိန္ဒိယပိုင် အန်ဒမန်ကျွန်းစုသားများ: ဂရိတ်အန်ဒမန်လူမျိုး၊ အွန်ဂီလူမျိုး (Onge)၊ ဂျာရာဝါလူမျိုး (Jarawa) နှင့် ကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ် လုံးဝဖြတ်တောက်ထားသည့် ဆန်တီနယ်လူမျိုးများ (Sentinelese)။&lt;ref name=&quot;Reich2009&quot;&gt;{{cite journal |last1=Reich |first1=D. |last2=Thangaraj |first2=K. |title=Reconstructing Indian population history |journal=Nature |volume=461 |pages=489–494 |year=2009 |doi=10.1038/nature08365}}&lt;/ref&gt;
မလေးကျွန်းဆွယ်နှင့် ထိုင်းဒေသခံများ: မလေးရှားနိုင်ငံမှ ဆီမန်လူမျိုးများ (Seman / Batek) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော မာနစ်လူမျိုးများ (Mani)။&lt;ref name=&quot;Aghakhanian2015&quot;&gt;{{cite journal |last1=Aghakhanian |first1=F. |last2=Phipps |first2=M. E. |title=Insights into the Genetic History of the Orang Asli of Malaysia |journal=BMC Genomics |volume=16 |pages=616 |year=2015 |doi=10.1186/s12864-015-1815-5}}&lt;/ref&gt;
ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုသားများ: ဖိလစ်ပိုင်တစ်ဝန်းရှိ နီဂရီတို လူမျိုးစု ၃၀ ခန့် (ဥပမာ- လူဇွန်ကျွန်းမှ အာတာ/အေတာလူမျိုးများ Ayta/Aeta၊ ဗီဆာယာကျွန်းမှ အာတီ Ati နှင့် တူမန်ဒေါ့လူမျိုးများအပြင် မင်ဒါနာအိုကျွန်းမှ မာမန်ဝါလူမျိုးများ Mamanwa) ပါဝင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Larena2021&quot;&gt;{{cite journal |last1=Larena |first1=M. |last2=McKenna |first2=J. |title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=118 |issue=13 |year=2021 |doi=10.1073/pnas.2026132118}}&lt;/ref&gt;

၎င်းတို့သည် ပထဝီဝင် အနေအထားအရ အရပ်ရပ်သို့ ကွဲပြားလျက်ရှိသော်လည်း ပုညှက်သော အရပ်အမောင်း၊ ရစ်တွန့်သော ဆံပင်နှင့် ညိုမည်းသော အသားအရေ စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များ တူညီကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ဖိလစ်ပိုင် နီဂရီတိုများနှင့် အန်ဒမန်ကျွန်းစုသားများသည် အချင်းချင်း ဗီဇအရ ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံး လူသားရွှေ့ပြောင်း အခြေချမှု သမိုင်းကို ဖော်ပြနေသည့် အရေးကြီးသော ရှေးဦးဌာနေ မျိုးရိုးဗီဇအလွှာ (Basal Asian / Hoabinhian ancestry) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=McColl |first1=H. |last2=Raghavan |first2=M. |title=The prehistoric admixture history of mainland Southeast Asia |journal=Science |volume=361 |issue=6397 |pages=88–92 |year=2018 |doi=10.1126/science.aat3628}}&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==
နီဂရီတို (Negrito) ဟူသော စကားလုံးသည် [[စပိန်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား]] မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Endicott2013&quot; /&gt; စပိန်ဘာသာစကားတွင် အမည်းရောင်ကို *Negro* (နီဂရို) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအား အချစ်စနိုးဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ သေးငယ်သည်ဟု ပြသရန် သော်လည်းကောင်း နောက်ဆက်တွဲပုဒ် &quot;-ito&quot; ကို ထည့်သွင်း အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် &quot;Negrito&quot; ၏ တိုက်ရိုက် အဓိပ္ပာယ်မှာ &quot;လူမည်းလေးများ&quot; (Little black persons) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref name=&quot;Zaide1999&quot;&gt;{{cite book |last1=Zaide |first1=S. |title=The Philippines: A Unique Nation |publisher=All-Nations Publishing |year=1999 |pages=32–34}}&lt;/ref&gt; ၁၆ ရာစုတွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများသို့ ရောက်ရှိလာသော စပိန် ကွန်ကစ္စတာဒို (Conquistadors) များသည် ထိုဒေသတွင် အာဖရိကတိုက်သားများကဲ့သို့ အသားညိုမည်းပြီး အရပ်အမောင်း သေးငယ်သော ရှေးဦး မုဆိုးသားကောင်ရှာဖွေသူ လူမျိုးစုများကို စတင်တွေ့ရှိချိန်တွင် ဤအမည်ကို ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zaide1999&quot; /&gt;

[[မြန်မာဘာသာစကား]]တွင် အသားမည်းသော လူမျိုးများ သို့မဟုတ် ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းသားများကို &quot;ကပ္ပလီ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[အန်ဒမန်နှင့် နီကိုဘါကျွန်းစု|ကပ္ပလီကျွန်းစု (Andaman Islands)]] ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ThanTun2004&quot;&gt;{{cite book |last1=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းပုံစံများ |publisher=မုံရွေးစာပေ |year=2004 |pages=45}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၎င်းစကားလုံး၏ မူလမြစ်ဖျားမှာ ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားတို့မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီလာ ရာမယဏဇာတ်တော်မှ နတ်မျောက်ကြီး ဟနုမန် (Hanuman) ကို မလေးဘာသာစကားဖြင့် *Handuman* ဟု ခေါ်ဆိုရာမှတစ်ဆင့် အင်္ဂလိပ်လို *Andaman* ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Temple1903&quot;&gt;{{cite book |last1=Temple |first1=R. C. |title=The Andaman and Nicobar Islands |publisher=Government Printing, India |year=1903 |pages=2–5}}&lt;/ref&gt; မြန်မာတို့သည် ထို &quot;Andaman&quot; ကျွန်းသားများကို အစွဲပြု၍ &quot;ကပ္ပလီ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

အချို့သော ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ သမိုင်းတစ်လျှောက် အာရပ်ကုန်သည်များသည် အစ္စလမ်ဘာသာဝင် မဟုတ်သော လူမည်းများကို *Kafir* (ခါဖီရ် - သစ္စာမဲ့သူ/ဘာသာမဲ့သူ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြရာမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ပင်လယ်ရေကြောင်း ခရီးဖြင့် &quot;ကပ္ပလီ&quot; (သို့မဟုတ်) &quot;ကပ္ပီရီ&quot; (Cafri/Caffre) ဟူ၍ မြန်မာ့ဝေါဟာရအတွင်းသို့ ပျော်ဝင်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း ထောက်ပြကြသည်။&lt;ref name=&quot;HobsonJobson&quot;&gt;{{cite book |last1=Yule |first1=H. |last2=Burnell |first2=A. C. |title=Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases |publisher=John Murray |year=1903 |pages=140–142}}&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ နောက်ခံသမိုင်း ==
နီဂရီတိုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ကျော်က အာဖရိကမှ ရွှေ့ပြောင်းလာပြီးနောက် တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း လမ်းကြောင်းအတိုင်း လိုက်ပါလာခဲ့ကြသည့် အာရှ၏ ရှေးဦးလူသား (Deep East Asian / Basal East Asian) အနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ထင်ရှားသော DNA လက္ခဏာများမှာ Y-Chromosome Haplogroup D-M174 (အထူးသဖြင့် အန်ဒမန်ကျွန်းသားများ၌) နှင့် C1b2 အပြင်၊ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA) Haplogroup M (M31, M32, M1a) ဆင်းသက်လာမှုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Reich2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot; /&gt;

အရှေ့တောင်အာရှသို့ နောက်ပိုင်းတွင် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၄,၅၀၀ ခန့်) ကျောက်ခေတ်သစ် စိုက်ပျိုးရေးသမားများဖြစ်သည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုနီးရှန်း]] စကားပြော အုပ်စုများ တရုတ်ပြည် တောင်ပိုင်းမှတဆင့် စီးဝင်လာသောအခါ ဒေသခံ နီဂရီတို မုဆိုးအနွယ်များနှင့် သွေးနှောမှုများ စနစ်တကျ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot; /&gt;

=== ကုန်းမကြီး အရှေ့တောင်အာရှ အခြေအနေ ===
[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့ပါဝင်သော ကုန်းမကြီးဒေသတွင် လက်ရှိ နေထိုင်သူအများစုမှာ ဩစထရိုအေးရှားတစ်၊ တိုင်-ကဒိုင်၊ မုံ-မြန် နှင့် တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကုန်းမကြီး အရှေ့တောင်အာရှသားများ (အထူးသဖြင့် ဗမာ အပါအဝင် ဒေသခံအုပ်စုများ) တွင် ရှေးဦး နီဂရီတို (ကျောက်ခေတ်ဟောင်း [[ဟိုဘင်ဟျန်]] မုဆိုးသားကောင်ရှာဖွေသူ အုပ်စုများနှင့် ဆင်တူသော) မျိုးရိုးဗီဇ ပါဝင်မှု အနည်းငယ် (ခန့်မှန်းခြေ ၅% မှ ၁၅% ဝန်းကျင်) ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ရှေးဟောင်း DNA (aDNA) သုတေသနများက ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot; /&gt; အထူးသဖြင့် မလေးရှားကျွန်းဆွယ်နှင့် ထိစပ်နေသော ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသခံများနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အချို့သော ကုန်းမြင့် မျိုးနွယ်စုများတွင် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Aghakhanian2015&quot; /&gt;

=== ကျွန်းစု အရှေ့တောင်အာရှ အခြေအနေ ===
[[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] နှင့် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]] များပါဝင်သော ကျွန်းစုဒေသတွင် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ သက်ရောက်မှုမှာ ပိုမိုထင်ရှားပြီး ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ လက်ရှိ ဩစထရိုနီးရှန်း စကားပြော လူဦးရေအများစုတွင် နီဂရီတို (Aeta) မျိုးရိုးဗီဇ သွေးနှောမှု အတော်အတန် မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေပြီး၊ ဖိလစ်ပိုင်သားအချို့တွင် နီဂရီတို DNA ၁၀% မှ ၃၀% အထိ ပါဝင်ပတ်သက်မှု ရှိနေသည်။&lt;ref name=&quot;Larena2021&quot; /&gt; မလေးရှားနိုင်ငံရှိ အိုရန်းအက်စလီ (Orang Asli) စစ်မှန်သော ကနဦး တိုင်းရင်းသားများတွင် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ အထင်ရှားဆုံး ရှိနေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင် မလေးလူမျိုးများထံသို့လည်း သွေးနှော စီးဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Aghakhanian2015&quot; /&gt; အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင်မူ အနောက်ဘက်ကျွန်းများ (ဆူမားတြား၊ ဂျာဗား) ထက် အရှေ့ဘက်ကျွန်းစုများ (နူဆာတင်းဂါးရား၊ မာလုကု နှင့် ပါပူအာနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများ) သို့ ရောက်ရှိလေလေ ရှေးဦး နီဂရီတိုနှင့် မီလာနီရှန်း (Melanesian) မျိုးရိုးဗီဇ ပိုမိုမြင့်မားလာလေလေ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Hudjashov2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hudjashov |first1=G. |last2=Karafet |first2=T. M. |title=Complex Patterns of Admixture on the Island of Sumba, Indonesia |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=163 |issue=4 |pages=731–743 |year=2017 |doi=10.1002/ajpa.23244}}&lt;/ref&gt;

=== ဒန်းနီဆိုဗင် (Denisovan) ဗီဇအမွေအနှစ် ===
ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သက်ရောက်မှုတစ်ခုမှာ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ *Ayta Magbukon* ဟုခေါ်သော နီဂရီတို အုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးစိတ် ဖြစ်သည့် '''[[ဒန်းနီဆိုဗင်]] (Denisovan)''' DNA ပါဝင်မှု အမြင့်မားဆုံး (၅% ခန့်) ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;LarenaDenisovan&quot;&gt;{{cite journal |last1=Larena |first1=M. |last2=Sanchez-Mazas |first2=A. |title=Philippine Ayta possess the highest level of Denisovan ancestry in the world |journal=Current Biology |volume=31 |issue=19 |pages=4219–4230 |year=2021 |doi=10.1016/j.cub.2021.07.022}}&lt;/ref&gt; ဒေသတွင်း သွေးနှောမှုများကြောင့် ဤရှေးဟောင်း DNA အစအနများသည် လက်ရှိ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုသားများ၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု မျိုးရိုးဗီဇများအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနေစေခဲ့သည်။

ခြုံငုံ၍ဆိုရသော် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇသည် လက်ရှိ အရှေ့တောင်အာရှသားများ၏ ခန္ဓာဗေဒ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါခုခံနိုင်စွမ်း တို့တွင် ပျော်ဝင်လျက်ရှိသည်။ ကုန်းမကြီးသားများတွင် အရှေ့အာရှ (East Asian) ဗီဇက လွှမ်းမိုးပြီး နီဂရီတိုဗီဇ အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သော်လည်း၊ ကျွန်းစုနိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အရှေ့ဘက် အင်ဒိုနီးရှား) တွင်မူ နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ သက်ရောက်မှုသည် ယနေ့တိုင် သိသာထင်ရှားစွာ ကျန်ရစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မလေးရှား လူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>4pqo5vrsh1px14n2a4y7lcq86rjatf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061356</id>
      <parentid>1061355</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကုန်းမကြီး အရှေ့တောင်အာရှ အခြေအနေ */</comment>
      <origin>1061356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24128" sha1="poku4ttzt7tjh38azz3mgdlb2sidhbo" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group      = နီဂရီတိုလူမျိုးများ&lt;br /&gt;(Negrito peoples)
| image      = [[File:Taman Negara (30509997143).jpg|240px|မလေးရှားနိုင်ငံ တမန်နီဂါရာရှိ ဆီမန် (နီဂရီတို) လူမျိုးစုဝင်တစ်ဦး]]
| caption    = မလေးရှားနိုင်ငံ မလေးကျွန်းဆွယ်ရှိ ဆီမန် (Batek) နီဂရီတိုလူမျိုးစုဝင်တစ်ဦး
| pop        = မထင်ရှား (ထောင်ဂဏန်းမှ သောင်းဂဏန်းဝန်းကျင်)
| regions    = [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[ကပ္ပလီကျွန်း|အန်ဒမန်ကျွန်းစု]]
| countries  = {{Flag|India}} ([[အန်ဒမန်နှင့် နီကိုဘါကျွန်းစု]])&lt;br /&gt;{{Flag|Malaysia}} (မလေးကျွန်းဆွယ်)&lt;br /&gt;{{Flag|Thailand}} (ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်း)&lt;br /&gt;{{Flag|Philippines}} (လူဇွန်၊ ဗီဆာယာနှင့် မင်ဒါနာအို)
| languages  = [[အန်ဒမန်ဘာသာစကားများ]]၊ [[အာဆလီးယန်းဘာသာစကားများ]] (အက်စ်ထရိုအေးရှားတစ်)၊ [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ]]
| religions  = [[ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု]] (Animism)၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
| related    = [[ဩစထရလို-မီလာနီးရှန်း အနွယ်များ]] (Australo-Melanesians)၊ [[ဟိုဘင်ဟျန်]] မုဆိုးအနွယ်ဝင်များ (Hoabinhian Hunter-Gatherers)
}}

'''နီဂရီတိုလူမျိုးများ''' ({{IPAc-en|n|ɪ|ˈ|ɡ|r|iː|t|oʊ}}; စပိန်ဘာသာဖြင့် &quot;လူမည်းအာဖရိကန်ကလေး&quot; သို့မဟုတ် &quot;လူမည်းအသေးစားလေး&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်) သို့မဟုတ် '''ကပ္ပလီလူမျိုးများ''' သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နှင့် [[ကပ္ပလီကျွန်း|အန်ဒမန်ကျွန်းစုများ]] ၏ ဝေးလံခေါင်ဖျားသော ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုပေါင်းစုံကို ခြုံငုံ၍ ရည်ညွှန်းသည့် မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Endicott2013&quot;&gt;{{cite book |last1=Endicott |first1=P. |title=The Background to Human Evolution and Diversity in Southeast Asia |publisher=Routledge |year=2013 |pages=1–10}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့သည် ခေတ်သစ် အာရှသားများ (အရှေ့အာရှနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအုပ်စုများ) တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းမလာမီ ကတည်းက အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြေနှင့် ရေကြောင်းဒေသများတွင် ကနဦး အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ရှေးဦး ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ကောက်ပဲသီးနှံရှာဖွေသူ မုဆိုးအနွယ်ဝင်များ၏ တိုက်ရိုက်အနွယ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lipson |first1=M. |last2=Cheronet |first2=O. |title=Ancient genomes document multiple waves of migration in Southeast Asian prehistory |journal=Science |volume=361 |issue=6397 |pages=92–95 |year=2018 |doi=10.1126/science.aat3188}}&lt;/ref&gt;

နီဂရီတိုဟု ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ရှိသော လူဦးရေများတွင် -
အိန္ဒိယပိုင် အန်ဒမန်ကျွန်းစုသားများ: ဂရိတ်အန်ဒမန်လူမျိုး၊ အွန်ဂီလူမျိုး (Onge)၊ ဂျာရာဝါလူမျိုး (Jarawa) နှင့် ကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ် လုံးဝဖြတ်တောက်ထားသည့် ဆန်တီနယ်လူမျိုးများ (Sentinelese)။&lt;ref name=&quot;Reich2009&quot;&gt;{{cite journal |last1=Reich |first1=D. |last2=Thangaraj |first2=K. |title=Reconstructing Indian population history |journal=Nature |volume=461 |pages=489–494 |year=2009 |doi=10.1038/nature08365}}&lt;/ref&gt;
မလေးကျွန်းဆွယ်နှင့် ထိုင်းဒေသခံများ: မလေးရှားနိုင်ငံမှ ဆီမန်လူမျိုးများ (Seman / Batek) နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်း ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော မာနစ်လူမျိုးများ (Mani)။&lt;ref name=&quot;Aghakhanian2015&quot;&gt;{{cite journal |last1=Aghakhanian |first1=F. |last2=Phipps |first2=M. E. |title=Insights into the Genetic History of the Orang Asli of Malaysia |journal=BMC Genomics |volume=16 |pages=616 |year=2015 |doi=10.1186/s12864-015-1815-5}}&lt;/ref&gt;
ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုသားများ: ဖိလစ်ပိုင်တစ်ဝန်းရှိ နီဂရီတို လူမျိုးစု ၃၀ ခန့် (ဥပမာ- လူဇွန်ကျွန်းမှ အာတာ/အေတာလူမျိုးများ Ayta/Aeta၊ ဗီဆာယာကျွန်းမှ အာတီ Ati နှင့် တူမန်ဒေါ့လူမျိုးများအပြင် မင်ဒါနာအိုကျွန်းမှ မာမန်ဝါလူမျိုးများ Mamanwa) ပါဝင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Larena2021&quot;&gt;{{cite journal |last1=Larena |first1=M. |last2=McKenna |first2=J. |title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=118 |issue=13 |year=2021 |doi=10.1073/pnas.2026132118}}&lt;/ref&gt;

၎င်းတို့သည် ပထဝီဝင် အနေအထားအရ အရပ်ရပ်သို့ ကွဲပြားလျက်ရှိသော်လည်း ပုညှက်သော အရပ်အမောင်း၊ ရစ်တွန့်သော ဆံပင်နှင့် ညိုမည်းသော အသားအရေ စသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသွင်အပြင်များ တူညီကြသည်။ ခေတ်သစ် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများအရ ဖိလစ်ပိုင် နီဂရီတိုများနှင့် အန်ဒမန်ကျွန်းစုသားများသည် အချင်းချင်း ဗီဇအရ ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံး လူသားရွှေ့ပြောင်း အခြေချမှု သမိုင်းကို ဖော်ပြနေသည့် အရေးကြီးသော ရှေးဦးဌာနေ မျိုးရိုးဗီဇအလွှာ (Basal Asian / Hoabinhian ancestry) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြဆဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;{{cite journal |last1=McColl |first1=H. |last2=Raghavan |first2=M. |title=The prehistoric admixture history of mainland Southeast Asia |journal=Science |volume=361 |issue=6397 |pages=88–92 |year=2018 |doi=10.1126/science.aat3628}}&lt;/ref&gt;

== အမည်ရင်းမြစ် ==
နီဂရီတို (Negrito) ဟူသော စကားလုံးသည် [[စပိန်ဘာသာစကား]] နှင့် [[ပေါ်တူဂီဘာသာစကား]] မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Endicott2013&quot; /&gt; စပိန်ဘာသာစကားတွင် အမည်းရောင်ကို *Negro* (နီဂရို) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအား အချစ်စနိုးဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ သေးငယ်သည်ဟု ပြသရန် သော်လည်းကောင်း နောက်ဆက်တွဲပုဒ် &quot;-ito&quot; ကို ထည့်သွင်း အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် &quot;Negrito&quot; ၏ တိုက်ရိုက် အဓိပ္ပာယ်မှာ &quot;လူမည်းလေးများ&quot; (Little black persons) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref name=&quot;Zaide1999&quot;&gt;{{cite book |last1=Zaide |first1=S. |title=The Philippines: A Unique Nation |publisher=All-Nations Publishing |year=1999 |pages=32–34}}&lt;/ref&gt; ၁၆ ရာစုတွင် ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစုများသို့ ရောက်ရှိလာသော စပိန် ကွန်ကစ္စတာဒို (Conquistadors) များသည် ထိုဒေသတွင် အာဖရိကတိုက်သားများကဲ့သို့ အသားညိုမည်းပြီး အရပ်အမောင်း သေးငယ်သော ရှေးဦး မုဆိုးသားကောင်ရှာဖွေသူ လူမျိုးစုများကို စတင်တွေ့ရှိချိန်တွင် ဤအမည်ကို ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Zaide1999&quot; /&gt;

[[မြန်မာဘာသာစကား]]တွင် အသားမည်းသော လူမျိုးများ သို့မဟုတ် ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်ရှိ ကျွန်းသားများကို &quot;ကပ္ပလီ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[အန်ဒမန်နှင့် နီကိုဘါကျွန်းစု|ကပ္ပလီကျွန်းစု (Andaman Islands)]] ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ThanTun2004&quot;&gt;{{cite book |last1=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းပုံစံများ |publisher=မုံရွေးစာပေ |year=2004 |pages=45}}&lt;/ref&gt; သို့သော် ၎င်းစကားလုံး၏ မူလမြစ်ဖျားမှာ ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားတို့မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီလာ ရာမယဏဇာတ်တော်မှ နတ်မျောက်ကြီး ဟနုမန် (Hanuman) ကို မလေးဘာသာစကားဖြင့် *Handuman* ဟု ခေါ်ဆိုရာမှတစ်ဆင့် အင်္ဂလိပ်လို *Andaman* ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Temple1903&quot;&gt;{{cite book |last1=Temple |first1=R. C. |title=The Andaman and Nicobar Islands |publisher=Government Printing, India |year=1903 |pages=2–5}}&lt;/ref&gt; မြန်မာတို့သည် ထို &quot;Andaman&quot; ကျွန်းသားများကို အစွဲပြု၍ &quot;ကပ္ပလီ&quot; ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

အချို့သော ဘာသာဗေဒပညာရှင်များ၏ အဆိုအရ သမိုင်းတစ်လျှောက် အာရပ်ကုန်သည်များသည် အစ္စလမ်ဘာသာဝင် မဟုတ်သော လူမည်းများကို *Kafir* (ခါဖီရ် - သစ္စာမဲ့သူ/ဘာသာမဲ့သူ) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြရာမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ပင်လယ်ရေကြောင်း ခရီးဖြင့် &quot;ကပ္ပလီ&quot; (သို့မဟုတ်) &quot;ကပ္ပီရီ&quot; (Cafri/Caffre) ဟူ၍ မြန်မာ့ဝေါဟာရအတွင်းသို့ ပျော်ဝင်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်းလည်း ထောက်ပြကြသည်။&lt;ref name=&quot;HobsonJobson&quot;&gt;{{cite book |last1=Yule |first1=H. |last2=Burnell |first2=A. C. |title=Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases |publisher=John Murray |year=1903 |pages=140–142}}&lt;/ref&gt;

== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ နောက်ခံသမိုင်း ==
နီဂရီတိုများသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ကျော်က အာဖရိကမှ ရွှေ့ပြောင်းလာပြီးနောက် တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း လမ်းကြောင်းအတိုင်း လိုက်ပါလာခဲ့ကြသည့် အာရှ၏ ရှေးဦးလူသား (Deep East Asian / Basal East Asian) အနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ထင်ရှားသော DNA လက္ခဏာများမှာ Y-Chromosome Haplogroup D-M174 (အထူးသဖြင့် အန်ဒမန်ကျွန်းသားများ၌) နှင့် C1b2 အပြင်၊ မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA) Haplogroup M (M31, M32, M1a) ဆင်းသက်လာမှုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Reich2009&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot; /&gt;

အရှေ့တောင်အာရှသို့ နောက်ပိုင်းတွင် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ မှ ၄,၅၀၀ ခန့်) ကျောက်ခေတ်သစ် စိုက်ပျိုးရေးသမားများဖြစ်သည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုအေးရှားတစ်]] နှင့် [[အော်စထရိုနီးရှန်း ဘာသာစကားများ|ဩစထရိုနီးရှန်း]] စကားပြော အုပ်စုများ တရုတ်ပြည် တောင်ပိုင်းမှတဆင့် စီးဝင်လာသောအခါ ဒေသခံ နီဂရီတို မုဆိုးအနွယ်များနှင့် သွေးနှောမှုများ စနစ်တကျ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lipson2018&quot; /&gt;

=== ကုန်းမကြီး အရှေ့တောင်အာရှ အခြေအနေ ===
[[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] တို့ပါဝင်သော ကုန်းမကြီးဒေသတွင် လက်ရှိ နေထိုင်သူအများစုမှာ ဩစထရိုအေးရှားတစ်၊ တိုင်-ကဒိုင်၊ မုံ-မြန် နှင့် တရုတ်-တိဗက် နွယ်ဖွားများ ဖြစ်ကြသည်။ ကုန်းမကြီး အရှေ့တောင်အာရှသားများ တွင် ရှေးဦး နီဂရီတို (ကျောက်ခေတ်ဟောင်း [[ဟိုဘင်ဟျန်]] မုဆိုးသားကောင်ရှာဖွေသူ အုပ်စုများနှင့် ဆင်တူသော) မျိုးရိုးဗီဇ ပါဝင်မှု အနည်းငယ် (ခန့်မှန်းခြေ ၅% မှ ၁၅% ဝန်းကျင်) ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ရှေးဟောင်း DNA (aDNA) သုတေသနများက ဖော်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot; /&gt; အထူးသဖြင့် မလေးရှားကျွန်းဆွယ်နှင့် ထိစပ်နေသော ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ဒေသခံများနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားရှိ အချို့သော ကုန်းမြင့် မျိုးနွယ်စုများတွင် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ကျန်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Aghakhanian2015&quot; /&gt;

=== ကျွန်းစု အရှေ့တောင်အာရှ အခြေအနေ ===
[[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]] နှင့် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]] များပါဝင်သော ကျွန်းစုဒေသတွင် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ သက်ရောက်မှုမှာ ပိုမိုထင်ရှားပြီး ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ လက်ရှိ ဩစထရိုနီးရှန်း စကားပြော လူဦးရေအများစုတွင် နီဂရီတို (Aeta) မျိုးရိုးဗီဇ သွေးနှောမှု အတော်အတန် မြင့်မားစွာ ပါဝင်နေပြီး၊ ဖိလစ်ပိုင်သားအချို့တွင် နီဂရီတို DNA ၁၀% မှ ၃၀% အထိ ပါဝင်ပတ်သက်မှု ရှိနေသည်။&lt;ref name=&quot;Larena2021&quot; /&gt; မလေးရှားနိုင်ငံရှိ အိုရန်းအက်စလီ (Orang Asli) စစ်မှန်သော ကနဦး တိုင်းရင်းသားများတွင် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ အထင်ရှားဆုံး ရှိနေပြီး၊ ပတ်ဝန်းကျင် မလေးလူမျိုးများထံသို့လည်း သွေးနှော စီးဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Aghakhanian2015&quot; /&gt; အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင်မူ အနောက်ဘက်ကျွန်းများ (ဆူမားတြား၊ ဂျာဗား) ထက် အရှေ့ဘက်ကျွန်းစုများ (နူဆာတင်းဂါးရား၊ မာလုကု နှင့် ပါပူအာနှင့် နီးစပ်သော ဒေသများ) သို့ ရောက်ရှိလေလေ ရှေးဦး နီဂရီတိုနှင့် မီလာနီရှန်း (Melanesian) မျိုးရိုးဗီဇ ပိုမိုမြင့်မားလာလေလေ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Hudjashov2017&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hudjashov |first1=G. |last2=Karafet |first2=T. M. |title=Complex Patterns of Admixture on the Island of Sumba, Indonesia |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=163 |issue=4 |pages=731–743 |year=2017 |doi=10.1002/ajpa.23244}}&lt;/ref&gt;

=== ဒန်းနီဆိုဗင် (Denisovan) ဗီဇအမွေအနှစ် ===
ထူးခြားသော မျိုးရိုးဗီဇ သက်ရောက်မှုတစ်ခုမှာ ဖိလစ်ပိုင်ရှိ *Ayta Magbukon* ဟုခေါ်သော နီဂရီတို အုပ်စုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းလူသားမျိုးစိတ် ဖြစ်သည့် '''[[ဒန်းနီဆိုဗင်]] (Denisovan)''' DNA ပါဝင်မှု အမြင့်မားဆုံး (၅% ခန့်) ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;LarenaDenisovan&quot;&gt;{{cite journal |last1=Larena |first1=M. |last2=Sanchez-Mazas |first2=A. |title=Philippine Ayta possess the highest level of Denisovan ancestry in the world |journal=Current Biology |volume=31 |issue=19 |pages=4219–4230 |year=2021 |doi=10.1016/j.cub.2021.07.022}}&lt;/ref&gt; ဒေသတွင်း သွေးနှောမှုများကြောင့် ဤရှေးဟောင်း DNA အစအနများသည် လက်ရှိ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုသားများ၏ ကိုယ်ခံအားစနစ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု မျိုးရိုးဗီဇများအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိနေစေခဲ့သည်။

ခြုံငုံ၍ဆိုရသော် နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇသည် လက်ရှိ အရှေ့တောင်အာရှသားများ၏ ခန္ဓာဗေဒ၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများနှင့် ရောဂါခုခံနိုင်စွမ်း တို့တွင် ပျော်ဝင်လျက်ရှိသည်။ ကုန်းမကြီးသားများတွင် အရှေ့အာရှ (East Asian) ဗီဇက လွှမ်းမိုးပြီး နီဂရီတိုဗီဇ အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့သော်လည်း၊ ကျွန်းစုနိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်နှင့် အရှေ့ဘက် အင်ဒိုနီးရှား) တွင်မူ နီဂရီတို မျိုးရိုးဗီဇ သက်ရောက်မှုသည် ယနေ့တိုင် သိသာထင်ရှားစွာ ကျန်ရစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မလေးရှား လူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ လူမျိုးများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ လူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>poku4ttzt7tjh38azz3mgdlb2sidhbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ငွေကြေးဆိုင်ရာအရေးယူဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287896</id>
    <revision>
      <id>1061360</id>
      <parentid>1060997</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T05:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26016" sha1="nt2gzzmplryp7arwuz0ihglp010pl4s" xml:space="preserve">{{Infobox organisation
| name = ငွေကြေးဆိုင်ရာအရေးယူဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ &lt;br&gt; &lt;small&gt;Financial Action Task Force&lt;/small&gt;
| image = Financial Action Task Force on Money Laundering logo.svg
| image_size = 100px
| image_alt = 
| caption = 
| map = 
| map_size = 
| map_alt = 
| map_caption = Financial Action Task Force Membership Map
| abbreviation = FATF
| formation = {{start date and age|1989}}
| extinction = 
| type = နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်း
| purpose =  ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်မှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု တိုက်ဖျက်ရေး
| headquarters = [[ပါရီမြို့]]

| region_served = [[ဥရောပ|ဥရောပတိုက်]]
| membership = ၄၀
| language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]], [[ပြင်သစ်ဘာသာစကား]]
| website = {{URL|fatf-gafi.org}}

}}

'''ငွေကြေးဆိုင်ရာအရေးယူဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AML/CFT Sectors {{!}} MFIU |url=https://mfiu.gov.mm/my/about_fatf |access-date=2026-06-13 |website=mfiu.gov.mm |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514012909/https://mfiu.gov.mm/my/about_fatf |archive-date=14 May 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (Financial Action Task Force - FATF) ကို ၎င်း၏ ပြင်သစ်အမည်ဖြစ်သော Groupe d'action financière (GAFI) ဟုလည်း သိကြပြီး၊ [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]] တိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ချမှတ်ရန်နှင့် သတ်မှတ်ထားသော အကျိုးစီးပွားအချို့ကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် [[ဂျီ ၇၊ အသင်းအဖွဲ့|G7]] အဖွဲ့၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည့် အစိုးရအချင်းချင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;[https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3362167 The FATF in the Global Financial Architecture: Challenges and Implications.] ''International, Transnational &amp; Comparative Law Journal''. Social Science Research Network (SSRN). Accessed 4 April 2019.&lt;/ref&gt;၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာကို အကြမ်းဖက်မှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု တိုက်ဖျက်ရေးအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ FATF အတွင်းရေးမှူးရုံးကို [[ပါရီမြို့|ပဲရစ်မြို့]]ရှိ [[စီးပွားရေးပေါင်းတူလုပ်ဆောင်ရေးနှင့် ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့အစည်း|စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဖွဲ့]] (OECD) တွင် ရုံးစိုက်ခွင့်ပြုထားသော်လည်း အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုမှာ သီးခြားစီ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Frequently Asked Questions |url=https://www.fatf-gafi.org/en/pages/frequently-asked-questions.html |access-date=2026-02-24 |website=Financial Action Task Force}}&lt;/ref&gt;

FATF ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ နိုင်ငံတကာ ဘဏ္ဍာရေးစနစ်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ခြိမ်းခြောက်နေသည့် ငွေကြေးခဝါချမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုနှင့် အခြားသော ဆက်စပ်အန္တရာယ်များကို တိုက်ဖျက်ရန်အတွက် စံနှုန်းများ သတ်မှတ်ရန်နှင့် ဥပဒေကြောင်းအရ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာ မွမ်းမံမှုများကို ထိရောက်စွာ အကောင်အထည်ဖော်ရန် တွန်းအားပေးရန် ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Chohan |first=Usman W. |date=Mar 14, 2019 |title=The FATF in the Global Financial Architecture: Challenges and Implications |url=https://papers.ssrn.com/abstract=3362167 |journal=CASS Working Papers on Economics &amp; National Affairs |doi=10.2139/ssrn.3362167 |s2cid=197804604 |ssrn=3362167 |url-access=subscription |via=papers.ssrn.com |accessdate=Oct 21, 2022}}&lt;/ref&gt;FATF သည် ယင်းကဏ္ဍများတွင် အမျိုးသားအဆင့် ဥပဒေပြုရေးနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းပိုင်းဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ထွန်းလာစေရန် လိုအပ်သော နိုင်ငံရေးဆန္ဒကို ဖော်ဆောင်ပေးသည့် &quot;မူဝါဒချမှတ်ရေးအဖွဲ့&quot; (Policy-making body) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The FATF |url=https://www.fatf-gafi.org/en/the-fatf.html |access-date=2026-02-24 |website=Financial Action Task Force}}&lt;/ref&gt;FATF သည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား &quot;အပြန်အလှန် အကဲဖြတ်မှုများ&quot; (Mutual evaluations) မှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့၏ အကြံပြုချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် တိုးတက်မှု အခြေအနေများကို စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးသည်။

၂၀၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ FATF သည် FATF နာမည်ပျက်စာရင်း (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် &quot;Call for action&quot;) နှင့် FATF နာမည်ပျက်စိုးရိမ်ရသည့်စာရင်း သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စာရင်း (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် &quot;Other monitored jurisdictions&quot;) တို့ကို ပြုစုထိန်းသိမ်းလာခဲ့သည်။နာမည်ပျက်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခံရခြင်းကြောင့် ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းများသည် စာရင်းဝင်နိုင်ငံများထံမှ ၎င်းတို့၏ အရင်းအမြစ်များနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရုပ်သိမ်းသွားကြသည်။ ယင်းကတစ်ဆင့် ထိုစာရင်းဝင်နိုင်ငံများအတွင်းရှိ ပြည်တွင်းစီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ဩဇာရှိသူများက FATF ၏ စံနှုန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို ပြဋ္ဌာန်းရန် ၎င်းတို့၏ အစိုးရများကို ဖိအားပေးလာစေသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book |last=Morse |first=Julia C. |date=2021 |title=The Bankers' Blacklist: Unofficial Market Enforcement and the Global Fight against Illicit Financing |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctv1hw3x0d |publisher=Cornell University Press |isbn=978-1-5017-6151-5 |jstor=10.7591/j.ctv1hw3x0d}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံသည် FATF တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ မဟုတ်သော်လည်း FATF ပုံစံဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒေသဆိုင်ရာအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အာရှပစိဖိတ် ဒေသငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့]] (Asia Pacific Group on Money Laundering-APG)တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ငွေကြေးဆိုင်ရာအရေးယူဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (FATF) ၏ ထုတ်ပြန်ချက်နှင့် ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်မှုလွန်ကဲခြင်းမရှိရန်၊ ငွေကြေးဈေးကွက်အတွင်း မသမာမှုများမပြုလုပ်ကြရန်နှင့် စည်းမျဉ်းများမကိုက်ညီပါက လိုအပ်သလို အရေးယူမည်ဟု ဗဟိုဘဏ်ထုတ်ပြန် |url=https://news-eleven.com/article/239253 |access-date=2026-06-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

== နာမည်ပျက်စာရင်း ==
[[ဖိုင်:FATF blacklist and greylist states (2024).svg|thumb|နာမည်ပျက်စာရင်း နိုင်ငံများ]]
၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ငွေကြေးဆိုင်ရာအရေးယူဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (FATF) ၏ နာမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) တွင် မြောက်ကိုရီးယား၊ အီရန်နှင့် မြန်မာ စသည့် သုံးနိုင်ငံသာ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action - 13 February 2026 |url=https://www.fatf-gafi.org/en/publications/High-risk-and-other-monitored-jurisdictions/Call-for-action-february-2026.html |access-date=29 March 2026 |website=www.fatf-gafi.org}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက် မှ ၃၀ ရက်အထိ ကျင်းပသည့် ၃၇ ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးတွင် ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေး အဖွဲ့ သည် [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ|ဘူဂေးရီးယား]]၊ [[ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ|ကွန်ဂို]]၊ [[အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ|အိုင်ဗရီကို့စ်]] နှင့် [[မိုနာကိုနိုင်ငံ|မိုနာကို]] နိုင်ငံတို့အား မီးခိုးရောင်စာရင်း မှ ပယ်ဖျက်လိုက်သော်လည်း [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]] ကိုမူ ဆက်လက် ချန်ထားခဲ့သည်။ထို့အပြင် [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]]၊ [[အီရန်နိုင်ငံ|အီရန်]] နှင့် [[မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|မြောက်ကိုရီးယား]]တို့ကို  အမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) တွင် ဆက်လက် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အမည်ပျက်စာရင်း သတ်မှတ်ခြင်းသည် FATF က ပေးနိုင်သည့် အပြင်းထန်ဆုံး တံဆိပ်ကပ်မှု ဖြစ်ပြီး ယင်းတွင် အကျိုးဆက်များစွာ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ghosh |first=Kanjyik |date=2026-10-30 |title=FATF removes Bulgaria, Congo, Ivory Coast and Monaco from 'grey list' but leaves Vietnam on |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/fatf-removes-bulgaria-congo-ivory-coast-monaco-leaves-vietnam-grey-list-2026-10-30/ |access-date=2026-11-01 |work=Reuters |language=en}}&lt;/ref&gt;

== မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်မှု ==
ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် အကြမ်းဖက်လုပ်ငန်းများအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုတို့ကို တိုက်ဖျက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးခဝါချမှု စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (FATF) က မြန်မာနိုင်ငံအား အမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) တွင် ထည့်သွင်းရန် ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး ကဏ္ဍများ အားနည်းချက်ရှိခြင်းကြောင့် တိုးတက်မှုများကို စောင့်ကြည့်ရမည့် မီးခိုးရောင်စာရင်း (Grey List) တွင် မြန်မာနိုင်ငံအား ထည့်သွင်းထားရာမှ မြောက်ကိုရီးယား၊ အီရန်တို့နှင့် တန်းတူ အမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) အဖြစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အဆင့်တိုးမြှင့် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-10 |title=FATF အမည်ပျက်စာရင်းကနေ လွတ်ရေး စစ်ကော်မရှင်က အဖမ်းအဆီးတွေ ပိုတိုးတင်းကျပ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy67g70kyro |access-date=2026-06-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံသည် ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု တိုက်ဖျက်ရေး ယန္တရားများတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ကြီးမားသော လိုအပ်ချက်များ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ လုပ်ငန်းစီမံချက် (Action plan) ကို အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော် ပြီးစီးခြင်းမရှိမချင်း ငွေကြေးဆိုင်ရာအရေးယူဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (FATF) ၏ အနီးကပ် စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှုအောက်တွင် ဆက်လက် ရှိနေမည် ဖြစ်သည်ဟု ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=High-Risk Jurisdictions subject to a Call for Action - 13 June 2025 |url=https://www.fatf-gafi.org/en/publications/High-risk-and-other-monitored-jurisdictions/Call-for-action-june-2025.html |access-date=2025-08-12 |website=www.fatf-gafi.org}}&lt;/ref&gt;

FATF သည် ၎င်း၏ (၃၇) ကြိမ်မြောက် မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးကို [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပါရီမြို့]]၌ ၂၀၂၆ ခုနှစ်  အောက်တိုဘာ ၂၆ ရက်မှ ၃၀ ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သည်။အဆိုပါ အစည်းအဝေးတွင် (၄) နှစ်ကြာ အမည်ပျက်စာရင်း (Blacklist) သွင်းခံထားရသည့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေများကို ပြန်လည်သုံးသပ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး၊ အမည်ပျက်စာရင်း၌ ဆက်လက် ထည့်သွင်းထားရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။၂၀၂၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ ထူးခြားသည့် တိုးတက်မှုများ မရှိသေးပါက ပိုမိုပြင်းထန်သော အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်သွားရန် စဉ်းစားမည်ဟု FATF က ဆိုသည်။ထိုအကြောင်းအရာနှင့် စပ်လျဥ်းပြီး  [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သည့် ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများအပေါ် တင်းကျပ်စွာ စိစစ်စစ်ဆေးနေမှုများကို ဖြေလျှော့ပေးနိုင်ရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အရေးယူဆောင်ရွက်မှုအဖွဲ့ (FATF) ၏ အမည်ပျက်စာရင်းမှ ဖယ်ရှားပေးရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။The Japan Times သတင်းတွင် ဂျပန်အစိုးရ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက မြန်မာနိုင်ငံနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ရ ပိုမိုလွယ်ကူလာစေရန်နှင့် နိုင်ငံ့စီးပွားရေး ပြန်လည်နာလန်ထူလာစေရန် ရည်ရွယ်၍ ယခုကဲ့သို့ တိုက်တွန်း ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kihara |first=Tamiyuki |last2=Mcpherson |first2=Poppy |date=2026-10-31 |title=Japan pushes to remove Myanmar from global financial watchdog’s blacklist |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2026/10/31/japan/politics/japan-myanmar-blacklist-removal-push/ |access-date=2026-11-01 |website=The Japan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

အကယ်၍ FATF က မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် အရေးယူရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ပါက ယင်းသည် &quot;[[နေပြည်တော်မြို့|နေပြည်တော်]] အတွက် အခက်၊ တော်လှန်ရေးအတွက် အချက်&quot; ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်း [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]] အစိုးရလက်ထက် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၏ စီးပွားရေး အကြံပေးဟောင်း [[ရှောင် တာနယ်|ရှောင်တာနယ်]] နှင့် နိုင်ငံရေးသုတေသီ ဒန်စွစ်တို့က [[ဝါရှင်တန်ပို့စ်]] (The Washington Post) သတင်းစာတွင် သုံးသပ်ရေးသားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-27 |title=FATF စာရင်းဝင်မှုနဲ့ အနောက်နိုင်ငံတွေရဲ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုဘာကွာလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cqvgj81ddzl8o |access-date=2026-11-01 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
== အပြည့်အဝ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ==
၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ လက်ရှိတွင် FATF ၌ အပြည့်အဝအဖွဲ့ဝင် ၃၈ ခုနှင့် ဒေသတွင်းအဖွဲ့အစည်း ၂ ခု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အဓိက ဘဏ္ဍာရေးဗဟိုဌာန အများစုကို ကိုယ်စားပြုလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;members&quot;&gt;{{cite web |title=FATF Members |url=https://www.fatf-gafi.org/en/the-fatf/who-we-are.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231031041839/https://www.fatf-gafi.org/en/the-fatf/who-we-are.html |archive-date=2023-10-31 |access-date=2023-10-31 |publisher=FATF}}&lt;/ref&gt;

[[File:Financial Action Task Force Membership Map.png|thumb|FATF အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ မြေပုံ]]

=== ဒေသတွင်း အဖွဲ့အစည်းများ ===
# {{flag|European Union|name=ဥရောပ ကော်မရှင်}}
# {{flagicon image|Flag of the Cooperation Council for the Arab States of the Gulf.svg}} [[ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ|ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီ (GCC)]]

=== နိုင်ငံများနှင့် နယ်မြေများ ===
{{div col|colwidth=20em}}
# {{flag|Argentina|name=အာဂျင်တီးနား}}
# {{flag|Australia|name=ဩစတြေးလျ}}
# {{flag|Austria|name=ဩစတြီးယား}}
# {{flag|Belgium|name=ဘယ်လ်ဂျီယံ}}
# {{flag|Brazil|name=ဘရာဇီး}}
# {{flag|Canada|name=ကနေဒါ}}
# {{flag|China|name=တရုတ်}}
# {{flag|Denmark|name=ဒိန်းမတ်}}
# {{flag|Finland|name=ဖင်လန်}}
# {{flag|France|name=ပြင်သစ်}}
# {{flag|Germany|name=ဂျာမနီ}}
# {{flag|Greece|name=ဂရိ}}
# {{flag|Hong Kong|name=ဟောင်ကောင်၊ တရုတ်}} (၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]] [[ဟောင်ကောင်]] အဖြစ် စတင်ပူးပေါင်းခဲ့)
# {{flag|Iceland|name=အိုက်စလန်}}
# {{flag|India|name=အိန္ဒိယ}}
# {{flag|Indonesia|name=အင်ဒိုနီးရှား}}
# {{flag|Ireland|name=အိုင်ယာလန်}}
# {{flag|Israel|name=အစ္စရေး}}
# {{flag|Italy|name=အီတလီ}}
# {{flag|Japan|name=ဂျပန်}}
# {{flag|Luxembourg|name=လဇ်ဇမ်ဘိုးဂ်}}
# {{flag|Malaysia|name=မလေးရှား}}
# {{flag|Mexico|name=မက္ကဆီကို}}
# {{flag|Netherlands|name=နယ်သာလန်}} ({{flag|Netherlands|name=နယ်သာလန်}}၊ {{flag|Aruba|name=အာရူးဗား}}၊ {{flag|Curaçao|name=[[ကူရာဆောနိုင်ငံ|ကျူရာဆော]]}} နှင့် {{flag|စိန့်မာတင်|name=စိန့်မာတင်}} တို့ ပါဝင်သည်)
# {{flag|New Zealand|name=နယူးဇီလန်}}
# {{flag|Norway|name=နော်ဝေ}}
# {{flag|Portugal|name=ပေါ်တူဂီ}}
# {{flag|Russia|name=ရုရှား}} (အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ရပ်ဆိုင်းခံထားရ)&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Hummel|first1=Tassilo|last2=Melander|first2=Ingrid|date=25 February 2023|title=Financial crime watchdog FATF suspends Russia over Ukraine war|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/financial-crime-watchdog-fatf-suspends-russias-membership-over-ukraine-war-2023-02-24/|access-date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;
# {{flag|Saudi Arabia|name=ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား}}
# {{flag|Singapore|name=စင်ကာပူ}}
# {{flag|South Africa|name=တောင်အာဖရိက}}
# {{flag|Republic of Korea|name=တောင်ကိုရီးယား}}
# {{flag|Spain|name=စပိန်}}
# {{flag|Sweden|name=ဆူဒန်}}
# {{flag|Switzerland|name=ဆွေဇာလန်}}
# {{flag|Turkey|name=တာကီယဲ}}
# {{flag|United Kingdom|name=ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း}}
# {{flag|United States|name=အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
{{div col end}}


== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>nt2gzzmplryp7arwuz0ihglp010pl4s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290146</id>
    <revision>
      <id>1061328</id>
      <parentid>1058591</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T02:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PAUL KYWE NYEIN</username>
        <id>149989</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>အောက်တိုဘာ</comment>
      <origin>1061328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28512" sha1="jwo6z3oafh0z40gur1imhol4cseydz6" xml:space="preserve">{{Infobox
| title       = ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ
| image       = [[File:PM meeting with the President of the Republic of the Union of Myanmar, Mr. U Min Aung Hlaing at Hyderabad House, in New Delhi on June 01, 2026.jpg|250px|alt=ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် တွေ့ဆုံစဉ်]]
| caption     = သမ္မတ၏ ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယခရီးစဉ်အတွင်း တွေ့ဆုံမှုမှတ်တမ်းပုံ
| headerstyle = background:#cc3333; color:white;

| header1     = အချက်အလက်များ
| label2      = ပုဂ္ဂိုလ်
| data2       = [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| label3      = ရာထူး
| data3       = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]&lt;br /&gt; &lt;small&gt;(၂၀၂၁–၂၀၂၆)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]&lt;br /&gt; &lt;small&gt;(၂၀၂၆–လက်ရှိ)&lt;/small&gt;
| label4      = နိုင်ငံ
| data4       = {{flag|Myanmar}}
| label5      = ပထမဆုံး ခရီးစဉ်
| data5       = 
* [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]&lt;br /&gt; &lt;small&gt;([[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|စစ်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးဖြင့်]])&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၁)&lt;/small&gt;
* [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]&lt;br /&gt; &lt;small&gt;([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရာထူးဖြင့်]])&lt;/small&gt; &lt;br /&gt;&lt;small&gt;(၃၀ မေ ၂၀၂၆)&lt;/small&gt;
| label6      = စုစုပေါင်း ခရီးစဉ်
| data6       = ၁၆ ကြိမ်
}}
'''ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ''' သည် [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] (ယခင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]) က [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်စဉ် ကာလအတွင်း ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ တရားဝင် သွားရောက်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်အဆင့် နိုင်ငံခြားခရီးစဉ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးများ တက်ရောက်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အာဆီယံနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက် |url=http://moi.gov.mm/index.php/news/12918 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာရယူ]]အပြီး စစ်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးအဖြစ် ပထမဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ ဂျကာတာမြို့၌ ကျင်းပသည့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက် တွင် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ တာဝန်]] ကို စတင်ရယူခဲ့ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ နယူးဒေလီမြို့သို့ တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-03 |title=ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့အိန္ဒိယခရီး - ဘယ်လိုကတိကဝတ်တွေပြုနိုင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c62ep6lk4y7o |access-date=2026-08-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ) ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: 100%;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 8px;&quot; | နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)
|- style=&quot;background:#e9e9e9; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:6%;&quot; | စဉ်
! style=&quot;width:15%;&quot; | ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံ
! style=&quot;width:24%;&quot; | မြို့များ
! style=&quot;width:25%;&quot; | ရက်စွဲ
! style=&quot;width:30%;&quot; | မှတ်ချက်
|-
| align=&quot;center&quot; | ၁
| {{အလံ|India}}
| [[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]&lt;br /&gt;[[နယူးဒေလီမြို့]]&lt;br /&gt;[[မွမ်ဘိုင်းမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ မေ – ၃ ဇွန် ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/83365 |access-date=2026-05-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| align=&quot;center&quot; | ၂
| {{အလံ|China}}
| [[ပေကျင်းမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၁၅ – ၁၉ ဇွန် ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ပေကျင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| align=&quot;center&quot; | ၃
| {{အလံ|Laos}}
| [[ဗီယင်ကျန်းမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၃ – ၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်ရောက်ရှိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/84781 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| align=&quot;center&quot; | ၄
| {{အလံ|Thailand}}
| [[ဘန်ကောက်မြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၆ – ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-07 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကန့်ကွက်မှုတွေနဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ထိုင်းခရီးစဉ် စတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
| 
|-
| align=&quot;center&quot; |၅
|{{flag|Russia}}&lt;hr style=&quot;margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;&quot; /&gt;{{flag|Belarus}}
|[[မော်စကိုမြို့]]&lt;br /&gt;[[မင့်စ်မြို့]]
| align=&quot;center&quot; |၁၇ - ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; 
|
|-
| align=&quot;center&quot; |၆
|{{flag|Vietnam}}
|[[ဟနွိုင်းမြို့]]
| align=&quot;center&quot; |၄ - ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ |url=http://moi.gov.mm/news/87790 |access-date=2026-09-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| align=&quot;center&quot; |၇
|{{flag|Cambodia}}
|ဖနောင်ပင်မြို့&lt;br /&gt;ဆီရမ်ရိမြို့
| align=&quot;center&quot; |၁၁ - ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ဘုရင် မင်းမြတ် ပရယ်ဘတ် ဆမ်ဒက်ပရယ် ဘိုရိုနစ် နိုရိုဒွန် သီဟာမိုနီကိုယ်စား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ခေတ္တနိုင်ငံတော်အကြီးအကဲနှင့် အထက်လွှတ်တော် (ဆီးနိတ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဆမ်ဒက်ဟွန်ဆင်က ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုတွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/87974 |access-date=2026-09-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
|
|-
| align=&quot;center&quot; |၈
|{{flag|Malaysia}}
|[[ကွာလာလမ်ပူမြို့]]
| align=&quot;center&quot; |၇ - ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-01 |title=နေပြည်တော် သမ္မတကို မလေးရှား ဖိတ်ခေါ်မှု ဘယ်လို သဘောဆောင်လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cqz0z0n1vkg4o |access-date=2026-10-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
|၁၁ နှစ်အကြာ မလေးရှားသို့ မြန်မာသမ္မတ၏ ပထမဆုံးခရီးစဉ်
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; margin:1em auto; line-height:1.6; font-size: 90%;&quot;
|-
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#4682b4; color:white; text-align:center; font-size:1.15em; padding:0.5em;&quot; |{{flagicon|Myanmar}} {{flagicon|India}} အိန္ဒိယနိုင်ငံ တရားဝင်ခရီးစဉ် အနှစ်ချုပ်မှတ်တမ်း &lt;span style=&quot;font-size: 85%; font-weight: normal;&quot;&gt;(၃၀ မေ – ၃ ဇွန် ၂၀၂၆)&lt;/span&gt;
|- style=&quot;background:#b0c4de; text-align:center; font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;width:25%;&quot; | ရက်စွဲနှင့် တည်နေရာ
| style=&quot;width:30%;&quot; | တွေ့ဆုံမှုနှင့် လေ့လာမှုများ
| style=&quot;width:45%;&quot; | နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ဆွေးနွေးချက်နှင့် ရလဒ်များ
|-
| align=&quot;center&quot; | '''မေ ၃၀'''&lt;br /&gt;[[ဗုဒ္ဓဂါယာ]]
| မဟာဗောဓိစေတီတော်နှင့် မြန်မာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်ဖူးမြော်။
| နှစ်နိုင်ငံအကြား ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဆက်နွှယ်မှုနှင့် ပြည်သူအချင်းချင်း ဘာသာရေးအရ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | '''မေ ၃၁'''&lt;br /&gt;[[နယူးဒေလီမြို့|နယူးဒေလီ]]နှင့် နွိုင်ဒါ
| * မြန်မာ-အိန္ဒိယ စီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ခြင်း။&lt;br /&gt;* NETRA စွမ်းအင်နည်းပညာအဖွဲ့သို့ သွားရောက်ခဲ့ခြင်း။
| နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ တိုးချဲ့ရန် အမှာစကားပြောကြားပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်သုတေသနများကို လေ့လာခဲ့သည်။
|-
| rowspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | '''ဇွန် ၁'''&lt;br /&gt; နယူးဒေလီ (သံတမန်ရေးရာ)
| အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် [[နာရန်ဒရာ မိုဒီ|နရိန္ဒြာ ဒါမိုဒါဒါစ် မိုဒီ]] နှင့် သီးခြားတွေ့ဆုံဆွေးနွေး။
| အိန္ဒိယ၏ &quot;အိမ်နီးချင်းဦးစားပေးမူဝါဒ&quot; အောက်တွင် ကုန်သွယ်ရေး၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် နယ်စပ်စီမံခန့်ခွဲမှုများ တိုးမြှင့်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ မိမိတို့နယ်မြေအား အိန္ဒိယလုံခြုံရေးကို ထိခိုက်စေရန် အသုံးပြုခွင့်ပြုမည်မဟုတ်ကြောင်း အာမခံခဲ့ပြီး ကုလားတန်စီမံကိန်းနှင့် သုံးနိုင်ငံအဝေးပြေးလမ်းမကြီး အမြန်အပြီးသတ်ရန် နှစ်ဖက် သဘောတူခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ မြန်မာကျောင်းသားများအတွက် မဲခေါင်-ဂင်္ဂါ ICCR ပညာသင်ဆုများကို လက်ရှိပေးအပ်လျက်ရှိသော ပညာသင်ဆု (၃၆) ခုမှ ပညာသင်ဆု (၁၀၀) အထိ တိုးမြှင့်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ကြီးချုပ်က အသိပေးပြောကြားခဲ့သည်။
|-
| အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတ [[ဒရူပါဒီ မာမူ|ရှရီမတီ ဒရောပါတီ မာမူ]] နှင့် တွေ့ဆုံ။
| နှစ်နိုင်ငံ ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိခဲ့သည့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ဘုံကတိကဝတ်များကို ထပ်လောင်းအတည်ပြုခဲ့သည်။
|-
| နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနှင့် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်တို့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ။
| ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်ရေးနှင့် နယ်စပ်ဒေသ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေရန် အပြန်အလှန် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | '''ဇွန် ၂ – ၃'''&lt;br /&gt;မဟာရက်ရှ်ထရာ
| ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်တို့နှင့် မွမ်ဘိုင်းမြို့၌ တွေ့ဆုံ။
| မွမ်ဘိုင်းမြို့ ခရီးစဉ်အတွင်း ရှိရင်းစွဲ နှစ်နိုင်ငံ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်မှုများကို ပိုမိုခိုင်မာအောင် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။
|}
== တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ (၂၀၂၁-၂၀၂၆) ==
အောက်ပါတို့သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည့် ခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည်။
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%; width: 100%;&quot;
|+ style=&quot;font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 8px;&quot; | တရားဝင် နိုင်ငံတော်အဆင့် ပြည်ပခရီးစဉ်များ စာရင်း(၂၀၂၁-၂၀၂၆)
|- style=&quot;background:#e9e9e9; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:5%;&quot; | စဉ်
! style=&quot;width:15%;&quot; | ရောက်ရှိသည့် နိုင်ငံ
! style=&quot;width:15%;&quot; | မြို့များ
! style=&quot;width:20%;&quot; | ရက်စွဲ
! style=&quot;width:45%;&quot; | အကြောင်းအရာ
|-
| align=&quot;center&quot; | ၁
| {{flag|Indonesia}}
| [[ဂျကာတာမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၂၄ ဧပြီ ၂၀၂၁
| အာဏာရယူပြီးနောက် ပထမဆုံး ပြည်ပခရီးစဉ်အဖြစ် အာဆီယံ ခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၂
| {{flag|Russia}}
| [[မော်စကိုမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၂၁–၂၇ ဇွန် ၂၀၂၁
| မော်စကိုမြို့၌ ကျင်းပသော Moscow Conference on International Security 2021 သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၃
| {{flag|Russia}}
| [[မော်စကိုမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၁၀–၁၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၂
| ရုရှားနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ် ခရီးစဉ်အတွင်း မော်စကိုမြို့တွင် ရွှေစည်းခုံပုံတူ စေတီတော် ထီးတော်တင်လှူခြင်း၊ ရုရှား-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးအသင်း၊ ရုရှား-အာဆီယံ စီးပွားရေးကောင်စီတို့နှင့် တွေ့ဆုံခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရုရှား ဒုတိယကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အလက်ဇန်းဒါး ဖိုမင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၄
| {{flag|Russia}}
| ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်မြို့
| align=&quot;center&quot; | ၄–၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၂
| (၇) ကြိမ်မြောက် အရှေ့ဖျားစီးပွားရေးဖိုရမ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးတွင် ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီရ် ပူတင် နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၅
| {{flag|China}}
| [[ကူမင်းမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၅-၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄
| (၈) ကြိမ်မြောက် မဟာမဲခေါင်ဒေသခွဲ (GMS) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး တရုတ်ဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ လီချောင်း နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၆
| {{flag|Russia}}&lt;hr style=&quot;margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;&quot; /&gt;{{flag|Belarus}}
| [[မော်စကိုမြို့]] &lt;br /&gt; မင့်စ်မြို့
| align=&quot;center&quot; | ၃–၉ မတ် ၂၀၂၅
| ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီရ် ပူတင်၊ ဘယ်လာရုစ်သမ္မတ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၇
| {{flag|Thailand}}
| [[ဘန်ကောက်မြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၃ ဧပြီ ၂၀၂၅
| ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ကျင်းပသည့် [[ဘင်းမ်စတက်|BIMSTEC]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၈
| {{flag|Thailand}}
| [[ဘန်ကောက်မြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၅
| ဘန်ကောက်မြို့တွင် အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌ မလေးရှားဝန်ကြီးချုပ် အပါအဝင် အကြံပေး သက်ဆင် တို့နှင့် သုံးပွင့်ဆိုင်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၉
| {{flag|Russia}}
| [[မော်စကိုမြို့]]
| align=&quot;center&quot; | ၇–၁၀ မေ ၂၀၂၅
| ရုရှားနိုင်ငံ မော်စကိုမြို့၌ ကျင်းပသည့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ပြီးဆုံးခြင်း နှစ် (၈၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ရင်ပြင်နီ အောင်ပွဲ စစ်ရေးပြအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။တရုတ်သမ္မတနှင့်ပါ သီးခြားတွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၁၀
| {{flag|Russia}}&lt;hr style=&quot;margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;&quot; /&gt;{{flag|Belarus}}
| မင့်စ်မြို့&lt;br /&gt;နိုဗိုစီဗစ်မြို့&lt;br /&gt;အူလန်-အူဒေးမြို့
| align=&quot;center&quot; | ၂၅–၂၉ ဇွန် ၂၀၂၅
| (၄) ကြိမ်မြောက် ဥရောပ-အာရှ စီးပွားရေးဖိုရမ် (EEF 2025) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ရုရှားနိုင်ငံ နိုဗိုစီဗစ်ဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး Mr. Travnikov Andrey Aleksandrovich နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သကဲ့သို့ ဘူရားတီးယားပြည်နယ် အူလန်-အူဒေးမြို့သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၁၁
| {{flag|China}}
| တီယန်ကျင်းမြို့
| align=&quot;center&quot; | ၃၀ ဩဂုတ် – ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| [[ရှန်ဟိုင်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့]] ထိပ်သီးအစည်းအဝေး သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။တရုတ်သမ္မတနှင့်ပါတွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|-
| align=&quot;center&quot; | ၁၂
| {{flag|Russia}}&lt;hr style=&quot;margin: 4px 0; border: 0; border-top: 1px solid #ccc;&quot; /&gt;{{flag|Kazakhstan}}
| [[မော်စကိုမြို့]]&lt;br /&gt; အက်စတာနာမြို့
| align=&quot;center&quot; | ၂၄–၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅
| ကမ္ဘာ့အဏုမြူသီတင်းပတ်ဖိုရမ်-၂၀၂၅ သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ရုရှားသမ္မတ အပါအဝင် ကာဇက်စတန်သမ္မတ တို့နှင့်ပါ သီးခြားစီတွေ့ဆုံခဲ့သည်။
|}


== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ၏ နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်များ|​မင်းအောင်လှိုင်]]</text>
      <sha1>jwo6z3oafh0z40gur1imhol4cseydz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြာချည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291050</id>
    <revision>
      <id>1061332</id>
      <parentid>1051302</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T03:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13309" sha1="9e2aiw2aj7gpzt6gwi51luya07mktf0" xml:space="preserve">[[File:Nelumbo nucifera1romainguy.jpg|thumb|ကြာချည်ရက်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပဒုမ္မာကြာ၏ အပွင့်နှင့် ရိုးတံ]]

'''ကြာချည်''' သို့မဟုတ် '''ပိုးကြာချည်''' သည် ကြာရိုး၏ အမျှင်များမှ ထုတ်လုပ်ရရှိသည့် ချည်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ကြာချည်ထုတ်လုပ်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စတင်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]၊ [[သေယမ်ရပ်မြို့]]တွင် များပြားစွာ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Lotus Silk Farm&quot;&gt;{{Cite web|title=Lotus silk farm|url=https://www.lotussilkfarm.com|access-date=2024-11-19}}&lt;/ref&gt; [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယ]]ရှိ အချို့သော အိမ်တွင်းလုပ်ငန်းအသေးစားများသည်လည်း ကြာချည်ထည်များကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;businessinsider&quot;&gt;{{Cite web|last=Floyd|first=Charlie|title=Lotus silk is one of the rarest fabrics in the world, but what makes it so expensive?|url=https://www.businessinsider.com/lotus-silk-most-expensive-fabrics-in-the-world-vietnam-2020-11|access-date=2021-01-05|website=Business Insider |date=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;courthousenews&quot;&gt;{{Cite web|date=2020-08-28|title=Fabric of Success: How 'Lotus Silk' Is Weaving Its Way Into Vietnam|url=https://www.courthousenews.com/fabric-of-success-how-lotus-silk-is-weaving-its-way-into-vietnam/|access-date=2021-01-05|website=Agence France-Presse|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ် များပြားခြင်းနှင့် လုပ်သားလိုအပ်မှုတို့ကြောင့် ကြာချည်မျှင်နှင့် ကြာချည်ထည်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးအကြီးဆုံး ချည်ထည်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ကြာချည်ထုတ်လုပ်ရာတွင် [[ပဒုမ္မာကြာ]] အမျိုးအစားမှ ထုတ်လုပ်သည်။ ပဒုမ္မာကြာသည် ကြီးမား၍ ရနံ့သင်းပျံ့သည့် ပန်းရောင်အပွင့်များပွင့်သည့် ကြာအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;businessinsider&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Win|first=Lei Lei|title=Lotus weaving|url=https://encyclocraftsapr.com/lotus-weaving/|access-date=2021-01-06|website=The Encyclopedia of Crafts in WCC-Asia Pacific Region (EC-APR)|language=en-US|archive-date=4 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604105913/https://encyclocraftsapr.com/lotus-weaving/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theingi&quot;&gt;{{Cite book |last1=Theingi Myint |url=https://themimu.info/sites/themimu.info/files/assessment_file_attachments/Final_Report_Lotus_Fiber_Study.pdf |title=Lotus Fiber Value Chain in Myanmar |last2=Khin Nyein San |last3=Aung Phyo |publisher=Regional BioTrade Project |year=2018}}&lt;/ref&gt;

[[File:DayChoTheHeSau.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ကြာချည်ပြုလုပ်ပုံကို သင်ကြားနေပုံ]]
[[File:DetLuaSenBangmay.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်ကြာချည်ဖြင့် ရက်ကန်းရက်နေကြပုံ]]

==ကြာအရင်းအမြစ်==
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကြာရိုးများကို နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကန်များမှ ရရှိသည်။ ၎င်းကန်များတွင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]ရှိ [[အင်းလေးကန်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[စွန်ရဲအင်း|စွန်ရဲကန်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သဲကုန်းမြို့]]ရှိ အင်းမကန်၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စလင်းမြို့]]ရှိ [[ဝက်သည်းကန် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တော|ဝက်သည်းကန်]]နှင့် စလင်းကန်များ၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့]]ရှိ ကန်ထောင့်ကြီးကန်တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;theingi&quot; /&gt;

ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတွင် ကြာရိုးအများစုကို Siem Reap မြို့ရှိ တွန်လီဆပ်ကန် (Tonle Sap lake)မှ ရယူသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Life of Lotus farmer in Phnom Krom – Mekong Wonders |url=https://mekongwonders.org/life-of-lotus-farmer-in-phnom-krom/ |access-date=2024-09-12 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206204220/https://mekongwonders.org/life-of-lotus-farmer-in-phnom-krom/ |archive-date=6 December 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Eco-Farm Crafts a Business out of Lotus Plants |url=https://cambodianess.com/article/eco-farm-crafts-a-business-out-of-lotus-plants |access-date=2024-09-12 |website=cambodianess.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ကြာရိုးများသည် [[ဟနွိုင်းမြို့]]ရှိ ကန်ကြီးများမှ ရရှိသည်။{{Citation needed|date=November 2024}}

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Lotus silk production.jpg|thumb|အင်းလေးကန်တွင် ကြာချည်ငင်နေသည့် အမျိုးသမီးတစ်ဦး]]
ကြာချည်ရက်ကန်းလုပ်ငန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အင်းလေးကန်တွင် အစပြုခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်အစောပိုင်းကာလများတွင် ကျိုင်းခန်ရွာရှိ &quot;ဆာဦး&quot; ဟု အမည်ရှိသည့် အင်းသားလူမျိုးအမျိုးသမီးတစ်ဦးသည် ကြာချည်ရက်ကန်းကို စတင်တီထွင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ပထမဆုံးအနေဖြင့် &quot;ကြာသင်္ကန်း&quot; ဟုခေါ်သည့် ကြာချည်မျှင်များဖြင့် ရက်လုပ်ထားသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ ဝတ်ဆင်ရသည့် သင်္ကန်းကို ရက်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Chaw Su Hlaing|date=2016|title=Lotus Robe in Kyaing Khan Village Innlay Lake, Shan State (South): An Anthropological Perspective|url=https://www.dagonuniversity.edu.mm/wp-content/uploads/2017/04/10-Anthropology-1.pdf|journal=Dagon University Research Journal|volume=7|pages=91–102}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;theingi&quot; /&gt; ထိုသင်္ကန်းကို ဒေသရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်း၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်နှင့် [[ဖောင်တော်ဦးဘုရား (အင်းလေး)|ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]ရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းကြောင်းရှည်ကြာကာလကပင် ရိုးရာနည်းအတိုင်း သင်္ကန်းရက်လုပ်သည့်ဓလေ့သည် အမြစ်တွယ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]ကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သင်္ကန်းရက်ပြိုင်ပွဲများကို နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ဘုရားစေတီပုထိုးများတွင် ကျင်းပကြသည်။

ဒေါ်ဆာဦး ဆုံးပါးပြီးနောက်တွင် ကြာချည်လုပ်ငန်းသည် ရပ်တန့်ခဲ့သွားခဲ့သော်လည်း သူ၏အမျိုးများဖြစ်သည့် ထွန်းရီနှင့် အုန်းကြည်တို့နှစ်ဦးသည် လုပ်ငန်းကို ပြန်လည်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ သူတို့နှစ်ဦးသည် ဤလုပ်ငန်းကို ခေတ်မီလာစေရန်နှင့် စနစ်တကျဖြစ်လာစေရန် စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;theingi&quot; /&gt; 

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဟနွိုင်းမြို့အနီးရှိ ယက္ကသမား Phan Thi Thuan သည် ကြာချည်ရက်ကန်းလုပ်ငန်းကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သူသည် လုပ်ငန်းကို အောင်မြင်စွာလည်ပတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ကြာချည်ကိုလည်း ရက်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် ၂၅ ကီလိုဂရမ်အလေးချိန်ရှိသည့် ကြာချည်ထည်ရရှိရန် ကြာရိုးတန်ချိန် ၁၀၀ ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;courthousenews&quot; /&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]မှ Bijiyashanti Tongbram သည် လော့တက်ကန် (Loktak Lake) မှ ရရှိသည့် ကြာရိုးများကို အသုံးပြုကာ ကြာချည်ထည်ကို ရက်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 6, 2020 |title=Clothes made from lotus Stem Fibers {{!}} Bijiyashanti Tongbram from Manipur; Prakriti |url=https://www.prakati.in/clothes-made-from-lotus-stem-fibers-bijiyashanti-tongbram-from-manipur/}}&lt;/ref&gt;

==အသုံးပြုမှု==
[[File:2016 Rangun, Pagoda Szwedagon (094).jpg|thumb|ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင် ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ၌ ကြာသင်္ကန်းကပ်လှူထားပုံ]]
[[File:KhanChoangLuaSen.jpg|thumb|ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရသည့် ကြာချည်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသည့် တဘက်]]

ကြာချည်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများနှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအတွက် ကပ်လှူရန် သင်္ကန်းအဖြစ် စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်မူ အမျိုးမျိုးသော အဝတ်အစားများများ ပြလုပ်ကာ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။.&lt;ref name=&quot;theingi&quot; /&gt;

ဇိမ်ခံပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Loro Piana သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ကြာချည်များကို တင်သွားကာ ဂျာကင်အဝတ်အထည်များနှင့် အခြားအဝတ်အမျိုးအစားများကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်ကတည်းက ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Binkley|first=Christina|date=2010-11-03|title=New Luxury Frontier: A $5,600 Lotus Jacket|language=en-US|work=Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703506904575592441000440092|access-date=2021-01-06|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု]]</text>
      <sha1>9e2aiw2aj7gpzt6gwi51luya07mktf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291096</id>
    <revision>
      <id>1061399</id>
      <parentid>1060733</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ */</comment>
      <origin>1061399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20494" sha1="nlvxxxh1a8o5izzd6qpaiowghtubm6z" xml:space="preserve">[[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]]

[[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;/&gt;

==ဂျပန်ကျွန်းစု==
{{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}}

===ပင်မကျွန်းများ===
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ -
*[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
*[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။

===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
* [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]]
* [[အိုခုရှိရိကျွန်း]]
* [[တဲအုရိကျွန်း]]
* [[ရဲဘွန်းကျွန်း]]
* [[ရိရှိရိကျွန်း]]&lt;ref&gt;[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA791 &quot;Rishiri-tō&quot;] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.&lt;/ref&gt;
* [[ယဂိရှိရိကျွန်း]]
*[[ခမိုမဲကျွန်း]]

===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ===
* [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]]
* [[ခန်းမုရိဂျိမ]]
* [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]]
* [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]]
* [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]]
* [[နိုတိုဂျိမ]]
* [[အိုခိကျွန်းစု]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;&gt;[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]]
**[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]]
**[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]]
**[[ချိဘုရိဂျိမ]]
* {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}}
* [[ဆဒိုကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;&gt;Ponsonby-Fane, p. 331.&lt;/ref&gt;
* [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]]
* [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]]
**{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}}
* [[ဆွတ်နိုရှိမ]]
* [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]]

===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}}
* [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]]
* [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ)
* {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}}
* {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}}
* {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}}
* {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}}
* [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}}
* {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}}
* {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}}
* [[ဝခဆု]]
* {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}}
* {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}}

===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}}
* [[မအိရှိမ]]
* [[ယုမဲရှိမ]]
* {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}}
* [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]]
* [[ရော့ခိုးကျွန်း]]
* {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}}
* [[ဝခယမမရီနာမြို့]]
* {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}}

===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}}
* [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခမိရှိမ]]
* [[ခရှိခိုကျွန်း]]
* [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]]
* [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]]

===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}}
* [[အိုးရှိမ (အအိုမိုရိ)]] |အိုးရှိမ]]
* [[တိုင်းဂျိမ]]

===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)===
{{main|နန်းပိုးကျွန်းစု}}
[[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]]

*[[အိဇုကျွန်းစု]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 &quot;''Izu Shotō''&quot;] at p. 412.&lt;/ref&gt;
**[[အအိုဂရှိမ]]&lt;ref&gt;Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&amp;pg=PA187  &quot;Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo&quot;] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.&lt;/ref&gt;
**[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[အိဇုအိုးရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA761 &quot;Ōshima&quot;] at p. 761.&lt;/ref&gt;
**[[ခိုးဇုရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိယခဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိခုရဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[နိအိဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[ရှိခိနဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရှိမ၊ တိုကျို|တိုရှိမကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းစု)|တိုရိရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA987 &quot;Torishima&quot;] at p. 987.&lt;/ref&gt;
**[[အုဒိုနဲရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
*[[အိုဂဆဝရကျွန်းစု]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းစု]])
**[[မုခိုဂျိမကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]] ရက်တိုး
**[[ချိချိဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA737 &quot;Ogasawara Guntō&quot;] at p. 737.&lt;/ref&gt;
**[[ဟဟဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
**[[ဘိုးနင်းကျွန်းစု|မုခိုဂျိမ]]
*[[မီးတောင်ကျွန်းစု]] (ခဇန်းရက်တိုး, Kazan Rettō)
** [[နိရှိနိုရှိမ (အိုဂဆဝရ)|နိရှိနိုရှိမ]]
** ခိတအိအိုးဂျိမ ([[မြောက်အိအိုးဂျိမ]])
** [[အိအိုးဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
** မိနမိအိအိုးဂျိမ ([[တောင်အိအိုးဂျိမ]])

===အခြားကျွန်းများ===
*[[မိနမိတိုရိရှိမ]] (မားကပ်ကျွန်း)
*[[အဲနိုရှိမ]]
*[[အိုခိနိုတိုရိရှိမ]] (Parece Vela)

===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
*[[အမခုဆကျွန်းစု]]
**[[ရှိမိုရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]]
**[[ခမိရှိမကျွန်း၊ အမခုဆ]]
*[[နဂရှိမကျွန်း၊ ခဂိုရှိမ]]
*[[အအိုရှိမ၊ မိယဇခိ|အအိုရှိမ]]
*[[ဂေါ့တိုးကျွန်းစု]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[ဒန်းဂျောကျွန်းစု]]
*{{ill|ဟိဇန်းတိုရိရှိမ|ja|鳥島 (長崎県)}}
*[[ဟရှိမကျွန်း|ဟရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA294  &quot;Hashima&quot; at p. 294].&lt;/ref&gt;
*[[ဟိရဒိုကျွန်း|ဟိရဒို]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
*[[အိခိကျွန်း|အိခိ]]
*[[ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု]]
**[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]
**[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]
*[[ဆွတ်ရှိမကျွန်းစု|ဆွတ်ရှိမ]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[အုခုဂျိမ]]

===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
*[[ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)]]
*[[နိအိအိုးရှိမ]]

===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)===
{{main|Ryukyu Islands}}
[[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]]

====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု====
{{main|ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစု}}
ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[ကျူးရှူးဒေသ]]ရှိ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

====အိုးဆုမိကျွန်းစု====
{{main|အိုးဆုမိကျွန်းစု}}
မြောက်နှင့် အရှေ့ပိုင်းအစု:
*[[တနဲဂရှိမ]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
* [[ယခုရှိမ]]
* [[ခုချိနိုအဲရဘုဂျိမ]]
* [[မဂဲရှိမ]]
မြောက်နှင့် အနောက်ပိုင်းအစု:
* [[အိအိုးဂျိမ၊ ခဂိုရှိမ|အိအိုးဂျိမ]]
* [[ရှောဝ အိအိုးဂျိမ]]
* [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima]
*[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima]

====တိုခရကျွန်းစု====
{{main|တိုခရကျွန်းစု}}
* [[ခုချိနိုရှိမ]]
* [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)]]
* [[ဂဂျဂျိမ]]
* [[ဆုဝနိုဆဲဂျိမ]]
* [[အခုဆဲခိဂျိမ]]
* [[တိုင်းရဂျိမ]]
* [[ခိုဒခရဂျိမ]]
* [[တခရဂျိမ]]

====အမမိကျွန်းစု====
{{main|အမမိကျွန်းစု}}
* [[အမမိ အိုးရှိမ]]
* [[ခိခိုင်းဂျိမ]]
* [[ခခဲရိုမဂျိမ]]
* [[ယောရိုဂျိမ]]
* [[အုခဲရှိမ]]
* [[တိုခုနိုရှိမ]]
* [[အိုခိနိုအဲရဘုဂျိမ]]
* [[ယောရွန်းဂျိမ]]

====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')====
ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

=====အိုခိနဝကျွန်းများ=====
{{main|Okinawa Islands}}

The Central Group or Ryukyu proper:
* [[Okinawa Island]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
* [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]]
* [[Iheyajima]]
* [[Izenajima]]
* [[Aguni Island|Agunijima]]
* [[Iejima]]
* [[Iōtorishima]]&lt;ref&gt;{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Kerama Islands]]
** [[Tokashikijima]]
** [[Zamamijima]]
** [[Akajima]]
** [[Gerumajima]]
* [[Daitō Islands]]
** [[Kitadaitojima]]
** [[Minamidaitōjima]]
** [[Okidaitōjima]]

=====ဆခိရှိမကျွန်းများ=====
{{main|Sakishima Islands}}

Also known as the Further Isles:
* [[Miyako Islands]]
** [[Miyako-jima]]
** [[Ikema]]
** [[Ogami]]
** [[Irabu Island]]
** [[Shimoji-shima|Shimoji]]
** [[Kurima-jima]]
** [[Minna, Okinawa|Minna]]
** [[Tarama, Okinawa|Tarama]]
* [[Yaeyama Islands]]
** [[Iriomote]]
** [[Ishigaki Island|Ishigaki]]
** [[Taketomi]]
** [[Kohamajima|Kohama]]
** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]]
** [[Aragusuku]]
** [[Hatoma]]
** [[Yubujima]]
** [[Hateruma]]
** [[Yonaguni]]
* [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]].
** [[Uotsurijima]]
** [[Kuba Jima]]
** [[Taisho Jima]]
** [[Kita Kojima]]
** [[Minami Kojima]]

===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ===

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]</text>
      <sha1>nlvxxxh1a8o5izzd6qpaiowghtubm6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Change.org</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293424</id>
    <revision>
      <id>1061284</id>
      <parentid>1060239</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T22:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35835" sha1="ani6cgx8vq08x9egwk1qazy1wyvzcth" xml:space="preserve">{{Infobox website|name=Change.org, PBC|logo=Change.org logo.svg|logo_caption=|screenshot=|caption=|website_type=[[Privately held company|Private]] ([[Nonprofit organization|nonprofit-owned]], [[Benefit corporation|Delaware public benefit corporation]])|industry=[[Internet]]|area_served=Worldwide|founder=[[Ben Rattray]]|CEO=Ben Rattray|key_people={{Plainlist|
* Benjamin Joffe-Walt ([[Chief Operations Officer]])
* Brad Henrickson (Chief Technology Officer)
}}|revenue={{increase}} US$115 million (2021)|operating_income=&lt;!-- ? --&gt;|net_income={{increase}} US$108 million (2021)|assets={{increase}} US$114 million (2021)|owner=Change.org Foundation|num_employees=217|founded=[[Delaware General Corporation Law|Incorporated in Delaware]] on {{start date and age|2007|2|7}}|headquarters=Remote|website={{Official URL}}|footnotes=&lt;ref name=&quot;team&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.change.org/about/team |title=Change.org · Team |access-date=February 25, 2022 |archive-date=March 2, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302181418/https://www.change.org/about/team |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nprunion&quot;&gt;{{cite news |last1=Allyn |first1=Bobby |title=Change.Org Workers Form A Union, Giving Labor Activists Another Win In Tech |url=https://www.npr.org/2021/06/30/1011387838/change-org-workers-form-a-union-giving-labor-activists-another-win-in-tech |date=30 June 2021 |access-date=5 August 2026}}&lt;/ref&gt;}}&quot;Change.org&quot; သည် သုံးစွဲသူများအနေဖြင့် လူထုအသိပညာပေးမှုများ မြှင့်တင်ရန်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူများကို လွှမ်းမိုးနိုင်စေခြင်းဖြင့် အမျိုးမျိုးသော လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ရှေ့ရှုလုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အွန်လိုင်းအသနားခံစာ (Petitions) များ ဖန်တီးခြင်းနှင့် လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည့် ဝဘ်ဆိုက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=June 23, 2020 |title=Online petitions work best when you do more than just sign |url=https://edition.cnn.com/2020/06/23/us/do-online-petitions-work-trnd/index.html |website=[[CNN]]}}&lt;/ref&gt; ဤဝဘ်ဆိုက်သည် အမေရိကန်အခြေစိုက် အကျိုးအမြတ်အတွက် လုပ်ဆောင်သော ကုမ္ပဏီ (For-profit company) တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလအထိ သုံးစွဲသူပေါင်း ၅၈၃ သန်း ရှိကြောင်း ပြောကြားထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Change.Org Gets 30 Million Infusion |url=http://www.thenonprofittimes.com/news-articles/change-org-gets-30-million-infusion/ |access-date=June 23, 2015 |website=[[The NonProfit Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web |title=Change.Org Gets 30 Million Infusion |url=http://www.thenonprofittimes.com/news-articles/change-org-gets-30-million-infusion/ |access-date=June 23, 2015 |website=[[The NonProfit Times]]}}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်ရှိ အသနားခံစာ (Petitions) များသည် များသောအားဖြင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု၊ ရာဇဝတ်မှုဆိုင်ရာ တရားမျှတမှု၊ လူ့အခွင့်အရေး၊ ပညာရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ တိရစ္ဆာန် အခွင့်အရေး၊ အွန်လိုင်းပေါ်မှ နှောင့်ယှက်စော်ကားမှု (Cyber bullying)၊ ကျန်းမာရေး၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် ရေရှည်တည်တံ့သော အစားအစာ စသည့် ကိစ္စရပ်များကို အဓိကထား အလေးပေး ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။

'''ဤဝဘ်ဆိုက်သည် အဖွဲ့အစည်းများနှင့် အခပေးအဖွဲ့ဝင်များအတွက် ၎င်းတို့၏ ရည်မှန်းချက်များကို ပိုမိုအောင်မြင်အောင် ရှေ့ရှုလုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ပံ့ပိုးကူညီမှုများနှင့် လမ်းညွှန်ပြသမှု (Coaching) များကိုလည်း ပံ့ပိုးပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;''' အသနားခံစာ တင်နိုင်သည့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ဖြစ်ရုံသာမက ဤဝဘ်ဆိုက်တွင် အခြားသော အဓိကမဏ္ဍိုင်ကြီး နှစ်ခုလည်း ရှိသေးရာ ၎င်းတို့မှာ '''[http://www.change.vote/ Change.vote]''' (ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များအတွက်) နှင့် '''[https://www.ideasforchange.org/ Ideas for Change]''' (ဒေသတွင်း ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများအတွက်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
'''Change.org ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိအမှုဆောင်အရာရှိချုပ် (CEO) Ben Rattray က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး''' နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အရာရှိချုပ်များ ဖြစ်ကြသည့် Mark Dimas၊ Darren Haas နှင့် Adam Cheyer တို့က ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite news |last=Geron |first=Tomio |date=2012-10-17 |title=The Business Behind Change.org's Activist Petitions |url=https://www.forbes.com/sites/tomiogeron/2012/10/17/activism-for-profit-change-org-makes-an-impact-and-makes-money/ |access-date=March 26, 2019 |website=[[Forbes]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gonzalez |first=Nick |date=February 7, 2007 |title=Social Networking For Change(.org) |url=https://techcrunch.com/2007/02/07/social-networking-for-change/ |work=[[TechCrunch]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Veneziani&quot;&gt;{{cite news |last=Veneziani |first=Vince |date=February 7, 2007 |title=Social Networking For Change(.org) |url=https://techcrunch.com/2007/02/07/social-networking-for-change/ |access-date=December 10, 2011 |work=[[TechCrunch]]}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်အစိုးရထံ အနုပညာရှင် အိုက်ဝေဝေ (Ai Weiwei) အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုသည့် အသနားခံစာ (Petition) ကြောင့် Change.org သည် &quot;တရုတ်ဟက်ကာများ&quot; ၏ Distributed Denial of Service (DDoS) တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Branigan |first=Tania |date=April 20, 2011 |title=Ai Weiwei campaign website 'victim of Chinese hackers' |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2011/apr/20/ai-weiwei-campaign-website-chinese-hackers |work=[[The Guardian]] |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Joffe-Walt |first=Benjamin |title=Chinese Hackers Attack Change.org Platform in Reaction to Ai Weiwei Campaign |url=http://blog.change.org/2011/04/chinese-hackers-attack-change-org-platform-in-reaction-to-ai-weiwei-campaign/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310082134/http://blog.change.org/2011/04/chinese-hackers-attack-change-org-platform-in-reaction-to-ai-weiwei-campaign/ |archive-date=March 10, 2013 |access-date=June 6, 2011 |publisher=Change.org}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘာသာစကားသုံး အလားတူဝဘ်ဆိုက်တစ်ခုဖြစ်သည့် Actuable ကို Change.org နှင့် ပူးပေါင်းရန် အဆိုပြုချက် ထွက်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Actuable အသုံးပြုသူများက Change.org ပလက်ဖောင်းသို့ ဆန္ဒအလျောက် ပြောင်းရွှေ့ပူးပေါင်းခြင်းကို အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဝဘ်ဆိုက်နှစ်ခု ပေါင်းစည်းမှု အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Público.es |date=2011-09-21 |title=Actuable se fusiona con Change.org y crean la mayor plataforma de ciberactivismo online |trans-title=Actuable merges with Change.org and creates the largest online cyberactivism platform |url=http://www.publico.es/ciencias/397493/actuable-se-fusiona-con-change-org-y-crean-la-mayor-plataforma-de-ciberactivismo-online |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120228184822/http://www.publico.es/ciencias/397493/actuable-se-fusiona-con-change-org-y-crean-la-mayor-plataforma-de-ciberactivismo-online |archive-date=February 28, 2012 |access-date=August 24, 2013 |newspaper=[[Público (Spain)|Público]] |location=Madrid |language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jiménez Cano |first=Rosa |date=September 20, 2011 |title=Change.org adquiere la española Actuable |trans-title=Change.org acquires the Spanish company Actuable |url=http://tecnologia.elpais.com/tecnologia/2011/09/20/actualidad/1316509269_850215.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170521222011/http://tecnologia.elpais.com/tecnologia/2011/09/20/actualidad/1316509269_850215.html |archive-date=2017-05-21 |access-date=November 13, 2016 |work=[[El País]] |language=es}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလအရောက်တွင် ဤဝဘ်ဆိုက်၌ တိုက်ကြီး ၄ တိုက်တွင် ရုံးခန်းများ ဖွင့်လှစ်ထားရှိကာ ဝန်ထမ်းအင်အား ၁၀၀ ခန့်အထိ ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;recess&quot;&gt;{{cite news |last=Kristof |first=Nicholas |author-link=Nicholas Kristof |date=February 5, 2012 |title=After Recess - Change the World |url=https://www.nytimes.com/2012/02/05/opinion/sunday/kristof-after-recess-change-the-world.html?_r=1 |newspaper=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အာရီဇိုးနားပြည်နယ်တက္ကသိုလ် (Arizona State University) မှ ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သူ Eric Haywood က &quot;ကျောင်းလခကြီးမြင့်မှု&quot; ကို ကန့်ကွက်သည့် အသနားခံစာတစ်ခု တင်ခဲ့ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်ဘက်က Change.org ဝဘ်ဆိုက်ကို ဝင်ရောက်ခွင့် ပိတ်ပင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်တာဝန်ရှိသူများက &quot;Change.org သည် Spam ဆိုက်တစ်ခုဖြစ်သည်&quot; ဟု အကြောင်းပြခဲ့ပြီး အကန့်အသတ်ရှိသော ကွန်ရက်အရင်းအမြစ်များကို ပညာရေး၊ သုတေသနနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအတွက်သာ ကာကွယ်အသုံးပြုရန် ပိတ်ပင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အဆိုပါပိတ်ပင်မှုကို နောက်တစ်ရက်တွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။

'''၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ Change.org သည် အဖွဲ့ဝင်ပေါင်း ၁၀ သန်းအထိ စံချိန်တင် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး''' အင်တာနက်ပေါ်တွင် သက်ရောက်မှုအရှိဆုံးနှင့် အလျင်မြန်ဆုံး တိုးတက်လာသည့် လူမှုရေးလှုပ်ရှားမှု ပလက်ဖောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ၎င်းတို့သည် တစ်ရက်လျှင် အွန်လိုင်းအသနားခံစာ (Petition) အသစ်ပေါင်း ၅၀၀ ခန့် လက်ခံရရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=April 5, 2012 |title=Change.org Hits 10 Million Members, Now The 'Fastest-Growing Social Action Platform On The Web' |url=https://techcrunch.com/2012/04/05/change-org-hits-10-million-members-now-the-fastest-growing-social-action-platform-on-the-web |access-date=November 13, 2016 |work=[[TechCrunch]]}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင်မူ ''The Guardian''၊ ''BBC News'' နှင့် အခြားသတင်းဌာနများ၏ ဖော်ပြချက်အရ Change.org သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (UK) သီးသန့် အသနားခံစာတင်သည့် ပလက်ဖောင်းတစ်ခုကို စတင်လွှင့်တင်တော့မည်ဖြစ်ရာ၊ ၎င်းသည် ယူကေအခြေစိုက် အကျိုးအမြတ်မယူသော နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် '''38 Degrees''' နှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Topping |first=Alexandra |date=May 13, 2012 |title=Trayvon Martin petition site Change.org comes to UK |url=https://www.theguardian.com/politics/2012/may/14/trayvon-epetition-website-changeorg-launches-uk |work=[[The Guardian]] |location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kelion |first=Leo |date=May 14, 2012 |title=Change.org petition site targets UK campaigners |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-18033968 |work=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt;

'''၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ မေလတွင် ကုမ္ပဏီက Omidyar Network က ဦးဆောင်သည့် ဒေါ်လာ ၁၅ သန်းတန် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဝိုင်းအဝန်းတစ်ခုကို ကြေညာခဲ့ပြီး''' နိုင်ငံပေါင်း ၁၈ နိုင်ငံ၌ ဝန်ထမ်းအင်အား ၁၇၀ ခန့် ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Empson |first=Rick |date=May 21, 2013 |title=With $15M From Omidyar And 35M+ Users, Change.org Wants To Prove Socially-Minded Startups Can Attract Big Numbers |url=https://techcrunch.com/2013/05/21/with-15m-from-omidyar-and-35m-users-change-org-wants-to-prove-socially-minded-business-can-attract-big-numbers/ |access-date=July 1, 2013 |newspaper=TechCrunch}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လထုတ် ''Fast Company'' မဂ္ဂဇင်း၏ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင် ဖော်ပြချက်အရ Change.org သည် အသနားခံစာ (Petition) အတောင်းဆိုခံရသူများ (ဥပမာ- ကုမ္ပဏီ သို့မဟုတ် အစိုးရဌာနများ) အတွက် အဆိုပါအသနားခံစာအပေါ် လူသိရှင်ကြား ပြန်လည်တုံ့ပြန် ရှင်းလင်းနိုင်မည့် Feature အသစ်များကို မိတ်ဆက်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတို့ကို ကန့်ကွက်တောင်းဆိုထားသည့် အသနားခံစာအားလုံးကို တစ်နေရာတည်းတွင် စုစည်းကြည့်ရှုနိုင်မည့် ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်သူ စာမျက်နှာ (Decision-maker page) ကိုလည်း ဖန်တီးပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bluestein |first=Adam |date=August 5, 2013 |title=How Ben Rattray's Change.org Became a Viral Consumer Watchdog |url=http://www.fastcompany.com/3014809/change-org-petitions-ben-rattray |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813201021/https://www.fastcompany.com/3014809/change-org-petitions-ben-rattray |archive-date=2013-08-13 |newspaper=[[Fast Company]]}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် Change.org ၏ ဝန်ထမ်းများက အမေရိကန်နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ဝန်ထမ်းအများစုသည် CODE-CWA အလုပ်သမားသမဂ္ဂနှင့်အတူ စုပေါင်းညှိနှိုင်း ဆွေးနွေးခွင့်ရရှိရန်အတွက် အလုပ်သမားသမဂ္ဂ ခွင့်ပြုချက်ကတ်များတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး၊ Change.org အဖွဲ့အစည်းဘက်ကလည်း CODE-CWA ကို ဝန်ထမ်းများ၏ တရားဝင်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆန္ဒအလျောက် အသိအမှတ်ပြုပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite episode|title=Change.Org Workers Form A Union, Giving Labor Activists Another Win In Tech|url=https://www.npr.org/2021/06/30/1011387838/change-org-workers-form-a-union-giving-labor-activists-another-win-in-tech|last=Allyn|first=Bobby|date=June 30, 2021|series=[[All Things Considered]]|network=[[NPR]]|access-date=June 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

== ထင်ရှားကျော်ကြားသော အသနားခံစာများ ==

=== သြစတြေးလျနိုင်ငံ (Australia) ===

* '''စက်ဘီးစီးသူဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု (၂၀၁၈):''' ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စက်ဘီးစီးသူများကို ဆန့်ကျင်သည့် ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်လူမှုကွန်ရက်အဖွဲ့ (Facebook community) ကို တည်ထောင်သူ (အမည်မဖော်လိုသူ) တစ်ဦးက Change.org ပေါ်၌ စက်ဘီးစီးသူဆန့်ကျင်ရေး အသနားခံစာတစ်စောင်ကို စတင်ခဲ့ရာ မကြာမီအချိန်အတွင်း လက်မှတ်ပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ ကျော် ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ထိုအသနားခံစာတွင် ပါဝင်သော အမည်အချို့မှာ အကောင့်တု/အမည်တုများ ဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;couriermail1&quot;&gt;{{cite news |last=Wray |first=Michael |date=May 31, 2018 |title=Massive anti-cycling petition full of false names, claims Bicycle Queensland CEO |url=https://www.couriermail.com.au/news/queensland/massive-anticycling-petition-full-of-false-names-claims-bicycle-queensland-ceo/news-story/fdf3e0dd06aa3343948dce1020df03b1 |newspaper=[[The Courier-Mail]]}}&lt;/ref&gt;

* '''အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဖရေဇာ အန်းနင်း အား ဖယ်ရှားပေးရန် တောင်းဆိုမှု (၂၀၁၉):''' ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ခရိုက်ချက် (Christchurch) မြို့ရှိ ဗလီဝတ်ကျောင်းတော်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဖရေဇာ အန်းနင်း (Fraser Anning) ၏ ပြောကြားချက်များအပြီး ၎င်းအား သြစတြေးလျ ဖယ်ဒရယ်ပါလီမန်မှ ဖယ်ရှားပေးရန် အသနားခံစာတစ်စောင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bourke |first=Latika |date=March 15, 2019 |title='Disgusting': Morrison slams Senator's comments on Christchurch massacre |url=https://www.smh.com.au/politics/federal/disgusting-morrison-slams-senator-s-comments-on-christchurch-massacre-20190315-p514oj.html |access-date=March 18, 2019 |newspaper=[[The Sydney Morning Herald]] |language=en}}&lt;/ref&gt; အန်းနင်းက အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုသည် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဥပဒေများ၊ တိုက်ခိုက်ခံရသူများနှင့် မွတ်စလင်များအပေါ် စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုများကြောင့် ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြစ်တင်ဝေဖန်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့အထိ ထိုအသနားခံစာတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးသူပေါင်း ၁,၄၁၈,၁၀၅ ဦး ရှိခဲ့သဖြင့် Change.org သမိုင်းတစ်လျှောက် လက်မှတ် အများဆုံးရရှိခဲ့သော အသနားခံစာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့ပြီး သြစတြေးလျနိုင်ငံရေးရာများနှင့် ပတ်သက်၍ လက်မှတ်အရေအတွက် အများဆုံး စံချိန်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shead |first=Sam |date=March 18, 2019 |title=Over 1 million people have signed a petition to remove Fraser Anning following his comments on the New Zealand shooting |url=https://www.businessinsider.com.au/petition-to-remove-fraser-anning-after-new-zealand-shooting-egging-at-1-million-signatures-2019-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112011922/https://www.businessinsider.com.au/petition-to-remove-fraser-anning-after-new-zealand-shooting-egging-at-1-million-signatures-2019-3 |archive-date=November 12, 2020 |access-date=March 18, 2019 |website=[[Business Insider|Business Insider Australia]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
* '''အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု ကာကွယ်ရေး ပညာရေးကမ်ပိန်း (၂၀၁၅):''' ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ် မိန်းကလေးတစ်ဦးက သြစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ကျောင်းသင်ရိုးညွှန်းတမ်းများတွင် အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု ကာကွယ်တားဆီးရေးဘာသာရပ်ကို ထည့်သွင်းသင်ကြားပေးရန် အသနားခံစာတစ်စောင် စတင်ခဲ့သည်။ဤကမ်ပိန်းကို မိမိကိုယ်ကိုယ် အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှု ခံရသူမှန်း မသိရှိကြသူများအတွက် အသိပညာပွားများလာစေရန် ရည်ရွယ်စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းလှုပ်ရှားမှုအပြီးတွင် ဝန်ကြီး ပရူး ဂိုးဝပ် (Pru Goward) က ကျောင်းခရိုင်များရှိ ကျောင်းများတွင် အိမ်တွင်းအကြမ်းဖက်မှုဆိုင်ရာ ပညာပေးခြင်းကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ အဆိုပါကမ်ပိန်းကို ထောက်ခံသူပေါင်း ၁၀၁,၇၄၇ ဦး ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Schools to teach children about family and domestic violence |url=https://publications.ieu.asn.au/ie1/news-1/there-has-been-push-psychologists-educators-and-those-af/ |access-date=2021-11-29 |website=publications.ieu.asn.au |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129072826/https://publications.ieu.asn.au/ie1/news-1/there-has-been-push-psychologists-educators-and-those-af/ |archive-date=29 November 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''ရေဂန်း (Raygun) နှင့် ပတ်သက်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး တောင်းဆိုမှု (၂၀၂၄):''' ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ၌ ရေချယ် ဂန်း (Rachael Gunn - Raygun) ၏ အမူအကျင့်၊ အန်နာ မိရက်စ် (Anna Meares) ၏ ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် အိုလံပစ်ရွေးချယ်မှုအဆင့်ဆင့်ကို စုံစမ်းစစ်ဆေးပေးရန် အမည်မဖော်လိုသူတစ်ဦးက တင်ခဲ့သည့် အသနားခံစာသည် လက်မှတ်ပေါင်း ထောင်ချီရရှိခဲ့သည်။ ဤအသနားခံစာသည် ဂန်းအနေဖြင့် ပြိုင်ပွဲတွင် &quot;ကျင့်ဝတ်ပျက်ပြားစွာ ပြုမူခဲ့မှု&quot; အတွက် တာဝန်ယူရန်နှင့် ရွေးချယ်မှုအဆင့်ဆင့်ကို မသမာသောနည်းလမ်းဖြင့် ခြယ်လှယ်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲကာ ဂန်းနှင့် မိရက်စ်တို့နှစ်ဦးလုံးမှ လူသိရှင်ကြား တောင်းပန်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cummings-Grady |first=Mackenzie |date=2024-08-14 |title=Thousands Sign Petition Claiming Olympic Breakdancer RayGun Should Be Held Accountable for Unethical Conduct |url=https://www.xxlmag.com/raygun-breakdancer-petition/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814184114/https://www.xxlmag.com/raygun-breakdancer-petition/ |archive-date=14 August 2024 |access-date=2024-08-14 |website=XXL Mag |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Michaels |first=Jake |date=15 August 2024 |title=Aussie officials condemn petition against Raygun |url=https://www.espn.com.au/olympics/story/_/id/40866148/australian-olympic-committee-wants-petition-breaker-raygun-removed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815232207/https://www.espn.com.au/olympics/story/_/id/40866148/australian-olympic-committee-wants-petition-breaker-raygun-removed |archive-date=15 August 2024 |access-date=16 August 2024 |website=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း သြစတြေးလျ အိုလံပစ်ကော်မတီ (AOC) ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် မတ် ကာရောလ် (Matt Carroll) က ဤတောင်းဆိုချက်သည် &quot;အနိုင်ကျင့် နှောင့်ယှက်ခြင်းနှင့် သိက္ခာချခြင်း&quot; သာဖြစ်ပြီး မိရက်စ်ကို စော်ကားထားသည့်အတွက် ၎င်းအသနားခံစာကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သြစတြေးလျ ကိုယ်စားလှယ်ရွေးချယ်မှုကို လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာဒိုင်လူကြီး ၉ ဦးက ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဂန်းသည် ဥပဒေနှင့်အညီ တရားဝင် အရွေးချယ်ခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဂန်းသည် မည်သည့်အဖွဲ့အစည်း၏ ရာထူးတာဝန်ကိုမျှ ရယူထားခြင်းမရှိကြောင်းနှင့် မည်သည့်အားကစားသမားကမျှ ၎င်း၏ရွေးချယ်ခံရမှုအပေါ် ကန့်ကွက်ခဲ့ခြင်းမရှိကြောင်း ရှင်းလင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 15, 2024 |title=Rachael Gunn: AOC defends Aussie breakdancer Raygun against 'disgraceful' online petition |url=https://www.9news.com.au/national/aoc-defends-aussie-breakdancer-rachal-gunn-raygun-amid-disgraceful-online-petition/78b88c2d-3436-4a45-81b1-0aceced14b8e |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815105546/https://www.9news.com.au/national/aoc-defends-aussie-breakdancer-rachal-gunn-raygun-amid-disgraceful-online-petition/78b88c2d-3436-4a45-81b1-0aceced14b8e |archive-date=15 August 2024 |access-date=2024-08-15 |website=[[9news.com.au]]}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် ၎င်းအသနားခံစာကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် Change.org ဘက်မှ ပြန်လည်ဖြုတ်ချ ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |last=Michaels |first=Jake |date=15 August 2024 |title=Aussie officials condemn petition against Raygun |url=https://www.espn.com.au/olympics/story/_/id/40866148/australian-olympic-committee-wants-petition-breaker-raygun-removed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815232207/https://www.espn.com.au/olympics/story/_/id/40866148/australian-olympic-committee-wants-petition-breaker-raygun-removed |archive-date=15 August 2024 |access-date=16 August 2024 |website=ESPN.com}}&lt;/ref&gt;

'''၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရေချယ် ဂန်း (Rachael Gunn) နှင့် အိုလံပစ်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အန်နာ မိရက်စ် (Anna Meares) တို့ကို ပစ်မှတ်ထားသည့် အသနားခံစာ (Petition) တစ်စောင် ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊''' ဂန်းအနေဖြင့် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအတွက် အရွေးချယ်ခံရမှုတွင် ကျင့်ဝတ်ပျက်ပြားသော အပြုအမူများ ရှိခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်။ 

၎င်းအသနားခံစာသည် လက်မှတ်ပေါင်း ၄၅,၀၀၀ ကျော်အထိ အလျင်အမြန် ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ သြစတြေးလျ အိုလံပစ်ကော်မတီ (AOC) ဘက်က ဤတောင်းဆိုချက်သည် &quot;အသရေဖျက်စော်ကားပြီး အမှားဆင်ခြင်စေနိုင်သည်&quot; ဟု ရှုတ်ချခဲ့ပြီးနောက် Change.org မှ ပြန်လည်ဖြုတ်ချခဲ့သည်။ AOC က ထိုအသနားခံစာသည် &quot;အလွန်အရှက်ရဖွယ်ကောင်းပြီး&quot; ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကာ၊ ဂန်း၏ ရွေးချယ်မှုအဆင့်ဆင့်သည် ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိပြီး ကမ္ဘာ့ DanceSport အဖွဲ့ချုပ် (WDSF) က အတည်ပြုထားသည့် အရည်အချင်းစစ် စနစ်အတိုင်း တိကျစွာ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း အလေးပေး ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်ရာ Change.org ဘက်ကလည်း အနိုင်ကျင့် နှောင့်ယှက်ခြင်းနှင့် သတင်းအမှား ဖြန့်ဝေခြင်းဆိုင်ရာ မူဝါဒများကို ချိုးဖောက်သည့်အတွက် ၎င်းတို့၏ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများနှင့်အညီ ထိုအသနားခံစာကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Shepherd |first1=Tory |date=August 16, 2024 |title='Disgraceful' petition targeting Raygun and Anna Meares withdrawn after Australian Olympic Committee outcry |url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/aug/16/raygun-breaking-petition-change-removed-aoc-anna-meares-ntwnfb |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist|31em}}</text>
      <sha1>ani6cgx8vq08x9egwk1qazy1wyvzcth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆုဝနိုဆဲဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293567</id>
    <revision>
      <id>1061401</id>
      <parentid>1061031</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>1061401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5075" sha1="i6lfrf9nlozbzk6z93krx1o137c499w" xml:space="preserve">{{Infobox Islands
| name                    = ဆုဝနိုဆဲဂျိမ
| image                   = Suwanosejima.jpg
| native_name             = {{langx|ja|諏訪之瀬島}}
| native_name_link        = 
| image_caption           = 
| image_size              = 
| image_map               = Tokara-eilanden.png
| map_caption             = 
| location                = [[East China Sea]]
| coordinates             = {{Coord|29|38||N|129|43||E|type:isle}}
| archipelago             = [[Tokara Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 27.66
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 27.15
| highest_mount           = Otake
| elevation_m             = 796
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = 
| country_admin_divisions = Kagoshima Prefecture
| population              = 84
| population_as_of        = 2025
| density_km2             = 3.03
| ethnic_groups           = [[Ryukyuan people|Ryukyuan]], [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

[[File:070503 Overall view of Suwanosejima.jpg|thumb|260px|ဆုဝနိုဆဲဂျိမ (မေလ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်)]]

'''ဆုဝနိုဆဲဂျိမ''' (諏訪之瀬島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]ရှိ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂၇.၆၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ လူဦးရေ ၈၄ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်တစ်ခုရှိသော်လည်း ပုံမှန်သတ်မှတ်ထားသည့် ဝန်ဆောင်မှုများ မရှိပေ။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှတဆင့် ရေယာဉ် ၉ နာရီကြာစီးနင်းကာ သွားရောက်ရသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက်ခရီးသွားလုပ်ငန်းများအပေါ် မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;http://www.tokara.jp/profile/gaiyou/#population&lt;/ref&gt;

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ဆုဝနိုဆဲဂျိမသည် တိုခရကျွန်းစုတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ နခနိုရှိမကျွန်း၏ အနောက်တောင်ဘက် ၂၁ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ အိုတခဲ(御岳) ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၇၉၆ မီတာ (၂၆၁၂ ပေ) ရှိသည်။ ဤတောင်ကုန်းသည် သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။

မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20140228065529/http://www.tokara.jp/profile/suwanose.html Suwanosejima] - Toshima Village Official Website {{in lang|ja}}
* [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/fukuoka/511_Suwanosejima/511_index.html Suwanosejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}}
* {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/097_suwanosejima.pdf |title=Suwanosejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency
* [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/L08.html Suwanose Jima] - Geological Survey of Japan
* {{cite gvp|name=Suwanosejima|vn=282030|access-date=2021-06-24}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ မီးတောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>i6lfrf9nlozbzk6z93krx1o137c499w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟရှိမကျွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293594</id>
    <revision>
      <id>1061255</id>
      <parentid>1061238</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:27:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1061255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16346" sha1="ade4xa27ru89pzn7kekp863td2ldfm3" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]
၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ade4xa27ru89pzn7kekp863td2ldfm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061256</id>
      <parentid>1061255</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1061256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16347" sha1="6s2pg72w9ti69h8wu397o4is06uz532" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]
၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>6s2pg72w9ti69h8wu397o4is06uz532</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061257</id>
      <parentid>1061256</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1061257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19889" sha1="s8tsmrnafvdsol16banj4uonyaos2x7" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;


၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>s8tsmrnafvdsol16banj4uonyaos2x7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061258</id>
      <parentid>1061257</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1061258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19888" sha1="jaqh60xhit0z9795aljhigd4hpez44t" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>jaqh60xhit0z9795aljhigd4hpez44t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061259</id>
      <parentid>1061258</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */</comment>
      <origin>1061259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19934" sha1="e4bjspydtc6cpp65lml6so26areb42q" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>e4bjspydtc6cpp65lml6so26areb42q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061260</id>
      <parentid>1061259</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လက်ရှိ အခြေအနေ */</comment>
      <origin>1061260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24958" sha1="8tboepsg1kh3iajlc62j8v15wr9wrc1" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8tboepsg1kh3iajlc62j8v15wr9wrc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061261</id>
      <parentid>1061260</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လက်ရှိ အခြေအနေ */</comment>
      <origin>1061261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26606" sha1="srbi7680ewm57ebizxagceenr1dnev5" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>srbi7680ewm57ebizxagceenr1dnev5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061262</id>
      <parentid>1061261</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လက်ရှိ အခြေအနေ */</comment>
      <origin>1061262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27888" sha1="51n6ve262wdefim05br4fks644xyks2" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>51n6ve262wdefim05br4fks644xyks2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061263</id>
      <parentid>1061262</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T14:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */</comment>
      <origin>1061263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27930" sha1="hvd7hgmitzqlk4s0vfb4x9enftlfmjk" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>hvd7hgmitzqlk4s0vfb4x9enftlfmjk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061264</id>
      <parentid>1061263</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သွားရောက်မှု */</comment>
      <origin>1061264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30211" sha1="q7aubj16j4jp12hejbly75q8fl9z4hs" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။ လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>q7aubj16j4jp12hejbly75q8fl9z4hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061265</id>
      <parentid>1061264</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သွားရောက်မှု */</comment>
      <origin>1061265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31206" sha1="i2xg471i0lqd3mdkif8an2h5d9ok0af" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>i2xg471i0lqd3mdkif8an2h5d9ok0af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061266</id>
      <parentid>1061265</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */</comment>
      <origin>1061266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31330" sha1="gr7raouv39nm8z1kdf5soonrjzj5vlm" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>gr7raouv39nm8z1kdf5soonrjzj5vlm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061274</id>
      <parentid>1061266</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31479" sha1="r4vtqa60y7iwdzjug6ffehuztfccg65" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]</text>
      <sha1>r4vtqa60y7iwdzjug6ffehuztfccg65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061276</id>
      <parentid>1061274</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31570" sha1="4p4zr5fi56vcoekyc35rfxz4mouefnu" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>4p4zr5fi56vcoekyc35rfxz4mouefnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061277</id>
      <parentid>1061276</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:23:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31725" sha1="jz9828155calyvi38vgnc6fe14cq7pv" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>jz9828155calyvi38vgnc6fe14cq7pv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061278</id>
      <parentid>1061277</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31858" sha1="4z0sqrdmcj9s8d2cr6eflqsfnxdfpal" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]</text>
      <sha1>4z0sqrdmcj9s8d2cr6eflqsfnxdfpal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061279</id>
      <parentid>1061278</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T15:24:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31952" sha1="5m35g21oa3sowg46rvo10hkgo3bdxxu" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = Battleship Island
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>5m35g21oa3sowg46rvo10hkgo3bdxxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061350</id>
      <parentid>1061279</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1061350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31983" sha1="nm5cy6sqgyjyvn9nrym7gk6xfeig5ee" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = စစ်သင်္ဘောကျွန်း
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားမများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>nm5cy6sqgyjyvn9nrym7gk6xfeig5ee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061352</id>
      <parentid>1061350</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* လက်ရှိ အခြေအနေ */</comment>
      <origin>1061352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31980" sha1="0a1fezg535mr7r65k3kxyu0wj0j3z0n" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = စစ်သင်္ဘောကျွန်း
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း==

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>0a1fezg535mr7r65k3kxyu0wj0j3z0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061386</id>
      <parentid>1061352</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T07:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခြင်း */</comment>
      <origin>1061386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31856" sha1="l86hur12f6qvzvvsqh8jp9rkjwm2khp" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name             = ဟရှိမ
| native_name      = 端島
| native_name_lang = ja
| native_name_link = 
| nickname         = စစ်သင်္ဘောကျွန်း
| image            = Battle-Ship Island Nagasaki Japan.jpg
| image_caption    = Aerial view
| image_size       = 300px
| image_alt        = 
| image_map        = Nagasaki Hashima location map.png
| map_caption      = 
| location         = [[Northeast Asia]]
| coordinates      = {{Coord|32|37|40|N|129|44|18|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago      = 
| total_islands    = 
| major_islands    = 
| area_km2         = 0.063
| rank             = none
| length_km        = 
| width_km         = 
| coastline_km     = 
| highest_mount    = 
| elevation_m      = 
| country          = {{JPN}}
| country_admin_divisions_title_1 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_1 = {{flag|Nagasaki}}
| country_admin_divisions_title_2 = [[Municipalities of Japan|City]]
| country_admin_divisions_2 = {{flagicon image|Flag of Nagasaki, Nagasaki.svg}} [[Nagasaki]]
| demonym          = 
| population       = 0
| population_as_of = 2020
| density_km2      = 
| ethnic_groups    = 
| website          = 
| additional_info  = 
}}
[[File:Gunkanjima-variousviews-2016-1-3.ogv|thumb|thumbtime=2|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်းအမျိုးမျိုးကို သမုဒ္ဒရာအတွင်းမှ မြင်ရပုံ၊ ၂၀၁၆]]

'''ဟရှိမကျွန်း''' (端島, ဟရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိမြို့]]အလယ်ဗဟိုမှ ၁၅ ကီလိုမီတာခန့် (၈ မိုင်) အကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; (軍艦島) ဟု ခေါ်ပြီး &quot;စစ်သင်္ဘောကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ [[နဂဆခိခရိုင်|နဂဆခိရိုင်]]တွင် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းပေါင်း ၅၀၅ ခု ရှိကာ ဤကျွန်းသည်လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ထင်ရှားသည်များမှာ စွန့်ပစ်ထားသည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦများနှင့် ပတ်ချာလည်ရှိ ရေကာနံရံများ ဖြစ်ကြသည်။ ကျွန်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခဲ့သည့် စက်မှုလုပ်ငန်း၏ အမှတ်သင်္ကေတဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း ဂျပန်စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ရာနေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤကျွန်းတွင် လုပ်သားများကို အတင်းအကြပ် အလုပ်စေခိုင်းခဲ့သည်။

ကျွန်း၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၁၈၈၇ တွင် စတင်ခဲ့သည့် ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်။ ထိုကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မှုကို ဂျပန်နိုင်ငံ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးသည့်ကာလတွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေ လူဦးရေသည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၅,၂၅၉ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများသည် ကုန်လုနီးပါးဖြစ်လာခဲ့ပြီး မိုင်းတွင်းလည်း ပိတ်သိမ်းသွားကာ ကျွန်းပေါ်နေထိုင်သူများလည်း မကြာမီ ထွက်ခွာသွားကြသည်။ လူများ ထွက်ခွာသွားသဖြင့် ကျွန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၃ ခုကြာ လူမဲ့ဖြစ်သွားခဲ့သည်။

၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ သမိုင်းဝင်အပျက်အစီးများအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု ပြန်လည်မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်း ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပြိုလဲပျက်စီးနေခဲ့သည့် အပြင်ဘက်နံရံကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားလာမှုကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။ ကျွန်းအပေါ် လူအများစိတ်ဝင်စားမှု များပြားလာမှုနှင့်အတူ ကျွန်းကို စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ထားသည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် ကျွန်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မဲဂျိခေတ်စက်မှုတော်လှန်ရေးနေရာများ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==အမည်နာမ==
ကျွန်း၏ အမည် &quot;ဂွန်းခန်ဂျိမ&quot; သည် စစ်သင်္ဘောကျွန်းဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဤအမည်သည် ဂျပန်စစ်သင်္ဘော တိုဆ (Tosa) နှင့် ဆင်တူသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
[[File:Hashima apartment building circa 1930.JPG|thumb|ကျွန်းရှိ လူနေအဆောက်အဦ{{Circa|1930}}]]
[[File:Hashima Gunkan jima Nagasaki.jpg|thumb|မဲဂျိခေတ် ဟရှိမကျွန်း]]
[[File:Hashima circa 1930.JPG|thumb|ဟရှိမကျွန်း c. 1930]]
[[File:Nagasaki Hashima 01.png|thumb|ကျွန်း၏ မြင်ကွင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်]]

၁၈၁၀ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးများကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sakamoto |first1=Dotoku |last2=Gotoh |first2= Keinosuke |date=2005 |script-title=ja:軍艦島の遺産: 風化する近代日本の象徴 |trans-title=The Heritage of Gunkanjima: Fading symbol of modernisation period |language=ja |publisher=Nagasaki Shimbunsya |page=34}}&lt;/ref&gt; ပင်လယ်ကြမ်းပြင်တွင် ကျောက်မီးသွေးတူးဖော်မည့် အခြေခံအဆောက်အဦများ တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ၁၈၈၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းတွင် လူနေထိုင်မှု ဆက်တိုက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိ (Mitsubishi) ကုမ္ပဏီသည် ၁၈၉၀ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းကို ဝယ်ယူခဲ့ကာ ရေကာနံရံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မြေသားများ ထိန်းသိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကာ ပင်လယ်ရေအောက်မိုင်းတွင်းများမှ ကျောက်မီးသွေးများကို ထုတ်ယူခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ ဆက်သွယ်ပေးမည့် ပင်မစက်လှေကားလေးခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြေအောက်သို့ တစ်ကီလိုမီတာအထိ နက်ရှိုင်းသည်။ ထိုစက်လှေကားများအထဲမှ တစ်ခုသည် အနီးအနားရှိ နခနိုကျွန်းအထိ ချိတ်ဆက်ထားသည်။ ၁၈၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကြားကာလတွင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၁၅.၇ သန်းကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။{{Citation needed}}

၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အထပ် ၇ လွှာပါရှိသည့် လုပ်သားများနေထိုင်မည့် ကွန်ကရစ်အဆောက်အဦကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ကွန်ကရစ်ဖြင့် တည်ဆောက်သဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကို ကာကွယ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{citation |title = Der Spiegel |url = http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |place = DE |language = de |format = Article |access-date = 9 April 2010 |archive-date = 13 April 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100413005911/http://einestages.spiegel.de/external/ShowTopicAlbumBackground/a5562/l29/l0/F.html#featuredEntry |url-status = live }}&lt;/ref&gt; နောက်ထပ် ၅၅ နှစ်ကြာကာလအတွင်းတွင်လည်း အခြားသော အဆောက်အဦများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနအဆောက်အဦများထဲတွင် လူနေထိုင်သည့် တိုက်များ၊ ကျောင်းတစ်ခု၊ မူကြိုကျောင်းတစ်ခု၊ ဆေးရုံ၊ မြို့နယ်ရုံးနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းစင်တာတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်။ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ကလပ်၊ ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အများသုံး ရေချိုးကန်၊ ရေကူးကန်၊ အဆောက်အဦခေါင်မိုးထပ် ဥယျာဉ်များ၊ ဈေးဆိုင်များနှင့် ပချင်းခို (Pachinko) များ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအဆောက်အဦများသည် မိုင်းတွင်းလုပ်သားများနှင့် သူတို့၏ မိသားစုဝင်များအတွက် ရည်ရွယ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

၁၉၃၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မပြီးဆုံးခင်အထိ ကိုရီးယားပြည်သူများနှင့် တရုတ်လူမျိုးအကျဉ်းသားများသည် ကြမ်းတမ်သည့် အခြေအနေအောက်တွင် မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီ၏ အလုပ်စေခိုင်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;Guardian July 15&quot; /&gt;&lt;ref name = &quot;ILO&quot;&gt;{{cite news |title=1999 report of the Committee of Experts on the Application of Conventions and Recommendations |url=http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661(1999-87).pdf |access-date=16 September 2015 |work=the International Labour Organization |date=1999 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222925/http://www.ilo.org/public/libdoc/ilo/P/09661/09661%281999-87%29.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNN&quot;&gt;{{cite web |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past, Compulsory Mobilisation |url=http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/ |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827133034/http://www.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay/? |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Hashima — forgotten island of tragedy |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |access-date=11 September 2015 |work=[[The Korea Times]] |date=4 October 2012 |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928062758/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/10/117_121502.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ထိုကာလအတွင်း အမျိုးမျိုးသော အန္တရာယ်များ၊ မြေအောက်မတော်တဆမှုများ စသည်တို့ကြောင့် အလုပ်သများများသွာ အသက်သေဆုံးခဲ့ကြရသည်။ လူပေါင်း ၁၃၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊&lt;ref name=&quot;nishiyama&quot;&gt;NPO西山夘三記念すまい・ままちづくり文庫 『軍艦島の生活&lt;1952/1970&gt;:住宅学者西山夘三の端島住宅調査レポート』創元社、2015. {{ISBN|978-4422700991}}、p. 154.&lt;/ref&gt; အခြားသော ခန့်မှန်းမှုတစ်ခုတွင် လူပေါင်း ၁,၃၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burke-Gaffney |first=Brian |title=Hashima: The Ghost Island {{!}} Brian Burke-Gaffney |url=https://cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |access-date=12 April 2022 |website=cabinetmagazine.org |language=en |archive-date=26 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426172638/https://www.cabinetmagazine.org/issues/7/burke-gaffney.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ၆.၃ ဟက်တာ (၁၆ ဧက) သာကျယ်သည့် ဤကျွန်းသည် လူဦးရေ အမြင့်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ ၅,၂၅၉ ဦး ရှိလာခဲ့သည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်ဟက်တာလျှင် လူ ၈၃၅ ဦး ဖြစ်သည်။ လူနေသည့် ရပ်ကွက်အနေဖြင့် တိုင်းတာကြည့်ပါက တစ်ဟက်တာလျှင် လူဦးရေ ၁၃၉၁ ဦး နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Japan's 007 island still carries scars of wartime past |url=https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |access-date=22 August 2013 |website=CNN |date=13 June 2013 |archive-date=30 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200530222926/https://edition.cnn.com/2013/06/11/world/asia/japan-hashima-island-magnay |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျောက်မီးသွေးအစား ရေနံကို အစားထိုးအသုံးပြုလာသည့်အချိန်တွင် နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများလည်း စတင်ပိတ်သိမ်းလာခဲ့သည်။ မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီသည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် မိုင်းတွင်းကို တရားဝင် ပိတ်သိမ်းခဲ့ပြီး ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူ မရှိတော့ပေ။

လက်ရှိအချိန်ကာလတွင် ကျွန်းပေါ်ရှိ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် လူနေအဆောက်အဦ၊ ပတ်ပတ်လည်ရှိ ရေကာနံရံနှင့် ကျွန်း၏ ထူးခြားသည့် ပုံစံတို့ကြောင့် လူသိများလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို နာဂဆခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ မိုင်းတွင်းပိတ်သိမ်းပြီး ၃၅ နှစ်အကြာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဟရှိမကျွန်းသို့ ခရီးသွားရောက်မှုကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot;&gt;{{cite news |date=21 April 2009 |title=Abandoned 'Battleship Island' to reopen to public in Nagasaki |agency=The Mainichi Daily News |place=Japan |url=http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |access-date=22 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090422161957/http://mdn.mainichi.jp/mdnnews/national/news/20090421p2a00m0na011000c.html |archive-date=22 April 2009}}&lt;/ref&gt;

==လက်ရှိ အခြေအနေ==
[[File:Collapsed buildings and rubble on Hashima, Nagasaki, July 2017.jpg|thumb|ခရီးသွားများလျှောက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် အဆောက်အဦ အပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်]]
[[File:Hashima Island 14.jpg|thumb|မိုင်းတွင်းအပျက်အစီးများ၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်]]

၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ ကျွန်းကို မိဆွတ်ဘိရှိကုမ္ပဏီက ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် မိမိသဘောဆန္ဒဖြင့် တခရှိမမြို့သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် တခရှိမမြို့သည် နဂဆခိမြို့အတွင်းသို့ ပေါင်းစပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွနး်ကို နဂဆခိမြို့မှ စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းပေါ်သို့ ဂျာနယ်လစ်များသာ ခြေချခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင်ပင် နဂခဆိမြို့သည်လည်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ခရီးသွားများပါ သွားရောက်နိုင်ရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေခဲ့သည်။ ခရီးသွားများအတွက် အရှည် ၂၂၀ မီတာ (၇၂၂ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းကိုပါ တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့ပြီး ဝင်ရောက်ရန် လုံခြုံစိတ်ချရမှုမရှိသည့် အဆောက်အဦများသို့ ဝင်ရောက်မှုကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် နှောင့်နှေးကြန့်ကြာမှုများ ရှိခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် မြို့တော်သည် အများပြည်သူ ဝင်ရောက်လည်ပတ်နိုင်သည့်အချိန်ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နွေဦးကာလအထိ အချိန်ရွှေ့ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြို့တော်သည် လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ သက်တမ်းအိုမင်း၍ ပြိုကျနိုင်သည့် အဆောက်အဦများ၏ လုံခြုံရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်း အလေးပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။

ကျွန်းတည်ရှိရာဧရိယာ၏ ပြင်းထန်သည့် ရာသီဥတုကြောင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် ကျွန်းသို့ ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နိုင်သည်မှာ ရက်ပေါင်း ၁၆၀ အောက်သာ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ကုန်ကျစရိတ်သက်သာစေရန်အတွက် ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ၁၉၀ မီတာခန့် (၉၈၄ ပေ) ရှည်သည့် လျှောက်လမ်းနှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ၁၉၀ မီတာခန့် (၆၂၃ ပေ) ရှည်မည့် လျှောက်လမ်းတို့ တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းကို ပယ်ဖျက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်း၏ သေးငယ်သည့်အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကိုသာ ခရီးသွားများအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ခရီးသွားချိန်အတွင်း ကျွန်း၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သောနေရာများသို့ သွားရောက်ခြင်းကို ပြင်းထန်စွာ တားမြစ်ထားသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို အပြည့်အဝ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်မှာ ရေရှည်ခံမည့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ လိုအပ်လျက်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Bender|first=Andrew|title=The Mystery Island From 'Skyfall' And How You Can Go There|url=https://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|work=[[Forbes]]|access-date=26 May 2014|archive-date=25 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925161637/http://www.forbes.com/sites/andrewbender/2012/11/09/the-mystery-island-from-skyfall-and-how-you-can-go-there/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ကျွန်းသည် တိုင်းရှောခေတ်မှ ရှောဝခေတ်အထိကာလကို ကိုယ်စားပြုနေသည့် လူနေအဆောက်ဦများရှိနေခြင်း၊ ခေတ်သသစ်ဒေသ၏ အမွေအနှစ်နေရာဖြစ်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ စိတ်ဝင်စားမှုများလည်း တိုးမြင့်လာခဲ့သည်။ ကျွန်းကို လူအများစွန့်ခွာသွားပြိးနောက် အဆောက်အဦများကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုများ မလုပ်ဆောင်ခဲ့သဖြင့် များစွာသော အဆောက်အဦများ ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်။ အဓိကအားဖြင့် တိုင်းဖွန်းမုန်တိုင်းများကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဆောက်အဦများလည်း ပြိုကျပျက်စီးမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သို့သော်လည်း ကျွန်း၏ ပတ်ချာလည်ရှိ အပြင်ဘက်နံရံကိုမူ ကွန်ကရစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Pulin|title=2009-11-29|script-title=ja:昔の思い出 昭和末期の長崎の端島（いわゆる軍艦島）のこと|language=ja|url=http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|access-date=16 August 2014|archive-date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820034426/http://d.hatena.ne.jp/Pulin/20091129|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်မှု==
[[File:Nagasaki Hashima Gunkanjima1.JPG|thumb|ကျွန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကြည့်ရှုရပုံ၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်]]

ကျွန်းပေါ်တွင် လူများအခြေချနေထိုင်ခဲ့စဉ်ကာလတွင် &quot;နိုမိုရှောဆန်းလိုင်း&quot; သည် နဂဆခိဆိပ်ကမ်းမှ အိအိုးဂျိမနှင့် တခရှိမကျွန်းတို့မှတဆင့် ဟရှိမကျွန်းသို့ ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် တစ်နေ့လျှင် အသွားအပြန်ခရီးစဉ် ၁၂ ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးခဲ့သည်။ ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ ရောက်ရှိရန်အတွက် ၅၀ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ကျွန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သူများ မရှိတော့သည့်အခါတွင် ဟရှိမကျွန်းမှ နဂဆခိမြို့သို့ တိုက်ရိုက်ပြေးဆွဲပေးသည့် ရေယာဉ်လိုင်းလည်း ရပ်တန့်ခဲ့သည်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် ကျွန်း၏ တောင်ဘက်ရှိ သေးငယ်သည့် အပိုင်းကို အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ ထိုသို့ ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း နဂဆခိမြို့မှ များစွာသော ကန့်သတ်ချက်များ သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;reopening&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Nagasaki Travel: Gunkanjima (Battleship Island) |date=28 May 2009 |url=http://www.japan-guide.com/e/e4414.html |access-date=18 November 2010 |publisher=Japan guide |archive-date=25 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101125093701/http://japan-guide.com/e/e4414.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လူအများနေထိုင်ခဲ့ကြသည့်အပိုင်းများကို အများပြည်သူ ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ကို ကန့်သတ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=長崎市端島見学施設条例|trans-title=Nagasaki city ordinance on visit to Hashima island facilities|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001100.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act|type=|index=|date=19 December 2008|article=|article-type=|legislature=[[Nagasaki]]|title=端島への立ち入りの制限に関する条例|trans-title=Ordinance related to restriction of landing on Hashima island|page=|url=https://www1.g-reiki.net/nagasaki/reiki_honbun/q302RG00001102.html|language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
{{Commons category|Hashima (Nagasaki)}}
*[https://www.gunkanjima-museum.jp/ Gunkanjima Digital Museum official site]
*[https://en.gunkanjima-excursion.com/ Around a World Heritage Site: The hashima island Guide (Complete Edition)]
*{{YouTube|okRUrxvngCc|Documentary of former resident revisiting the island}}
*[http://media.virbcdn.com/files/d0/FileItem-11167-StudiesoftheModernBuildingsonGunkanjima.pdf Studies of the Modern Buildings on Gunkajima 1916–1974 (1986)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/2016091618

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>l86hur12f6qvzvvsqh8jp9rkjwm2khp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:EP Karen Literature</title>
    <ns>1</ns>
    <id>293618</id>
    <revision>
      <id>1061306</id>
      <parentid>1061249</parentid>
      <timestamp>2026-11-03T23:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pwo Karen Literature</username>
        <id>150325</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1061306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="40m2odpucbdc0fbla0ven14e05vp9kw" xml:space="preserve">== ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း ==
I object to the speedy deletion of this article.

This is not a test page. EP Karen Literature is about Eastern Pwo Karen (Phlone) language and literature.

Eastern Pwo Karen (ISO code: kjp) is a real language spoken by over 1 million people in Myanmar and Thailand. It has its own writing system and literature.

I created this page to document our Karen literature and I am still working to add more information and reliable sources. Please give me more time to improve it.

Please do not delete this page.

[[အသုံးပြုသူ:Eastern Pwo Karen Literature|Eastern Pwo Karen Literature]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Eastern Pwo Karen Literature|ဆွေးနွေး]])  ၂၂:၁၉၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

:မြန်မာဝီကီပီးဒီးယား ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ဖြစ်ဖို့က ဗမာဘာသာ (Burmese - my)နဲ့ ရေးသားထားဖို့ အဓိကလိုအပ်ပါတယ်။ အနည်းဆုံးတော့ ဘာသာပြန်ဆိုထားတဲ့ စာတွေ ပါရှိနေသေးရင်တောင် &lt;nowiki&gt;{{Translated page}}&lt;/nowiki&gt; (သို့) &lt;nowiki&gt;{{Rough translation}}&lt;/nowiki&gt; စာတွဲတွဲထားပြီး နောက်ပိုင်း improve ဖြစ်အောင် လုပ်လို့ရပါတယ်။ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ ရင်းမြစ်တွေကနေ ကိုးကားထားကြောင်းပြဖို့လည်း အရေးကြီးပါတယ်။ အခုက မြန်မာလို စာတစ်ကြောင်းမှ မပါလို့ db အဆိုပြုထားတာပါ။ ဆောင်းပါးကို ဖျက်သင့်/ မဖျက်သင့်က Admin တွေ ဆုံးဖြတ်ပါလိမ့်မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၁၉၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

== ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း ==
This is NOT a test page. This is a real article about EP Karen Literature (Eastern Pwo Karen Literature).

Eastern Pwo Karen is a language spoken by over 1 million people in Myanmar and Thailand. This article is about its literature, history, and cultural heritage. It is intended to preserve the language and culture of the Pwo Karen people.

Please do not delete. I am improving the article with more sources and content. Thank you.

I am the author, S Eh Eh Kha, working to document Pwo Karen literature on Myanmar Wikipedia.</text>
      <sha1>40m2odpucbdc0fbla0ven14e05vp9kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၃</title>
    <ns>100</ns>
    <id>293641</id>
    <revision>
      <id>1061374</id>
      <parentid>1061247</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T06:40:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1061374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="8f22ety661ph822mqge8sl8l08rkzbn" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=11|day=3|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]]
***[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်မြို့နယ်]] တောင်ပိုင်းရှိ ကျေးရွာ ငါးရွာထက်မနည်းကို စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာ၊ ဂျိုင်ရိုကော့ပတာအပြင် လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် သေဆုံးသည့် အရပ်သား ၈ ဦးအထိ ရှိလာပြီသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cmp3gkwdlv31t (BBC)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>8f22ety661ph822mqge8sl8l08rkzbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ထန်းပင်ကုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293642</id>
    <revision>
      <id>1061267</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ထန်းပင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ထန်းပင်ကုန်းရွာ၊ မင်းလ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="dqr98jh9dvzs52opnthnjlir8t4jn93" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ထန်းပင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ထန်းပင်ကုန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ထန်းပင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၂၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.974028026554887| 95.60035875011997|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>dqr98jh9dvzs52opnthnjlir8t4jn93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကညင်ပင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293643</id>
    <revision>
      <id>1061268</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကညင်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ကညင်ပင်ရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|က...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="pdbp6slrsbc52n34kkdk800hnryk5qr" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကညင်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ကညင်ပင်ရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ကညင်ပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၇၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.953789836216398| 95.67840238534957|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>pdbp6slrsbc52n34kkdk800hnryk5qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကိုင်းပြင်ကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293644</id>
    <revision>
      <id>1061269</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကိုင်းပြင်ကြီး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ကိုင်းပြင်ကြီးရွာမရ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1157" sha1="75b4eohkohqvk3f1sx7mhtcizmh7p8m" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကိုင်းပြင်ကြီး ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ကိုင်းပြင်ကြီးရွာမရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ကိုင်းပြင်ကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.942642143629897| 95.7463734792774|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>75b4eohkohqvk3f1sx7mhtcizmh7p8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) သာယာကုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293645</id>
    <revision>
      <id>1061270</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) သာယာကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ သာယာကုန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="464hfjhlslyfs2441uf16fhd1iao83z" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) သာယာကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[သာယာကုန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|သာယာကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၃၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.88956297826994| 95.68165235936402|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>464hfjhlslyfs2441uf16fhd1iao83z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) တူးမြောင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293646</id>
    <revision>
      <id>1061271</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) တူးမြောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ တူးမြောင်း (၁)ရွာ၊ မင်းလှမ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1116" sha1="sh5rmfqkh6txzeatpqht4jlggoa63nr" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) တူးမြောင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[တူးမြောင်း (၁)ရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|တူးမြောင်းရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.929534782086318| 95.63684733340106|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>sh5rmfqkh6txzeatpqht4jlggoa63nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ဦးတိုစာဖြူစု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293647</id>
    <revision>
      <id>1061272</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဦးတိုစာဖြူစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ဦးတိုစာဖြူစုရွာ၊ မင်းလ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1127" sha1="fyzwqvs4e6ooxcujld0li9sjlvbvsdh" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဦးတိုစာဖြူစု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ဦးတိုစာဖြူစုရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ဦးတိုစာဖြူစုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၈၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.911292211656068| 95.76740633581394|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>fyzwqvs4e6ooxcujld0li9sjlvbvsdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - မင်းလှ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293648</id>
    <revision>
      <id>1061273</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - မင်းလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ မင်းလှမြို့၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="d2gt3qqxt0cenox93lqq69o4o6chjng" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - မင်းလှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[မင်းလှမြို့၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့]]၊ အမှတ် ၃ ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၃၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.977791539844905| 95.70547805633284|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>d2gt3qqxt0cenox93lqq69o4o6chjng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျောက်မီးသွေးမိုင်းတွင်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>293649</id>
    <revision>
      <id>1061275</id>
      <timestamp>2026-11-03T15:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="nuiqv5zvhaixjcua60qmotyc9rcxmp0" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်]]</text>
      <sha1>nuiqv5zvhaixjcua60qmotyc9rcxmp0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-58465-70</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293650</id>
    <revision>
      <id>1061282</id>
      <timestamp>2026-11-03T17:16:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1061282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="bhnzsnnj4u8hdh99oadjjftc7yzpd1h" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-58465-70 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၁၆၊ ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>bhnzsnnj4u8hdh99oadjjftc7yzpd1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှေးဦး-တိဘက်-ဗမာဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293651</id>
    <revision>
      <id>1061320</id>
      <timestamp>2026-11-04T00:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1373279566|Proto-Tibeto-Burman language]]&quot;</comment>
      <origin>1061320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="c7n9jtg6xwvngb2bje48eu1p78rbjy9" xml:space="preserve">'''ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ''' (အတိုကောက် '''PTB''' ) သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ၏]] ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရှေးဦးဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ တရုတ်ဘာသာစကား မပါဝင်သောကျန် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်]] ။ ကနဦးပြန်လည်တည်ဆောက်မှုကို Paul K. Benedict မှ ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် James Matisoff မှ ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်။ အခြားသုတေသီများစွာက တရုတ် ''မပါဝင်သော'' တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးမှ ခွဲထွက်လာသော မျိုးရိုးဗီဇအုပ်စု မဟုတ်ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာဘာသာစကားသည် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-တရုတ်-တိဗက်]] နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်ကြောင်း ငြင်းခုံကြသည်။</text>
      <sha1>c7n9jtg6xwvngb2bje48eu1p78rbjy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061321</id>
      <parentid>1061320</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T00:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1061321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6986" sha1="14is5k6s81p1qmsfex9n0u1jr4b2k09" xml:space="preserve">{{Infobox language
| name          = ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား
| nativename    = Proto-Tibeto-Burman (PTB)
| altname       = Proto-TB
| region        = ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော ရှေးဟောင်း မိခင်ဘာသာစကား (Reconstructed Proto-language)
| era           = [[ရှေးခေတ်]] (ခန့်မှန်းခြေ မတိုင်မီ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာက)
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]] (Sino-Tibetan)
| child         = တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများအုပ်စု (Tibeto-Burman subfamilies)
| glotto        = prot1234
| glottorefname = Proto-Tibeto-Burman
}}

'''ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Proto-Tibeto-Burman language}}; အတိုကောက် '''PTB''') သည် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]]၏ မူလအစကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ် တည်ဆောက်ထားသော [[ရှေးဦးဘာသာစကား]] (Proto-language) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ 

ဘာသာဗေဒ သဘောတရားအရ ဤဝေါဟာရသည် [[တရုတ်ဘာသာစကား]] (Sinitic) မပါဝင်ဘဲ ကျန်ရှိနေသော တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် ဘာသာစကားများအားလုံး၏ ဘုံမူလအစ ဘိုးဘေးဘာသာစကားကို ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot;&gt;Matisoff, James A. (2003). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. Berkeley: University of California Press. ISBN 978-0-520-09843-5.&lt;/ref&gt;

== သုတေသန History နှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း ==
ပေါလ် ဘီနေဒစ် (Paul K. Benedict): ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းကာလများတွင် အမေရိကန် မနုဿဗေဒနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင် Paul K. Benedict သည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကာ [[ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာ (PTB)]] ဝေါဟာရနှင့် အသံစနစ်များကို ကနဦး စတင် ထူထောင်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Benedict1972&quot;&gt;Benedict, Paul K. (1972). *Sino-Tibetan: A Conspectus*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;
ဂျိမ်းစ် မက်တစ်ဆိုဖ် (James A. Matisoff): ၎င်း၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သူ နာမည်ကျော် ဘာသာဗေဒပညာရှင် James A. Matisoff သည် *Sino-Tibetan Etymological Dictionary and Thesaurus (STEDT)* စီမံကိန်းကို ဦးဆောင်လျက် PTB ၏ အသံထွက်စနစ်၊ ဗျည်း/သရတွဲများနှင့် ဝေါဟာရအမြစ်များကို ပိုမိုပြည့်စုံကျယ်ပြန့်စွာ ထပ်မံပြုပြင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2003&quot; /&gt;

== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများနှင့် ခေတ်သစ်အမြင်များ ==
ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာ (PTB) ဝေါဟာရ သုံးစွဲမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား အဓိက အငြင်းပွားဖွယ်ရာ နှစ်ရပ် ရှိနေသည် -

၁။သီးသန့်ခွဲထွက်သည့် မျိုးရိုးဗီဇအုပ်စု မဟုတ်ခြင်း:
ခေတ်သစ် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသော *George van Driem*, *Guillaume Jacques* နှင့် *Nathan Hill* ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များ၏ အဆိုပြုချက်အရ တရုတ်ဘာသာစကား &quot;မပါဝင်သော&quot; တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများသည် တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီးမှ တစ်ဆင့်ခံ ခွဲထွက်လာသော သီးသန့်မျိုးရိုးဗီဇအုပ်စု (Sub-clade) တစ်ခု မဟုတ်ကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။&lt;ref name=&quot;Hill2019&quot;&gt;Hill, Nathan W. (2019). &quot;The Historical Linguistics of Sino-Tibetan&quot;. In *Oxford Research Encyclopedia of Linguistics*.&lt;/ref&gt;

၂။PTB နှင့် ST (Proto-Sino-Tibetan) ညီမျှခြင်း:
အထက်ပါ အကြောင်းရင်းများကြောင့် တရုတ်ဘာသာစကားကိုပါ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကား]] (Proto-Sino-Tibetan - PST) နှင့် [[ရှေးဦး-တိဗက်-ဗမာဘာသာစကား]] (PTB) တို့သည် သဘောတရားရေးရာအရ အတူတူပင်ဖြစ်သည်ဟု ပညာရှင်အများစုက ငြင်းခုံဆွေးနွေးကြသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ တရုတ်ဘာသာစကားသည်လည်း ဤမိသားစုကြီး၏ အကိုင်းအခက်တစ်ခုသာ ဖြစ်သဖြင့်၊ PTB ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းသည် တရုတ်-တိဗက် တစ်ခုလုံး၏ မူလအစကို ဖော်ထုတ်ခြင်းပင် ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;Jacques2014&quot;&gt;Jacques, Guillaume; Michaud, Alexis (2011). &quot;Approaching the historical phonology of Three Sino-Tibetan languages&quot;. *Diachronica*.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}}
[[ကဏ္ဍ:တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>14is5k6s81p1qmsfex9n0u1jr4b2k09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-58548-43</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293652</id>
    <revision>
      <id>1061324</id>
      <timestamp>2026-11-04T01:17:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1061324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="7oho3duu7u1w737f9ca9rdlj7mtr9vp" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-58548-43 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၁:၁၇၊ ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>7oho3duu7u1w737f9ca9rdlj7mtr9vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ဂန့်ဂေါ်ပင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293653</id>
    <revision>
      <id>1061343</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ဂန့်ဂေါ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ဂန့်ဂေါ်ပင်ရွာမရွာ၊ မင်းလှ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="qme68msmxs5g7t148gv878sp0bjov1r" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ဂန့်ဂေါ်ပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ဂန့်ဂေါ်ပင်ရွာမရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ဂန့်ဂေါ်ပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.919172983206447| 95.79696689460661|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>qme68msmxs5g7t148gv878sp0bjov1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ဆင်တဲကုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293654</id>
    <revision>
      <id>1061344</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ဆင်တဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ဆင်တဲကုန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့န...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1090" sha1="1hz2m1oidtlvh1v9cu8hznuxwlwltnd" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ဆင်တဲကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ဆင်တဲကုန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ဆင်တဲကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၈၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.991689768345207| 95.65407973286739|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>1hz2m1oidtlvh1v9cu8hznuxwlwltnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - ကျွဲမကိုင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293655</id>
    <revision>
      <id>1061345</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - ကျွဲမကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ ကျွဲမကိုင်းရွာ၊ မင်းလှမြို...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="2fgqx5yciz97fi6mh97u1j2sxz01juv" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - ကျွဲမကိုင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲမကိုင်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|ကျွဲမကိုင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၀၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.96030913457418| 95.871501588101|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>2fgqx5yciz97fi6mh97u1j2sxz01juv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - စိန်ပု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293656</id>
    <revision>
      <id>1061346</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - စိန်ပု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[စိန်ဘုရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|စိန်ပု]...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="b2yr5zj23rgf5mqwlw4z1rna076oszu" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - စိန်ပု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[စိန်ဘုရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|စိန်ပု]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၈၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>b2yr5zj23rgf5mqwlw4z1rna076oszu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - သရက်တော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293657</id>
    <revision>
      <id>1061347</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - သရက်တော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ သရက်တောရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|သရက်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="8pf8huy08yxva8rtkf86joc4vleayqg" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - သရက်တော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[သရက်တောရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|သရက်တောရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|17.933564090043244| 95.58092449748665|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>8pf8huy08yxva8rtkf86joc4vleayqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟိုဘင်ဟျန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293658</id>
    <revision>
      <id>1061348</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the opening section from the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1383308883|Hoabinhian]]&quot;</comment>
      <origin>1061348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3307" sha1="8dng29o9tprtkn32ttq5wcyr4uakdq1" xml:space="preserve">'''ဟိုဘင်ဟျန်''' သည် ရေခဲခေတ် နှောင်းပိုင်း မှ ယနေ့ခေတ်( ဟိုလိုဆင်း) အထိ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] ရှိ အစုအဝေးများနှင့် ဆက်စပ်နေသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာများ၏ [[ကျောက်ခေတ်|lithic]] techno-complex တစ်ခုဖြစ်သည် {{Circa|10,000}}ဘီစီ  –၂၀၀၀။  ထို ဒေသရှိ အမဲလိုက်စုဆောင်းသူ လူ့အဖွဲ့အစည်းများကြောင့်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ နည်းပညာပြောင်းလဲမှုကို အချိန်နှင့်အမျှ ကောင်းစွာနားမလည်ကြပေ။  ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] ၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]] တွင် ကျောက်တုံးအိမ်ငယ်တစ်ခုကို ၄၀ နှစ်ကြာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&amp;nbsp;[[မြန်မာနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မှ ကီလိုမီတာ ၄၁,၅၀၀ အကွာတွင် ရှိပြီး ဟိုဘင်ဟျန် နည်းပညာကွန်ပလက်စ်နှင့် သက်ဆိုင်သော ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို အသိအမှတ်ပြုထားပြီး ဘီစီ ၄၁,၅၀၀ မှ ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ji |first=Xueping |date=2 May 2016 |title=The oldest Hoabinhian technocomplex in Asia (43.5 ka) at Xiaodong rockshelter, Yunnan Province, southwest China |journal=Quaternary International |volume=400 |pages=166–174 |bibcode=2016QuInt.400..166J |doi=10.1016/j.quaint.2015.09.080}}&lt;/ref&gt;

ဘက်ဆိုနီယံကို ဟိုဘင်ဟီးယားလုပ်ငန်း၏ မျိုးကွဲတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ သတ်မှတ်လေ့ရှိပြီး အစောပိုင်း ဟိုဘင်ဟီးယား ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အနားစွန်းများတွင် ကျောက်ခင်းကျောက်စရစ်များ ပိုမိုများပြားစွာ တွေ့ရှိရသည် {{Circa|8000}}ဘီစီ &lt;span data-ve-ignore=&quot;&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;၈၀၀၀-၄၀၀၀&lt;/span&gt; ။ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Bellwood |first=Peter |year=2007 |title=Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago |url=https://books.google.com/books?id=4obAfGBGKY0C&amp;pg=RA1-PA373 |publisher=ANU E Press |isbn=978-1-921313-12-7 |pages=161–167}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kipfer |first=Barbara Ann |date=2000 |title=Encyclopedic Dictionary of Archaeology |isbn=978-1-4419-3322-5 |page=50 |chapter=Bacsonian |doi=10.1007/978-1-4757-5133-8}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>8dng29o9tprtkn32ttq5wcyr4uakdq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061351</id>
      <parentid>1061348</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T04:47:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1061351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6903" sha1="0gw8m45mb0elvxsgxbnh8qbdzgopy1e" xml:space="preserve">{{Infobox archaeological culture
| name          = ဟိုဘင်ဟျန် ယဉ်ကျေးမှု
| altname       = Hoabinhian / Hò Bình
| region        = [[အရှေ့တောင်အာရှ]] (ပင်မကုန်းမြေ အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်း)
| period        = ကျောက်ခေတ်ဟောင်းနှောင်းပိုင်း မှ ကျောက်ခေတ်သစ် / အစောပိုင်း သတ္တုခေတ်
| dates         = ခန့်မှန်းခြေ ဘီစီ ၄၃,၅၀၀ မှ ၂၀၀၀ ခန့်အထိ (အစောပိုင်းကာလမှသည် [[ဟိုလိုဆင်း]]ခေတ်အထိ) &lt;ref name=&quot;Ji2016&quot; /&gt;
| types         = ကျောက်ခေတ်လက်နက် ပစ္စည်းကိရိယာစနစ် (Lithic technocomplex)၊ ခေတ်ဦး အမဲလိုက်စုဆောင်းသူများ ယဉ်ကျေးမှု
| associated    = [[ဘက်ဆိုနီယံ (Bacsonian)]] ယဉ်ကျေးမှု၊ ရှေးဦးအရှေ့တောင်အာရှ အမဲလိုက်စုဆောင်းသူများ (Hoabinhian Hunter-Gatherers)
}}

'''ဟိုဘင်ဟျန်''' ({{lang-en|Hoabinhian}}) သည် ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း (Late Pleistocene) မှ ယနေ့ခေတ် [[ဟိုလိုဆင်း]] (Holocene) ကာလအထိ [[အရှေ့တောင်အာရှ]] တိုက်ငယ်နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ဒေသများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ထွန်းကားခဲ့သော လက်နက်ကိရိယာ တည်ဆောက်မှုယဉ်ကျေးမှုစနစ် (Lithic technocomplex) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Bellwood2007&quot;&gt;Bellwood, Peter (2007). *Prehistory of the Indo-Malaysian Archipelago*. ANU E Press, pp. 161–167.&lt;/ref&gt; ထိုယဉ်ကျေးမှုကို [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အပါအဝင် အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောပိုင်း အမဲလိုက်စုဆောင်းသူ (Hunter-Gatherer) လူ့အဖွဲ့အစည်းများက ဖန်တီးခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။

== သက်တမ်းနှင့် ပထဝီဝင် ပြန့်နှံ့မှု ==
သမိုင်းကြောင်းအရ ဟိုဘင်ဟျန် ကျောက်ခေတ်လက်နက်စနစ်ကို ဘီစီ ၁၀,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၂,၀၀၀ ခန့်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အနောက်တောင်ပိုင်း [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ Xiaodong ကျောက်စခန်း (Rockshelter) တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုများအရ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် မနီးမဝေးတွင် တည်ရှိသည့် ဤဒေသ၌ အစောဆုံး ဟိုဘင်ဟျန် နည်းပညာ သက်တမ်းမှာ ဘီစီ ၄၃,၅၀၀ ခန့် (43.5 ka) ကတည်းက ရှိနေခဲ့ကြောင်း အတည်ပြု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Ji2016&quot;&gt;{{cite journal |last=Ji |first=Xueping |date=2 May 2016 |title=The oldest Hoabinhian technocomplex in Asia (43.5 ka) at Xiaodong rockshelter, Yunnan Province, southwest China |journal=Quaternary International |volume=400 |pages=166–174 |doi=10.1016/j.quaint.2015.09.080}}&lt;/ref&gt;

== ဘက်ဆိုနီယံ (Bacsonian) နှင့် ဆက်စပ်မှု ==
'''ဘက်ဆိုနီယံ''' (Bacsonian) ယဉ်ကျေးမှုကို ဟိုဘင်ဟျန် ကျောက်ခေတ်လုပ်ငန်းစဉ်၏ ဒေသန္တရ မျိုးကွဲတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ သတ်မှတ်လေ့ရှိကြသည်။ ၎င်းတွင် အစောပိုင်း ဟိုဘင်ဟျန် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ကျောက်တုံးအနားစွန်းများကို ပိုမိုထက်မြက်စွာ ထွင်းထုထားသည့် ကျောက်ခင်းကျောက်စရစ် လက်နက်ပစ္စည်းများကို ဘီစီ ၈,၀၀၀ မှ ဘီစီ ၄,၀၀၀ ခန့်အတွင်း ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref name=&quot;Bellwood2007&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kipfer2000&quot;&gt;Kipfer, Barbara Ann (2000). *Encyclopedic Dictionary of Archaeology*. Springer, p. 50. DOI:10.1007/978-1-4757-5133-8&lt;/ref&gt;

== လူမျိုးစုနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အမွေအနှစ် ==
ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်း [[ဒီအန်အေ]] (Ancient DNA) သုတေသန တွေ့ရှိချက်များအရ အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသခံ လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံတွင် ဤဟိုဘင်ဟျန် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ (Hoabinhian Hunter-Gatherers) ၏ မူလဘိုးဘေး ဗီဇအမွေအနှစ်များသည် အရေးပါသော အခြေခံအုတ်မြစ် တစ်ရပ်အနေဖြင့် ယနေ့တိုင် ဆက်လက် စိမ့်ဝင်ပါဝင်နေဆဲ ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;McColl2018&quot;&gt;McColl, H., et al. (2018). &quot;The prehistoric peopling of Southeast Asia&quot;. *Science*, 361(6397), 88–92.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသန}}
[[ကဏ္ဍ:ကျောက်ခေတ်]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တောင်အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှေးဟောင်းသုတေသန]]</text>
      <sha1>0gw8m45mb0elvxsgxbnh8qbdzgopy1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - အင်းမတန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293659</id>
    <revision>
      <id>1061349</id>
      <timestamp>2026-11-04T04:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - အင်းမတန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ အင်းမတန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1080" sha1="t9hyirnjvkcqj19sbw8ll8m4w0ix75e" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - အင်းမတန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းလှမြို့နယ်၊ သာယာဝတီခရိုင်|မင်းလှမြို့နယ်]]၊ [[အင်းမတန်းရွာ၊ မင်းလှမြို့နယ်|အင်းမတန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၆၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/minhla-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.00788830211432| 95.68609141507555|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းလှမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>t9hyirnjvkcqj19sbw8ll8m4w0ix75e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၄</title>
    <ns>100</ns>
    <id>293660</id>
    <revision>
      <id>1061371</id>
      <timestamp>2026-11-04T06:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Current events|year=2026|month=11|day=4|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="136" sha1="3zrillrofva0uh4tnng53lx9dnr0s5l" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=11|day=4|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>3zrillrofva0uh4tnng53lx9dnr0s5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟိရဒိုကျွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293661</id>
    <revision>
      <id>1061388</id>
      <timestamp>2026-11-04T07:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox islands | name                    = ဟိရဒိုကျွန်း | image                   =  | image_caption           =  | image_size              =  | pushpin_map             = ဂျပန် | map_caption             = ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တည်နေရာ | native_name             = 平...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="80ecfawejcglug7hjadn3w533q276hr" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဟိရဒိုကျွန်း
| image                   = 
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = ဂျပန်
| map_caption             = ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တည်နေရာ
| native_name             = 平戸島 ''ဟိရဒိုရှိမ''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[ဂျပန်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|33|22|5|N|129|33|13|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 163.42
| length_km               = 32
| width_km                = 10
| coastline_km            = 203.5
| highest_mount           = [[Mount Yasumandake]]
| elevation_m             = 535
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [နဂဆခိခရိုင်]]
| country_admin_divisions_title_1 = city
| country_admin_divisions_1 = [[ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ|ဟိရဒိုမြို့]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 21355
| population_as_of        = 2005
| density_km2             = 131
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဟိရဒိုကျွန်း''' (平戸島, ဟိရဒိုရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]ရှိ လေးခုမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဟိရဒိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ [[ယဆုမန်းဒခဲတောင်]]သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၅၃၅ မီတာ (၁၇၅၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း ပါဝင်နေသည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြားရှိ ၅၇၀ မီတာကျော်ကျယ်သည့် ရေလက်ကြားကို &quot;[[ဟိရဒိုတံတား]]&quot; ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ တံတားသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်းကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[အိခိဆွတ်ခိကျွန်း]]ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် [[အိခိဆွတ်ခိတံတား]]သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းမှ အခြားသော လူနေထိုင်မှုနည်းပါးသည့် ကျွန်းများဆီသို့ သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် ရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုများ ရှိသည်။{{Cn|date=March 2025}}

==လည်ပတ်စရာနေရာများ==
*[[ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်]]
*[[ဟိရဒိုရဲတိုက်]]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>80ecfawejcglug7hjadn3w533q276hr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061391</id>
      <parentid>1061388</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4481" sha1="5uxotrwxwvtc2647fusp2tpll3sawet" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဟိရဒိုကျွန်း
| image                   = 
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = ဂျပန်
| map_caption             = ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တည်နေရာ
| native_name             = 平戸島 ''ဟိရဒိုရှိမ''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[ဂျပန်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|33|22|5|N|129|33|13|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 163.42
| length_km               = 32
| width_km                = 10
| coastline_km            = 203.5
| highest_mount           = [[Mount Yasumandake]]
| elevation_m             = 535
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [နဂဆခိခရိုင်]]
| country_admin_divisions_title_1 = city
| country_admin_divisions_1 = [[ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ|ဟိရဒိုမြို့]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 21355
| population_as_of        = 2005
| density_km2             = 131
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဟိရဒိုကျွန်း''' (平戸島, ဟိရဒိုရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]ရှိ လေးခုမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဟိရဒိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ [[ယဆုမန်းဒခဲတောင်]]သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၅၃၅ မီတာ (၁၇၅၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း ပါဝင်နေသည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြားရှိ ၅၇၀ မီတာကျော်ကျယ်သည့် ရေလက်ကြားကို &quot;[[ဟိရဒိုတံတား]]&quot; ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ တံတားသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်းကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[အိခိဆွတ်ခိကျွန်း]]ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် [[အိခိဆွတ်ခိတံတား]]သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းမှ အခြားသော လူနေထိုင်မှုနည်းပါးသည့် ကျွန်းများဆီသို့ သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် ရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုများ ရှိသည်။{{Cn|date=March 2025}}

==လည်ပတ်စရာနေရာများ==
*[[ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်]]
*[[ဟိရဒိုရဲတိုက်]]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>5uxotrwxwvtc2647fusp2tpll3sawet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061392</id>
      <parentid>1061391</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4587" sha1="k6rd6dp71zitnt5zxukqdvskot4cl9r" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဟိရဒိုကျွန်း
| image                   = 
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = ဂျပန်
| map_caption             = ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တည်နေရာ
| native_name             = 平戸島 ''ဟိရဒိုရှိမ''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[ဂျပန်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|33|22|5|N|129|33|13|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 163.42
| length_km               = 32
| width_km                = 10
| coastline_km            = 203.5
| highest_mount           = [[Mount Yasumandake]]
| elevation_m             = 535
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [နဂဆခိခရိုင်]]
| country_admin_divisions_title_1 = city
| country_admin_divisions_1 = [[ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ|ဟိရဒိုမြို့]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 21355
| population_as_of        = 2005
| density_km2             = 131
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဟိရဒိုကျွန်း''' (平戸島, ဟိရဒိုရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]ရှိ လေးခုမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဟိရဒိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ [[ယဆုမန်းဒခဲတောင်]]သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၅၃၅ မီတာ (၁၇၅၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း ပါဝင်နေသည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြားရှိ ၅၇၀ မီတာကျော်ကျယ်သည့် ရေလက်ကြားကို &quot;[[ဟိရဒိုတံတား]]&quot; ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ တံတားသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်းကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[အိခိဆွတ်ခိကျွန်း]]ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် [[အိခိဆွတ်ခိတံတား]]သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းမှ အခြားသော လူနေထိုင်မှုနည်းပါးသည့် ကျွန်းများဆီသို့ သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် ရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုများ ရှိသည်။{{Cn|date=March 2025}}

==လည်ပတ်စရာနေရာများ==
*[[ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်]]
*[[ဟိရဒိုရဲတိုက်]]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>k6rd6dp71zitnt5zxukqdvskot4cl9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061393</id>
      <parentid>1061392</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="apm8ks2jke23tbo3xf4g7v662o2afav" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဟိရဒိုကျွန်း
| image                   = 
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = ဂျပန်
| map_caption             = ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တည်နေရာ
| native_name             = 平戸島 ''ဟိရဒိုရှိမ''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[ဂျပန်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|33|22|5|N|129|33|13|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 163.42
| length_km               = 32
| width_km                = 10
| coastline_km            = 203.5
| highest_mount           = [[Mount Yasumandake]]
| elevation_m             = 535
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [နဂဆခိခရိုင်]]
| country_admin_divisions_title_1 = city
| country_admin_divisions_1 = [[ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ|ဟိရဒိုမြို့]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 21355
| population_as_of        = 2005
| density_km2             = 131
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဟိရဒိုကျွန်း''' (平戸島, ဟိရဒိုရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]ရှိ လေးခုမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဟိရဒိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ [[ယဆုမန်းဒခဲတောင်]]သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၅၃၅ မီတာ (၁၇၅၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း ပါဝင်နေသည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြားရှိ ၅၇၀ မီတာကျော်ကျယ်သည့် ရေလက်ကြားကို &quot;[[ဟိရဒိုတံတား]]&quot; ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ တံတားသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်းကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[အိခိဆွတ်ခိကျွန်း]]ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် [[အိခိဆွတ်ခိတံတား]]သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းမှ အခြားသော လူနေထိုင်မှုနည်းပါးသည့် ကျွန်းများဆီသို့ သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် ရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုများ ရှိသည်။{{Cn|date=March 2025}}

==လည်ပတ်စရာနေရာများ==
*[[ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်]]
*[[ဟိရဒိုရဲတိုက်]]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>apm8ks2jke23tbo3xf4g7v662o2afav</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061394</id>
      <parentid>1061393</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4751" sha1="k8auh9p92rluhgb7ibeghhm1gun0g9i" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ဟိရဒိုကျွန်း
| image                   = 
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = ဂျပန်
| map_caption             = ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တည်နေရာ
| native_name             = 平戸島 ''ဟိရဒိုရှိမ''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[ဂျပန်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|33|22|5|N|129|33|13|E|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 163.42
| length_km               = 32
| width_km                = 10
| coastline_km            = 203.5
| highest_mount           = [[Mount Yasumandake]]
| elevation_m             = 535
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [နဂဆခိခရိုင်]]
| country_admin_divisions_title_1 = city
| country_admin_divisions_1 = [[ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ|ဟိရဒိုမြို့]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 21355
| population_as_of        = 2005
| density_km2             = 131
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ဟိရဒိုကျွန်း''' (平戸島, ဟိရဒိုရှိမ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[နဂဆခိခရိုင်]]ရှိ လေးခုမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ဂျပန်ပင်လယ်|ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဟိရဒိုမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်။ [[ယဆုမန်းဒခဲတောင်]]သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၅၃၅ မီတာ (၁၇၅၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်အတွင်း ပါဝင်နေသည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြားရှိ ၅၇၀ မီတာကျော်ကျယ်သည့် ရေလက်ကြားကို &quot;[[ဟိရဒိုတံတား]]&quot; ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။ တံတားသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုခ ကောက်ခံခြင်းကို ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းနှင့် [[အိခိဆွတ်ခိကျွန်း]]ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် [[အိခိဆွတ်ခိတံတား]]သည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။ ဟိရဒိုကျွန်းမှ အခြားသော လူနေထိုင်မှုနည်းပါးသည့် ကျွန်းများဆီသို့ သွားရောက်နိုင်ရန်အတွက် ရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှုများ ရှိသည်။{{Cn|date=March 2025}}

==လည်ပတ်စရာနေရာများ==
*[[ဆိုင်းခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်]]
*[[ဟိရဒိုရဲတိုက်]]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ]]</text>
      <sha1>k8auh9p92rluhgb7ibeghhm1gun0g9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>293662</id>
    <revision>
      <id>1061395</id>
      <timestamp>2026-11-04T08:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="rqnlzmdlnwfbcmztu6lzpi9nht4kxpw" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဟိရဒိုမြို့၊ နဂဆခိ]]</text>
      <sha1>rqnlzmdlnwfbcmztu6lzpi9nht4kxpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061397</id>
      <parentid>1061395</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T08:02:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1061397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="o0cwpi50s7sq6uw3ewvcwkhqjxjndvg" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:နဂဆခိခရိုင်ရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>o0cwpi50s7sq6uw3ewvcwkhqjxjndvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293663</id>
    <revision>
      <id>1061402</id>
      <timestamp>2026-11-04T08:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1326" sha1="98l5qmiai49vfjlk9tsn0olt2bjnww7" xml:space="preserve">'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။

==အဓိကကျွန်းများ==
==ကျွန်းငယ်များ==
==သမိုင်းကြောင်း==
==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>98l5qmiai49vfjlk9tsn0olt2bjnww7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061418</id>
      <parentid>1061402</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အဓိကကျွန်းများ */</comment>
      <origin>1061418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="8iu25kwhumhbliqgkmxatcthj33dn05" xml:space="preserve">'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || 45.08 || 2488
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || 7.29 || 308
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || 66.27 || 2780
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
==သမိုင်းကြောင်း==
==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8iu25kwhumhbliqgkmxatcthj33dn05</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061419</id>
      <parentid>1061418</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အဓိကကျွန်းများ */</comment>
      <origin>1061419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2035" sha1="mq5cp2uwwxaecwvzard8up40w4awmvf" xml:space="preserve">'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
==သမိုင်းကြောင်း==
==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>mq5cp2uwwxaecwvzard8up40w4awmvf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061420</id>
      <parentid>1061419</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1061420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3656" sha1="ltsmihnafn0kbu0iu88xlnuouqb0dy4" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
==သမိုင်းကြောင်း==
==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>ltsmihnafn0kbu0iu88xlnuouqb0dy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061421</id>
      <parentid>1061420</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျွန်းငယ်များ */</comment>
      <origin>1061421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5050" sha1="d20xcqhuf9h9d4jh93vgcpqlzgr0xrx" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|No-jima|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|Chika-jima|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|Futago-jima|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|Okinoshima|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|Benkei-jima|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|Kasetō|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|Napoleon Rock|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|Yurashima|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|Matsushima|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>d20xcqhuf9h9d4jh93vgcpqlzgr0xrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061422</id>
      <parentid>1061421</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကျွန်းငယ်များ */</comment>
      <origin>1061422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5235" sha1="by5udndt400lkco9f9kth58f8hqfyts" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>by5udndt400lkco9f9kth58f8hqfyts</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061423</id>
      <parentid>1061422</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */</comment>
      <origin>1061423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6768" sha1="gd6alfol8b5x4curorhkn68ajka2lwj" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>gd6alfol8b5x4curorhkn68ajka2lwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061424</id>
      <parentid>1061423</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ */</comment>
      <origin>1061424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7217" sha1="rrknsrrcwu4b1932g2wwtyezuep49va" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းစုကို ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းစုတွင် Japanese wood pigeons နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။

==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>rrknsrrcwu4b1932g2wwtyezuep49va</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061425</id>
      <parentid>1061424</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ */</comment>
      <origin>1061425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7806" sha1="8be0etzcigf8pxw3lpwbucqi8y4t8w5" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းစုကို ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းစုတွင် Japanese wood pigeons နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။

==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်းမှ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းအတိုင်း လည်ပတ်သွားရောက်နိုင်ကာ များစွာသော လှပသည့် ကမ်းခြေကျောက်ဆောင်များနှင့် ကျွန်းစုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kagoshima-kankou.com/guide/10479/ 甑島：国内屈指の断崖･奇岩クルージング！（観光船かのこ）]&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>8be0etzcigf8pxw3lpwbucqi8y4t8w5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061426</id>
      <parentid>1061425</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ပြင်ပလင့်များ */</comment>
      <origin>1061426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8117" sha1="g8pvr7nt4jrwjlrawt898p2iqh40sci" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းစုကို ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းစုတွင် Japanese wood pigeons နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။

==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်းမှ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းအတိုင်း လည်ပတ်သွားရောက်နိုင်ကာ များစွာသော လှပသည့် ကမ်းခြေကျောက်ဆောင်များနှင့် ကျွန်းစုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kagoshima-kankou.com/guide/10479/ 甑島：国内屈指の断崖･奇岩クルージング！（観光船かのこ）]&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=en&amp;ie=UTF8&amp;ll=31.753277,129.784241&amp;spn=0.307698,0.726471&amp;t=k&amp;om=1 Map at Google Maps]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/kamikosiki-map.html Detailed map of Kami-Koshiki-jima]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/simokosiki-map.html Detailed map of Shimo-Koshiki-jima]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>g8pvr7nt4jrwjlrawt898p2iqh40sci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061427</id>
      <parentid>1061426</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ */</comment>
      <origin>1061427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8383" sha1="bsjtiz38kt3ubwbu6drcpxyvrnqu3p0" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းစုကို ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းစုတွင် Japanese wood pigeons နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။&lt;ref name=bli&gt; {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/koshikijima-islands-iba-japan|title= Koshikijima islands|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 28 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်းမှ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းအတိုင်း လည်ပတ်သွားရောက်နိုင်ကာ များစွာသော လှပသည့် ကမ်းခြေကျောက်ဆောင်များနှင့် ကျွန်းစုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kagoshima-kankou.com/guide/10479/ 甑島：国内屈指の断崖･奇岩クルージング！（観光船かのこ）]&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=en&amp;ie=UTF8&amp;ll=31.753277,129.784241&amp;spn=0.307698,0.726471&amp;t=k&amp;om=1 Map at Google Maps]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/kamikosiki-map.html Detailed map of Kami-Koshiki-jima]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/simokosiki-map.html Detailed map of Shimo-Koshiki-jima]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>bsjtiz38kt3ubwbu6drcpxyvrnqu3p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061428</id>
      <parentid>1061427</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8484" sha1="8qln9v4izc2ro9hgo6oieoc8u4m4x69" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းစုကို ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းစုတွင် Japanese wood pigeons နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။&lt;ref name=bli&gt; {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/koshikijima-islands-iba-japan|title= Koshikijima islands|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 28 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်းမှ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းအတိုင်း လည်ပတ်သွားရောက်နိုင်ကာ များစွာသော လှပသည့် ကမ်းခြေကျောက်ဆောင်များနှင့် ကျွန်းစုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kagoshima-kankou.com/guide/10479/ 甑島：国内屈指の断崖･奇岩クルージング！（観光船かのこ）]&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=en&amp;ie=UTF8&amp;ll=31.753277,129.784241&amp;spn=0.307698,0.726471&amp;t=k&amp;om=1 Map at Google Maps]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/kamikosiki-map.html Detailed map of Kami-Koshiki-jima]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/simokosiki-map.html Detailed map of Shimo-Koshiki-jima]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>8qln9v4izc2ro9hgo6oieoc8u4m4x69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061429</id>
      <parentid>1061428</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8578" sha1="5oz8h0lag2f9g58owkxjuy4z9r1hzra" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု
| image                   = Koshikijima Islands ISS045.jpg
| image_caption           = 
| image_size              = 
| pushpin_map             = Japan
| map_caption             = Location in Japan
| native_name             = 甑島列島 ''ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]]
| coordinates             = {{coord|31.75328|N|129.78424|E|type:landmark_source:enwiki|display=inline,title}}
| archipelago             = yes
| total_islands           = 11
| major_islands           = 3
| area_km2                = 118.68
| length_km               = 39
| width_km                = 11
| coastline_km            = 
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = Prefecture
| country_admin_divisions = [[Kagoshima Prefecture]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Satsumasendai, Kagoshima|Satsumasendai]]
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| population              = 5576
| population_as_of        = 2010
| density_km2             = 47
| ethnic_groups           = [[Japanese people|Japanese]]
| additional_info         = 
}}

'''ခိုရှိခိရှိမကျွန်းစု''' (甑島列島, ခိုရှိခိရှိမ ရက်တိုး) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့၊ ခဂိုရှိမ|အိချိခိခုရှိခိနိုမြို့]]၏ ဆိပ်ကမ်းမှ အနောက်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၄ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည့် ကျွန်းစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းစုသည် [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်|အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd. Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}&lt;/ref&gt;

==အဓိကကျွန်းများ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ) !! လူဦးရေ (၂၀၁၀ ခုနှစ်)
|-
| {{nihongo|[[ခမိခိုရှိခိကျွန်း]]|上甑島}} || {{coord|31.834790|129.888989|display=inline}} || ၄၅.၈၈ || ၂၄၈၈
|-
| {{nihongo|နခခိုရှိခိကျွန်း|中甑島}} || {{coord|31.802107|129.827191|display=inline}} || ၇.၂၉ || ၃၀၈
|-
| {{nihongo|[[ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်း]]|下甑島}} || {{coord|31.704047|129.723703|display=inline}} || ၆၆.၂၇ || ၂၇၈၀
|}

==ကျွန်းငယ်များ==
ကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းငယ်များအားလုံးတွင် လက်ရှိအချိန် (၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ) တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိတော့ပေ။

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ကျွန်း !! ကိုဩဒိနိတ် !! ဧရိယာ (စတုရန်းကီလိုမီတာ)
|-
| {{nihongo|နိုဂျိမ|野島}} || {{coord|31.866071|129.960427|display=inline}} || 0.11
|-
| {{nihongo|ချိခဂျိမ|近島}} || {{coord|31.851494|129.950236|display=inline}} || 0.10
|-
| {{nihongo|ဖုတဂေါ့ဂျိမ|双子島}} || {{coord|31.862180|129.976023|display=inline}} || 0.05
|-
| {{nihongo|အိုခိနိုရှိမ|沖の島}} || {{coord|31.864498|129.984074|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ဘန်းခဲဂျိမ|弁慶島}}# || {{coord|31.773680|129.834574|display=inline}} || 0.02
|-
| {{nihongo|ခဆဲတိုး|筒島}} || {{coord|31.866938|129.953346|display=inline}} || 0.02
|-
| {{ill|နပိုလီယန်ကျောက်ဆောင်|ja|ナポレオン岩}} || {{coord|31.703060|129.687216|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|ယုရရှိမ|由良島}}&lt;ref&gt;[http://www.koshikijima.net/kanko-kasima/yurajima.html Yurajima photo]&lt;/ref&gt; || {{coord|31.743005|129.755239|display=inline}} || 0.01
|-
| {{nihongo|မဆွတ်ရှိမ|松島}} || {{coord|31.866748|129.948315|display=inline}} || 0.004
|}

==သမိုင်းကြောင်း==
မဲဂျိခေတ်ကာအတွင်းတွင် ကျွန်းစုတွင် ရွာပေါင်း ၁၄ ရွာ ရှိခဲ့သည်။ ထိုရွာများကို ဆဆွတ်မပြည်နယ်၊ ရှိခိဂျိမ-ဂွန်း၏ လက်အောက်တွင် ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းများကို ခမိခိုရှိခိရွာနှင့် ရှိမိုခိုရှိခိရွာအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းစုကို ဆဆွတ်မ-ဂွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ပြန်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ခရှိမရွာနှင့် ဆတိုရွာဟူ၍ ရွာနှစ်ရွာကွဲထွက်သွားပြန်ကာ စုစုပေါင်း ရွာလေးခု ရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ် &quot;ဟဲဆဲဒေသများပေါင်းစပ်မှု&quot; အတွင်း ကျွန်းများကို ကျူးရှူးကျွန်းကမ်းခြေရှိ ဆန်းဒိုင်းမြို့နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။

==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ==
BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းစုကို ငှက်များအတွက်အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းစုတွင် Japanese wood pigeons နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့်ငှက်များ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။&lt;ref name=bli&gt; {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/koshikijima-islands-iba-japan|title= Koshikijima islands|author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 28 January 2021}}&lt;/ref&gt;

==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာ==
ရှိမိုခိုရှိခိကျွန်းမှ ခရီးသွားလမ်းကြောင်းအတိုင်း လည်ပတ်သွားရောက်နိုင်ကာ များစွာသော လှပသည့် ကမ်းခြေကျောက်ဆောင်များနှင့် ကျွန်းစုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.kagoshima-kankou.com/guide/10479/ 甑島：国内屈指の断崖･奇岩クルージング！（観光船かのこ）]&lt;/ref&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
* [https://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=en&amp;ie=UTF8&amp;ll=31.753277,129.784241&amp;spn=0.307698,0.726471&amp;t=k&amp;om=1 Map at Google Maps]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/kamikosiki-map.html Detailed map of Kami-Koshiki-jima]
* [http://www.koshikijima.net/a-home/simokosiki-map.html Detailed map of Shimo-Koshiki-jima]

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>5oz8h0lag2f9g58owkxjuy4z9r1hzra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခုရိုရှိမ (အဲဟိမဲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293664</id>
    <revision>
      <id>1061431</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; '''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="l3gth77bn4cf5m7y6zwda4z7h98ys2e" xml:space="preserve">
'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>l3gth77bn4cf5m7y6zwda4z7h98ys2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061432</id>
      <parentid>1061431</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1061432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1121" sha1="4h22t2d8hdkmw3rb55fw4ovdj700sgc" xml:space="preserve">
'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။:&lt;ref name=&quot;choshi&quot;&gt;{{cite book
  | editor = Ikatachōshi Editing Committee
  | language = Japanese
  | title = {{nihongo|Ikata Town History|伊方町誌|Ikatachōshi}}
  | publisher = Town of Ikata, printed by DAI-ICHI HOKI Publishing
  | date = March 31, 1987 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>4h22t2d8hdkmw3rb55fw4ovdj700sgc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061433</id>
      <parentid>1061432</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1061433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="lcx72rupqxjofu7lkzxigm171ggaei9" xml:space="preserve">[[Image:Kuroshima Island in Ikata.jpg|right|thumb|200px|[[ဆဒမိဆခိကျွန်းဆွယ်]]မှ မြင်ရသည့် ခုရိုရှိမ၏ မြင်ကွင်း]]

'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။:&lt;ref name=&quot;choshi&quot;&gt;{{cite book
  | editor = Ikatachōshi Editing Committee
  | language = Japanese
  | title = {{nihongo|Ikata Town History|伊方町誌|Ikatachōshi}}
  | publisher = Town of Ikata, printed by DAI-ICHI HOKI Publishing
  | date = March 31, 1987 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|33|27|22|N|132|20|55|E|type:isle_region:JP|display=title}}</text>
      <sha1>lcx72rupqxjofu7lkzxigm171ggaei9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061434</id>
      <parentid>1061433</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="5mrq7iseyptmysc1q6dof6z5fznvxns" xml:space="preserve">[[Image:Kuroshima Island in Ikata.jpg|right|thumb|200px|[[ဆဒမိဆခိကျွန်းဆွယ်]]မှ မြင်ရသည့် ခုရိုရှိမ၏ မြင်ကွင်း]]

'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။:&lt;ref name=&quot;choshi&quot;&gt;{{cite book
  | editor = Ikatachōshi Editing Committee
  | language = Japanese
  | title = {{nihongo|Ikata Town History|伊方町誌|Ikatachōshi}}
  | publisher = Town of Ikata, printed by DAI-ICHI HOKI Publishing
  | date = March 31, 1987 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|33|27|22|N|132|20|55|E|type:isle_region:JP|display=title}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>5mrq7iseyptmysc1q6dof6z5fznvxns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061435</id>
      <parentid>1061434</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="qbt1p9vifl51zrq1a06u6d08xaiejpn" xml:space="preserve">[[Image:Kuroshima Island in Ikata.jpg|right|thumb|200px|[[ဆဒမိဆခိကျွန်းဆွယ်]]မှ မြင်ရသည့် ခုရိုရှိမ၏ မြင်ကွင်း]]

'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။:&lt;ref name=&quot;choshi&quot;&gt;{{cite book
  | editor = Ikatachōshi Editing Committee
  | language = Japanese
  | title = {{nihongo|Ikata Town History|伊方町誌|Ikatachōshi}}
  | publisher = Town of Ikata, printed by DAI-ICHI HOKI Publishing
  | date = March 31, 1987 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|33|27|22|N|132|20|55|E|type:isle_region:JP|display=title}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>qbt1p9vifl51zrq1a06u6d08xaiejpn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061436</id>
      <parentid>1061435</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="mwak6fqtw0jjijvv44g9polbniffxwj" xml:space="preserve">[[Image:Kuroshima Island in Ikata.jpg|right|thumb|200px|[[ဆဒမိဆခိကျွန်းဆွယ်]]မှ မြင်ရသည့် ခုရိုရှိမ၏ မြင်ကွင်း]]

'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။:&lt;ref name=&quot;choshi&quot;&gt;{{cite book
  | editor = Ikatachōshi Editing Committee
  | language = Japanese
  | title = {{nihongo|Ikata Town History|伊方町誌|Ikatachōshi}}
  | publisher = Town of Ikata, printed by DAI-ICHI HOKI Publishing
  | date = March 31, 1987 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|33|27|22|N|132|20|55|E|type:isle_region:JP|display=title}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>mwak6fqtw0jjijvv44g9polbniffxwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061439</id>
      <parentid>1061436</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1807" sha1="ft2vth5y43qo179cyhofv582kyub1k2" xml:space="preserve">[[Image:Kuroshima Island in Ikata.jpg|right|thumb|200px|[[ဆဒမိဆခိကျွန်းဆွယ်]]မှ မြင်ရသည့် ခုရိုရှိမ၏ မြင်ကွင်း]]

'''ခုရိုရှိမ''' (黒島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိခိုခုကျွန်း]]ကမ်းလွန် [[အိဝပင်လယ်]] ([[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]) တွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ|အိခတမြို့]]က ပိုင်ဆိုင်သည်။:&lt;ref name=&quot;choshi&quot;&gt;{{cite book
  | editor = Ikatachōshi Editing Committee
  | language = Japanese
  | title = {{nihongo|Ikata Town History|伊方町誌|Ikatachōshi}}
  | publisher = Town of Ikata, printed by DAI-ICHI HOKI Publishing
  | date = March 31, 1987 }}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|33|27|22|N|132|20|55|E|type:isle_region:JP|display=title}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ]]</text>
      <sha1>ft2vth5y43qo179cyhofv582kyub1k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>293665</id>
    <revision>
      <id>1061437</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="ibdkb7lilp9f91ouebb5374eg3xki5t" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>ibdkb7lilp9f91ouebb5374eg3xki5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အိခတမြို့၊ အဲဟိမဲ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>293666</id>
    <revision>
      <id>1061440</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြို့များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="8lkjtigkmm34jw5edw9qw5cd8lhpl47" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>8lkjtigkmm34jw5edw9qw5cd8lhpl47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိအိအိုးရှိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293667</id>
    <revision>
      <id>1061441</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; '''နိအိအိုးရှိမ''' (新居大島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[နိအိဟမမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="3tzxlubuwptm65xf5fjgqxd05ovxvyk" xml:space="preserve">
'''နိအိအိုးရှိမ''' (新居大島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[နိအိဟမမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို တစ်ခါတရံ &quot;အိုးရှိမ&quot;(大島) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်လည်း ရှိသည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>3tzxlubuwptm65xf5fjgqxd05ovxvyk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061442</id>
      <parentid>1061441</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1061442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="roj6jvomlj6deaw4dcw6ygvkamkuxhm" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိအိအိုးရှိမ
| native_name             = 新居大島
| nickname                = 
| image                   = Nii-Oshima, Csi-74-9 c19b 2.jpg
| image_size              = 300px
| image_caption           = 
| image_alt               = 
| pushpin_map             = Japan Ehime Prefecture#Japan
| map_caption             = Location in Japan
| pushpin_relief          = 1
| location                = [[Geiyo Islands]] ([[Seto Inland Sea]])
| coordinates             = {{coord|33|59|51|N|133|21|45|E|region:JP-38_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 1
| major_islands           = 
| area_km2                = 2.13
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 
| length_footnotes        = 
| width_km                = 
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = 9.1
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| elevation_footnotes     = 
| highest_mount           = 
| Country_heading         = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = 
| country_admin_divisions = 
| country_admin_divisions_title_1 = 
| country_admin_divisions_1 = 
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_capital         = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| country_leader_title    = 
| country_leader_name     = 
| country_1               = 
| country_1_admin_divisions_title = 
| country_1_admin_divisions = 
| country_1_admin_divisions_title_1 = 
| country_1_admin_divisions_1 = 
| country_1_admin_divisions_title_2 = 
| country_1_admin_divisions_2 = 
| country_1_capital_city  = 
| country_1_largest_city  = 
| country_1_largest_city_population = 
| country_1_leader_title  = 
| country_1_leader_name   = 
| demonym                 = 
| population              = 280
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| density_footnotes       = 
| ethnic_groups           = Japanese
| website                 = 
| additional_info         = 
}}

'''နိအိအိုးရှိမ''' (新居大島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[နိအိဟမမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို တစ်ခါတရံ &quot;အိုးရှိမ&quot;(大島) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်လည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=（急）大島宮ノ谷地区 |url=https://www.pref.ehime.jp/page/1962.html |website=愛媛県庁公式ホームページ |publisher=愛媛県 |date=2023-09-01 |access-date=2026-01-23 |language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>roj6jvomlj6deaw4dcw6ygvkamkuxhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061444</id>
      <parentid>1061442</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="m90a3uhaj6xre4xxdk2ahd9jf13nj3z" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိအိအိုးရှိမ
| native_name             = 新居大島
| nickname                = 
| image                   = Nii-Oshima, Csi-74-9 c19b 2.jpg
| image_size              = 300px
| image_caption           = 
| image_alt               = 
| pushpin_map             = Japan Ehime Prefecture#Japan
| map_caption             = Location in Japan
| pushpin_relief          = 1
| location                = [[Geiyo Islands]] ([[Seto Inland Sea]])
| coordinates             = {{coord|33|59|51|N|133|21|45|E|region:JP-38_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 1
| major_islands           = 
| area_km2                = 2.13
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 
| length_footnotes        = 
| width_km                = 
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = 9.1
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| elevation_footnotes     = 
| highest_mount           = 
| Country_heading         = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = 
| country_admin_divisions = 
| country_admin_divisions_title_1 = 
| country_admin_divisions_1 = 
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_capital         = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| country_leader_title    = 
| country_leader_name     = 
| country_1               = 
| country_1_admin_divisions_title = 
| country_1_admin_divisions = 
| country_1_admin_divisions_title_1 = 
| country_1_admin_divisions_1 = 
| country_1_admin_divisions_title_2 = 
| country_1_admin_divisions_2 = 
| country_1_capital_city  = 
| country_1_largest_city  = 
| country_1_largest_city_population = 
| country_1_leader_title  = 
| country_1_leader_name   = 
| demonym                 = 
| population              = 280
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| density_footnotes       = 
| ethnic_groups           = Japanese
| website                 = 
| additional_info         = 
}}

'''နိအိအိုးရှိမ''' (新居大島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[နိအိဟမမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို တစ်ခါတရံ &quot;အိုးရှိမ&quot;(大島) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်လည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=（急）大島宮ノ谷地区 |url=https://www.pref.ehime.jp/page/1962.html |website=愛媛県庁公式ホームページ |publisher=愛媛県 |date=2023-09-01 |access-date=2026-01-23 |language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>m90a3uhaj6xre4xxdk2ahd9jf13nj3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061445</id>
      <parentid>1061444</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3383" sha1="4192pszemn45wh0h60waas1ttyquko1" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိအိအိုးရှိမ
| native_name             = 新居大島
| nickname                = 
| image                   = Nii-Oshima, Csi-74-9 c19b 2.jpg
| image_size              = 300px
| image_caption           = 
| image_alt               = 
| pushpin_map             = Japan Ehime Prefecture#Japan
| map_caption             = Location in Japan
| pushpin_relief          = 1
| location                = [[Geiyo Islands]] ([[Seto Inland Sea]])
| coordinates             = {{coord|33|59|51|N|133|21|45|E|region:JP-38_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 1
| major_islands           = 
| area_km2                = 2.13
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 
| length_footnotes        = 
| width_km                = 
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = 9.1
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| elevation_footnotes     = 
| highest_mount           = 
| Country_heading         = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = 
| country_admin_divisions = 
| country_admin_divisions_title_1 = 
| country_admin_divisions_1 = 
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_capital         = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| country_leader_title    = 
| country_leader_name     = 
| country_1               = 
| country_1_admin_divisions_title = 
| country_1_admin_divisions = 
| country_1_admin_divisions_title_1 = 
| country_1_admin_divisions_1 = 
| country_1_admin_divisions_title_2 = 
| country_1_admin_divisions_2 = 
| country_1_capital_city  = 
| country_1_largest_city  = 
| country_1_largest_city_population = 
| country_1_leader_title  = 
| country_1_leader_name   = 
| demonym                 = 
| population              = 280
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| density_footnotes       = 
| ethnic_groups           = Japanese
| website                 = 
| additional_info         = 
}}

'''နိအိအိုးရှိမ''' (新居大島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[နိအိဟမမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို တစ်ခါတရံ &quot;အိုးရှိမ&quot;(大島) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်လည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=（急）大島宮ノ谷地区 |url=https://www.pref.ehime.jp/page/1962.html |website=愛媛県庁公式ホームページ |publisher=愛媛県 |date=2023-09-01 |access-date=2026-01-23 |language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>4192pszemn45wh0h60waas1ttyquko1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1061446</id>
      <parentid>1061445</parentid>
      <timestamp>2026-11-04T11:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1061446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3538" sha1="k0r6haff4tgaab4xj6rjgifvkau0u68" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = နိအိအိုးရှိမ
| native_name             = 新居大島
| nickname                = 
| image                   = Nii-Oshima, Csi-74-9 c19b 2.jpg
| image_size              = 300px
| image_caption           = 
| image_alt               = 
| pushpin_map             = Japan Ehime Prefecture#Japan
| map_caption             = Location in Japan
| pushpin_relief          = 1
| location                = [[Geiyo Islands]] ([[Seto Inland Sea]])
| coordinates             = {{coord|33|59|51|N|133|21|45|E|region:JP-38_type:isle|display=inline,title}}
| archipelago             = 
| total_islands           = 1
| major_islands           = 
| area_km2                = 2.13
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 
| length_footnotes        = 
| width_km                = 
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = 9.1
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 
| elevation_footnotes     = 
| highest_mount           = 
| Country_heading         = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = 
| country_admin_divisions = 
| country_admin_divisions_title_1 = 
| country_admin_divisions_1 = 
| country_admin_divisions_title_2 = 
| country_admin_divisions_2 = 
| country_capital         = 
| country_largest_city    = 
| country_largest_city_population = 
| country_leader_title    = 
| country_leader_name     = 
| country_1               = 
| country_1_admin_divisions_title = 
| country_1_admin_divisions = 
| country_1_admin_divisions_title_1 = 
| country_1_admin_divisions_1 = 
| country_1_admin_divisions_title_2 = 
| country_1_admin_divisions_2 = 
| country_1_capital_city  = 
| country_1_largest_city  = 
| country_1_largest_city_population = 
| country_1_leader_title  = 
| country_1_leader_name   = 
| demonym                 = 
| population              = 280
| population_as_of        = 2013
| density_km2             = 
| density_footnotes       = 
| ethnic_groups           = Japanese
| website                 = 
| additional_info         = 
}}

'''နိအိအိုးရှိမ''' (新居大島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အဲဟိမဲခရိုင်]]၊ [[နိအိဟမမြို့]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းကို တစ်ခါတရံ &quot;အိုးရှိမ&quot;(大島) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်လည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=（急）大島宮ノ谷地区 |url=https://www.pref.ehime.jp/page/1962.html |website=愛媛県庁公式ホームページ |publisher=愛媛県 |date=2023-09-01 |access-date=2026-01-23 |language=ja}}&lt;/ref&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အဲဟိမဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>k0r6haff4tgaab4xj6rjgifvkau0u68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မော်ဂျူး:Location map/data/Japan Ehime Prefecture</title>
    <ns>828</ns>
    <id>293668</id>
    <revision>
      <id>1061443</id>
      <timestamp>2026-11-04T11:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;return { 	name = 'Ehime Prefecture', 	top = 34.344, 	bottom = 32.84, 	left = 131.945, 	right = 133.742, 	image = 'Ehime géolocalisation.svg', 	image1 = 'Ehime géolocalisation relief.svg' }&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1061443</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="190" sha1="mekri87xlpu1zj1p7yqyy9fs37cxexf" xml:space="preserve">return {
	name = 'Ehime Prefecture',
	top = 34.344,
	bottom = 32.84,
	left = 131.945,
	right = 133.742,
	image = 'Ehime géolocalisation.svg',
	image1 = 'Ehime géolocalisation relief.svg'
}</text>
      <sha1>mekri87xlpu1zj1p7yqyy9fs37cxexf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>