တောင်ဇလပ်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>တောင်ဇလပ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3736</id>
    <revision>
      <id>1062795</id>
      <parentid>806515</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7404" sha1="oivekbq1sa5l5nkn3tpww1f1vm9m0uj" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| image = Alpenroos.jpg
| image_caption = ''[[:en:Rhododendron ferrugineum]]''
| display_parents = 2
| taxon = Rhododendron
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]]&lt;ref name=LSPR&gt;{{cite book |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/404/mode/1up |last=Linnaeus |first=C. |author-link=ကားလ် လင်းနီးယပ် |title=Species Plantarum |volume=Tomus I |chapter=Rhododendron |page=392 |year=1753 |publisher=Laurentii Salvii |location=Stockholm |access-date=15 June 2014}}&lt;/ref&gt;
| type_species = ''[[:en:Rhododendron ferrugineum]]'' 
| type_species_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]]
| subdivision_ranks = Subgenera{{sfnp|Goetsch |Eckert |Hall|2005 |ref=Goetsch}} 
| subdivision =
* ''[[:en:Rhododendron subg. Azaleastrum|Azaleastrum]]''
* ''[[:en:Rhododendron subg. Choniastrum|Choniastrum]]''
* ''[[:en:Rhododendron subg. Hymenanthes|Hymenanthes]]''
* ''[[:en:Rhododendron subg. Rhododendron|Rhododendron]]''
* ''[[:en:Rhododendron subg. Therorhodion|Therorhodion]]''
'''Former subgenera''':&lt;br&gt;
* ''Candidastrum''
* ''Mumeazalea''
* ''[[:en:Rhododendron subg. Pentanthera|Pentanthera]]''
* ''[[:en:Rhododendron subg. Tsutsusi|Tsutsusi]]'' 
|synonyms_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:327085-2#synonyms |title=''Rhododendron'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215224409/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:327085-2#synonyms |archive-date=15 December 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|synonyms={{collapsible list|
*''Anthodendron'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Azaleastrum'' &lt;small&gt;Rydb.&lt;/small&gt;
*''× Azaleodendron'' &lt;small&gt;Rodigas&lt;/small&gt;
*''Biltia'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
*''Candollea'' &lt;small&gt;Baumg.&lt;/small&gt;
*''Chamaecistus'' &lt;small&gt;Regel&lt;/small&gt;
*''Chamaerhododendron'' &lt;small&gt;Bubani&lt;/small&gt;
*''Chamaerhododendros'' &lt;small&gt; Duhamel&lt;/small&gt;
*''Diplarche'' &lt;small&gt;Hook.f. &amp; Thomson&lt;/small&gt;
*''Dulia'' &lt;small&gt;Adans.&lt;/small&gt;
*''Haustrum'' &lt;small&gt;Noronha&lt;/small&gt;
*''Hochenwartia'' &lt;small&gt;Crantz&lt;/small&gt;
*''Hymenanthes'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
*''Iposues'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''× Ledodendron'' &lt;small&gt;F.de Vos&lt;/small&gt;
*''Ledum'' &lt;small&gt;Ruppius ex L.&lt;/small&gt;
*''Loiseleria'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
*''Menziesia'' &lt;small&gt;Sm.&lt;/small&gt;
*''Osmothamnus'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
*''Plinthocroma '' &lt;small&gt;Dulac&lt;/small&gt;
*''× Rhodazalea'' &lt;small&gt; Anon.&lt;/small&gt;
*''Rhodora'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''Rhodothamnus'' &lt;small&gt;Lindl. &amp; Paxton&lt;/small&gt;
*''Stemotis'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Theis'' &lt;small&gt;Salisb. ex DC.&lt;/small&gt;
*''Therorhodion'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
*''Tsusiophyllum'' &lt;small&gt;Maxim.&lt;/small&gt;
*''Vireya'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
*''Waldemaria'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
}}}}
'''တောင်ဇလပ်'''ကို လက်ထုတ်သိမ်ဟုလည်း ‌ခေါ်သည်။ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ‘ရိုက်ရှား တိုမင်တို စား’ဟု‌ခေါ်၍၊ ‘အဲ‌ပေါ့ ဆီ‌နေဆီအီး’ မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။ ‌တောင်ဇလပ်ပင်သည် အမြင့်‌ပေ ၄၀ ထိ ကြီးထွားနိုင်၍ လုံးပတ် ၃-၄ ‌ပေ ရှိနိုင် သည်။ အထက်နှင့် ‌အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ လယ်ကွင်းများ၊ ‌တောင်နိမ့် သစ်‌တောများတွင် ‌ပေါက်‌ရောက်ကြသည်။ အသားမှာဖြူ၍ အ‌တော်အတန် မာ‌ကျောသည်။ အသားကုဗ‌ပေ တစ်ပေလျှင် အ‌လေးချိန်‌ပေါင် ၄၀ မျှရှိ သည်။ ထိုအသားကို အိမ်‌ထောင်ပရိ‌ဘောဂပစ္စည်းများ၊ ‌သေတ္တာနှင့် ဘီးများပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။

ပန်းပုနှင့် ပန်းပွတ်လုပ်ငန်းများအတွက်သုံးရန်လည်း အ‌ကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ အရွက်များမှ မဲနယ်ရောင် ဆိုး‌ဆေးတစ်မျိုးထွက်၍ အ‌စေ့များကို စားနိုင်သည်။ အ‌ခေါက်နှင့် အမြစ်များကို ‌မြွေ၊ ကင်းမြီး‌ကောက်ကဲ့ သို့‌သော အဆိပ်ရှိသတ္တဝါများကိုက်လျှင် အဆိပ်‌ဖြေ‌ဆေးအဖြစ် သုံးကြသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တွင်မူ တောင်ဇလပ်ပန်းကို အမျိုးသားပန်းအဖြစ် အမြတ်တနိုး တန်ဘိုးထားကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[သစ်တောဦးစီးဌာန]]မှ [[တောင်ဇလပ်ဖြူ]]၊ [[တောင်ဇလပ်နီ]]၊ [[တောင်ဇလပ်ဝါ]] အပင်မျိုးစိတ်များကို [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးတုန်းမည့်အန္တရာယ်]]ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ရမည့် သဘာဝအပင်စာရင်းတွင် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2020/10/26/232336.html |title=တောင်ဇလပ်ပန်းနှင့် ချင်းသစ်ခွတို့အား ခူးယူဖျက်ဆီးပါက အရေးယူတော့မည် |accessdate=၂၀၂၁-၁၀-၂၅ |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=''The Irrawaddy'' |}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://myanmar.mmtimes.com/news/145171.html |title=တောင်ဇလပ်ပင်နှင့်သစ်ခွမျိုးစိတ်များ မျိုးသုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ကြုံတွေ့နေ၍ ကာကွယ်သည့်အပင်စာရင်း၌ထည့်သွင်း |accessdate=၂၀၂၁-၁၀-၂၆ |last= |first= |coauthors= |date= |work= |publisher=''[[The Myanmar Times]]'' |10= |archive-date=26 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026024552/https://myanmar.mmtimes.com/news/145171.html }}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:နီပေါနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများ]]
{{tree-stub}}</text>
      <sha1>oivekbq1sa5l5nkn3tpww1f1vm9m0uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခရစ္စတီယာနို ရော်နယ်လ်ဒို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3773</id>
    <revision>
      <id>1062742</id>
      <parentid>1062022</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:51:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79021" sha1="fue6a76ygp18wmrt9vjgmjdf5pxf8oz" xml:space="preserve">{{Short description|ပေါ်တူဂီ ဘောလုံးအားကစားသမားတစ်ဦး၊ ၁၉၈၅ ဖွား}}
{{Infobox football biography
| name = Cristiano Ronaldo&lt;br/&gt;{{nobold|{{post-nominals|post-noms=[[Order of Prince Henry|GOIH]] [[Order of Merit (Portugal)|ComM]]}}}}
| image = Cristiano Ronaldo Croatia v Portugal 2 July 2026-075 (cropped).jpg
| caption = Ronaldo with [[Portugal national football team|Portugal]] at the [[2026 FIFA World Cup]]
| full_name = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf |title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF |publisher=[[FIFA]] |page=5 |date=16 December 2017 |access-date=23 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171223004345/https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf |archive-date=23 December 2017 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1985|2|5|df=y}}&lt;ref name=&quot;AtFeet&quot;/&gt;
| birth_place = [[Funchal]], Madeira, Portugal
| height = 1.87 m{{refn|group=note|Varies between 1.85 and 1.89 metres by source. [[FIFA]] gives 1.85,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Portugal (POR) |publisher=[[FIFA]] |page=22 |date=18 December 2022 |access-date=20 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=
18 December 2022 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Real Madrid CF|Real Madrid]] 1.87,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.realmadrid.com/en/football/squad/cristiano-ronaldo-dos-santos?pid=1330528088945 |title=Cristiano Ronaldo (CR7) {{!}} Official Website |date=2018 |publisher=[[Real Madrid CF]] |website=realmadrid.com
|access-date=29 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129183438/https://www.realmadrid.com/en/football/squad/cristiano-ronaldo-dos-santos?pid=1330528088945 |archive-date=29 January 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; and the [[Portuguese Football Federation]] 1.89 m.&lt;ref name=&quot;FPF&quot;/&gt;}}
| position = [[Forward (association football)|Forward]]
| currentclub = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]
| clubnumber = 7
| youthyears1 = 1992–1995
| youthclubs1 = [[CF Andorinha|Andorinha]]
| youthyears2 = 1995–1997
| youthclubs2 = [[C.D. Nacional|Nacional]]
| youthyears3 = 1997–2002
| youthclubs3 = [[Sporting CP Youth Academy|Sporting CP]]
| years1 = 2002–2003
| clubs1 = [[Sporting CP B]]
| caps1 = 2
| goals1 = 0
| years2 = 2002–2003
| clubs2 = [[Sporting CP]]
| caps2 = 25
| goals2 = 3
| years3 = 2003–2009
| clubs3 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
| caps3 = 196
| goals3 = 84
| years4 = 2009–2018
| clubs4 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]]
| caps4 = 292
| goals4 = 311
| years5 = 2018–2021
| clubs5 = [[Juventus FC|Juventus]]
| caps5 = 98
| goals5 = 81
| years6 = 2021–2022
| clubs6 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
| caps6 = 40
| goals6 = 19
| years7 = 2023–
| clubs7 = [[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]
| caps7 = 107
| goals7 = 102&lt;!-- LEAGUE ONLY --&gt;
| nationalyears1 = 2001
| nationalteam1 = [[Portugal national under-15 football team|Portugal U15]]
| nationalcaps1 = 9
| nationalgoals1 = 7
| nationalyears2 = 2001–2002
| nationalteam2 = [[Portugal national under-17 football team|Portugal U17]]
| nationalcaps2 = 7
| nationalgoals2 = 5
| nationalyears3 = 2003
| nationalteam3 = [[Portugal national under-20 football team|Portugal U20]]
| nationalcaps3 = 5
| nationalgoals3 = 1
| nationalyears4 = 2002–2003
| nationalteam4 = [[Portugal national under-21 football team|Portugal U21]]
| nationalcaps4 = 10
| nationalgoals4 = 3
| nationalyears5 = 2004
| nationalteam5 = [[Portugal Olympic football team|Portugal U23]]
| nationalcaps5 = 3
| nationalgoals5 = 2
| nationalyears6 = 2003–
| nationalteam6 = [[Portugal national football team|Portugal]]
| nationalcaps6 = [[List of men's footballers with 100 or more international caps#Men's footballers with 100 or more international caps|233]]
| nationalgoals6 = [[List of international goals scored by Cristiano Ronaldo|146]]
| club-update = 22:00, 21 May 2026 (UTC)
| nationalteam-update = 22:10, 6 July 2026 (UTC)
| medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}}&lt;!--DO NOT EDIT OUT HOST NATION FOR TEAM COMPETITIONS--&gt;
{{MedalCountry|{{fb|POR}}}}
{{Medal|Competition|[[UEFA European Championship]]}}
{{Medal|W|[[UEFA Euro 2016|2016 France]]|}}
{{Medal|RU|[[UEFA Euro 2004|2004 Portugal]]|}}
{{Medal|3rd|[[UEFA Euro 2012|2012 Poland-Ukraine]]|{{refn|group=note|Although there was no third-place playoff, both losing semi-finalists (Germany and Portugal) were awarded bronze medals by UEFA.&lt;ref name=regulations2012&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/competitions/euro/91/87/57/918757_download.pdf |title=Regulations for UEFA Euro 2012 |publisher=UEFA |date=September 2009 |access-date=29 December 2020 |archive-date=15 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215034039/https://www.uefa.com/multimediafiles/download/competitions/euro/91/87/57/918757_download.pdf}}&lt;/ref&gt;}}}}
{{Medal|Competition|[[FIFA Confederations Cup]]}}
{{Medal|3rd|[[2017 FIFA Confederations Cup|2017 Russia]]|}}
{{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}}
{{Medal|W|[[2019 UEFA Nations League Finals|2019 Portugal]]|}}
{{Medal|W|[[2025 UEFA Nations League Finals|2025 Germany]]|}}
| module = {{Infobox person|embed=yes
| website = {{URL|https://cristianoronaldo.com}}
| signature = Cristiano Ronaldo Signature.svg
| signature_alt = Cristiano Ronaldo signature}}
}}

'''ခရစ်စတီယာနို ရော်နယ်ဒို ဒို့စ် ဆန်းတို့စ် အာဗဲရိုး''' ({{lang-en|Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro}}){{efn|{{IPA|pt-PT|kɾiʃˈtjɐnu ʁuˈnaldu duʃ ˈsɐ̃tuz‿aˈvɐjɾu, kɾɨʃˈ-|small=no}}.}} ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူသည် ပေါ်တူဂီလက်ရွေးစင်အသင်းနှင့် ဆော်ဒီပရိုလိဂ်ကလပ် အယ်လ်-နက်ဆာ (Al-Nassr) အသင်းတို့တွင် ရှေ့တန်းတိုက်စစ်မှူးအဖြစ် ကစားနေပြီး အသင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူထားသည့် ပေါ်တူဂီပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ရော်နယ်ဒိုကို ဘောလုံးသမိုင်းတစ်လျှောက်နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံသမိုင်းတွင် အကောင်းဆုံး ဘောလုံးသမားတစ်ဦးအဖြစ် လူအများက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သတ်မှတ်ထားကြသည်။ သူသည် မိမိ၏ ကစားသမားဘဝသက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဆုတံဆိပ်များစွာ ဆွတ်ခူးခဲ့ပြီး ယင်းတို့အထဲတွင် အကောင်းဆုံးဘောလုံးသမားဆု (Ballon d'Or) ၅ ကြိမ်၊ ဥရောပအကောင်းဆုံးကစားသမားဆု (UEFA Men's Player of the Year) ၃ ကြိမ် (စံချိန်တင်) နှင့် ဥရောပရွှေဖိနပ်ဆု (European Golden Shoes) ၄ ကြိမ်တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးဘောလုံးသမားဆု (FIFA World's Best Player) ကိုလည်း ၅ ကြိမ်တိုင်တိုင် ရရှိခဲ့သည်။{{refn|group=note|The terminology for the award has varied. Ronaldo received three Ballons d'Or as awarded by ''[[France Football]]'' magazine ([[2008 Ballon d'Or|2008]], [[2016 Ballon d'Or|2016]], [[2017 Ballon d'Or|2017]]) and two [[FIFA Ballon d'Or|FIFA Ballons d'Or]] ([[2013 FIFA Ballon d'Or|2013]], [[2014 FIFA Ballon d'Or|2014]]) as well as the [[2008 FIFA World Player of the Year]] and [[The Best FIFA Football Awards 2016|2016]] and [[The Best FIFA Football Awards 2017|2017]] [[The Best FIFA Men's Player|Best FIFA Men's Player]] awards.}}

'''&quot;CR7&quot; (စီအာဆဲဗင်း)''' ဟု လူသိများသည့် ရော်နယ်ဒိုသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးသမိုင်းတွင် ဆုဖလားအများဆုံး ရရှိထားသည့် ကစားသမားများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကစားသမားဘဝတစ်ခုလုံးတွင် ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား ၅ ကြိမ်၊ ယူအီးအက်ဖ်အေ နေရှင်လိဂ်ဖလား ၂ ကြိမ်နှင့် ယူရိုဖလား ၁ ကြိမ် အပါအဝင် စုစုပေါင်း ဆုဖလား ၃၅ လုံး ဆွတ်ခူးထားသည်။ သူသည် ချန်ပီယံလိဂ်ပြိုင်ပွဲတွင် သွင်းဂိုးအများဆုံး (၁၄၀ ဂိုး) နှင့် ဂိုးဖန်တီးမှုအများဆုံး (၄၂ ကြိမ်)၊ ယူရိုပြိုင်ပွဲတွင် သွင်းဂိုးအများဆုံး (၁၄ ဂိုး) နှင့် ဂိုးဖန်တီးမှုအများဆုံး (၈ ကြိမ်)၊ နိုင်ငံတကာပွဲ ထွက်ကစားမှုအများဆုံး (၂၃၃ ပွဲ)၊ အမျိုးသားနိုင်ငံတကာ သွင်းဂိုးအများဆုံး (၁၄၆ ဂိုး) နှင့် နိုင်ငံတကာပွဲနိုင်ပွဲအများဆုံး (၁၄၁ ပွဲ) စသည့် စံချိန်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ထို့အပြင် မတူညီသော ကလပ်အသင်း ၄ သင်းတွင် သွင်းဂိုး ၁၀၀ စီ ပြည့်အောင် သွင်းယူနိုင်ခဲ့သည့် တစ်ဦးတည်းသော ကစားသမားဖြစ်ပြီး မတူညီသော ပြည်တွင်းလိဂ် ၄ ခုတွင် ဂိုးသွင်းအများဆုံးကစားသမား ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ကွင်းတွင်းကစားသမားများထဲတွင် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်ပွဲပေါင်း ၁,၃၀၀ ကျော်ဖြင့် ပွဲအများဆုံး ကစားထားသူဖြစ်ပြီး ကလပ်နှင့် နိုင်ငံအသင်းအတွက် တရားဝင်သွင်းဂိုး ၉၇၀ ကျော် သွင်းယူကာ ဘောလုံးသမိုင်းတစ်လျှောက် သွင်းဂိုးအများဆုံးကစားသမားအဖြစ် ရပ်တည်နေသည်။

ရော်နယ်ဒိုကို မာဒေးရားကျွန်းရှိ ဖွန်ချယ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ကစားသမားဘဝကို စပို့တင်းလစ္စဘွန်း (Sporting CP) အသင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် [[မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်|မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်]]အသင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး အသင်း၏ အဓိကမရှိမဖြစ် ကစားသမားတစ်ဦးအဖြစ် ခြေစွမ်းပြကာ ပရီးမီးယားလိဂ်ဖလား ၃ ကြိမ်ဆက်တိုက်၊ ၂၀၀၇-၀၈ ချန်ပီယံလိဂ်ဖလားနှင့် ၂၀၀၈ ဖီဖာကလပ်ကမ္ဘာ့ဖလား (2008 FIFA Club World Cup) တို့ကို ဆွတ်ခူးခဲ့သည်။ ၂၀၀၇-၀၈ ရာသီ ခြေစွမ်းပြမှုများကြောင့် အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ်တွင် ၎င်း၏ ပထမဆုံး Ballon d'Or ဆုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ထိုခေတ်က ကမ္ဘာ့စံချိန်တင် ပြောင်းရွှေ့ကြေး ယူရို ၉၄ သန်း (ပေါင် ၈၀ သန်း) ဖြင့် ရီးရဲလ်မက်ဒရစ်အသင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ သူသည် ရီးရဲလ်မက်ဒရစ်အသင်းကို ဥရောပတွင် ပြန်လည်ကြီးစိုးနိုင်ရန် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ နှင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား ၄ ကြိမ် ရရှိအောင် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ယင်းတို့အထဲတွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်က အသင်း၏ (၁၀) ကြိမ်မြောက် ချန်ပီယံလိဂ်ဖလား (La Décima) ပါဝင်ပြီး ထိုရာသီ၌ သူသည် ချန်ပီယံလိဂ်တစ်ရာသီအတွင်း သွင်းဂိုးအများဆုံးစံချိန်ကို တင်ခဲ့သည်။ မက်ဒရစ်အသင်းနှင့်အတူ လာလီဂါဖလား ၂ ကြိမ် ရရှိခဲ့ကာ ၂၀၁၃၊ ၂၀၁၄၊ ၂၀၁၆ နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တို့တွင် Ballon d'Or ဆုများကို ဆွတ်ခူးခဲ့ပြီး အသင်းသမိုင်းတစ်လျှောက် ဂိုးသွင်းအများဆုံး ကစားသမားလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ရီးရဲလ်မက်ဒရစ် (Real Madrid) အသင်း၏ အကြီးအကဲများနှင့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် ရော်နယ်ဒိုသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် လိဂ်စံချိန်တင်ပြောင်းရွှေ့ကြေး ယူရိုသန်း ၁၀၀ ဖြင့် ဂျူဗင်တပ်စ်အသင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ သူသည် အသင်းအတွက် စီးရီးအေဖလား ၂ ကြိမ်ဆက်တိုက်၊ ကိုပါအီတာလီယာဖလားတို့ကို ရရှိအောင် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် လိဂ်ဂိုးသွင်းအများဆုံးဆု (Capocannoniere) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မန်ချက်စတာယူနိုက်တက်အသင်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သော်လည်း ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အသင်းစီမံခန့်ခွဲသူများနှင့် လူသိရှင်ကြား အငြင်းပွားမှုများဖြစ်ပွားကာ စာချုပ်ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ရော်နယ်ဒိုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်-နက်ဆာအသင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဆော်ဒီပရိုလိဂ်ဖလား ရရှိအောင် အသင်းကို ဦးဆောင်ပေးခဲ့ကာ ၂၀၂၄ နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တို့တွင်လည်း လိဂ်ဂိုးသွင်းအများဆုံးကစားသမား ဖြစ်ခဲ့သည်။

ရော်နယ်ဒိုသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ပေါ်တူဂီလက်ရွေးစင်အသင်းအတွက် ပထမဆုံး ပွဲထွက်ကစားခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင် ပွဲပေါင်း ၂၀၀ ကျော် ကစားပေးထားကာ သမိုင်းတွင် ပွဲအများဆုံးကစားထားသည့် အမျိုးသားဘောလုံးသမား ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 December 2022 |title=Cristiano Ronaldo becomes all-time international cap leader |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2022/12/cristiano-ronaldo-becomes-all-time-international-cap-leader-729651 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810231839/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2022/12/cristiano-ronaldo-becomes-all-time-international-cap-leader-729651 |archive-date=10 August 2023 |access-date=9 August 2023 |website=Guinness World Records }}&lt;/ref&gt; သူသည် ပထမဆုံးနိုင်ငံတကာသွင်းဂိုးကို ယူရို ၂၀၀၄ ပြိုင်ပွဲတွင် သွင်းယူခဲ့ပြီး ပေါ်တူဂီအသင်းကို ဗိုလ်လုပွဲသို့ တက်ရောက်နိုင်အောင် ကူညီပေးခဲ့သည်။ ယူရို ၂၀၀၈ ပြိုင်ပွဲမတိုင်မီတွင် အသင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ယူရို ၂၀၁၆ ပြိုင်ပွဲတွင် ပေါ်တူဂီအသင်းကို သမိုင်းတစ်လျှောက် ပထမဆုံးသော အဓိကဆုဖလား ရရှိအောင် ဦးဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ယူရို ၂၀၂၀ ပြိုင်ပွဲတွင် ဂိုးသွင်းအများဆုံးဆု (Golden Boot) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်တို့တွင် ယူအီးအက်ဖ်အေ နေရှင်လိဂ်ဖလားများကို ရရှိခဲ့ပြီး ပြိုင်ပွဲနှစ်ခုစလုံးတွင် ဂိုးသွင်းအများဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲ ၆ ကြိမ်၌ ဂိုးသွင်းနိုင်သည့် ပထမဆုံးသော ကစားသမား ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသိအများဆုံးနှင့် ဈေးကွက်ဝင်ဆုံး အားကစားသမားတစ်ဦးဖြစ်သည့် ရော်နယ်ဒိုကို ၂၀၂၆၆ ဧပြီလတွင် Sportico က သမိုင်းတစ်လျှောက် တတိယမြောက် ဝင်ငွေအများဆုံး အားကစားသမားအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် Forbes ၏ ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး ဘီလီယံနာစာရင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ၎င်း၏အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ကန်ဒေါ်လာ ၁.၂ ဘီလီယံ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tucker |first1=Hank |title=How Cristiano Ronaldo Became A Billionaire |url=https://www.forbes.com/sites/hanktucker/2026/06/05/how-cristiano-ronaldo-became-a-billionaire/ |access-date=7 June 2026 |work=Forbes Magazine |date=5 June 2026}}&lt;/ref&gt; Time မဂ္ဂဇင်းက ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် သူ့ကို ကမ္ဘာ့ဩဇာအရှိဆုံး လူသား ၁၀၀ စာရင်း၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သူသည် Facebook၊ Twitter၊ YouTube နှင့် Instagram တို့တွင် ဖော်လိုဝါ စုစုပေါင်း ၁ ဘီလီယံကျော်ဖြင့် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်၌ လူကြိုက်အများဆုံး အားကစားသမား ဖြစ်သည်။ ရော်နယ်ဒိုသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဥရောပအကောင်းဆုံးအသင်း (UEFA Ultimate Team of the Year)၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းတစ်လျှောက် အကောင်းဆုံးယူရိုအသင်း (All-time UEFA Euro XI) နှင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် Ballon d'Or အိပ်မက်အသင်း (Ballon d'Or Dream Team) တို့တွင် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ စံချိန်တင် ဂိုးသွင်းယူနိုင်ခဲ့သည့် အောင်မြင်မှုများအတွက် ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖီဖာ (FIFA) က ၎င်းအား ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သော ကစားသမားဘဝ အောင်မြင်မှု အထူးဆု (Outstanding Career Achievement) ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။{{TOC limit|4}}

== အစောပိုင်းဘဝ ==
ခရစ်စတီယာနို ရော်နယ်ဒိုကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီကျွန်းစုတစ်ခုဖြစ်သည့် မာဒေးရား (Madeira) ၏ မြို့တော် ဖွန်ချယ် (Funchal) မြို့ရှိ ဆောင်ပီဒရို (São Pedro) ရပ်ကွက်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အနီးနားရှိ ဆန်တိုအန်တိုနီယို (Santo António) ရပ်ကွက်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Pelos caminhos de Ronaldo |url=https://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/perfil/interior/pelos-caminhos-de-ronaldo-1298338.html/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226052635/https://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/perfil/interior/pelos-caminhos-de-ronaldo-1298338.html/ |archive-date=26 December 2024 |access-date=2026-07-18 |work=Diário de Notícias |language=pt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/05/5896528d22601db9458b4599.html |last=Jimenez |first=Ruben |title=Cristiano turns 32 |work=Marca|location=Spain |date=5 February 2017 |access-date=22 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715151746/http://www.marca.com/en/football/real-madrid/2017/02/05/5896528d22601db9458b4599.html |archive-date=15 July 2017}}&lt;/ref&gt; သူ၏မိခင် မာရီယာ ဒိုလိုရက်စ် ဒို့စ် ဆန်းတို့စ် ဗီဗေးရို့စ် အာဗဲရိုး (Maria Dolores dos Santos Viveiros Aveiro) သည် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတွင် စစ်ကူအချက်အပြုတ်သမားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အိမ်အကူသန့်ရှင်းရေးသမားအဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 July 2018 |title=Família de Cristiano Ronaldo inaugura restaurante em Gramado: 'Me apaixonei pela cidade', diz irmã |url=https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/familia-de-cristiano-ronaldo-inaugura-restaurante-em-gramado-me-apaixonei-pela-cidade-diz-irma.ghtml |access-date=20 November 2023 |website=G1 |language=pt-br |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120134441/https://g1.globo.com/rs/rio-grande-do-sul/noticia/familia-de-cristiano-ronaldo-inaugura-restaurante-em-gramado-me-apaixonei-pela-cidade-diz-irma.ghtml |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 April 2023 |title=Cristiano Ronaldo, do início humilde à grandeza no futebol |url=https://bomdia.ch/cristiano-ronaldo-do-inicio-humilde-a-grandeza-no-futebol/ |access-date=20 November 2023 |website=BOM DIA Suíça |language=pt |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120134442/https://bomdia.ch/cristiano-ronaldo-do-inicio-humilde-a-grandeza-no-futebol/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; သူ၏ဖခင် ဟိုဆေး ဒီနစ် အာဗဲရိုး (José Dinis Aveiro) သည် ဆန်တိုအန်တိုနီယို ဒေသန္တရအဖွဲ့အစည်းတွင် စည်ပင်သာယာ ဥယျာဉ်မှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး အန်ဒိုရင်ညာ (Andorinha) ဘောလုံးကလပ်တွင် အချိန်ပိုင်း ဝတ်စုံနှင့် ပစ္စည်းကိရိယာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူအဖြစ်လည်း ကူညီလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ရော်နယ်ဒို၏ဖခင်သည် ပေါ်တူဂီကိုလိုနီစစ်ပွဲအတွင်း ပေါ်တူဂီတပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အန်ဂိုလာနိုင်ငံ၌ စစ်ပွဲများကို ကိုယ်တိုင်ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ သူသည် ထိုစစ်ပွဲအတွေ့အကြုံများကြောင့် စိတ်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ပြီး တစ်သက်လုံး အရက်စွဲသည့် ဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Doyle |first1=Brian |title=Cristiano Ronaldo: World-Beater |url=https://archive.org/details/cristianoronaldo0000doyl |date=2017 |pages=[https://archive.org/details/cristianoronaldo0000doyl/page/13 13]}}&lt;/ref&gt;

ရော်နယ်ဒိုတွင် ဟူဂို (Hugo) ဟုခေါ်သော အစ်ကိုတစ်ဦးနှင့် အယ်လ်မာ (Elma)၊ လီလီယာနာ ကာတီယာ (Liliana &quot;Kátia&quot; Cátia) ဟုခေါ်သော အစ်မနှစ်ဦး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lewis |first=Tim |date=2008-06-07 |title=He's got the world at his feet |url=https://www.theguardian.com/football/2008/jun/08/manchesterunited.portugal |access-date=2026-07-18 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; သူ၏ဖခင်သည် အမေရိကန်သမ္မတ ရော်နယ် ရေဂင် (Ronald Reagan) ကို အလွန်လေးစားအားကျသဖြင့် ၎င်းကို အစွဲပြု၍ ရော်နယ်ဒိုဟု အမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/early-lead/wp/2016/01/19/cristiano-ronaldo-was-named-after-ronald-reagan-no-really/|title=Cristiano Ronaldo was named after Ronald Reagan. No, really.|quote=My parents named me after [Ronald Reagan] because they both liked this name and thought it sounded strong. [...] I know that my father admired him.|last=Payne|first=Marissa|newspaper=Washington Post|via=GQ|date=19 January 2016|access-date=23 June 2023|archive-date=6 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306034422/https://www.washingtonpost.com/news/early-lead/wp/2016/01/19/cristiano-ronaldo-was-named-after-ronald-reagan-no-really/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ရော်နယ်ဒို၏မိခင်ကမူ ထိုစဉ်က မိသားစုဆင်းရဲလွန်းခြင်း၊ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ အရက်စွဲနေခြင်းနှင့် ကလေးများပြားနေခြင်းတို့ကြောင့် ရော်နယ်ဒိုကို ကိုယ်ဝန်ဖျက်ချရန် ကြိုးစားခဲ့ဖူးသော်လည်း ဆရာဝန်က သဘောမတူသဖြင့် ဖျက်ချခွင့်မရခဲ့ကြောင်း နောက်ပိုင်းတွင် ဖွင့်ဟခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=TNT Sports is not available in your region |url=https://www.tntsports.co.uk/geoblocking.shtml |access-date=2026-07-18 |website=www.tntsports.co.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ronaldo's mother reveals she tried to abort her son |url=https://www.independent.ie/sport/soccer/other-soccer/ronaldos-mother-reveals-she-tried-to-abort-her-son-30441371.html |access-date=30 June 2022 |work=Irish independent |date=18 July 2014 |archive-date=30 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220630105713/https://www.independent.ie/sport/soccer/other-soccer/ronaldos-mother-reveals-she-tried-to-abort-her-son-30441371.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ရော်နယ်ဒိုသည် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော ကက်သလစ်ဘာသာဝင် မိသားစုတွင် ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး မောင်နှမအားလုံးနှင့် အခန်းတစ်ခန်းတည်း အတူတူမျှဝေ နေထိုင်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirror.co.uk |date=2011-07-02 |title=Cristiano Ronaldo spills all to his 'close friend' Jasmine about women, football, cars... and money |url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/cristiano-ronaldo-spills-all-to-his-close-friend-139054 |access-date=2026-07-18 |website=The Mirror |language=en}}&lt;/ref&gt; သူသည် ငယ်စဉ်က ဘရာဇီးဘောလုံးသမားများဖြစ်ကြသည့် ရော်နယ်ဒင်ဟို (Ronaldinho) နှင့် ရော်နယ်ဒို (Ronaldo - ကမ္ဘာဖလားရ နာမည်ကျော်တိုက်စစ်မှူး) တို့ကို အားကျအတုယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.allfootballapp.com/news/EPL/%E2%80%9CLeft-a-beautiful-history-in-football%E2%80%9D-%E2%80%93-Ronaldo-reveals-his-2-idols-in-the-game/2750394|title=&quot;Left a beautiful history in football&quot; – Ronaldo reveals his 2 idols in the game &amp;#124; All Football|website=m.allfootballapp.com}}&lt;/ref&gt;

ရော်နယ်ဒိုသည် ကလေးဘဝ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ အန်ဒိုရင်ညာ (Andorinha) အသင်းတွင် ကစားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နာစီယွန်နယ် (Nacional) အသင်းတွင် နှစ်နှစ်ကြာ ထပ်မံကစားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Bola de Ouro - Ronaldo conquistou primeiro prémio aos oito anos no Andorinha |url=https://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/noticias/interior/bola-de-ouro-ronaldo-conquistou-primeiro-premio-aos-oito-anos-no-andorinha-1066979.html/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241214035816/https://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/noticias/interior/bola-de-ouro-ronaldo-conquistou-primeiro-premio-aos-oito-anos-no-andorinha-1066979.html/ |archive-date=14 December 2024 |access-date=2026-07-18 |work=Diário de Notícias |language=pt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၇ ခုနှစ် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် စပို့တင်းလစ္စဘွန်း (Sporting CP) အသင်း၌ သုံးရက်ကြာ လာရောက်အရွေးခံခဲ့ပြီးနောက် အသင်းက သူ့ကို ပြောင်းရွှေ့ကြေး ပေါင် ၁,၅၀၀ ဖြင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Administrator |first=men |date=2013-01-12 |title=Clash of the Titans |url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/clash-of-the-titans-989542 |access-date=2026-07-18 |website=Manchester Evening News |language=en}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် သူသည် စပို့တင်းလစ္စဘွန်းအသင်း၏ လူငယ်အခြေစိုက်စနစ်သို့ ဝင်ရောက်ရန် မာဒေးရားကျွန်းမှ လစ္စဘွန်းမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး တယ်လ်ဟဲရပ်စ် (Telheiras) ရပ်ကွက်ရှိ Escola EB2 de Telheiras ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Katia Aveiro afirma que &quot;guerra e ditadura&quot; levaram ao alcoolismo do pai |url=https://www.jn.pt/gente/artigo/katia-aveiro-afirma-que-guerra-e-ditadura-levaram-ao-alcoolismo-do-pai/16243190/ |access-date=12 April 2024 |website=Jornal de Notícias |date=25 April 2023 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524081959/https://www.jn.pt/gente/katia-aveiro-afirma-que-guerra-e-ditadura-levaram-ao-alcoolismo-do-pai-16243190.html/amp/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; သူသည် ကျောင်းတွင် အခြားကျောင်းသားများအကြား ရေပန်းစားခဲ့သော်လည်း ကျောင်းစာနှင့် ပညာရေးတာဝန်များကိုမူ ရုန်းကန်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Cristiano Ronaldo tinha medo de ir à escola |url=https://www.cmjornal.pt/tv-media/detalhe/cristiano-ronaldo-tinha-medo-de-ir-a-escola |access-date=18 December 2022 |website=www.cmjornal.pt |date=17 May 2014 |language=PT |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218123649/https://www.cmjornal.pt/tv-media/detalhe/cristiano-ronaldo-tinha-medo-de-ir-a-escola |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 April 2023 |title=Cristiano Ronaldo A história por detrás do alcoolismo do pai de CR7 |url=https://www.impala.pt/famosos/nacionais/cristiano-ronaldo-a-historia-por-detras-do-alcoolismo-do-pai-de-cr7/ |access-date=12 April 2024 |website=Impala |language=pt-PT |archive-date=29 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230429230408/https://www.impala.pt/famosos/nacionais/cristiano-ronaldo-a-historia-por-detras-do-alcoolismo-do-pai-de-cr7/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; တစ်နေ့တွင် ဆရာဖြစ်သူက မိမိကို &quot;မလေးမစားလုပ်သည်&quot; ဟုဆိုကာ ကုလားထိုင်ဖြင့် ကောက်ပေါက်ခဲ့သောကြောင့် ကျောင်းထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;expelled&quot;&gt;{{cite web |title=Cristiano Ronaldo: I was expelled from school for throwing a chair at the teacher |url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/529372/cristiano-ronaldo-i-was-expelled-from-school-for-throwing-a-chair-at-the-teacher |work=Now Magazine |date=6 July 2011 |access-date=22 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150429171348/http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/529372/cristiano-ronaldo-i-was-expelled-from-school-for-throwing-a-chair-at-the-teacher |archive-date=29 April 2015}}&lt;/ref&gt;

ထိုဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် သူ၌ နှလုံးခုန်မြန်သည့်ရောဂါ (Tachycardia) ရှိနေကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့ရာ ၎င်းရောဂါသည် သူ၏ဘောလုံးသမားဘဝကို အဆုံးသတ်သွားစေနိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.britannica.com/biography/Cristiano-Ronaldo |title=Cristiano Ronaldo |newspaper=Encyclopedia Britannica|access-date=11 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812184905/https://www.britannica.com/biography/Cristiano-Ronaldo|archive-date=12 August 2018}}&lt;/ref&gt; သို့ဖြစ်၍ သူသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော နှလုံးခုန်လမ်းကြောင်းများကို လေဆာဖြင့် ဖျက်ဆီးပြီး ပုံမှန်နှလုံးခုန်နှုန်းအတိုင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပေါ်စေသည့် နှလုံးခွဲစိတ်ကုသမှု (Cardiac ablation) ကို ခံယူခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Verma |first1=Atul |last2=Haines |first2=David E. |last3=Boersma |first3=Lucas V. |last4=Sood |first4=Nitesh |last5=Natale |first5=Andrea |last6=Marchlinski |first6=Francis E. |last7=Calkins |first7=Hugh |last8=Sanders |first8=Prashanthan |last9=Packer |first9=Douglas L. |last10=Kuck |first10=Karl-Heinz |last11=Hindricks |first11=Gerhard |last12=Onal |first12=Birce |last13=Cerkvenik |first13=Jeffrey |last14=Tada |first14=Hiroshi |last15=DeLurgio |first15=David B. |date=9 May 2023 |title=Pulsed Field Ablation for the Treatment of Atrial Fibrillation: PULSED AF Pivotal Trial |journal=Circulation |language=en |volume=147 |issue=19 |pages=1422–1432 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.123.063988 |pmid=36877118 |pmc=10158608 |issn=0009-7322}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.news.com.au/sport/football/what-you-didnt-know-about-cristiano-ronaldo/news-story/41e4d9d91b8f3a1d65c3826f00d63d15&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt; ခွဲစိတ်မှုပြုလုပ်ပြီး နာရီပိုင်းအကြာတွင် ကျန်းမာရေးပြန်လည်ကောင်းမွန်လာသဖြင့် ဆေးရုံမှ ဆင်းခွင့်ရခဲ့ပြီး ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဘောလုံးပြန်လည်လေ့ကျင့်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/4382937/Manchester-United-winger-Cristiano-Ronaldo-needed-heart-operation-to-save-career.html&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;

အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ရော်နယ်ဒိုသည် မိမိကိုယ်မိမိ Semi-professional) ဘောလုံးသမားတစ်ဦးအဖြစ် ကစားနိုင်သည့် အရည်အချင်းရှိပြီဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roseiro |first=Bruno |title=Leonel, o homem que faz a Ponte(s): tutor de Ronaldo, aluno de 17,5 valores, uma década com Bento e o (extinto?) Jumilla |url=https://observador.pt/2019/09/03/leonel-o-homem-que-faz-a-pontes-tutor-de-ronaldo-aluno-de-175-valores-uma-decada-com-bento-e-o-extinto-jumilla/ |access-date=7 December 2023 |website=Observador |language=pt-PT |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207221339/https://observador.pt/2019/09/03/leonel-o-homem-que-faz-a-pontes-tutor-de-ronaldo-aluno-de-175-valores-uma-decada-com-bento-e-o-extinto-jumilla/ |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် သူသည် ပညာရေးကို ရပ်တန့်ကာ ဘောလုံးကစားခြင်းတစ်ခုတည်းအပေါ်၌သာ အပြည့်အဝအာရုံစိုက်ရန် မိခင်ဖြစ်သူ၊ စပို့တင်းအသင်းမှ နည်းပြဆရာ လီယွန်နယ် ပွန်တက်စ် (Leonel Pontes) တို့နှင့် သဘောတူညီချက် ရယူခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;expelled&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Castello Branco |first=Igor |date=14 August 2012 |title=Uma década de CR7: atacante vira profissional e logo se torna 'diabólico' |url=https://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2012/08/uma-decada-de-cr7-atacante-vira-profissional-e-logo-se-torna-diabolico.html |access-date=7 December 2023 |website=globoesporte.com |archive-date=16 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816232218/http://globoesporte.globo.com/futebol/futebol-internacional/noticia/2012/08/uma-decada-de-cr7-atacante-vira-profissional-e-logo-se-torna-diabolico.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt; သူသည် ဆဋ္ဌမတန်း (6th grade) အထိသာ ကျောင်းပညာရေးကို သင်ယူခဲ့ပြီး ထို့ထက်ပို၍ ရှေ့ဆက်မတက်ခဲ့ပေ။&lt;ref&gt;{{Cite web |agency=[[EFE]] |date=4 August 2017 |title=Ronaldo tells judge: &quot;I never had this problem in England, that's why I want to go back there&quot; |url=https://en.as.com/en/2017/08/04/soccer/1501873447_159604.html |access-date=18 December 2022 |website=Diario AS |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218123647/https://en.as.com/en/2017/08/04/soccer/1501873447_159604.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ronaldo em tribunal: &quot;Só tenho o sexto ano de escolaridade&quot; |url=https://www.dn.pt/desporto/so-tenho-o-sexto-ano-de-escolaridade-8686121.html |access-date=18 December 2022 |website=www.dn.pt |date=4 August 2017 |language=PT |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218123647/https://www.dn.pt/desporto/so-tenho-o-sexto-ano-de-escolaridade-8686121.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၁ ခုနှစ် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ရော်နယ်ဒို၏မိခင်က အကယ်၍သာ သားဖြစ်သူသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်မလာခဲ့ပါက အဆောက်အအုံဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းခွင်မှ ပန်းရံသမားတစ်ဦးသာ ဖြစ်နေလိမ့်မည်ဟု ထည့်သွင်းပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=ADN de Leão {{!}} Episódio 37: Dolores Aveiro | date=21 September 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MA9wTYYLdLI&amp;t=430s |access-date=28 September 2023 |archive-date=28 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928102205/https://www.youtube.com/watch?v=MA9wTYYLdLI&amp;t=430s |url-status=live }}&lt;/ref&gt;[[File:President Donald Trump meets with Cristiano Ronaldo in the Oval Office (54933344262).jpg|thumb|၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် အိမ်ဖြူတော်၌ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်နှင့်အတူ တွေ့ရသည့် ရော်နယ်ဒို]]

== ကစားသမားဘဝ ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက်များ ==

=== ကလပ်အသင်းမှတ်တမ်း ===
{{updated|match played 21 May 2026}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe18623/cristiano-ronaldo/club-matches/ |title=Cristiano Ronaldo » Club matches |website=WorldFootball.net |date=11 September 2024 |access-date=23 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SW&gt;{{Soccerway|382|access-date=23 November 2024}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable nowrap&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ ကလပ်အသင်း၊ ဘောလုံးရာသီနှင့် ပြိုင်ပွဲအလိုက် ပွဲထွက်ကစားမှုနှင့် သွင်းဂိုးများ
!rowspan=2|Club
!rowspan=2|Season
!colspan=3|League
!colspan=2|National cup{{efn|Includes [[Taça de Portugal]], [[FA Cup]], [[Copa del Rey]], [[Coppa Italia]], [[King's Cup (Saudi Arabia)|King's Cup]]}}
!colspan=2|League cup{{efn|Includes [[Football League Cup]]}}
!colspan=2|Continental
!colspan=2|Other
!colspan=2|Total
|-
!Division||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals||Apps||Goals
|-
|[[Sporting CP B]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.national-football-teams.com/club/8718/2002_1/Sporting_Lisboa_B.html |title=Sporting Lisboa B (02/03) |website=National Football Teams |access-date=5 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205105813/https://www.national-football-teams.com/club/8718/2002_1/Sporting_Lisboa_B.html |archive-date=5 December 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SportingCPB&quot;&gt;&lt;nowiki&gt;https://www.bbc.co.uk/sport/football/51516799&lt;/nowiki&gt; &lt;/ref&gt;
|[[2002–03 Segunda Divisão B|2002–03]]
|[[Segunda Divisão|Segunda Divisão B]]
|2||0||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||colspan=2|—||2||0
|-
|[[Sporting CP]]
|[[2002–03 Sporting CP season|2002–03]]
|[[Primeira Liga]]
|25||3||3||2||colspan=2|—||3{{efn|One appearance in [[UEFA Champions League]], two appearances in [[UEFA Cup]]}}||0||colspan=&quot;2&quot;|—||31||5
|-
|rowspan=7|[[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|[[2003–04 Manchester United F.C. season|2003–04]]
|[[Premier League]]
|29||4||5||2||1||0||5{{efn|name=UCL|Appearances in [[UEFA Champions League]]}}||0||0||0||40||6
|-
|[[2004–05 Manchester United F.C. season|2004–05]]
|Premier League
|33||5||7||4||2||0||8{{efn|name=UCL}}||0||0||0||50||9
|-
|[[2005–06 Manchester United F.C. season|2005–06]]
|Premier League
|33||9||2||0||4||2||8{{efn|name=UCL}}||1||colspan=2|—||47||12
|-
|[[2006–07 Manchester United F.C. season|2006–07]]
|Premier League
|34||17||7||3||1||0||11{{efn|name=UCL}}||3||colspan=2|—||53||23
|-
|[[2007–08 Manchester United F.C. season|2007–08]]
|Premier League
|34||31||3||3||0||0||11{{efn|name=UCL}}||8||1{{efn|name=&quot;CS&quot;|Appearance in [[FA Community Shield]]}}||0||49||42
|-
|[[2008–09 Manchester United F.C. season|2008–09]]
|Premier League
|33||18||2||1||4||2||12{{efn|name=UCL}}||4||2{{efn|name=&quot;FCW&quot;|Appearances in [[FIFA Club World Cup]]}}||1||53||26
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!196!!84!!26!!13!!12!!4!!55!!16!!3!!1!!292!!118
|-
|rowspan=&quot;10&quot;|[[Real Madrid CF|Real Madrid]]
|[[2009–10 Real Madrid CF season|2009–10]]
|[[La Liga]]
|29||26||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||6{{efn|name=UCL}}||7||colspan=2|—||35||33
|-
|[[2010–11 Real Madrid CF season|2010–11]]
|La Liga
|34||40{{efn|Does not include one goal scored on 18 September 2010 against [[Real Sociedad]]. ''[[Marca (newspaper)|Marca]]'', which awards the [[Pichichi Trophy]], attribute it to Ronaldo, while La Liga and UEFA attribute it to [[Pepe (footballer, born 1983)|Pepe]].&lt;ref&gt;{{#invoke:cite|news |title=Pepe's goal is awarded to Cristiano Ronaldo |url=http://www.marca.com/2010/09/18/futbol/1adivision/1284847182.html |work=Marca |date=18 September 2010 |access-date=4 December 2010 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112084933/http://www.marca.com/2010/09/18/futbol/1adivision/1284847182.html |archive-date=12 November 2010}}&lt;/ref&gt;|name=goal}}
||8||7||colspan=&quot;2&quot;|—||12{{efn|name=UCL}}||6||colspan=&quot;2&quot;|—||54||53
|-
|[[2011–12 Real Madrid CF season|2011–12]]
|La Liga
|38||46||5||3||colspan=&quot;2&quot;|—||10{{efn|name=UCL}}||10||2{{efn|name=&quot;SCE&quot;|Appearances in [[Supercopa de España]]}}||1||55||60
|-
|[[2012–13 Real Madrid CF season|2012–13]]
|La Liga
|34||34||7||7||colspan=&quot;2&quot;|—||12{{efn|name=UCL}}||12||2{{efn|name=&quot;SCE&quot;}}||2||55||55
|-
|[[2013–14 Real Madrid CF season|2013–14]]
|La Liga
|30||31||6||3||colspan=&quot;2&quot;|—||11{{efn|name=UCL}}||17||colspan=&quot;2&quot;|—||47||51
|-
|[[2014–15 Real Madrid CF season|2014–15]]
|La Liga
|35||48||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||12{{efn|name=UCL}}||10||5{{efn|One appearance and two goals in [[UEFA Super Cup]], two appearances in [[Supercopa de España]], two appearances in [[FIFA Club World Cup]]}}||2||54||61
|-
|[[2015–16 Real Madrid CF season|2015–16]]
|La Liga
|36||35||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||12{{efn|name=UCL}}||16||colspan=&quot;2&quot;|—||48||51
|-
|[[2016–17 Real Madrid CF season|2016–17]]
|La Liga
|29||25||2||1||colspan=&quot;2&quot;|—||13{{efn|name=UCL}}||12||2{{efn|name=&quot;FCW&quot;}}||4||46||42
|-
|[[2017–18 Real Madrid CF season|2017–18]]
|La Liga
|27||26||0||0||colspan=&quot;2&quot;|—||13{{efn|name=UCL}}||15||4{{efn|One appearance in [[UEFA Super Cup]], one appearance and one goal in [[Supercopa de España]], two appearances and two goals in [[FIFA Club World Cup]]}}||3||44||44
|-
!colspan=2|Total
!292!!311!!30!!22!!0!!0!!101!!105!!15!!12!!438!!450
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Juventus FC|Juventus]]
|[[2018–19 Juventus FC season|2018–19]]
|[[Serie A]]
|31||21||2||0||colspan=&quot;2&quot;|—||9{{efn|name=UCL}}||6||1{{efn|name=&quot;SI&quot;|Appearance in [[Supercoppa Italiana]]}}||1||43||28
|-
|[[2019–20 Juventus FC season|2019–20]]
|Serie A
|33||31||4||2||colspan=&quot;2&quot;|—||8{{efn|name=UCL}}||4||1{{efn|name=&quot;SI&quot;}}||0||46||37
|-
|[[2020–21 Juventus FC season|2020–21]]
|Serie A
|33||29||4||2||colspan=&quot;2&quot;|—||6{{efn|name=UCL}}||4||1{{efn|name=&quot;SI&quot;}}||1||44||36
|-
|[[2021–22 Juventus FC season|2021–22]]
|Serie A
|1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||1||0
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!98!!81!!10!!4!!0!!0!!23!!14!!3!!2!!134!!101
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|[[Manchester United F.C.|Manchester United]]
|[[2021–22 Manchester United F.C. season|2021–22]]
|Premier League
|30||18||1||0||0||0||7{{efn|name=UCL}}||6||colspan=&quot;2&quot;|—||38||24
|-
|[[2022–23 Manchester United F.C. season|2022–23]]
|Premier League
|10||1||colspan=&quot;2&quot;|—||0||0||6{{efn|Appearances in [[UEFA Europa League]]}}||2||colspan=2|—||16||3
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!40!!19!!1!!0!!0!!0!!13!!8!!0!!0!!54!!27
|-
|rowspan=&quot;5&quot;|[[Al-Nassr FC|Al-Nassr]]
|[[2022–23 Al-Nassr FC season|2022–23]]
|[[Saudi Pro League]]
|16||14||2||0||colspan=&quot;2&quot;|—||colspan=&quot;2&quot;|—||1{{efn|name=SSP|Appearance(s) in [[Saudi Super Cup]]}}||0||19||14
|-
|[[2023–24 Al Nassr FC season|2023–24]]
|Saudi Pro League
|31||35||4||3||colspan=&quot;2&quot;|—||9{{efn|Appearances in [[AFC Champions League]]}}||6||7{{efn|Six appearances and six goals in [[Arab Club Champions Cup]], one appearance in [[Saudi Super Cup]]}}||6||51||50
|-
|[[2024–25 Al-Nassr FC season|2024–25]]
|Saudi Pro League
|30||25||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||8{{efn|name=ACL|Appearances in AFC Champions League Elite}}||8||2{{efn|name=SSP}}||2||41||35
|-
|[[2025–26 Al-Nassr FC season|2025–26]]
|Saudi Pro League
|30||28||1||0||colspan=&quot;2&quot;|—||4{{efn|Appearances in [[AFC Champions League Two]]}}||1||2{{efn|name=SSP}}||1||37||30
|-
!colspan=&quot;2&quot;|Total
!107!!102!!8!!3!!0!!0!!21!!15!!12!!9!!148!!129
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Career total
!760!!600!!78!!44!!12!!4!!216!!158!!33!!24!!1,099!!830
|}
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;&lt;div class=&quot;reflist reflist-lower-alpha&quot;&gt;&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;&lt;/div&gt;

=== နိုင်ငံတကာပွဲမှတ်တမ်း ===
{{updated|match played 6 July 2026}}&lt;ref name=&quot;FPF&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.fpf.pt/Jogadores/Cristiano-Ronaldo|title=Cristiano Ronaldo|publisher=[[Portuguese Football Federation]]|language=pt|access-date=16 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20260410151235/https://www.fpf.pt/Jogadores/Cristiano-Ronaldo|archive-date=10 April 2026|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cristiano Ronaldo |url=https://eu-football.info/_player.php?id=24753 |website=eu-football.info |access-date=16 November 2024}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ လက်ရွေးစင်အသင်း၊ ခုနှစ်နှင့် ပြိုင်ပွဲအလိုက် ပွဲထွက်ကစားမှုနှင့် သွင်းဂိုးများ
|-
!rowspan=2|Team
!rowspan=2|Year
!colspan=2|Competitive
!colspan=2|Friendly
!colspan=2|Total
|-
!Apps!!Goals!!Apps!!Goals!!Apps!!Goals
|-
|[[Portugal national under-15 football team|Portugal U15]]
|2001
|2&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2001 European Youth Summer Olympic Festival]].&lt;/ref&gt;
|1
|7
|6
|9
|7
|-
|rowspan=3|[[Portugal national under-17 football team|Portugal U17]]
|2001
|colspan=2|—
|3
|2
|3
|2
|-
|2002
|4&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Two appearances and three goals in the 2002 UEFA European Under-17 Championship qualification, two appearances in the [[2002 UEFA European Under-17 Championship]].&lt;/ref&gt;
|3
|colspan=2|—
|4
|3
|-
!Total
!4
!3
!3
!2
!7
!5
|-
|{{nobr|[[Portugal national under-20 football team|Portugal U20]]}}
|2003
|colspan=2|—
|5&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2003 Toulon Tournament]].&lt;/ref&gt;
|1
|5
|1
|-
|rowspan=3|[[Portugal national under-21 football team|Portugal U21]]
|2002
|0
|0
|1
|1
|1
|1
|-
|2003
|7&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2004 UEFA European Under-21 Championship qualification]].&lt;/ref&gt;
|2
|2
|0
|9
|2
|-
!Total
!7
!2
!3
!1
!10
!3
|-
|[[Portugal national under-23 football team|Portugal U23]]
|2004
|2&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[Football at the 2004 Summer Olympics – Men's tournament|2004 Summer Olympics]].&lt;/ref&gt;
|1
|1
|1
|3
|2
|-
| rowspan=&quot;25&quot; |[[Portugal national football team|Portugal]]
|2003
|colspan=2|—
|2
|0
|2
|0
|-
|2004
|11&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Six appearances and two goals in [[UEFA Euro 2004]], five appearances and five goals in the [[2006 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2006 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|7
|5
|0
|16
|7
|-
|2005
|7&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2006 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2006 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|2
|4
|0
|11
|2
|-
|2006
|10&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Six appearances and one goal in the [[2006 FIFA World Cup]], four appearances and three goals in the [[UEFA Euro 2008 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|4
|4
|2
|14
|6
|-
|2007
|9&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[UEFA Euro 2008 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|5
|1
|0
|10
|5
|-
|2008
|5&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Three appearances and one goal in [[UEFA Euro 2008]], two appearances in the [[2010 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2010 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|1
|3
|0
|8
|1
|-
|2009
|5&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2010 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2010 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|0
|2
|1
|7
|1
|-
|2010
|6&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Four appearances and one goal in the [[2010 FIFA World Cup]], two appearances and two goals in the [[UEFA Euro 2012 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|3
|5
|0
|11
|3
|-
|2011
|6&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[UEFA Euro 2012 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|5
|2
|2
|8
|7
|-
|2012
|9&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Five appearances and three goals in [[UEFA Euro 2012]], four appearances and one goal in the [[2014 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2014 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|4
|4
|1
|13
|5
|-
|2013
|6&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2014 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2014 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|7
|3
|3
|9
|10
|-
|2014
|5&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Three appearances and one goal in the [[2014 FIFA World Cup]], two appearances and two goals in the [[UEFA Euro 2016 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|3
|4
|2
|9
|5
|-
|2015
|4&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[UEFA Euro 2016 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|3
|1
|0
|5
|3
|-
|2016
|10&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Seven appearances and three goals in [[UEFA Euro 2016]], three appearances and seven goals in the [[2018 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2018 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|10
|3
|3
|13
|13
|-
|2017
|10&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Six appearances and eight goals in the [[2018 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2018 FIFA World Cup qualification]], four appearances and two goals in the [[2017 FIFA Confederations Cup]].&lt;/ref&gt;
|10
|1
|1
|11
|11
|-
|2018
|4&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2018 FIFA World Cup]].&lt;/ref&gt;
|4
|3
|2
|7
|6
|-
|2019
|10&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Eight appearances and eleven goals in the [[UEFA Euro 2020 qualifying]], two appearances and three goals in the [[2019 UEFA Nations League Finals]].&lt;/ref&gt;
|14
|colspan=2|—
|10
|14
|-
|2020
|4&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2020–21 UEFA Nations League]].&lt;/ref&gt;
|2
|2
|1
|6
|3
|-
|2021
|11&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Seven appearances and six goals in the [[2022 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2022 FIFA World Cup qualification]], four appearances and five goals in [[UEFA Euro 2020]].&lt;/ref&gt;
|11
|3
|2
|14
|13
|-
|2022
|12&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Two appearances in the [[2022 FIFA World Cup qualification (UEFA)|2022 FIFA World Cup qualification]], five appearances and two goals in the [[2022–23 UEFA Nations League]], five appearances and one goal in the [[2022 FIFA World Cup]].&lt;/ref&gt;
|3
|colspan=2|—
|12
|3
|-
|2023
|9&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[UEFA Euro 2024 qualifying]].&lt;/ref&gt;
|10
|colspan=2|—
|9
|10
|-
|2024
|10&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Five appearances in the [[UEFA Euro 2024]], five appearances and five goals in the [[2024–25 UEFA Nations League]].&lt;/ref&gt;
|5
|2
|2
|12
|7
|-
|2025
|9&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Four appearances and three goals in the [[2024–25 UEFA Nations League]], five appearances and five goals in the [[2026 FIFA World Cup qualification]].&lt;/ref&gt;
|8
|0
|0
|9
|8
|-
|2026
|5&lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Appearances in the [[2026 FIFA World Cup]].&lt;/ref&gt;
|3
|2
|0
|7
|3
|-
!Total
!177
!124
!56
!22
!233
!146
|-
!colspan=2|Career total
!192
!131
!75
!33
!267
!164
|}
'''Notes'''
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;&lt;div class=&quot;reflist reflist-lower-alpha&quot;&gt;&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; /&gt;&lt;/div&gt;

== ဆွတ်ခူးခဲ့သည့် ဆုတံဆိပ်များနှင့် အောင်မြင်မှုများ ==
[[File:Cristiano Ronaldo - Ballon d'Or (cropped).jpg|thumb|upright|Ronaldo, with his [[2014 FIFA Ballon d'Or#FIFA Ballon d'Or|third Ballon d'Or]], at the [[Santiago Bernabéu Stadium|Santiago Bernabéu]] in January 2015]]
'''Sporting CP'''&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.juventus.com/en/teams/first-team/forwards/cristiano-ronaldo/index.php |title=Cristiano Ronaldo |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190604100358/https://www.juventus.com/en/teams/first-team/forwards/cristiano-ronaldo/index.php |archive-date=4 June 2019 |work=Juventus}}&lt;/ref&gt;
* [[Supertaça Cândido de Oliveira]]: [[2002 Supertaça Cândido de Oliveira|2002]]

'''Manchester United'''&lt;ref name=&quot;PremProfile&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/2522/Cristiano-Ronaldo/overview |title=Cristiano Ronaldo: Overview |publisher=Premier League|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417224152/https://www.premierleague.com/players/2522/Cristiano-Ronaldo/overview|archive-date=17 April 2018 |access-date=28 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;honours&quot;&gt;{{cite web |title=Cristiano Ronaldo (CR7) |work=Real Madrid C.F. - Web Oficial |url=https://www.realmadrid.com/en-US/the-club/history/football-legends/cristiano-ronaldo-dos-santos-aveiro |publisher=Real Madrid C.F. |access-date=21 February 2017 }}&lt;/ref&gt;
* [[Premier League]]: [[2006–07 FA Premier League|2006–07]], [[2007–08 Premier League|2007–08]], [[2008–09 Premier League|2008–09]]
* [[FA Cup]]: [[2003–04 FA Cup|2003–04]]
* [[EFL Cup|Football League Cup]]: [[2005–06 Football League Cup|2005–06]], [[2008–09 Football League Cup|2008–09]]
* [[FA Community Shield]]: [[2007 FA Community Shield|2007]]
* [[UEFA Champions League]]: [[2007–08 UEFA Champions League|2007–08]]
* [[FIFA Club World Cup]]: [[2008 FIFA Club World Cup|2008]]

'''Real Madrid'''&lt;ref name=&quot;honours&quot;/&gt;
* [[La Liga]]: [[2011–12 La Liga|2011–12]], [[2016–17 La Liga|2016–17]]
* [[Copa del Rey]]: [[2010–11 Copa del Rey|2010–11]], [[2013–14 Copa del Rey|2013–14]]
* [[Supercopa de España]]: [[2012 Supercopa de España|2012]], [[2017 Supercopa de España|2017]]
* UEFA Champions League: [[2013–14 UEFA Champions League|2013–14]], [[2015–16 UEFA Champions League|2015–16]], [[2016–17 UEFA Champions League|2016–17]], [[2017–18 UEFA Champions League|2017–18]]
* [[UEFA Super Cup]]: [[2014 UEFA Super Cup|2014]], [[2017 UEFA Super Cup|2017]]
* FIFA Club World Cup: [[2014 FIFA Club World Cup|2014]], [[2016 FIFA Club World Cup|2016]], [[2017 FIFA Club World Cup|2017]]

'''Juventus'''&lt;ref name=SW/&gt;
* [[Serie A]]: [[2018–19 Serie A|2018–19]], [[2019–20 Serie A|2019–20]]
* [[Coppa Italia]]: [[2020–21 Coppa Italia|2020–21]]
* [[Supercoppa Italiana]]: [[2018 Supercoppa Italiana|2018]], [[2020 Supercoppa Italiana|2020]]

'''Al-Nassr'''
* [[Saudi Pro League]]: [[2025–26 Saudi Pro League|2025–26]]&lt;ref&gt;{{cite web |last=Westwood |first=James |url=https://www.goal.com/en-in/lists/cristiano-ronaldo-trophy-drought-finally-over-al-nassr-clinch-saudi-pro-league-title-win-damac-cr7-scores-brace/blt03a9c918a0d2e7d6 |title=Cristiano Ronaldo's trophy drought is FINALLY over! Al-Nassr clinch Saudi Pro League title with win over Damac as CR7 scores stunning brace |publisher=Goal.com |date=21 May 2026 }}&lt;/ref&gt;
* [[Arab Club Champions Cup]]: [[2023 Arab Club Champions Cup|2023]]&lt;ref name=&quot;accc&quot;&gt;{{Cite magazine |date=12 August 2023 |title=Cristiano Ronaldo Wins First Trophy Since 2021 After Scoring Two Goals For 10-Man Al-Nassr In Arab Club Champions Cup Final |url=https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/cristiano-ronaldo-wins-1st-al-nassr-trophy-after-2-goals-in-final |access-date=12 August 2023 |magazine=[[Sports Illustrated]] |archive-date=28 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828163849/https://www.si.com/fannation/soccer/futbol/news/cristiano-ronaldo-wins-1st-al-nassr-trophy-after-2-goals-in-final |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

'''Portugal'''
* [[UEFA European Championship]]: [[UEFA Euro 2016|2016]]&lt;ref name=&quot;CR7 Euro 2016&quot;&gt;{{cite web |date=10 July 2016 |title=Portugal striker Cristiano Ronaldo forced off injured in Euro 2016 final |url=http://www.espnfc.us/portugal/story/2910804/portugal-striker-cristiano-ronaldo-forced-off-injured-in-euro-2016-final |archive-url=https://web.archive.org/web/20160711145832/http://www.espnfc.us/portugal/story/2910804/portugal-striker-cristiano-ronaldo-forced-off-injured-in-euro-2016-final |archive-date=11 July 2016 |access-date=10 July 2016 |publisher=ESPN}}&lt;/ref&gt;
* [[UEFA Nations League]]: [[2018–19 UEFA Nations League|2018–19]],&lt;ref name=&quot;CR7 NL 2019&quot;&gt;https://www.theguardian.com/football/2019/jun/09/portugal-netherlands-nations-league-final-match-report&lt;/ref&gt; [[2024–25 UEFA Nations League|2024–25]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2044949--portugal-vs-spain/|title=Portugal vs Spain - UEFA Nations League Final 2025|website=UEFA.com|accessdate=8 June 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Individual'''
{{columns-list|colwidth=50em}}
&lt;!-- LEAGUE AND FEDERATION-SANCTIONED AWARDS ONLY. No fan or magazine-voted awards. Listed by kind of award. --&gt;
* [[Ballon d'Or]]/[[FIFA Ballon d'Or]]: [[2008 Ballon d'Or|2008]], [[2013 FIFA Ballon d'Or|2013]], [[2014 FIFA Ballon d'Or|2014]], [[2016 Ballon d'Or|2016]], [[2017 Ballon d'Or|2017]]&lt;ref name=&quot;CNNFacts&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;honours&quot;/&gt;
* [[FIFA World Player of the Year]]: [[2008 FIFA World Player of the Year|2008]]&lt;ref name=&quot;CNNFacts&quot;/&gt;
* [[The Best FIFA Men's Player]]: [[The Best FIFA Football Awards 2016|2016]], [[The Best FIFA Football Awards 2017|2017]]&lt;ref name=&quot;CNNFacts&quot;/&gt;
* [[The Best FIFA Football Awards#FIFA Special Award for an Outstanding Career Achievement|The Best FIFA Special Award for Outstanding Career Achievement]]: [[The Best FIFA Football Awards 2021#The Best FIFA Special Award|2021]]&lt;ref&gt;https://www.fifa.com/the-best-fifa-football-awards/news/cristiano-ronaldo-the-best-interview-i-am-so-proud-to-be-the-best-goalscorer-ever&lt;/ref&gt;
* [[UEFA Club Footballer of the Year]]: [[UEFA Club Footballer of the Year#Winners|2007–08]]
* [[UEFA Men's Player of the Year Award]]: [[UEFA Men's Player of the Year Award#Finalists|2013–14]], [[UEFA Men's Player of the Year Award#Finalists|2015–16]], [[UEFA Men's Player of the Year Award#Finalists|2016–17]]
* [[List of UEFA Champions League top scorers|The Best Special Award of UEFA Champions League All-Time Top Scorer]]: [[List of UEFA Champions League top scorers#All-time top scorers|2024]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 August 2024 |title=Cristiano Ronaldo honoured as UEFA Champions League All-Time Top Scorer |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0290-1bba8222dbee-c67bbff473ca-1000--cristiano-ronaldo-honoured-as-uefa-champions-league-all-/ |access-date=27 October 2024 |website=UEFA Champions League}}&lt;/ref&gt;
* [[FIFA Puskás Award]]: [[FIFA Puskás Award#2009|2009]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 August 2021 |title=Ronaldo's 'best goal' for Man United was so good he got a DVD and created Puskas award |url=https://talksport.com/football/835442/cristiano-ronaldo-goal-porto-man-utd-puskas-award-champions-league/ |access-date=23 May 2023 |website=talkSPORT }}&lt;/ref&gt;
* [[FIFA Club World Cup Golden Ball]]: [[2016 FIFA Club World Cup#Awards|2016]]
* [[List of UEFA Champions League top scorers#Top scorers by season|UEFA Champions League top scorer]]: [[2007–08 UEFA Champions League|2007–08]], [[2012–13 UEFA Champions League|2012–13]], [[2013–14 UEFA Champions League|2013–14]], [[2014–15 UEFA Champions League|2014–15]], [[2015–16 UEFA Champions League|2015–16]], [[2016–17 UEFA Champions League|2016–17]], [[2017–18 UEFA Champions League|2017–18]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2023 |title=Champions League all-time top scorers: Cristiano Ronaldo, Lionel Messi, Robert Lewandowski, Karim Benzema {{!}} UEFA Champions League |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0257-0e910cf2494a-5185150de9d4-1000--champions-league-all-time-top-scorers-cristiano-ronaldo-lion/ |access-date=26 August 2023 |website=[[UEFA]] }}&lt;/ref&gt;
* [[European Golden Shoe]]: 2007–08, 2010–11, 2013–14, 2014–15&lt;ref name=&quot;CNNFacts&quot;&gt;https://edition.cnn.com/2014/07/14/world/europe/cristiano-ronaldo-fast-facts/index.html &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;honours&quot;/&gt;
* [[UEFA European Championship Teams of the Tournament#All-time Euro XI|UEFA European Championship All-Time XI]]: 2016&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefaeuro/history/news/0253-0d813794a987-97623277ab50-1000--your-all-time-euro-11-revealed/ |title=Your All-time EURO 11 revealed |publisher=UEFA |date=7 June 2016 |access-date=8 June 2016 |archive-date=26 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626232029/https://www.uefa.com/news/newsid=2371381.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[UEFA European Championship awards#Top goalscorer|UEFA European Championship Golden Boot]]: [[2020 UEFA European Championship#Awards|2020]]
* [[UEFA Nations League|UEFA Nations League Finals top scorer]]: [[2019 UEFA Nations League Finals#Award|2019]], [[2025 UEFA Nations League Finals#Award|2025]] (shared)
* [[Premier League Player of the Season]]: [[2006–07 FA Premier League#Annual awards|2006–07]], [[2007–08 Premier League#Annual awards|2007–08]]&lt;ref name=&quot;PremProfile&quot; /&gt;
* [[La Liga Awards#Winners|La Liga Best Player]]: [[2013–14 La Liga|2013–14]]&lt;ref name=&quot;2013–14&quot;&gt;https://www.independent.co.uk/sport/football/european/atletico-madrid-snubbed-at-la-liga-awards-despite-winning-league-ahead-of-spanish-giants-real-madrid-9822760.html &lt;/ref&gt;
* [[Serie A Footballer of the Year]]: [[2018–19 Serie A|2019]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.football-italia.net/147170/ronaldo-crowned-serie-best-player |title=Ronaldo crowned Serie A best player |date=2 December 2019 |publisher=Football Italia |access-date=2 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191202231707/https://www.football-italia.net/147170/ronaldo-crowned-serie-best-player |archive-date=2 December 2019}}&lt;/ref&gt; [[2019–20 Serie A|2020]]&lt;ref name=&quot;Gran Gala 2020&quot;&gt;{{Cite web |url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2021/03/19/cristiano-ronaldo-miglior-giocatore-gala-del-calcio-2021 |title=Cristiano Ronaldo giocatore dell'anno per il 2020: la premiazione al Galà del Calcio 2021 |trans-title=Cristiano Ronaldo player of the year for 2020: the award ceremony at the Gala del Calcio 2021 |date=19 March 2021 |access-date=26 November 2022 |publisher=[[Sky Sport (Italy)|Sky Sport]]}}&lt;/ref&gt;
* [[Premier League Golden Boot]]: [[2007–08 Premier League#Annual awards|2007–08]]&lt;ref name=&quot;PremProfile&quot; /&gt;
* [[Pichichi Trophy]]: [[2010–11 La Liga|2010–11]], [[2013–14 La Liga|2013–14]], [[2014–15 La Liga|2014–15]]
* [[Capocannoniere]]: [[2020–21 Serie A|2020–21]]&lt;ref name=&quot;Serie A top scorer&quot;&gt;{{Cite web |date=23 May 2021 |title=Cristiano Ronaldo first player to finish as top scorer in Serie A, Premier League, La Liga |url=https://www.espn.com/soccer/juventus-itajuventus/story/4390877/cristiano-ronaldo-first-player-to-finish-as-top-scorer-in-serie-a-premier-league-la-liga |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210524070459/https://www.espn.com/soccer/juventus-itajuventus/story/4390877/cristiano-ronaldo-first-player-to-finish-as-top-scorer-in-serie-a-premier-league-la-liga |archive-date=24 May 2021 |access-date=23 May 2021 |publisher=ESPN}}&lt;/ref&gt;
* [[Saudi Pro League#Top scorers by season|Saudi Pro League Golden Boot]]: [[2023–24 Saudi Pro League|2023–24]], [[2024–25 Saudi Pro League|2024–25]]
* [[Golden Foot]]: 2020&lt;ref&gt;{{cite web|author=Football Italia staff |title=Ronaldo wins Golden Foot Award |url=https://www.football-italia.net/162867/ronaldo-wins-golden-foot-award |work=[[Football Italia#Website and magazine|Football Italia]] |access-date=18 December 2020 |date=1 December 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[Globe Soccer Awards#Awards of the Century|21st Century Awards]], by Globe Soccer Awards: 2020&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenationalnews.com/sport/football/cristiano-ronaldo-voted-player-of-the-century-at-the-dubai-globe-soccer-awards-1.1135775 |title=Cristiano Ronaldo voted Player of the Century at the Dubai Globe Soccer Awards |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |location=Abu Dhabi |date=27 December 2020 |access-date=20 October 2021 |archive-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227162531/https://www.thenationalnews.com/sport/football/cristiano-ronaldo-voted-player-of-the-century-at-the-dubai-globe-soccer-awards-1.1135775 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[Primeira Liga|Primeira Liga Best Player of All Time Award]]: 2025&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 September 2025 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46222334/cristiano-ronaldo-named-best-all-liga-portugal |title=Cristiano Ronaldo named 'Best of All Time' by Liga Portugal |website=ESPN |access-date=21 October 2025 }}&lt;/ref&gt;
* [[Ballon d'Or Dream Team]]: 2020&lt;ref&gt;{{cite news |last=Crépin |first=Timothé |title=Ballon d'Or Dream Team : Découvrez les révélations de ce onze de légende ! |url=https://www.francefootball.fr/news/Ballon-d-or-dream-team-decouvrez-les-revelations-de-ce-onze-de-legende/1205748 |publisher=France Football |language=fr |date=14 December 2020 |access-date=14 December 2020 |archive-date=14 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201214151520/https://www.francefootball.fr/news/Ballon-d-or-dream-team-decouvrez-les-revelations-de-ce-onze-de-legende/1205748 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* [[FIFA FIFPRO World 11]]: 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://fifpro.org/en/supporting-players/player-influence/world11/lionel-messi-through-the-years-in-the-world-11 |title=Lionel Messi: World 11 through the years |publisher=[[FIFPRO]] |date=15 January 2024 |access-date=10 March 2024 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115205630/https://fifpro.org/en/supporting-players/player-influence/world11/lionel-messi-through-the-years-in-the-world-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[Golden Globe (Portugal) for Best Sportsman|Portuguese Sportsman of the Year]]: 2011, 2012, 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://caras.sapo.pt/globosdeouro/globosdeouro_desporto/2017-05-21-Cristiano-Ronaldo-premiado-na-XXII-Gala-dos-Globos-de-Ouro|title=Cristiano Ronaldo premiado na XXII Gala dos Globos de Ouro|work=Caras|access-date=24 May 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[Portuguese Football Federation|FPF Portuguese Player of the Year]]: 2015, 2016,&lt;ref&gt;{{cite web |date=21 March 2017 |title=Ronaldo named Portugal's player of the year; Sanches best young player |url=https://www.espn.co.uk/football/portugal/story/3086873/cristiano-ronaldo-named-portugals-player-of-the-year-as-renato-sanches-wins-best-young-player |access-date=19 June 2022 |work=ESPN}}&lt;/ref&gt; 2017, 2018, 2019&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espnfc.com/portugal/story/3086873/cristiano-ronaldo-named-portugals-player-of-the-year-as-renato-sanches-wins-best-young-player |title=Ronaldo named Portugal's player of the year; Sanches best young player|date=21 March 2017|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215123710/http://www.espnfc.com/portugal/story/3086873/cristiano-ronaldo-named-portugals-player-of-the-year-as-renato-sanches-wins-best-young-player|archive-date=15 December 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'''Orders'''
* [[File:PRT Ordem de Nossa Senhora da Conceicao de Vila Vicosa Cavaleiro ribbon.svg|60px]] Medal of Merit, [[Order of the Immaculate Conception of Vila Viçosa]] ([[House of Braganza|Portuguese Royal Family]])&lt;ref&gt;https://www.cmjornal.pt/desporto/detalhe/d-duarte-condecora-seleccao-nacional&lt;/ref&gt;
* [[File:PRT Order of Prince Henry - Grand Officer BAR.svg|60px]] Grand officer of the [[Order of Prince Henry]]&lt;ref name=&quot;CNNFacts&quot;/&gt;
* [[File:POR Ordem do Merito Comendador BAR.svg|60px]] Commander of the [[Order of Merit (Portugal)|Order of Merit]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Presidente da República condecora jogadores com grau de comendador da Ordem do Mérito |url=http://www.record.xl.pt/internacional/competicoes-de-selecoes/europeu/euro-2016/grupos/grupo-f/portugal/detalhe/presidente-da-republica-condecora-jogadores-com-grau-de-comendador-da-ordem-do-merito.html |publisher=Record.pt |access-date=10 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160712132803/http://www.record.xl.pt/internacional/competicoes-de-selecoes/europeu/euro-2016/grupos/grupo-f/portugal/detalhe/presidente-da-republica-condecora-jogadores-com-grau-de-comendador-da-ordem-do-merito.html |archive-date=12 July 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[File:FitadasInsigniasHonorificasMadeirenses.png|60px]] Cordão da Insígnia autonómica de distinção (Collar of the [[Autonomic Insignia of Distinction]], [[Autonomous Region of Madeira]])&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ojogo.pt/internacional/cristiano-ronaldo/noticias/interior/ronaldo-vai-ser-condecorado-na-madeira-3672547.html |title=Ronaldo vai ser condecorado na Madeira |website=ojogo.pt |date=6 February 2014 |language=pt |access-date=10 August 2019 |archive-date=10 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810004630/https://www.ojogo.pt/internacional/cristiano-ronaldo/noticias/interior/ronaldo-vai-ser-condecorado-na-madeira-3672547.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Notes ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;&lt;div class=&quot;reflist&gt;&lt;references group=&quot;note&quot; /&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;reflist&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;&lt;div class=&quot;reflist reflist-upper-alpha&quot;&gt;&lt;/div&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==

=== Citations ===
{{Reflist|20em}}

=== ကိုးကားချက်များ ===
* {{cite book|last=Caioli|first=Luca|year=2016|orig-year=2012|url=https://archive.org/details/ronaldoobsession0000caio/mode/2up|title=Ronaldo: The Obsession for Perfection|edition=2017 updated|location=New York|publisher=[[Icon Books]]|isbn=978-1-78578-140-7}}

== ထပ်မံဖတ်ရှုရန်ညွှန်းဆိုချက်များ ==
* {{cite book|last=Balagué|first=Guillem|author-link=Guillem Balagué|year=2015|title=Cristiano Ronaldo: The Biography|url=https://archive.org/details/cristianoronaldo0000bala|edition=hardcover|location=London|publisher=[[Orion Publishing Group]]|isbn=978-1-4091-5504-1}}

== ပြင်ပလင့်များ ==
{{Sister project links|c=Category:Cristiano Ronaldo|wikt=no|s=no|v=no|b=no|d=yes}}
* {{Official website}}
* [https://www.realmadrid.com/en-US/the-club/history/football-legends/cristiano-ronaldo-dos-santos-aveiro Profile] at [[Real Madrid CF]]
* [https://www.manutd.com/en/players-and-staff/detail/cristiano-ronaldo Profile] at [[Manchester United F.C.]]

{{#invoke:Authority control|authorityControl}}

{{DEFAULTSORT:Ronaldo, Cristiano}}
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:အားကစားသမားများ]]</text>
      <sha1>fue6a76ygp18wmrt9vjgmjdf5pxf8oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြည်မြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4569</id>
    <revision>
      <id>1062777</id>
      <parentid>1062604</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28869" sha1="5yxdwdh6pttnf1h04jzoi2j7hjljojh" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>5yxdwdh6pttnf1h04jzoi2j7hjljojh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062780</id>
      <parentid>1062777</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28996" sha1="lmede60727rtdl9ppz0llyn0y9pej5r" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>lmede60727rtdl9ppz0llyn0y9pej5r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062782</id>
      <parentid>1062780</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29015" sha1="bnyud3txeuphs0642qhlfi63on03rp2" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>bnyud3txeuphs0642qhlfi63on03rp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062786</id>
      <parentid>1062782</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29087" sha1="czcvnpm3qlk7wmrs6ua3aw4nb0wqre4" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း
*ပြည်နဝဒေးကြီး၊ စာဆိုတော်
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>czcvnpm3qlk7wmrs6ua3aw4nb0wqre4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062787</id>
      <parentid>1062786</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29186" sha1="025v0urs9fcfrlhje8we7a3mndqmc1b" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်၊ စာဆိုတော်၊ ပင်းယခေတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း
*ပြည်နဝဒေးကြီး၊ စာဆိုတော်၊ ဟံသာဝတီခေတ်
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>025v0urs9fcfrlhje8we7a3mndqmc1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062788</id>
      <parentid>1062787</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29263" sha1="2lf6fmfwkkutzfygdjfzpqk14bmdl8j" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်၊ စာဆိုတော်၊ ပင်းယခေတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း၊ အဆိုတော်၊ ရုက်ရှင်မင်းသား
*ပြည်နဝဒေးကြီး၊ စာဆိုတော်၊ ဟံသာဝတီခေတ်
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>2lf6fmfwkkutzfygdjfzpqk14bmdl8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062789</id>
      <parentid>1062788</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူပုဂ္ဂိုလ်များ */</comment>
      <origin>1062789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29263" sha1="m9zsu4jludqwzqxwairy90tdl3qny9m" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်၊ စာဆိုတော်၊ ပင်းယခေတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း၊ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား
*ပြည်နဝဒေးကြီး၊ စာဆိုတော်၊ ဟံသာဝတီခေတ်
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>m9zsu4jludqwzqxwairy90tdl3qny9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062790</id>
      <parentid>1062789</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* အထင်ကရနေရာများ */</comment>
      <origin>1062790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29309" sha1="5ujgb8ja0daivg8yaw7zeft0c87u5m3" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်၊ စာဆိုတော်၊ ပင်းယခေတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း၊ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား
*ပြည်နဝဒေးကြီး၊ စာဆိုတော်၊ ဟံသာဝတီခေတ်
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>5ujgb8ja0daivg8yaw7zeft0c87u5m3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062791</id>
      <parentid>1062790</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-58822-86</username>
        <id>150449</id>
      </contributor>
      <comment>/* အစားအစာများ */</comment>
      <origin>1062791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29396" sha1="6yu5auzkb8y62kogsmpg6awvrjimh6i" xml:space="preserve"> {{copyedit}}
{{refimprove}}
{{Infobox settlement
| name = ပြည်မြို့
| other_name = Prome
| pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ|မြို့]]
| image_skyline = File:My hometown, Pyay.jpg
| image_caption = ပြည်မြို့ရှိ [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
| image_map = 
| map_caption = 
| subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
| subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_name1 = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]
| subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
| subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]]
| subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
| subdivision_name3 = [[ပြည်မြို့နယ်]]
| area_total_km2 = ၃၄.၄၈
| population = 
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_density_km2 = auto
| population_total = ၁၃၄,၈၆၁
| coordinates_region = MM
| latNS = N
| latd = 18
| latm = 49
| lats = 01
| longEW = E
| longd = 95
| longm = 13
| longs = 05
| elevation_ft = 
| elevation_m = 
| timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset = +7
| website = 
}}
[[File:Senes-in-Burma-45.jpg|right|thumb|250px|ပြည်မြို့တစ်နေရာ၏ ရှေးခေတ်မြင်ကွင်း။]]
'''ပြည်မြို့'''သည် [[ဧရာဝတီမြစ်]] အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ စတုတ္ထမြောက်မြစ်ကျဉ်း တည်ရှိရာမြို့ဖြစ်သည့်အပြင် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် အစွန်ဆုံးမြို့လည်း ဖြစ်သည်။ ပြည်ခရိုင်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၏ အချက်အချာကျသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[ရန်ကုန်မြို့]]နှင့် ကားလမ်း (၁၇၉) မိုင်၊ မီးရထားလမ်း(၁၆၁) မိုင်ရှည်လျားပြီး ရန်ကုန်-ပြည် ကားလမ်းဆုံးမြို့လမ်းဖြစ်သည်။ ပြည်မြို့မှ တဆင့် မကွေးတိုင်းကိုဖြတ်၍ ကျောက်ပန်းတောင်း၊ ပုဂံစသောဒေသ များသို့လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့သို့လည်းကောင်း၊ ဧရာဝတီမြစ်ကူး [[နဝဒေးတံတား]]ကို ဖြတ်၍ ပန်းတောင်းမြို့နယ်နှင့် ဥသျှစ်ပင်မြို့တို့ကိုဖြတ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် နိုင်သဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အထူးကောင်းမွန်သော မြို့လည်းဖြစ်သည်။ ရေလမ်းအားဖြင့် ရန်ကုန်မှ ၂၆၃ မိုင်ကွာဝေးသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်သည်နှင့်အမျှစီးပွားရေး အချက်အချာ ကျရာဒေသလည်းဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံးသော မီးရထားလမ်းအဖြစ် ရန်ကုန်-ပြည်မီးရထားလမ်းအား ၁၈၇၇၊မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က ဖေါက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ မိုင်ပေါင်း ၁၆၁ မိုင်ရှည်လျားပြီး စုစုပေါင်း ကုန်ကျစရိတ်မှာ ၁, ၁၇၅, ၃၀ဝ၀ ကုန်ကျသည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင်ဖော်ပြထားသည်။ (ရန်ကုန်၊ ပြည်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ လားရှိုး၊ ပုသိမ်၊ မုတ္တမ၊ မော်လမြိုင် တို့သို့ အစဉ်အတိုင်း ဆက်လက်ဖေါက်လုပ်ခဲ့သည်။) ပြည်မြို့ မြူနီစပါယ်အဖွဲ့အား ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင်အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ပြည်မြို့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အထိမ်းအမှတ်မြင်းစီးကျောက်ရုပ် တည်ရှိပြီး ကြေးရုပ်အဖြစ် အမှတ်မှားတတ်ကြသည်။ ပညာရေးအခြေအနေအားဖြင့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း(၅)ကျောင်းဖွင့်လှစ်ထားပြီး ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းနှင့် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံကျောင်းများ ရှေးမဆွကပင်တည်ရှိခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် စက်မှုတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော [[ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ်]]အပါအဝင် ပြည်တက္ကသိုလ်(ယခင်ပြည်ကောလိပ်)၊ [[ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပြည်)]](ယခင်အစိုးရကွန်ပျူတာကောလိပ်)တို့ကိုလည်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်။

မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောရှေးဟောင်း [[ပျူ]] မြို့တော်[[သရေခေတ္တရာ]]မြို့ဟောင်းမှာ ပြည်မြို့ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိသည်။

ပြည်မြို့သည်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးနယ်နိမိတ်တွင်းရှိသည်ဖြစ်သော်လည်းသီးသန့်ယဉ်ကျေးမှူ၊သမိုင်းကြောင်းတို့နှင့်ရပ်တည်သောမြို့တစ်မြို့လည်းဖြစ်သည်။

ပြည်မြို့၏  စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ 34.48 စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ပြည်မြို့ရှိသော နေရာတွင် မည်သည့်ခုနှစ်မှစ၍ မည်သူကမှ မြို့တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းတိကျခိုင်မာသော မှတ်တမ်းမရှိပေ။
ဘုရားသမိုင်းများတွင်မူ ဂေါတမဘုရားရှိစဉ်အခါကပင် သီရိခေတ္တဆိုသော မင်းသားဦးဆောင်၍ တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်းဖော်
ပြပါရှိလေသည်။

=== စကားလုံးဆင်းသက်ပုံ သမိုင်း ===
သီရိခေတ္တမင်းနှင့် နောက်လိုက်နောက်ပါတို့သည် မြို့သစ်အမည်ကို နဝါဝါသီ ဟုပေးခဲ့ကြောင်း ပြည်မြို့အနောက်ဘက်ကမ်း
ရှိ ဖိုးဦးတောင် ဘုရားသမိုင်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ နောင်သောအခါ သီရိခေတ္တမင်းသား နှင့် အပေါင်းအပါတို့သည် ရသေ့၊ရဟန်း
ပြုကြပြီး ထို နဝါဝါသီအရပ်သည် စစ်မက်အပေါင်းမှ ပြီးပြေငြိမ်းအေးရာ အရပ်ဖြစ်သောကြောင့် ပြေမြို့ ဟုသမုတ်ခဲ့ကြောင်း
ထိုဘုရားသမိုင်းတွင် ပါရှိသည်။

ပွင့်လှသိမ်ကုန်း ဆရာတော်၏ မိန့်ကြားချက်အရလည်း ပြည်မြို့သည် ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီး တည်ထောင်ခဲ့သော သရေခေတ္တရာ
မြို့မတိုင်မှီကပင် တည်ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပြည်မြို့အရပ်တွင် နေထိုင်ကြသူတို့သည် အသက် ၄၀ ကျော်လျင် ရသေ့ရဟန်း ပြုကြလေ့
ရှိကြောင်း၊ ပြည်မြို့တွင် ရသေ့ပေါင်း ၂၀ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသောကြောင့် ရသေ့မြို့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြောင်း မိန့်ကြားဖူးပါသည်။

ပျူတို့နေထိုင်ခဲ့သော မြို့တော်ဟောင်း သရေခေတ္တရာမြို့ သည်ပြည်မြို့အတွင်း ရှိမှော်ဇာအရပ်တွင်တည်ရှိလေသည်။
သရေခေတ္တရာမြို့ကြီး ပျက်စီးပြီးနောက် ကျွင်းကျန်ရစ်သော ပျူလူမျိုးအုပ်စုငယ်များသည် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းနေရာမှ
တစတစနှင့် ယခု ဧရာဝတီမြစ်အနီး ပြည်မြို့တည်ရှိရာ ရွှေဆံတော်ဘုရားတဝှိုက်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်။ နေရာသစ်
တွင်လူနေထူထပ်ခဲ့ရာမှ စီးပွားရေး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးများဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပျူလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့သော
ကြောင့် ပျူမြို့ဟု ခေါ်တွင်ရာမှ ပြည်မြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုလာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း အချို့မှတ်တမ်းများတွင်ပါရှိလေသည်။
မည်သို့ပင်ဆင်းသက်လာသည် ဖြစ်စေ ဘုရားသမိုင်းများနှင့် ရာဇဝင်များအရ ပြည်မြို့သည် သမိုင်းမှတ်တမ်းများ တိတိကျကျ
မရှိမှီကာလကပင် တည်ရှိနေခဲ့သောမြို့ဖြစ်ကြောင်း ခန့်မှန်းမှတ်ယူနိုင်ပေသည်။

=== ပြည်မြို့ကို စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
ပြည်မြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သူမှာ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် နန်းတက်သော [[နရသီဟပတေ့]] ဘုရင်၏ သားဖြစ်သူ သီဟသူ
ဖြစ်သည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၀၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ကိုစနစ်တကျ စတင်၍တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး သစ်တပ်၊မြေမြို့၊အုတ်မြို့
ဟူ၍ ၃ ထပ်ဖြင့် မြို့တော်ကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပြည်မြို့သည် ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ ဘုရင်ငယ်များ၊ မြို့စားများ
အုပ်ချုပ်သော မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။

=== သမိုင်းခေတ်အဆက်ဆက် ===
အင်းဝခေတ်တွင် ပြည်မြို့သည် ထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်။ [[အင်းဝ]]ဘုရင်မင်းခေါင် နှင့် ဟံသာဝတီရာဇာဓိရာဇ်
တို့သည် ပြည်မြို့ဝန်းကျင်အား စစ်မြေပြင်အရပ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြေငြိမ်းရာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးပေသည်။ စစ်ပွဲကာလအတွင်းတွင် ပြည်မြို့ကိုစားပြီး လကျာ်ပျံချီဘွဲ့ဖြင့်အင်းဝဖက်မှနေကာ ရာဇာဓိရာဇ်၏ ဟံသာဝတီမွန်တပ်များ ကို ကြံကြံခံခဲ့သူမှာ မွန်တစ်ဦးဖြစ်သည့် တရဖျားဖြစ်သည်။၎င်းမှာ ရာဇာဓိရာဇ်အား စီးချင်းထိုးကာ ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည့် ဗျဉ်းနွဲ့ (မပစ်နွဲ့)နှင့် ညီအစ်ကိုတော်သူလည်းဖြစ်သည်။
အင်းဝခေတ်၊ တောင်ငူခေတ် နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးပိုင်းအထိ ပြည်မြို့တွင် သီဟသူမှ အစပြုကာ မြို့စား သို့မဟုတ် ဘုရင်ငယ်
အုပ်စိုးသူများ မင်းဆက်ပေါင်း(၂၇) ဆက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အုပ်စိုးသူ ပဒေသရာဇ်တို့၏ အာဏာစွမ်း
ပြနိုင်ကြရန်၊ စစ်မက်များဖြစ်ပွားနေခြင်းဖြင့်သာ အချိန်တော်တော်များများ ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။ ပြည်ဘုရင်ငယ်များနှင့် အင်းဝ ဖြစ်ပွား
သောတိုက်ပွဲများ၊ ရှမ်းတို့နှင့် ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့်ဖြစ်ပွားသောတိုက်ပွဲများ၊ တောင်ငူနှင့်
ရခိုင်တို့ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများသည် ပြည်မြို့နှင့်ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်ဒေသတို့တွင် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် မွန်တို့သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့ကို [[အလောင်းဘုရား]] ဦးအောင်ဇေယျမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၁၆
ခုနှစ်တွင် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ပြည်မြို့သည် မြို့စား သို့မဟုတ် မြို့ဝန်တို့အုပ်ချုပ်ရာ ဒေသအဖြစ်
ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်။ ဧရာဝတီမြစ် နံဘေးတွင်တည်ရှိသောကြောင့် ကူသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာဒေသ အဖြစ်
တဖြည်းဖြည်း စည်ကားလာပြန်သည်။

==== ပြည်မြို့ဝန်အဆက်ဆက် ====
# နန္ဒရာဇသင်္ကြန်
# မင်းရဲ မင်းလှကျော်စွာ (ဦးပသီ)
# မင်းလှရာဇာ (ဦးကျော်လှ)
# သတိုးရာဇာ (ဦးကောင်းပုံ)
# မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်
# သတိုးရာဇာ
# နေမျိုးဇေယသင်္ခယာ
# မင်း‌ကြီး ဇေယသူ (ဦးသာဝ)
# မဟာမင်းလှရာဇာ
# သီရိမဟာဓမ္မရာဇာ (ဦးရွှေမှုံသီ)
# မင်းလှစည်သူ
# သီဟပတေ့
# မဟာမင်းလှစည်သူ (ဦးကွန်းသောင်)
# မင်းလှရာဇာ
# မင်းကြီးမဟာမင်းလှမင်းခေါင်ကျော် (ဦးမှုံ)&lt;ref&gt;{{cite book|author=တင်နိုင်တိုး|title=မြန်မာပြည်တစ်ခွင် လမ်းညွှန်|publisher=မဇ္ဈိမစာပေ|page=၉၁|date=ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃}}&lt;/ref&gt;

=== ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကျူးကျော်စစ်ပွဲများ ===
ဘကြီးတော် ဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင် ပြည်မြို့သည် စစ်တလင်း
အဖြစ်ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်။ ယခင်ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား ပဒေသရာဇ်များ၏ အာဏာလုတိုက်ပွဲများ မဟုတ်တော့ပဲ
တိုင်းတပါး သားတို့၏ နယ်ချဲ့စစ်ပွဲများကို ခုခံရသော စစ်မြေပြင်ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း(၉) ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့အား အင်္ဂလိပ်တို့က လာရောက်တိုက်ခိုက်သောကြောင့်
အတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာနန္ဒသင်္ကြန်နှင့် မင်းကြီး မဟာဥဇနာ တို့သည် ပြည်မြို့မှ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ဂျင်နရယ်
ကင်းဘဲလ် ကပြည်မြို့ကိုသိမ်းပိုက်လိုက်သည်။
ပြည်မြို့ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့အား နတ်တော်လတွင် မြန်မာတပ်များက စစ်ကြောင်း ၃ ကြောင်းဖြင့် ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ 
သမိုင်းဝင် [[ဝက်ထီးကန် တိုက်ပွဲ]]တွင် အနိုင်ရရှိနေရာမှ အင်္ဂလိပ်တပ်များက မဟာနေမျိုး၏တပ်များ နဝင်းချောင်း သင်ပန်းအရပ်
တွင် တပ်ချနားနေစဉ် ဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သောကြောင့် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသည်။ တိုက်ပွဲတွင် မဟာနေမျိုး နှင့် မောက်မယ်စော်ဘွား
တို့ကျဆုံးခဲ့သည်။ ကုန်းတလင်း၊ နတ်ပုတီးမှော်၊ ဖိုးဦးတောင် နှင့် စင်္ကြံကျွန်းအရပ်တို့တွင် တပ်စွဲထားသော မြန်မာတပ်များ
ကိုရေကြောင်းမှ နေ၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များ မြေထဲမြို့အထိ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

အင်္ဂလိပ်တို့၏ ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်စစ်တွင်လည်း မြန်မာတပ်များသည် ရွပ်ရွပ်ချွံချွံပြန်လည် ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်။
ပြည်မြို့သည်လည်း စစ်တလင်းနယ်မြေ ပြန်လည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် မင်းနေပြည်တော်၌ [[ပုဂံမင်း]] အား [[မင်းတုန်းမင်း]] သား
နှင့် [[ကနောင်မင်းသား]]တို့က ပုန်ကန်ခြားနားနေချိန် ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာတပ်များအား မင်းနေပြည်တော်ကို ကာကွယ်ရန်
ပြန်လည်ခေါ်ယူလိုက်သည်။ အခုအခံ နည်းပါးသွားသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များက မြေထဲမြို့(အောင်လံမြို့) အထိ တက်ရောက်
သိမ်းပိုက် တပ်စွဲလိုက်ကြသည်။

=== အင်္ဂလိပ်ခေတ် ===
ပြည်မြို့အား ၁၈၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က လုံးဝသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်
ပြည်မြို့တွင် အကြီးအကျယ် မြေငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်။ ၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင်လည်း မြို့သည်မီးအကြီးအကျယ်လောင်ပြီးနောက်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မီးလောင်ပြင်ပေါ်တွင် စနစ်တကျ မြို့ကွက်ချကာ ပြည်မြို့အားပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အရပ်လေးမျက်နှာ
တွင် ရပ်ကွက်ကြီးများသတ်မှတ်၍ မြို့ကွက်ရိုက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် နဝင်းရပ်ကွက်၊ အေ့ရှဘက်တွင် ရဘဲရပ်ကွက်
တောင်ဘက်တွင် ဆင်စုရပ်ကွက်နှင့် မြို့လယ်တွင် ရွှေကူရပ်ကွက်နှင့် ဆံတော်ရပ်ကွက်များကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။
ရှည်လျားသော ကမ်းနားလမ်းမကြီးကိုလည်း မြို့တောင်ဘက်မှ မြောက်ဘက်တိုင်အောင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် အပြိုင်ဖေါက်လုပ်
ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;မှတ်တမ်းသမိုင်း ပဲခူး-မကွေး၊ရေးသားသူ လွင်မောင်၊ ထုတ်ဝေသည့်နှစ် ၁၉၇၅&lt;/ref&gt;

အင်္ဂလိပ်ခေတ်မှ မှတ်တမ်းများအရ ပြည်မြို့၏လူဦးရေမှာ
* ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ၃၁၁၅၇
* ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ၂၈၈၁၃
* ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ၃၀ဝ၂၂
* ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ၂၇၃၇၅
ဟူ၍ အသီးသီးရှိခဲ့သည်။

== အထင်ကရနေရာများ ==
* [[သရေခေတ္တရာ|သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်း]]
* [[ရွှေဆံတော်ဘုရား (ပြည်)|ရွှေဆံတော်ဘုရား]]
* [[ဘောဘောကြီးစေတီတော်]]
== လူပုဂ္ဂိုလ်များ ==
*ကျော်ထင်၊ သူရ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ သတ္တမမြောက် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး
*ခင်ဝမ်း၊ အဆိုတော်
*ခေတ္တရာတမာချို၊ အဆိုတော်
*[[အေး၊ ခေတ္တရာ]]၊ တေးရေး
*ခေတ္တရာသောင်း၊ အငြိမ့်မင်းသမီး
*စတုရင်္ဂဗလအမတ်၊ စာဆိုတော်၊ ပင်းယခေတ်
*စောဆ၊ ဒေါ်၊ ပထမဆုံး ဆေးပညာ F.R.C.S. ဘွဲ့ရ မြန်မာအမျိုးသမီး 
*ညီပု၊ ဦး၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ
*တင်မောင်၊ ဦး၊ အေဝမ်း၊ အဆိုတော်၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား
*ပြည်နဝဒေးကြီး၊ စာဆိုတော်၊ ဟံသာဝတီခေတ်
*ပြည်လှဖေ၊ အဆိုတော်၊ အေဝမ်း တီးဝိုင်းအုပ်ချုပ်သူ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား၊ ယဉ်ကျေးမှုဒုတိယဝန်ကြီး၊ စက်မှု ၂ ဒုတိယဝန်ကြီး
*ပြည်သိမ်းဆွေ၊ တေးရေး
*ဘညွန့်၊ ဦး၊ မြန်မာ့အဆွေ၊ အေဝမ်း
*သုခမိန်လှိုင် (သိဒ္ဓတ္တလှိုင်) တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ
*သင့်နော်၊ စာရေးဆရာ စာနယ်ဇင်းသမား
== အစားအစာများ==
*ပြည်စိန်ပန်းသုပ်
*ပြည်ထမင်းသုပ်
*ပြည်ပလာတာသုပ်

== ပွဲတော်များ ==
ညံရိုးပူဇော်ပွဲ

== ရည်ညွှန်းကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ပဲခူးတိုင်း}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]]
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့များ]]</text>
      <sha1>6yu5auzkb8y62kogsmpg6awvrjimh6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သင်္ကြန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4842</id>
    <revision>
      <id>1062736</id>
      <parentid>1057132</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ */</comment>
      <origin>1062736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58707" sha1="hr25abmhpvkw84ytv0zm6sbp3nydtw5" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = သင်္ကြန်
|type          = buddhist
|image         = Bagan era painting of Thingyan.jpg
|imagesize     = 250px
|caption       = [[ပုဂံခေတ်]] သင်္ကြန်ပွဲတော်
|official_name = Thingyan (သင်္ကြန်)
|nickname      = အတာရေသဘင်ပွဲတော်
|observedby    = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]
|litcolor      = 
|longtype      = 
|significance  = မြန်မာနှစ်သစ်ကူး
|begins        = အကြိုနေ့
|ends          = အတက်နေ့
|date          = နှစ်သစ်
|flower      = [[ပိတောက်ပန်း]]
ရိုးရာအစားအစာ = သင်္ကြန်ထမင်း၊မုန့်လုံးရေပေါ်
|celebrations  =
|observances   = ရေကစားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားခြင်းနှင့် သက်ကြီးတို့အား ကန်တော့ခြင်း။
|relatedto     = [[ဆောင်ခရမ် အားလပ်ရက်]], [[:en:Lao New Year|လာအိုနှစ်သစ်ကူး]], [[:en:Puthandu|Tamil New Year]], [[:en:Cambodian New Year|ကမ်ဗောဒီယား နှစ်သစ်ကူးရက်]] 
|website=www.myanmarwaterfestival.com|UNESCO's Intangible Cultural Heritage=https://www.gnlm.com.mm/myanmars-thingyan-festival-recognized-as-unesco-intangible-cultural-heritage/}}
{{Wiktionary}}
'''သင်္ကြန်''' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိ|ပါဠိဘာသာ]] &quot;သင်္ကန္တ&quot; နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]] &quot;သင်္ကြန္တ&quot; မှ ဆင်းသက်လာပြီး &quot;ကူးပြောင်းခြင်း&quot; ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော [[တန်ခူးလ]]တွင် နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/myanmar-traditional-new-year-at-thingyan-festival-02085|title=Inscribed in 2024 (19.COM) on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|work= Intangible Cultural Heritage|access-date=6 Dec 2024|date=5 Dec 2024 }}&lt;/ref&gt; ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun-2002&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂၊ နှာ-၁၂၄-၁၃၀။&lt;/ref&gt; နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာ ပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော [[မိန် (ဗေဒင်)|မိန်ရာသီ]]မှ နှစ်သစ်၏ အစဖြစ်သော [[မိဿ နက္ခတ်တာရာ|မိဿရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို &quot;သူရိယသိဒ္ဓန္တ&quot; နက္ခတ်ကျမ်းအရ တွက်ချက်ကာ &quot;သင်္ကန္တ&quot; ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;pho-lat&quot;&gt;ဦးဖိုးလတ်၊ &quot;မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း&quot;၊ ၁၉၆၂။&lt;/ref&gt; ဤနက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအရ နေမင်းကြီး မိဿရာသီ သုညဒီဂရီသို့ ရောက်ရှိသည့် &quot;မဟာသင်္ကြန်&quot; ကာလကို မြန်မာတို့က အေဒီ ၆၃၈ (သက္ကရာဇ် ဖြိုခေတ်) ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် ထိုစနစ်မှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 

[[File:Rural Thingyan 2017.jpg|thumb|left|300px|သင်္ကြန်ကာလအတွင်း ကလေးငယ်များ ရေကစားနေကြပုံ (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]]

ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာ အထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်၌ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော &quot;မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ&quot; တွင် &quot;သင်္ကန္တ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် [[တန်ခူးလ]]သင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ကျောက်စာအထောက်အထားအရ အစောဆုံးပါဝင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။&lt;ref name=&quot;inscriptions&quot;&gt;မောင်မောင်တင်၊ &quot;မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း&quot;၊ ၁၉၇၀။&lt;/ref&gt;

မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က &quot;ရေလောင်းခြင်း&quot; ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး ပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေလောင်းသည့် ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် &quot;ရေသဘင်ပွဲ&quot; အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံ[[နရသီဟပတေ့|နရသီဟပတေ့မင်း]] လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်းကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေလောင်းဓလေ့တို့ ပေါင်းစည်းသွားကာ ယနေ့တိုင် တည်တံ့နေသော မြန်မာတို့၏ အတာသင်္ကြန် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ အဖြစ် သမိုင်းပိတ်ကားပေါ်တွင် အခိုင်အမာ နေရာယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;culture-heritage&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012.&lt;/ref&gt; 

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ရှေးကတည်းကပင် ကျင်းပခဲ့သည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုနိုင်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;aung-hla-thein-2012&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012, p. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sai-aung-tun-1998&quot;&gt;Sai Aung Tun, &quot;History of the Myanmar Calendar and Festivals&quot;, 1998.&lt;/ref&gt;

== ဒဏ္ဍာရီလာအယူအဆ ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာဦးကာလ လူတို့၏ အသိပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားချိန်၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် ကပိလဗြဟ္မာ ဟူသော ဗြဟ္မာကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အသိပညာအပေါ် လွန်စွာ မာန်တက်ပြီး ခက်ခဲသော ပဟေဠိများကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။

တစ်နေ့တွင် ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]] နှင့် တွေ့ဆုံကာ &quot;လူသားတို့အတွက် တစ်နေ့တာ၏ မင်္ဂလာသည် မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသနည်း&quot; ဟု ပဟေဠိ မေးမြန်း၍ အလောင်းအစား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အဖြေကို ခုနစ်ရက်အတွင်း မဖြေနိုင်ပါက သိကြားမင်း၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြေနိုင်ပါက ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖြတ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းသည် ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် စဉ်းစားသော်လည်း အဖြေကို မရရှိခဲ့ပေ။

ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သိကြားမင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်၌ နားနေစဉ် သစ်ပင်ပေါ်ရှိ ငှက်မင်းနှစ်ကောင်၏ စကားပြောသံကို ကြားလိုက်ရသည်။ ဖိုငှက်က &quot;နံနက်ခင်း၌ လူတို့သည် မျက်နှာသစ်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် မျက်နှာ၌ ရှိကြောင်း၊ မွန်းတည့်ချိန်၌ ကိုယ်လက်သန့်စင်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ရင်ဘတ်၌ ရှိကြောင်း၊ ညနေချမ်း၌ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ခြေထောက်၌ ရှိကြောင်း&quot; အဖြေကို ပြောပြနေသဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ကပိလဗြဟ္မာထံ သွားရောက် ဖြေကြားနိုင်ခဲ့သည်။

ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အရှုံးကို ဝန်ခံကာ ကတိအတိုင်း မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းတော်သည် မြေပေါ်ကျပါက ကမ္ဘာကြီး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲကျပါက ရေများ ခမ်းခြောက်မည်၊ မိုးပေါ်ပစ်တင်ပါက ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးခေါင်သွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဗြဟ္မာမင်း၏ သမီးတော် ခုနစ်ဦးကို ဆင့်ခေါ်၍ ဖခင်၏ ဦးခေါင်းတော်ကို ဖန်ဦးအင်တုံဖြင့် လှည့်လည် ကိုင်ဆောင်စေခဲ့သည်။

သမီးတော်တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရပြီး၊ တစ်နှစ်ပြည့်၍ နောက်သမီးတော်တစ်ဦးထံသို့ ဦးခေါင်းတော်ကို လွှဲပြောင်းပေးသည့် အခိုက်အတန့်ကို &quot;သင်္ကန္တ&quot; သို့မဟုတ် &quot;သင်္ကြန်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီအရ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး လူတို့၏ ကောင်းမှုများကို ရွှေပေလွှာတွင်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှုများကို ခွေးသားရေပုရပိုက်တွင်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် သင်္ကြန်ကာလ၌ အတာအိုးများ ထိုးကြပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ကုသိုလ်ယူရင်း ရေပက်ကစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။

== နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ရက် သတ်မှတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရှာဖွေရာ၌ &quot;မဇ္ဈိမ&quot; နှင့် &quot;သဖုဋ&quot; ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် တွက်ချက်ပြီး ၎င်းစနစ်သည် နေမင်း၏ အသွားနှုန်း မမှန်မှုကို သင်္ချာ (Trigonometry) ပညာရပ်ဖြင့် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်ကာ ပထမဦးစွာ ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်အရ နေမင်းသည် စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း တစ်သမတ်တည်း သွားနေသည်ဟု ယူဆကာ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာကို ရှာဖွေရပြီး အဟောဂဏသည် ကမ္ဘာဦးအစ (သို့မဟုတ် ခေတ်တစ်ခု၏အစ) မှ ယနေ့အထိ ကုန်လွန်ခဲ့သော စုစုပေါင်း ရက်အရေအတွက်ကို ဦးစွာတွက်ချက်ကာ&lt;ref name=&quot;burmese-cal&quot;&gt;ဖိုးလတ်၊ &quot;မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း&quot;၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၄၅-၅၀။&lt;/ref&gt; ၎င်းရက်အရေအတွက်ကို အခြေခံ၍ နေမင်း၏ ပျမ်းမျှသွားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ကာ ရာသီစက်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေပြီး ဤကျမ်းအရ နေမင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ၁၅ နာရီ၊ ၃၁ မိနစ်၊ ၃၁.၄ စက္ကန့် ကြာမြင့်စွာ သွားလာသည်ဟု သတ်မှတ်ကာ နေမင်းသည် ကမ္ဘာကို ပတ်ရာတွင် ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသောကြောင့် အချို့နေရာတွင် မြန်၍ အချို့နေရာတွင် နှေးကာ ထိုသို့ ပျမ်းမျှတည်နေရာနှင့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော တည်နေရာ ခြားနားချက်ကို &quot;မန္ဒဖလ&quot; ဟု ခေါ်ပြီး မန္ဒဥစ္စ ခေါ် နေမင်းနှင့် ကမ္ဘာ အကွာဆုံးအမှတ်ကို သူရိယသိဒ္ဓန္တတွင် မိဿရာသီ၏ ၇၈ ဒီဂရီ၌ ကိန်းသေထား၍ တွက်ချက်ကာ&lt;ref name=&quot;suryasiddhanta-translation&quot;&gt;Burgess, Ebenezer, &quot;Translation of the Surya-Siddhanta: A Text-book of Hindu Astronomy&quot;, 1860.&lt;/ref&gt; သဖုဋတွက်ချက်ပုံမှာ နေ၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာမှ မန္ဒဥစ္စကို နှုတ်၍ ရလာသော ကိန်းကို Sine function (Jya) သုံးကာ တွက်ချက်ရရှိသော အဖြေကို ပျမ်းမျှတည်နေရာတွင် ပေါင်းခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ခြင်းဖြင့် &quot;သဖုဋနေ&quot; ခေါ် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရရှိကာ နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန် (သဖုဋနေ) သည် ၃၆၀ ဒီဂရီပြည့်၍ ၀ ဒီဂရီ (မိဿရာသီ၏ အစမှတ်) သို့ ရောက်ရှိသည့် အချိန်နာရီကို တိကျစွာ တွက်ချက်ပြီး ၎င်းအချိန်ကို &quot;သင်္ကြန်ကျချိန်&quot; ဟု သတ်မှတ်ကာ နက္ခတ်တာရာများ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားနေမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွာဟချက်ကို ညှိနှိုင်းရန် အယနံသကိန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရပြီး မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်သည် &quot;နိရယဏ&quot; စနစ်ကို သုံးသောကြောင့် ကြယ်တာရာများအပေါ် မူတည်၍ နေမင်း၏ အနေအထားကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်ကာ&lt;ref name=&quot;dr-than-tun-culture&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ သွားလာမှုကို သင်္ချာနည်းကျကျ တွက်ချက်ပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်၏ &quot;အတက်၊ အကျ၊ အကြို၊ အကူး&quot; အချိန်များကို နှစ်စဉ် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;sai-aung-tun&quot;&gt;Sai Aung Tun, &quot;History of the Myanmar Calendar and Festivals&quot;, 1998.&lt;/ref&gt;

သို့ရာတွင် မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ်သည် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်း၏ နက္ခတ္တဗေဒ သီအိုရီများကို အခြေခံခဲ့ပြီး၊ [[သရေခေတ္တရာ]] နှင့် [[ပုဂံခေတ်]]များမှစ၍ ရာစုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများ၊ မိုးတွင်းကာလနှင့် ကိုက်ညီသော နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ သတ်မှတ်ချက်များ၊ ကြယ်တာရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် တိုက်ဆိုင်လာစေရန် ကျမ်းပြင်ပသို့ ကွဲထွက်ကာ &quot;မဟာသက္ကရာဇ်&quot; အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နေနှစ်နှင့် လနှစ်တို့၏ ရက်လွန် ကွာဟချက်များကို သင်္ကြန်ရက်ရွှေ့ခြင်း စနစ်များဖြင့် ကိုယ်ပိုင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တီထွင်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Eade1989&quot;&gt;Eade, J.C. (1989). *Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000*. Cornell University Press.&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် သေချာတိကျသော သင်္ချာနည်းကျ တွက်ချက်မှုများနှင့် နှစ်စဉ် မြန်မာတို့ ဆင်နွှဲကြသည့် [[သင်္ကြန်|အတာသင်္ကြန် ရေသဘင်ပွဲတော်]]၏ ကိုယ်ပိုင်မူကွဲ ပြက္ခဒိန်စနစ်တို့ကြောင့် မြန်မာတို့၏ သင်္ကြန်နှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှု အစဉ်အလာသည် အေဒီ ၇ ရာစုနောက်ပိုင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှတစ်ဆင့် လန်နား (ချင်မိုင်)၊ အယုဒ္ဓယ၊ လာအို (လန်ချန်း) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား (အန်ကော) ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသတစ်ခုလုံး၏ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ကာလနှင့် အချိန်နာရီ စံနှုန်းကြီးတစ်ခု အဖြစ် အခိုင်အမာ ရပ်တည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Charney2006&quot;&gt;Charney, Michael W. (2006). *Historic Dictionary of Burma*. Scarecrow Press.&lt;/ref&gt;


== ကျင်းပပုံ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။

[[File:Mandalay Thingyan &amp; Myo Ma Music.jpg|thumb| မန္တလေးသင်္ကြန်ပွဲတော်ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့်အတူ မြင်တွေ့ရသော မန္တလေးဂုဏ်ဆောင် မြို့မတူရိယာအသင်းအလှပြယာဉ်]]

=== ၁။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ ===
သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် &quot;ရေသပ္ပာယ်ခြင်း&quot; ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt; ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗမာ့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။

=== ၂။ ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု ===
မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် &quot;ရေသဘင်ပွဲ&quot; ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;glass&quot;&gt;မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။&lt;/ref&gt; ဤရေလောင်းဓလေ့သည် ပူပြင်းလှသော တန်ခူးလ၏ အပူဒဏ်ကို အေးမြစေသည့်အပြင် &quot;နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေး ရေဆေးလို့စင်&quot; ဟူသော ဗမာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

=== ၃။ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း ===
သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ &quot;သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ&quot; ဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လူကြီးမိဘများကို ရိုသေလေးစားတတ်သော ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== ၄။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း ===
သင်္ကြန်ကာလတွင် &quot;မုန့်လုံးရေပေါ်&quot; ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် &quot;မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း&quot; ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;ဦးနု၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ&quot;၊ ၁၉၆၅။&lt;/ref&gt;

=== ၅။ အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား ===
နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ &quot;အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ&quot; ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။ ၎င်းသည် နှစ်သစ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဖြင့် ဆုတောင်းကြသည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ခုဖြစ်သည်။

== မြန်မာသင်္ကြန်၏အမှတ်အသားနှင့် သင်္ကေတများ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။ သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏
&quot;တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ...&quot;
ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ &quot;သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်&quot; ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ &quot;ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ&quot; ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။ လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ပိတောက်ရနံ့၊ သပြေခက်၊ အတာအိုးနှင့် ရေသဘင်ပွဲတော်ဟူသော အမှတ်အသားများဖြင့် သမိုင်းပိတ်ကားထက်တွင် ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ အမြစ်တွယ်နေသော အမျိုးသားရေး သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် စာပေအထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေပါသည်။

== ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု ==

မြန်မာနိုင်ငံအပြင် [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ်]]ကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] (ဆုန်ကရန် - {{lang-th|สงกรานต์}})၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] (ပီမိုင် - {{lang-lo|ປີໃໝ່}})၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] (ချောချနမ်သ်မေး - {{lang-km|ចូលឆ្នាំថ្មី}})နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ ရှမ်း/တိုင်နွယ်ဖွားများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်အသီးသီးဖြင့် ကျင်းပကြသည်။

[[File:Rakhine Thingyan 2011.jpeg | thumb | မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်၌ ရေကစားနေကြပုံ (ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၁၁)]]

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင် (ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့များ ပျံ့နှံ့ရာတွင် အဓိက အချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ [[ပုဂံခေတ်]] အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန် (အေဒီ ၁၁ - ၁၃ ရာစု) တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် [[ခမာအင်ပါယာ]] ဒေသများအပေါ် အဓိက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအများအပြားသည် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်အကောက်အယူ (အေဒီ ၆၃၈ တွင် ပုဂံ [[သုမုန္ဒရီမင်း]]နှင့် [[ပုပ္ပါးစောရဟန်း]]တို့ စတင်ခဲ့သော သက္ကရာဇ်ဖြိုပွဲ) ကို &quot;စူဠသက္ကရာဇ်&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကျူလဆာကာရတ်&quot; (ထိုင်း: {{lang-th|จุลศักราช}} / Chula Sakarat၊ ခမာ: {{lang-km|ចុល្លសករាជ}} / Chulla Sakarat) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရုံးသုံးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;eade1995&quot;&gt;Eade, J. C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-10437-2.&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဆူခိုထိုင်းခေတ်၊ အယုဒ္ဓယခေတ်မှသည် ရာတနကောစင်ခေတ်၏ [[ရာမ၅ မင်းတရား|စူဠာလင်္ကရဏမင်း]] (Chulalongkorn) လက်ထက် အေဒီ ၁၈၈၉ ခုနှစ်အထိ ဤမြန်မာပြက္ခဒိန်နှင့် သက္ကရာဇ်စနစ်ကိုပင် တရားဝင် ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;eade1989&quot;&gt;Eade, J. C. (1989). ''Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000''. Cornell University Southeast Asia Program. ISBN 978-0877277040.&lt;/ref&gt; 

နေ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရောက်သည့် ရက်စွဲများကို တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ် (သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသုံး နိရယဏစနစ်) သည် ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;calendar&quot;&gt;ဖိုးလတ်၊ &quot;မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း&quot;၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၇၅-၈၂။&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များ၏ အချိန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ရာတွင် &quot;ဗဟိုစံနှုန်း&quot; တစ်ခုအဖြစ် ရာစုနှစ်များစွာ တည်ရှိခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာစိတ္တဇဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများနှင့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျောက်စာထောက်ခံချက်ရှိသော အစောဆုံး ရေသဘင်ပုံစံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ancestry&quot;&gt;Sai Aung Tun, &quot;The History of Myanmar Calendar and Festivals&quot;, 1998.&lt;/ref&gt;

မြန်မာ့သင်္ကြန်၌ တွေ့ရသော &quot;သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ&quot;၊ &quot;ငါးလွှတ်ပွဲ&quot; (ဇီဝိတဒါန) နှင့် &quot;မုန့်လုံးရေပေါ်&quot; အပါအဝင် စုပေါင်းဒါနပြုလုပ်သည့် ဓလေ့များကို အရှေ့တောင်အာရှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြဟ္မဏဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသစရိုက်တို့ ပေါင်းစပ်၍ ရှေ့မှ ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စီးဝင်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော သမိုင်းနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;ritual&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012.&lt;/ref&gt;

ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် အဓိက အစပြုရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် ဩဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

== မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင်္ကြန် ==
မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ရေကစားခြင်းမျှတင်မကဘဲ မြန်မာ့ဂီတ၊ ကဗျာစာပေ၊ အနုသုခုမနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ စည်းဝါးကျစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt;

ရှေးယခင် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် နန်းတွင်း ရေသဘင်ပွဲများတွင် ဘုရင်နှင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ စနစ်တကျ ရေစင်းသွန်းလောင်း ကစားခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွေ့မြင်ရသော သင်္ကြန်ယိမ်းအက ပုံစံမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း မန္တလေးမြို့တော်မှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;aung-hla-thein&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012.&lt;/ref&gt;
မန္တလေးမြို့ရှိ &quot;မြို့မဂီတအသင်း&quot; ကဲ့သို့သော ရိုးရာသံစုံတီးဝိုင်းများနှင့်အတူ သင်္ကြန်အလှပြယာဉ်များ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးငယ်များက ဝတ်စုံတူညီစွာ ဝတ်ဆင်၍ သီချင်းအလိုက် ညီညာစွာ ကပြသည့် &quot;ယိမ်းအက&quot; ဓလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်အကသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကဘိလပ်အက၏ အခြေခံခြေလှမ်းများ၊ လက်ဟန်များကို မြူးကြွသော သံစဉ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ညီညွတ်မှု၊ လန်းဆန်းမှုနှင့် နှစ်သစ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြယုဂ် တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;myan-encyclopedia&quot;&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ &quot;သင်္ကြန်&quot;။&lt;/ref&gt;

မန္တလေး သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် &quot;မြို့မအသင်း၏ ငွေငန်းအလှပြယာဉ်&quot; သည် သင်္ကြန်ဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိညာဉ်သဖွယ် ထင်ရှားသည်။ မြို့မအသင်းသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ငွေငန်းရုပ်တု တင်ဆောင်ထားသော အလှပြယာဉ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ပတ်၍ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ၊ ယိမ်းအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ &quot;ငွေငန်း&quot; သည် သင်္ကြန်ပွဲ၏ အထင်ကရ အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;myan-encyclopedia&quot; /&gt;

== သင်္ကြန်ဖွဲ့ စာပေနှင့် သီချင်းများ ==

=== ၁။ ကဗျာနှင့် စာပေ ===
ရှေးခေတ် စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အတိုထွာဖွဲ့နွဲ့မှုများအနက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုများက တန်ခူးလနှင့် သင်္ကြန်အလှကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။
&gt; ဦးပုန်း - တန်ခူးလဘဝဂ်ဖွဲ့ ကဗျာ
&gt; &quot;နွေဦးကာလ၊ မြူတလင်းမှာ၊ ပိတောက်ရွှေဝါ၊ ပွင့်စပြုပြီ...&quot; &lt;ref name=&quot;pho-lat&quot; /&gt;
&gt; 
မဟာဂီတနှင့် ရှေးဟောင်း ပျို့၊ ကဗျာများတွင်လည်း တန်ခူးလ၏ သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပုံ၊ မဟာသင်္ကြန်ကျချိန် နတ်မင်းကြီးများ ဆင်းသက်ပုံတို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ထည့်သွင်းဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြသည်။

=== ၂။ ထင်ရှားသော သင်္ကြန်သီချင်းများ ===
မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ဝိညာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော အမြဲထာဝရ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
&quot;မြူမှောင်ဝေကင်း&quot; (မြို့မငွေငန်းတေး)ကို မြို့မဆရာငြိမ်း ရေးစပ်ခဲ့သော ဤသီချင်းသည် သင်္ကြန်၏ မူလရိုးရာသံစဉ်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။
&quot;ရွှေမန်းတောင်ရိပ်ခို&quot; ဆရာမြို့မငြိမ်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်ရောက်တိုင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ကြားရမြဲဖြစ်သော သင်္ကြန်သီချင်းများ၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။&quot;သင်္ကြန်မိုး&quot; သီချင်းများသည်လည်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် &quot;သင်္ကြန်မိုး&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှ တေးသီချင်းများ (ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို၏ လက်ရာများ) သည် ယနေ့ထက်ထိ သင်္ကြန်၏ အမှတ်တသားအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;film-history&quot;&gt;မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းအကျဉ်း၊ ၁၉၉၀။&lt;/ref&gt;

== ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ==
မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို [[ယူနက်စကို]]၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက်  အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင်  ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံက “မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်”ကို  ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင်ထည့်သွင်းကြောင်းတရားဝင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ထို့ကြောင့်သင်္ကြန်ပွဲတော်သည်မြန်မာတို့အတွက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaariuraa-ncsckuu-attaasngknpaitteaakiu-kmbhaadpmaiynykemu-ameanccaarngaphc-sttmttkhnr|title=မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ|work=Myanmar Digital News|date=5 December 2024|accessdate=22 August 2025}}&lt;/ref&gt; 

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}                      


{{မြန်မာ့ ရာသီ}}
[[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စာပေ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]]</text>
      <sha1>hr25abmhpvkw84ytv0zm6sbp3nydtw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062737</id>
      <parentid>1062736</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ */</comment>
      <origin>1062737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58674" sha1="hd9qw45mez8uhka8qpagcxh99j6ssyl" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
|holiday_name  = သင်္ကြန်
|type          = buddhist
|image         = Bagan era painting of Thingyan.jpg
|imagesize     = 250px
|caption       = [[ပုဂံခေတ်]] သင်္ကြန်ပွဲတော်
|official_name = Thingyan (သင်္ကြန်)
|nickname      = အတာရေသဘင်ပွဲတော်
|observedby    = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]
|litcolor      = 
|longtype      = 
|significance  = မြန်မာနှစ်သစ်ကူး
|begins        = အကြိုနေ့
|ends          = အတက်နေ့
|date          = နှစ်သစ်
|flower      = [[ပိတောက်ပန်း]]
ရိုးရာအစားအစာ = သင်္ကြန်ထမင်း၊မုန့်လုံးရေပေါ်
|celebrations  =
|observances   = ရေကစားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားခြင်းနှင့် သက်ကြီးတို့အား ကန်တော့ခြင်း။
|relatedto     = [[ဆောင်ခရမ် အားလပ်ရက်]], [[:en:Lao New Year|လာအိုနှစ်သစ်ကူး]], [[:en:Puthandu|Tamil New Year]], [[:en:Cambodian New Year|ကမ်ဗောဒီယား နှစ်သစ်ကူးရက်]] 
|website=www.myanmarwaterfestival.com|UNESCO's Intangible Cultural Heritage=https://www.gnlm.com.mm/myanmars-thingyan-festival-recognized-as-unesco-intangible-cultural-heritage/}}
{{Wiktionary}}
'''သင်္ကြန်''' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိ|ပါဠိဘာသာ]] &quot;သင်္ကန္တ&quot; နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]] &quot;သင်္ကြန္တ&quot; မှ ဆင်းသက်လာပြီး &quot;ကူးပြောင်းခြင်း&quot; ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော [[တန်ခူးလ]]တွင် နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/myanmar-traditional-new-year-at-thingyan-festival-02085|title=Inscribed in 2024 (19.COM) on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|work= Intangible Cultural Heritage|access-date=6 Dec 2024|date=5 Dec 2024 }}&lt;/ref&gt; ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun-2002&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂၊ နှာ-၁၂၄-၁၃၀။&lt;/ref&gt; နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာ ပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော [[မိန် (ဗေဒင်)|မိန်ရာသီ]]မှ နှစ်သစ်၏ အစဖြစ်သော [[မိဿ နက္ခတ်တာရာ|မိဿရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို &quot;သူရိယသိဒ္ဓန္တ&quot; နက္ခတ်ကျမ်းအရ တွက်ချက်ကာ &quot;သင်္ကန္တ&quot; ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;pho-lat&quot;&gt;ဦးဖိုးလတ်၊ &quot;မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း&quot;၊ ၁၉၆၂။&lt;/ref&gt; ဤနက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအရ နေမင်းကြီး မိဿရာသီ သုညဒီဂရီသို့ ရောက်ရှိသည့် &quot;မဟာသင်္ကြန်&quot; ကာလကို မြန်မာတို့က အေဒီ ၆၃၈ (သက္ကရာဇ် ဖြိုခေတ်) ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် ထိုစနစ်မှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ 

[[File:Rural Thingyan 2017.jpg|thumb|left|300px|သင်္ကြန်ကာလအတွင်း ကလေးငယ်များ ရေကစားနေကြပုံ (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]]

ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာ အထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်၌ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော &quot;မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ&quot; တွင် &quot;သင်္ကန္တ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် [[တန်ခူးလ]]သင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ကျောက်စာအထောက်အထားအရ အစောဆုံးပါဝင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။&lt;ref name=&quot;inscriptions&quot;&gt;မောင်မောင်တင်၊ &quot;မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း&quot;၊ ၁၉၇၀။&lt;/ref&gt;

မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က &quot;ရေလောင်းခြင်း&quot; ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး ပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေလောင်းသည့် ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် &quot;ရေသဘင်ပွဲ&quot; အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံ[[နရသီဟပတေ့|နရသီဟပတေ့မင်း]] လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်းကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေလောင်းဓလေ့တို့ ပေါင်းစည်းသွားကာ ယနေ့တိုင် တည်တံ့နေသော မြန်မာတို့၏ အတာသင်္ကြန် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ အဖြစ် သမိုင်းပိတ်ကားပေါ်တွင် အခိုင်အမာ နေရာယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;culture-heritage&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012.&lt;/ref&gt; 

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ရှေးကတည်းကပင် ကျင်းပခဲ့သည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုနိုင်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;aung-hla-thein-2012&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012, p. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sai-aung-tun-1998&quot;&gt;Sai Aung Tun, &quot;History of the Myanmar Calendar and Festivals&quot;, 1998.&lt;/ref&gt;

== ဒဏ္ဍာရီလာအယူအဆ ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာဦးကာလ လူတို့၏ အသိပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားချိန်၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် ကပိလဗြဟ္မာ ဟူသော ဗြဟ္မာကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အသိပညာအပေါ် လွန်စွာ မာန်တက်ပြီး ခက်ခဲသော ပဟေဠိများကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။

တစ်နေ့တွင် ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]] နှင့် တွေ့ဆုံကာ &quot;လူသားတို့အတွက် တစ်နေ့တာ၏ မင်္ဂလာသည် မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသနည်း&quot; ဟု ပဟေဠိ မေးမြန်း၍ အလောင်းအစား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အဖြေကို ခုနစ်ရက်အတွင်း မဖြေနိုင်ပါက သိကြားမင်း၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြေနိုင်ပါက ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖြတ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းသည် ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် စဉ်းစားသော်လည်း အဖြေကို မရရှိခဲ့ပေ။

ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သိကြားမင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်၌ နားနေစဉ် သစ်ပင်ပေါ်ရှိ ငှက်မင်းနှစ်ကောင်၏ စကားပြောသံကို ကြားလိုက်ရသည်။ ဖိုငှက်က &quot;နံနက်ခင်း၌ လူတို့သည် မျက်နှာသစ်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် မျက်နှာ၌ ရှိကြောင်း၊ မွန်းတည့်ချိန်၌ ကိုယ်လက်သန့်စင်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ရင်ဘတ်၌ ရှိကြောင်း၊ ညနေချမ်း၌ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ခြေထောက်၌ ရှိကြောင်း&quot; အဖြေကို ပြောပြနေသဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ကပိလဗြဟ္မာထံ သွားရောက် ဖြေကြားနိုင်ခဲ့သည်။

ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အရှုံးကို ဝန်ခံကာ ကတိအတိုင်း မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းတော်သည် မြေပေါ်ကျပါက ကမ္ဘာကြီး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲကျပါက ရေများ ခမ်းခြောက်မည်၊ မိုးပေါ်ပစ်တင်ပါက ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးခေါင်သွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဗြဟ္မာမင်း၏ သမီးတော် ခုနစ်ဦးကို ဆင့်ခေါ်၍ ဖခင်၏ ဦးခေါင်းတော်ကို ဖန်ဦးအင်တုံဖြင့် လှည့်လည် ကိုင်ဆောင်စေခဲ့သည်။

သမီးတော်တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရပြီး၊ တစ်နှစ်ပြည့်၍ နောက်သမီးတော်တစ်ဦးထံသို့ ဦးခေါင်းတော်ကို လွှဲပြောင်းပေးသည့် အခိုက်အတန့်ကို &quot;သင်္ကန္တ&quot; သို့မဟုတ် &quot;သင်္ကြန်&quot; ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီအရ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး လူတို့၏ ကောင်းမှုများကို ရွှေပေလွှာတွင်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှုများကို ခွေးသားရေပုရပိုက်တွင်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် သင်္ကြန်ကာလ၌ အတာအိုးများ ထိုးကြပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ကုသိုလ်ယူရင်း ရေပက်ကစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။

== နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ရက် သတ်မှတ်ရန်အတွက်အသုံးပြုသော သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရှာဖွေရာ၌ &quot;မဇ္ဈိမ&quot; နှင့် &quot;သဖုဋ&quot; ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် တွက်ချက်ပြီး ၎င်းစနစ်သည် နေမင်း၏ အသွားနှုန်း မမှန်မှုကို သင်္ချာ (Trigonometry) ပညာရပ်ဖြင့် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်ကာ ပထမဦးစွာ ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်အရ နေမင်းသည် စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း တစ်သမတ်တည်း သွားနေသည်ဟု ယူဆကာ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာကို ရှာဖွေရပြီး အဟောဂဏသည် ကမ္ဘာဦးအစ (သို့မဟုတ် ခေတ်တစ်ခု၏အစ) မှ ယနေ့အထိ ကုန်လွန်ခဲ့သော စုစုပေါင်း ရက်အရေအတွက်ကို ဦးစွာတွက်ချက်ကာ&lt;ref name=&quot;burmese-cal&quot;&gt;ဖိုးလတ်၊ &quot;မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း&quot;၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၄၅-၅၀။&lt;/ref&gt; ၎င်းရက်အရေအတွက်ကို အခြေခံ၍ နေမင်း၏ ပျမ်းမျှသွားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ကာ ရာသီစက်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေပြီး ဤကျမ်းအရ နေမင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ၁၅ နာရီ၊ ၃၁ မိနစ်၊ ၃၁.၄ စက္ကန့် ကြာမြင့်စွာ သွားလာသည်ဟု သတ်မှတ်ကာ နေမင်းသည် ကမ္ဘာကို ပတ်ရာတွင် ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသောကြောင့် အချို့နေရာတွင် မြန်၍ အချို့နေရာတွင် နှေးကာ ထိုသို့ ပျမ်းမျှတည်နေရာနှင့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော တည်နေရာ ခြားနားချက်ကို &quot;မန္ဒဖလ&quot; ဟု ခေါ်ပြီး မန္ဒဥစ္စ ခေါ် နေမင်းနှင့် ကမ္ဘာ အကွာဆုံးအမှတ်ကို သူရိယသိဒ္ဓန္တတွင် မိဿရာသီ၏ ၇၈ ဒီဂရီ၌ ကိန်းသေထား၍ တွက်ချက်ကာ&lt;ref name=&quot;suryasiddhanta-translation&quot;&gt;Burgess, Ebenezer, &quot;Translation of the Surya-Siddhanta: A Text-book of Hindu Astronomy&quot;, 1860.&lt;/ref&gt; သဖုဋတွက်ချက်ပုံမှာ နေ၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာမှ မန္ဒဥစ္စကို နှုတ်၍ ရလာသော ကိန်းကို Sine function (Jya) သုံးကာ တွက်ချက်ရရှိသော အဖြေကို ပျမ်းမျှတည်နေရာတွင် ပေါင်းခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ခြင်းဖြင့် &quot;သဖုဋနေ&quot; ခေါ် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရရှိကာ နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန် (သဖုဋနေ) သည် ၃၆၀ ဒီဂရီပြည့်၍ ၀ ဒီဂရီ (မိဿရာသီ၏ အစမှတ်) သို့ ရောက်ရှိသည့် အချိန်နာရီကို တိကျစွာ တွက်ချက်ပြီး ၎င်းအချိန်ကို &quot;သင်္ကြန်ကျချိန်&quot; ဟု သတ်မှတ်ကာ နက္ခတ်တာရာများ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားနေမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွာဟချက်ကို ညှိနှိုင်းရန် အယနံသကိန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရပြီး မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်သည် &quot;နိရယဏ&quot; စနစ်ကို သုံးသောကြောင့် ကြယ်တာရာများအပေါ် မူတည်၍ နေမင်း၏ အနေအထားကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်ကာ&lt;ref name=&quot;dr-than-tun-culture&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ သွားလာမှုကို သင်္ချာနည်းကျကျ တွက်ချက်ပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်၏ &quot;အတက်၊ အကျ၊ အကြို၊ အကူး&quot; အချိန်များကို နှစ်စဉ် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;sai-aung-tun&quot;&gt;Sai Aung Tun, &quot;History of the Myanmar Calendar and Festivals&quot;, 1998.&lt;/ref&gt;

သို့ရာတွင် မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ်သည် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်း၏ နက္ခတ္တဗေဒ သီအိုရီများကို အခြေခံခဲ့ပြီး၊ [[သရေခေတ္တရာ]] နှင့် [[ပုဂံခေတ်]]များမှစ၍ ရာစုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ ဒေသတွင်း ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများ၊ မိုးတွင်းကာလနှင့် ကိုက်ညီသော နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ သတ်မှတ်ချက်များ၊ ကြယ်တာရာ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် တိုက်ဆိုင်လာစေရန် ကျမ်းပြင်ပသို့ ကွဲထွက်ကာ &quot;မဟာသက္ကရာဇ်&quot; အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နေနှစ်နှင့် လနှစ်တို့၏ ရက်လွန် ကွာဟချက်များကို သင်္ကြန်ရက်ရွှေ့ခြင်း စနစ်များဖြင့် ကိုယ်ပိုင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို တီထွင်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Eade1989&quot;&gt;Eade, J.C. (1989). *Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000*. Cornell University Press.&lt;/ref&gt; ဤသို့ဖြင့် သေချာတိကျသော သင်္ချာနည်းကျ တွက်ချက်မှုများနှင့် နှစ်စဉ် မြန်မာတို့ ဆင်နွှဲကြသည့် အတာသင်္ကြန် ရေသဘင်ပွဲတော်၏ ကိုယ်ပိုင်မူကွဲ ပြက္ခဒိန်စနစ်တို့ကြောင့် မြန်မာတို့၏ သင်္ကြန်နှင့် ပြက္ခဒိန်တွက်ချက်မှု အစဉ်အလာသည် အေဒီ ၇ ရာစုနောက်ပိုင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ]] မှတစ်ဆင့် လန်နား (ချင်မိုင်)၊ အယုဒ္ဓယ၊ လာအို (လန်ချန်း) နှင့် ကမ္ဘောဒီးယား (အန်ကော) ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသတစ်ခုလုံး၏ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ကာလနှင့် အချိန်နာရီ စံနှုန်းကြီးတစ်ခု အဖြစ် အခိုင်အမာ ရပ်တည်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Charney2006&quot;&gt;Charney, Michael W. (2006). *Historic Dictionary of Burma*. Scarecrow Press.&lt;/ref&gt;
== ကျင်းပပုံ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။

[[File:Mandalay Thingyan &amp; Myo Ma Music.jpg|thumb| မန္တလေးသင်္ကြန်ပွဲတော်ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့်အတူ မြင်တွေ့ရသော မန္တလေးဂုဏ်ဆောင် မြို့မတူရိယာအသင်းအလှပြယာဉ်]]

=== ၁။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ ===
သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် &quot;ရေသပ္ပာယ်ခြင်း&quot; ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt; ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗမာ့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။

=== ၂။ ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု ===
မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် &quot;ရေသဘင်ပွဲ&quot; ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;glass&quot;&gt;မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။&lt;/ref&gt; ဤရေလောင်းဓလေ့သည် ပူပြင်းလှသော တန်ခူးလ၏ အပူဒဏ်ကို အေးမြစေသည့်အပြင် &quot;နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေး ရေဆေးလို့စင်&quot; ဟူသော ဗမာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။

=== ၃။ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း ===
သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ &quot;သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ&quot; ဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လူကြီးမိဘများကို ရိုသေလေးစားတတ်သော ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== ၄။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း ===
သင်္ကြန်ကာလတွင် &quot;မုန့်လုံးရေပေါ်&quot; ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် &quot;မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း&quot; ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;culture&quot;&gt;ဦးနု၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ&quot;၊ ၁၉၆၅။&lt;/ref&gt;

=== ၅။ အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား ===
နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ &quot;အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ&quot; ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။ ၎င်းသည် နှစ်သစ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဖြင့် ဆုတောင်းကြသည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ခုဖြစ်သည်။

== မြန်မာသင်္ကြန်၏အမှတ်အသားနှင့် သင်္ကေတများ==

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။ သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏
&quot;တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ...&quot;
ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ &quot;သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်&quot; ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ &quot;ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ&quot; ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။ လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ပိတောက်ရနံ့၊ သပြေခက်၊ အတာအိုးနှင့် ရေသဘင်ပွဲတော်ဟူသော အမှတ်အသားများဖြင့် သမိုင်းပိတ်ကားထက်တွင် ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ အမြစ်တွယ်နေသော အမျိုးသားရေး သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် စာပေအထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေပါသည်။

== ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု ==

မြန်မာနိုင်ငံအပြင် [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ်]]ကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] (ဆုန်ကရန် - {{lang-th|สงกรานต์}})၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] (ပီမိုင် - {{lang-lo|ປີໃໝ່}})၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] (ချောချနမ်သ်မေး - {{lang-km|ចូលឆ្នាំថ្មី}})နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ ရှမ်း/တိုင်နွယ်ဖွားများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်အသီးသီးဖြင့် ကျင်းပကြသည်။

[[File:Rakhine Thingyan 2011.jpeg | thumb | မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်၌ ရေကစားနေကြပုံ (ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၁၁)]]

မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင် (ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့များ ပျံ့နှံ့ရာတွင် အဓိက အချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ [[ပုဂံခေတ်]] အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန် (အေဒီ ၁၁ - ၁၃ ရာစု) တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် [[ခမာအင်ပါယာ]] ဒေသများအပေါ် အဓိက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt;

အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအများအပြားသည် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်အကောက်အယူ (အေဒီ ၆၃၈ တွင် ပုဂံ [[သုမုန္ဒရီမင်း]]နှင့် [[ပုပ္ပါးစောရဟန်း]]တို့ စတင်ခဲ့သော သက္ကရာဇ်ဖြိုပွဲ) ကို &quot;စူဠသက္ကရာဇ်&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကျူလဆာကာရတ်&quot; (ထိုင်း: {{lang-th|จุลศักราช}} / Chula Sakarat၊ ခမာ: {{lang-km|ចុល្លសករាជ}} / Chulla Sakarat) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရုံးသုံးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;eade1995&quot;&gt;Eade, J. C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-10437-2.&lt;/ref&gt; ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဆူခိုထိုင်းခေတ်၊ အယုဒ္ဓယခေတ်မှသည် ရာတနကောစင်ခေတ်၏ [[ရာမ၅ မင်းတရား|စူဠာလင်္ကရဏမင်း]] (Chulalongkorn) လက်ထက် အေဒီ ၁၈၈၉ ခုနှစ်အထိ ဤမြန်မာပြက္ခဒိန်နှင့် သက္ကရာဇ်စနစ်ကိုပင် တရားဝင် ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;eade1989&quot;&gt;Eade, J. C. (1989). ''Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000''. Cornell University Southeast Asia Program. ISBN 978-0877277040.&lt;/ref&gt; 

နေ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရောက်သည့် ရက်စွဲများကို တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ် (သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသုံး နိရယဏစနစ်) သည် ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;calendar&quot;&gt;ဖိုးလတ်၊ &quot;မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း&quot;၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၇၅-၈၂။&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များ၏ အချိန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ရာတွင် &quot;ဗဟိုစံနှုန်း&quot; တစ်ခုအဖြစ် ရာစုနှစ်များစွာ တည်ရှိခဲ့သည်။

ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာစိတ္တဇဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများနှင့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျောက်စာထောက်ခံချက်ရှိသော အစောဆုံး ရေသဘင်ပုံစံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ancestry&quot;&gt;Sai Aung Tun, &quot;The History of Myanmar Calendar and Festivals&quot;, 1998.&lt;/ref&gt;

မြန်မာ့သင်္ကြန်၌ တွေ့ရသော &quot;သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ&quot;၊ &quot;ငါးလွှတ်ပွဲ&quot; (ဇီဝိတဒါန) နှင့် &quot;မုန့်လုံးရေပေါ်&quot; အပါအဝင် စုပေါင်းဒါနပြုလုပ်သည့် ဓလေ့များကို အရှေ့တောင်အာရှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြဟ္မဏဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသစရိုက်တို့ ပေါင်းစပ်၍ ရှေ့မှ ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စီးဝင်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော သမိုင်းနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;ritual&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012.&lt;/ref&gt;

ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် အဓိက အစပြုရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် ဩဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။

== မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင်္ကြန် ==
မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ရေကစားခြင်းမျှတင်မကဘဲ မြန်မာ့ဂီတ၊ ကဗျာစာပေ၊ အနုသုခုမနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ စည်းဝါးကျစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;dr-than-tun&quot;&gt;ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း&quot;၊ ၂၀၀၂။&lt;/ref&gt;

ရှေးယခင် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် နန်းတွင်း ရေသဘင်ပွဲများတွင် ဘုရင်နှင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ စနစ်တကျ ရေစင်းသွန်းလောင်း ကစားခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွေ့မြင်ရသော သင်္ကြန်ယိမ်းအက ပုံစံမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း မန္တလေးမြို့တော်မှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;aung-hla-thein&quot;&gt;Aung Hla Thein, &quot;The Evolution of Myanmar Traditional Festivals&quot;, 2012.&lt;/ref&gt;
မန္တလေးမြို့ရှိ &quot;မြို့မဂီတအသင်း&quot; ကဲ့သို့သော ရိုးရာသံစုံတီးဝိုင်းများနှင့်အတူ သင်္ကြန်အလှပြယာဉ်များ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးငယ်များက ဝတ်စုံတူညီစွာ ဝတ်ဆင်၍ သီချင်းအလိုက် ညီညာစွာ ကပြသည့် &quot;ယိမ်းအက&quot; ဓလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်အကသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကဘိလပ်အက၏ အခြေခံခြေလှမ်းများ၊ လက်ဟန်များကို မြူးကြွသော သံစဉ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ညီညွတ်မှု၊ လန်းဆန်းမှုနှင့် နှစ်သစ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြယုဂ် တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;myan-encyclopedia&quot;&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ &quot;သင်္ကြန်&quot;။&lt;/ref&gt;

မန္တလေး သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် &quot;မြို့မအသင်း၏ ငွေငန်းအလှပြယာဉ်&quot; သည် သင်္ကြန်ဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိညာဉ်သဖွယ် ထင်ရှားသည်။ မြို့မအသင်းသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ငွေငန်းရုပ်တု တင်ဆောင်ထားသော အလှပြယာဉ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ပတ်၍ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ၊ ယိမ်းအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ &quot;ငွေငန်း&quot; သည် သင်္ကြန်ပွဲ၏ အထင်ကရ အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;myan-encyclopedia&quot; /&gt;

== သင်္ကြန်ဖွဲ့ စာပေနှင့် သီချင်းများ ==

=== ၁။ ကဗျာနှင့် စာပေ ===
ရှေးခေတ် စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အတိုထွာဖွဲ့နွဲ့မှုများအနက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုများက တန်ခူးလနှင့် သင်္ကြန်အလှကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။
&gt; ဦးပုန်း - တန်ခူးလဘဝဂ်ဖွဲ့ ကဗျာ
&gt; &quot;နွေဦးကာလ၊ မြူတလင်းမှာ၊ ပိတောက်ရွှေဝါ၊ ပွင့်စပြုပြီ...&quot; &lt;ref name=&quot;pho-lat&quot; /&gt;
&gt; 
မဟာဂီတနှင့် ရှေးဟောင်း ပျို့၊ ကဗျာများတွင်လည်း တန်ခူးလ၏ သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပုံ၊ မဟာသင်္ကြန်ကျချိန် နတ်မင်းကြီးများ ဆင်းသက်ပုံတို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ထည့်သွင်းဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြသည်။

=== ၂။ ထင်ရှားသော သင်္ကြန်သီချင်းများ ===
မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ဝိညာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော အမြဲထာဝရ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။
&quot;မြူမှောင်ဝေကင်း&quot; (မြို့မငွေငန်းတေး)ကို မြို့မဆရာငြိမ်း ရေးစပ်ခဲ့သော ဤသီချင်းသည် သင်္ကြန်၏ မူလရိုးရာသံစဉ်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။
&quot;ရွှေမန်းတောင်ရိပ်ခို&quot; ဆရာမြို့မငြိမ်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်ရောက်တိုင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ကြားရမြဲဖြစ်သော သင်္ကြန်သီချင်းများ၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။&quot;သင်္ကြန်မိုး&quot; သီချင်းများသည်လည်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် &quot;သင်္ကြန်မိုး&quot; ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှ တေးသီချင်းများ (ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို၏ လက်ရာများ) သည် ယနေ့ထက်ထိ သင်္ကြန်၏ အမှတ်တသားအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;film-history&quot;&gt;မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းအကျဉ်း၊ ၁၉၉၀။&lt;/ref&gt;

== ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ==
မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို [[ယူနက်စကို]]၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက်  အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင်  ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံက “မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်”ကို  ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင်ထည့်သွင်းကြောင်းတရားဝင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ထို့ကြောင့်သင်္ကြန်ပွဲတော်သည်မြန်မာတို့အတွက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaariuraa-ncsckuu-attaasngknpaitteaakiu-kmbhaadpmaiynykemu-ameanccaarngaphc-sttmttkhnr|title=မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ|work=Myanmar Digital News|date=5 December 2024|accessdate=22 August 2025}}&lt;/ref&gt; 

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}                      


{{မြန်မာ့ ရာသီ}}
[[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စာပေ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]]</text>
      <sha1>hd9qw45mez8uhka8qpagcxh99j6ssyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5959</id>
    <revision>
      <id>1062741</id>
      <parentid>1060221</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:48:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59821-88</username>
        <id>150601</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ */</comment>
      <origin>1062741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19693" sha1="fadeeavwmz81j40g8k03c5rdfvn36v2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်
|honorific_prefix=
| image =Tekkatho Phone Naing.jpg
| birth_name = ခင်မောင်တင့်
|alma_mater=[[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်]]၊&lt;br/&gt;[[ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်]] (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု)
| birth_date = ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃ဝ
| birth_place =  [[သန်လျင်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]]
| parents = ဦးထွန်းဖေ + ဒေါ်ကြင်မေ
| ethnicity  = 
| occupation = ပါမောက္ခချုပ်၊ စာရေးဆရာ
| spouses = 
| known_for = အမျိုးသား စာပေဆုရ စာရေးဆရာ
| notable_works = 'သူ့ကျွန်မခံပြီ'ဝတ္ထု (၁၉၅၉)&lt;br/&gt;'သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည် ခိုင်'(၁၉၆၄)&lt;br/&gt;'တပြည်သူ မရွှေထား'(၁၉၇၁)&lt;br/&gt; 'နှင်းငွေတထောင့် မိုးတမှောင့်'(၁၉၇၂)
| death_date = ၁ဝ မေ၂ဝဝ၂
| death_place= [[သန်လျင်မြို့]]၊ မြန်မာနိုင်ငံ
 |signature=Phone Naing.jpg}}
တက္ကသိုလ် [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်|ဘုန်းနိုင်]] (၁၉၃ဝ-၂ဝဝ၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ/ပါမောက္ခချုပ် တစ်ဦး အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး [[အမျိုးသား စာပေဆု]]ရ စာရေးဆရာ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ တေးရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။

== ငယ်စဉ်ဘဝ နှင့် ပညာရေး ==
ရန်ကုန်တိုင်း [[သန်လျင်မြို့]]၌ အဖ ဦးထွန်းဖေ၊ အမိ ဒေါ်ကြင်မေ တို့က ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃ဝ ကြာသပတေးနေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းငါးယောက်တွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်။ ငယ်မည် မောင်ဖေသိန်း၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်မောင်တင့် ဖြစ်သည်။

ပြည်ခရိုင် ပေါင်းတည်မြို့ မူလတန်းလွန်ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး မက်သဒစ်ကျောင်းများ (သန်လျင်၊ တွံတေး၊ သုံးခွ)၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများ (ပြည်၊ ပေါင်းတည်)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေကို ကိုးတောင်တွဲကျောင်း (ထုံးဘို)၊ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ (၁၉၄၈)၊ [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်|ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်]] (၁၉၄၈)၊ စိတ်ပညာ ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ (၁၉၅၅)၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊]] နယူးယောက်မြို့၊ [[ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ်]] ဘွဲ့လွန် မဟာ ဌာနမှ မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (၁၉၅၉ - ၆၁) တို့ကို ဆည်းပူး အောင်မြင်ခဲ့သည်။ 

== နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း ==
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဂုဏ်ထူးတန်း နောက်ဆုံးနှစ် ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် လက်တွေ့လုပ်နေစဉ် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး [[ကိုလေး (ဇေယျာမောင်)|ဦးကိုလေး]]က မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ လာရောက်၍ စိတ်ပညာ စတင်သင်ကြားပေးရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်။ မိမိ၏ ပညာပြန့်ပွားသည်ကို နှစ်သက်သည်က တစ်ကြောင်း၊ ဆရာကြီးဦးကိုလေးအား လေးစားသည်ကတစ်ကြောင်းကြောင့် လာပါမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။

မန္တလေး ယူနီဗာစီတီ ကောလိပ် စိတ်ပညာ ဌာနမှူး (၁၉၅၅)၊ တောင်ကြီးကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၆၂ - ၇၂)၊ ပုသိမ် ဒီဂရီ ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၇၂ - ၇၇)၊ [[မော်လမြိုင် တက္ကသိုလ်|မော်လမြိုင် ဒီဂရီ ကောလိပ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၇၇ - ၈၅)၊ မော်လမြိုင် တက္ကသိုလ် ဒုတိယ ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၈၆ - ၈၈)အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ပညာရေး တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ၁၉၈၈အရေးအခင်း၌ စစ်မှန်သောဒီမိုကရေစီကို တောင်းဆိုရာတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် စစ်အာဏာပိုင်များက အငြိမ်းစားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။

မြန်မာပညာရေး လေ့လာရေး အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဂျပန် (၁၉၇၇) နှင့် တရုတ် (၁၉၈၃) သို့ လည်းကောင်း၊ မြန်မာပညာရေး အထူး လေ့လာရေး အဖွဲ့ ဒုတိယ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဂျပန် (၁၉၈၁) သို့ လည်းကောင်း၊ အာဆီယံ - ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှု ခေါင်းဆောင် ဖလှယ်ရေး အစီအစဉ် တွေ့ဆုံ ပွဲများတွင် မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ၁၉၉၉ နှင့် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်များ၌ ကိုးရီးယား သမ္မတ နိုင်ငံသို့ သွားရောက် ခဲ့ပြီး စာတမ်းများ ပြုစု ဖတ်ကြား ခဲ့သည်။

== စာပေရေးသားခြင်း ==
စာပေနယ်သို့ ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်း ပါ &quot;ဒွိဟ&quot; ကဗျာဖြင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် စတင် ဝင်ရောက် ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသည့် လုံးချင်း ဝတ္ထုရှည်အချို့မှာ၊ ညီမလေးရယ် စိုးရိမ်မိတယ် (၁၉၅၈)၊ သူ့ကျွန်မခံပြီ (၁၉၅၉)၊ လွမ်း (၁၉၆၂)၊ မိုးည အိပ်မက်မြူ (၁၉၆၂)၊ ဤမြေမှသည် (၁၉၆၃)၊ စိမ်းနေဦးမည့် ကျွန်တော့်မြေ (၁၉၆၃)၊ မောင့်ဘဝ ညအလားကွယ် (၁၉၆၃)၊ သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည် ခိုင် (၁၉၆၄)၊ ချစ်သော ဤကမ္ဘာ (၁၉၆၄)၊ လွမ်းတေး မဆုံးစေနှင့် စောသခင် (၁၉၆၅)၊ ကမ္ဘာကုန် ကျယ်သရွေ့ဝယ် (၁၉၆၆)၊ နွေကန္တာဦး (၁၉၆၈)၊ ဝသန် လေချိန်မှန်ကူး (၁၉၆၉)၊ တပြည်သူ မရွှေထား (၁၉၇၁)၊ နှင်းငွေတထောင့် မိုးတမှောင့် (၁၉၇၂)၊ ကိုယ့်အလှ ဘဝငွေလမင်း (၁၉၇၆)၊ စွန့်ခွာရသည့် နွေညများ (၁၉၈ဝ)၊ မိုးတွေ ရွာမှဖြင့် လျှင်ကွယ် (၁၉၈၄)၊ တိမ်ညိုအလွင့် လအမြင့် (၁၉၉ဝ)၊ ချစ်သူအိမ်အမိုး နောက်ဝယ် လပျောက်ခဲ့ခြင်း (၁၉၉၁)၊ မျက်ရည် လောကများ၏ ဟိုမှာဘက် (၁၉၉၂)၊ လေရူးသည် စာမတတ်ပါ (၁၉၉၅)စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထင်ရှားသည့် မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည် (novelette) များမှာ နှင်းရွက်ကြွေစော (၁၉၅၈)၊ မုန်းရစ်လေဦး (၁၉၅၈)၊ ရေပင်လယ်နှင် ငွေစင်ကြယ် (၁၉၅၈)၊ တန်ခူးလေနှင့် လျောတော့သည် (၁၉၆၁)၊ ပိတောက်နှင့် ကြိုပါမည် မာရီယာ (၁၉၆၃)၊ ကရုဏာ မိခင် (၁၉၆၃) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဝတ္ထုတို အများ ကိုလည်း ရေးသားခဲ့ရာ ယင်းတို့ကို ပြန်လည် တင်ပြသည် (၁၉၆၅)၊ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် အမှတ် ၁၊ ၂၊ ၃ (၁၉၆၉)၊ ဝိညာဉ်မှာ ဖူးသည့် ကြည်နူးမှု အလှပန်း (၁၉၉၃)၊ ကျွန်တော့် ဘဝ ပိတောက်ကမ္ဘာ (၁၉၉၃) စသည်ဖြင့် စုစည်း ခဲ့သည်။ စာပေ အနုပညာ ဆိုင်ရာ ကျမ်းများမှာ ဘုန်းနိုင့် အတွေး ဘုန်းနိုင့် အမြင် (၁၉၇၇)၊ ခမ်သိမ်းကလျာ ရှုဖွယ်သာတည်း ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ (၁၉၉၄) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ နှစ်ဘာသာ ဘာသာပြန် ကဗျာ စာအုပ် များမှာ ရှားလော့ဒေဝီ (၁၉၉၆)၊ တမ်းတမိခြင်း (၁၉၉၇) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

နိုင်ငံခြား ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေ ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ ရုရှား ဘာသာဖြင့် 'သူ့ကျွန်မခံပြီ' (၁၉၇ဝ)၊ တရုတ် ဘာသာဖြင့် 'စွန့်ခွာရသည့် နွေညများ' (၁၉၈၈)၊ ဟင်ဒီ ဘာသာဖြင့် 'သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည် ခိုင်' (၁၉၉၄) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 'နှင်းငွေတထောင့် မိုးတမှောင့်' ဖြင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆု ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် (၂၀၀၅)၊ မြန်မာစာရေးဆရာများ အတ္ထုပ္ပတ္တိ&lt;/ref&gt;

== ကွယ်လွန် ==
၂ဝဝ၂ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် သန်လျင်မြို့၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်။

== ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များ ==

# တန်ခူးလေနှင့်လျောတော့သည်
# မျက်ရည်လောကများ၏ဟိုမှာဘက်
# တိမ်ညိုအလွင့်လအမြင့်
# ဝဿန်လေ ချိန်မှန်ကူး
# ကမ္ဘာကုန်ကျယ်သရွေ့ဝယ်
# ဤမြေမှသည်
# စိမ်းနေဦးမည့်ကျွန်တော့်မြေ
# ညနက်နက်မှာ လထွက်ခြင်း
# ပိတောက်ပွင့်ဆဲလသာဆဲဝယ်
# မောင့်ဘဝညအလားကွယ်
# လွမ်းတေးမဆုံးစေနှင့်စောသခင်
# သာ၍ဝေးရာဆီကိုပါ
# မေတ္တာများနဲ့ စိန်ပန်နီနီ
=== နိုင်ငံခြားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းခံရသောစာအုပ်များ ===
# သူ့ကျွန်မခံပြီ (ရုရှားဘာသာ)
# မုန်းရစ်လေဦး (ဟင်ဒီဘာသာ)
# စွန့်ခွာရသည့်နွေညများ (တရုတ်ဘာသာ)
# မိုးညအိပ်မက်မြူ (ဂျပန်ပြည်၊ [[အိုဆာကာ တက္ကသိုလ်]]၊ မြန်မာစာဌာန၊ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်)
# သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည်ခိုင် (ဟင်ဒီဘာသာ)
    
=== ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သော ဝတ္ထုများ ===
# သူ့ကျွန်မခံပြီ
# ညီမလေးရယ် စိုးရိမ်မိတယ်
# လွမ်း
# တန်ခူးလေနှင့်လျောတော့သည်(မွှေးလွန်းသောပန်း)
# ရေပင်လယ်နှင့် ငွေစင်ကြယ်
# မိုးညအိပ်မက်မြူ
# မုန်းရစ်လေဦး
# နွေကန္တာဦး
# သူငယ်ချင်းလိုပဲ ဆက်၍ခေါ်မည်ခိုင်
# တပြည်သူ မရွှေထား
    
=== ရေးသားခဲ့သည့် ဇာတ်ညွှန်းများ ===
# ထားသခင်
# သစ္စာမိုးဦး
# သည်သောင်ယံက မခွာရက်တယ်
# မောင့်မူပိုင်ရှင်
    
=== ဗွီဒီယိုရိုက်ကူးခဲ့သော ဝတ္ထုများ ===
# လွမ်း
# မိုးညအိပ်မက်မြူ
# သာ၍ဝေးရာဆီကိုပါ
#သူငယ်ချင်းလိုပဲ ဆက်၍ခေါ်မည်ခိုင်
#တပြည်သူ မရွှေထား

=== ရေးသားခဲ့သည့် သီချင်းများ ===
# ကမ္ဘာကုန်ကျယ်သရွေ့ဝယ်
# ကိုယ့်အလှဘဝငွေလမင်း
# နွေကန္တာဦး
# ပတ္တမြားပွင့်တို့သမိုင်းပြောကြသည်
# တက္ကသိုလ်နန်း
# ထားသခင်
# မေတ္တာစေကျွန်
# မေတ္တာသောင်နွေဦး
# သည်သောင်ယံကမခွာရက်တယ်
# မေတ္တာများနှင့်စိန်ပန်းနီနီ
# ရတနာရွှေမိုး
# လရောင်မချစ်သောပန်းနှင့်ပန်းကိုမချစ်သောလ

=== စာပေသဘောတရား ===
# ဘုန်းနိုင်အတွေး၊ ဘုန်းနိုင်အမြင် (၁၉၇၇)
# ဝတ္ထုရှည်ဟူသည် (ဝတ္ထုရှည်စာတမ်းများ၊ စာပေဗိမာန်) ၁၉၈၁
# ခပ်သိမ်းကလျာရှုဖွယ်သာတည်း (၂-တွဲ)၁၉၉၄
#အမြင့်သို့ အာရုံညွှန့်တက်ခြင်း ၂၀၀၂
#လီရာနာ ဂင်္ဂါ ဧရာဝတီ နှင့် ကဗျာ၏ သင်္ခါ ရ နှင့် နိယာမ (ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ)
#ဆေးမဲကြီးနှင့် ltnလေးကျွန်တော်

===အတွေးအမြင် စာတမ်းများ===
#ပညာရဲ့ သဘော
#ပန်ဒိုရာအိုးပွင့်ပြီး ဟားပီးစ်တို့ ပျံသန်းချိန်
#အိုင်ကျူ  မည်မျှပုံ၍ ယုံရမည်နည်း ၁၉၉၆

== စာညွှန်း ==
# မလိခ။ မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၂)။ စာ ၃၁၂ - ၃၁၄။
# မလိခ။ မြန်မာဝတ္ထု အညွှန်း (၅)။ စာ ၂၇ - ၄၄။
# မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၂ဝဝ၃)။ စာ ၁၅၁ - ၁၅၃။
# မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ (၁၉၇၁ - ရ၉)။ စာ ၂၄။
# ပြန်/ဆက် စာတည်း အဖွဲ့။ နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း(၂ဝဝ၃)။ စာ ၉၂ - ၉၆။
# စာရေးဆရာများ။ လွမ်းတေးကို သူပင် သီရော့မည် (အမှတ်တရ တက္ကသိုလ် ဘုန်းနိုင်) (၂ဝဝ၃)။
#ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ။ ပညာရဲ့သဘော
#ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ။ အိုင်ကျူ မည်မျှပုံ၍ ယုံရမည်နည်း

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{Lifetime|၁၉၃၀|၂၀၀၂|ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>fadeeavwmz81j40g8k03c5rdfvn36v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမလန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6215</id>
    <revision>
      <id>1062793</id>
      <parentid>813236</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:18:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="j9m3p039xi7x26barlb6cwooxan0pdk" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|status = EN
|status_system = IUCN2.3
|status_ref = &lt;ref name=&quot;iucn status 14 November 2021&quot;&gt;{{cite iucn |author=Nghia, N.H. |date=1998 |title=''Dalbergia oliveri'' |volume=1998 |page=e.T32306A9693932 |doi=10.2305/IUCN.UK.1998.RLTS.T32306A9693932.en |access-date=14 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|taxon = Dalbergia oliveri
|authority = [[:en:James Sykes Gamble|Gamble]] ex Prain
|synonyms = *''Amerimnon bariense'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Amerimnon dongnaiense'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Amerimnon duperreanum'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Amerimnon mammosum'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Dalbergia bariensis'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Dalbergia dongnaiensis'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Dalbergia duperreana'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Dalbergia mammosa'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;
*''Dalbergia laccifera'' &lt;small&gt;Laness.&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-46453|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species|access-date=8 October 2020|archive-date=4 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504203441/http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/ild-46453}}&lt;/ref&gt;
*''Dalbergia prazeri'' &lt;small&gt;Prain&lt;/small&gt;
|synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:490372-1#synonyms |title=Plants of the World Online (retrieved 8 October 2020) |access-date=19 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028150137/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:490372-1#synonyms |archive-date=28 October 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}
'''တမလန်း''' သည် ၁၅ မီတာမှ ၃၀ မီတာ (ပေ ၁၀၀ခန့်) အထိ မြင့်သည်။ အသီးမှာ အစိမ်းရောင် ဖြစ်ပြီး အစေ့ တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခု ပါတတ်ကာ ရင့်မှည့်သော အခါတွင် အညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လောနိုင်ငံ]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] နှင့် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သစ်ပင်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ]]


{{tree-stub}}</text>
      <sha1>j9m3p039xi7x26barlb6cwooxan0pdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စိန်လွင် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7510</id>
    <revision>
      <id>1062756</id>
      <parentid>1043983</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27847" sha1="o15s1mdco1fjpo4fcgensr0nm6uf1bh" xml:space="preserve">
{{Infobox President
|name                = ဦးစိန်လွင်
|image               = President_Sein_Lwin.JPG
|imagesize           =
|smallimage          =
|caption             =
|order               = 
|office              = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဆဋ္ဌမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] 
|term_start          = ၂၇ ဇူလိုင် ၁၉၈၈
|term_end            = ၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၈ (၁၆ရက်ကြာ)
|predecessor         = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]]
|successor           = [[အေးကို၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးအေးကို]]&lt;br&gt;(ယာယီ)
|primeminister     = 
|birth_date          = {{birth date|၁၉၂၄|၁|၂၇}}
|birth_place         = ပေါင်မြို့
|death_date          = {{death date and age|2004|4|9|1924|1|27|df=y}}
|death_place         = 
|nationality         = {{flagicon|Burma|1974}} မွန်လူမျိူး
|party               = 
|spouse              = ဒေါ်ရွှေတင် (ခ) ဒေါ်တင်တင်လှိုင်
|father              = ဦးရွှေရင်
|mother              = ဒေါ်မမကြီး
|children            = သားသမီး ၅ ဦး
|residence           =
|alma_mater          = ဗိုလ်သင်တန်း
|occupation          = တပ်မတော် အရာရှိ
|known_for           =ကရင်ခေါင်းဆောင်စောဘဦးကြီးအားသတ်ဖြတ်ခဲ့ခြင်း, [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]တွင် လူထူကိုရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းစေခဲ့ခြင်း&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ex-Myanmar president Sein Lwin dies at 81|url=https://www.thestar.com.my/news/regional/2004/04/11/exmyanmar-president-sein-lwin-dies-at-81/ |work=The Star|date=11 April 2004}}&lt;/ref&gt;
|profession          =
|religion            = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
|signature           =
|website             =
|footnotes           =
&lt;!--Military service--&gt;
|nickname     =ရန်ကုန်မြို့မှ သားသတ်သမား&lt;ref name=&quot;irrawaddy&quot;&gt;{{cite web |title=Sein Lwin 'The Butcher of Rangoon' Dies in Poverty |url=https://www2.irrawaddy.com/opinion_story.php?art_id=3825 |website=www2.irrawaddy.com |access-date=၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220129102648/https://www2.irrawaddy.com/opinion_story.php?art_id=3825 |archive-date=29 January 2022 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|allegiance   = 
|branch       =
|serviceyears =
|rank         = 
|unit         =
|commands     = 
|battles      =
|awards       =
|education=၆ တန်း}}
မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် ၁၆ ရက်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသော နိုင်ငံတော်သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/88-anniversary-special-program-08022013024229.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16245976789812&amp;csi=1&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2F88-anniversary-special-program-08022013024229.html|title=၁၉၈၈ ဒီမိုကရေစီ အရေးတော်ပုံ ငွေရတု အထူးအစီအစဉ်|accessdate=25 June 2021|archivedate=25 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210625051131/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/88-anniversary-special-program-08022013024229.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16245976789812&amp;csi=1&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2F88-anniversary-special-program-08022013024229.html}}&lt;/ref&gt; [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဖြစ် အနားယူပြီးနောက် ၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၇-ရက်မှ ၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၂-ရက်အထိ ၁၆ရက်ကြာ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ 
[[File:100033.jpg|thumb|ဦးစိန်လွင် ရေးထိုး၍ အမိန် ဥပဒေ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော [[ငွေစက္ကူ]]များကို တရားမဝင် [[ငွေကြေး]]များအဖြစ် ကြေညာချက်]]

== ငယ်ဘဝ ==
ဦးစိန်လွင်သည် ၁၉၂၄-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၇)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မွန်ပြည်နယ် ပေါင်မြို့နယ် ကော့ကရင်ရွာ၌  အဖ ဦးရွှေရင်၊ အမိ ဒေါ်မမကြီး(ဒေါ်မာကြီး)တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။
၁၉၂၄ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့
== ပညာသင်ဘဝ ==
၁၉၄၄-ခုနှစ်၊ မေလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ခေတ် တတိယပတ် စစ် တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်းတက်ရောက်ပြီး နိုဝင်ဘာလ(၃ဝ)ရက်နေ့တွင် ကျောင်း ဆင်းခဲ့သည်။ 

== အမှုထမ်းဘဝ ==
အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၂- ခုနှစ်တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ သထုံခရိုင် ( ယခင်ဗိုလ်မှူးဉာဏ ) တပ်သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၄၃-ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တပ်ရင်း(၁)၊ တပ်ခွဲ (၃)၌  တပ်သားအဖြစ် မှ ဝင်ရောက်စစ်မှုထမ်းရင်း ဂျပန်ခေတ် မင်္ဂလာဒုံ စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်း ဗိုလ်သင်တန်း တတိယပတ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၅-ခုနှစ်၌ မျိုးချစ်တပ်မတော်တွင်  တိုင်း(၂)၊ တပ်ရင်း (၈၃)၊ တပ်ခွဲ(၃) ၌ တပ်ခွဲမှူး တာဝန်ဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ၌ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 


၁၉၄၆-ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ရှိ သေနတ်ကိုင် တပ်ရင်း(၄) ၌ တပ်သားအဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊  သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း ၄ ပျဉ်းမနား၌ တပ်ကြပ်ကြီးနှင့် တပ်ရင်းအရာခံဗိုလ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထားဝယ်စစ်ဝန်ထမ်း တပ်ရင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း (၃) တပ်ခွဲ (၁) တွင် တပ်ခွဲမှူး၊ ချင်းသေနတ်ကိုင် တပ်ရင်း (၁) နှင့် လကရ (၁) တပ်ရင်းတွင် ဒုတပ်ရင်းမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ သေနတ်ကိုင် တပ်ရင်း (၄) တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် လည်းကောင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်။

၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် ပြန်တမ်းဝန်အရာရှိဖြစ်ခဲ့သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းမင်းကြီး၏ အပါးတော်မြဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ပြည်ထဲရေးဌာနသို့ တွဲဖက်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် အတွင်းဝန်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်၍ ဒီမိုကရေစီ ဒေသန္တာရ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးနှင့် အမျိုးသားမှတ်ပုံတင် ဌာန၊ တရားဌာန တို့ကို တွဲဖက်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ 

:၁၉၄၉-ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးသို့တွဲဖက်ရာမှ ထားဝယ်စစ်ဝန်ထမ်း တပ်ရင်းမှူး၊
:၁၉၅ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်ရင်း၌ တပ်ခွဲမှူး၊
:၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ်တွင် အမှတ် (၁) လေ့ကျင့်ရေးတပ်၌ တပ်ခွဲမှူး၊
:၁၉၅၂-၅၃ ခုနှစ်တွင် တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ(၂)၌ တပ်ခွဲတပ်မှူး၊
:၁၉၅၃-၅၄ ခုနှစ်တွင် ချင်းသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း၌ ဒုတပ်ရင်းမှူးနှင့် အမှတ် (၁) လေ့ကျင်ရေးတပ် ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊
:၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် အမှတ် (၄) သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း၌ တပ်ရင်းမှူး စသည်ဖြင့်  အသီးသီး  တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။
:၁၉၅၆-၆၉ ခုနှစ်အထိ အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဒုတိယတိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး
:၁၉၆၉-၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အရှေ့ပိုင်းတိုင်း ဗျူဟာမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊
:၁၉၇ဝ-၇၂ ခုနှစ်အထိ တိုင်းကြီးကြပ်ရေး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊
:၁၉၇၂-၇၄ ခုနှစ်အထိ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

ထိုမှတစ်ဆင့် သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် လည်းကောင်း အသီးသီး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော် ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ တွဲဖက် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်၏ ကြီးလေးသော တာဝန်များကို အဆင့်ဆင် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်။
တစ်ဆက်တည်းမှာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၇) ရက်နေ့၌ ကျင်းပခဲ့သော စတုတ္ထအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အရေးပေါ် အစည်းအဝေး၌ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များက ဦးစိန်လွင်အား နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆၊ ပုဒ်မခွဲ (က) အရ နိုင်ငံတော် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် စတင်ထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်။ 

==ရာထူးမှနုတ်ထွက်ခြင်း==
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်တွင် [[ရှစ်လေးလုံး]] အရေးအခင်းများ ဖြစ်ပွားလာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၈၈ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဦးစိန်လွင်သည် [[နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတ အဖြစ်မှ လည်းကောင်း၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ လည်းကောင်း နုတ်ထွက်ခဲ့ရာ နုတ်ထွက်ခွင့်ပြုကြောင်း နိုင်ငံတော် ကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၀၈/၈၈ ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ တစ်ဆက်တည်းမှာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခွင့်ကို ၉၂ ကြိမ်မြောက် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီ အစည်းအဝေးက ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်။

==ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် ဝေဖန်ခံရမှုများ==
စိန်လွင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူလူထု၏ မုန်းတီးခြင်းခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘဝအစောပိုင်းကာလများ အကြောင်းကို ရေရေရာရာ မသိကြသော်လည်း၊ အာဏာရှင် ဦးနေဝင်းနှင့် နီးစပ်သူဖြစ်ပြီး ဘဝတလျှောက်လုံး ယုံကြည် စိတ်ချရသူ တစ်ဦးအနေဖြင့် ဂုဏ်ပြု ချီးမြှင့်ခံရသော စွယ်စုံရ ပုဂ္ဂိုလ်တဦးအဖြစ် သစ္စာရှိစွာ အမှုတော်ထမ်းခဲ့သူ တစ်ဦးအဖြစ် လူသိများသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ်မှစ၍ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်မှ ဗမာ့တပ်မတော် အဖြစ် အသွင်ပြောင်းသောအခါ အရာရှိဖြစ်ရန် လျှောက်ထားခဲ့သော်လည်း၊ အရာရှိ ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့က သူ့ကို မရွေးချယ်ခဲ့ချေ။ သို့သော်လည်း စိန်လွင်က ရဲဘော်အဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့ပြီး အမှတ်(၄) ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူးဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးနေဝင်း၏ ကိုယ်ပိုင်အမှုထမ်းအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်။ ထို့နောက်မှ အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၅၁ တွင် ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး အေးမောင်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကရင်ပြည်နယ် လှိုင်းဘွဲ့အနီး ကေအဲန်ဒီအို စခန်းကို ဝိုင်းရာတွင် သူပါဝင်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲအတွင်း ကရင်ခေါင်းဆောင် [[စောဘဦးကြီး]]ကို အသေရမိသည်။ ထို့နောက် ဦးနေဝင်း၏ သစ္စာတော်ခံ နောက်လိုက်နှင့် လူသတ်သမား အဖြစ် ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံ]] တွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ရာပေါင်းများစွာကို အသေပစ်ချခဲ့သော တပ်စုများကို ကွပ်ကဲခဲ့သည်။ သမိုင်းဝင် [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်|ကျောင်းသားသမဂ္ဂ]] အဆောက်အအုံကိုလည်း ဖောက်ခွဲဖြိုချခဲ့သည်။ သူ့အနေဖြင့် သွေးလွှမ်းမှု အမျိုးမျိုးအတွက် တာဝန်ရှိခဲ့ပြီး [[ဦးသန့်]]ဈာပန ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်ရမှုနှင့် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|ရှစ်လေးလုံး]] ရက်စက်မှုများက သူ့အတွက် နာမည် အပျက်ရဆုံးများ ဖြစ်ခဲ့သည်။

[[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးနေဝင်း]]က သူ့ကို သူ၏ ယုတ်မာရက်စက်သော လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် ကောင်းစွာ ချီးမြှင့်သည့် အနေဖြင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် မဆလပါတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် တစ်တိုင်းတစ်ပြည်လုံးအနှံ့ ပြည်သူ သန်းပေါင်းများစွာသည် လမ်းမများပေါ်သို့ ထွက်၍ စစ်အုပ်စိုးမှု ရပ်စဲရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်။ ဆန္ဒပြမှု စထွက်သည်နှင့် စိန်လွင်က ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း တုံ့ပြန်သည့် အနေဖြင့် ဆန္ဒပြမှုများအား သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ် လူစုခွဲရန် [[အမှတ်(၂၂)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|ခြေမြန်တပ်မ (၂၂)]] မှ စစ်သားများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြနေသူ လူအုပ်ကြီးများထဲသို့ [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]က လက်လွတ်စပယ် ပစ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် လူ သုံးထောင် (၃,၀၀၀) ထက်မနည်း သေကြေခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|ရှစ်လေးလုံး ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံ]]အတွင်း သူ၏ ပြည်သူလူထု အပေါ် လူမဆန်စွာ ရမ်းကား သတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် &quot;'''ရန်ကုန်မှ သားသတ်သမား'''&quot; ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;irrawaddy&quot;/&gt; သို့သော်လည်း ပြည်သူလူထု၏ ဒီရေအလား ဆန့်ကျင် အုံ့ကြွမှုများကြောင့် စိန်လွင်၏ သမ္မတသက်တမ်းသည် ​ခေတ္တမျှသာ တည်မြဲခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တာဝန်အားလုံးမှ နုတ်ထွက်ပေးခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးနေဝင်း]]  နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သဖွယ် ကျခံရပြီးနောက် မကြာမီ သူလည်း တရားမဝင် ရရှိနေသော ခံစားခွင့်များ၊ ဩဇာအာဏာများ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး မဖြစ်စလောက်သော [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]] ပင်စင်လစာလေးဖြင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးစွာ ရှင်သန်နေခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;'ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကို ဘယ်သူသတ်သလဲ'၊ အောင်ခင်၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသူ ဒေါက်တာတင့်ဝေနှင့် ဒေါက်တာအေးကျော်၊ စာတည်းဖြတ်သူ မြဝတီရဲခေါင်၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ၊ တတိယအကြိမ် ပြုပြင်တည်းဖြတ် ထုတ်ဝေခြင်း၊ ခေတ်ပြိုင် ဂျာနယ်တိုက်။&lt;/ref&gt;

== ပြည်ပခရီးများ ==
၁၉၈ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၈)ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၁-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁၅)ရက်နေ့တွင် ကိုးရီးယား နိုင်ငံ သို့လည်းကောင်း   သွားရောက်ခဲ့သည်။

== မိသားစု ==
ဦးစိန်လွင်သည် ဒေါ်ရွှေတင်(ခ) ဒေါ်တင်တင်လှိုင်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်၍ သား မောင်ရဲလွင်ဦး၊ မောင်မင်းလွင်ဦး၊ သမီး မချိုလွင်ဦး၊ သားမောင်ယုလွင်ဦး၊ သမီး မစောသုမာလာလွင် သားသမီး  (၅)ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။ 

== ဘဝနိဂုံး ==
၁၉၈၈-ခုနှစ်တွင် တာဝန်များမှ အနားယူခဲ့သော  ဦးစိန်လွင်သည်  သူ၏ အစာအိမ်ရောဂါအတွက် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]]တွင် ကုသမှုခံယူပြီးအပြန်၂ဝဝ၄-  ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၉)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၈၁)ရှိပြီ  ဖြစ်သည်။ 

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးစိန်လွင်အား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

&lt;gallery&gt;
File:30055125.jpg
File:SeinLwin.png
&lt;/gallery&gt;

{{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}}


[[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]]
{{Lifetime|၁၉၂၄|၂၀၀၄}}</text>
      <sha1>o15s1mdco1fjpo4fcgensr0nm6uf1bh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကနေဒါနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8060</id>
    <revision>
      <id>1062727</id>
      <parentid>1043915</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290064" sha1="c72es24iqsquoful5ip4p6a9yk3f3kb" xml:space="preserve">{{Coord|60|N|110|W|display=title}}
{{Infobox country
| နိုင်ငံအမည်အပြည့် = ကနေဒါ
| အမည်_ရင်း = Canada
| ပုံ_အလံ = Flag of Canada (Pantone).svg
| alt_flag = A vertical triband design (red, white, red) with a red maple leaf in the center.
| ပုံ_တံဆိပ် = Coat of arms of Canada.png
| symbol_type = 
| alt_coat = At the top there is a rendition of St. Edward's Crown, with the crest of a crowned gold lion standing on a twisted wreath of red and white silk and holding a maple leaf in its right paw underneath. The lion is standing on top of a helm, which is above the escutcheon, ribbon, motto and compartment. There is a supporter of either side of the escutcheon and ribbon; an English lion on the left and a Scottish unicorn on the right.
| နိုင်ငံတော်ဆောင်ပုဒ် = ''A Mari Usque Ad Mare''&lt;small&gt; (လက်တင်)&lt;br /&gt;&quot;ပင်လယ်မှ ပင်လယ်သို့&quot;&lt;/small&gt;
| နိုင်ငံတော်သီချင်း = &quot;[[အို ကနေဒါ]]&quot;&lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:&quot;O Canada&quot;, performed by the United States Third Marine Aircraft Wing Band.oga]]&lt;/div&gt;
| royal_anthem = &quot;[[ဘုရင်ကို ဘုရားသခင် စောင့်ရှောက်ပါစေ]]&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Royal Anthem |date=August 11, 2017 |url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |access-date=December 18, 2020 |publisher=Government of Canada |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206190257/https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/royal-symbols-titles/royal-anthem.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;div class=&quot;center&quot; style=&quot;margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]&lt;/div&gt;
| ပုံ_နေရာ = CAN orthographic.svg
| map_width = 220px
| alt_map = A projection of North America with Canada highlighted in green
| မြို့တော် = [[အော့တဝါမြို့]]
| coordinates = {{Coord|45|24|N|75|40|W|type:city}}
| အကြီးဆုံးမြို့ = [[တိုရွန်တိုမြို့]]
| ရုံးသုံးဘာသာများ = {{hlist|[[:en:Canadian English|အင်္ဂလိပ်]]|[[:en:Canadian French|ပြင်သစ်]]}}
| regional_languages = [[:en:Inuktitut|Inuktitut]], [[:en:Inuinnaqtun|Inuinnaqtun]], [[:en:Cree language|Cree]], {{nowrap|[[:en:Dene Suline language|Dëne Sųłiné]]}}, [[:en:Gwich’in language|Gwich’in]], [[:en:Inuvialuktun]], [[:en:Slavey language|Slavey]] and {{nowrap|[[:en:Dogrib language|Tłįchǫ Yatiì]]}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.assembly.gov.nt.ca/_live/documents/documentManagerUpload/08-09-02%20Official%20Languages%20Act.pdf|format=PDF|title=Official Languages Act|work=Revised Statutes of NWT, 1988|publisher=Department of Justice, Northwest Territories|accessdate=2009-11-01}}{{Dead link|date=September 2021 }}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups_year = ၂၀၁၆
| ethnic_groups_ref = &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |date=October 25, 2017 |title=2016 Census of Population—Ethnic Origin, Catalog no. 98-400-X2016187 |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=0&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=110528&amp;PRID=10&amp;PTYPE=109445&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2017&amp;THEME=120&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF= |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026161129/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=0&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=110528&amp;PRID=10&amp;PTYPE=109445&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2017&amp;THEME=120&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF= |archive-date=October 26, 2017 |publisher=Statistics Canada}}&lt;/ref&gt;
| ethnic_groups = {{Collapsible list
        | titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%;
        | title = လူမျိုးစုများစာရင်း| ၇၂.၉% [[:en:European Canadians|ဥရောပ]] | ၁၇.၇% [[:en:Asian Canadians|အာရှ]] | ၄.၉% [[:en:Indigenous peoples in Canada|ဒေသခံတိုင်းရင်း]] | ၃.၁% [[:en:Black Canadians|အာဖရိက]] | ၁.၃% [[:en:Latin American Canadians|လက်တင်အမေရိက]] | ၀.၂% [[:en:Oceania|အိုရှန်းနီးယား]]n}}&lt;!-- Percentages total over 100% due to multiple responses --&gt;
| religion_year = ၂၀၁၁
| religion_ref = &lt;ref name=&quot;statcan1&quot;&gt;{{Cite web |date=May 8, 2013 |title=2011 National Household Survey |url=https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515212448/http://statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm |archive-date=May 15, 2013 |publisher=Statistics Canada}}&lt;/ref&gt;
| religion = {{Collapsible list
        |titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;font-size:100%;
        |title = ဘာသာတရားများစာရင်း|၆၇.၂% [[:en:Christianity in Canada|ခရစ်ယာန်]] |၂၃.၉% [[:en:Irreligion in Canada|ဘာသာမဲ့]]|၃.၂% [[:en:Islam in Canada|အစ္စလာမ်]]|၁.၅% [[:en:Hinduism in Canada|ဟိန္နူ]] |၁.၄% [[:en:Sikhism in Canada|ဆစ်]] |၁.၁% [[:en:Buddhism in Canada|ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |၁.၀% [[:en:History of the Jews in Canada|ဂျူး]] |၀.၆% [[:en:Religion in Canada#Other religions|အခြား]]}}
| demonym = [[:en:Canadians|Canadian]]
| government_type = {{nowrap|[[ဖက်ဒရေးရှင်း|ဖက်ဒရယ်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]]&lt;br/&gt;[[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]]&lt;ref name=&quot;DowdingDumont2014&quot;&gt;{{Cite book |last1=Dowding |first1=Keith |url=https://books.google.com/books?id=AClHBAAAQBAJ&amp;pg=PT395 |title=The Selection of Ministers around the World |last2=Dumont |first2=Patrick |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2014 |isbn=978-1-317-63444-7 |page=395}}&lt;/ref&gt;}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=D'Aquino|first=Thomas|coauthors= G. Bruce Doern, Cassandra Blair|title=Parliamentary democracy in Canada: issues for reform|url=https://archive.org/details/parliamentarydem0000daqu|publisher=ITP Nelson|date=1983|pages=[https://archive.org/details/parliamentarydem0000daqu/page/2 2]|isbn=0458962902}}&lt;/ref&gt;
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၁) = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်|ဧကရာဇ်]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၁) = [[တတိယမြောက် ချားလ်စ်]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၂) = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ခံချုပ်|ဘုရင်ခံချုပ်]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၂) = [[မေရီ ဆိုင်မွန်]]
| ခေါင်းဆောင်_ရာထူး(၃) = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| ခေါင်းဆောင်_အမည်(၃) = [[:en:Mark Carney|Mark Carney]]
| legislature = [[ကနေဒါနိုင်ငံတော် ပါလီမန်|ပါလီမန်]]
| upper_house = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အထက်လွှတ်တော်|ဆီးနိတ်]]
| lower_house = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အောက်လွှတ်တော်|အရပ်သားများလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type = [[ကနေဒါနိုင်ငံ၏ သမိုင်း|လွတ်လပ်ရေးရရှိခြင်း]]
| sovereignty_note = [[ဗြိတိန်]]မှ
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၁) = ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက အက်ဥပဒေ
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၁) = ဇူလိုင် ၁၊ ၁၈၆၇
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၂) = ဝက်မင်စတာ စတက်ကျုဥပဒေ
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၂) = ဒီဇင်ဘာ ၁၁၊ ၁၉၃၁
| ထူထောင်ရေး_အမည်(၃) = ကနေဒါ အက်ဥပဒေ
| ထူထောင်ရေး_ခုနှစ်(၃) = ဧပြီ ၁၇၊ ၁၉၈၂
| area_km2 = ၉,၉၈၄,၆၇၀
| area_label = စုစုပေါင်းဧရိယာ
| area_rank = ဒုတိယ
| area_sq_mi = ၃,၈၅၄,၀၈၅ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| percent_water = ၁၁.၇၆ (၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Surface water and surface water change |url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER# |access-date=စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၁ |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD)}}&lt;/ref&gt;
| area_label2 = စုစုပေါင်းကုန်းမြေဧရိယာ
| area_data2 = {{convert|9093507|km2|sqmi|abbr=on}}
| population_estimate = {{increase neutral}} ၃၈,၁၃၁,၁၀၄ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Government of Canada|first=Statistics Canada|date=June 17, 2021|title=The Daily — Canada's population estimates, first quarter 2021|url=https://www150.statcan.gc.ca/n1/daily-quotidien/210617/dq210617c-eng.htm|access-date=August 5, 2021|website=www150.statcan.gc.ca}}&lt;/ref&gt;
| population_census = ၃၅,၁၅၁,၇၂၈&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 8, 2017 |title=Population size and growth in Canada: Key results from the 2016 Census |url=https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/170208/dq170208a-eng.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210133245/https://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/170208/dq170208a-eng.htm |archive-date=February 10, 2017 |publisher=Statistics Canada |access-date=စက်တင်ဘာ ၆၊ ၂၀၂၁ }}&lt;/ref&gt;
| population_estimate_year = Q1 2021
| population_census_year = ၂၀၁၆
| population_estimate_rank = ၃၇
| population_density_km2 = ၃.၉၂
| population_density_sq_mi = ၁၀.၁၅&lt;!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--&gt;
| population_density_rank = ၁၈၅
| GDP_PPP = {{increase}} {{nowrap|$1.979&amp;nbsp;trillion&lt;!--end nowrap:--&gt;}}&lt;ref name=&quot;IMFWEOCA&quot;&gt;{{Cite web |date=April 2021 |title=World Economic Outlook Database |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2021/April/weo-report?c=156,&amp;s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,NGDPRPPPPC,NGDPDPC,PPPPC,&amp;sy=2015&amp;ey=2026&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1 |access-date=April 6, 2020 |publisher=[[နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့]]}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = ၂၀၂၁
| GDP_PPP_rank = ၁၅
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $၅၁,၇၁၃&lt;ref name=&quot;IMFWEOCA&quot; /&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank = ၂၀
| GDP_nominal = {{increase}} {{nowrap|$1.883{{nbsp}}trillion}}&lt;ref name=&quot;IMFWEOCA&quot; /&gt;
| GDP_nominal_year = ၂၀၂၁
| GDP_nominal_rank = ၉
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $၄၉,၂၂၂&lt;ref name=&quot;IMFWEOCA&quot; /&gt;
| GDP_nominal_per_capita_rank = ၁၈
| Gini = ၃၀.၃ &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year = ၂၀၁၈
| Gini_change = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini_ref = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Income inequality |url=https://data.oecd.org/chart/5OdN |access-date=July 16, 2021 |publisher=OECD |archive-date=6 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206153745/https://data.oecd.org/chart/5OdN }}&lt;/ref&gt;
| HDI = ၀.၉၂၉ &lt;!--number only--&gt;
| HDI_year = ၂၀၁၉&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{Cite web |year=2020 |title=Human Development Report 2020 |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en |access-date=December 15, 2020}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank = ၁၆
| currency = [[ကနေဒါ ဒေါ်လာ]] ($)
| currency_code = CAD
| utc_offset = −3.5 to −8
| utc_offset_DST = −2.5 to −7
| date_format = {{abbr|yyyy|နှစ်}}-{{abbr|mm|လ}}-{{abbr|dd|ရက်}}&amp;nbsp;([[အေဒီ]])&lt;ref&gt;The [[Government of Canada]] and Standards Council of Canada prescribe ISO 8601 as the country's official all-numeric date format: {{Cite book  |author=Public Works and Government Services Canada Translation Bureau |author-link=Public Services and Procurement Canada |url=https://archive.org/details/canadianstylegui0000unse/page/97 |title=The Canadian style: A guide to writing and editing |year=1997 |publisher=Dundurn Press |isbn=978-1-55002-276-6 |edition=Revised |page=[https://archive.org/details/canadianstylegui0000unse/page/97 97] |chapter=5.14: Dates |chapter-url=http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tcdnstyl-chap?lang=eng&amp;lettr=chapsect5&amp;info0=5.14}} The {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yy|year}} and {{abbr|mm|month}}/{{abbr|dd|day}}/{{abbr|yy|year}} formats also remain in common use; see Date and time notation in Canada.&lt;/ref&gt;
| drives_on = ညာ
| calling_code = [[ကနေဒါနိုင်ငံရှိ တယ်လီဖုန်းနံပါတ်များ|+1]]
| cctld = [[.ca]]
| today = 
}}
'''ကနေဒါနိုင်ငံ'''သည် [[မြောက်အမေရိက|မြောက်အမေရိကတိုက်]]မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ် ၁၀ ခုနှင့် နယ်မြေ ၃ ခု ပါဝင်သော [[အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ]]တစ်ခုဖြစ်သည်။ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့မှတဆင့် မြောက်ဘက် အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ အထိ ကျယ်ဝန်းပြီး စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃.၈၅ သန်း (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၉.၉၈ သန်း) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာအားဖြင့် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကုန်းမြေဧရိယာအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္တမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့၏ နယ်စပ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော ကုန်းမြေ နယ်နိမိတ်မျဉ်း ဖြစ်သည်။

ယခု ကနေဒါဟု ခေါ်တွင်သော နေရာမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ရှေးဦးလူမျိုးများ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၅ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့က ထိုဒေသရှိ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းတွင် ကိုလိုနီနယ်မြေများ တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ပဋိပက္ခ အမြောက်အမြား ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ မြောက်အမေရိကနယ်မြေများကို ရရှိခြင်း ဆုံးရှုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ယနေ့ ကနေဒါ နိုင်ငံ နေရာသာ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့တော့သည်။ ၁၈၆၇ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက ဥပဒေ အရ ကိုလိုနီနယ်မြေ သုံးခု ပေါင်းစပ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကနေဒါဖက်ဒရယ်ဒိုမီနီယံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။။  ထိုမှစ၍ ပြည်နယ် များ နယ်မြေများဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် ဒိုမီနီယံအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဝက်မင်စတာစတက်ကျု ဥပဒေ ၁၉၃၁ ဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က ကနေဒါနိုင်ငံအား လုံးဝနီးပါး လွတ်လပ်ရေး ပေးခဲ့ပြီး  ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကနေဒါဥပဒေအရ ဗြိတိသျှပါလီမန် အပေါ်တွင် ဥပဒေရေးရာ မှီခိုမှု အကြွင်းအကျန် အားလုံးကို ဖြတ်တောက်ပြီး အပြည့်အဝ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖက်ဒရယ် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ချားလ်စ် ([[ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ]]၏သားတော်) ဘုရင်သည် လက်ရှိ နိုင်ငံ၏အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖက်ဒရယ်အဆင့်တွင်  ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ မျိုး အသုံးပြုသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူမျိုးပေါင်းအစုံဆုံး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုစနစ် အစုံဆုံးရှိသော နိုင်ငံများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ နိုင်ငံပေါင်း များစွာမှ လူအများအပြား ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၃၅ သန်းခန့် ရှိသည်။ နိုင်ငံ၏ တိုးတက်သော စီးပွားရေးစနစ်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး အလျှံပယ်ရှိနေသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ပြီးသော နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက်များပေါ်တွင် အဓိကရပ်တည်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ကာလကြာရှည်ပြီး ရှုပ်ထွေးသော အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင် သိသာစွာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်။

ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ လည်း ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေGDP (PPP)အားဖြင့် ကြည့်လျှင် တကမ္ဘာလုံးတွင် အဆင့် ၁၁ ရှိပြီး လူသားဖွံ့ဖြိုးမှု ညွှန်းကိန်းအရ ကြည့်လျှင်မူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆင့် ၈ ရှိသည်။ အစိုးရ၏ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ အရပ်ဖက် ဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှု၊ လူနေမှုဘဝ စံနှုန်း၊ စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှု နှင့် ပညာရေးတို့တွင် တကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာ ဖြင့် ထိပ်ဆုံး အဆင့်များတွင် ပါဝင်လျက် ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် [[ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့]] နှင့် ဖရန်ကိုဖုန်းနီ အဖွဲ့ တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ထို့ အပြင် အဓိက နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များနှင့် အစိုးရ အချင်းချင်း ချိတ်ဆက် အစုဖွဲ့ထားသော အဖွဲ့အစည်း များ ဖြစ်သည့် [[နေတိုးအဖွဲ့]]၊ ဂျီအိတ်၊ ဆယ်နိုင်ငံအဖွဲ့၊ ဂျီတွမ်တီး၊ မြောက်အမေရိက လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ နှင့် [[အေးပက်]] ဖိုရမ်တို့တွင် ပါဝင်သည်။

==အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း==
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး သီအိုရီ အမျိုးမျိုးဖြင့် ရှင်းလင်းပြသရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ စိန့်လောရင့်စ် အီရိုကွာရန်၏ စကားလုံး ကာနာတာ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အများက လက်ခံထားကြသည်။ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကျေးရွာ သို့မဟုတ် နေထိုင်ရာ နေရာ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;OlsonShadle1991&quot;&gt;{{cite book|author1=James Stuart Olson|author2=Robert Shadle|title=Historical Dictionary of European Imperialism|url=http://books.google.com/books?id=uyqepNdgUWkC&amp;pg=PA109|year=1991|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26257-9|page=109}}&lt;/ref&gt; ၁၅၃၅ ခုနှစ်တွင် ယနေ့ခေတ် ကွီးဘက်မြို့တော် ဒေသ နေရာတွင် ရှေးဦးနေထိုင်သူများက ပြင်သစ် စွန့်စားရှာဖွေသူ ဂျက် ကာတီယာ အား ထို စကားလုံးကို အသုံးပြု၍ စတာဒါကိုနာ ကျေးရွာနေရာသို့ လမ်းပြ ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Rayburn2001&quot;/&gt; နောင်တွင် ကာတီယာမှ ကနေဒါ ဆိုသော စကားလုံးကို အသုံးပြု၍ ထိုကျေးရွာကိုသာ မကဘဲ ထိုကျေးရွာ၏ အကြီးအကဲ ဖြစ်သူ ဒွန်နာကိုနာ  အုပ်ချုပ်သော နေရာ အားလုံးအား ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Rayburn2001&quot;&gt;{{cite book|author=Alan Rayburn|title=Naming Canada: Stories about Canadian Place Names|url=http://books.google.com/books?id=aiUZMOypNB4C&amp;pg=PA14|year=2001|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8293-0|pages=14–22}}&lt;/ref&gt; ၁၅၄၅ မှ အစပြု၍ ဥရောပရှိ စာအုပ်များနှင့် မြေပုံများတွင် ထိုဒေသကို ကနေဒါဟု စတင်  ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခဲ့ကြလေသည်။&lt;ref name=&quot;Rayburn2001&quot;/&gt;

၁၇ ရာစုနှစ် နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ် အစောပိုင်းများတွင် ကနေဒါ မှာ စိန့်လောရင့် မြစ်တလျှောက်တွင် တည်ရှိသော နယူးဖရန့်ဒေသကို ရည်ညွှန်းခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Magocsi1999as&quot;&gt;{{cite book|author=Paul R. Magocsi|title=Encyclopedia of Canada's Peoples|url=http://books.google.com/books?id=dbUuX0mnvQMC&amp;pg=PA1048|year=1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-2938-6|page=1048}}&lt;/ref&gt; ၁၇၉၁ တွင် ထိုဒေသမှာ အထက်ကနေဒါနှင့် အောက်ကနေဒါ ဟုခေါ်သော ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ ဒေသ နှစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသများကို ကနေဒါများ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်မှာ ၁၈၄၁ ခုနှစ် ဗြိတိသျှ ကနေဒါ ပြည်နယ် ဟု ပေါင်းစပ်ခဲ့သည့် အချိန် အထိပင် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Britain1841a&quot;&gt;{{cite book|author=Great Britain|title=An Act to Re-write the Provinces of Upper and Lower Canada, and for the Government of Canada|url=http://books.google.com/books?id=BCQtAAAAYAAJ&amp;pg=PA20|year=1841|publisher=J.C. Fisher &amp; W. Kimble|page=20}}&lt;/ref&gt; ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း အဖြစ် ပေါင်းစည်းပြီးနောက် ကနေဒါ ဆိုသော အမည်ကို နိုင်ငံ အသစ်၏ တရားဝင် အမည် အဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြပြီး ဘုရင့် လက်အောက်ခံ ဒိုမီနီယံ အဆင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=O'Toole|first=Roger|title=Holy nations and global identities: civil religion, nationalism, and globalisation|url=https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit|year=2009|publisher=Brill|isbn=978-90-04-17828-1|editor=Hvithamar, Annika; Warburg, Margit; Jacobsen, Brian Arly|page=[https://archive.org/details/holynationsgloba00hvit/page/137 137]|chapter=Dominion of the Gods: Religious continuity and change in a Canadian context}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၂ ခုနှစ် ကနေဒါ အက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက်မှ ကနေဒါနိုင်ငံ အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ်တွင်ပင် အမျိုးသားနေ့ ရုံးပိတ်ရက်ကို ဒိုမီနီယံနေ့မှ ကနေဒါ နေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=buckner&gt;{{cite book|title=Canada and the British Empire|url=https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse|editor= Buckner, Philip|publisher=Oxford University Press|year=2008|pages=[https://archive.org/details/canadabritishemp0000unse/page/37 37]–40, 56–59, 114, 124–125|isbn=978-0-19-927164-1}}&lt;/ref&gt;  ဒိုမီနီယံ ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရကို ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးများမှ ကွဲပြားအောင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင်မှ ဒိုမီနီယံ ဟူသော အခေါ်အဝေါ် အစား ဖက်ဒရယ် ဟူသော အခေါ်အဝေါ်ဖြင့် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;CourtneySmith2010&quot;&gt;{{cite book|author1=John Courtney|author2=David Smith|title=The Oxford Handbook of Canadian Politics|url=http://books.google.com/books?id=5KomEXgxvMcC&amp;pg=PA114|year=2010|publisher=Oxford Handbooks Online|isbn=978-0-19-533535-4|page=114}}&lt;/ref&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
===ရှေးဦးနေထိုင်သူများ===
ယနေ့ခေတ် ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူများတွင် ဖတ်စ်နေးရှင်း၊ အီးနွစ် နှင့် မဲတစ် လူမျိုးများ ပါဝင်ပြီး&lt;ref name=GraberKuprecht2012&gt;{{cite book|author1=Christoph Beat Graber|author2=Karolina Kuprecht|author3=Jessica C. Lai|title=International Trade in Indigenous Cultural Heritage: Legal and Policy Issues|url=http://books.google.com/books?id=5dv2d57n52MC&amp;pg=PA366|year=2012|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-0-85793-831-2|page=366}}&lt;/ref&gt; နောက်တစ်မျိုးမှာ ၁၇ ရာစုခန့်က ဖတ်စ်နေးရှင်း နှင့် အီးနွစ် လူမျိုးတို့ ဥရောပမှ လာရောက် အခြေချ နေထိုင်သူတို့နှင့် ပေါင်းဖက်ရာမှ ဆင်းသက်လာသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=GraberKuprecht2012/&gt; ရှေးဟောင်းသုတေသန နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာဆန်းစစ်ချက် တို့အရ ဘီစီ ၁၃,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ ကြား ကာလမှစ၍ မြောက်ပိုင်း ယူကွန်း ဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ ဘီစီ ၇,၅၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ တောင်ပိုင်း အွန်တေရီအို ဒေသတွင် လည်းကောင်း လူသားတို့ ရှိနေခဲ့သည့် လက္ခဏာများကို တွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Linda S. Cordell|author2=Kent Lightfoot|author3=Francis McManamon|author4=George Milner|title=Archaeology in America: An Encyclopedia |url=http://books.google.com/books?id=arfWRW5OFVgC&amp;pg=RA3-PA249|volume=4|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-02189-3|page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Timothy R. Pauketat|title=The Oxford Handbook of North American Archaeology|url=http://books.google.com/books?id=yf8j0b7gLvUC&amp;pg=PA96|year=2012|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-538011-8|page=96}}&lt;/ref&gt; ထို ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်သူများမှာ ဘဲရင်း ရေလက်ကြားတွင် ကုန်းမြေအဖြစ် အာရှ နှင့် အမေရိကကို ဆက်စပ်နေခဲ့သော နေရာကို ဖြတ်ကျော်၍ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author=Thomas D. Dillehay|title=The Settlement of the Americas: A New Prehistory|url=http://books.google.com/books?id=aM0CRBQ9kFcC&amp;pg=PA61|year=2008|publisher=Basic Books|isbn=978-0-7867-2543-4|page=61|access-date=16 September 2015|archive-date=25 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325161745/http://books.google.com/books?id=aM0CRBQ9kFcC&amp;pg=PA61|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ပေလီယို အင်ဒီးယန်း ရှေးဟောင်းသုတေသန နေရာများ ဖြစ်သော ကျီးအို လတာပြင် နှင့် ငါးပြာဂူတို့မှာ ကနေဒါရှိ လူတို့ အခြေချ နေထိုင်ရာ အစောဆုံး နှစ်နေရာ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Center for Archaeological Sciences Norman Herz Professor of Geology and Director|author2=Society of Archaelogical Sciences both at University of Georgia Ervan G. Garrison Associate Professor of Anthropology and Geology and President|title=Geological Methods for Archaeology|url=http://books.google.com/books?id=YSPkmV_mRvkC&amp;pg=PA125|year=1997|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-802511-5|page=125}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါရှိ ရှေးဦး အခြေချ နေထိုင်ရာ လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် အတည်တကျ နေထိုင်မှု၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ရှုပ်ထွေးသော လူ့အဖွဲ့စည်း ဝါစဉ်များ နှင့် ကုန်သွယ်ရေး ကွန်ယက်များ အစရှိသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hayes|first=Derek|title=Canada: an illustrated history|url=https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6|year=2008|publisher=Douglas &amp; Mcintyre|isbn=978-1-55365-259-5|pages=[https://archive.org/details/canadaillustrate0000haye_t9y6/page/7 7], 13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=quM1xyFyfhQC&amp;pg=PA170| title=Indigenous difference and the Constitution of Canada| first= Patrick| last=Macklem|year=2001|publisher=University of Toronto Press|page=170|isbn=978-0-8020-4195-1}}&lt;/ref&gt; ဥရောပ စွန့်စား ရှာဖွေသူတို့ ၁၅ ရာစု နှင့် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် ရောက်ရှိလာပြီးနောက် အချို့သော ယဉ်ကျေးမှုများ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသန စူးစမ်းရှာဖွေမှုများမှ တဆင့်သာ သိရှိရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Sonneborn|first=Liz|title=Chronology of American Indian History|url=https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5|date=January 2007|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-6770-1|pages=[https://archive.org/details/chronologyofamer0000sonn_h6w5/page/2 2]–12}}&lt;/ref&gt;

ဥရောပသားတို့ ပထမဆုံး အခြေချ နေထိုင်ချိန်တွင် ရှေဦးနေထိုင်သူတို့၏ လူဦးရေမှာ ၂ သိန်းမှ&lt;ref name=dying&gt;{{cite book|last=Wilson|first=Donna M|author2=Northcott, Herbert C|url=http://books.google.com/books?id=p_pMVs53mzQC&amp;pg=PA25|title=Dying and Death in Canada|publisher=University of Toronto Press|year=2008|isbn=978-1-55111-873-4|pages=25–27}}&lt;/ref&gt; ၂ သန်း အတွင်း&lt;ref name=Steckel&gt;{{cite book|last=Thornton|first=Russell|title=A population history of North America|editors=Haines, Michael R; Steckel, Richard Hall|publisher=Cambridge University Press|year=2000|pages=13, 380|chapter=Population history of Native North Americans|isbn=978-0-521-49666-7}}&lt;/ref&gt; ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး ကနေဒါ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ နှင့် ဆိုင်သော တော်ဝင် ကော်မရှင်ကမူ ၅ သိန်းဟု လက်ခံ ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|series=Handbook of North American Indians|title=Indians In Contemporary Society|volume=2|editor1-last=Bailey|editor1-first= Garrick Alan|chapter=Native Populations of Canada|last=O'Donnell|first=C. Vivian|year=2008|publisher= Government Printing Office|chapter-url=http://books.google.com/books?id=Z1IwUbZqjTUC&amp;pg=PA285|page=285|isbn=978-0-16-080388-8}}&lt;/ref&gt; ဥရောပ သားတို့၏ ကိုလိုနီပြုမှု အကျိုးဆက် အဖြစ် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့မှာ အသစ်ရောက်ရှိလာသော တုပ်ကွေး၊ ဝက်သက်၊ ရေကျောက် အစရှိသော ၎င်းတို့ အနေနှင့် သဘာဝ အားဖြင့် ခုခံ စွမ်းအား မရှိသော ရောဂါများ၏ ကူးစက် ပျံ့နှံ့မှုကို ခံစားရပြီး ဥရောပသားတို့ ရောက်ရှိပြီး ရာစုနှစ် တစ်ခု အကြာတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိ လူဦးရေ ကျဆင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=dying/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last=True Peters| first=Stephanie| title=Smallpox in the New World|url=http://books.google.com/books?id=v0zEiM_hijsC&amp;pg=PA39|year=2005|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-1637-1|page=39}}&lt;/ref&gt;

ဥရောပ ကနေဒါသားတို့ နှင့် ဖတ်စ်နေးရှင်း နှင့် အီနွစ် အစရှိသော လူမျိုးတို့၏ အစောပိုင်း ဆက်ဆံရေးမှာ ပဋိပက္ခ လုံးဝ မရှိဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း အတော်ပင် ပြေလည်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Preston|first=David L.|title=The Texture of Contact: European and Indian Settler Communities on the Frontiers of Iroquoia, 1667–1783|url=http://books.google.com/books?id=L-9N6-6UCnoC&amp;pg=PA43|year=2009|publisher=U of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-2549-7|pages=43–44}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ ဘုရင် အသိုင်းအဝိုင်း  နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့မှာ ဥရောပသားတို့ ကိုလိုနီစနစ် ဖော်ဆောင်သည့် အချိန်တွင် စတင်၍ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများ ပြုခဲ့ကြပြီး အီနွစ်တို့မှာ ဥရောပသားတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးတွင် အကန့်အသတ် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html|work=Innu Culture|title=3. Innu-Inuit 'Warfare'|year=1999|author=Tanner, Adrian|publisher=Department of Anthropology, Memorial University of Newfoundland|accessdate=May 23, 2011|archive-date=23 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110823015544/http://www.heritage.nf.ca/aboriginal/innu_culture.html}}&lt;/ref&gt; ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ အစပြု၍ ဥရောပ ကနေဒါသားတို့က ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ကို ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အတွင်း ဝင်ရောက်ပေါင်းစပ်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Asch|first=Michael|title=Aboriginal and Treaty Rights in Canada: Essays on Law, Equity, and Respect for Difference|url=http://books.google.com/books?id=9Uae4mTTyYYC&amp;pg=PA28|year=1997|publisher=UBC Pres|isbn=978-0-7748-0581-0|page=28}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ အားထုတ်မှုများမှာ ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့ပြီး အတင်းအကျပ် ပေါင်းစည်းစေခြင်း နှင့် ရွှေ့ပြောင်းစေခြင်းများကို ပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kirmayer|first1=Laurence J.|last2=Guthriefirst2=Gail Valaskakis|title=Healing Traditions: The Mental Health of Aboriginal Peoples in Canada|url=http://books.google.com/books?id=AXYDxvx3zSAC&amp;pg=PA9|year=2009|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-5863-2|page=9}}&lt;/ref&gt;

===ဥရောပမှ ကိုလိုနီပြုခြင်း===
ဥရောပသားတို့ ကိုလိုနီ ပြုရန် ပထမဆုံး ကြိုးပမ်းခြင်းမှာ အေဒီ ၁၀၀၀ ခန့်က  နော့စ်လူမျိုးတို့ နယူးဖောင်လန်ဒေသရှိ [[လန်စီ မီးဒိုး]]တွင် ခဏတာမျှ အခြေချ နေထိုင်ခြင်းမှ အစပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Norse Discovery of America|first=Arthur Middleton|last=Reeves|url=http://books.google.com/books?id=HkoPUdPM3V8C&amp;pg=PA7|publisher=BiblioLife|page=82|year=2009|isbn=978-0-559-05400-6}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်မှစ၍  ဥရောပသားတို့၏ ထပ်မံ စူးစမ်းရှာဖွေခြင်း မပြုတော့သည်မှာ ၁၄၉၇ ခုနှစ် အီတလီ ရေကြောင်းသွား ဂျွန်ကာဘော့မှ အင်္ဂလန် အတွက် ကနေဒါ၏ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းကို စူးစမ်း ရှာဖွေသည့် အချိန်အထိ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=John Cabot's voyage of 1497|url=http://www.heritage.nf.ca/exploration/cabot1497.html|publisher=Memorial University of Newfoundland|year=2000|accessdate=August 15, 2012|archive-date=12 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150212041811/http://www.heritage.nf.ca/exploration/cabot1497.html}}&lt;/ref&gt; ထို့နောက် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းတွင် ဘက်စ် လူမျိုးများ နှင့် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားများ အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်း တလျှောက်တွင် ဝေလငါး ဖမ်းရန် နှင့် ငါးဖမ်းရန် စခန်းများတည်ဆောက်ကြသည်။&lt;ref name=hornsby/&gt; ၁၅၃၄ တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး စူးစမ်း ရှာဖွေသူ ဂျက်ကာတီယာမှ စိန့်လောရင့်မြစ်တလျှောက် စူးစမ်းရှာဖွေရှာဖွေခဲ့ပြီး ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်တွင် အမြင့် ၃၃ပေ (၁၀ မီတာ) မျှ မြင့်မားပြီး &quot;ပြင်သစ်ဘုရင် သက်တော်ရှည်ပါစေ&quot; ဟူသော စာတမ်း ရေးထိုးထားသည့် လက်ဝါးကပ်တိုင်ကို စိုက်ထူခဲ့ကာ ထိုနယ်မြေကို ပြင်သစ်ဘုရင် ဖရန်စစ် ၁ ၏ အမည်ဖြင့် သိမ်းယူခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Cartier, Jacques; Biggar, Henry Percival; Cook, Ramsay|title=The Voyages of Jacques Cartier|url=http://books.google.com/books?id=VcKEk7hRTmYC&amp;pg=PA26|year=1993|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-6000-6|page=26}}&lt;/ref&gt;

၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ပထမမြောက် အဲလိဇဘက်1 ဘုရင်မ၏ တော်ဝင် အခွင့်အာဏာ လွှဲအပ်ခံရသူ ဆာ ဟမ်ဖရေး ဂီးလ်ဘတ်မှ  နယူးဖောင်လန်မှ စိန့်ဂျွန်မြို့ကို မြောက်အမေရိက၏ ပထမဆုံးသော အင်္ဂလိပ် ကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|author=Rose, George A|title=Cod: The Ecological History of the North Atlantic Fisheries|url=http://books.google.com/books?id=tDNe7GOOwfwC&amp;pg=PA209|date=October 1, 2007|publisher=Breakwater Books|isbn=978-1-55081-225-1|page=209}}&lt;/ref&gt; ၁၆၀၃တွင်  ပြင်သစ် စွန့်စားရှာဖွေသူ တစ်ဦးဖြစ်သော ဆင်မျူရယ် ဒီ ချက်ပလိန် ရောက်ရှိလာပြီး ပထမဆုံးသော ဥရောပသားတို့၏ အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာဖြစ်သော ပေါ့တ်ရွိုင်ရယ်မြို့ကို ၁၆၀၅ တွင် လည်းကောင်း နှင့် ကွီးဗက်စီးတီးကို ၁၆၀၈ တွင် လည်းကောင်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Ninette Kelley|author2=Michael J. Trebilcock|title=The Making of the Mosaic: A History of Canadian Immigration Policy|url=http://books.google.com/books?id=3IHyRvsCiKMC&amp;pg=PA27|date=September 30, 2010|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-9536-7|page=27}}&lt;/ref&gt; နယူးဖရန့်ဟု ခေါ်သော မြောက်အမေရိကရှိ ပြင်သစ်ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် အခြေချ နေထိုင်သူများတွင် ကနေဒီယန် များက စိန့်လောရင့်မြစ်ဝှမ်းတွင် လည်းကောင်း၊ အကေးဒီးယန်းများက ယနေ့ခေတ် မရိန်တိုင်း ဟုခေါ်သော နေရာတွင် လည်းကောင်း အခြေချခဲ့ကြပြီး သားမွှေးကုန်သည်များနှင့် ကက်သလစ် သာသနာပြုများကမူ ဂရိတ်လိတ်ဒေသ၊ ဟတ်ဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်၊ မစ္စစ္စပီ ရေဝေကုန်းတန်း နှင့် လူဝီစီးယားနား အထိ စူးစမ်းရှာဖွေ သွားလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author=Howard Roberts LaMar|title=The Reader's Encyclopedia of the American West|url=https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0|year=1977|publisher=University of Michigan|isbn=978-0-690-00008-5|page=[https://archive.org/details/readersencyclope00lama_0/page/355 355]}}&lt;/ref&gt; ၁၇ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် မြောက်အမေရိက သားမွှေးကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားသူများကြားတွင် ဘီဗာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author=Tucker, Spencer C; Arnold, James; Wiener, Roberta |title=The Encyclopedia of North American Indian Wars, 1607–1890: A Political, Social, and Military History|url=http://books.google.com/books?id=JsM4A0GSO34C&amp;pg=PA394|date=September 30, 2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-697-8|page=394}}&lt;/ref&gt;

၁၆၁၀ မှစ၍ အင်္ဂလိပ်တို့သည် နယူးဖောင်လန်ရှိ ကျူးပစ် နှင့် ဖယ်ရီလန်း တို့တွင် ကိုလိုနီနယ်မြေများ ထပ်မံ ထူထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Phillip Alfred Buckner|author2=John G. Reid|title=The Atlantic Region to Confederation: A History|url=http://books.google.com/books?id=_5AHjGRigpYC&amp;pg=PA55|year=1994|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-6977-1|pages=55–56}}&lt;/ref&gt; များမကြာမီတွင် တောင်ဘက်ရှိ ကိုလိုနီ နယ်မြေ ၁၃ ခုဟု ခေါ်ကြသော ယခုလက်ရှိ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တည်ရှိရာ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို ဆက်လက် ထူထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=hornsby&gt;{{cite book|last=Hornsby|first=Stephen J|title=British Atlantic, American frontier: spaces of power in early modern British America|url=https://archive.org/details/britishatlantica0000horn|year=2005|publisher=University Press of New England|isbn=978-1-58465-427-8|pages=[https://archive.org/details/britishatlantica0000horn/page/14 14], 18–19, 22–23}}&lt;/ref&gt; ၁၆၈၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၇၆၃ ခုနှစ်ကြားတွင် မြောက်အမေရိက ကိုလိုနီနယ်မြေများ၌ စစ်ပွဲ ၄ ခု ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းစစ်ပွဲများမှာ ခုနစ်နှစ်စစ်ပွဲဟု ခေါ်သော မြောက်အမေရိက စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်သော စစ်ပွဲများဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author= Nolan, Cathal J|title=Wars of the age of Louis XIV, 1650–1715: an encyclopedia of global warfare and civilization|url=http://books.google.com/books?id=Nn_61ts-hQwC&amp;pg=PA160|year=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-33046-9|page=160}}&lt;/ref&gt; ၁၇၁၃ အုထရက်ချ် စာချုပ် နှင့် ၁၇၆၃ ပဲရစ်စာချုပ်တို့ကြောင့် ကုန်းမြေမကြီး ဖြစ်သော နိုဗာ စကိုးရှားအား ကနေဒါသို့ ပေးအပ်လိုက်ရကာ ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်သို့ ရောက်လာခဲ့ပြီး နယူးဖရန့်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကိုလည်း ခုနစ်နှစ် စစ်ပွဲ အပြီးတွင် ဗြိတိန်သို့ ပေးအပ်လိုက်ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Allaire|first=Gratien|title=From &quot;Nouvelle-France&quot; to &quot;Francophonie canadienne&quot;: a historical survey|journal=International Journal of the Sociology of Language|date=May 2007|issue=185|pages=25–52|doi=10.1515/IJSL.2007.024|volume=2007}}&lt;/ref&gt;
[[File:Benjamin West 005.jpg|thumb|left|ပန်းချီဆရာ ဘင်ဂျမင်ဝက်စ်၏ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဝုဖ် သေဆုံးခြင်း (၁၇၇၁) ပန်းချီကားမှာ ကွီးဗက်စီးတီးရှိ အေဘရာဟမ်လွင်ပြင် တိုက်ပွဲတွင် ဂျိမ်းဝုဖ် ကျဆုံးခြင်းကို ခြယ်မှုန်း သရုပ်ဖော်ထားသည်။]]

၁၇၆၃ တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် ကွီးဗက်ပြည်နယ် ကို နယူးဖရန့်မှ ခွဲထုတ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဘရက်တန် အိုင်းလန်း အငူ ကိုလည်း နိုဗာစကိုးရှား သို့ ပူးပေါင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။
&lt;ref name=buckner/&gt; ယခု ပရင့်စ် အက်ဒ်ဝပ်ကျွန်း ဟု ခေါ်သော စိန့်ဂျွန်ကျွန်းသည် ၁၇၆၉ တွင် သီးသန့်ကိုလိုနီ နယ်မြေ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hicks|first=Bruce M|title=Use of Non-Traditional Evidence: A Case Study Using Heraldry to Examine Competing Theories for Canada's Confederation|journal=British Journal of Canadian Studies|date=March 2010|volume=23|issue=1|pages=87–117|doi=10.3828/bjcs.2010.5}}&lt;/ref&gt; ကွီးဗက် ရှိ ပဋိပက္ခများကို ရှောင်လွှဲရန် အတွက် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်မှ ကွီးဗက်အက်ဥပဒေကို ၁၇၇၄ တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ကွီးဗက် နယ်မြေကို ဂရိတ်လိတ် နှင့် အိုဟိုင်းယိုး မြစ်ဝှမ်းအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author=Eric Nellis |title=An Empire of Regions: A Brief History of Colonial British America|url=http://books.google.com/books?id=-b6YVX53fIsC&amp;pg=PT331|year=2010|publisher=University of Toronto Press –  University of British Columbia|isbn=978-1-4426-0403-2|page=331}}&lt;/ref&gt; ၎င်းမှ ပြင်သစ်ဘာသာ၊ ကက်သလစ် ယုံကြည်မှုနှင့် ပြင်သစ် တရားမ ဥပဒေတို့ကို ပြန်လည် ပေါ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ၁၇၇၅ ခုနှစ် [[အမေရိကန် တော်လှန်ရေး]] မဖြစ်ပွားမီတွင်  ကိုလိုနီ နယ်မြေ ၁၃ ခုရှိ နေထိုင်သူများအား ဒေါသထွက်စေခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များကို လောင်မြိုက်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=buckner/&gt;

၁၇၈၃ ပဲရစ်စာချုပ်မှ အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ် ပြုခဲ့ပြီး ဂရိတ်လိတ်ဒေသ၏ တောင်ဘက်ရှိ (မြောက်ဘက်မပါ) ထပ်မံ တိုးချဲ့ထားသော နယ်မြေများကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု အသစ်သို့ ပေးအပ်လိုက်ရသည်&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Todd Leahy|author2=Raymond Wilson|title=Native American Movements|url=http://books.google.com/books?id=999tRpj8VGQC&amp;pg=PR49|date=September 30, 2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6892-2|page=49}}&lt;/ref&gt; မရိန်တိုင်းရှိ လွိုင်ရယ်လစ်စ် တို့၏ အခြေချနေထိုင်ရာ နေရာများကို ပြန်လည် စုစည်းရာတွင် နယူးဘရန်းဝစ်အား နိုဗာ စကိုးရှားမှ ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ် စကားပြောသော  ကွီးဗက်ရှိ လွိုင်ရယ်လစ်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့် အနေဖြင့် ၁၇၉၁ ဖွဲ့စည့်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အက် အရ နောင်တွင် ကွီးဗက် ဖြစ်လာမည့် ပြင်သစ်စကားပြောသည့် ကနေဒါ အောက်ပိုင်း နှင့် နောင်တွင် အွန်တေးရီးအိုး ဖြစ်လာမည့် အင်္ဂလိပ်စကားပြော ကနေဒါ အထက်ပိုင်းတို့ကို ခွဲခြားခဲ့ကာ ဒေသ တစ်ခုချင်းစီကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်နိုင်သည့် လွှတ်တော်များ တည်ထောင်စေခဲ့သည်။.&lt;ref&gt;{{cite book|last=McNairn|first=Jeffrey L|title=The capacity to judge|publisher=University of Toronto Press|year=2000|page=24|url=http://books.google.com/books?id=T_A3pZQrHzIC&amp;pg=PA24|isbn=978-0-8020-4360-3}}&lt;/ref&gt;
[[File:Fathers of Confederation LAC c001855.jpg|thumb| ပန်းချီဆရာ ရောဘတ် ဟဲရစ်၏ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း၏ ဖခင် (၁၈၈၄) ပန်းချီကားတွင် ၁၈၆၄ ခုနှစ် ချားလော့တောင်း နှင့် ကွီးဗက် ကွန်ဖရင့်တို့ ပေါင်းစပ်ပြုလုပ်နေပုံကို ရေးဆွဲထားသည်။]]

ကနေဒါဒေသများမှာ ၁၈၁၂ ခုနှစ် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ စစ်ပွဲများတွင် ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်အပြီးတွင် ၁၈၁၅ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ဗြိတိန်နိုင်ငံ နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့မှ လူပေါင်း မြောက်မြားစွာတို့ ပြောင်းရွှေ့ အခြေချရန် ရောက်ရှိလာ ခဲ့သည်။&lt;ref name=Steckel/&gt; ၁၈၂၅ ခုနှစ် နှင့် ၁၈၄၆ ခုနှစ် ကြားတွင် ဥရောပမှ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်သူပေါင်း ၆၂၆,၆၂၈ ဦး ကနေဒါ ဆိပ်ကမ်းများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်း ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/ImmigrationHistoryofCanada.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071216101207/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/QuebecHistory/encyclopedia/ImmigrationHistoryofCanada.htm|archivedate=December 16, 2007|title=Immigration History of Canada|year=2004|publisher=Marianopolis College|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ထိုလူများတွင် အိုင်ယာလန် အစားအစာပြတ်လပ်မှု ကပ်ဘေးမှ ထွက်ပြေးလာသူများနှင့် စကော့တလန်ကုန်းမြင့်မှာ ဖိအားသုံး ရွှေ့ပြောင်းစေမှုကြောင့် နေရာပျောက်ခဲ့သော ဂေးလစ်စကားပြော စကော့လူမျိုးများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html |work=cchahistory.ca |title=The Irish Emigration of 1847 and Its Canadian Consequences |access-date=20 September 2015 |archive-date=7 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140707141525/http://www.cchahistory.ca/journal/CCHA1935-36/Gallagher.html }}&lt;/ref&gt; ကူးစက်ရောဂါများကြောင့် ၁၈၉၁ ခုနှစ် မတိုင်မီ ကနေဒါသို့ ပြောင်းရွှေ့လာသော ဥရောပသားတို့၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းကြား သေဆုံးခဲ့ ကြသည်။ &lt;ref name=dying/&gt;

၁၈၃၇တွင် ဖြစ်ပွားသော မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ပုန်ကန်မှု အပြီးတွင် တာဝန်ယူနိုင်မည့် အစိုးရတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်ရန် အာသီသ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက်တွင် ဒါဟမ် အစီရင်ခံစာမှ တာဝန်ယူနိုင်မည့် အစိုးရတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းရန် နှင့် ပြင်သစ် ကနေဒီယန်တို့အား အင်္ဂလိပ် ယဉ်ကျေးမှု အတွင်း သွတ်သွင်းရန် ထောက်ခံအားပေး ခဲ့သည်။ &lt;ref name=buckner/&gt; ၁၈၄၀ ပြည်ထောင်စု အက်မှ ကနေဒါဒေသများကို ကနေဒါပြည်နယ် အဖြစ် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိကန် ပြည်နယ် များတွင် တာဝန်ယူနိုင်မည့် အစိုးရကို ၁၈၄၉ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Romney|first=Paul|date=Spring 1989|title=From Constitutionalism to Legalism: Trial by Jury, Responsible Government, and the Rule of Law in the Canadian Political Culture|journal=Law and History Review|publisher=University of Illinois Press|volume=7|issue=1|page=128|doi=10.2307/743779}}&lt;/ref&gt; ၁၈၄၆ ခုနှစ် အော်ရီဂွန် စာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးပြီးနောက်တွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်တို့၏ အော်ရီဂွန် နယ်နိမိတ် အငြင်းပွားမှု အဆုံးသတ်ခဲ့ပြီး လတ္တီကျု ၄၉ ဒီဂရီ တလျှောက် အနောက်ဘက်သို့ နယ်နိမိတ်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။ ထိုမှတဆင့် ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ဗန်ကူးဗားကျွန်း နှင့် ၁၈၅၈ ခုနှစ် တွင်ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ အသီးသီးရှိ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီများ တည်ထောင်ရန် လမ်းစတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Evenden|first=Leonard J|author2=Turbeville, Daniel E|title=Geographical snapshots of North America|url=https://archive.org/details/geographicalsnap0000unse|editor=Janelle, Donald G|publisher=Guilford Press|year=1992|page=[https://archive.org/details/geographicalsnap0000unse/page/52 52]|chapter=The Pacific Coast Borderland and Frontier|isbn=978-0-89862-030-6}}&lt;/ref&gt;

===ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် ချဲ့ထွင်ခြင်း===
[[File:Canada provinces evolution 2.gif|thumb|left|200px|alt=refer to caption|၁၈၆၇ခုနှစ် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တည်ထောင်သည်မှ အစပြု၍ ကနေဒါရှိ ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများ တိုးပွားပြောင်းလဲလာခြင်းကို ဖော်ပြထားသော ရုပ်ရှင် မြေပုံ]]
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်အချို့ ကျင်းပပြီးနောက် ၁၈၆၇ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေ အက်ဖြင့် ကနေဒါ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံကို ၁၈၆၇ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်တွင် တည်ထောင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး အစပိုင်းတွင် အွန်တေရီအို၊ ကွီးဗက်၊ နိုဗာ စကိုးရှား နှင့် နယူးဘရန်းဝစ်  ပြည်နယ် ၄ ခု ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first1=Gertjan|last1=Dijkink|first2=Hans|last2=Knippenberg|title=The Territorial Factor: Political Geography in a Globalising World|url=http://books.google.com/books?id=3RRJr-5q1H0C&amp;pg=PA226|year=2001|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-5629-188-4|page=226}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=bothwell&gt;{{cite book|title = History of Canada Since 1867|url = https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7|first = Robert | last = Bothwell|publisher = Michigan State University Press|year = 1996|isbn = 978-0-87013-399-2|pages=[https://archive.org/details/historyofcanadas0000both_h4k7/page/31 31], 207–310}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါမှ ရူးပတ်လန်း နှင့် အနောက်မြောက်ဒေသတို့ကို ထိန်းချုပ်ပြီး အနောက်မြောက်ဒေသများ အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မဲတစ်တို့၏ မကျေနပ်မှုကြောင့် မြစ်နီသူပုန်ထမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ ၁၈၇၀ ဇူလိုင်လတွင် မာနီတိုဘာ ပြည်နယ် ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။  &lt;ref&gt;{{cite book|last=Bumsted|first=JM|title=The Red River Rebellion|url=https://archive.org/details/redriverrebellio0000bums|publisher=Watson &amp; Dwyer|year=1996|isbn=978-0-920486-23-8}}&lt;/ref&gt; ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ နှင့် ဗန်ကူးဗားကျွန်း တို့မှာ ၁၈၆၆ တွင် ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ၁၈၇၁ တွင် ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ပရင့်စ်အက်ဒဝပ် ကျွန်းကမူ ၁၈၇၃ တွင် ပေါင်းစည်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။

ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီ အစိုးရမှ အခြေတည်စ ကနေဒါ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများကို ကာကွယ်ရန် စည်းကြပ်ခွန် ကောက်ခံမည့် အမျိုးသားရေး ပေါ်လစီ တစ်ရပ်ကို ကနေဒါ ပါလီမန်တွင် ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref name=bothwell/&gt; အနောက်ဘက်သို့ ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်ရန် တိုက်ကြီးကို ဖြတ်သန်းသွားမည့် ရထားလမ်း ၃ခု (ကနေဒါ ပစိဖိတ် ရထားလမ်း အပါအဝင်) ဖောက်လုပ်ရန်အတွက် ကမကထ ပြုမည့် အစီအစဉ်၊ ပရေရီ မြက်ခင်းပြင်များနှင့် အခြေချ နေထိုင်ရာ နေရာများ ဆက်သွယ်နိုင်ရန် အတွက် ဒိုမီနီယံ မြေယာ ဥပဒေ၊  ထိုဒေသတွင် အချုပ်အခြာ အာဏာ တည်မြဲရန် အတွက် အနောက်မြောက် မြင်းစီး ရဲအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခြင်း စသည်တို့ကိုလည်း ပါလီမန်မှ သဘောတူ အတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html|title=Sir John A. Macdonald|year=2008|publisher=Library and Archives Canada|accessdate=May 23, 2011|archivedate=14 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614221958/http://www.collectionscanada.gc.ca/sir-john-a-macdonald/023013-5000-e.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/publications/archivist-magazine/015002-2230-e.html|title=The Canadian West: An Archival Odyssey through the Records of the Department of the Interior|last=Cook|first=Terry|year=2000|work=The Archivist|publisher=Library and Archives Canada|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ၁၈၉၈ ခုနှစ် အနောက်မြောက် ဒေသအတွင်း ကလုန်ဒိုက်ဒေသသို့ ရွှေရှာရန် လူအများအပြား သွားရောက်ကြခြင်း အတွက် ပါလီမန်မှ ယူကွန်း ဒေသကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဝေးလ်ဖရစ် လော်ရီယာ၏ အစိုးရမှ ဥရောပသား ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ များကို ပရေရီမြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် အခြေချရန်အတွက် အားပေးသည့် အနေဖြင့် အယ်လ်ဘာတာ နှင့် ဆာစကက်ချဝမ် တို့အား ပြည်နယ်များ အဖြစ် ၁၉၀၅ ခုတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref name=canatlas&gt;{{cite web |url=http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&amp;sub=building_basics_confederation&amp;lang=En |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060303140806/http://www.canadiangeographic.ca/atlas/themes.aspx?id=building&amp;sub=building_basics_confederation&amp;lang=En |archivedate=March 3, 2006|title=Building a nation|work=Canadian Atlas|publisher=[[Canadian Geographic]]|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;

===၂၀ ရာစု အစောပိုင်း===
[[File:Canadian tank and soldiers Vimy 1917.jpg|thumb|alt=လက်နက်ကိုင် စစ်သားများ တင့်ကားအပျက်အစီးနှင့် အလောင်းတစ်လောင်းကို ပတ်၍ ချီတက်နေကြပုံ|၁၉၁၇ ခုနှစ် ဗိုင်မီ တောင်ရိုး တိုက်ပွဲတွင် ကနေဒါ စစ်သားများအား မာ့ခ် ၂ တင့်ကားနှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်။]]
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်း အက်ဥပဒေအရ ဗြိတိန်မှ ကနေဒါ၏ နိုင်ငံခြားရေးရာ ကိစ္စရပ်များကို ထိန်းချုပ်ထားဆဲ ဖြစ်သဖြင့် ၁၉၁၄ ခုနှစ် စစ်ကြေညာသည့် အခါတွင် ကနေဒါနိုင်ငံအား ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းသို့ အလိုအလျောက် ပါဝင်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first=Brian Douglas|last=Tennyson|title=Canada's Great War, 1914–1918: How Canada Helped Save the British Empire and Became a North American Nation|url=http://books.google.com/books?id=w2OeBQAAQBAJ&amp;pg=PA4|year=2014|publisher=Scarecrow Press (Cape Breton University)|isbn=978-0-8108-8860-9|page=4}}&lt;/ref&gt; ဆန္ဒအလျောက် စစ်ထဲသို့ ဝင်သူများအား အနောက်ဘက် စစ်မျက်နှာသို့ ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး နောင်တွင် ကနေဒါ တပ်မကြီး၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့ကာ ၎င်းအဖွဲ့မှာ ဗိုင်မီတောင်ရိုး  တိုက်ပွဲနှင့် အခြားသော အဓိက တိုက်ပွဲများတွင် အဓိက ကျသော နေရာမှ ပါဝင် ဆင်နွှဲခဲ့သည်။&lt;ref name=morton-milhist&gt;{{cite book|last=Morton|first=Desmond|title=A military history of Canada|publisher=McClelland &amp; Stewart|year=1999|edition=4th|pages=130–158, 173, 203–233, 258|isbn=978-0-7710-6514-9}}&lt;/ref&gt; ပထမကမ္ဘာစစ် တွင် ပါဝင်သော ကနေဒါ စစ်သား ၆၂၅,၀၀၀ ဦးတွင် ၆၀,၀၀၀ ခန့်မှာ ကျဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇၂,၀၀၀ ခန့်မှာ ဒဏ်ရာ ရခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first=J. L.|last=Granatstein|title=Canada's Army: Waging War and Keeping the Peace|url=http://books.google.com/books?id=jqxyhNcha3sC&amp;pg=PA144|year=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8696-9|page=144}}&lt;/ref&gt; ယူနီယံနစ်ပါတီ အစိုးရက စစ်တပ်၏ တစ်စထထက် တစ်စ လျော့နည်းလာသေသာ စစ်သည်အင်အားကို တိုးပွားလာစေရန် အတွက် စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေကို တင်သွင်းရန် ကြိုးစားသည့် အခါတွင် ပြင်သစ်စကားပြော ကွီးဗက် နယ်သားတို့၏ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကန့်ကွက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး ၁၉၁၇ စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေ ပြဿနာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=McGonigal1962&gt;{{cite book|first=Richard Morton|last=McGonigal|title=The Conscription Crisis in Quebec – 1917: a Study in Canadian Dualism|year=1962|publisher=Harvard University|page=Intro}}&lt;/ref&gt; စစ်မှုရေးရာ အက်ဥပဒေကြောင့် စစ်မှုမထမ်း မနေရ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ကွီးဗက်မြို့ ပြင်ပမှ ပြင်သစ်ဘာသာစကားပြော ကျောင်းများ ပြဿနာ နှင့် အခြားသူများနှင့် အလွန်အမင်း သီးသန့်ဖြစ်နေသော ပြင်သစ်စကားပြော ကနေဒါနိုင်ငံသားများ ပြဿနာများလည်း ပါဝင်ကြကာ လစ်ဘရယ် ပါတီကို ၂ ခြမ်းကွဲစေ ခဲ့သည်။&lt;ref name=McGonigal1962/&gt; ၁၉၁၉ တွင် ကနေဒါသည် [[နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး]]သို့ ဗြိတိန်နှင့် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ အနေနှင့် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခု ဝက်မင်စတာ စတက်ကျု ဥပဒေမှ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ခြင်းကို ထပ်ဆင့် အတည်ပြု ပေးခဲ့သည်။&lt;ref name=hail&gt;{{cite journal |last=Hail |first=M |author2=Lange, S |title=Federalism and Representation in the Theory of the Founding Fathers: A Comparative Study of US and Canadian Constitutional Thought |url=https://archive.org/details/sim_publius_summer-2010_40_3/page/366 |journal=Publius: the Journal of Federalism |date=February 25, 2010 |volume=40 |issue=3 |pages=366–388 |doi=10.1093/publius/pjq001}}&lt;/ref&gt;
[[File:Crew of a Sherman-tank south of Vaucelles.jpg|upright|thumb|left|၁၉၄၄ ခု ဇွန်လ နော်မန်ဒီ တိုက်ပွဲ အတွင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗော်ဆဲလ် တောင်ပိုင်း၌ ကနေဒါ စစ်သားများကို ရှားမင်းတင့်ကားဖြင့် တွေ့ရပုံ]]
၁၉၃၀ခုနှစ်များ၏ အစောပိုင်း ကနေဒါ စီးပွားပျက်ကပ်ကြီး အတွင်းတွင် ကနေဒါ၏ စီးပွားရေး ကျဆင်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် ခက်ခဲမှုများ ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first=Robert B.|last=Bryce|title=Maturing in Hard Times: Canada's Department of Finance through the Great Depression|url=http://books.google.com/books?id=y2XU2UzE-vUC&amp;pg=PA41|date=June 1, 1986|publisher=McGill-Queens|isbn=978-0-7735-0555-1|page=41}}&lt;/ref&gt; စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုများကို တုံ့ပြန်သည့် အနေနှင့် ဆာစကက်ချဝမ်ရှိ ဓနသဟာယ သမဝါယမ ဖက်ဒရေးရှင်းမှ လူမှုဖူလုံရေးကို နိုင်ငံတော်မှ တာဝန်ယူသည့် နိုင်ငံ ဖြစ်လာစေမည့် လိုအပ်ချက်များ ကို (တော်မီ ဒေါက်ဂလပ်စ်မှ စတင်ကာ)  ၁၉၄၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၅၀ ခုနှစ်များအတွင်း မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Mulvale|first=James P|title=Basic Income and the Canadian Welfare State: Exploring the Realms of Possibility|journal=Basic Income Studies|date=July 11, 2008|volume=3|issue=1|doi=10.2202/1932-0183.1084}}&lt;/ref&gt; လစ်ဘရယ် အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ် ဝီလီယမ် လိုင်ယွန် မက်ကင်ဇီ ကင်း၏ အကြံပြုချက်ဖြင့် ဆဌမမြောက် ဂျော့ခ်ဘုရင်မှ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] အတွင်း ဂျာမနီကို ဗြိတိန်အပြီး ၇ ရက် အကြာတွင် စစ်ကြေညာခဲ့သည်။ ပထမဆုံး ကနေဒါ စစ်တပ် ယူနစ်များသည် ၁၉၃၉ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိကြသည်။&lt;ref name=morton-milhist/&gt;

အားလုံး ခြုံကြည့်မည် ဆိုလျှင် ကနေဒါ နိုင်ငံသား တစ်သန်းကျော် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း စစ်တပ်များတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့ကြပြီး ၄၂,၀၀၀ ဦးခန့် သေဆုံးကာ ၅၅,၀၀၀ ခန့် ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|first=Edward|last=Humphreys|title=Great Candian Battles: Heroism and Courage Through the Years|url=http://books.google.com/books?id=z-SsBAAAQBAJ&amp;pg=PT151|year=2013|publisher=Arcturus Publishing|isbn=978-1-78404-098-7|page=151}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ တပ်ဖွဲ့များသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်၏ အရေးပါသော တိုက်ပွဲများဖြစ်သော ၁၉၄၂ ခုနှစ် အတွင်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော ဒရက်ပ် စီးနင်းတိုက်ပွဲ၊ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အတွင်း အီတလီသို့ မဟာမိတ်တပ်များ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခြင်း၊ နော်မန်ဒီ ကမ်းတက်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ နော်မန်ဒီတိုက်ပွဲ နှင့် စကောက်တိုက်ပွဲ တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=morton-milhist/&gt; နယ်သာလန် နိုင်ငံ သိမ်းပိုက်ခံရစဉ်တွင် ကနေဒါမှ ဒတ်ချ် ဘုရင်ကို ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သဖြင့် နယ်သာလန်မှ နာဇီဂျာမနီ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းရာတွင် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသူ တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=netherlands&gt;{{cite book|last=Goddard|first=Lance|title=Canada and the Liberation of the Netherlands|url=https://archive.org/details/canadaliberation0000godd|publisher=Dundurn Press|year=2005|pages=[https://archive.org/details/canadaliberation0000godd/page/225 225]–232|isbn=978-1-55002-547-7}}&lt;/ref&gt; စစ်အတွင်း တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် စစ်အတွက် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို ကနေဒါ၊ ဗြိတိန်၊ တရုတ် နှင့် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု စစ်တပ်များအတွက် ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက် လာခဲ့သည်။&lt;ref name=morton-milhist/&gt; ၁၉၄၄ ခုနှစ် ကွီးဗက်တွင် စစ်မှုမထမ်းမနေရ အမိန့်အတွက် ပြဿနာ ထပ်မံ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း စစ်အပြီးတွင် ကနေဒါ၌ ကြီးမားသော စစ်တပ် တစ်ခုနှင့် ခိုင်မာသော နိုင်ငံ စီးပွားရေး ကျန်နေရစ် ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bothwell|first=Robert|title=Alliance and illusion: Canada and the world, 1945–1984|url=https://archive.org/details/allianceillusion0000both|year=2007|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-1368-6|pages=[https://archive.org/details/allianceillusion0000both/page/11 11], 31}}&lt;/ref&gt;

===ယနေ့ခေတ်===
[[File:Alexander-NFLD.jpg|thumb| ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်တွင် ရီဒေါခန်းမ၌ ဘုရင်ခံချုပ် တျူးနစ်ဗိုင်းကောင့် အလက်ဇန္ဒား (အလယ်)မှ နယူးဖောင်လန်နှင့် ကနေဒါတို့ ပေါင်းစပ်မှု အပြီးသတ် ဥပ​ဒေမူကြမ်းကို လက်ခံ ရယူစဉ်]]
စီးပွားပျက်ကပ်ကြီးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ပြဿနာကြောင့် နယူးဖောင်လန် ဒိုမီနီယံသည် ၁၉၃၄ တွင် အစိုးရကို ဖျက်သိမ်းပြီး ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ အုပ်ချုပ်သော ကိုလိုနီ နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါးသီးသော ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ၂ ခု အပြီးနောက် နယူးဖောင်လန် နေထိုင်သူများက ၁၉၄၉ တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသို့ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ဝင်ရောက်ရန် မဲပေး ဆုံးဖြတ် ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first=J. Patrick|last=Boyer|title=Direct Democracy in Canada: The History and Future of Referendums|url=http://books.google.com/books?id=CWGN-RZcqNoC&amp;pg=PA119|year=1996|publisher=Dundurn|isbn=978-1-4597-1884-5|page=119}}&lt;/ref&gt;

စစ်အပြီး ကနေဒါ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် လစ်ဘရယ် အစိုးရ အဆက်ဆက်၏ ပေါ်လစီများကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့၏ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ အသစ်တစ်ရပ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကာ ၁၉၆၅ တွင် ယခု အသုံးပြုနေသော မေပယ်လ်ရွက် အလံကို စတင် အသုံးပြုခြင်း၊ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Mackey|first=Eva|title=The house of difference: cultural politics and national identity in Canada|url=https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack|publisher=University of Toronto Press|year=2002|isbn=978-0-8020-8481-1|page=[https://archive.org/details/houseofdifferenc0000mack/page/57 57]}}&lt;/ref&gt; ၁၉၆၉တွင် ရုံးသုံး ဘာသာစကား အဖြစ် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် ၂ ဘာသာကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ &lt;ref&gt;{{cite journal|last=Landry|first=Rodrigue|author2=Forgues, Éric|title=Official language minorities in Canada: an introduction|journal=International Journal of the Sociology of Language|date=May 2007|issue=185|pages=1–9|doi=10.1515/IJSL.2007.022|volume=2007}}&lt;/ref&gt; ယဉ်ကျေးမှုမျိုးစုံ ရောနှောယှက်နွယ်နေသော ဝါဒကို ၁၉၇၁ တွင် တည်ထောင်ကျင့်သုံးခြင်း တို့ကို ပြုလုပ်လာကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Esses|first=Victoria M|author2=Gardner, RC|date=July 1996|title=Multiculturalism in Canada: Context and current status|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-behavioural-science_1996-07_28_3/page/145|journal=Canadian Journal of Behavioural Science|volume=28|issue=3|pages=145–152|doi=10.1037/h0084934}}&lt;/ref&gt; ဆိုရှယ် ဒီမိုကရေစီ ဆိုင်ရာ အစီအစဉ်များ ဖြစ်သော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ကနေဒါ ပင်စင်စနစ်၊ ကျောင်းသားများအား ငွေချေးခြင်း ကိုလည်း ပြည်နယ်အစိုးရများ မှ တဆင့် တည်ထောင် ကျင့်သုံး လာခဲ့ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ကွီးဗက် နှင့် အယ်လ်ဘာတာ တို့မှ ၎င်းတို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်များ အတွင်းသို့ ထိုအစီအစဉ်များ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို ကန့်ကွက် ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDiozOLF?url=http://www.escwa.un.org/information/publications/edit/upload/sd-01-09.pdf|archivedate=1 February 2010|title=Social Policies in Canada: A Model for Development|last=Sarrouh|first=Elissar|date=January 22, 2002|work=Social Policy Series, No. 1|publisher=United Nations|pages=14–16, 22–37|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; နောက်ဆုံးတွင် အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ ညီလာခံများ အကြိမ်ကြိမ် ကျင်းပခဲ့ခြင်း ၏ ရလဒ် အနေဖြင့် ၁၉၈၂ တွင် ကနေဒါ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ လွှဲပြောင်း ရယူခဲ့ပြီး အခွင့်အရေး နှင့် လွတ်လပ်မှု ဆိုင်ရာ ပဋိဉာဏ် စာတမ်းကိုလည်း စတင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=bickerton&gt;{{cite book| editor=Bickerton, James; Gagnon, Alain| title=Canadian Politics| url=https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0| publisher=Broadview Press| edition=4th| isbn=978-1-55111-595-5| year=2004|pages=[https://archive.org/details/canadianpolitics0000unse_n9l0/page/250 250]–254, 344–347}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၉ တွင်  ဖက်ဒရယ် အစိုးရနှင့် အကြိမ်ကြိမ် ညှိနှိုင်းပြီးနောက် နူနာဗု သည် ကနေဒါ၏ တတိယမြောက် ဒေသ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Légaré|first=André|year=2008|title=Canada's Experiment with Aboriginal Self-Determination in Nunavut: From Vision to Illusion |journal=International Journal on Minority and Group Rights|volume=15|issue=2–3|pages=335–367|doi=10.1163/157181108X332659}}&lt;/ref&gt;

တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များ၏ အသံတိတ်တော်လှန်ရေး မှတဆင့် ကွီးဗက်၌ နက်ရှိုင်းသော လူမှုရေး နှင့် စီးပွားရေး အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် အမျိုးသားရေး လှုပ်ရှားမှုများ မွေးဖွားလာခဲ့သည်။ အစွန်းရောက်သော ကွီးဗက် လွတ်မြောက်ရေး တပ်ဦး (အက်ဖ်အယ်လ်ကျူ) မှ ၁၉၇၀တွင် ဗုံးဖောက်ခွဲမှုနှင့် ပြန်ပေးဆွဲမှုများ အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ပြီး အောက်တိုဘာ အရေးအခင်းကို စတင် ဖြစ်ပွားရန် မီးမွှေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Munroe|first=HD|title=The October Crisis Revisited: Counterterrorism as Strategic Choice, Political Result, and Organizational Practice|url=https://archive.org/details/terrorism-and-political-violence_april-june-2009_21_2/page/288|journal=Terrorism and Political Violence|year=2009|volume=21|issue=2|pages=288–305|doi=10.1080/09546550902765623}}&lt;/ref&gt; ကွီးဗက် ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်သော ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားသူ များ၏ ပါတီ ကီဗက်ကွာ သည် ၁၉၇၆ တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရပြီး မအောင်မြင်သော ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲကို ၁၉၈၀တွင် ကျင်းပကာ ခွဲထွက်ရန် ကြိုးပမ်းမှု ကျရှုံးခဲ့သည်။ ကွီးဗက် အမျိုးသားရေးဝါဒကို မိချ်လိတ် သဘောတူညီချက်ဖြင့် အခြေခံ ဥပဒေတွင် ထည့်သွင်းရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ၁၉၉၀ တွင် ကျရှုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=sorens&gt;{{cite journal|last=Sorens|first=J|title=Globalization, secessionism, and autonomy|url=https://archive.org/details/sim_electoral-studies_2004-12_23_4/page/727|journal=Electoral Studies|date=December 2004|volume=23|issue=4|pages=727–752|doi=10.1016/j.electstud.2003.10.003}}&lt;/ref&gt; ထိုအကြောင်းကြောင့် ကွီးဗက်တွင် ကီဗက်ကွာ အုပ်စု ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အနောက်ပိုင်းဒေသတွင် ကနေဒါ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး ပါတီကို အားကောင်း လာစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/politics/a-brief-history-of-the-bloc-qubcois/article1672831/|title=A brief history of the Bloc Québécois|newspaper=The Globe and Mail|first=Daniel|last=Leblanc|date=August 13, 2010|accessdate=November 25, 2010|archivedate=1 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901151147/http://www.theglobeandmail.com/news/politics/a-brief-history-of-the-bloc-qubcois/article1672831/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The new politics of the Right: neo-Populist parties and movements in established democracies|first1=Hans-Georg |last1=Betz|first2= Stefan|last2= Immerfall|url=http://books.google.com/books?id=H9cGkDJgW7wC&amp;pg=PA173|page=173|publisher=St. Martinʼs Press|year=1998|isbn=978-0-312-21134-9}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဒုတိယမြောက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ၌ ကွီးဗက် သီးသန့် အချုပ်အခြာ အာဏာ နယ်မြေ အဖြစ် တည်ရှိရေးမှာ ကန့်ကွက်မဲ ၅၀.၆ ရာနှုန်း နှင့် ထောက်ခံမဲ ၄၉.၄ ရာနှုန်း ဖြင့် ကပ်၍ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book|first=Carol L.|last=Schmid|title=The Politics of Language : Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective: Conflict, Identity, and Cultural Pluralism in Comparative Perspective|url=http://books.google.com/books?id=JIuO9HmX_8QC&amp;pg=PA112|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-803150-5|page=112}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၇ တွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်မှ ပြည်နယ် တစ်ခုချင်းအလိုက် မိမိ ဆန္ဒဖြင့် ခွဲထွက်ခြင်းမှာ အခြေခံ ဥပဒေကြောင်း အရ တရားမဝင် ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ရှင်းလင်းချက် အက်ဥပဒေကို ပါလီမန်မှ အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန်အတွက် ညှိနှိုင်းရမည့် လိုအပ်ချက်များကို ချပြခဲ့သည်။ &lt;ref name=sorens/&gt;

ကွီးဗက်၏ ခွဲထွက်ရေး လှုပ်ရှားမှု အပြင် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် ပြဿနာပေါင်း မြောက်မြားစွာက ကနေဒါ လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကိုင်လှုပ်ခဲ့သည်။ ထို ပြဿနာများတွင် ကနေဒါ၏ သမိုင်းကြောင်း၌ အကြီးမားဆုံးသော အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခဲ့မှု ဖြစ်သည့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အဲယားအိန္ဒိယ၏ လေကြောင်း ခရီးစဉ် အမှတ် ၁၈၂ ဖောက်ခွဲခံရခြင်း၊  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080622063429/http://www.majorcomm.ca/en/termsofreference/|archivedate=June 22, 2008|title=Commission of Inquiry into the Investigation of the Bombing of Air India Flight 182|publisher=Government of Canada |accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ကျောင်းသူများကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်သော ၁၉၈၉ ခုနှစ် အီကိုးလ် ပိုလီတက်ခနစ် တက္ကသိုလ်တွင် သေနတ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်မှု&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sourour|first=Teresa K|url=http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf|year=1991|format=PDF|title=Report of Coroner's Investigation|accessdate=May 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228182645/http://www.diarmani.com/Montreal_Coroners_Report.pdf|archive-date=28 December 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အစိုးရ နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူ တို့ အကြား ပထမဆုံးအကြိမ် အကြမ်းဖက်ထိတွေ့မှု အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည့် &lt;ref&gt;{{cite book|last=Roach|first=Kent|title=September 11: consequences for Canada|url=https://archive.org/details/september11conse00roac|publisher=McGill-Queen's University Press|year=2003|pages=[https://archive.org/details/september11conse00roac/page/14 15], 59–61, 194|isbn=978-0-7735-2584-9}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ အိုကာ အရေးအခင်း &lt;ref&gt;{{cite news|title=The Oka Crisis|url=http://archives.cbc.ca/politics/civil_unrest/topics/99/|format=Digital Archives |publisher=CBC|year=2000|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; စသည်တို့လည်း ပါဝင်သည်။ ကနေဒါသည် အမေရိကန် ဦးဆောင်သော မဟာမိတ် တပ်ဖွဲ့များ၏ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ၌ ၁၉၉၀ တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ယူအင်န် ပရိုဖော် စစ်ဆင်ရေး အပါအဝင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်များ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး အစီအစဉ် အချို့၌ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canada and Multilateral Operations in Support of Peace and Stability|url=http://www.forces.gc.ca/en/news/article.page?doc=canada-and-multilateral-operations-in-support-of-peace-and-stability/hnlhlxfi|publisher=National Defence and the Canadian Forces|year=2010|accessdate=February 2, 2014|archivedate=6 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140306101200/http://www.forces.gc.ca/en/news/article.page?doc=canada-and-multilateral-operations-in-support-of-peace-and-stability%2Fhnlhlxfi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dragoons.ca/unprofor.html|title=UNPROFOR|publisher=Royal Canadian Dragoons|accessdate=October 24, 2012|archivedate=14 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114221909/http://www.dragoons.ca/unprofor.html}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံသို့ တပ်ဖွဲ့များ ပို့လွှတ်ခဲ့သော်လည်း အမေရိကန် ဦးဆောင်သည့် အီရတ်အား ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်ရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Jockel|first1=Joseph T|author2=Sokolsky, Joel B|year=2008|title=Canada and the war in Afghanistan: NATO's odd man out steps forward|journal=Journal of Transatlantic Studies|volume=6|issue=1|pages=100–115|doi=10.1080/14794010801917212}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် ဖြစ်ပွားသော စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု၏ ဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသော်လည်း များသောအားဖြင့် ပြန်လည် တိုးတက်လာ နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.ca/2012/07/22/canada-recession-recovery_n_1692607.html|title=Canada Recession: Global Recovery Still Fragile 3 Years On|work=Huffington Post|date=July 22, 2012|accessdate=September 1, 2012|archivedate=25 August 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120825152550/http://www.huffingtonpost.ca/2012/07/22/canada-recession-recovery_n_1692607.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://t.thestar.com/#/article/news/canada/2014/12/03/canadian_economy_showing_signs_of_recovery_stephen_poloz_says.html|title=Canadian economy showing signs of wider recovery, Stephen Poloz says|work=Toronto Star|date=December 3, 2014|accessdate=February 13, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160501151901/http://t.thestar.com/#/article/news/canada/2014/12/03/canadian_economy_showing_signs_of_recovery_stephen_poloz_says.html|archive-date=1 May 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ တပ်ဖွဲ့များသည် နေတိုးအဖွဲ့ ဦးဆောင်သော လစ်ဗျားပြည်တွင်းစစ်အား ဝင်ရောက် စွက်ဖက်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် အပြင်&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/story/2011/10/20/f-libya-nato-mission.html|title=Canada's military contribution in Libya|publisher=CBC|date=October 20, 2011|accessdate=November 27, 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ် အလယ်များ အတွက် အီရတ်နိုင်ငံအတွင်း ထကြွမှုများ ဖြစ်သည့် အိုက်အက်စ် တို့ကို တိုက်ခိုက်သည့် တိုက်ပွဲများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=CanadavIS&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-30888344|title=Canada exchanges fire with Islamic State in Iraq|publisher=BBC|date=January 19, 2015|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;

== ပထဝီဝင် ==
{{main|ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်}}
ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်အမေရိကတိုက်ကြီး၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများကို နေရာယူထားပြီး တောင်ဘက်တွင် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကုန်းမြေ နယ်စပ် ရှိကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကြား ကုန်းမြေ နယ်နိမိတ် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု [[အလက်စကာ ပြည်နယ်]] သည် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် အရှေ့ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာမှ အနောက်ဘက် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ အထိ ဆန့်တန်း တည်ရှိနေကာ မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;cia&quot;&gt;{{cite web |publisher=CIA |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html |title=Canada |work=World Factbook |date=May 16, 2006 |accessdate=May 23, 2011 |archivedate=30 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430234227/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ca.html }}&lt;/ref&gt; အရှေ့မြောက်ဘက်တွင်မူ [[ဂရင်းလန်ကျွန်း]] တည်ရှိသည်။ ရေထု အပါအဝင် စုစုပေါင်း ဧရိယာ အားဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကုန်းမြေဧရိယာ အနေဖြင့် ကြည့်မည် ဆိုပါက ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကွာခြားမှု ရှိရခြင်းမှာ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ရေကန် အမြောက်အမြား ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေကန်အားလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;cia&quot; /&gt; ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီကျု ၄၁ ဒီဂရီ မှ ၈၄ ဒီဂရီကြား၊ အနောက် လောင်ဂျီကျု ၅၂ ဒီဂရီမှ ၁၄၁ ဒီဂရီ ကြားတွင် တည်ရှိသည်။

[[File:Canada-satellite.jpg|thumb|250px|ကနေဒါနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ တစိတ်တပိုင်းကကို ရိုက်ကူးထားသော ဂြိုဟ်တု ဓာတ်ပုံ။ တိုင်ဂါသစ်တောများကို ကနေဒီယန်ရှီးလ် ပေါ်တွင် အနှံ့အပြား တွေ့ရသည်။ ရေခဲနှင့် တန်ဒြာများမှာ အာတိတ်ဘက်တွင် ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်။ ရေခဲမြစ်များကို ကနေဒီယန် ရော့ကီးတောင်တန်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုနန်းများတွင် တွေ့ရသည်။ ပြန့်ပြူးပြီး မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သော ပရေရီမြက်ခင်းပြင်များက စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး အတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဂရိတ်လိတ်များမှ တဆင့် စိန့်လောရင့်မြစ် မြစ်ဖျားခံ စီးဆင်းလာပြီး  မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကနေဒါလူဦးရေ အများစု နေထိုင်ကြသည်။]]

၁၉၂၅မှစ၍ ကနေဒါသည် အာတိတ်ဒေသ၏ အနောက် လတ္တီကျု ၆၀ ဒီဂရီ နှင့် အနောက် လောင်ဂျီကျု ၁၄၁ ဒီဂရီကြားကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ကြေညာ ခဲ့သော်လည်း&lt;ref name=&quot;West2004&quot;&gt;{{cite book|author=Niels West|title=Marine Affairs Dictionary: Terms, Concepts, Laws, Court Cases, and International Conventions and Agreements|url=http://books.google.com/books?id=wd2pbRxuW0QC&amp;pg=PA31|year=2004|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-30421-7|page=31}}&lt;/ref&gt; ထိုကြေညာချက်ကို နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ် မပြုပေ။ ကနေဒါသည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်ဖျားစွန်းတွင် နေထိုင်သူများ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး အယ်လ်စမီးယားကျွန်း၏ မြောက်ဖျားပိုင်း မြောက်လတ္တီကျု ၈၂.၅ ဒီဂရီ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ ၅၀၈မိုင် (၈၁၇ ကီလိုမီတာ) အကွာအဝေး တွင် ကနေဒါ စစ်တပ်၏ တပ်စခန်း တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Canadian Geographic|year=2008|publisher=Royal Canadian Geographical Society|page=20}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ၏ အာတိတ်ဒေသ နေရာ အများစုကို ရေခဲများ နှင့် အစဉ်အေးခဲနေသော နက်ရှိုင်းမြေလွှာ များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်။ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်လျားဆုံးသော ကမ်းရိုးတန်း ရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အရှည် ၁၂၅,၅၇၀ မိုင် (၂၀၂,၀၈၀ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။&lt;ref name=&quot;cia&quot;/&gt; ထို့ပြင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် နယ်နိမိတ်မှာလည်း ကမ္ဘာ့ အရှည်လျားဆုံးဖြစ်ပြီး ၅,၅၂၅မိုင်(၈,၈၉၁ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=International Boundary Commission |url=http://www.internationalboundarycommission.org/boundary.html |title=The Boundary |year=1985 |accessdate=May 17, 2012 |archive-date=1 August 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080801080033/http://www.internationalboundarycommission.org/boundary.html }}&lt;/ref&gt;

နောက်ဆုံး ရေခဲခေတ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ကနေဒါရှီးလ် ပေါ်ရှိ တိုင်ဂါ သစ်တော အပါအဝင် ထင်ရှားသော သစ်တော ဒေသ ၇ မျိုး ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite book
|title = National Atlas of Canada
|publisher = Natural Resources Canada
|year = 2005
|isbn = 978-0-7705-1198-2 |page = 1}}
&lt;/ref&gt; ကနေဒါတွင် ကြီးမားသော ရေကန်ပေါင်း ၃၁,၇၀၀ ကန် ရှိပြီး&lt;ref&gt;I.e., lakes over {{convert|3|km2|ha}} in area. {{cite book|author=Thomas V. Cech|title=Principles of Water Resources: History, Development, Management, and Policy|url=http://books.google.com/books?id=A2nJCPPixGQC&amp;pg=PA83|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-0-470-13631-7|page=83}}&lt;/ref&gt; အခြား မည်သည့်တိုင်းပြည် တွင်မျှ ထိုမျှလောက် များများစားစား မရှိဘဲ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေချိုများ၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများ ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bailey|first=William G|author2=Oke, TR |author3=Rouse, Wayne R |title=The surface climates of Canada|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|page=124|url=http://books.google.com/books?id=oxNMhw-rRrQC&amp;pg=PA244|isbn=978-0-7735-1672-4}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ကနေဒါ ရော့ကီးတောင်တန်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း တောင်ကုန်းများတွင် ရေချို ရေခဲမြစ် များ ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ဘူမိဗေဒအားဖြင့် အပြောင်းအလဲ များသော နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ငလျင် မကြာခဏ လှုပ်တတ်ကာ မီးတောင်ရှင် များလည်း ရှိသည်။ မီးတောင်များတွင် ထင်ရှားသည်မှာ မီဂါတောင်၊ ဂါရီဘော်ဒီတောင်၊ ကေလေးတောင် နှင့် အက်ဒီဇာ မီးတောင်များ တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book | last = Etkin | first = David | author2=Haque, CE|author3=Brooks, Gregory R| title = An Assessment of Natural Hazards and Disasters in Canada | url = https://archive.org/details/assessmentofnatu0000unse | publisher = Springer | date = April 30, 2003 | pages =[https://archive.org/details/assessmentofnatu0000unse/page/569 569], 582, 583 |isbn = 978-1-4020-1179-5}}&lt;/ref&gt; ၁၇၇၅ ခုနှစ် ဆဲ့စ် မီးတောင်ကတော့ ပေါက်ကွဲခြင်းသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အဆိုးရွားဆုံးသော သဘာဝ ဘေးအန္တရာယ် ရင်ဆိုင်ရခြင်း ဖြစ်ပြီး နစ်စဂါ လူမျိုး ၂,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ မြောက်ပိုင်း နက်စ်မြစ်ဝှမ်းရှိ ၎င်းတို့၏ ကျေးရွာကို ပျက်စီးစေခဲ့သည်။ မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုမှ ၁၄မိုင် (၂၂.၅ ကီလိုမီတာ) တိုင်အောင် ချော်ရည်များ စီးထွက်ခဲ့ပြီး နစ်စဂါလူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင် အရ နက်စ်မြစ်၏ စီးဆင်းမှုကိုပင် ပိတ်ဆို့စေခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်။&lt;ref name=&quot;Asd&quot;&gt;{{cite book|author=Jessop, A|title=Geological Survey of Canada, Open File 5906|url=http://books.google.com/books?id=z7IL9hO-_6cC&amp;pg=PA18|publisher=Natural Resources Canada|pages=18–|id=GGKEY:6DLTQFWQ9HG}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ ၁ စတုရန်းမိုင်လျှင် ၈.၅ ဦး (၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် ၃.၃ ဦး) မျှ ရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး၏ လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးသော ဒေသမှာ ကွီးဗက်စီးတီး- ဝင်ဆာစင်္ကြန် ဒေသ ဖြစ်ပြီး ကွီးဗက်တောင်ပိုင်းနှင့် အွန်တေရီအို တောင်ပိုင်း ဂရိတ်လိတ် ရေကန် ကြီးများ နှင့် စိန့်လောရင့်စ် မြစ် တလျှောက်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;McMurryShepherd2004&quot;&gt;{{cite book|author1=Peter H. McMurry|author2=Marjorie F. Shepherd|author3=James S. Vickery|title=Particulate Matter Science for Policy Makers: A NARSTO Assessment|url=http://books.google.com/books?id=1giH-mvhhw8C&amp;pg=PA391|year=2004|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84287-7|page=391}}&lt;/ref&gt;

နွေရာသီ နှင့် ဆောင်းရာသီတို့၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်ဆုံး အပူချိန် များမှာ ကနေဒါနိုင်ငံ တလျှောက် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသည်။ ဆောင်းရာသီမှာ နိုင်ငံ၏ နေရာ အတော်များများတွင် ကြမ်းတမ်းပြီး အထူးသဖြင့် ကုန်းတွင်းပိုင်း နှင့် ပရေရီမြက်ခင်းရှိရာ ပြည်နယ်များတွင် ဖြစ်ကာ ထိုဒေသများတွင် [[ကုန်းတွင်း ရာသီဥတု]] ရှိပြီး နေ့စဉ် ပျမ်းမျှ အပူချိန်မှာ အနှုတ် ၁၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယမ် ( ၅ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မျှ ဖြစ်ပြီး ကြမ်းတမ်းသော လေတိုက်ခတ်မှုများ ရှိလျှင် အနှုတ် ၄၀ ဒီဂရီ အထိ ကျဆင်းလေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=The Weather Network|url=http://www.theweathernetwork.com/statistics/C02072/CASK0261?CASK0261 |title=Statistics, Regina SK |accessdate=January 18, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105062344/http://www.theweathernetwork.com/statistics/C02072/CASK0261?CASK0261 |archivedate=January 5, 2009}}&lt;/ref&gt; ကမ်းရိုးတန်း မဟုတ်သော ဒေသများတွင် နှင်းဖုံးလွှမ်းနေသည့် အချိန်မှာ ၁ နှစ်လျှင် ၆ လ ခန့် အထိ ရှိနိုင်ပြီး အချို့သော မြောက်ဘက်ဒေသ နှင်းများမှာ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖုံးလွှမ်းနေတတ်သည်။ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် သမပိုင်း ရာသီဥတု ရှိပြီး မပြင်းထန်ပဲ မိုးရွာသော ဆောင်းရာသီ ရှိတတ်သည်။ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းများတွင် ပျမ်းမျှ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ယေဘူယျအားဖြင့် ၂၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မျှ ရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်းများ ကြားတွင် ပျမ်းမျှ နွေရာသီ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ ၂၅ မှ ၃၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် (၇၇ မှ ၈၆ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ အချို့သော ကုန်းတွင်းပိုင်း ဒေသများတွင် အပူချိန်မှာ ရံဖန်ရံခါတွင် ၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ်  (၁၀၄ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မျှ အထိ ရှိတတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Environment Canada|url=http://climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/index_e.html|title=Canadian Climate Normals or Averages 1971–2000|date=March 25, 2004|accessdate=May 23, 2011|archivedate=18 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110518183004/http://climate.weatheroffice.gc.ca/climate_normals/index_e.html}}&lt;/ref&gt;{{Clear|right}}

== အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး ==
{{main|ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အစိုးရ}}
[[File:Canadian parliament MAM.JPG|thumb|alt=A building with a central clocktower rising from a block| ကနေဒါ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော [[အော့တဝမြို့]]ရှိ ပါလီမန် အဆောက်အအုံ တောင်ကုန်း]]
ကနေဒါနိုင်ငံတွင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် နှင့် ဆက်စပ်နေသော ပါလီမန်စနစ် ကျင့်သုံးသည်။ ကနေဒါ၏ ဘုရင်စနစ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ တရားစီရင်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေး ကဏ္ဍများ၏ အခြေခံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal| author=Queen Victoria|date=March 29, 1867| title=Constitution Act, 1867: Preamble| publisher=Queen's Printer| url=http://www.solon.org/Constitutions/Canada/English/ca_1867.html |accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news| last=Smith| first=David E| title=The Crown and the Constitution: Sustaining Democracy?| periodical=The Crown in Canada: Present Realities and Future Options| page=6| publisher=Queen's University| date=June 10, 2010| url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf| archiveurl=https://www.webcitation.org/5qXvz463C?url=http://www.queensu.ca/iigr/conf/ConferenceOnTheCrown/CrownConferencePapers/The_Crown_and_the_Constitutio1.pdf| archivedate=17 June 2010| accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MacLeod16&gt;{{Cite book| last=MacLeod| first=Kevin S| authorlink=Kevin S. MacLeod| title=A Crown of Maples| publisher=Queen's Printer for Canada| page=16| edition=2nd| url=http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4| isbn=978-0-662-46012-1| accessdate=May 23, 2011| year=2012| ref=harv| archive-date=10 November 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20121110140303/http://canadiancrown.gc.ca/DAMAssetPub/DAM-CRN-jblDmt-dmdJbl/STAGING/texte-text/crnMpls_1336157759317_eng.pdf?WT.contentAuthority=4.4.4| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;နိုင်ငံ၏ ဦးသျှောင်မှာ ချားလ် I[[ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ|IIဘုရင်]] ဖြစ်၍ သူသည် အခြားသော ဓနသဟာယနိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံနှင့် ကနေဒါ ပြည်နယ် ၁၀ခု ၏  အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် ဘုရင်မ၏ ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သော ကနေဒါ ဘုရင်ခံချုပ် (လက်ရှိတွင် ဒေးဗစ် လွိုက် ဂျွန်စတန်) က ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာ တော်ဝင် ဝတ္တရားများကို  ဆောင်ရွက်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Governor General of Canada: Roles and Responsibilities|url=http://gg.ca/document.aspx?id=3|publisher=Queen's Printer|accessdate=May 23, 2011|archive-date=15 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122338/http://gg.ca/document.aspx?id=3|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| title=Commonwealth public administration reform 2004| publisher=Commonwealth Secretariat| year=2004| pages=54–55|url=http://books.google.com/books?id=ATi5R5XNb2MC&amp;pg=PA54| isbn=978-0-11-703249-1}}&lt;/ref&gt;

ဘုရင်မနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် တိုက်ရိုက် ပါဝင်ပတ်သက်မှုမှာ အလွန်နည်းပါးသည်။&lt;ref name=MacLeod16 /&gt;&lt;ref name=Forseyp1&gt;{{cite book| last=Forsey| first=Eugene| authorlink=Eugene Forsey| title=How Canadians Govern Themselves| pages=1, 16, 26| edition=6th| publisher=Queen's Printer| year=2005| isbn=978-0-662-39689-5| url=http://www2.parl.gc.ca/sites/lop/aboutparliament/forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf| archiveurl=https://www.webcitation.org/5vkPPetrW?url=http://www2.parl.gc.ca/sites/lop/aboutparliament/forsey/PDFs/How_Canadians_Govern_Themselves-6ed.pdf| archivedate=15 January 2011| accessdate=May 23, 2011| url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Montpetit&gt;{{cite web| url=http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&amp;Lang=E&amp;Print=2&amp;Sec=Ch01&amp;Seq=5| last=Marleau| first=Robert| last2=Montpetit| first2=Camille| title=House of Commons Procedure and Practice: Parliamentary Institutions| publisher=Queen's Printer| accessdate=May 23, 2011| archive-date=28 August 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110828112251/http://www.parl.gc.ca/MarleauMontpetit/DocumentViewer.aspx?DocId=1001&amp;Lang=E&amp;Print=2&amp;Sec=Ch01&amp;Seq=5}}&lt;/ref&gt; တကယ်တမ်းတွင်  အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အောက်လွှတ်တော်မှ တာဝန်ခံရပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးဆုံး ဖြစ်သော ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်မှ ရွေးချယ် ဦးဆောင်သော အစိုးရ သို့မဟုတ် ဘုရင်၏ ဝန်ကြီးများမှ ညွှန်ကြား ကွပ်ကဲသည်။ လက်ရှိ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်မှာ စတီဖင် ဟာပါး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.pm.gc.ca/eng/pm.asp?featureId=7| title=Prime Minister of Canada| publisher=Queen's Printer| year=2009| accessdate=May 23, 2011| archivedate=19 April 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100419165938/http://www.pm.gc.ca/eng/pm.asp?featureId=7}}&lt;/ref&gt; အချို့သော အရေးပေါ် အခြေအနေများတွင် ဘုရင်ခံချုပ် သို့မဟုတ် ဘုရင်မသည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့၏ အကြံပေးမှု မပါဘဲ ၎င်းတို့၏ အာဏာကို အသုံးချခွင့် ရှိသည်။&lt;ref name=Forseyp1/&gt; အစိုးရ အဖွဲ့တွင် တည်ငြိမ်မှု ရှိစေရန် အတွက် အောက်လွှတ်တော်တွင် အများ၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကိုရပြီး လက်ရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သူကို ဘုရင်ခံချုပ်က ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book| last=Johnson| first=David| title=Thinking government: public sector management in Canada| url=https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn| publisher=University of Toronto Press| year=2006| edition=2nd| pages=[https://archive.org/details/thinkinggovernme02ndjohn/page/134 134]–135, 149| isbn=978-1-55111-779-9}}&lt;/ref&gt; သို့ဖြစ်၍ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးမှာ အစိုးရ အဖွဲ့အတွင်း အာဏာ အရှိဆုံး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဥပဒေ အများစုကို ပါလီမန်၏ ထောက်ခံမှု ရယူရန် စတင် အဆိုပြုလေ့ ရှိပြီး ဘုရင်ခံချုပ်များ၊ ပြည်နယ် ဘုရင်ခံများ၊ ဆီးနိတ်အမတ်များ၊ ဖက်ဒရယ် တရားရုံး၏ တရားသူကြီးများ၊ ဘုရင်မပိုင် စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်း၏ အကြီးအကဲများ၊ အစိုးရ အေဂျင်စီများကို ဘုရင်မမှ ခန့်ထားနိုင်ရန် အတွက် ရွေးချယ် ပေးရသည်။&lt;ref name=Forseyp1/&gt;  ဒုတိယမြောက် အမတ်အများဆုံး ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်မှာ ဘုရင်မ၏သစ္စာခံ အတိုက်အခံ၏ ခေါင်းဆောင် (လက်ရှိတွင် သောမတ်စ် မူလ်ကဲယား) ဖြစ်ပြီး အစိုးရကို အမြဲတစေ စစ်ဆေးနေရန် ရည်ရွယ်သည့် အပြိုင်အဆိုင် ပါလီမန် စနစ်၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Opposition in a Parliamentary System|url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/researchpublications/bp47-e.htm|publisher=Library of Parliament|accessdate=May 23, 2011|archivedate=25 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101125122354/http://www2.parl.gc.ca/content/lop/researchpublications/bp47-e.htm}}&lt;/ref&gt;
[[File:Cansenate.jpg|thumb|left| ပါလီမန် တောင်ကုန်း၏ ဗဟို အဆောက်အဦးအတွင်း တည်ရှိသော ဆီးနိတ်လွှတ်တော်ခန်းမ]]

အောက်လွှတ်တော် အမတ် ၃၀၈ ဦးအား မဲဆန္ဒနယ် တစ်ခုချင်းစီတွင် မဲအများဆုံးလူကို ရွေးချယ်သည်။ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကျင်းပရန် ကြေညာပြီး ယခင် ရွေးကောက်ပွဲမှ ၄ နှစ် အတွင်း ဝန်ကြီးချုပ်၏ အကြံပေးချက်ကို ရယူ၍ သော်လည်းကောင်း၊ အောက်လွှတ်တော်တွင် အစိုးရအား အယုံအကြည်မရှိ မဲပေးခြင်း ခံရလျှင်သော်လည်းကောင်း ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=O'Neal, Brian; Bédard, Michel; Spano, Sebastian|date=April 11, 2011|title=Government and Canada's 41st Parliament: Questions and Answers|url=http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm|publisher=Library of Parliament|accessdate=June 2, 2011|archivedate=22 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110522071714/http://www.parl.gc.ca/Content/LOP/ResearchPublications/2011-37-e.htm}}&lt;/ref&gt; ဆီးနိတ်လွှတ်တော်၏ အမတ် ၁၀၅ ဦးကို ဒေသအလိုက် ခွဲတမ်းကျ ခန့်အပ်ပြီး အသက် ၇၅ နှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင် ကြသည်။&lt;ref name=&quot;GriffithsNerenberg2003&quot;&gt;{{cite book|author1=Ann L. Griffiths|author2=Karl Nerenberg|title=Handbook of Federal Countries|url=http://books.google.com/books?id=GytLtJacxY8C&amp;pg=PA116|year=2003|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=978-0-7735-7047-4|page=116}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် နိုင်ငံရေးပါတီ ၅ ခုမှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖက်ဒရယ် ပါလီမန်သို့ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်။ ၎င်းတို့မှာ အာဏာရ ပါတီဖြစ်သော ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီ၊ တရားဝင် အတိုက်အခံ ပါတီ ဖြစ်သော နယူး ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ၊ ကနေဒါ လစ်ဘရယ် ပါတီ၊ ကီဗက်ကွာ အဖွဲ့ နှင့် ကနေဒါ ဂရင်းပါတီ တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ပါလီမန်သို့ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသော သမိုင်းရှိသည့် ပါတီများ အများအပြားပင် ရှိသည်။

ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဖက်ဒရယ်စနစ်သည် အစိုးရ၏ တာဝန်ကို ဖက်ဒရယ် အစိုးရနှင့် ပြည်နယ် ၁၀ ခု တို့အကြား ခွဲဝေထားသည်။ ပြည်နယ် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်မှာ လွှတ်တော်တစ်ရပ်စီသာ ရှိပြီး အောက်လွှတ်တော်နှင့် လုပ်ကိုင်ပုံခြင်း တူညီသည်။&lt;ref name=Montpetit /&gt; ကနေဒါ၏ ဒေသ ၃ ခုတွင်လည်း ဥပဒေပြု လွှတ်တော်များ ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် အချုပ်အခြာ အာဏာ မရှိပဲ ပြည်နယ်များနှင့် ယှဉ်လျှင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေမှ ပေးအပ်ထားသော တာဝန် နည်းပါးသည်။ ဒေသဆိုင်ရာ လွှတ်တော်များမှာလည်း ပြည်နယ်လွှတ်တော်များနှင့် ပုံစံချင်း ကွဲပြားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.assembly.gov.nt.ca/visitors/what-consensus/differences-provincial-governments| title=Differences from Provincial Governments| year=2008| publisher=Legislative Assembly of the Northwest Territories| accessdate=January 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါဘဏ်သညည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ် ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Hasan2013&quot;&gt;{{cite book|author=Dinçer, Hasan|title=Global Strategies in Banking and Finance|url=http://books.google.com/books?id=ElwrAgAAQBAJ&amp;pg=PA69|year=2013|publisher=IGI Global|isbn=978-1-4666-4636-0|page=69}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးတို့မှ ကနေဒါ ကိန်းဂဏန်း အချက်အလက်ဆိုင်ရာ အေဂျင်စီ ကို အသုံးပြု၍ ဘဏ္ဍာရေး အစီအမံများ ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် စီးပွားရေး ပေါ်လစီ များ ရေးဆွဲခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm|title=About|publisher=Statistics Canada|year=2014|accessdate=February 14, 2015|archive-date=15 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150115144515/http://statcan.gc.ca/about-apercu/mandate-mandat-eng.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ဥပဒေ===
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံး ဥပဒေဖြစ်ပြီး ​ရေးသားပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေနှင့် ရေးသား မထားသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ပါဝင်သည်။ ၁၈၆၇ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အက် (၁၉၈၂ ခုနှစ် မတိုင်မီက ဗြိတိသျှ မြောက်အမေရိက အက်ဥပဒေဟု သိရှိကြသည်။) မှ ပါလီမန် အစဉ်အလာတွင် အခြေခံသော အစိုးရ နှင့် ဖက်ဒရယ်အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အစိုးရများ အကြား အာဏာ ခွဲဝေထားခြင်းကို အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်း ပေးထားသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဝက်မင်စတာ စတက်ကျု အက်ဥပဒေမှ အပြည့်အအဝ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ အက်ဥပဒေ အရ ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းနှင့် ဥပဒေပြုရေး ဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု အားလုံးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့သည့် အပြင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်နိုင်မည့် နည်းလမ်း အပြင် အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုဆိုင်ရာ ကနေဒါ ချာတာကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုချာတာမှ မည်သည့် အစိုးရ ကမှ မပယ်ဖျက်နိုင်သည့် အခြေခံ အခွင့်အရေး နှင့် လွတ်လပ်မှုတို့ကို အာမခံ ပေးထားခဲ့သည်။ သို့သော် ဖက်ဒရယ် ပါလီမန် နှင့် ပြည်နယ် ဥပဒေပြု လွှတ်တော်တို့အား ချာတာ၏ အချို့ အစိတ်အပိုင်းများကို ၅ နှစ်သက်တမ်းဖြင့် ခေတ္တမျှ ပယ်ဖျက်နိုင်ခွင့် ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bakan|first=Joel|author2=Elliot, Robin M|title=Canadian Constitutional Law|url=https://archive.org/details/canadianconstitu0000unse_g6n7|publisher=Emond Montgomery Publications|year=2003|pages=[https://archive.org/details/canadianconstitu0000unse_g6n7/page/3 3]–8, 683–687, 699|isbn=978-1-55239-085-6}}&lt;/ref&gt;
[[File:Medal-Viki.jpg|thumb|alt=Two sides of a silver medal: the profile of Queen Victoria and the inscription &quot;Victoria Regina&quot; on one side, a man in European garb shaking hands with an Aboriginal with the inscription ''Indian Treaty No. 187'' on the other|၁၈၇၁–၁၉၂၁ အတွင်း နံပါတ်စဉ် သဘောတူညီမှု စာချုပ်များ အတွက် အထိမ်းအမှတ် ထုတ်ဝေထားသည့် အင်ဒီးယန်းခေါင်းဆောင် ဒင်္ဂါးပြား]]

ဥရောပသားများ နှင့် ဒေသခံများ အကြား ဆက်ဆံရေးကို ပြေလည်စေရန် အတွက် အင်ဒီးယန်း အက်ဥပဒေဟု ခေါ်သည့် သဘောတူညီချက် အများအပြား နှင့် အမှုအခင်း ဥပဒေများ ရှိသည်။&lt;ref name=FN&gt;{{Cite journal|title=Aboriginal roundtable on Kelowna Accord: Aboriginal policy negotiations 2004–2006|last=Patterson|first=Lisa Lynne| url=http://publications.gc.ca/collections/Collection-R/LoPBdP/PRB-e/PRB0604-e.pdf| series=1| year=2004| page=3| publisher=Parliamentary Information and Research Service, Library of Parliament|ref=harv|accessdate=October 23, 2014}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့အထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ နံပါတ်စဉ် သဘောတူညီမှု စာချုပ်များဟု ခေါ်ဆိုသည့် ၁၈၇၁မှ ၁၉၂၁ အတွင်း ရှေးဦးနေထိုင်သူများနှင့် ကနေဒါ ဘုရင် တို့အကြား ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် သဘောတူ စာချုပ် ၁၁ ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| title=Treaty areas| publisher=Treasury Board of Canada Secretariat| date=October 7, 2002| url=http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/EB/prb9916-e.htm| accessdate=May 23, 2011| archivedate=22 January 2010| archiveurl=https://web.archive.org/web/20100122172323/http://dsp-psd.communication.gc.ca/Collection-R/LoPBdP/EB/prb9916-e.htm}}&lt;/ref&gt; ထို သဘောတူစာချုပ်များမှာ ကနေဒါ ကွင်းကောင်စီ နှင့် သဘောတူညီချက်များ ဖြစ်ပြီး ကနေဒါ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ ဥပဒေဖြင့် စီမံခန့်ခွဲပြီး  ရှေးဦးနေထိုင်သူများ အရေးနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးမှ ကြီးကြပ်သည်။ ထို သဘောတူ စာချုပ်များ၏အခန်းကဏ္ဍ နှင့် ၎င်းတို့မှ ပံ့ပိုးပေးထားသော အခွင့်အရေးများကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ အက်ဥပဒေ အခန်း ၃၅ မှ ထပ်မံ အတည်ပြု ပေးထားသည်။&lt;ref name=FN/&gt; ထိုအခွင့်အရေးများတွင် ကျန်းမာရေး အစရှိသည့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပံ့ပိုးပေးခြင်း နှင့် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုခြင်းများ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Madison2000&quot;&gt;{{cite book|author=Gary Brent Madison|title=Is There a Canadian Philosophy?: Reflections on the Canadian Identity|url=http://books.google.com/books?id=3AgrpoLkscMC&amp;pg=PA128|year=2000|publisher=University of Ottawa Press|isbn=978-0-7766-0514-2|page=128}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူ ဖတ်စ်နေးရှင်း လူမျိုးတို့အကြားရှိ ဥပဒေ နှင့် ပေါ်လစီ ဘောင်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင်  ဖတ်စ်နေးရှင်းနှင့်ဘုရင်တို့အကြား နိုင်ငံရေး သဘောတူညီချက်ဖြင့် ထပ်မံ၍ တရားဝင်စေခဲ့သည်။&lt;ref name=FN/&gt;

[[File:Ottawa - ON - Oberster Gerichtshof von Kanada.jpg|thumb|left|ပါလီမန်တောင်ကုန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ ကနေဒါ တရားလွှတ်တော်ချုပ်]]
ကနေဒါနိုင်ငံ၏ တရားရုံးများမှာ တရားဥပဒေကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ချိုးဖောက်သော ပါလီမန်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပယ်ဖျက်ခွင့် ရှိသည်။ ကနေဒါ တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အမြင့်ဆုံး တရားရုံး နှင့် အဆုံးသတ် ဆုံးဖြတ်ပေးသူ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး တရားသူကြီးချုပ် ဘာဗလီ မက်လက်လင်း မှ ခေါင်းဆောင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=McCormick|first=Peter|title=Supreme at last: the evolution of the Supreme Court of Canada|url=https://archive.org/details/supremeatlastevo0000mcco|publisher=James Lorimer &amp; Company Ltd|year=2000|pages=[https://archive.org/details/supremeatlastevo0000mcco/page/2 2], 86, 154|isbn=978-1-55028-692-2}}&lt;/ref&gt; ထို တရားရုံးရှိ တရားသူကြီး ကိုးဦးကို ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် တရားရေး ဝန်ကြီးတို့၏ အကြံပြုချက်ဖြင့် ဘုရင်ခံချုပ်မှ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်/ဒေသ အဆင့် တရားရုံး နှင့် အယူခံ တရားရုံးများ၏ တရားသူကြီးများကို အစိုးရမဟုတ်သော တရားရေး အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် တိုင်ပင်ခန့်အပ်သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရမှလည်း ပြည်နယ် နှင့် ဒေသ အဆင့် တရားရုံးများအတွက် တရားသူကြီးများကို ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;YatesBain2000&quot;&gt;{{cite book|author1=Richard Yates|author2=Penny Bain|author3=Ruth Yates|title=Introduction to law in Canada|url=https://archive.org/details/introductiontola00yate|year=2000|publisher=Prentice Hall Allyn and Bacon Canada|isbn=978-0-13-792862-0|page=[https://archive.org/details/introductiontola00yate/page/93 93]}}&lt;/ref&gt;

ထုံးတမ်းဥပဒေများမှာ တရားမ ဥပဒေကျင့်သုံးသော ကွီးဗက်မှ လွဲ၍ နေရာ အနှံ့အပြားတွင် ကျင့်သုံးကြသည်။ ပြစ်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများမှာမူ ဖက်ဒရယ် အဆင့်မှ တာဝန်ယူပြီး နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် အညီအမျှ ကျင့်သုံးသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Sworden|first=Philip James|title=An introduction to Canadian law|url=https://archive.org/details/introductiontoca0000swor|publisher=Emond Montgomery Publications|year=2006|pages=[https://archive.org/details/introductiontoca0000swor/page/22 22], 150|isbn=978-1-55239-145-7}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေ စိုးမိုးရေး နှင့် ရာဇဝတ်တရားရုံး များကို ပြည်နယ်အဆင့်မှ တာဝန်ယူပြီး ပြည်နယ် ရဲတပ်ဖွဲ့များနှင့် စည်ပင်ရဲတပ်ဖွဲ့များက စီမံခန့်ခွဲသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opp.ca/ecms/index.php?id=19|title=Ontario Provincial Police|publisher=OPP official website|year=2009 |accessdate=October 24, 2012}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ကျေးလက်ဒေသ နေရာ အများအပြားနှင့် အချို့သော မြို့ပြ ဧရိယာများတွင် ရဲတပ်ဖွဲ့ကို ဖက်ဒရယ် တော်ဝင်ကနေဒါ မြင်းစီး ရဲတပ်ဖွဲ့များသို့ ကန်ထရိုက် ပေးထားတတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbpei-ecn.ca/documents/ECN-Forensics.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110706190335/http://www.nbpei-ecn.ca/documents/ECN-Forensics.pdf|archivedate=July 6, 2011|last=Royal Canadian Mounted Police|title=Keeping Canada and Our Communities Safe and Secure|publisher=Queen's Printer |accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;

===နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးနှင့် စစ်ရေး===
[[File:David Cameron Herman Van Rompuy Stephen Harper Dmitry Medvedev and Naoto Kan cropped 36th G8 summit member 20100625.jpg|thumb| ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ ရက် ၃၆ ကြိမ်မြောက် ဂျီအိတ် ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင် [[ဒေးဗစ် ကင်မရွန်]]၊ စတီဖင်ဟာပါး (ရှေ့) တို့ကို ဟာမန်းဗန် ရွန်ပိုင်း၊ ဒီမီထရီ မက်ဒ်ဗက်ဒဗ် နှင့် နာအိုတို ကန် တို့နှင့် အတူ တွေ့ရစဉ်]] 
ကနေဒါရှိ ကြေးစားနှင့် အပျော်တမ်း တပ်ဖွဲ့များ၏ အင်အားမှာ အမြဲတမ်း စစ်သား ၆၈,၂၅၀ ဦး နှင့် အရန်စစ်သား ၅၁,၀၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= Global Firepower |url=http://www.globalfirepower.com/country-military-strength-detail.asp?country_id=Canada |title=Military Strength of Canada |date=March 27, 2014|accessdate=January 25, 2015}}&lt;/ref&gt; စုစည်းထားသော ကနေဒါ တပ်မတော်တွင် ကနေဒါ ကြည်းတပ်၊ တော်ဝင် ကနေဒါ ရေတပ် နှင့် တော်ဝင် ကနေဒါ လေတပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စစ်သုံးစရိတ်မှာ ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၁၉ ဘီလီယံ သို့ မဟုတ် နိုင်ငံ ဂျီဒီပီ၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ottawacitizen.com/news/national/canadian-military-spending-by-the-numbers|title=Canadian military spending by the numbers|work=Ottawa Citizen|date=September 3, 2014|accessdate=January 25, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://milexdata.sipri.org/result.php4|title=Military expenditure of Canada|publisher=SIPRI|year=2011|accessdate=May 3, 2012|archivedate=3 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503052200/http://milexdata.sipri.org/result.php4}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါနိုင်ငံ နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့ ကြားတွင် အရှည်လျားဆုံး အစောင့်အကြပ် မရှိသော နယ်စပ် ရှိပြီး စစ်ရေး တိုက်ခိုက်မှုနှင် လေ့ကျင့်မှုများတွင် ပူးပေါင်းလေ့ ရှိပြီး တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အကြီးမားဆုံးသော ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Haglung|first=David G|date=Autumn 2003|title=North American Cooperation in an Era of Homeland Security |url=https://archive.org/details/sim_orbis_fall-2003_47_4/page/675|journal=Orbis|publisher=Foreign Policy Research Institute|volume=47|issue=4|pages=675–691|doi=10.1016/S0030-4387(03)00072-3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=USStateDept&gt;{{cite web|url=http://m.state.gov/md2089.htm|title=Canada|publisher=United States Department of State|year=2014|accessdate=February 13, 2015|archivedate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213041403/http://m.state.gov/md2089.htm}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ကနေဒါတွင် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒရှိပြီး ကျူးဘားနိုင်ငံနှင့် ၁၉၆၁ မှ ၂၀၁၄ အထိ ဆက်ဆံရေး အပြည့်အဝ ရှိကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်သို့ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းတွင် ပါဝင်ရန် တရားဝင် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကနေဒါသည် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ တို့နှင့် သမိုင်းကြောင်းကို အခြေခံသော ဆက်နွယ်မှု ရှိပြီး အခြားသော ဗြိတိသျှ နှင့် ပြင်သစ်ကိုလိုနီများ နှင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့နှင့် ဖရန်ကိုဖိုနီ အဖွဲ့တို့တွင် အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=James|first=Patrick|title=Handbook of Canadian Foreign Policy|url=https://archive.org/details/handbookofcanadi0000unse_r1i2|editor= Michaud, Nelson; O'Reilly, Marc J|publisher=Lexington Books|year=2006|pages=[https://archive.org/details/handbookofcanadi0000unse_r1i2/page/213 213]–214, 349–362|isbn=978-0-7391-1493-3}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် နယ်သာလန် နိုင်ငံနှင့် အပေါင်းလက္ခဏာ ဆန်သော ဆက်ဆံရေး ရှိပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း ဒတ်ချ်တို့၏ လွတ်မြောက်မှု အတွက် ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည့် အကြောင်းကလည်း ထိုဆက်ဆံရေး၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;netherlands&quot;/&gt;

ကနေဒါသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ နှင့် ခိုင်မြဲစွာ တွဲဖက်နေမှုများကြောင့် ဗြိတိသျှ စစ်တပ်၏ စစ်ရေးတိုက်ပွဲများ ဖြစ်သော ဒုတိယ ဘိုအာစစ်ပွဲ၊ ပထမကမ္ဘာစစ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တို့တွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်း၍ ပြဿနာဖြေရှင်းမှုများတွင် ထောက်ခံအားပေးသူ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ရေးရာ ပြဿနာများကို အခြားနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်း ဖြေရှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Teigrob|first=Robert|title='Which Kind of Imperialism?' Early Cold War Decolonization and Canada–US Relations|journal=Canadian Review of American Studies|date=September 2010|volume=37|issue=3|pages=403–430|doi=10.3138/cras.37.3.403}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title = Canada's international policy statement: a role of pride and influence in the world|url = https://archive.org/details/31761115532483|publisher = Government of Canada |year=2005 |isbn = 978-0-662-68608-8}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် ၁၉၄၅ တွင် ကမ္ဘာ့ကုလသမ္မဂ္ဂ နှင့် ၁၉၄၉ တွင် နေတိုးအဖွဲ့ တို့ကို စတင်တည်ထောင်သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်။ စစ်အေးတိုက်ပွဲ ကာလ အတွင်းတွင် ကနေဒါသည် [[ကိုရီးယားစစ်ပွဲ]] အတွင်း ကုလသမ္မဂ္ဂတပ်ဖွဲ့များသို့ အဓိက ပံ့ပိုးသူ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဆိုဗီယက်ယူနီယံမှ ပြုလုပ်လာနိုင်သော တိုက်ခိုက်မှုများကကို ကာကွယ်ရန် အတွက် မြောက်အမေရိက လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး အဖွဲ့ (NORAD) ကို ပူးပေါင်း တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Finkel|first=Alvin|title=Our lives: Canada after 1945|url=https://archive.org/details/ourlivescanadaaf0000fink|publisher=Lorimer|year=1997|pages=[https://archive.org/details/ourlivescanadaaf0000fink/page/105 105]–107, 111–116|isbn=978-1-55028-551-2}}&lt;/ref&gt;

[[File:US Navy 090425-M-9917S-314 Canadian Army soldiers assigned to Alpha Company, 3d Battalion, 22d Regiment of Special Purpose Marine Air Ground Task Force-24 depart a U.S. Navy landing craft air cushion (LCAC) and deploy onto Mayp.jpg|left|thumb| ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ဖလော်ရီဒါ ပြည်နယ် ယူနီတက်စ် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုတွင် တော်ဝင် ရယ်ဂျီမင့် ၂၂ မှ ကနေဒါကြည်းတပ်စစ်သားများ နေရာယူထားသည်ကို တွေ့ရစဉ်။]]

၁၉၅၆ ခုနှစ် ဆူးအက်တူးမြောင်း ပြဿနာတွင် နောင်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာမည့် လက်စတာ ဘီ ပီယာဆန်က ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များကို စတင်ဖွဲ့စည်းရန် အကြံပေးခြင်း အားဖြင့် တင်းမာမှုများကို လျော့ကျစေပြီး ထိုသို့ အားထုတ်မှု အတွက် သူ့အား ၁၉၅၇ ခုနှစ် [[ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဗယ်ဆု]] ကို ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Holloway|first=Steven Kendall|title=Canadian foreign policy: defining the national interest|publisher=University of Toronto Press|year=2006|pages=102–103|url=http://books.google.com/books?id=MSHy65g7M7wC&amp;pg=PA102|isbn=978-1-55111-816-1}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်မှာ ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ ပထမဆုံး လုပ်ငန်းစဉ် ဖြစ်သဖြင့် ပီယာဆန်သည် ထိုအကြံကို အစပြုသူ အဖြစ် အမြဲ အသိအမှတ်ပြု ခံရလေ့ ရှိသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစဉ် များတွင် အကြိမ် ၅၀ ကျော် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ကုလသမ္မဂ္ဂ ငြိမ်းချမ်းရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစဉ် အားလုံးတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ &lt;ref name=&quot;morton-milhist&quot;/&gt; နောက်ပိုင်းတွင် ရဝမ်ဒါ နိုင်ငံ၊ ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံ နှင့် အခြားနေရာများရှိ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များ၏ လုပ်ငန်းစဉ်များ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ တခါတရံတွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များတွင် ပါဝင်ပတ်သတ်မှုများကြောင့် အငြင်းပွားစရာ ပြဿနာများ ကြုံရလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဆိုမာလီနိုင်ငံ အရေးအခင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု တွင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/1994/11/27/world/torture-by-army-peacekeepers-in-somalia-shocks-canada.html|title=Torture by Army Peacekeepers in Somalia Shocks Canada|last=Farnsworth|first=Clyde H|date=November 27, 1994|newspaper=The New York Times|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါနိုင်ငံသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံများ အဖွဲ့ (OAS) သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အွန်တေရီအိုဒေသ ဝင်ဆာမြို့၌ အထွေထွေ ညီလာခံကို အိမ်ရှင်အဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ကာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဧပြီလ၌ ကွီးဗက်စီးတီးတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံများ၏ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို အိမ်ရှင် အဖြစ် လက်ခံကျင်းပ ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;McKenna2012b&quot;&gt;{{cite book|author=Peter McKenna|title=Canada Looks South: In Search of an Americas Policy|url=http://books.google.com/books?id=IoputVv15MEC&amp;pg=PA91|year=2012|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-1108-5|page=91}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် ပစိဖိတ်ကမ်းခြေ နိုင်ငံများနှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး တိုးမြှင့်ရန် အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ ဖိုရမ် (APEC) သို့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Usaibp&quot;&gt;{{cite book|author=Ibp Usa|title=Canada Intelligence, Security Activities and Operations Handbook Volume 1 Intelligence Service Organizations, Regulations, Activities|url=http://books.google.com/books?id=7jNg1U2tf6wC&amp;pg=PA27|publisher=Int'l Business Publications|isbn=978-0-7397-1615-1|page=27}}&lt;/ref&gt;
[[File:HMCS Regina (FFH 334).jpg|thumb|၂၀၀၄ ခုနှစ် ရင်းပက် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှု အတွင်း တွေ့ရသော တော်ဝင် ကနေဒါရေတပ်၏ ဟယ်လီကော်ပတာ ဆင်းသက်နိုင်သော စစ်သင်္ဘော အိတ်ချ်အမ်စီအက်စ် ရယ်ဂျီးနား၏ ပုံ ]]

၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် အာဖဂန်နစ္စတန် နိုင်ငံသို့ အမေရိကန် ထိန်းကွပ်ရေး တပ်ဖွဲ့များ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကုလသမ္မဂ္ဂမှ တရားဝင် ခွင့်ပြုထားသော နေတိုးမှ ဦးဆောင်သည့် နိုင်ငံတကာ လုံခြုံရေး ပံ့ပိုးမှု တပ်ဖွဲ့ ၏ အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် လည်းကောင်း တပ်များ ပို့လွှတ်ခဲ့သည်။ ၁၀ နှစ်တာ စစ်ဆင်ရေး ကာလ အတွင်း ကနေဒါမှ စုစုပေါင်း စစ်သား ၁၅၈ ဦး၊ သံတမန် တစ်ဦး၊ ကူညီကယ်ဆယ်ရေး သမား ၂ ဦး နှင့် သတင်းထောင် တစ်ဦးတို့ ဆုံးရှုံးခဲ့ပြီး &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ipolitics.ca/2013/09/27/canada-lost-afghan-war-says-author/|author=Murray Brewster |title=Canada lost Afghan war, says author|date=September 27, 2013 |publisher=Canada free press (iPOLOTICS)|accessdate=January 23, 2012}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၁၁.၃ ဘီယံ မျှ ကုန်ကျခဲ့သည်။

၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကနေဒါ၊ အီတလီ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ နော်ဝေ နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့မှ ဒေါ်လာ ၁.၅ ဘီလီယံ ကုန်ကျမည့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ အတွက် ကာကွယ်ဆေးများ ဖော်ထုတ်ရန် ပရော့ဂျက်၌ ပူးပေါင်း ပံ့ပိုးမည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြပြီး အခြားနိုင်ငံများကိုလည်း ၎င်းတို့နှင့် အတူ ပါဝင်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2007/02/06/idUSL06661675._CH_.2400|title=Rich nations to sign $1.5 bln vaccine pact in Italy|last=Vagnoni|first=Giselda|date=February 5, 2007|publisher=Reuters|accessdate=May 23, 2011|archivedate=16 August 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816205615/http://www.reuters.com/article/2007/02/06/idUSL06661675._CH_.2400}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရုရှားတို့၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသအတွင်း ရေအောက် စူးစမ်း ရှာဖွေမှုက အာတိတ်ဒေသအတွင်း ကနေဒါ၏ နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ထားမှုကို စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။ ကနေဒါသည် ထိုဒေသအား ၎င်းတို့၏ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ဒေသအဖြစ် ၁၉၂၅ ခုနှစ်ကတည်းက သတ်မှတ်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news | last = Blomfield | first = Adrian| url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1559165/Russia-claims-North-Pole-with-Arctic-flag-stunt.html | newspaper = The Daily Telegraph | title = Russia claims North Pole with Arctic flag stunt | date = August 3, 2007 | accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လမှ အောက်တိုဘာလ အတွင်းတွင် ကနေဒါတပ်ဖွဲ့များသည် ကုလသမ္မဂ္ဂမှ လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးအပ်ချက်အရ လစ်ဗျားပြည်တွင်းစစ် အတွင်း ပါဝင် ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/politics/story/2011/10/20/pol-libya-mission-end-two-weeks.html |title=Canada's Libya mission to end in 2 weeks|publisher=CBC|date=October 20, 2011|accessdate=December 30, 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ကနေဒါ မြေပြင်နှင့် ဝေဟင်တပ်တို့သည်အီရတ်နိုင်ငံ အတွင်း အိုင်အက်စ်အဖွဲ့ ၏ ထကြွမှုကို  နှိမ်နှင်းရာတွင် နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များနှင့် အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=CanadavIS/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/politics/us-led-coalition-beating-back-islamic-state-canadian-military-says/article22146714/|title=Nine strikes in 50 days: Canadian military defends Iraq bombing record|work=The Globe and Mail|date=December 18, 2014|accessdate=February 14, 2015}}&lt;/ref&gt;

===နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ===
ကနေဒါသည် နိုင်ငံတကာ ကိစ္စရပ်များတွင် ပါဝင်ပတ်သတ်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာမှ ပူးပေါင်းဖြေရှင်းမှုများတွင် ပါဝင်နေမှုတို့အတွက် အင်အား အလယ်အလတ်ရှိ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်။&lt;ref name=&quot;Chapnick2011&quot;&gt;{{cite book|author=Adam Chapnick|title=The Middle Power Project: Canada and the Founding of the United Nations|url=http://books.google.com/books?id=S2DPElbLK5sC&amp;pg=PA2|year=2011|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-4049-1|pages=2–5}}&lt;/ref&gt; ကုလသမ္မဂ္ဂ၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့၊ ဂျီ၂၀ နှင့် စီးပွားရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ တို့တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်နေရုံမျှသာမက ကနေဒါနိုင်ငံသည် အခြားသော စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အရေးဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဖိုရမ်များတွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.international.gc.ca/cip-pic/organisations.aspx?lang=eng|title=International Organizations and Forums|publisher=Foreign Affairs, Trade and Development Canada|year=2013|accessdate=March 3, 2014|archivedate=27 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227153935/http://www.international.gc.ca/cip-pic/organisations.aspx?lang=eng}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် ၁၉၇၆တွင် အများပြည်သူ့ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး နှင့် နိုင်ငံရေး အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ 
ပဋိဉာဏ်စာချုပ်အား လက်ခံသဘောတူ ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://treaties.un.org/pages/viewdetails.aspx?src=treaty&amp;mtdsg_no=iv-4&amp;chapter=4&amp;lang=en|title=International Covenant on Civil and Political Rights|year=2014|publisher=United Nations|accessdate=March 3, 2014|archivedate=1 September 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100901184638/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=IV-4&amp;chapter=4&amp;lang=en}}&lt;/ref&gt;

===ပြည်နယ် နှင့် ဒေသများ===
ကနေဒါနိုင်ငံသည် ပြည်နယ် ၁၀ခု ဒေသ ၃ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ထိုပြည်နယ်များကို အဓိက ဒေသကြီး ၄ ခု အဖြစ် ပြန်လည် စုဖွဲ့ရှုမြင်နိုင်သည်။ အနောက် ကနေဒါ၊ အလယ်ကနေဒါ၊ အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါ နှင့် မြောက်ကနေဒါ တို့ ဖြစ်သည်။ (အရှေ့ကနေဒါ ဆိုသည်မှာ အလယ်ကနေဒါ နှင့် အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါတို့ကို ပေါင်းစပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်များသည် ဒေသများထက်ပို၍ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုရှိကြပြီး လူမှုရေး အစီအစဉ်များ ဖြစ်သည့် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု၊ ပညာရေး နှင့် လူမှုဖူလုံရေး တို့တွင် ပို၍ တာဝန်ယူရသည်။&lt;ref name=&quot;DoernMaslove2013&quot;&gt;{{cite book|author1=G. Bruce Doern|author2=Allan M. Maslove|author3=Michael J. Prince|title=Canadian Public Budgeting in the Age of Crises: Shifting Budgetary Domains and Temporal Budgeting|url=http://books.google.com/books?id=FBXaFRZtKJsC&amp;pg=RA1-PA1976|year=2013|publisher=MQUP|isbn=978-0-7735-8853-0|page=1}}&lt;/ref&gt; အားလုံးပေါင်းပါက ပြည်နယ်များသည် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ ထက် အမြတ်ခွန်ပိုရပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများတွင် ထူးခြားသော ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဖက်ဒရယ် အစိုးရသည် ၎င်းတို့၏ သုံးစွဲနိုင်စွမ်းပေါ် မူတည်၍ ကနေဒါ ကျန်းမာရေး အက်ဥပဒေ အစရှိသော နိုင်ငံတဝှမ်း ပေါ်လစီများကို အစပျိုးလေ့ရှိပြီး ပြည်နယ်များမှ မလုပ်ချင်ပါက မလုပ်နိုင်သော်လည်း ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ရှားသည်။ ချမ်းသာသော ပြည်နယ်များ နှင့် ဆင်းရဲသော ပြည်နယ်များကြား ဝန်ဆောင်မှုနှင့် အခွန်အခ ကောက်ခံမှုကို ညီတူညီမျှ ဖြစ်စေရန် အစိုးရမှ ညီမျှခြေ ပံ့ပိုးငွေများကို ပြည်နယ်များသို့ ပေးအပ်လေ့ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;ClemensVeldhuis2007&quot;&gt;{{cite book|author1=Jason Clemens|author2=Niels Veldhuis|title=Beyond Equalization: Examining Fiscal Transfers in a Broader Context|url=http://books.google.com/books?id=yc6RakXxLy0C&amp;pg=PA8|year=2012|publisher=The Fraser Institute|isbn=978-0-88975-215-3|page=8}}&lt;/ref&gt;
[[File:Political map of Canada.png|650px|center|ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မြေပုံ။ ပြည်နယ် ၁၀ခု ဒေသ ၃ ခုနှင့် ၎င်းတို့၏ မြို့တော်များ ပါဝင်သည်။]]
{{Clear left}}

== စီးပွားရေး ==
[[File:Canada FTAs.png|thumb|400px|၂၀၀၉ ခုနှစ် အထိ ကနေဒါနှင့် လွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် ရှိသော နိုင်ငံများကို အပြာရင့်ရောင် ဖြင့် ပြထားပြီး၊ ညှိနှိုင်းဆဲ နိုင်ငံများကို အပြာနုရောင်ဖြင့် ပြထားသည်။ အစိမ်းရောင်မှာ ကနေဒါနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။]]
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်  ၁၁ ခုမြောက် အကြီးဆုံးသော စီးပွားရေး ရှိသည့်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အမည်ခံ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် မှာ ခန့်မှန်းခြေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၇၉ ထရီလီယံ မျှ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&amp;pr.y=9&amp;sy=2014&amp;ey=2014&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=156&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for selected Country – Canada |publisher=[[International Monetary Fund]]|date=2015 | accessdate=May 22, 2015}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး အဖွဲ့ (အိုအီးစီဒီ) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံရှစ်နိုင်ငံ အဖွဲ့ (ဂျီအိတ်) ၏ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်သွယ်မှု အမြင့်မားဆုံး နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံတွင် ပါဝင်ပြီး တကမ္ဘာလုံးနှင့် မြင့်မားစွာ ဆက်စပ်နေသော စီးပွားရေး ရှိသည့်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= World Trade Organization|url=http://www.wto.org/english/news_e/pres08_e/pr520_e.htm|title=Latest release |date=April 17, 2008 |accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://globalization.kof.ethz.ch/|publisher=KOF|title=Index of Globalization 2010|accessdate=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံသည် ရောပြွမ်းစီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဟယ်ရီတေ့ချ် ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စီးပွားရေး လုပ်ရန် လွတ်လပ်မှု အရှိဆုံး နိုင်ငံများတွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နှင့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများ၏ အထက်တွင် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | year = 2013 | publisher = Heritage Foundation/''Wall Street Journal'' | title = Index of Economic Freedom | url = http://www.heritage.org/Index/ | accessdate = June 27, 2013 | archivedate = 29 June 2013 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130629215405/http://www.heritage.org/index/ }}&lt;/ref&gt; ဝင်ငွေကွာဟမှု လည်း အလွန်နည်းသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fullcomment.nationalpost.com/2012/12/13/jonathan-kay-the-key-to-canadas-economic-advantage-over-the-united-states-less-income-inequality/|title=Jonathan Kay: The key to Canada's economic advantage over the United States? Less income inequality|work=National Post|date=December 13, 2012|accessdate=December 14, 2012|archive-date=29 January 2013|archive-url=https://archive.today/20130129120219/http://fullcomment.nationalpost.com/2012/12/13/jonathan-kay-the-key-to-canadas-economic-advantage-over-the-united-states-less-income-inequality/}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံရှိ သာမန် အိမ်ထောင်စုများ၏ တစ်ဦးချင်း သုံးစွဲနိုင်သော ဝင်ငွေ၏ ပျမ်းမျှခြင်းမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၃,၉၀၀ ရှိသဖြင့် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများ၏ ပျမ်းမျှ ထက် မြင့်မားသည်။&lt;ref name=OECDBLI/&gt; ထို့ပြင် တိုရွန်တို စတော့အိတ်ချိန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဈေးကွက် အရင်းပြုခြင်းအားဖြင့် သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံး စတော့အိတ်ချိန်း ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း ကုမ္ပဏီ ၁,၅၀၀ ကျော်၏ စတော့ခ်များ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု ပြုနေကြကာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စုပေါင်း အရင်းအနှီးမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ ထရီလီယံ ကျော်မျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tmx.com/resource/en/117|title=TMX Group Equity Financing Statistics – September 2014|publisher=TMX|date=September 2014|accessdate=February 7, 2015}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်ပပို့ကုန်မှာ ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၅၂၈ ဘီလီယံမျှ ဖြစ်ပြီး သွင်းကုန်များမှာ ၅၂၃ ဘီလီယံမျှ ရှိကာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ၃၄၉ ဘီလီယံ၊ ဥရောပ သမ္မဂ္ဂမှ ၄၉ ဘီလီယံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံမှ ၃၅ ဘီလီယံတို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;import-export&quot;&gt;{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/gblec02a-eng.htm|title=Imports, exports and trade balance of goods on a balance-of-payments basis, by country or country grouping|date=2014|publisher=Statistics Canada|accessdate=February 7, 2015|archivedate=28 April 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428174031/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/gblec02a-eng.htm}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံ၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်  ခြားနားချက်မှာ ၅.၁ ဘီလီယံ အပိုဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်က ၄၆.၉ ဘီလီယံ အပိုမျှ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/economy/canada-has-first-yearly-trade-deficit-since-1975/article1462607/ |title=Canada has first yearly trade deficit since 1975|newspaper= The Globe and Mail|date=February 10, 2010|accessdate=May 23, 2011|first=Tavia|last=Grant}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wsj.com/articles/canadas-trade-deficit-widens-on-lower-crude-oil-prices-1423147694|title=Canada's Trade Deficit Widens|work=Wall Street Journal|date=February 7, 2015}}&lt;/ref&gt;

၂၀ ရာစု အစောပိုင်းမှ စ၍ ကနေဒါ၏ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း၊ သတ္တုလုပ်ငန်း နှင့် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်း တို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု များကြောင့် နိုင်ငံအား ကျေးလက်အခြေခံ စီးပွားရေး စနစ်မှ မြို့ပြအခြေခံ ကုန်ထုတ်လုပ်ရာ စီးပွားရေး စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများ နည်းတူပင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းသည် အဓိက ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံအတွင်း အလုပ်သမား ၄ ပုံ ၃ ပုံသည် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm|publisher=Statistics Canada|title=Employment by Industry|date=January 8, 2009|accessdate=May 23, 2011|archivedate=24 May 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110524063742/http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/econ40-eng.htm}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများနှင့် ကနေဒါတို့၏ ကွဲပြားခြားနားချက်မှာ ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အခြေခံစီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွင် သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းနှင့် ရေနံလုပ်ငန်းတို့သည် ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်း အဖြစ် ပါဝင်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Easterbrook|first=WT|date=March 1995|title=Recent Contributions to Economic History: Canada|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1995-03_55_1/page/98|journal=Journal of Economic History|volume=19|page=98}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံများထဲမှ စွမ်းအင်ကို တင်ပို့ရောင်းချမှု တင်သွင်းမှုထက်များသော နိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင် ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;energy&quot;&gt;{{cite book|last=Brown|first=Charles E|title=World energy resources|url=https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow|publisher=Springer|year=2002|pages=[https://archive.org/details/worldenergyresou0000brow/page/323 323], 378–389|isbn=978-3-540-42634-9}}&lt;/ref&gt; အတ္တလန္တိတ် ကနေဒါ အပိုင်းတွင် ကမ်းလွန် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ မြောက်မြားစွာ ရှိပြီး အယ်လ်ဘာတာတွင်လည်း ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ အရင်းအမြစ် အမြောက်အမြား ရှိသည်။ အာသာဘာစကာ ရေနံမြေ၏ ကျယ်ပြန့်မှုနှင့် အခြား ရေနံထွက်ရှိရာ ဒေသများကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး၏ ၁၃ ရာခိုင်နှုန်းမျှသော ရေနံ ရှိရာ နေရာ ဖြစ်ပြီး ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံနှင့် ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံတို့ ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အများဆုံး ရေနံထွက်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/current/FileZ/XL/T31.HTM|title=World proven crude oil reserves by country, 1960–2011|publisher=Organization of the Petroleum Exporting Countries|year=2012|quote=Oil &amp; Gas Journal's oil reserve estimate for Canada includes {{convert|5.392|Goilbbl|m3}} of conventional crude oil and condensate reserves and {{convert|173.2|Goilbbl|m3}} of oil sands reserves. Information collated by the [http://www.eia.doe.gov/emeu/international/oilreserves.html EIA]|accessdate=27 September 2015|archivedate=5 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130905210305/http://www.opec.org/library/Annual%20Statistical%20Bulletin/interactive/current/FileZ/XL/T31.HTM}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ထုတ်ကုန် အများဆုံး ထုတ်လုပ်ရာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။ ကနေဒါ ပရေရီမြက်ခင်းပြင်ဒေသသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံး အတွက် အရေးပါသော ဂျုံ၊ ကနိုလာ နှင့် အခြားနှံထွက် ပစ္စည်းများကို ထုတ်လုပ်ရာ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;britton&quot;&gt;{{cite book|last=Britton|first=John NH|title=Canada and the Global Economy: The Geography of Structural and Technological Change|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1996|pages=26–27, 155–163|isbn=978-0-7735-1356-3}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံ၏ သဘာဝအရင်းအမြစ် ဝန်ကြီးဌာနမှ အဓိက ပို့ကုန်များနှင့် ပတ်သက်သော စာရင်းဇယားကို ဖော်ပြရာတွင် ကနေဒါသည် ဇင့်၊ ယူရေနီယမ်၊ ရွှေ၊ နစ်ကယ်၊ အလူမီနီယမ်၊ စတီးလ်၊ သံရိုင်း၊ ကုတ် မီးသွေး နှင့် ခဲ တို့ကို တင်ပို့ရာတွင် ထိပ်တန်းမှ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;energy&quot;/&gt;&lt;ref name=2009MineProduction&gt;{{cite web|url=http://www.indexmundi.com/minerals/?product=zinc&amp;graph=production|title=Zinc Production by Country (Metric tons, zinc content of concentrate and direct shipping ore, unless otherwise specified)|publisher=United States Geological Survey data via Index Mundi|year=2009|accessdate=May 14, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nrcan.gc.ca/mining-materials/statistics/8848|title=Statistics|publisher=Natural Resources Canada|accessdate=February 13, 2015|archive-date=9 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150909205932/https://www.nrcan.gc.ca/mining-materials/statistics/8848}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါမြောက်ပိုင်းရှိ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပြုလုပ်ရန် ခဲယဉ်းသော ဒေသများတွင် အနီးအနားတွင် သတ္တုတွင်းများနှင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရာ နေရာများ ရှိသောကြောင့် အသက်ရှင် ရပ်တည်ရန် ဖြစ်နိုင်သည်။ ကနေဒါနိုင်ငံ အွန်တေရီယို တောင်ပိုင်းနှင့် ကွီးဗက်တို့တွင် အတော်အတန် ကြီးမားသော ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်း ရှိပြီး လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး ဆိုင်ရာ နှင့် မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများမှာ အရေးပါသော ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/11-516-x/sectionv/4057758-eng.htm#V332_350|title=Vl-12|editor=Leacy, FH|year=1983|publisher=Statistics Canada|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt;

[[File:NAFTA logo.svg|left|thumb|မြောက်အမေရိက လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်(NAFTA) လိုဂို]]
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ ကနေဒါသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပိုမိုများပြား လာသည်။&lt;ref name=&quot;MoslerCatley2013&quot;&gt;{{cite book|author1=Dr David Mosler|author2=Professor Bob Catley|title=The American Challenge: The World Resists US Liberalism|url=http://books.google.com/books?id=l00i5PKYDwcC&amp;pg=PA38|year=2013|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-1-4094-9852-0|page=38}}&lt;/ref&gt; ၁၉၆၅ ခုနှစ် မော်တော်ကားဆိုင်ရာ ကုန်ပစ္စည်း ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက်မှ ကနေဒါနိုင်ငံ၏နယ်စပ်ကို မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ အတွက် လမ်းပွင့် သွားစေခဲ့သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ အတွင်း စွမ်းအင် မိမိနိုင်ငံအတွက် ဖူလုံရေး နှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး ကဏ္ဍတွင် နိုင်ငံခြားသားများ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်သော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် ဝန်ကြီးချုပ် ပီးယဲ ထရူးဒိုး၏ လစ်ဘရယ်အစိုးရအား အမျိုးသားစွမ်းအင် အစီအစဉ် နှင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု သုံးသပ်ရေး အေဂျင်စီ (ဖီရာ)တို့ကို အကောင်အထည် ဖော်ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Morck|first=Randall|author2=Tian, Gloria |author3=Yeung, Bernard |title=Governance, multinationals, and growth|editors=Eden, Lorraine; Dobson, Wendy|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2005|page=50|chapter=Who owns whom? Economic nationalism and family controlled pyramidal groups in Canada|url=http://books.google.com/books?id=q4gt2xhqpSIC&amp;pg=PA50|isbn=978-1-84376-909-5}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဘရိုင်ယန် မူလ်ရွန်နီ၏ တိုးတက်သော ကွန်ဆာဗေးတစ် အစိုးရက အမျိုးသား စွမ်းအင် အစီအစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုများကို အားပေးရန် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အေဂျင်စီ အား ကနေဒါ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဖွဲ့ဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Hale|first=Geoffrey|title=The Dog That Hasn't Barked: The Political Economy of Contemporary Debates on Canadian Foreign Investment Policies|journal=Canadian Journal of Political Science|date=October 2008|volume=41|issue=3|pages=719–747|doi=10.1017/S0008423908080785}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၈ ခုနှစ် ကနေဒါ-အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု သဘောတူညီချက် အရ နှစ်နိုင်ငံအကြား သွင်းကုန်ဆိုင်ရာ အခွန်ကောက်ခံမှုများကို ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြောက်အမေရိက လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက် (NAFTA) အရ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှု ရှိသည့်ဒေသတွင် [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ]] ပါ ပါဝင်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;britton&quot;/&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ် များ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် ယန်း ခရေတီယန်၏ လစ်ဘရယ် အစိုးရမှ နှစ်စဉ် ဘတ်ဂျက် ပိုငွေ ပြမှုများကို ပြသနိုင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံဆိုင်ရာ ကြွေးမြီများကို ဖြည်ဖြည်းချင်း ပြန်၍ ဆပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Johnson2006&quot;&gt;{{cite book|author=David Johnson|title=Thinking Government: Public Sector Management in Canada|url=http://books.google.com/books?id=TcL80sSautgC&amp;pg=PA374|year=2006|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-779-9|page=374}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ကြီးမားသော  စီးပွားရေး ကျဆင်းမှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ သိသာစွာ များပြားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1383376|archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDiwjKnX?url=http://www.nationalpost.com/related/topics/story.html?id=1383376|archivedate=1 February 2010|title=Jobless rate to peak at 10%: TD|last=Sturgeon|first=Jamie|date=March 13, 2009|work=National Post|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၈.၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုချင်းစီ အလိုက် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှ မနီတိုဘာတွင် အနည်းဆုံး ၅.၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် နယူးဖောင်လန်၊ လာဘရာဒေါ စသည်တို့တွင် ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Statistics Canada|url=http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm|title=Latest release from Labour Force Survey|date=November 6, 2009|accessdate=May 23, 2011|archivedate=21 August 2011|archiveurl=https://www.webcitation.org/616iFcdMK?url=http://www.statcan.gc.ca/subjects-sujets/labour-travail/lfs-epa/lfs-epa-eng.htm}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ကြားတွင် ကနေဒါ အလုပ်သမား ဈေးကွက်တွင် အချိန်ပြည့် အလုပ်အကိုင် ပေါင်း ၁၆၂,၀၀၀ နှင့် အမြဲတမ်း အလုပ်အကိုင်ပေါင်း ၂၂၄,၀၀၀ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/economy/economy-lab/the-economists/the-real-state-of-canadas-jobs-market/article1757129/|title=The real state of Canada's jobs market |date=October 15, 2010|newspaper=The Globe and Mail|accessdate=December 12, 2010|first=Armine|last=Yalnizyan}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ဖက်ဒရယ်ဆိုင်ရာ ကြွေးမြီမှာ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေး နှစ် အတွက် ဒေါ်လာ ၅၅၆.၇ ဘီလီယံမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈-၀၉ ခုနှစ် ကြွေးမြီ ဒေါ်လာ ၄၆၃.၇ ဘီလီယံမှ မြင့်တက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20100304/budget_2010_100304/20100304?hub=TorontoNewHome|title=Budget fights deficit with freeze on future spending|publisher=CTV News|date=March 4, 2010|accessdate=May 23, 2011|archive-date=6 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406212044/http://toronto.ctv.ca/servlet/an/local/CTVNews/20100304/budget_2010_100304/20100304?hub=TorontoNewHome}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ပထမ ၃ လပတ်တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း နိုင်ငံခြား ကြွေးမြီမှာ ဒေါ်လာ ၄၁ ဘီလီယံမှ ၁၉၄ ဘီလီယံသို့ တိုးမြင့် လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/100617/dq100617b-eng.htm|title=Canada's international investment position|publisher=Statistics Canada|work=The Daily|date=June 17, 2010|accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း စည်းကမ်းတင်းကျပ်သော ကနေဒါ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်း ကဏ္ဍ (ဂျီအိတ် နိုင်ငံများကြားတွင် ရှေးရိုးဆန်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်)၊ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ စီးပွားပျက်ကပ် မတိုင်မီ ဘတ်ဂျက် ပိုငွေ ပြမှု နှင့် နိုင်ငံဆိုင်ရာ ကြွေးမြီများကို လျှော့ချရန် ရေရှည် အစီအမံ တို့ကြောင့် အခြား ဂျီအိတ် နိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် သိပ်မပြင်းထန်သော စီးပွားရေး ကျဆင်းမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mercatus.org/publication/canada-s-budget-triumph|title=Canada's Budget Triumph|publisher=Mercatus Center (George Mason University)|format=PDF|date=September 30, 2010|accessdate=July 15, 2013}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါ၏ စီးပွားရေးမှာ များစွာ တည်ငြိမ်လာခဲ့ပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသို့ အသင့်အတင့် ပြန်လည် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် မတည်ငြိမ်သော ရေနံဈေး၊ ယူရိုဇုန် စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှု နှင့် ပုံမှန်ထက်ပိုသော အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းတို့ကြော့် နိုင်ငံမှာ အခက်အခဲများ ရင်ဆိုင်နေရဆဲပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fin.gc.ca/efp-pef/2013/efp-pef-02-eng.asp|title=Update of Economic and Fiscal Projections|publisher=Department of Finance Canada|year=2013|accessdate=February 11, 2014|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222064604/http://www.fin.gc.ca/efp-pef/2013/efp-pef-02-eng.asp}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/business/imf-drops-forecast-for-canadian-economic-growth-1.2197318|title=IMF drops forecast for Canadian economic growth|publisher=CTV News|date=January 20, 2015|accessdate=February 13, 2015}}&lt;/ref&gt; ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ကနေဒါမှ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း အများအပြားမှာ စတင်တိုးတက်လာသော အာရှဈေးကွက်နှင့် ကုန်သွယ်မှုများ တိုးမြှင့်လာခဲ့ပြီး ပို့ကုန်တင်ပို့မှု ဈေးကွက်ကို ချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်။ ယခုအခါ အာရှဈေးကွက်သည် ကနေဒါနိုင်ငံအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ပို့ကုန် ဈေးကွက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiapacific.ca/statistics/trade/regional-trade/canadas-trade-world-region|title=Canada's Trade with the World, by Region|publisher=Asia Pacific Foundation of Canada|date=March 24, 2014|accessdate=February 18, 2015|archivedate=14 January 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114221917/http://www.asiapacific.ca/statistics/trade/regional-trade/canadas-trade-world-region}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://opencanada.org/branch-news/montreal-news/minister-fast-congratulates-the-organizers-of-the-canada-and-free-trade-with-asia-conference/|title=Minister Fast Congratulates the Organizers of the Canada and Free Trade with Asia Conference|publisher=Canadian International Council|year=2013|accessdate=February 11, 2014|archivedate=22 February 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222060205/http://opencanada.org/branch-news/montreal-news/minister-fast-congratulates-the-organizers-of-the-canada-and-free-trade-with-asia-conference/}}&lt;/ref&gt; ငြင်းခုံ ဆွေးနွေးမှု အများအပြား ရှိနေသော ရေနံပိုက်လိုင်း အဆိုပြုမှုသည် ကနေဒါ၏ ရေနံထွက်ကုန်များအား တရုတ် သို့ ပိုမိုတင်ပို့နိုင်ရန် မျှော်လင့်ချက် ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |work= The Globe and Mail |url=http://www.theglobeandmail.com/globe-investor/investment-ideas/streetwise/northern-gateway-pipeline-would-strengthen-trade-ties-to-china/article4107144/|title=Northern Gateway pipeline would strengthen trade ties to China |date=May 7, 2012|accessdate=August 19, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.macleans.ca/2012/09/25/plugging-for-pipelines/|title=Pipeline economics: China needs oil, and Canada's got it|publisher=Macleans.ca|date=September 25, 2012|accessdate=December 4, 2012|archivedate=3 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203020207/http://www2.macleans.ca/2012/09/25/plugging-for-pipelines/}}&lt;/ref&gt;

===သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ===
[[File:STS-116 Payload (NASA S116-E-05364).jpg|thumb|alt=A shuttle in space, with Earth in the background. A mechanical arm labelled &quot;Canada&quot; rises from the shuttle|၂၀၀၆ ခုနှစ် STS-116 မစ်ရှင် အတွင်း ဒစ်စကာဗာရီ အာကာသ လွန်းပျံယဉ် ပေါ်တွင် တွေ့ရသော ကနေဒါ စက်ရုပ် ကိုင်တွယ်ထိန်းချုပ်ကိရိယာ ကနေဒါမ်]]

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါသည် ပြည်တွင်း သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်း တို့အတွက် ကနေဒါ ဒေါ်လာ ၃၁.၃ ဘီလီယံမျှ သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၇ ဘီလီယံမှာ ဖက်ဒရယ် အစိုးရ နှင့် ပြည်နယ် အစိုးရတို့မှ ပံ့ပိုးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/scte01a-eng.htm|title=Domestic spending on research and development|publisher=Statistics Canada|date=October 17, 2014|accessdate=February 7, 2015}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ ကနေဒါနိုင်ငံမှ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ နှင့် ဆေးပညာတို့အတွက် နိုဘယ်ဆုရှင်ပေါင်း ၁၃ ယောက်မျှ မွေးထုတ် ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Nobel Prize in Science Laureates|url=http://www.science.ca/scientists/nobellaureates.php|publisher=Science.ca|accessdate=February 7, 2015}} Note that this source was published before 2011 and as such does not include Ralph M. Steinman.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rockefeller&gt;{{cite web|url=http://newswire.rockefeller.edu/?page=engine&amp;id=1192|title=Rockefeller University scientist Ralph Steinman, honored today with Nobel Prize for discovery of dendritic cells, dies at 68|date=October 3, 2011|publisher=Rockefeller University|accessdate=27 September 2015|archivedate=25 December 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225130040/https://www.rockefeller.edu/news/?page=engine&amp;id=1192}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုင်ငံတကာ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အဓိက စစ်တမ်းတစ်ခု အရ သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသန အရည်အသွေးတွင် တကမ္ဘာလုံး စတုတ္တ အဆင့် အဖြစ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Canadian Nobel Prize in Science Laureates|url=http://www.science.ca/scientists/nobellaureates.php|publisher=Science.ca|accessdate=February 7, 2015}} Note that this source was published before 2011 and as such does not include [[Ralph M. Steinman]].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=rockefeller /&gt; ထို့ပြင် ကမ္ဘာလုံး ဆိုင်ရာ နည်းပညာ ကုမ္ပဏီ အများအပြား၏ ရုံးချုပ် တည်ရှိရာ နေရာလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.branham300.com/index.php?year=2014&amp;listing=1|title=Top 250 Canadian Technology Companies|year=2014|publisher=Branham Group Inc|accessdate=February 13, 2015|archive-date=15 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315075119/http://www.branham300.com/index.php?year=2014&amp;listing=1}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် တကမ္ဘာလုံးတွင် အင်တာနက် အသုံးပြုသူ ရာခိုင်နှုန်း အများဆုံး ရှိသောနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်း အင်တာနက် အသုံးပြုသူ ၃၃ သန်းမျှ ရှိကာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေ ၏ ၉၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.internetworldstats.com/stats14.htm#north|title=Internet Usage and Population in North America|publisher=Internet World Stats|date=June 2014|accessdate=February 7, 2015|archive-date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207003832/http://www.internetworldstats.com/stats14.htm#north}}&lt;/ref&gt; 

ကနေဒါ အာကာသ အေဂျင်စီမှာ အလွန်တက်ကြွသော အာကာသ အစီအစဉ်များကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပြီး နက်ရှိုင်းသော အာကာသအတွင်းပိုင်း သုတေသန၊ ဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ သုတေသန နှင့် လေကြောင်းသွားလာရေး ဆိုင်ရာ သုတေသန များကို ပြုလုပ်လျက် ရှိကာ ရော့ကက်များ နှင့် ဂြိုဟ်တုများကို တီထွင် ထုတ်လုပ်လျက် ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာလွက် ၁ ဂြိုဟ်တု လွှတ်ထုတ်မှုကြောင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက် ဂြိုဟ်တု ထုတ်လွှတ်နိုင်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asc-csa.gc.ca/eng/satellites/alouette.asp|title=Alouette I and II|publisher=CSA|accessdate=November 30, 2012}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် မာ့ခ် ဂါနိုးသည် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အာကာသ အတွင်း သွားလာသူ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထိ လူလိုက်ပါသော အာကာသ အစီအစဉ် ၁၇ ခုနတွင် ကနေဒါနိုင်ငံသား ကိုးဦး အာကာသ အတွင်း ခရီးသွားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2010/09/01/f-canadian-space-astronauts.html|title=Canada's astronauts|publisher= CBC News|date=October 26, 2010|accessdate=December 8, 2011}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါသည် နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း တွင် ပါဝင်သူ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အာကာသဆိုင်ရာ စက်ရုပ်နည်းပညာတွင် ရှေးဦးစတင်သူ လည်း ဖြစ်ကာ ကနေဒါမ်၊ ကနေဒါမ် ၂ နှင့် ဒက်စထရီ စက်ရုပ် ကိုင်တွယ် ထိန်းချုပ်ကရိယာ များကို နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း နှင့် နာဆာ အာကာသ လွန်းပျံယာဉ်များ အတွက် တည်ဆောက်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်များမှ စ၍ ကနေဒါ၏ လေကြောင်းနှင့် အာကာသ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းမှ ဂြိုဟ်တု အများအပြားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ရေဒါဆက်-၁၊ ရေဒါဆက်-၂၊ အိုင်အက်စ်အိုင်အက်စ် နှင့် အမ်အိုအက်စ်တီ အစရှိသော ဂြိုဟ်တုများ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newswire.ca/en/releases/archive/March2010/11/c9200.html|title=The Canadian Aerospace Industry praises the federal government for recognizing Space as a strategic capability for Canada|publisher=Newswire |accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အအောင်မြင်ဆုံး နှင့် အသုံးအများဆုံး ဘလက်ဘရန့် ဟုခေါ်သည့် ဆောင်းဒင်းရော့ကက် သို့ ကမ္ဘာကို တစိတ်တပိုင်း ပတ်နိုင်သော ရော့ကက်များ ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဘလက်ဘရန့် ရော့ကက်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ကို လွှတ်ထုတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.magellan.aero/our-products/rockets-and-space|title=Black Brant Sounding Rockets|publisher=Magellan Aerospace|year=2013|accessdate=February 13, 2015|archivedate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150213083519/http://magellan.aero/our-products/rockets-and-space}}&lt;/ref&gt;

==လူဦးရေ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ပုံ==
၂၀၁၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၃၃,၄၇၆,၆၈၈ ဦးမျှ ရှိပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ် စာရင်းမှ ၅.၉ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ &lt;ref name=2011CensusData&gt;{{cite web |url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/120208/dq120208a-eng.htm?WT.mc_id=twtB2000 |title=2011 Census: Population and dwelling counts |date=February 8, 2012 |publisher=Statistics Canada |accessdate=February 8, 2012}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကနေဒါ စာရင်းဇယား ဌာနမှ လူဦးရေ ၃၅ သန်းကျော် ရှိသည်ဟု အစီရင်ခံခဲ့ပြီး ဂျီအိတ်နိုင်ငံများတွင် သိသာစွာ အလျှင်အမြန် တိုးပွားလာသည့် နှုန်းပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author= Green, Jeff |newspaper=The Toronto Star |url=http://www.thestar.com/news/canada/2012/12/06/canadas_population_hits_35_million.html |title=Canada's population hits 35 million|date=December 6, 2012|accessdate=September 16, 2013}}&lt;/ref&gt; ၁၉၉၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်ကြားတွင် လူဦးရေ ၅.၆ သန်းမျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ၂၀.၄ ရာနှုန်းမျှ တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ တိုးပွားရခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းမှာ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သူ များပြားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပြီး သဘာဝ အလျောက် တိုးပွားလာမှုမှာ နည်းပါးသည်။&lt;ref name=&quot;EdmonstonFong2011&quot;&gt;{{cite book|author1=Barry Edmonston|author2=Eric Fong|title=The Changing Canadian Population|url=http://books.google.com/books?id=VVYOgvFPvBEC&amp;pg=PA181|year=2011|publisher=McGill-Queen's Press|isbn=978-0-7735-3793-4|page=181}}&lt;/ref&gt;
{{ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသများ}}
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ဖြည့်သွင်းသော လူမျိုးရင်း(၂၀၁၁ လူဦးရေ စာရင်းအရ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&amp;Geo1=PR&amp;Code1=01&amp;Data=Count&amp;SearchText=Canada&amp;SearchType=Begins&amp;SearchPR=01&amp;A1=All&amp;B1=All&amp;Custom=&amp;TABID=1|title=National Household Survey Profile|publisher=Statistics Canada|year=2011|accessdate=February 13, 2015}}&lt;/ref&gt;
|label1 = ဥရောပသား
|value1 = 76.7
|color1 = Blue
|label2 = အာရှသား
|value2 = 14.2
|color2 = Gray
|label3 = ရှေးဦးနေထိုင်သူ
|value3 = 4.3
|color3 = Gold
|label4 = လူမည်း
|value4 = 2.9
|color4 = Green
|label5 = လက်တင်အမေရိကန်
|value5 = 1.2
|color5 = Red
|label6 = ကပြား
|value6 = 0.5
|color6 = Black
|label7 = အခြား
|value7 = 0.3
|color7 = White
}}
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု (၂၀၁၁ စစ်တမ်းအရ)&lt;ref name=&quot;religion2011&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA |title=Religions in Canada—Census 2011 |publisher=Statistics Canada/Statistique Canada}}&lt;/ref&gt;
|label1 = ကက်သလစ်
|value1 = 38.7
|color1 = DarkOrchid
|label2 = အခြားခရစ်ယာန်
|value2 = 28.6
|color2 = DodgerBlue
|label3 = ဘာသာမဲ့
|value3 = 23.9
|color3 = Gray
|label4 = အစ္စလာမ်
|value4 = 3.2
|color4 = MediumSeaGreen
|label5 = ဟိန္ဒူ
|value5 = 1.5
|color5 = Crimson
|label6 = ဆစ်ခ်
|value6 = 1.4
|color6 = Orange
|label7 = ဗုဒ္ဓဘာသာ
|value7 = 1.1
|color7 = Gold
|label8 = ဂျူးဘာသာ
|value8 = 1.0
|color8 = Turquoise
|label9 = အခြားဘာသာ
|value9 = 0.6
|color9 = HotPink
}}
လူဦးရေ ၏ ၅ပုံ ၄ပုံခန့်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယ်စပ်မှ ၉၃ မိုင် (၁၅၀ ကီလိုမီတာ) အတွင်း နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Custred|first=Glynn|title=Immigration policy and the terrorist threat in Canada and the United States|editor=Moens, Alexander|publisher=Fraser Institute|year=2008|page=96|chapter=Security Threats on America's Borders|url=http://books.google.com/books?id=HmiqBgnkAXYC&amp;pg=PA96|isbn=978-0-88975-235-1}}&lt;/ref&gt; ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသော ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့သည် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြပြီး ကွီးဗက်စီးတီး-ဝင်ဆာစင်္ကြန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာ၏ အနိမ့်ပိုင်း ပင်မကုန်းမြေ ဒေသ နှင့် အယ်လဗားတားရှိ ကယ်လ်ဂရီ-အက်ဒမန်တန် စင်္ကြန်ဒေသ တို့တွင် စုဝေးနေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.statcan.gc.ca/pub/82-221-x/00503/t/th/4062283-eng.htm | title = Urban-rural population as a proportion of total population, Canada, provinces, territories and health regions | year = 2001 | publisher = Statistics Canada | accessdate=May 23, 2011}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီကျု ၈၃ ဒီဂရီ မှ ၄၁ ဒီဂရီ အကြားတွင် တည်ရှိပြီး ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းသော လူဦးရေမှာ မြောက်လတ္တီကျု ၅၅ ဒီဂရီ၏ အောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အခြားသော ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများကဲ့သို့ပင် ကနေဒါတွင် အသက်ကြီးသော လူဦးရေ ပိုများလာပြီး အငြိမ်းစားများက အလုပ်လုပ်ကိုင်သူ ဦးရေထက် ပို၍ များပြားသည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှ အသက်မှာ ၃၉.၅ နှစ် ဖြစ်သော်လည်း&lt;ref&gt;{{cite web | last = Martel | first = Laurent | author2 = Malenfant, Éric Caron | title = 2006 Census: Portrait of the Canadian Population in 2006, by Age and Sex | publisher = Statistics Canada | date = September 22, 2009 | url = http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-551/index-eng.cfm?CFID=3347169&amp;CFTOKEN=19485112 | accessdate = October 18, 2009 | archivedate = 20 September 2017 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20170920184936/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-551/index-eng.cfm?CFID=3347169&amp;CFTOKEN=19485112 }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ၃၉.၉ နှစ်သို့ မြင့်တက်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/canada/story/2011/09/28/canada-population-stats.html|title=Canadian population creeps up in average age|publisher=CBC |date=September 28, 2011|accessdate=April 11, 2012}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လူတစ်ဦးချင်း၏ ပျမ်းမျှ သက်တမ်းမှာ ၈၁ နှစ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Statistics.pdf |format=PDF |title=2013 Human Development Index and its components – Statistics |publisher=UNDP |year=2013 |accessdate=March 15, 2013 |archive-date=19 March 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020106/http://hdr.undp.org/en/media/HDR2013_EN_Statistics.pdf }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ ခုနှစ် အင်န်ဘီစီ ရုပ်သံဌာန၏ သတင်းအရ ကနေဒါသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပညာ အတတ်ဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/business/most-educated-countries-world-1B6065913|title=The most educated countries in the world|publisher=NBC|year=2012|accessdate=April 25, 2013}}&lt;/ref&gt; အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ တက္ကသိုလ် ကောလိပ် ပညာရေး သင်ကြားတတ်မြောက်မှုတွင် ကမ္ဘာ့ နံပါတ် ၁ အဆင့် ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် အိုအီးစီဒီ စစ်တမ်း အရ ကနေဒါရှိ အရွယ်ရောက်သူများ၏ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အနည်းဆုံး ကောလိပ် သို့မဟုတ် တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Grossman|first1=Samantha|title=And the World's Most Educated Country Is...|journal=Time (magazine)|date=September 27, 2012|url=http://newsfeed.time.com/2012/09/27/and-the-worlds-most-educated-country-is/|accessdate=September 28, 2014}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများတွင် ပညာရေး အတွက် အထောက်အပံ့ ပေးရန် တာဝန် ရှိကြသည်။ ကျောင်း မတက် မနေရ အသက်အရွယ်မှာ ၅နှစ်-၇နှစ် မှစ၍ ၁၆နှစ်-၁၈ နှစ် အထိ ရှိကာ &lt;ref&gt;{{cite web | publisher = Council of Ministers of Education, Canada | title = Overview of Education in Canada | url = http://www.educationau-incanada.ca/index.aspx?action=educationsystem-systemeeducation&amp;lang=eng | archiveurl = https://www.webcitation.org/5mYLss1b9?url=http://www.educationau-incanada.ca/index.aspx?action=educationsystem-systemeeducation | archivedate = 5 January 2010 | accessdate = October 20, 2010 }}&lt;/ref&gt; အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ဖြစ်လာစေသည်။&lt;ref name=&quot;cia&quot; /&gt; ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အသက် ၂၅ နှစ်မှ ၆၄ နှစ် အတွင်း အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းကျောင်း ပညာရေးကို ပြီးဆုံးကြပြီး အိုအီးစီဒီ၏ ပျမ်းမျမှာ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=OECDBLI&gt;{{cite web|url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/countries/canada/|title=Canada|work=[[OECD Better Life Index]]|publisher=OECD|year=2014|accessdate=February 13, 2015}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ၂၅ နှစ် မှ ၆၄ နှစ်အတွင်း ကနေဒါရှိ လူဦးရေ၏ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အထက်တန်းကျောင်းလွန် ပညာရေး ရှိကြပြီး အသက် ၂၅ နှစ်မှ ၃၄ နှစ်အတွင်းမှာ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | publisher = Department of Finance Canada | title = Creating Opportunities for All Canadians | url = http://www.fin.gc.ca/ec2005/agenda/agc4-eng.asp | date = November 14, 2005 | accessdate = May 22, 2006 | archivedate = 23 April 2010 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20100423192244/http://www.fin.gc.ca/ec2005/agenda/agc4-eng.asp }}&lt;/ref&gt; အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကျောင်းသာများ အကဲခတ်အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ကနေဒါ ကျောင်းသားများသည် အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများ၏ ပျမ်းမျှထက် ကျော်လွန်ထူးချွန်ပြီး အထူးသဖြင့် သင်္ချာ၊ သိပ္ပံ နှင့် စာဖတ်ခြင်းတို့တွင် ထူးချွန်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/54/12/46643496.pdf|title=Comparing countries' and economies' performances|publisher=OECD|year=2009|accessdate=May 22, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ctvnews.ca/canadian-education-among-best-in-the-world-oecd-1.583143|title=Canadian education among best in the world: OECD|publisher=CTV News|date=December 7, 2010|accessdate=February 15, 2013|archive-date=28 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528085955/http://www.ctvnews.ca/canadian-education-among-best-in-the-world-oecd-1.583143}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါနိုင်ငံသည် လူဦးရေနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အများဆုံး ရှိသော နိုင်ငံများထဲတွင် ပါဝင်ပြီး&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=kv4nlSWLT8UC&amp;pg=PA51|page=51|title=Canada|first=Karla |last=Zimmerman|publisher=Lonely Planet Publications|year=2008|edition=10th|isbn=978-1-74104-571-0}}&lt;/ref&gt; စီးပွားရေး ပေါ်လစီများနှင့် မိသားစု ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ကိစ္စရပ်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် စံချိန်အဖြစ် လူပေါင်း ၂၈၀,၆၃၆ ဦး ကနေဒါသို့ ရွှေ့ပြောင်း ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2011/2011-02-13.asp|title=Canada welcomes highest number of legal immigrants in 50 years while taking action to maintain the integrity of Canada's immigration system|publisher=Citizenship and Immigration Canada|date=February 13, 2011|accessdate=February 11, 2012|archivedate=22 December 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131222203117/http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2011/2011-02-13.asp}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ်အတွင်း ကနေဒါ အစိုးရမှ အမြဲတမ်း နေထိုင်သူ အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့လာမည့်သူ ၂၆၀,၀၀၀ ဦးမှ ၂၈၅,၀၀၀ ဦး အထိ ရောက်ရှိလာမည်ဟု ခန့်မှန်း ထားပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/notices/2014-11-06.asp|title=Supplementary Information to the 2015 Immigration Levels Plan|publisher=Citizenship and Immigration Canada|accessdate=February 1, 2015}}&lt;/ref&gt; လတ်တလော နှစ်မျာနှင့် တူညီ​သော ဦးရေ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=CIC1&gt;{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/resources/statistics/menu-fact.asp |title=Immigration overview – Permanent and temporary residents|publisher= Citizenship and Immigration Canada|accessdate=February 11, 2014|year=2012}}&lt;/ref&gt; အသစ်ပြောင်းရွှေ့ ဝင်ရောက်လာသူများမှာ မြို့ပြများ ဖြစ်သော တိုရွန်တိုမြို့၊ မွန်းထရီအောမြို့ နှင့် ဗန်ကူးဗားမြို့များတွင် အများအားဖြင့် အခြေချ နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Grubel2009&quot;&gt;{{cite book|author=Herbert G. Grubel|title=The Effects of Mass Immigration on Canadian Living Standards and Society|url=http://books.google.com/books?id=48LOyfxYihoC&amp;pg=PA5|year=2009|publisher=The Fraser Institute|isbn=978-0-88975-246-7|page=5}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါသည် ဒုက္ခသည် အများအပြားကိုလည်း လက်ခံပေးပြီး&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2010/2010-11-01a.asp|title=Government of Canada Tables 2011 Immigration Plan|publisher=Canada News Centre|accessdate=December 12, 2010|archivedate=3 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101203235801/http://www.cic.gc.ca/english/department/media/releases/2010/2010-11-01a.asp}}&lt;/ref&gt; တကမ္ဘာလုံး နှစ်စဉ် လက်ခံပေးသည့် ဒုက္ခသည်၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသည် ကနေဒါသို့ ခိုလှုံ ဝင်ရောက်၍ အခြေချ ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Simmons2010&quot;&gt;{{cite book|author=Alan Simmons|title=Immigration and Canada: Global and Transnational Perspectives|url=http://books.google.com/books?id=K0YwAJ7MpswC&amp;pg=PA92|year=2010|publisher=Canadian Scholars' Press|isbn=978-1-55130-362-8|page=92}}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၆ ခုနှစ် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ မိမိကိုယ်တိုင် ဖြည့်သွင်းသော လူမျိုးရင်းများတွင် အများဆုံးမှာ ကနေဒီယန် ဖြစ်ပြီး (လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ ၃၂ ရာခိုင်နှုန်း) ၎င်း၏ နောက်တွင် အင်္ဂလိပ် လူမျိုး (၂၁%)၊ ပြင်သစ် ( ၁၅.၈%)၊ စကော့လူမျိုး ( ၁၅.၁%)၊ အိုင်းရစ်ရှ် (၁၃.၉%)၊ ဂျာမန် (၁၀.၂%)၊ အီတလီ (၄.၆%)၊ တရုတ် (၄.၃%)၊ ဖတ်စ်နေးရှင်း (၄.၀%)၊ ယူကရိန်း (၃.၉%)  နှင့် ဒတ်ချ် ( ၃.၃%)  တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;Code=01&amp;Data=Count&amp;Table=2&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000|title=Ethnocultural Portrait of Canada – Data table|date=July 28, 2009|publisher=Statistics Canada|accessdate=May 23, 2011|archivedate=11 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201211144718/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&amp;Geo=PR&amp;Code=01&amp;Table=2&amp;Data=Count&amp;StartRec=1&amp;Sort=3&amp;Display=All&amp;CSDFilter=5000}}&lt;/ref&gt; အသိအမှတ် ပြုထားသော ဖတ်စ်နေးရှင်း အုပ်စိုးသူ နှင့် လူမျိုးစု ပေါင်း ၆၀၀ ခန့် ရှိပြီး စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၁,၁၇၂,၇၉၀ ဦး ခန့် ရှိသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web
 | title = Aboriginal Identity (8), Sex (3) and Age Groups (12) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2006 Census&amp;nbsp;– 20% Sample Data
 | work = 2006 Census: Topic-based tabulations
 | publisher = Statistics Canada
 | date = June 12, 2008
 | url = http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=837928&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=89122&amp;PRID=0&amp;PTYPE=88971,97154&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2006&amp;THEME=73&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF=
 | accessdate = September 18, 2009
 | archivedate = 18 October 2011
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111018234534/http://www12.statcan.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&amp;APATH=3&amp;DETAIL=0&amp;DIM=0&amp;FL=A&amp;FREE=0&amp;GC=0&amp;GID=837928&amp;GK=0&amp;GRP=1&amp;PID=89122&amp;PRID=0&amp;PTYPE=88971,97154&amp;S=0&amp;SHOWALL=0&amp;SUB=0&amp;Temporal=2006&amp;THEME=73&amp;VID=0&amp;VNAMEE=&amp;VNAMEF=
 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၀၆ တွင် ကနေဒါရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူများ၏ လူဦးရေ တိုးပွားနှုန်းမှာ နိုင်ငံတဝှမ်းလုံး တိုးပွားနှုန်း၏ နှစ်ဆခန့်မျှ ရှိပြီး ကနေဒါနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၄ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သည် ရှေးဦးနေထိုင်သူ အဖြစ် မိမိတို့ဘာသာ ခံယူကြသည်။ လူဦးရေ၏ အခြားသော ၁၆.၂ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှေးဦးနေထိုင်သူ မဟုတ်သော အခြားသော လူနည်းစု လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Kalunta-Crumpton2012&quot;&gt;{{cite book|author=Anita Kalunta-Crumpton|author2=Texas Southern University|title=Race, Ethnicity, Crime and Criminal Justice in the Americas|url=http://books.google.com/books?id=xQleAQAAQBAJ&amp;pg=PA12|year=2012|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-35586-6|page=12}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူနည်းစု လူမျိုး များမှာ တောင်အာရှသား (၄.၀%)၊ တရုတ် (၃.၉%) နှင့် လူမည်း (၂.၅%) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၆ ကြားတွင် သိသာထင်ရှားသော လူနည်းစု လူမျိုးများ၏ လူဦးရေမှာ ၂၇.၂ ရာခိုင်နှုန်း တိုးတက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/080402/dq080402a-eng.htm|title=2006 Census: Ethnic origin, visible minorities, place of work and mode of transportation|date=April 2, 2008|work=The Daily|publisher=Statistics Canada|accessdate=January 19, 2010}}&lt;/ref&gt; ၁၉၆၁ ခုနှစ် အခါက လူနည်းစု လူမျိုးများမှာ ကနေဒါ လူဦးရေ ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်း အောက် ( ၃၀၀,၀၀၀ သိန်းခန့်) သာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml|title=Visible Minorities and Aboriginal Peoples in Vancouver's Labour Market|last=Pendakur|first=Krishna|publisher=Simon Fraser University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110516021011/http://www.rhdcc-hrsdc.gc.ca/eng/labour/equality/racism/racism_free_init/pendakur.shtml|archivedate=16 May 2011|accessdate=June 30, 2014}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၇ ခုနှစ်သို့ ရောက်သော အခါ ၅ ယောက်တွင် ၁ ယောက် (၁၉.၈%) မှာ နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် မွေးဖွားသူများ ဖြစ်ကြပြီး အသစ်ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်လာသူ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာရှမှ ဖြစ်ပြီး အရှေ့အလယ်ပိုင်း မှလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web
 | work = The Daily|title=2006&amp;nbsp;Census: Immigration, citizenship, language, mobility and migration
 | publisher = Statistics Canada
 | date =December 4, 2007
 | url = http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/071204/dq071204a-eng.htm
 | accessdate=October 19, 2009}}
&lt;/ref&gt; ကနေဒါသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာသူများ၏ အဓိက ရင်းမြစ်နိုင်ငံများမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Politics/2010/11/09/16054896.html|first=Brian|last=Lilley|work=Parliamentary Bureau|title=Canadians want immigration shakeup|publisher=Canadian Online Explorer|year=2010|accessdate=November 14, 2010|archive-date=7 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120707103109/http://cnews.canoe.ca/CNEWS/Politics/2010/11/09/16054896.html}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ စာရင်းဇယား ဌာန၏ အဆို အရ သိသာသော လူနည်းစု လူမျိုးစုများသည် ၂၀၃၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံမျှ ဖြစ်လာနိုင်သည် ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.theglobeandmail.com/news/national/the-changing-face-of-canada-booming-minority-populations-by-2031/article1494651/ |title=The changing face of Canada: booming minority populations by 2031|newspaper=The Globe and Mail|date=March 9, 2010|accessdate=May 14, 2012|first=Joe|last=Friesen}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါနိုင်ငံသည် ဘာသာတရား မျိုးစုံရှိသော နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ အများအပြားပင် ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်း အရ ကနေဒါနိုင်ငံသားတို့၏ ၆၇ % မှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီး ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်များမှာ ၃၈.၇% အထိ ရှိပြီး အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန်များတွင် ယူနိုက်တက် ကနေဒါ ဘုရားကျောင်း အသင်းတော်တွင် ၆.၁ %  ရှိပြီး အန်ဂလီကန် တွင် ၅.၀%  ရှိကာ နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များမှာ ၁.၉%  ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၌ ၂၃.၉%  မှာ ဘာသာမဲ အဖြစ် ကြေညာကြပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ်က ဘာသာမဲ့ ရာခိုင်နှုန်း ၁၆.၅% သာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2013/05/15/no-religion-is-increasingly-popular-for-canadians-report_n_3283268.html|title='No Religion' Is Increasingly Popular For Canadians: Report|work=Huffington Post|date=May 15, 2013|accessdate=May 19, 2013}}&lt;/ref&gt; ကျန်ရှိသော ၈.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ခရစ်ယာန်မဟုတ်သော ဘာသာများကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် အစ္စလာမ် ဘာသာဝင် ၃.၂%၊  ဟိန္ဒူဘာသာဝင် ၁.၅% ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/daily-quotidien/130508/dq130508b-eng.htm?HPA |title=Religions in Canada—Census 2011 |publisher=Statistics Canada/Statistique Canada|year=2011|accessdate=May 19, 2013}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံသား အများစုမှာ ဘာသာတရားသည် ၎င်းတို့ ရှင်သန်လှုပ်ရှား နေထိုင်ကြသော နေ့စဉ်ဘဝ၏ အရေးကြီးသော နေရာတွင် မပါဝင်ဟု ယူဆကြသော်လည်း ဘုရားသခင်ကိုမူ ယုံကြည်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Haskell2009&quot;&gt;{{cite book|author=Dr. David M. Haskell (Wilfrid Laurier University)|title=Through a Lens Darkly: How the News Media Perceive and Portray Evangelicals|url=http://books.google.com/books?id=TzJMfNOR5O0C&amp;pg=PA50|year=2009|publisher=Clements Publishing Group|isbn=978-1-894667-92-0|page=50}}&lt;/ref&gt; ဘာသာတရား ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုသည် လူ့အဖွဲ့အစည်း နှင့် နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကိစ္စသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;BoyleSheen2013&quot;&gt;{{cite book|author1=Kevin Boyle|author2=Juliet Sheen|title=Freedom of Religion and Belief: A World Report|url=http://books.google.com/books?id=JxgFWwK8dXwC&amp;pg=PT219|year=2013|publisher=University of Essex – Routledge|isbn=978-1-134-72229-7|page=219}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါတွင် တရားဝင် နိုင်ငံတော် ဘုရားကျောင်းဟူ၍ မရှိဘဲ အစိုးရက လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်မှု ကို တရားဝင် အားပေးသည်။&lt;ref name=&quot;Moon2008b&quot;&gt;{{cite book|author=Richard Moon|title=Law and Religious Pluralism in Canada|url=http://books.google.com/books?id=ah66SQsk4hAC&amp;pg=PA1|year= 2008|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-1497-3|pages=1–4}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါ လွတ်လပ်မှုနှင့် အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ချာတာ အခန်း (၁၆) နှင့် ဖက်ဒရယ် ရုံးသုံး ဘာသာစကား အက်ဥပဒေ အရ ကနေဒါနိုင်ငံတွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ နှစ်မျိုးကို ရုံးသုံးဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကနေဒါ ဖက်ဒရယ် အစိုးရသည် ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးကို တရားဝင် သုံးစွဲပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကား ဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး မှ ဆောင်ရွက်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ဖက်ဒရယ် တရားရုံးများ၊ ပါလီမန် နှင့် အခြားသော ဖက်ဒရယ် အဖွဲ့အစည်းများ အားလုံးတွင် ညီမျှသော အခြေအနေ ရှိသည်။ နိုင်ငံသားအားလုံးတွင် လုံလောက်သော အသုံးပြုသူ ရှိပါက အစိုးရ၏ ဝန်ဆောင်မှုကို အင်္ဂလိပ် သို့မဟုတ် ပြင်သစ် ဘာသာစကားဖြင့် တောင်းဆိုရန် အခွင့်အရေး ရှိပြီး အခြားသော လူနည်းစု ဘာသာစကားများကိုလည်း အခြားသော ပြည်နယ်များနှင့် ဒေသများ၏ ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများတွင် အာမခံချက် ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Official Languages and You|publisher=[[Office of the Commissioner of Official Languages]]|date=June 16, 2009|url=http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php|accessdate=September 10, 2009|archive-date=27 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091027121057/http://www.ocol-clo.gc.ca/html/faq1_e.php}}&lt;/ref&gt;

[[File:Bilinguisme au Canada-fr.svg|200px|thumb|ကနေဒါနိုင်ငံသားများ၏ ၉၈% ခန့်မှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာ စကား နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာ စကား နှစ်မျိုးစလုံးကို သော်လည်းကောင်း တစ်မျိုးမျိုးကိုသော်လည်းကောင်း ပြောဆိုကြသည်။Approximately 98% of Canadians can speak English and/or French.&lt;ref name=&quot;Highlights&quot;/&gt;'''&lt;small&gt;{{Legend|#FFE400|အင်္ဂလိပ် – ၅၆.၉%}}{{Legend|#D8A820|အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ် (နှစ်မျိုးစလုံး) – ၁၆.၁% }}{{Legend|#B07400|ပြင်သစ် – ၂၁.၃%}}{{Legend|#F5F5DC|လူဦးရေကြဲပြန့်သော ဒေသ( ၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာလျှင် လူ ၀.၄ ဦး)}}&lt;/small&gt;''']]

အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားတို့သည် လူဦးရေ ၅၉.၇% နှင့် ၂၃.၂ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးတို့၏ ပထမ ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ် နှစ်ဘာသာစလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကား တစ်မျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြပြီး ၅၇.၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား တစ်မျိုးတည်း၊ ၂၂.၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပြင်သစ်ဘာသာ စကား တစ်မျိုးတည်းနှင့် ၁၇.၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးကို ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Highlights&quot;&gt;{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/as-sa/97-555/p1-eng.cfm|title=2006 Census: The Evolving Linguistic Portrait, 2006 Census: Highlights|publisher=Statistics Canada, {{Text|Dated 2006}}|accessdate=October 12, 2010}}&lt;/ref&gt; အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို ပထမဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုသော လူအုပ်စုမှာ လူဦးရေ၏ ၇၃.၀ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ၂၃.၆ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= Statistics Canada |url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/demo15-eng.htm|title=Population by knowledge of official language, by province and territory|year=2006|accessdate=May 26, 2012}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်ဘာသာစကား ချာတာ အရ ကွီးဗက်၏ ရုံးသုံးဘာသာ စကားကို ပြင်သစ်ဘာသာစကား အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Bourhis|first=Richard Y|author2=Montaruli, Elisa |author3=Amiot, Catherine E |title=Language planning and French-English bilingual communication: Montreal field studies from 1977 to 1997|journal=International Journal of the Sociology of Language|date=May 2007|issue=185|pages=187–224|doi=10.1515/IJSL.2007.031|volume=2007}}&lt;/ref&gt; ပြင်သစ်ဘာသာ စကား အသုံးပြုသော ကနေဒါနိုင်ငံသား များ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကွီးဗက်တွင် နေကြသော်လည်း အွန်တေးရီးယိုး၊ အယ်လဗားတား နှင့် မနီတိုဗာ တောင်ပိုင်းတို့တွင် သိသာထင်ရှားသော ပြင်သစ်စကားပြော လူဦးရေ ရှိသည်။ အွန်တေးရီးယိုးတွင် ကွီးဗက်ပြင်ပ၌ အများဆုံးသော ပြင်သစ်စကားပြော လူဦးရေ ရှိသည်။ နယူးဘရန်းဝစ်မှာ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား နှစ်မျိုးသုံးသော တစ်ခုတည်းသော ပြည်နယ် ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကားပြောသော လူနည်းစု အကေးဒီးယန်း ၃၃ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသည်။ အကေးဒီးယန်း လူမျိုးစုများမှာ နိုဗာစကိုးရှား၏ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ ကိပ်ဘရက်တန် ကျွန်းပေါ် နှင့် ပရင့်စ်အက်ဒွပ်ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်း နှင့် အနောက်ပိုင်းတို့တွင်လည်း နေထိုင်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hayday|first=Matthew|title=Bilingual Today, United Tomorrow: Official Languages in Education and Canadian Federalism|publisher=McGill-Queen's University Press|year=2005|page=49|url=http://books.google.com/books?id=3D6LPBGT59kC&amp;pg=PA49|isbn=978-0-7735-2960-1}}&lt;/ref&gt;

အခြားပြည်နယ်များတွင် ရုံးသုံးဘာသာစကား မသတ်မှတ်ထားပေ။ သို့သော်လည်း စာသင်ကျောင်းများ၊ တရားရုံးများနှင့် အခြားသော အစိုးရ ဌာနများတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စကား အပြင် ပြင်သစ်ဘာသာစကား ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ မနီတိုဗာ၊ အွန်တေးရီးယိုး နှင့် ကွီးဗက်တို့တွင် ဒေသဆိုင်ရာ တရားဥပဒေပြု လွှတ်တော်များ၌ အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ် နှစ်ဘာသာ စလုံးကို ပြောဆိုကြပြီး ဥပဒေများကိုလည်း နှစ်ဘာသာ စလုံးဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းကြသည်။ အွန်တေးရီးယိုးတွင် ပြင်သစ်ဘာသာစကားမှာ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် တစ်ခု ရှိသော်လည်း တွဲဖက်ရုံးသုံး ဘာသာစကား မဟုတ်ပေ။ &lt;ref&gt;{{cite book|last=Heller|first=Monica|title=Crosswords: language, education and ethnicity in French Ontario|year=2003|publisher=Mouton de Gruyter|isbn=978-3-11-017687-2|pages=72, 74}}&lt;/ref&gt; ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ဘာသာစကား ၁၁ မျိုးရှိပြီး ဒေသဆိုင်ရာသုံး အမျိုးကွဲ ၆၅ မျိုးမျှ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/89-589-x/4067801-eng.htm|title=Aboriginal languages|publisher=Statistics Canada|accessdate=October 5, 2009}}&lt;/ref&gt; ထိုဘာသာစကားများထဲတွင် ခရီး၊ အင်နွတ်တီတု နှင့် အိုဂျစ်ဘ်ဝေးတို့သာလျှင် ရေရှည်တည်တံနိုင်မည့် ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်သူ အများအပြား ရှိသည့် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Dickason1992&quot;&gt;{{cite book|author=Olive Patricia Dickason|title=Canada's First Nations: A History of Founding Peoples from Earliest Times|url=http://books.google.com/books?id=M5KhH8l1ldMC&amp;pg=PA419|year=1992|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-2439-1|page=419}}&lt;/ref&gt; အချို့သော ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့ သုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားများမှာ အနောက်မြောက်ဒေသတွင် တရားဝင် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Fettes|first=Mark|author2=Norton, Ruth|title=Aboriginal education: fulfilling the promise|url=https://archive.org/details/aboriginaleducat0000unse_w7s3|editor=Castellano, Marlene Brant; Davis, Lynne; Lahache, Louise|publisher=UBC Press|year=2001|page=[https://archive.org/details/aboriginaleducat0000unse_w7s3/page/39 39]|chapter=Voices of Winter: Aboriginal Languages and Public Policy in Canada|isbn=978-0-7748-0783-8}}&lt;/ref&gt; အင်နွတ်တီတုသည် နူနာဗု ဒေသတွင် အဓိက ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ထိုဒေသရှိ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၃ ခုထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။
&lt;ref&gt;{{cite book|last=Russell|first=Peter H|title=Unfinished constitutional business?: rethinking indigenous self-determination|editor=Hocking, Barbara|publisher=Aboriginal Studies Press|year=2005|page=180|chapter=Indigenous Self-Determination: Is Canada as Good as it Gets?|url=http://books.google.com/books?id=mxreMX_cf4EC&amp;pg=PA180|isbn=978-0-85575-466-2}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ် ကနေဒါ လူဦးရေ စာရင်းအရ ကနေဒါနိုင်ငံသား ၆.၈ သန်းတို့သည် ရုံးသုံးဘာသာစကား မဟုတ်သော ဘာသာစကားကို ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://canadaonline.about.com/od/statistics/a/languages-canada-2011-census.htm|title=What Languages Do Canadians Speak? Language Statistics From the 2011 Census of Canada|publisher=About.com: Canada Online|date=October 31, 2012|accessdate=November 26, 2012|archive-date=18 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121118171841/http://canadaonline.about.com/od/statistics/a/languages-canada-2011-census.htm}}&lt;/ref&gt; ရုံးသုံးဘာသာစကား မဟုတ်သော ဘာသာစကားများထဲမှ ပထမဘာသာ အဖြစ် အသုံးပြုကြသော ဘာသာစကားများမှာ တရုတ် (အဓိကအားဖြင့် ကန်တုံဘာသာ၊ ပြောဆိုသူ ၁,၀၇၂,၅၅၅ ဦး)၊ ပန်ချာပီ ဘာသာ (၄၃၀,၇၀၅ ဦး)၊ စပိန်ဘာသာ (၄၁၀,၆၇၀ဦး))၊ ဂျာမန်ဘာသာ (၄၀၉,၂၀၀ ဦး) နှင့် အီတလီဘာသာ (၄၀၇,၄၉၀ ဦး) တို့ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |publisher= Statistics Canada |url=http://www.statcan.gc.ca/tables-tableaux/sum-som/l01/cst01/demo11a-eng.htm|title=Population by mother tongue, by province and territory|date=January 2013|accessdate=July 4, 2013}}&lt;/ref&gt;

==ယဉ်ကျေးမှု==
[[File:Raven-and-the-first-men.jpg|thumb|ဘီလ်ရိတ်ဒ်၏ ၁၉၈၀ ခုနှစ် လက်ရာ ကျီးနက်ကြီးနှင့် ပထမလူ။ ကျီးနက်ကြီးသည် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ၏ ထင်ရှားသော ပုံရိပ်တစ်ခု ပင် ဖြစ်သည်။]]

ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် မှီတင်းနေထိုင်ရာ လူမျိုးစု အသီးသီးတို့၏ လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ရောနှောယှက်နွယ်ခြင်းကို အားပေးသည့် ပေါ်လစီများကို အခြေခံ ဥပဒေဖြင့် ကာကွယ်ပေးထားသည်။&lt;ref name=&quot;Dyck2011&quot;&gt;{{cite book|author=Rand Dyck|title=Canadian Politics|url=http://books.google.com/books?id=BUOoN8e5Ps0C&amp;pg=PA88|year=2011|publisher=Cengage Learning|isbn=978-0-17-650343-7|page=88}}&lt;/ref&gt; ကွီဗက်တွင်မူ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ မှာ ခိုင်မာပြီး ပြင်သစ်စကားပြောသူများက ကွီဗက်၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အင်္ဂလိပ်ကနေဒီယန် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မတူဘဲ သီးသန့်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=NtvKidOH9pgC&amp;pg=PA61|page=61|title=Political culture and constitutionalism: a comparative approach|first1=Daniel P|last1=Franklin|first2=Michael J|last2=Baun|publisher=Sharpe|year=1995|isbn=978-1-56324-416-2}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့်မူ ကနေဒါသည် ဘာသာရေး၊ ရှေးဦးနေထိုင်သူနှင့် လူမျိုးစု ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံ ရောစပ် အလှဆင်ထားသော ယဉ်ကျေးမှု ပန်းချီကားကြီး တစ်ချပ်နှင့် အလားသဏ္ဍန် တူသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Garcea|first=Joseph|author2=Kirova, Anna |author3=Wong, Lloyd |title=Multiculturalism Discourses in Canada|journal=Canadian Ethnic Studies|date=January 2009|volume=40|issue=1|pages=1–10|doi=10.1353/ces.0.0069}}&lt;/ref&gt; အများပိုင် ပိုက်ဆံဖြင့် ကျန်းမာရေးထောက်ပံ့ခြင်း၊  အခွန်အခနှုန်း မြင့်မားခြင်း၊ ငွေကြေး မညီမျှမှုကို ထိန်းညှိပေးခြင်း၊ သေဒဏ်ကို ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ ဆင်းရဲမွဲတေမှု ပပျောက်ရန် အလွန်အားထုတ် လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ လက်နက်ကိုင်ဆောင်မှုကို ချုပ်ထိန်းခြင်းနှင့် လိင်တူလက်ထပ်ခြင်းကို တရားဝင် ခွင့်ပြုခြင်း စသည်တို့မှာ ကနေဒါ၏ ယဉ်ကျေးမှု တန်ဖိုးများကို ညွှန်ပြနေသော အရာများပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book
|first1 =Darrell | last1 =Bricker |first2= John |last2 =Wright
|title =What Canadians think about almost everything
|url =https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric |publisher =Doubleday Canada
|year =2005
|isbn =978-0-385-65985-7
|pages=[https://archive.org/details/whatcanadiansthi0000bric/page/8 8]–28}}&lt;/ref&gt;

သမိုင်းကြောင်းအရ ကနေဒါယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ် နှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်။ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့သည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကား၊ အနုပညာ နှင့် ဂီတ တို့မှ တစ်ဆင့် ကနေဒါ၏ ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာကို ဆက်လက် လွှမ်းမိုးနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=GkAuYRVjlE8C&amp;pg=PA3|pages=3–6|title=Aboriginal peoples of Canada: a short introduction|first=Paul R|last= Magocsi|publisher= University of Toronto Press|year=2002|isbn=978-0-8020-3630-8}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါနိုင်ငံသား အများစုမှာ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်နွယ်နေသည်ကို တန်ဖိုးထားကြပြီး ကနေဒါနိုင်ငံအား နဂိုမူလကတည်းက ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောယှက်နွယ်နေရာ နေရာ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;bickerton&quot; /&gt; အမေရိကန်မှ မီဒီယာနှင့် ဖျော်ဖြေရေးတို့မှာ အင်္ဂလိပ် စကားပြောသော ကနေဒါ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် အဓိက နေရာ မရှိလျှင်ပင် လူကြိုက်များသည်ဟု ပြောနိုင်သည်။ အလားတူပင် ကနေဒါမှ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်များနှင့် ဖျော်ဖြေရေးသမားတို့မှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးတွင် အောင်မြင်ကြသည်။ ကနေဒါ၏ ထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် အတွက် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ၏ အစီအစဉ်များ၊ ဥပဒေများ အပြင် ကနေဒါ အသံလွှင့်ဌာန(CBC)၊ ကနေဒါ အမျိုးသား ရုပ်ရှင် ဘုတ်အဖွဲ့(NFB) နှင့် ကနေဒါ ရေဒီယို၊ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကော်မရှင် (CRTC)  အစရှိသော အဖွဲ့အစည်းများက ဝိုင်းဝန်းပံ့ပိုးကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |publisher=National Film Board of Canada |url=http://www.onf.ca/medias/download/documents/pdf/NFB_STRATEGIC_PLAN.pdf |title=Mandate of the National Film Board |year=2005 |accessdate=October 20, 2009 |archivedate=7 March 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307101026/http://www.onf.ca/medias/download/documents/pdf/NFB_STRATEGIC_PLAN.pdf }}&lt;/ref&gt;

[[File:The Jack Pine, by Tom Thomson.jpg|left|thumb|alt=Oil on canvas painting of a tree dominating its rocky landscape during a sunset.|ကနေဒါ အမျိုးသား ပန်းချီပြတိုက်တွင် စုဆောင်းထားသော ၁၉၁၆ ခုနှစ် ရေးဆွဲသည့် တွမ် သွန်မဆင် ၏ လက်ရာ ဂျက်ထင်းရူးပင်]]

ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အနုပညာလောကတွင် နိုင်ငံ၏ အကျော်ကြားဆုံး ပန်းချီဆရာ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြု ခြင်းခံရသော တွမ် သွန်မဆင် ကဲ့သို့သော ပန်းချီဆရာများနှင့် ခုနစ်ယောက် အဖွဲ့ ပန်းချီဆရာများမှာ ထင်ရှားသည်။ သွန်မဆင်သည် ကနေဒါ ရှုခင်းပန်းချီကားများကို ၎င်း သေဆုံးချိန် ၁၉၁၇ ခုနှစ် အသက် ၃၉ နှစ်တိုင်အောင် အလုပ်တစ်ခု အနေနှင့် ရေးဆွဲခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Brock|first=Richard|title=Envoicing Silent Objects: Art and Literature at the Site of the Canadian Landscape|journal=Canadian Journal of Environmental Education|year=2008|volume=13|issue=2|pages=50–61}}&lt;/ref&gt; ပန်းချီဆရာ ခုနှစ်ယောက် အဖွဲ့မှာမူ ဝိဉာဏ ဝါဒနှင့် အမျိုးသားရေး အတွက် ဦးတည်ချက်ထား ရေးဆွဲကြပြီး သူတို့၏ ခြားနားသော လက်ရာများကို ၁၉၂၀ မေလတွင် ပထမဆုံး ပြသခဲ့ကြသည်။ ခုနစ်ယောက် အဖွဲ့ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း အဖွဲ့၏ အိုင်ဒီယာများကို ဖော်ဆောင်ရာတွင် အဓိက တာဝန်ရှိသူများမှာ လောရင် ဟဲရစ်၊ အေ ဝိုင် ဂျက်ဆန်၊ အာသာ လစ်ဆမာ၊ ဂျေ အီး အိတ်ချ် မက်ဒေါ်နယ် နှင့် ဖရက်ဒရစ် ဗာလီ တို့ ၅ ဦး ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့အား ဖရန့် ဂျွန်စတန် နှင့် စီးပွားဖြစ် ရေးဆွဲသည့် ပန်းချီဆရာ ဖြစ်သော ဖရန်ကလင် ကာမိုက်ကယ်မှ များမကြာမီ အချိန်တွင် ဝင်ရောက် ပူးပေါင်းခဲ့သည်။ ၁၉၂၆ တွင် ပန်းချီဆရာ အေ ဂျေ ကက်ဆန်သည် အဖွဲ့တွင်းသို့ ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hill|first=Charles C|title=The Group of Seven&amp;nbsp;– Art for a Nation|publisher=National Gallery of Canada|year=1995|pages=15–21, 195|isbn=978-0-7710-6716-7}}&lt;/ref&gt; အဖွဲ့နှင့် ဆက်နွယ်နေသော အခြား ထင်ရှား ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးမှာ အယ်မလီ ကားရ် ဖြစ်ပြီး သူမမှာ ရှုခင်းပုံများနှင့် ပစိဖိတ် အနောက်မြောက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ ပုံများကို ရေးဆွဲရာတွင် လူသိများသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Newlands|first=Anne|title=Emily Carr|url=https://archive.org/details/emilycarrintrodu0000newl|publisher=Firefly Books|year=1996|pages=[https://archive.org/details/emilycarrintrodu0000newl/page/8 8]–9|isbn=978-1-55209-046-6}}&lt;/ref&gt; ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှစ၍ အိနွတ်တို့၏ အနုပညာ လက်ရာများကို ကနေဒါ အစိုးရမှ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်တော်များသို့ ပေးအပ်လေ့ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Stern2010&quot;&gt;{{cite book|author=Pamela R. Stern|title=Daily life of the Inuit|url=http://books.google.com/books?id=0y95_2m0pGUC&amp;pg=PA151|date=June 30, 2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-36311-5|page=151}}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါ ဂီတ အသိုင်းအဝိုင်းမှ နိုင်ငံတကာတွင် ကျော်ကြားသော တေးရေးဆရာများ၊ ဂီတပညာရှင်များ နှင့် တီးဝိုင်းကြီးများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=vtDhVXAkpxcC&amp;pg=PA95|title=The cultural industries in Canada: problems, policies and prospects|first= Michael |last=Dorland|page=95|publisher=J. Lorimer|year=1996|isbn=978-1-55028-494-2}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံအတွင်း တေးဂီတ ထုတ်လွှင့်ခြင်းကို စီအာရ်တီစီ မှ ကြီးကြပ်သည်။ ကနေဒါ အသံသွင်း အနုပညာနှင့် သိပ္ပံ အကယ်ဒမီမှ ကနေဒါ ဂီတဆု ဖြစ်သော ဂျူနိုဆုကို ပေးအပ်ပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ်မှ စတင် ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=IxVuSFLo8fAC&amp;pg=PA127|page=127|title=Canadian content, culture and the quest for nationhood|first=Ryan |last=Edwardson|publisher=University of Toronto Press|year=2008|isbn=978-0-8020-9759-0}}&lt;/ref&gt; မျိုးချစ်သီချင်းများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၂၀၀ ခန့်ကတည်းက ရှိခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှ မျိုးချစ်စိတ်မှ သီးခြား ပေါ်လွင်ထင်ရှားနေသော အမျိုးအစားကွဲ တစ်ခု ဖြစ်ကာ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေး အတွက် ဥပဒေ ရေးရာ ကြိုးပမ်းမှု ခြေလှမ်း မတိုင်မီ နှစ် ၅၀ ခန့်ကပင် ရှိခဲ့သည်။ အစောဆုံး ဖြစ်သော ရဲရင့်သည့် ကနေဒါနိုင်ငံသား သီချင်းကို ၁၈၁၂ တွင် ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Jortner2011&quot;&gt;{{cite book|author=Adam Jortner|title=The Gods of Prophetstown: The Battle of Tippecanoe and the Holy War for the American Frontier|url=http://books.google.com/books?id=l6whyXqA7BUC&amp;pg=PA217|year= 2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-976529-4|page=217}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတော် သီချင်းဖြစ်သော အို ကနေဒါ ကို ကွီဗက်၏ ဘုရင်ခံ ဖြစ်သော သီအိုဒိုး ရိုဘီတိုင်းမှ စိန့်ဂျင်း နှစ်ခြင်းနေ့ အတွက် ဦးစွာ ခွင့်ပြုပေးခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ တွင် တရားဝင် နိုင်ငံတော် သီချင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/o-canada/|title='O Canada'|publisher=Historica-Dominion|accessdate=November 27, 2013|archivedate=7 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107011720/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/o-canada/}}&lt;/ref&gt; ဂီတသံစဉ်ကို ဖွဲ့သီသူမှာ ကယ်လီဆာ လာဗဲလ်လီ ဖြစ်ပြီး ကဗျာဆရာ နှင့် တရားသူကြီး တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သော အဒေါ့ ဘာဆေး ရူသီယာ ၏ မျိုးချစ် ကဗျာ တစ်ပုဒ်ကို အခြေခံ ရေးဖွဲ့ ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ စာသားမှာ မူလက ပြင်သစ် ဘာသာဖြင့် ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၀၆ တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Hymne national du Canada
 |publisher=Canadian Heritage
 |date=June 23, 2008
 |url=http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/anthem-fra.cfm
 |accessdate=June 26, 2008
 |archive-date=29 January 2009
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129084708/http://www.pch.gc.ca/pgm/ceem-cced/symbl/anthem-fra.cfm
 }}&lt;/ref&gt;


[[File:Canada2010WinterOlympicsOTcelebration.jpg|right|thumb|alt=Hockey players and fans celebrating|၂၀၁၀ ဗန်ကူးဗား ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ကနေဒါ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ အသင်း အောင်ပွဲခံနေပုံ]]

ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အားကစား လှုပ်ရှားမှု သမိုင်းမှာ ၁၇၇၀ ခုနှစ်များမှ စတင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Henry Roxborough, &quot;The Beginning of Organized Sport in Canada&quot;, ''Canada'' (1975) 2#3 pp 30–43&lt;/ref&gt; ကနေဒါ၏တရားဝင် နိုင်ငံတော် အားကစားနည်းများမှာ ရေခဲပြင် ဟော်ကီ ကစားနည်းနှင့် လာခရော့စ် ကစားနည်း တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကနေဒါ၏ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသကြီး ရှစ်ခုထဲမှ ခုနစ်ခု ဖြစ်သော တိုရွန်တို၊ မွန်းထရီအော၊ ဗန်ကူးဗား၊ အော့တဝ၊ ကယ်လ်ဂရီ၊ အက်ဒမန်တန် နှင့် ဝင်နီပက် တို့တွင် နေရှင်နယ် ဟော်ကီ လိခ် ၏ အသင်းများ အသီးသီး ရှိကြပြီး ကွီဗက်မြို့တွင် ကွီဗက်နော်ဒစ် ဟူသော ဟော်ကီအသင်း ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၅ တွင် ကော်လိုရာဒိုသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည်။ အခြား လူကြည့်များသော အားကစားနည်းများမှာ ရေခဲပြင်တွင် ဒိုးပစ် ကစားရသော ကားလင်း အားကစားနည်း နှင့် ကနေဒါ ဘောလုံး ကစားနည်းတို့ ဖြစ်ကာ ကနေဒါ ဘောလုံးကို ကနေဒါ ဘောလုံး လိခ်တွင် ကြေးစား ကစားကြသည်။ ဂေါက်သီး၊ တင်းနစ်၊ ဘေ့စ်ဘောလ်၊ စကီး၊ ခရစ်ကက်၊ ဘော်လီဘော၊ ရက်ဂ်ဘီ ယူနီယံ၊ ဘောလုံး နှင့် ဘက်စကက်ဘော ကစားနည်းတို့ကို လူငယ်များ နှင့် အပျော်တမ်းကစားရာတွင် အများအပြား ကစားကြသော်လည်း ကြေးစားပြိုင်ပွဲများနှင့် ကလပ်အသင်းများမှာ များများစားစား မရှိပေ။ သို့သော်လည်း ကနေဒါတွင် ကြေးစား ဘေ့စ်ဘော အသင်း တိုရွန်တို ဘလူးဂျေးစ်၊ ကြေးစား ဘတ်စကက်ဘော အသင်း တိုရွန်တို ရက်ပ်တာ နှင့် အဓိက ဘောလုံးကလပ် ၃ ခု ဖြစ်သော တိုရွန်တို အက်ဖ်စီ၊ ဗန်ကူးဗား ဝှိုက်ကပ် အက်ဖ်စီ နှင့် မွန်းထရီအော အင်ပက် တို့ ရှိသည်။ ကနေဒါသည် ၁၉၀၀ ခုနှစ် အိုလံပစ် ကစားပွဲ စတင်သည့် အချိန်မှစ၍ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတိုင်း လိုလို တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ အဆင့်မြင့် အားကစားပွဲများ ဖြစ်သော ၁၉၇၆ နွေရာသီ အိုလံပစ်ကို မွန်းထရီအော မြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၈ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ကစားပွဲကို ကယ်လ်ဂရီမြို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ကမ္ဘာ့ ဘက်စကက်ဘော ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၊ ၂၀၀၇ အသက် ၂၀ အောက် ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပွဲ နှင့် ၂၀၁၀ ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် အားကစားပွဲတို့ကို ဗန်ကူးဗား မြို့ နှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလံဘီယာရှိ ဝစ်စလာ တို့တွင်လည်းကောင်း အိမ်ရှင်အဖြစ် အသီးသီး လက်ခံ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | publisher = The Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games | url = http://www.vancouver2010.com/ | title = Vancouver 2010 | year = 2009 | accessdate = October 20, 2009 | archivedate = 25 October 2009 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20091025194336/http://www.vancouver2010.com/ }}&lt;/ref&gt;

ကနေဒါ၏ နိုင်ငံတော် ပြယုဂ် သည် သဘာဝ၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ရှေးဦးနေထိုင်သူတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ပါဝင်သည်။ မေပယ်လ်ရွက်ကို ကနေဒါနိုင်ငံ၏ ပြယုဂ် အဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှာ ၁၈ ရာစု အစောပိုင်းမှ စတင်ခဲ့သည်။ မေပယ်လ်ရွက်ကို ယခု လက်ရှိနှင့် ယခင် ကနေဒါ အလံတို့ အပြင် ကနေဒါ၏ အမှတ်တံဆိပ် တို့တွင် အသုံးပြု ထားသည်။&lt;ref name=&quot;symbol1&quot;&gt;{{cite book | author=Canadian Heritage | title=Symbols of Canada | year=2002 | isbn=978-0-660-18615-3 | publisher=Canadian Government Publishing}}&lt;/ref&gt; အခြား ထင်ရှားသော ပြယုဂ်များမှာ ဘီဗာဖျံ၊ ကနေဒါ ငန်း၊ ရေဝမ်းဘဲ၊ သရဖူ၊ တော်ဝင် ကနေဒါ မြင်းစီး ပုလိပ်&lt;ref name=&quot;symbol1&quot;/&gt; နှင့် လတ်တလောတွင် တိုတန်ပိုးလ် ခေါ် ကိုယ်စားပြု အရုပ်များ ချယ်သထားရာ တိုင် နှင့် အိနွတ်ဆွတ် ရုပ်တုတို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Ruhl|first=Jeffrey|date=January 2008|title=Inukshuk Rising|journal=Canadian Journal of Globalization|volume=1|issue=1|pages=25–30}}&lt;/ref&gt; ကနေဒါ နိုင်ငံသုံး ငွေအကြွေစေ့များတွင် ထို အမှတ်အသားများကို ရိုက်နှိပ်ထားပြီး တစ်ဒေါ်လာ အကြွေစေ့တွင် ရေဝမ်းဘဲ ပုံကို လည်းကောင်း၊ ၅၀ ဆင့် အကြွေစေ့တွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကို လည်းကောင်း၊ နစ်ကယ် အကြွေစေ့တွင် ဘီဗာဖျံ ပုံကို လည်းကောင်းရိုက်နှိပ်ထားပြီး မေပယ်လ်ရွက်ပုံ ရိုက်နှိပ်ထားသော ပဲနိစေ့ကို ၂၀၁၃ တွင် သုံးစွဲခြင်းမှ ရပ်တန့်ခဲ့သည်။{{clear}}

== ကိုးကား ==
{{reflist|2}}

[[ကဏ္ဍ:ကနေဒါနိုင်ငံ| ]]
[[ကဏ္ဍ:မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:နေတိုး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ]]</text>
      <sha1>c72es24iqsquoful5ip4p6a9yk3f3kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တရုတ်ဘာသာစကား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8959</id>
    <revision>
      <id>1062770</id>
      <parentid>1056563</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1062770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16583" sha1="qoypz0e03efilj487518zi2bavaf4kb" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[စံမန်ဒရင်း (Standard Mandarin)|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[စံကန်တုံဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ ==

[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇချင်း တူညီသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အခက်အလက်များ ပြားထွက်လာပုံနှင့် ခွဲခြား၍မရပေ။&lt;ref&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. ''Language and Linguistics Compass'', 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော ရိုးရာလူသားစုများ (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. ''Nature'', 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]သည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများအဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
တရုတ်နွယ်အုပ်စုသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် စနစ် မပြည့်စုံသေးဟု ယူဆကြသည်။အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား (Middle Chinese)သည် ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သီချင်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ သုံးစွဲခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကွမ်တုံး (ယွဲ့) နှင့် ဟော့ကင်း (မင်နန်း) စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များ အများဆုံးကျန်ရှိနေသည်။မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ မြို့တော်သုံး ရုံးစကား (ကွမ်ဟွာ) အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းမန်ဒရင်စကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin/Putonghua) ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>qoypz0e03efilj487518zi2bavaf4kb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062772</id>
      <parentid>1062770</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1062772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16585" sha1="l1j954a3refihdf066acpra7q2ezmuh" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ဖြစ်ပေါ်ပုံ ==

[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇချင်း တူညီသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အခက်အလက်များ ပြားထွက်လာပုံနှင့် ခွဲခြား၍မရပေ။&lt;ref&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. ''Language and Linguistics Compass'', 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော ရိုးရာလူသားစုများ (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. ''Nature'', 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်။[[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအုပ်စု]]သည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများအဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။
တရုတ်နွယ်အုပ်စုသည် မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် စနစ် မပြည့်စုံသေးဟု ယူဆကြသည်။အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား (Middle Chinese)သည် ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သီချင်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ သုံးစွဲခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် ကွမ်တုံး (ယွဲ့) နှင့် ဟော့ကင်း (မင်နန်း) စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များ အများဆုံးကျန်ရှိနေသည်။မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ မြို့တော်သုံး ရုံးစကား (ကွမ်ဟွာ) အဖြစ် ပြောင်းလဲလာခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။
၁၉၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်းမန်ဒရင်စကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin/Putonghua) ကို ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>l1j954a3refihdf066acpra7q2ezmuh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062773</id>
      <parentid>1062772</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1062773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18152" sha1="f42a86ttt9ensxtb4l0oq91f2t8wgdi" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ ==
[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်နေသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အခက်အလက်များ ကွဲထွက်လာပုံနှင့် လုံးဝ ခွဲခြား၍ မရပေ။&lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. *Language and Linguistics Compass*, 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော ရိုးရာလူသားစုများ (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. *Nature*, 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများ]]အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

=== ၁။ ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား (Old Chinese) ===
ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကြေးကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် (Tones) စနစ် အပြည့်အစုံ မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ပုံစံကြမ်းအဖြစ်သာ ရှိသေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Baxter2014&quot;&gt;Baxter, William H., and Laurent Sagart (2014). *Old Chinese: A New Reconstruction*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၂။ အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား (Middle Chinese) ===
ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သုန်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ အသုံးပြုခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ ဤခေတ်တွင် အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး [[ကျဲ့ယွင် (Qieyun)]] ကဲ့သို့သော ရုန်းစကား အသံထွက်ကျမ်းများ ထွက်ပေါ်လာကာ စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ကန်တုံဘာသာစကား|ကန်တုံ (ယွဲ့)]] နှင့် [[မင်နန်းဘာသာစကား|ဟောက်ကင်း (မင်နန်း)]] စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များနှင့် သရိုဇ်များ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၃။ ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် စံမန်ဒရင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ [[ကွမ်ဟွာ (Mandarin)]] ခေါ် အရာရှိသုံး ရုံးစကားအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ 

၁၉၁၁ ခုနှစ် [[ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး]] နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒေသန္တရစကား ကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်း မန်ဒရင်းစကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin / Putonghua / Guoyu) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးနှင့် ပညာရေးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ramsey1987&quot;&gt;Ramsey, S. Robert (1987). *The Languages of China*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>f42a86ttt9ensxtb4l0oq91f2t8wgdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062774</id>
      <parentid>1062773</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1062774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18250" sha1="o8i3wvy39ayaasqgp84r0jdqgn7ddyh" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ ==
[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်နေသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အခက်အလက်များ ကွဲထွက်လာပုံနှင့် လုံးဝ ခွဲခြား၍ မရပေ။&lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. *Language and Linguistics Compass*, 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် [[ရှေးဟောင်း-တရုတ်-တိဘက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော လူ့အဖွဲ့အစည်း]] (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. *Nature*, 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများ]]အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

=== ၁။ ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား (Old Chinese) ===
ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကြေးကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် (Tones) စနစ် အပြည့်အစုံ မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ပုံစံကြမ်းအဖြစ်သာ ရှိသေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Baxter2014&quot;&gt;Baxter, William H., and Laurent Sagart (2014). *Old Chinese: A New Reconstruction*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၂။ အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား (Middle Chinese) ===
ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သုန်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ အသုံးပြုခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ ဤခေတ်တွင် အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး [[ကျဲ့ယွင် (Qieyun)]] ကဲ့သို့သော ရုန်းစကား အသံထွက်ကျမ်းများ ထွက်ပေါ်လာကာ စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ကန်တုံဘာသာစကား|ကန်တုံ (ယွဲ့)]] နှင့် [[မင်နန်းဘာသာစကား|ဟောက်ကင်း (မင်နန်း)]] စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များနှင့် သရိုဇ်များ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၃။ ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် စံမန်ဒရင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ [[ကွမ်ဟွာ (Mandarin)]] ခေါ် အရာရှိသုံး ရုံးစကားအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ 

၁၉၁၁ ခုနှစ် [[ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး]] နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒေသန္တရစကား ကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်း မန်ဒရင်းစကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin / Putonghua / Guoyu) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးနှင့် ပညာရေးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ramsey1987&quot;&gt;Ramsey, S. Robert (1987). *The Languages of China*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>o8i3wvy39ayaasqgp84r0jdqgn7ddyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062775</id>
      <parentid>1062774</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1062775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18213" sha1="7ccjxh8l9h9hxk5bzqbkudynmjy27wj" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ ==
[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်နေသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အခက်အလက်များ ကွဲထွက်လာပုံနှင့် လုံးဝ ခွဲခြား၍ မရပေ။&lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. *Language and Linguistics Compass*, 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကား|တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော လူ့အဖွဲ့အစည်း]] (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. *Nature*, 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] နှင့် အခြားသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများ]]အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

=== ၁။ ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား (Old Chinese) ===
ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကြေးကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် (Tones) စနစ် အပြည့်အစုံ မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ပုံစံကြမ်းအဖြစ်သာ ရှိသေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Baxter2014&quot;&gt;Baxter, William H., and Laurent Sagart (2014). *Old Chinese: A New Reconstruction*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၂။ အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား (Middle Chinese) ===
ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သုန်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ အသုံးပြုခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ ဤခေတ်တွင် အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး [[ကျဲ့ယွင် (Qieyun)]] ကဲ့သို့သော ရုန်းစကား အသံထွက်ကျမ်းများ ထွက်ပေါ်လာကာ စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ကန်တုံဘာသာစကား|ကန်တုံ (ယွဲ့)]] နှင့် [[မင်နန်းဘာသာစကား|ဟောက်ကင်း (မင်နန်း)]] စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များနှင့် သရိုဇ်များ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၃။ ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် စံမန်ဒရင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ [[ကွမ်ဟွာ (Mandarin)]] ခေါ် အရာရှိသုံး ရုံးစကားအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ 

၁၉၁၁ ခုနှစ် [[ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး]] နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒေသန္တရစကား ကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်း မန်ဒရင်းစကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin / Putonghua / Guoyu) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးနှင့် ပညာရေးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ramsey1987&quot;&gt;Ramsey, S. Robert (1987). *The Languages of China*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>7ccjxh8l9h9hxk5bzqbkudynmjy27wj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062776</id>
      <parentid>1062775</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1062776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18204" sha1="r1imcyns8nlvql8imfcp2dz4dy6gx0u" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ ==
[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်နေသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အခက်အလက်များ ကွဲထွက်လာပုံနှင့် လုံးဝ ခွဲခြား၍ မရပေ။&lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. *Language and Linguistics Compass*, 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ သို့မဟုတ် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကား|တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော လူ့အဖွဲ့အစည်း]] (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. *Nature*, 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] နှင့် အခြားသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများ]]အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

=== ၁။ ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား (Old Chinese) ===
ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကြေးကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် (Tones) စနစ် အပြည့်အစုံ မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ပုံစံကြမ်းအဖြစ်သာ ရှိသေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Baxter2014&quot;&gt;Baxter, William H., and Laurent Sagart (2014). *Old Chinese: A New Reconstruction*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၂။ အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား (Middle Chinese) ===
ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သုန်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ အသုံးပြုခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ ဤခေတ်တွင် အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး [[ကျဲ့ယွင် (Qieyun)]] ကဲ့သို့သော ရုန်းစကား အသံထွက်ကျမ်းများ ထွက်ပေါ်လာကာ စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ကန်တုံဘာသာစကား|ကန်တုံ (ယွဲ့)]] နှင့် [[မင်နန်းဘာသာစကား|ဟောက်ကင်း (မင်နန်း)]] စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များနှင့် သရိုဇ်များ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၃။ ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် စံမန်ဒရင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ [[ကွမ်ဟွာ (Mandarin)]] ခေါ် အရာရှိသုံး ရုံးစကားအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ 

၁၉၁၁ ခုနှစ် [[ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး]] နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒေသန္တရစကား ကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်း မန်ဒရင်းစကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin / Putonghua / Guoyu) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးနှင့် ပညာရေးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ramsey1987&quot;&gt;Ramsey, S. Robert (1987). *The Languages of China*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>r1imcyns8nlvql8imfcp2dz4dy6gx0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062781</id>
      <parentid>1062776</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1062781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18192" sha1="m02buvfg4mzmctq8pq187bs0beejwwr" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ ==
[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်နေသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အခက်အလက်များ ကွဲထွက်လာပုံနှင့် လုံးဝ ခွဲခြား၍ မရပေ။&lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. *Language and Linguistics Compass*, 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ နှင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကား|တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော လူ့အဖွဲ့အစည်း]] (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. *Nature*, 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည် အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] နှင့် အခြားသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများ]]အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

=== ၁။ ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား (Old Chinese) ===
ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကြေးကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် (Tones) စနစ် အပြည့်အစုံ မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ပုံစံကြမ်းအဖြစ်သာ ရှိသေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Baxter2014&quot;&gt;Baxter, William H., and Laurent Sagart (2014). *Old Chinese: A New Reconstruction*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၂။ အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား (Middle Chinese) ===
ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သုန်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ အသုံးပြုခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ ဤခေတ်တွင် အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး [[ကျဲ့ယွင် (Qieyun)]] ကဲ့သို့သော ရုန်းစကား အသံထွက်ကျမ်းများ ထွက်ပေါ်လာကာ စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ကန်တုံဘာသာစကား|ကန်တုံ (ယွဲ့)]] နှင့် [[မင်နန်းဘာသာစကား|ဟောက်ကင်း (မင်နန်း)]] စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များနှင့် သရိုဇ်များ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၃။ ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် စံမန်ဒရင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ [[ကွမ်ဟွာ (Mandarin)]] ခေါ် အရာရှိသုံး ရုံးစကားအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ 

၁၉၁၁ ခုနှစ် [[ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး]] နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒေသန္တရစကား ကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်း မန်ဒရင်းစကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin / Putonghua / Guoyu) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးနှင့် ပညာရေးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ramsey1987&quot;&gt;Ramsey, S. Robert (1987). *The Languages of China*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>m02buvfg4mzmctq8pq187bs0beejwwr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062784</id>
      <parentid>1062781</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1062784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18262" sha1="0wxtuxwa5dv67bpwxhfkianuj84opk1" xml:space="preserve">{{Short description|ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပြောဆိုသူအများဆုံး တရုတ်-တိဗက် မိသားစုဝင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားစုကြီး}}
{{Infobox language
| name          = တရုတ်ဘာသာစကား
| nativename    = {{lang|zh-Hans|汉语}} / {{lang|zh-Hant|漢語}} (''Hànyǔ'') သို့မဟုတ် {{lang|zh|中文}} (''Zhōngwén'')
| states        = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[စင်ကာပူ]]
| region        = [[အရှေ့အာရှ]] နှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]]
| ethnicity     = [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]
| speakers      = ၁.၃ ဘီလီယံကျော် (ကမ္ဘာ့မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူအများဆုံး) &lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.ethnologue.com/guides/most-spoken-languages |title=Most Spoken Languages in the World |publisher=Ethnologue |year=2023 |access-date=15 October 2026}}&lt;/ref&gt;
| date          = ၂၀၂၀ ခုနှစ်များ
| ref           = 
| familycolor   = Sino-Tibetan
| fam1          = [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်]]
| fam2          = [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ]] &lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press. pp. 1–3. ISBN 978-0521296878.&lt;/ref&gt;
| ancestor      = [[ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား|ရှေးဟောင်းတရုတ် (Old Chinese)]]
| ancestor2     = [[အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား|အလယ်ခေတ်တရုတ် (Middle Chinese)]]
| dia1          = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မန်ဒရင်း (Mandarin)]]
| dia2          = [[ဂျင်ဘာသာစကား|ဂျင် (Jin)]]
| dia3          = [[ဝူးဘာသာစကား|ဝူး (Wu)]]
| dia4          = [[ဂန်ဘာသာစကား|ဂန် (Gan)]]
| dia5          = [[ရှန်ဘာသာစကား|ရှန် (Xiang)]]
| dia6          = [[မင်ဘာသာစကားများ|မင် (Min)]]
| dia7          = [[ဟက္ကာဘာသာစကား|ဟက္ကာ (Hakka)]]
| dia8          = [[ကန်တုံဘာသာစကား|ယုအေ / ကန်တုံ (Yue)]]
| dia9          = [[ပိန်းဘာသာစကား|ပိန်း (Ping)]]
| dia10         = [[ဟွေကျိုးဘာသာစကား|ဟွေကျိုး (Huizhou)]]
| stand1        = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|စံမန်ဒရင်း (Putonghua / Guoyu)]]
| stand2        = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|စံကန်တုံ (Standard Cantonese)]]
| script        = [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|တရုတ်စာပေ]] - [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရှင်းစာ (Simplified)]], [[ရိုးရာ တရုတ်စာအက္ခရာ|ရိုးရာစာ (Traditional)]]&lt;br /&gt;အသံဖလှယ်စနစ်များ:&lt;br /&gt;[[ကျူရင် (Zhuyin)|ကျူရင် (Bopomofo)]]&lt;br /&gt;[[ပင်ယင် (Pinyin)|ပင်ယင် (Hanyu Pinyin)]]&lt;br /&gt;[[ရှောင်အာကျင်း (Xiao'erjing)|ရှောင်အာကျင်း (အာရဗီအခြေပြု)]]
| nation        = {{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား |မန်ဒရင်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ}}&lt;br /&gt;{{flag|စင်ကာပူ}}&lt;br /&gt;{{flag|ထိုင်ဝမ်}}
}}{{collapsible list |titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; |title = [[ကွမ်တုန်းဘာသာစကား|ကွမ်တုန်းကို ရုံးသုံးအဖြစ်သုံးစွဲသောဒေသများ:]]
|{{flag|ဟောင်ကောင်}}&lt;br /&gt;{{flag|မကာအို}}
}}
| agency        = နိုင်ငံတော် ဘာသာစကားနှင့် စာရေးစနစ် လုပ်ငန်းကော်မရှင် (တရုတ်ပြည်မကြီး)&lt;br /&gt;[[အမျိုးသား ဘာသာစကားကော်မတီ]] (ထိုင်ဝမ်)&lt;br /&gt;[[ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဗျူရို]] (ဟောင်ကောင်)&lt;br /&gt;[[မန်ဒရင်းမြှင့်တင်ရေးကောင်စီ]] (စင်ကာပူ)
| iso1          = zh
| iso2b         = chi
| iso2t         = zho
| iso3          = zho
| image         = Chineselanguage.svg
| map           = New-Map-Sinophone World.PNG
| mapcaption    = ကမ္ဘာပေါ်တွင် တရုတ်ဘာသာစကား ပြောဆိုသုံးစွဲမှု ပြန့်နှံ့နေပုံ မြေပုံ
}}

'''တရုတ်ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Chinese / Sinitic languages}}; တရုတ်: {{lang|zh-Hans|汉语 / 中文}}) ဆိုသည်မှာ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]တို့ ပြောဆိုသုံးစွဲကြသော၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အဓိက ပင်မအုပ်စုဖြစ်သော &quot;တရုတ်နွယ် ဘာသာစကားများ&quot; အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt; 

ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၁၆% ခန့် (၁.၃ ဘီလီယံကျော်) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲတစ်ခုခုကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုကြသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Ethnologue2023&quot; /&gt; တရုတ်ဘာသာစကား၏ အဓိက ထူးခြားချက်မှာ အချင်းချင်း စကားပြောဆိုရာ၌ အသံထွက်နှင့် ဒေသန္တရစကားများ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် အလွယ်တကူ နားမလည်နိုင်သည်အထိ ကွဲပြားသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲ များစွာ ရှိနေသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် အတူတကွ တူညီသော [[တရုတ်စာအရေးအသားစနစ်|စာရေးသားပုံ]] ဖြင့် တစ်ခုတည်းအဖြစ် ချိတ်ဆက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot; /&gt;

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာပုံ ==
[[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ]] ၏ သမိုင်းကြောင်းကို လေ့လာရာတွင် ၎င်းနှင့် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ အနီးစပ်ဆုံး ဆက်နွှယ်နေသော ကမ္ဘာ့ဒုတိယအကြီးဆုံး ဘာသာစကားမိသားစုကြီးဖြစ်သည့် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီး]] ၏ အခက်အလက်များ ကွဲထွက်လာပုံနှင့် လုံးဝ ခွဲခြား၍ မရပေ။&lt;ref name=&quot;Handel2008&quot;&gt;Handel, Zev (2008). &quot;What is Sino-Tibetan?&quot;. *Language and Linguistics Compass*, 2(3), 422–441.&lt;/ref&gt;

သမိုင်းဘာသာစကားဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၅၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့် (ဘီစီ ၄၀၀၀ ဝန်းကျင်) က [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်း]] မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း ဒေသ နှင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]တစ်ဝိုက်တွင် [[ရှေးဦး-တရုတ်-တိဘက်ဘာသာစကား|တရုတ်-တိဗက် ဘုံဘာသာစကားပြော လူ့အဖွဲ့အစည်း]] (Proto-Sino-Tibetan speakers) တည်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Zhang2019&quot;&gt;Zhang, Menghan, et al. (2019). &quot;Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China&quot;. *Nature*, 569, 112–115.&lt;/ref&gt; ၎င်းရှေးဦးလူသားစုကြီးသည် ကာလကြာလာသည်နှင့်အမျှ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အဓိက အုပ်စုကြီး နှစ်စုအဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့ကြသည် အချို့မှာအနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တောင်တန်းများအတိုင်း ရွှေ့ပြောင်းသွားကြပြီး ယနေ့ခေတ် [[တိဗက်ဘာသာစကားများ|တိဗက်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|ဗမာ]] နှင့် အခြားသော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားစကားများ]]အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။အုပ်စုတစ်ခုမှာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် အရှေ့ဘက်လွင်ပြင်များသို့ ဆက်လက်အခြေစိုက်ကာ သမိုင်းတင် &quot;ရှေးဦးတရုတ်စကား&quot; (Old Chinese) အဖြစ် သီးသန့်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်။

=== ၁။ ရှေးဟောင်းတရုတ်ဘာသာစကား (Old Chinese) ===
ရှန်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်း (ဘီစီ ၁၁ ရာစု) ရှိ လိပ်ခွံကျောက်စာများနှင့် ကြေးကျောက်စာများမှစ၍ ဟန်မင်းဆက် (အေဒီ ၃ ရာစု) အထိ ပြောဆိုခဲ့သော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ အနည်းငယ် လွတ်လပ်ပြီး၊ ယနေ့ခေတ် တရုတ်စကားကဲ့သို့ အသံအနိမ့်အမြင့် (Tones) စနစ် အပြည့်အစုံ မပေါ်ပေါက်သေးဘဲ ပုံစံကြမ်းအဖြစ်သာ ရှိသေးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;Baxter2014&quot;&gt;Baxter, William H., and Laurent Sagart (2014). *Old Chinese: A New Reconstruction*. Oxford University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၂။ အလယ်ခေတ် တရုတ်ဘာသာစကား (Middle Chinese) ===
ဆွေမင်းဆက်၊ တန်မင်းဆက်နှင့် သုန်းမင်းဆက် (အေဒီ ၆ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု) အထိ အသုံးပြုခဲ့သော စကားဖြစ်သည်။ ဤခေတ်တွင် အသံထွက်စနစ်များ ပိုမိုစနစ်ကျလာပြီး [[ကျဲ့ယွင် (Qieyun)]] ကဲ့သို့သော ရုန်းစကား အသံထွက်ကျမ်းများ ထွက်ပေါ်လာကာ စာပေကဗျာများတွင် အလွန်ခေတ်စားခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ် [[ကန်တုံဘာသာစကား|ကန်တုံ (ယွဲ့)]] နှင့် [[မင်နန်းဘာသာစကား|ဟောက်ကင်း (မင်နန်း)]] စကားတို့တွင် အလယ်ခေတ်တရုတ်စကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်အကြွင်းအကျန်များနှင့် သရိုဇ်များ အများဆုံး ကျန်ရှိနေသေးသည်။&lt;ref name=&quot;Norman1988&quot;&gt;Norman, Jerry (1988). *Chinese*. Cambridge University Press.&lt;/ref&gt;

=== ၃။ ခေတ်သစ်တရုတ်ဘာသာစကားနှင့် စံမန်ဒရင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ===
မင်မင်းဆက်နှင့် ချင်းမင်းဆက်ကာလများတွင် မြောက်ပိုင်းဒေသသုံးစကားကို အခြေခံ၍ [[ကွမ်ဟွာ (Mandarin)]] ခေါ် အရာရှိသုံး ရုံးစကားအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ 

၁၉၁၁ ခုနှစ် [[ဆင်ဟိုင်းတော်လှန်ရေး]] နောက်ပိုင်းတွင် တရုတ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ ဒေသန္တရစကား ကွဲပြားမှုများကို ကျော်လွန်ကာ ဘာသာစကားတစ်ခုတည်းဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ရန် [[မန်ဒရင်းဘာသာစကား|မြောက်ပိုင်း မန်ဒရင်းစကား]]ကို အခြေခံ၍ &quot;စံပြတရုတ်စကား&quot; (Standard Mandarin / Putonghua / Guoyu) ကို တရားဝင် ရုံးသုံးနှင့် ပညာရေးသုံး ဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Ramsey1987&quot;&gt;Ramsey, S. Robert (1987). *The Languages of China*. Princeton University Press.&lt;/ref&gt;

== ဘာသာစကား အုပ်စုခွဲခြားခြင်း ==
တရုတ်ဘာသာစကား (Sinitic) အုပ်စုကြီးကို ၎င်းတို့၏ အသံထွက်နှင့် ဒေသအလိုက် ပညာရှင်များက အဓိက မဟာဘာသာစကားအုပ်စုကြီး (၇) ခု (သို့မဟုတ် ၁၀ ခု) အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်-&lt;ref&gt;Ramsey, S. Robert (1987). ''The Languages of China''. Princeton University Press. pp. 87–90.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ဘာသာစကားအုပ်စု !! တရုတ်အမည် !! အဓိကပြောဆိုရာဒေသ !! လူဦးရေ (သန်း) !! ထင်ရှားသော မျိုးကွဲများ
|-
| '''မန်ဒရင် (Mandarin)''' || 官话 (Guanhua) || တရုတ်ပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်း || ၉၆၀ ခန့် || စံပြတရုတ်စကား (Putonghua)၊ ထိုင်ဝမ်မန်ဒရင်
|-
| '''ဝူ (Wu)''' || 吴语 (Wuyu) || ရှန်ဟိုင်း၊ ကျဲ့ကျန်းပြည်နယ် || ၈၀ ခန့် || ရှန်ဟိုင်းစကား
|-
| '''ယွဲ့ / ကန်တုံ (Yue)''' || 粤语 (Yueyu) || ကွမ်တုန်းပြည်နယ်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို || ၈၅ ခန့် || စံပြကန်တုံစကား (Cantonese)
|-
| '''မင် (Min)''' || 闽语 (Minyu) || ဖူကျန့်ပြည်နယ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အရှေ့တောင်အာရှ || ၇၅ ခန့် || ဟော်ကီယန်စကား (Hokkien)၊ တယိုချူးစကား (Teochew)
|-
| '''ရှန်း (Xiang)''' || 湘语 (Xiangyu) || ဟူနန်ပြည်နယ် || ၃၈ ခန့် || ချန်ရှားစကား
|-
| '''ဟတ်ကာ (Hakka)''' || 客家话 (Kejiaha) || ဖူကျန့်၊ ကွမ်တုန်းတောင်ပိုင်း၊ ပြည်ပရောက်တရုတ် || ၄၅ ခန့် || စကစကား (မြန်မာပြည်အခေါ်)
|-
| '''ကန့် (Gan)''' || 赣语 (Ganyu) || ကျန်းရှီးပြည်နယ် || ၂၂ ခန့် || နန်ချန်းစကား
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား]]</text>
      <sha1>0wxtuxwa5dv67bpwxhfkianuj84opk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တရုတ် အက္ခရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11204</id>
    <revision>
      <id>1062764</id>
      <parentid>874985</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1062764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7685" sha1="d9jgxex9qe3a14jyg66vpn3fyoo6er4" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name = ဟန်ဇိ
| native_name = {{lang|zh|漢字}} (သမားရိုးကျ)&lt;br /&gt;{{lang|zh|汉字}} (အလွယ်ရေး)
| sample = Hanzi.svg
| type = [[လိုဂိုဂရပ်ဖစ် အက္ခရာစနစ်|လိုဂိုဂရပ်ဖစ် အက္ခရာစနစ် (Logographic)]]
| caption = ဝဲဘက်တွင် သမားရိုးကျ စာလုံးနှင့် ယာဘက်တွင် အလွယ်ရေး စာလုံး (ဟန်ဇိ)
| languages = [[တရုတ်ဘာသာစကား|တရုတ်]]၊ [[ဂျပန်ဘာသာ|ဂျပန်]]၊ [[ကိုရီးယားဘာသာ|ကိုရီးယား]] (ဟန်ဂျာ)
| time = ဘီစီ ၁၃၀၀ ခန့် (အရိုးစာများ) – ယခု
| fam1 = [[အိုရာကဲလ် ဘုန်း စာလုံးပုံစံ]]
| fam2 = [[စည်းတံဆိပ် စာလုံးပုံစံ]]
| fam3 = [[ကလေရီကလ် စာလုံးပုံစံ]]
| fam4 = [[ပုံမှန် စာလုံးပုံစံ]]
| children = [[ခန်းဂျီး]]၊ [[ဟန်ဂျာ]]၊ [[Chữ Hán]]
| iso15924 = Hani
}}

'''ဟန်ဇိ''' ({{zh|s=汉字|t=漢字|first=t|p='''ဟန်ဇိ'''|l=ဟန်စာလုံးများ|w=han4 tzŭ4|j='''hon3 zi6'''}}) သည် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့တွင် စာပေ အရေးအသား၌ အသုံးပြုသည့် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန် စာလုံးများ ဖြစ်သည်။ ကိုရီးယားတွင် အနည်းငယ် အသုံးပြုပြီး ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင်မူ ယခင်က အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရုတ်တွင် 'ဟန်ဇီ'၊ ဂျပန်တွင် ‘[[ခန်းဂျီး]]’၊ ကိုရီးယားတွင် ‘[[ဟန်ဂျာ (ကိုရီးယား ဟန်ဇီ)|ဟန်ဂျာ]]’ နှင့် ဗီယက်နမ်တွင် ‘ဟန်တု’ ဟု အသီးသီး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အသံထွက် မတူကြသည့်အပြင် အချို့စာလုံးမှာ အဓိပ္ပာယ် ကွဲလွဲမှုများလည်း ရှိသည်။ ဥပမာ '''湯''' သည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် ဟင်းချိုရည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ရေချိုးရန် ရေပူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 

တရုတ်စာလုံးများသည်လည်း လက်ရှိအသုံးပြုနေဆဲ ရှေးအကျဆုံး အရေးအသားများထဲတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kwintessential.co.uk/articles/article/China/Chinese-Writing-Symbols/1651|title=Chinese Writing Symbols|publisher=Kwintessential|accessdate=2010-03-20|archivedate=27 March 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100327044042/http://www.kwintessential.co.uk/articles/article/China/Chinese-Writing-Symbols/1651}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.artintern.net/index.php/news/main/html/1/1101|title=History of Chinese Writing Shown in the Museums|publisher=CCTV online|accessdate=2010-03-20|archivedate=21 November 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091121182948/http://en.artintern.net/index.php/news/main/html/1/1101}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.everything.com/journey-east-asia/|title=Journey to East Asia|publisher=Everything.com, F+W Media|author=Jane P. Gardner &amp; J. Elizabeth Mills|accessdate=2010-03-20|archive-date=25 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425153510/http://www.everything.com/journey-east-asia/}}&lt;/ref&gt; အစောဆုံးအနေဖြင့် ဘီစီ ၁၃၀၀ ခန့်က ရှေးဟောင်း အရိုးစာများတွင် တွေ့ရှိရသည်။ 

== သမားရိုးကျနှင့် အလွယ်ရေး စာလုံးများ ==
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] ထူထောင်ပြီးနောက် အလွယ်ရေး စာလုံးများကို ရုံးသုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ချိန်မှစ၍ ယနေ့တွင် တရုတ်စာ ရေးသားနည်း နှစ်မျိုး ရှိလာခဲ့သည်။ရိုးရာစာလုံးများကို [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဟောင်ကောင်]]နှင့် [[မကာအို]]တို့တွင် ဆက်လက် သုံးစွဲလျက် ရှိသည်။ရိုးရှင်း စာလုံးများ ကို တရုတ်ပြည်မကြီးအပြင် [[စင်ကာပူနိုင်ငံ|စင်ကာပူ]]၊ [[မလေးရှား]]နှင့် အခြားသော [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နိုင်ငံများတွင် သုံးစွဲကြသည်။ လက်ရှိ [[ကုလသမဂ္ဂ]]တွင် အသုံးပြုသည့် ရုံးသုံးဘာသာ ၆ မျိုးတွင် ပါဝင်သည့် တရုတ်စာလုံးမှာ အလွယ်ရေး စာလုံးပင် ဖြစ်သည်။

== စာလုံးအရေအတွက်နှင့် အသုံးပြုမှု ==
၁၇၁၆ ခုနှစ်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ‘ခန်းရှီး အဘိဓာန်’တွင် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသော တရုတ်စာလုံး အရေအတွက် ၄၇,၀၃၅ ခန့် ရှိသော်လည်း အများစုမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် စုဆောင်းထားသည့် စာလုံးများ ဖြစ်ကာ ယနေ့ခေတ်တွင် အသုံးနည်းသော မူကွဲစာလုံးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်များအရ တရုတ်စာကို နေ့စဉ်လူမှုဘဝတွင် ရေရေလည်လည် နားလည်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် စာလုံးအရေအတွက် ၃,၀၀၀ မှ ၄,၀၀၀ ခန့် တတ်မြောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု သိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.asiasociety.org/education-learning/world-languages/chinese-language-initiatives/chinese-writing|title=Chinese Writing|author=Norman, Jerry|year=2008|accessdate=2009-08-17}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ် စာရေးသားနည်းစနစ်]]</text>
      <sha1>d9jgxex9qe3a14jyg66vpn3fyoo6er4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇီဇဝါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11504</id>
    <revision>
      <id>1062762</id>
      <parentid>812605</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8529" sha1="90oiaqu0azdkcl91q3bohjj01b796pt" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Gardenia jasminoides flower Argentina.jpg
|genus = Gardenia
|species = jasminoides
|authority = [[:en:John Ellis (naturalist)|J.Ellis]]
|synonyms_ref = &lt;ref name=PoWo&gt;{{cite web |url=http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:751073-1#synonyms |title=''Gardenia jasminoides'' J.Ellis |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=4 December 2020 |archive-date=13 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813211526/http://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:751073-1#synonyms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|synonyms = {{collapsible list|
*''Jasminum capense'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Gardenia angustifolia'' &lt;small&gt;G.Lodd.&lt;/small&gt;
*''Gardenia augusta'' &lt;small&gt;[[:en:Elmer Drew Merrill|Merr.]]&lt;/small&gt;
*''Gardenia augusta'' f. ''shanpinensis'' &lt;small&gt;F.C.Ho&lt;/small&gt;
*''Gardenia florida'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
*''Gardenia grandiflora'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
*''Gardenia grandiflora'' &lt;small&gt;Siebold ex Zucc.&lt;/small&gt;
*''Gardenia jasminoides'' f. ''kueishanensis'' &lt;small&gt;F.C.Ho&lt;/small&gt;
*''Gardenia jasminoides'' f. ''longicarpa'' &lt;small&gt;Z.M.Xie &amp; M.Okada&lt;/small&gt;
*''Gardenia longisepala'' &lt;small&gt;(Masam.) Masam.&lt;/small&gt;
*''Gardenia pictorum'' &lt;small&gt;Hassk.&lt;/small&gt;
*''Gardenia radicans'' &lt;small&gt;Thunb.&lt;/small&gt;
*''Genipa florida'' &lt;small&gt;(L.) Baill.&lt;/small&gt;
*''Genipa grandiflora'' &lt;small&gt;(Lour.) Baill.&lt;/small&gt;
*''Genipa radicans'' &lt;small&gt;(Thunb.) Baill.&lt;/small&gt;
*''Mussaenda chinensis'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
*''Warneria augusta'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
}}}}

'''ဇီဇဝါပင်''' သည် ပန်းပင်ဖြစ်၏။ ဇီဇဝါပန်းသည် အနံ့မွှေး၍ အဖြူ သို့မဟုတ် လိမ်မော်ရောင် ရှိသည်။ ဇီဇဝါ ပန်းအနံ့သည် စပယ်ပန်းအနံ့နှင့်တူ၏။ ဇီဇဝါပန်းသည် နွမ်းပြီး ဝါသွားတဲ့ အချိန်ထိတိုင်အောင် မွှေးပျံ့သည့် ရနံ့ ရှိသည်။ ပွင့်ဖတ်များသည် နူးညံ့၍ အရောင်တောက်ပ၏။ အပွင့်၌ အထပ်နှစ်ထပ်ရှိတတ်သည်။ ဇီဇဝါပင်သည် အပူပိုင်း သို့မဟုတ် အပူလျော့ပိုင်းများ  တွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိ၏။ အမြဲတမ်းစိမ်းနေသည့် ဇီဇဝါပန်းပင်သည် ချုံပုတ်မျိုး ဖြစ်ပြီး နေအပူကို ခံနိုင်စွမ်းရှိသော  အပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်အမည် gardenia လို့ခေါ်တွင်ပြီး cape jasmine ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။

== မူလဇာတိ ==
ဇီဇဝါ၏ရုက္ခဗေဒအရ Gardenia jasminoides 'ရူဗီအေစီအီး'မျိုးရင်း  ဖြစ်သည်။ ဇီဇဝါ၏ မူလဇာတိနေရာသည် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်၊ဂျပန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဇီဇဝါပန်း၏  ဇာတိနေရာမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မဟုတ်သော်လည်းပဲ ၁၈ရာစုက အမေရိကန်လူမျိုး ဆေးပညာရှင် Dr. Alexander Garden ၏အမည်ကို အစွဲပြုကာ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့အခါမှာတော့ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဇီဇဝါမျိုးစိတ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ခန့်ရှိနေပါပြီ။ ဇီဇဝါပန်းပင်များကို တရုတ်နိုင်ငံ ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ၊ ပူနွေးစွတ်စိုတဲ့ ရာသီဥတု ရှိသော အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများ ၊ ပစိဖိတ် ကျွန်းများ နှင့် တောင်အာဖရိက တိုက်နိုင်ငံများမှာ တွေ့ရသည်။

== ပေါက်ရောက်ပုံ ==
[[File:Gardenia jasminoides 'Kimura Shikazaki' Foliage.JPG|thumb|right|ဇီဇဝါဖူး]]
ဇီဇဝါပန်းပင်သည် အပူချိန် ၆၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် ( ၂၉.၆ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်) အနည်းဆုံးလိုအပ်ပြီး နေရောင်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ပါသည်။ အရွက်တွေက ဘဲဥပုံဖြစ်ပြီး တောက်ပတဲ့ အစိမ်းရောင်ရှိသည်။ အပင်က ၂ပေမှ ၈ ပေအထိ မြင့်ပြီး ကိုင်းဖြတ် မျိုးပွားယူနိုင်သည်။ စွတ်စိုပြီး ရေစီးရေလာ ကောင်းမွန်တဲ့ မြေဆီလွှာမျိုးကို နှစ်သက်ပြီး pH ၅.၀ နှင့် ၆.၀ အတွင်းရှိသည့် မြေဆီလွှာကို နှစ်သက်ပါသည်။ မြေကြီးတွင် ချစိုက်၍သော်လည်းကောင်း ၊ ပန်းအိုးတွင်းမှာသော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးနိုင်ပါတယ်။ မြေကြီးချ စိုက်ပျိုးလျှင်တော့ ချုံပုတ်သဖွယ်ကြီးထွားမြန်ပါသည်။

== ထူးခြားချက် ==
ဇီဇဝါပန်းသည် အဖြူရောင်ရှိပြီး နွမ်းသွားလျှင် အဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်။ နွမ်းပြီး အဝါရောင် ဖြစ်သွားသည့်တိုင်အောင် မွှေးရနံ့ ပျက်ပြယ်သွားခြင်း မရှိပေ။ အနောက်နိုင်ငံများမှာတော့ ဇီဇဝါပန်းကို ပန်းအလှပြင်ဆင်ခြင်း နဲ့ မင်္ဂလာပွဲများမှာ အသုံးပြုကြသည်။ ဇီဇဝါပန်းကို အသုံးပြုခြင်း ၊ ဆောင်ခြင်းဖြင့် လုံခြုံစိတ်ချနွေးထွေးမှုရှိသည်ဟု့ အယူရှိကြသည်။ ဇီဇဝါပန်း၏ အခြား အဓိပ္ပာယ်ကတော့ လှို့ဝှက်အချစ် ဖြစ်ပြီး မိန်းကလေးတစ်ဦးအား ဇီဇဝါပန်းပွင့်ကို လက်ဆောင်ပေးခြင်းဟာ အဲဒီ မိန်းကလေးက ချစ်စရာကောင်းတယ်လို့ ညွှန်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ အဝါရောင်ဇီဇဝါသီးများ 
ကို တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဂျပန်ပြည်တို့တွင် ဆေးဆိုးရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ နှစ်ထပ်ပန်းပွင့်ကြီးများ ပွင့်သော ဇီဇဝါပင်မျိုးများသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုအပင်မျိုးများကို 'မစ်စထရီ' 
နှင့် 'ဗဲလမွန့်'ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဥယျာဉ်ပန်းခြံပင်များ]]
[[Category:ပန်းများ]]</text>
      <sha1>90oiaqu0azdkcl91q3bohjj01b796pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နေတိုး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13506</id>
    <revision>
      <id>1062794</id>
      <parentid>1046557</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:54:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59477-25</username>
        <id>150609</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များချီးမြှင့်ခံရခြင်း */</comment>
      <origin>1062794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19199" sha1="4pem09ozvz6pmpqteuaymb8ikh9lf2o" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                    = စည်သူနေတိုး
| image                   =Nay Toe (cropped).jpg 
| caption                 =နေတိုး ၂၀၁၀
| Landscape               = 
| birth_name              = နေလင်းအောင်
| birth_date              = {{birth date and age |1981|9|9|31|}}
| birth_place             = [[တောထူရွာ|တောထူရွာ]] [[မာန်အောင်မြို့]]၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]
| death_date              = 
| death_place             = 
| restingplace            = 
| restingplacecoordinates = 
| othername               = ဇင်မင်း၊ ညီတိုး၊ ဟိန်းဇော်၊ ကိုလတ် 
| occupation              = သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်၊ ဟာသပညာရှင်၊ အဆိုတော်
| spouse                  = {{marriage|သဲစုမြတ်ရွှေ|2022}}
| partner                 = 
| children                = သား ဂုဏ်ရှိန်တိုး
| religion                = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| parents                 = ဦးအောင်သန်း + ဒေါ်သန်းမြိုင်
| relatives               = အစ်ကို ဇော်လင်းအောင်၊ ညီ [[မင်းသွေး]] (နေမင်းအောင်)၊ ညီမ စုမွန်အောင်
| influences              = 
| influenced              = 
| awards                  = [[File:အကယ်ဒမီ.gif|10px]] [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|အ​ကောင်းဆုံး အမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု]] (၂၀၀၉၊ ၂၀၁၅၊ ၂၀၁၇၊ ၂၀၂၄)၊ [[Star Awards ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု|Star Awards]] (၂၀၁၈) Myanmar Pride Award 2019 Best In Film}}
'''နေတိုး''' ခေါ် နေလင်းအောင် သည် [[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|(မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရ]])မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ နေတိုးကို ၉ ရက်နေ့ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၁ ခုနှစ် တွင်  ဦးအောင်သန်း နှင့် ဒေါ်သန်းမြိုင်တို့မှ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] [[မာန်အောင်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ နာမည်ရင်းမှာ နေလင်းအောင် ဖြစ်သည်။ မွေးချင်းသုံးယောက်ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အစ်ကို ဇော်လင်းအောင်၊ ညီ သရုပ်ဆောင် [[မင်းသွေး]] (နေမင်းအောင်)၊ ညီမ စုမွန်အောင် တို့ဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။

== အစောပိုင်းဘဝ ==
နေတိုးကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးအောင်သန်း အမိ ဒေါ်သန်းမြိုင်တို့က ရခိုင်ပြည်နယ် [[မာန်အောင်မြို့နယ်]] [[တောထူရွာ]] တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ နာမည်ရင်းမှာ နေလင်းအောင်ဖြစ်သည်။ မွေးချင်း​လေးယောက်အနက် ဒုတိယ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်။

== အနုပညာအသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ==
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး YIIK မော်ဒယ်အေဂျင်စီ ကိုတက်ရောက်ခဲ့သည်။ မော်ဒယ်ပြိုင်ပွဲအချို့တွင် ဆုအချို့ ရရှိခဲ့သည်။ မော်ဒယ်အဖြစ် အလုပ်လုပ်စဉ် သူ၏ အနုပညာနာမည်မှာ ဇင်မင်း ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်ဘဝက သူ၏ ရည်မှန်းချက်မှာ အဆိုတော်နှင့် တေးရေးဖြစ်ရန် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ခုနှစ်က သူ၏ သီချင်းခွေတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သော်လည်း လူသိမများခဲ့ပေ။ ထိုကာလတွင် ပထမဆုံးရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။

နေတိုးသည် ဒါရိုက်တာ မောင်မျိုးမင်း(ရင်တွင်းဖြစ်)၏ နှင်းဆီအငြိမ့်အဖွဲ့ဝင် လူရွှင်တော် တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ နှင်းဆီသခင်၊ နှင်းဆီရင်ခွင်၊ နှစ်သစ်နှင်းဆီ၊ ထာဝရနှင်းဆီ၊ ညီညွတ်ခြင်းနှင်းဆီ၊ ရတနာပုံနှင်းဆီ၊ နှင်းဆီပဝါခြုံတဲ့လက်၊ နှင်းဆီလှေ အစရှိသဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။
[[File:Eternal_Rose_Anyient.jpg|220x124px|thumb|right|alt=Nay Toe|ထာဝရ နှင်းဆီ]]

နေတိုးသည် ၂၀၀၉၊ ၂၀၁၅၊ ၂၀၁၇၊ ၂၀၂၄ ခုနှစ်များတွင် အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် တွင် Star Awards (ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု) ရရှိခဲသည်။ Myanmar Pride Award 2019 Best In Film ရရှိခဲသည်။

== ရေးသားခဲ့သော စာအုပ် ==
နေတိုးသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် စေ့ထားသော တံခါးများ အမည်ရှိ စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်သည် နေတိုး၏ ဓာတ်ပုံအသားပေး အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ဖြစ်သည်။ နေတိုး၏ ဘဝဖြစ်စဉ်၊ အနုပညာနယ်သို့ ဝင်ရောက်လာမှု၊ အမှတ်တရ အဖြစ်အပျက်၊ မှတ်စုတိုများ၊ ကဗျာများကို သူ၏ ငယ်ဘဝက ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ဓာတ်ပုံများ၊ မိသားစု ဓာတ်ပုံများ၊ အလှဓာတ်ပုံများ၊ ရိုက်ကွင်းမှ ဓာတ်ပုံများ၊ နိုင်ငံရပ်ခြားခရီးထွက်ခဲ့စဉ်က ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ဓာတ်ပုံများနှင့်အတူတူ ဝေဝေဆာဆာ ထည့်သွင်းဖော်ပြပေးထားသည်။

==အနုပညာပျိုးခင်း==
တစ်ခြောက်လုံးဆုံသည့်နေ့ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့၊ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် အကယ်ဒမီနေတိုး အပါအဝင် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောက၏ ထိပ်တန်း ခြောက်ယောက်( [[လူမင်း|အကယ်ဒမီ လူမင်း]]၊ အကယ်ဒမီပြေတီဦး၊ နေတိုး၊ အကယ်ဒမီ [[ခန့်စည်သူ]]၊ မြင့်မြတ်၊ ဒါရိုက်တာ ဝိုင်း) သည် မြန်မာ့ အနုပညာ အကျိုးကို မျှော်မှန်း၍ အနုပညာပျိုးခင်း ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မင်းသမီး အသစ် ၃ဦးကို ပရိသတ်နှင့် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။

== ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားများ ==


(၂၀၀၅)
*မင်္ဂလာပါ


(၂၀၀၆)
*ပန်းပျိုးသူတို့အလင်္ကာ
*ရောင်ပြန်ဓား


(၂၀၀၇)
*မိုးပေါ်ခုန်တက်ကလိုက်ချင်ပါတယ်
*ဒီကောင်ဘယ်သူတုန်း
*ဝင်္ကပါအချစ်နဲ့သူ၏အချစ်ကိုကိုချစ်


(၂၀၀၈)
*အကယ်ဒမီရှော့
*နှလုံးသားစီရင်ခန်း
*မြင့်မိုရ်ထက်ကသရဖူ


(၂၀၀၉)
*ယောက္ခမနဲ့တစ်ထောင့်တစ်ည
*ချစ်လို့စတာ
*ကြိုးကြာတောင်ပံခတ်သံ
*မိုးညအိပ်မက်မြူ
*ဇော်ကကနေသည်
*မာမီရှိန်း


(၂၀၁၀)
*နယူးမော်ဒယ်
*ဘာမီတွန်
*ဂွတ်ရှယ်သမက်
*လာထားအာဘွား


(၂၀၁၁)
*ဖလန်းဖလန်းဖြစ်တဲ့အချစ်
*အထာပေးတဲ့ဆရာကြီး
*လာထားအာဘွား (၂)
*ချိန်း
*ဇွတ်ပဲ


(၂၀၁၂)
*နှလုံးသားအဘိဓာန်
*နိုင်ငံကျော်ရုပ်ရှင်မင်းသမီးယောက်ျား


(၂၀၁၃)
*အဖြူရောင်ရဲတိုက်
*အထာအသစ်နဲ့နှစ်ခါချစ်မယ်
*အလန်းလွန် အလွန်လန်း
*စုန်းပြူး
*၁၂ နာရီ သတို့သား
*စေတန်ရဲ့ကချေသည်


(၂၀၁၄)
*မာယာပရောဂျက်
*အဆုံးမဲ့ အချစ်
*ပန်းပြုစားတဲည
*မုန်းလို့ရရင် မုန်းချင်တယ်
*တိမ်ငွေဖြူ
*မယားပါ ဆွေမျိုးများ
*မိန်းမသုံးယောက်ယူမယ့်သူ


(၂၀၁၅)
*ကိုတင့်တို့စူပါရပ်ကွက်
*နက္ခတ်မှားတဲ့ တိုက်ပွဲ
*အောင်ဘာလေ
*ကျူးပစ်ရဲ့​ကျေးကျွန်များ
*ကျွန်မကနှင်းဆီပါမောင်
*ရှယ်လီ ကေသာ
*အောင်မြင် ကျော်ကြား စူးရှ ထက်မြက်
*ပန်းပိတောက် တစ္ဆေ
*ရင်တွင်းစူးနှစ်


(၂၀၁၆)
*အချစ်စစ်
*အနူးဘစ်
*ဘန်ကောက် မှ မန္တလေး သို့
*တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် သံယောဇဉ် 
*အုတ်ကြားမြက်ပေါက် 


(၂၀၁၇)
*ထာဝရအမေ
*တာတေကြီး
*ကျွန် 
*အောင်စေ ပိုင်စေ
*ရွှေဒင်္ဂါးကို ထွေခင်းကစားမယ်
*မွှေချက်ကတော့လွန်လွန်းတယ်
*ပက်ပက်စက်စက်ညှို့
*ကြောက်ကြောက်ကြောက်


(၂၀၁၈)
*မွှေချက်များများသော်
*လရောင်ဖြာတဲ့အင်းလေး
*မုန်းလို့ရရင် မုန်းချင်တယ်
*ကိုယ့်ဇာတ်လမ်းမှာကိုယ်သာဇာတ်လိုက်
*ကမ္ဘာကျော်တဲ့ရွာ
*[[တိမ်တိုက်တံတား]]
*[[မုန်းစွဲ (ရုပ်ရှင်)]] 
*တည်ကြက်
*[[သတ်ကွင်း]]
*[[မီ (ရုပ်ရှင်)]] 


(၂၀၁၉)
*တာတူး
*မဟူရာ ရုပ်ရုင်ရုံ
*ပြုံးရွှင်ရေ ပျော်ရဲ့လား
*သေတ္တာအမှတ် ၈၈
*နိုင်ငံကြီးသား
*ပြဿနာ
*နှစ်ပါးသွား Update
*စပွန်ဆာ 
*အထက်တန်းစား
*ရူးအောင် ချစ်မဲ့သူ
*အခမ်းနားဆုံး မေတ္တာ
*ဗိုလ်နေတိုး 
*ချည်
*ကြောက်​ကြောက်​ကြောက် (၂)


(၂၀၂၀)
*မြက်နု
*ရွာဇော်ကြီး


(၂၀၂၃)
*Never Give Up
*သဲသဲလှုပ်
*အချိန်လွန်မိုး


(၂၀၂၄)
*မောင်တို့ယောက်ျားတွေရယ်
*လာခေါ်သူ
*နှောင်
*အိပ်မက်ကာရန်


(၂၀၂၅)
*သရဲကား
*ဂန္ထဝင်ငတိုး
*အချစ်ညီမျှခြင်း (ဇာတ်လမ်းတွဲ)
*အောင်စည်အောင်မောင်း
*ရေစက်တို့သည်လည်း... တစ်ခါတစ်ရံမဆုံဆည်းသာ... (ဇာတ်လမ်းတွဲ)
*ညမင်္ဂလာ
*မြစ်လက်တက်ပေမဲ့ ရေစီးကကြမ်းတယ်

==ရရှိခဲ့သော ဆုများနှင့် ဆန်ကာတင်စာရင်းဝင်မှုများ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!စဉ်
!ဆုအမည်
! ရရှိသောနှစ်
! ဆုအမျိုးအစား
! ရရှိသောဇာတ်ကား
!မှတ်ချက်
|-
|၁။
| rowspan=&quot;6&quot; |[[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] 
| ၂၀၀၉
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု 
| ''[[မိုးညအိပ်မက်မြူ]]'' 
| {{Win}}
|-
|၂။
| ၂၀၁၃
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
| [[စေတန်ရဲ့ကချေသည်]]
| {{Nominated}}
|-
|၃။
| ၂၀၁၄
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
| [[မာယာပရောဂျက်]]
| {{Nominated}}
|-
|၄။
| ၂၀၁၅
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု &lt;ref&gt;ကြေးမုံသတင်းစာ ဧပြီ ၄၊ ၂၀၁၆&lt;/ref&gt;
| ''[[နက္ခတ်မှားတဲ့တိုက်ပွဲ]]'' 
| {{Win}}
|-
|၅။
| ၂၀၁၇
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု &lt;ref&gt;ကြေးမုံသတင်းစာ မတ် ၂၄၊ ၂၀၁၇&lt;/ref&gt;
| ''[[တာတေကြီး]]'' 
| {{Win}}
|-
|၆။
| ၂၀၁၈
|အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
|[[မုန်းစွဲ (ရုပ်ရှင်)|မုန်းစွဲ]]
| {{Nominated}}
|-
|၇။
|[[Star Awards ရုပ်ရှင်နှင့် ရုပ်သံထူးချွန်ဆု|Star Awards]] ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု
| ၂၀၁၈
|အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
|တိမ်တိုက်တံတား
| {{Win}}
|-
|၈။
| rowspan=&quot;3&quot; |[[မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု|မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
| ၂၀၁၉
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု 
| ''[[ချည်]]''
| {{Nominated}}
|-
|၉။
| ၂၀၂၀
|အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
|[[မြက်နု]]
| {{Nominated}}
|-
|၁၀။
|၂၀၂၄
|အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
|[[နှောင်]]
| {{Win}}
|-
| ၁၁။
| rowspan=&quot;3&quot; |[[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]]
| ၂၀၂၅
| အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဇာတ်ဆောင်ဆု
| မြစ်လက်တက်ပေမဲ့ ရေစီးကကြမ်းတယ်
| {{Nominated}}
|-
|}

== ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များချီးမြှင့်ခံရခြင်း ==
သရုပ်ဆောင် နေတိုး ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂/၂၀၂၆) ဖြင့် [[စည်သူဘွဲ့]] အပ်နှင်းခဲ့သည်။ စောက်ပို

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* {{IMDb name|6585856}}
*[https://www.facebook.com/officialnaytoe နေတိုး၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ] 
*[https://www.naytoeofficial.com Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227182443/https://naytoeofficial.com/ |date=27 February 2021 }}{{Lifetime|၁၉၈၁| |}}
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] 
[[Category:ရခိုင် တိုင်းရင်းသားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရှင်များ]]</text>
      <sha1>4pem09ozvz6pmpqteuaymb8ikh9lf2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချင်ရွေးပင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14044</id>
    <revision>
      <id>1062744</id>
      <parentid>717184</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10144" sha1="1pbyxbpkqf0x1vkkkxzann99bdnov7r" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Abrus precatorius pods.jpg
|genus = Abrus
|species = precatorius
|authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]]&lt;ref name=POWO&gt;{{cite web | title = ''Abrus precatorius'' L. | work = Plants of the World Online | publisher = Royal Botanic Gardens, Kew | url = http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:469605-1 | access-date = April 17, 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211110091920/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:469605-1 | archive-date = 10 November 2021 | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|range_map = Abrus precatorius DistMap.png
|range_map_caption = Occurrence data from GBIF
|synonyms = 
{{Species list
| Abrus maculatus | Noronha
| Abrus pauciflorus | Desv.
| Glycine abrus | L.
| Orobus americanus | Mill.
| Zaga latifolia | Raf.
| Zaga parvifolia | Raf.
}}
|synonyms_ref = 
}}
'''ချင်ရွေးပင်'''ကို ရုက္ခဗေဒအရ အဗရပ်ပရိကေးတိုးရီးယပ် (Abrus precatorius) ဟု 
ခေါ်သည်။ ချင်ရွေးကို ချင့်ရွေး၊ ချိန်ရွေး၊ ဆင်ရွေး၊ ရွေး 
ကလေး၊ ရွေးငယ်ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ပါဠိလို ဂုဉ္ဇဟူ၍ 
ခေါ်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ဂုဉ္ဇရတီဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ 
ချင်ရွေးပင်သည် နွယ်ပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် 
အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ လွင်ပြင်များ၌ ဖြစ်ထွန်းသည်။ ဟိမဝန္တာ 
တောင်နှင့် ပေ ၃ဝဝဝ အထိ မြင့်သော တောင်ကုန်းများ၌ 
လည်း ဖြစ်ထွန်းသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် များသောအားဖြင့် 
ပေါက်တတ်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်။ 

[[File:Abrus precatorius seeds.jpg|thumb|right|300px|ရွေးစေ့ကို အချို့က ကုလားမျက်စိဟု ခေါ်သည်။ ရွှေချိန်ရာတွင် သုံးလေ့ရှိသည်။]]

ချင်ရွေးစေ့များသည် အချို့နီ၍ မျက်မဲရှိသည်။ အချို့နက်၍ 
မျက်ဖြူရှိသည်။ အစေ့တစေ့၏ ပျမ်းမျှ အလေးချိန်မှာ ၁.၇၅ 
ဂရန် ဖြစ်သည်။ မြန်မာအလေးချိန်အရ ၁ ကျပ်သားသည် 
ချင်ရွေးစေ့ ၁၂ဝ နှင့် ညီသည်ဟု ဆိုသည်။ ချင်ရွေးစေ့များကို 
ကျောက်ကုန်သည်၊ ရွှေကုန်သည်များက ကျောက်နှင့် ရွှေချိန် 
တွယ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်။ ဘယဆေးချိန်ရာတွင်လည်း 
အသုံးပြုတတ်ကြသေးသည်။ ချင်ရွေးမြစ်သည် ချောင်းဆိုး 
ရောဂါကို နိုင်သည်ဟုဆိုသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)&lt;/ref&gt;
	
ပုံသဏ္ဌာန် 	: 	အပင်
နွယ်ပင် မျိုး ဖြစ်၏။ အခြားသော သစ်ပင် ချုံပင် များ သို့ နွယ်တက် တတ်၏။ ပင်စည် သေးသွယ် သည်။ ကိုင်း များစွာ ဖြာ ထွက်သည်။
အရွက်
ငှက်မွှေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်ပြီး ရွက်လွှဲ ထွက်သည်။ ရွက်မြွှာများ သေးငယ် ၍ ရှည်မျောမျော ပုံရှိပြီး ရွက်ဆိုင် ထွက်သည်။ ၂၀-၄၀ ထိ ပါဝင် သည်။ အရွက် ကြွေလွယ် ၍ ချိုသော အရာသာ ရှိသည်။
အပွင့်
အဝါနု ရောင် ရှိ၍ သေးငယ် ပြီး အဆုပ်လိုက် ပွင့်သည်။ သီတင်းကျွတ် တန်ဆောင်မုန်း လတွင် ပွင့်သည်။
အသီး
သီးတောင့် ဖြစ်၍ အဆုပ်လိုက် သီး သည် အသီးတောင့် တွင် အမွှေးနုများ ရှိ၍ တစ်တောင့် လျှင် အစေ့ ၄-၅ စေ့ ရှိ၏။ အစေ့ အဖြူ အနီ အနက် ၃ မျိုး ရှိ၍ ထိပ်၌ အမည်းကွက် ကလေးများ ရှိ၏။ အရောင် တောက်ပ ၏။ နတ်တော် ၊ ပြာသို တွင်သီးသည်။
အမြစ်
ရေသောက် မြစ်တုတ်၍ ညိုဝါရောင် ရှိ၏။ မြစ်မြွှာ များ သေးငယ်သည်။
အသုံးပြုနိုင်သည့်
အစိတ်အပိုင်းများ 	: 	အမြစ် ၊ အရွက်၊ အစေ့။
မြန်မာနိုင်ငံတွင်
တွေ့နိုင်သောနေရာများ 	: 	မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား ၌ ပေါက်ရောက် သည်။
ပေါက်ရောက်ပုံ
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။
အသုံးဝင်ပုံ 	: 	အာနိသင်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ရွေးသည် ဖန် ခါး ချို သော အရသာ ရှိသည် ၊ ကာမကို အားပေး ၏ ၊ အဆိပ် ကို နိုင်၏ ၊ သလိပ် ဖြစ်စေ၏ ၊ မျက်စိ ယားယံခြင်း နှင့် အရေပြား ရောဂါ အနာပေါက် ရောဂါ တို့ကို ပျောက်စေ၏ ၊နှုတ်ကို မြိန်စေ၏ ၊ အားဖြစ်စေ၏ ၊ မူးဝေ ၊ ပန်းနာ၊ ရေငတ်နာနှင့် သွားခြေပုပ် သော ရောဂါ တို့ကို ပျောက်စေ၏။
အသုံးပြုပုံ-
အမြစ်
၁ ။ ရွေးဖြူမြစ်ကို ရေနှင့် ကြတ်၍ ပေါင်းတိုက် ရေယူပြီး သကြားအနည်းငယ်ဖြင့် သောက်သော် ဒူလာဖြစ် မြင်းသရိုက် ရောဂါ ပျောက်၏။
၂ ။ အမြစ်ကို ရေဖြင့် တစ်ည စိမ်၍ နံနက်တွင် အဝတ်ဖြင့် စစ်ပြီး ညနံနက် တစ်ကြိမ်စီသောက်ပါက မီးယပ်ဖြူ ဆင်းသော ရောဂါ ပျောက်၏။
အရွက်
၁ ။ ချင်ရွေးရွက် ကို မုန်ညင်းဆီနှင့် ကြိတ်၍ အဆစ်ရောင်သော နေရာနှင့် အကြောထုံးသော နေရာများသို့ စည်းပေးခြင်း ၊ လိမ်းပေးခြင်း ပြုက ရောဂါပျောက်ကင်း၏။
၂ ။ ချင်ရွေးရွက် အစိုကို ဆီနှင့်ကြိတ်၍ ကိုယ်လက် ကိုက်ခဲသော နေရာများသို့ လိမ်းပေးသော် ပျောက်၏။
၃ ။ ကိုယ်၌ အနှံ့အပြား ပေါက်တတ်သော အနာ မီးလျှံ စသော အနာအဖုအပိမ့်များ ပေါက်သော် ရွေးစေ့ ၊ ပြဒါး၊ ကန့်ဝါ ၊ တမာစေး ၊ ဆေးခြောက်ရွက်၊ ဝါစေ့တို့ ကို ဆတူယူ ၍ သံပရာရည် နှင့် ကြိတ်လိမ်းသော် ပျောက်၏။
၄ ။ အရွက်ညှစ်ရည်ကို နွားနို့ သောက် လျှင် ဆီးချို ဆီးလွန် ရောဂါ ပျောက်၏။
အစေ့
၁ ။ ရွေးစေ့ကို အမှုန့် ပြုလုပ်၍ ရှူသော် အလွန် ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက် ရောဂါ ပျောက်၏။
၂ ။ အစေ့နှင့် အမြစ်ကို အမှုန့်လုပ်၍ အုန်းရည်နှင့် သောက် သော် လိပ်ခေါင်း ရောဂါ ပျောက်၏။
မှတ်ချက်။ ။ အဆိပ် ရှိသော ဆေးပင် ဖြစ်၍ လိုသည်ထက် ပို ၍ သုံးဆောင် သော် ဝမ်းလျှောခြင်း ၊ အန်ခြင်း ၊ အင်အား ဆုတ်ယုတ်ခြင်း ဖြစ်တတ်၏။ တစ်ရွေး ခွဲမှ ၃ ရွေး အထိသာ သုံးနိုင်၏။
&lt;ref&gt;http://arogyamonline.com/commodity/materials/?raw=75{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]]</text>
      <sha1>1pbyxbpkqf0x1vkkkxzann99bdnov7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂဏန်းသင်္ချာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14566</id>
    <revision>
      <id>1062748</id>
      <parentid>1062477</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47279" sha1="b8hatf8d0yd99lhrglakxpjv1zufpc4" xml:space="preserve">[[File:Arithmetic operations.svg|thumb|အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာတွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) ၏ [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတများ]]။ [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အတွက် &lt;math&gt;+&lt;/math&gt;၊ [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction) အတွက် &lt;math&gt;-&lt;/math&gt;၊ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) အတွက် &lt;math&gt;\times&lt;/math&gt; နှင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division) အတွက် &lt;math&gt;\div&lt;/math&gt; တို့ကို အသုံးပြုသည်။]]
'''ဂဏန်းသင်္ချာ''' (arithmetic) သည် ကိန်းစနစ်များ (number systems)၊ [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers) ၏ တည်ဆောက်ပုံများနှင့် ထိုကိန်းများအပေါ် သတ်မှတ်ထားသော တွက်ချက်မှုများ (operations) ၏ ပုံစံတကျ ဂုဏ်သတ္တိများ (formal properties) ကို လေ့လာသည့် [[သင်္ချာ]] (mathematics) ၏ အခြေခံဘာသာရပ်ခွဲ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Romanowski (2008), pp. 302–303.&lt;/ref&gt; ကလပ်စစ်ကယ် လေ့လာမှုအတိုင်းအတာ (classical scope) အရ ဂဏန်းသင်္ချာသည် အဓိကတွက်ချက်မှုများ ဖြစ်ကြသော [[ပေါင်းခြင်း]] (addition)၊ [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction)၊ [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) နှင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division) တို့ကို လေ့လာသည်။&lt;ref&gt;Nagel (2002), p. 177.&lt;/ref&gt; ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) တွင် ဂဏန်းသင်္ချာသည် ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (exponentiation)၊ ကိန်းရင်းရှာခြင်း (root extraction) နှင့် [[လော့ဂရစ်သမ်|လော့ဂရစ်သမ်များ]] (logarithms) ကဲ့သို့သော ပိုမိုမြင့်မားသောအဆင့် (higher order) တွက်ချက်မှုများကိုလည်း လွှမ်းခြုံသည်။ ထို့အပြင် [[မိုနွိုက်|မိုနွိုက်များ]] (monoids)၊ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) နှင့် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ကဲ့သို့သော [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ]] (algebraic structures) အတွက် အခြေခံ [[နဂိုမှန်အဆို]]မူဘောင် (axiomatic framework) ကို ပံ့ပိုးပေးသည်။&lt;ref&gt;[https://mathworld.wolfram.com/Monoid.html Weisstein, &quot;Monoid&quot;, ''MathWorld'']; [https://mathworld.wolfram.com/Ring.html Weisstein, &quot;Ring&quot;, ''MathWorld''].&lt;/ref&gt;
== အခြေခံတွက်ချက်မှုများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာနိယာမများ (Fundamental Operations and Algebraic Laws) ==
[[အစု]] (set) &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ ဂဏန်းသင်္ချာတွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) သည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ကို ပေါင်းစပ်ပေးသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) ဖြစ်ကြသည်။ [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) တို့သည် &lt;math&gt;S \times S \to S&lt;/math&gt; အဖြစ် ပုံဖော်သည့် အပြည့်အဝ [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု|နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုများ]] (total binary operations) ဖြစ်ကြသည်။ [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division) သည် [[ဖီးလ်ဒ်|ဖီးလ်ဒ်များ]] (fields) ပေါ်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (partial binary operation) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) ကို စားကိန်း သုညမဟုတ်သည့် (non-zero) အခြေအနေများအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားသည်။ [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction) ကို &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ပေါ်တွင်သာ ကန့်သတ်ထားပါက ၎င်းသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွက်ချက်မှု (partial operation) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Mazzola, Milmeister, and Weissmann (2004), p. 66.&lt;/ref&gt;
=== ပေါင်းခြင်းနှင့် နုတ်ခြင်း (Addition and Subtraction) ===
[[ပေါင်းခြင်း]]သည် အပေါင်းခံကိန်း (augend) နှင့် ပေါင်းထည့်ကိန်း (addend) တို့ကို ပေါင်းလဒ် (sum) အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပေးသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;a + b&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Romanowski (2008), p. 303.&lt;/ref&gt;
* '''[[ထပ်တူရအစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာထပ်တူရ]]''' (Additive identity)
*: [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a + 0 = 0 + a = a&lt;/math&gt; ကို ပြည့်မီသည်။
* '''[[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာပြောင်းပြန်]]''' (Additive inverse)
*: [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အပေါင်းအခြေခံအုပ်စု]] (additive group) တစ်ခု၏ အစုဝင် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a + (-a) = (-a) + a = 0&lt;/math&gt; ကို ပြည့်မီသော ဆန့်ကျင်ဘက်အစုဝင် (opposite element) &lt;math&gt;-a&lt;/math&gt; ရှိသည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), pp. 44–45.&lt;/ref&gt;
[[နုတ်ခြင်း]]သည် ပေါင်းခြင်း၏ ပြောင်းပြန်တွက်ချက်မှု (inverse operation) ဖြစ်သည်။ တည်ကိန်း (minuend) &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် နုတ်ကိန်း (subtrahend) &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တို့အတွက် ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) &lt;math&gt;c = a - b&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါ [[ညီမျှခြင်း]] (equation) ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေ (unique solution) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), pp. 44–45.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;c + b = a \iff a - b = a + (-b)&lt;/math&gt;
=== မြှောက်ခြင်းနှင့် စားခြင်း (Multiplication and Division) ===
[[မြှောက်ခြင်း]]သည် မြှောက်ကိန်း (multiplier) နှင့် တည်ကိန်း (multiplicand) တို့ကို [[မြှောက်လဒ်]] (product) အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပေးသော [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;a \cdot b&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Romanowski (2008), p. 303.&lt;/ref&gt; မြှောက်ကိန်းသည် [[သဘာဝကိန်း]] (natural number) &lt;math&gt;n \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မြှောက်ခြင်းသည် ထပ်ကျော့[[ပေါင်းခြင်း]] (repeated addition) နှင့် တူညီပြီး &lt;math&gt;a \cdot n = \sum_{k=1}^n a&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers) အတွက် မြှောက်ခြင်းကို [[ဖီးလ်ဒ်]][[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (field axioms) နှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ပြည့်စုံစေခြင်း (analytical completion) တို့ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။
* '''[[ထပ်တူရအစုဝင်|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာထပ်တူရ]]''' (Multiplicative identity)
*: [[အစုဝင်]] &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a \in S&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;a \cdot 1 = 1 \cdot a = a&lt;/math&gt; ကို ပြည့်မီသည်။
* '''[[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာပြောင်းပြန်]]''' (Multiplicative inverse)
*: ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုရှိ သုညမဟုတ်သော အစုဝင် &lt;math&gt;a \ne 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;a \cdot a^{-1} = a^{-1} \cdot a = 1&lt;/math&gt; ကို ပြည့်မီသော အချိုးပြောင်းပြန် (reciprocal) &lt;math&gt;a^{-1} = \frac{1}{a}&lt;/math&gt; ရှိသည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), p. 117.&lt;/ref&gt;
[[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]]သည် မြှောက်ခြင်း၏ ပြောင်းပြန်တွက်ချက်မှု ဖြစ်သည်။ တည်ကိန်း (dividend) &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် သုညမဟုတ်သော စားကိန်း (non-zero divisor) &lt;math&gt;b \ne 0&lt;/math&gt; တို့အတွက် စားလဒ် (quotient) &lt;math&gt;q = a / b&lt;/math&gt; သည် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), p. 117.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;q \cdot b = a \iff a / b = a \cdot b^{-1}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;1 \ne 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သော မည်သည့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တွင်မဆို [[သုညဖြင့် စားခြင်း]] (division by zero) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပါ။ &lt;math&gt;a \ne 0&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင် &lt;math&gt;q \cdot 0 = a&lt;/math&gt; ကို ပြည့်မီသော အစုဝင် &lt;math&gt;q&lt;/math&gt; မရှိပါ။ &lt;math&gt;a = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်လျှင်လည်း အဖြေ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (uniqueness) မရှိပါ။
=== ထပ်ကိန်းတင်ခြင်းနှင့် လော့ဂရစ်သမ်များ (Exponentiation and Logarithms) ===
ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (exponentiation) သည် အခြေ (base) &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; နှင့် ထပ်ကိန်း (exponent) &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တို့ကို ထပ်ကိန်းတန်ဖိုး (power) အဖြစ် ပေါင်းစပ်ပေးသော တွက်ချက်မှု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;b^x&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), pp. 27–28.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;n \in \mathbb{N}_{\ge 1}&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;b^n = \prod_{k=1}^n b&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;b \ne 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;b^0 = 1&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်သည်။ အပေါင်း [[ကိန်းစစ်]]အခြေ (positive real base) &lt;math&gt;b &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် [[အပိုင်းကိန်း]]ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (fractional exponentiation) ဖြင့် ကိန်းရင်းရှာခြင်း (root extraction) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), p. 118.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;b^{m/n} = \sqrt[n]{b^m} = (\sqrt[n]{b})^m, \qquad b &gt; 0, \; n \in \mathbb{N}_{\ge 1}, \; m \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt;
[[လော့ဂရစ်သမ်]] (logarithm) သည် ထပ်ကိန်းကို ရှာဖွေသည့်အနေဖြင့် ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း၏ ပြောင်းပြန်တွက်ချက်မှု ဖြစ်သည်။ အခြေ &lt;math&gt;b \in \mathbb{R}_{&gt;0} \setminus \{1\}&lt;/math&gt; နှင့် အဝင်ကိန်း (argument) &lt;math&gt;x \in \mathbb{R}_{&gt;0}&lt;/math&gt; အတွက် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Kay (2021), pp. 121–122.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\log_b x = y \iff b^y = x&lt;/math&gt;
=== အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Axioms of Algebraic Structures) ===
စံ ကိန်းစနစ်များ (standard number systems) ပေါ်တွင် [[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]]တို့သည် အောက်ပါ အလုံးစုံသက်ဆိုင်သော တည်ဆောက်ပုံနိယာမများကို ပြည့်မီသည်။&lt;ref&gt;Mazzola, Milmeister, and Weissmann (2004), p. 66.&lt;/ref&gt;
* '''[[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]''' (Commutativity)
*: &lt;math&gt;a + b = b + a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a \cdot b = b \cdot a&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''[[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]''' (Associativity)
*: &lt;math&gt;(a + b) + c = a + (b + c)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(a \cdot b) \cdot c = a \cdot (b \cdot c)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''[[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]]''' (Distributivity)
*: မြှောက်ခြင်းသည် ပေါင်းခြင်းအပေါ် ဖြန့်ဝေရပြီး &lt;math&gt;a \cdot (b + c) = a \cdot b + a \cdot c&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
[[နုတ်ခြင်း]]၊ [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]]နှင့် ထပ်ကိန်းတင်ခြင်းတို့သည် ဖလှယ်၍မရသော (non-commutative)၊ ဖက်စပ်၍မရသော (non-associative) တွက်ချက်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Klose (2014), pp. 107–108.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a - b \ne b - a, \qquad a / b \ne b / a, \qquad a^{(b^c)} \ne (a^b)^c&lt;/math&gt;
== ကိန်းစနစ်များနှင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အပိတ်များ (Number Systems and Structural Closures) ==
[[File:Number line.png|thumb|[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers)၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) နှင့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (irrational numbers) ကို ဖော်ပြထားသော ကိန်းစစ်မျဉ်း (real number line)။]]
[[File:Square root of 2 triangle.svg|thumb|ယူနစ်အလျားရှိသော ခြေတံများ (unit legs) ပါဝင်သည့် [[တြိဂံ|ထောင့်မှန်တြိဂံ]] (right triangle)။ ၎င်း၏ ထောင့်မှန်ခံအနား (hypotenuse) သည် အီရာရှင်နယ်ကိန်း &lt;math&gt;\sqrt{2}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။]]
ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) တွင် အသုံးပြုသော [[အရင်းအမြစ်စု|အရင်းအမြစ်စုများ]] (domains) သည် အောက်ပါအတိုင်း အဆင့်ဆင့်အတွင်းပါဝင်သော ပုံမှန် (canonical) [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာစနစ်များ]] (algebraic systems) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။&lt;ref&gt;[https://encyclopediaofmath.org/wiki/Number &quot;Number&quot;], ''Encyclopedia of Mathematics''.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbb{N} \subset \mathbb{Z} \subset \mathbb{Q} \subset \mathbb{R} \subset \mathbb{C}&lt;/math&gt;
=== သဘာဝကိန်းများနှင့် ကိန်းပြည့်များ (Natural Numbers and Integers) ===
* '''[[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]''' (Natural numbers)
*: [[အစု]] (set) &lt;math&gt;\mathbb{N} = \{0, 1, 2, 3, \dots\}&lt;/math&gt; သည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) အောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closure property) ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\forall a, b \in \mathbb{N}, \; a+b \in \mathbb{N}, \; a\cdot b \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ [[နုတ်ခြင်း]] (subtraction) သို့မဟုတ် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division) အောက်တွင်မူ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိပါ။&lt;ref&gt;Nagel (2002), pp. 180–181.&lt;/ref&gt;
* '''[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]'''
*: အစု &lt;math&gt;\mathbb{Z} = \{\dots, -2, -1, 0, 1, 2, \dots\}&lt;/math&gt; သည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]] (commutative ring) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိသော်လည်း စားခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိပါ။&lt;ref&gt;Romanowski (2008), p. 304.&lt;/ref&gt;
=== ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၊ ကိန်းစစ်များနှင့် ကိန်းထွေးများ (Rational, Real, and Complex Numbers) ===
* '''[[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]'''
*: [[အစု]] &lt;math&gt;\mathbb{Q} = \left\{ \frac{a}{b} \;\Big|\; a \in \mathbb{Z}, \; b \in \mathbb{Z} \setminus \{0\} \right\}&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ပေါင်းခြင်း]]၊ [[နုတ်ခြင်း]]၊ [[မြှောက်ခြင်း]]နှင့် သုညမဟုတ်သော (non-zero) [[ကိန်း]]ဖြင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]]အောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] ရှိသည်။&lt;ref&gt;Gellert et al. (2012), pp. 30–33.&lt;/ref&gt; [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) ရယူခြင်း သို့မဟုတ် ယေဘုယျ ကိန်းရင်းရှာခြင်း (root extraction) အောက်တွင်မူ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိပါ။ ဥပမာ &lt;math&gt;\sqrt{2} \notin \mathbb{Q}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* '''[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]''' (Real numbers)
*: စံ အကွာအဝေးဖန်ရှင် (standard metric) &lt;math&gt;d(x, y) = |x - y|&lt;/math&gt; အောက်တွင် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေခြင်း (completion) ဖြင့် ပြည့်စုံသော [[အာခီမီးဒီးစ်_ဂုဏ်သတ္တိ|အာခီမီးဒီးစ် ဖြစ်သော]] [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်|အစဉ်ကျသည့် ဖီးလ်ဒ်]] (complete ordered Archimedean field) &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Bloch (2011), p. 52.&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; သည် အငယ်ဆုံး အထက်ကန့်သတ်ချက်ဂုဏ်သတ္တိ (least upper bound property) ကို ပြည့်မီသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အထက်မှ ကန့်သတ်ချက်ရှိသော (bounded above) ဗလာမဟုတ်သော[[အစုပိုင်း]] (non-empty subset) တိုင်းတွင် [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|စူပရီမမ်]] (supremum) ရှိသည်။ &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; သည် အပေါင်းကိန်းရင်းရှာခြင်းနှင့် ကိန်းစစ်[[လော့ဂရစ်သမ်|လော့ဂရစ်သမ်များ]] (real logarithms) အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိသော်လည်း [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းများ]] (negative numbers) ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများ (square roots) အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိပါ။
* '''[[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]]''' (Complex numbers)
*: &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ၏ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာအပိတ် (algebraic closure) သည် &lt;math&gt;\mathbb{C} = \{ a + bi \mid a, b \in \mathbb{R}, \; i^2 = -1 \}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Ward (2012), p. 55.&lt;/ref&gt;
'''[[အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]]''' (Fundamental theorem of algebra)
ဒီဂရီ (degree) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော ကိန်းသေမဟုတ်သည့် [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (non-constant polynomial) &lt;math&gt;P(z) \in \mathbb{C}[z]&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ကိန်းထွေးကိန်းရင်း (complex roots) အတိအကျ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခု ရှိသည်။ ဤရေတွက်မှုတွင် အထပ်ထပ်ပါဝင်မှု (multiplicity) ကို ထည့်သွင်းရေတွက်သည်။ ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt; သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာအပိတ်ဖြစ်သော (algebraically closed) ဖီးလ်ဒ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[https://mathworld.wolfram.com/FundamentalTheoremofAlgebra.html Weisstein, &quot;Fundamental Theorem of Algebra&quot;, ''MathWorld''].&lt;/ref&gt;
== ကိန်းသီအိုရီဆိုင်ရာ အခြေခံများ (Number-Theoretic Foundations) ==
[[File:Clock group.svg|thumb|[[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု|ဆိုက်ကလစ်]] 12 နာရီမျက်နှာပြင် (cyclic 12-hour clock face) ဖြင့် ဖော်ပြထားသော [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလာဂဏန်းသင်္ချာ]] (modular arithmetic)။]]
=== စား၍ပြတ်ခြင်းနှင့် သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (Divisibility and Prime Factorization) ===
&lt;math&gt;b \ne 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သော &lt;math&gt;a, b \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;a = k \cdot b&lt;/math&gt; ကို ပြည့်မီသည့် [[ကိန်းပြည့်]] (integer) &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ရှိပါက &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကို စား၍ပြတ်သည် (divides) ဟု ခေါ်ပြီး &lt;math&gt;b \mid a&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Page (2003), pp. 18–19.&lt;/ref&gt; ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;p &gt; 1&lt;/math&gt; ၏ အပေါင်းဆခွဲကိန်းများ (positive divisors) သည် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တို့သာ ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ကို [[သုဒ္ဓကိန်း]] (prime number) ဟု ခေါ်သည်။
'''[[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]]''' (Fundamental theorem of arithmetic)
ကိန်းပြည့် &lt;math&gt;n &gt; 1&lt;/math&gt; တိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ထပ်ကိန်းများ (prime powers) ပါဝင်သော [[မြှောက်လဒ်]] (product) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;n = p_1^{\alpha_1} p_2^{\alpha_2} \cdots p_k^{\alpha_k}&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;p_1 &lt; p_2 &lt; \dots &lt; p_k&lt;/math&gt; တို့သည် သုဒ္ဓကိန်းများဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\alpha_i \in \mathbb{N}_{\ge 1}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဆခွဲကိန်းများ၏ အစီအစဉ်ကို ထည့်မစဉ််းစားပါက ဤသုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း (prime factorization) သည် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Křížek, Somer, and Šolcová (2021), p. 23.&lt;/ref&gt;
'''[[ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်]]''' (Euclid's theorem)
သုဒ္ဓကိန်းများ၏ [[အစု]] (set) သည် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Křížek, Somer, and Šolcová (2021), p. 25.&lt;/ref&gt;
=== မော်ဂျူလာဂဏန်းသင်္ချာ (Modular Arithmetic) ===
&lt;math&gt;m \in \mathbb{Z}_{\ge 2}&lt;/math&gt; ဟု ယူပါစို့။ [[ကိန်းပြည့်]] &lt;math&gt;a, b&lt;/math&gt; နှစ်ခု၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) ကို &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ဖြင့် စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းတို့သည် [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ|မော်ဂျူလို]] &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; အရ ထပ်တူကျသည် (congruent modulo) ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;Wallis (2011), pp. 303–304.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a \equiv b \pmod m \iff m \mid (a - b)&lt;/math&gt;
မော်ဂျူလို &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; အရ [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်|ထပ်တူကျမှု]] (congruence) သည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) တို့နှင့် ကိုက်ညီသော [[ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်]] (equivalence relation) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;a_1 \equiv b_1 \pmod m \text{ and } a_2 \equiv b_2 \pmod m \implies a_1 + a_2 \equiv b_1 + b_2 \pmod m, \quad a_1 a_2 \equiv b_1 b_2 \pmod m&lt;/math&gt;
[[ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား|အကြွင်းအတန်းအစားများ]] (residue classes) ၏ [[အစု]]သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|စားလဒ်ကွင်း]] (quotient ring) &lt;math&gt;\mathbb{Z}/m\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ &lt;math&gt;m = p&lt;/math&gt; သည် [[သုဒ္ဓကိန်း]]ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\mathbb{Z}/p\mathbb{Z}&lt;/math&gt; သည် [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်|အဆုံးရှိဖီးလ်ဒ်]] (finite field) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Lerner and Lerner (2008), pp. 2807–2808.&lt;/ref&gt;
== နဂိုမှန်အဆိုအခြေခံအုတ်မြစ်များ (Axiomatic Foundations) ==
=== ဒက်ဒီကင်း-ပီအာနို နဂိုမှန်အဆိုများ (Dedekind–Peano Axioms) ===
ဒုတိယအဆင့် ယုတ္တိဗေဒ (second-order logic) ဖြင့် ဖော်ပြထားသော ဒက်ဒီကင်း-ပီအာနို [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (Dedekind–Peano axioms) သည် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) &lt;math&gt;(\mathbb{N}, 0, s)&lt;/math&gt; ကို တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (unique isomorphism) အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ဖော်ပြပေးသည်။ ဤဖော်ပြချက်တွင် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;၊ ထူးခြားသော[[အစုဝင်]] (distinguished element) &lt;math&gt;0 \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖန်ရှင်|နောက်ဆက်တွဲဖန်ရှင်]] (successor function) &lt;math&gt;s : \mathbb{N} \to \mathbb{N}&lt;/math&gt; တို့ကို အသုံးပြုသည်။&lt;ref&gt;Oliver (2005), p. 58; [https://encyclopediaofmath.org/wiki/Peano_axioms &quot;Peano axioms&quot;] {{Dead link|date=November 2026 }}, Encyclopedia of Mathematics.&lt;/ref&gt;
# &lt;math&gt;0 \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
# &lt;math&gt;n \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;s(n) \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
# &lt;math&gt;m, n \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;s(m) = s(n)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;m = n&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ နောက်ဆက်တွဲဖန်ရှင်၏ [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (injectivity) ဖြစ်သည်။
# &lt;math&gt;n \in \mathbb{N}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;s(n) \ne 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;s&lt;/math&gt; ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) တွင် မပါဝင်ပါ။
# '''[[သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း|ဆင့်ကဲသက်သေပြခြင်း]] နဂိုမှန်အဆို''' (Axiom of induction)
#: &lt;math&gt;K \subseteq \mathbb{N}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;0 \in K&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(\forall n \in K, \; s(n) \in K)&lt;/math&gt; တို့ကို ပြည့်မီပါက &lt;math&gt;K = \mathbb{N}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Ongley and Carey (2013), pp. 26–27.&lt;/ref&gt;
&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) နှင့် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) တို့ကို ထပ်ကျော့နည်းလမ်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်း (recursive definition) အသုံးပြု၍ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Ongley and Carey (2013), pp. 27–28.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{aligned}
a + 0 &amp;= a, &amp; a + s(b) &amp;= s(a + b), \\
a \cdot 0 &amp;= 0, &amp; a \cdot s(b) &amp;= (a \cdot b) + a
\end{aligned}&lt;/math&gt;
=== အစုသီအိုရီနည်းကျ တည်ဆောက်ရေး (Set-Theoretic Construction) ===
ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် [[အစုသီအိုရီ]] (Zermelo–Fraenkel set theory) ကို ZF ဟု အတိုကောက်ခေါ်သည်။ ဤသီအိုရီတွင် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]]ကို ဖွန်နွိုင်းမန်း အော်ဒီနယ်များ (von Neumann ordinals) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်သည်။&lt;ref&gt;Cunningham (2016), pp. 83–84.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;0 = \varnothing, \qquad n+1 = s(n) = n \cup \{n\}&lt;/math&gt;
* [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; ကို [[အစု|စားလဒ်အစု]] (quotient set) &lt;math&gt;(\mathbb{N} \times \mathbb{N}) / \sim&lt;/math&gt; အဖြစ် တည်ဆောက်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(a, b) \sim (c, d) \iff a + d = b + c&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အတွဲ]] &lt;math&gt;(a,b)&lt;/math&gt; သည် ပုံစံတကျ ခြားနားခြင်းရလဒ် (formal difference) &lt;math&gt;a - b&lt;/math&gt; ကို ကိုယ်စားပြုသည်။&lt;ref&gt;Hamilton and Landin (2018), p. 133.&lt;/ref&gt;
* [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; ကို စားလဒ်အစု &lt;math&gt;(\mathbb{Z} \times (\mathbb{Z} \setminus \{0\})) / \sim&lt;/math&gt; အဖြစ် တည်ဆောက်သည်။ ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;(a, b) \sim (c, d) \iff a \cdot d = b \cdot c&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး အတွဲ &lt;math&gt;(a,b)&lt;/math&gt; သည် [[အပိုင်းကိန်း]] (fraction) &lt;math&gt;a/b&lt;/math&gt; ကို ကိုယ်စားပြုသည်။&lt;ref&gt;Hamilton and Landin (2018), pp. 157–158.&lt;/ref&gt;
* ဖီးလ်ဒ် &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt; ကို [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]၏ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်|ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ]] (rational Cauchy sequences) မှ သုညသို့ [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံခြင်း]] (null-convergence) အရ ရရှိသော [[ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား|ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ]] (equivalence classes) ဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဒက်ဒီကင်း ဖြတ်ပိုင်းများ (Dedekind cuts) ဖြင့်လည်း တည်ဆောက်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt; ၏ အစုခွဲစနစ်များ (partitions) &lt;math&gt;(A, B)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သည် ဗလာမဟုတ်သည့် (non-empty) အပြင် အောက်သို့အပိတ်ဖြစ်သော (downward closed) အစု ဖြစ်ရမည်။ ထို့အပြင် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တွင် အကြီးဆုံးတန်ဖိုး[[အစုဝင်]] (maximum element) မရှိရပါ။&lt;ref&gt;Hamilton and Landin (2018), p. 252.&lt;/ref&gt;
== ကိန်းစနစ်များနှင့် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာအမှား (Numerical Systems and Computational Error) ==
=== နေရာလိုက် ကိန်းအခြေစနစ်များ (Positional Radix Systems) ===
နေရာလိုက် နျူမရယ်စနစ် (positional numeral system) သည် [[ကိန်းစစ်]] (real number) ကို လက္ခဏာ (sign) &lt;math&gt;\varepsilon \in \{-1, 1\}&lt;/math&gt;၊ ကိန်းအခြေ (radix) &lt;math&gt;b \in \mathbb{N}_{\ge 2}&lt;/math&gt; နှင့် ဂဏန်းများ (digits) &lt;math&gt;d_k \in \{0, 1, \dots, b-1\}&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Ore (1948), pp. 2–3.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;N = \varepsilon \sum_{k=-\infty}^{m} d_k b^k&lt;/math&gt;
စံနမူနာများတွင် &lt;math&gt;b = 10&lt;/math&gt; ဖြစ်သော ဒသမကိန်းစနစ် (decimal system) နှင့် &lt;math&gt;b = 2&lt;/math&gt; ဖြစ်သော အခြေ 2 ကိန်းစနစ် (binary system) တို့ ပါဝင်သည်။
=== ရွေ့လျားဒသမမှတ် ဂဏန်းသင်္ချာနှင့် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ ပျက်ယွင်းခြင်း (Floating-Point Arithmetic and Loss of Associativity) ===
IEEE 754 စံသတ်မှတ်ချက် (IEEE 754 standard) ကို အသုံးပြုသော ရွေ့လျားဒသမမှတ် ကိန်းစနစ်များ (floating-point systems) သည် အဆုံးရှိ၍ သုညမဟုတ်သော ပုံမှန်ပုံစံ[[ကိန်း|ကိန်းများ]] (finite non-zero normal numbers) ၏ တန်ဖိုးများကို အောက်ပါပုံစံဖြင့် ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Muller et al. (2009), pp. 13–16.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;x = (-1)^s \times m \times \beta^e&lt;/math&gt;
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;s \in \{0, 1\}&lt;/math&gt; သည် လက္ခဏာဘစ် (sign bit) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; သည် သတ်မှတ်ထားသော တိကျမှု (fixed precision) &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ရှိသော အဓိကဂဏန်းပိုင်း (significand) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; သည် ကိန်းအခြေဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; သည် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ထပ်ကိန်း (bounded exponent) ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိတိကျမှု (finite precision) နှင့် အနီးစပ်ဆုံးယူခြင်းအော်ပရေတာများ (rounding operators) &lt;math&gt;\operatorname{fl}(x)&lt;/math&gt; ကြောင့် ရွေ့လျားဒသမမှတ် ဂဏန်းသင်္ချာ (floating-point arithmetic) တွင် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) မပြည့်မီပါ။&lt;ref&gt;Stewart (2022), p. 26.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\operatorname{fl}(\operatorname{fl}(a + b) + c) \ne \operatorname{fl}(a + \operatorname{fl}(b + c))&lt;/math&gt;
=== အပိုင်းအခြားဂဏန်းသင်္ချာ (Interval Arithmetic) ===
အပိုင်းအခြားဂဏန်းသင်္ချာ (interval arithmetic) သည် တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ မသေချာမှု (computational uncertainty) ကို ကန့်သတ်ရန် တိကျသည့် အမှတ်တန်ဖိုးများ (deterministic point values) အစား အပိတ်အပိုင်းအခြားများ (closed intervals) &lt;math&gt;[x_1, x_2]&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုသည်။&lt;ref&gt;Moore, Kearfott, and Cloud (2009), pp. 10–11.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\begin{aligned}
{[x_1, x_2]} + [y_1, y_2] &amp;= [x_1 + y_1, x_2 + y_2], \\
{[x_1, x_2]} - [y_1, y_2] &amp;= [x_1 - y_2, x_2 - y_1], \\
{[x_1, x_2]} \times [y_1, y_2] &amp;= [\min(x_1 y_1, x_1 y_2, x_2 y_1, x_2 y_2), \; \max(x_1 y_1, x_1 y_2, x_2 y_1, x_2 y_2)]
\end{aligned}&lt;/math&gt;
=== အမှားပျံ့နှံ့ခြင်း (Error Propagation) ===
တိုင်းတာထားသော ကိန်းရှင်များ (measured variables) &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; တွင် ပကတိအမှားများ (absolute errors) &lt;math&gt;\Delta x&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\Delta y&lt;/math&gt; ရှိသည်ဟု ယူပါစို့။ ထိုအခါ အောက်ပါကန့်သတ်ချက်များ ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Higham (2002), pp. 3–5.&lt;/ref&gt;
* '''[[ပေါင်းခြင်း]]နှင့် [[နုတ်ခြင်း]]''' (Addition and subtraction)
*: ပကတိအမှားများသည် ပေါင်းခြင်းအတိုင်း စုပေါင်းတိုးပွားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta(x \pm y) \le \Delta x + \Delta y&lt;/math&gt;
* '''[[မြှောက်ခြင်း]]နှင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]]''' (Multiplication and division)
*: နှိုင်းရအမှားများ (relative errors) သည် ပထမအဆင့် အဆိုးဆုံးအခြေအနေ ကန့်သတ်ချက်များ (first-order worst-case bounds) ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြည့်မီသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\Delta(x \cdot y)}{|x \cdot y|} \lesssim \frac{\Delta x}{|x|} + \frac{\Delta y}{|y|}, \qquad \frac{\Delta(x / y)}{|x / y|} \lesssim \frac{\Delta x}{|x|} + \frac{\Delta y}{|y|}&lt;/math&gt;
== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Bloch |first1=Ethan D. |title=The Real Numbers and Real Analysis |publisher=Springer Science &amp; Business Media |publication-place=New York |date=2011 |isbn=978-0-387-72177-4 |doi=10.1007/978-0-387-72177-4}}
* {{Citation |last1=Cunningham |first1=Daniel W. |title=Set Theory: A First Course |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2016 |isbn=978-1-316-68204-3}}
* {{Citation |last1=Gellert |first1=W. |last2=Hellwich |first2=M. |last3=Kästner |first3=H. |last4=Küstner |first4=H. |title=The VNR Concise Encyclopedia of Mathematics |publisher=Springer Science &amp; Business Media |publication-place=Dordrecht |date=2012 |isbn=978-94-011-6982-0}}
* {{Citation |last1=Hamilton |first1=Norman T. |last2=Landin |first2=Joseph |title=Set Theory: The Structure of Arithmetic |publisher=Courier Dover Publications |publication-place=Mineola |date=2018 |isbn=978-0-486-83047-6}}
* {{Citation |last1=Higham |first1=Nicholas J. |title=Accuracy and Stability of Numerical Algorithms |edition=2nd |publisher=SIAM |publication-place=Philadelphia |date=2002 |isbn=978-0-89871-521-7 |doi=10.1137/1.9780898718027}}
* {{Citation |last1=Hindry |first1=Marc |title=Arithmetics |series=Universitext |publisher=Springer-Verlag |publication-place=London |date=2011 |isbn=978-1-4471-2130-5 |doi=10.1007/978-1-4471-2131-2}}
* {{Citation |last1=Kay |first1=Anthony |title=Number Systems: A Path into Rigorous Mathematics |publisher=CRC Press |publication-place=Boca Raton |date=2021 |isbn=978-0-429-60776-9}}
* {{Citation |last1=Klose |first1=Orval M. |title=The Number Systems and Operations of Arithmetic |publisher=Pergamon Press |publication-place=Oxford |date=2014 |isbn=978-1-4831-3709-4}}
* {{Citation |last1=Křížek |first1=Michal |last2=Somer |first2=Lawrence |last3=Šolcová |first3=Alena |title=From Great Discoveries in Number Theory to Applications |publisher=Springer Nature |publication-place=Cham |date=2021 |isbn=978-3-030-83899-7 |doi=10.1007/978-3-030-83899-7}}
* {{Citation |last1=Lerner |first1=Brenda Wilmoth |last2=Lerner |first2=K. Lee |title=The Gale Encyclopedia of Science |edition=4th |chapter=Modular Arithmetic |publisher=Gale |publication-place=Detroit |date=2008 |pages=2807–2808 |isbn=978-1-4144-2877-2}}
* {{Citation |last1=Mazzola |first1=Guerino |last2=Milmeister |first2=Gérard |last3=Weissmann |first3=Jody |title=Comprehensive Mathematics for Computer Scientists 1 |publisher=Springer-Verlag |publication-place=Berlin |date=2004 |isbn=978-3-540-20835-8}}
* {{Citation |last1=Moore |first1=Ramon E. |last2=Kearfott |first2=R. Baker |last3=Cloud |first3=Michael J. |title=Introduction to Interval Analysis |publisher=SIAM |publication-place=Philadelphia |date=2009 |isbn=978-0-89871-669-6 |doi=10.1137/1.9780898719291}}
* {{Citation |last1=Muller |first1=Jean-Michel |last2=Brisebarre |first2=Nicolas |last3=Dinechin |first3=Florent de |last4=Jeannerod |first4=Claude-Pierre |last5=Lefèvre |first5=Vincent |last6=Melquiond |first6=Guillaume |last7=Revol |first7=Nathalie |last8=Stehlé |first8=Damien |last9=Torres |first9=Serge |title=Handbook of Floating-Point Arithmetic |publisher=Birkhäuser |publication-place=Boston |date=2009 |isbn=978-0-8176-4705-6 |doi=10.1007/978-0-8176-4705-6}}
* {{Citation |last1=Nagel |first1=Rob |title=U-X-L Encyclopedia of Science |volume=1 |publisher=U-X-L |publication-place=Detroit |date=2002 |pages=177–181 |isbn=978-0-7876-5440-5}}
* {{Citation |last1=Oliver |first1=Alexander D. |editor1-last=Honderich |editor1-first=Ted |title=The Oxford Companion to Philosophy |edition=2nd |chapter=Arithmetic, Foundations of |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |date=2005 |pages=58 |isbn=978-0-19-926479-7}}
* {{Citation |last1=Ore |first1=Øystein |title=Number Theory and Its History |publisher=McGraw-Hill |publication-place=New York |date=1948}}
* {{Citation |last1=Page |first1=Robert L. |title=Encyclopedia of Physical Science and Technology |edition=3rd |chapter=Number Theory, Elementary |publisher=Academic Press |publication-place=San Diego |date=2003 |pages=15–35 |isbn=978-0-12-227410-7}}
* {{Citation |last1=Romanowski |first1=Perry |editor1-last=Lerner |editor1-first=Brenda Wilmoth |editor2-last=Lerner |editor2-first=K. Lee |title=The Gale Encyclopedia of Science |edition=4th |chapter=Arithmetic |publisher=Gale |publication-place=Detroit |date=2008 |pages=302–304 |isbn=978-1-4144-2877-2}}
* {{Citation |last1=Stewart |first1=David E. |title=Dynamics and Numerical Simulations |publisher=SIAM |publication-place=Philadelphia |date=2022 |isbn=978-1-61197-744-8}}
* {{Citation |last1=Ongley |first1=John |last2=Carey |first2=Rosalind |title=Russell: A Guide for the Perplexed |publisher=Bloomsbury Academic |publication-place=London |date=2013 |isbn=978-0-8264-9754-3}}
* {{Citation |last1=Wallis |first1=W. D. |title=A Beginner's Guide to Discrete Mathematics |edition=2nd |publisher=Birkhäuser |publication-place=New York |date=2011 |isbn=978-0-8176-8285-9 |doi=10.1007/978-0-8176-8286-6}}
* {{Citation |last1=Ward |first1=J. P. |title=Quaternions and Cayley Numbers: Algebra and Applications |publisher=Springer Science &amp; Business Media |publication-place=Dordrecht |date=2012 |isbn=978-94-011-5768-1}}
[[Category:ဂဏန်းသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>b8hatf8d0yd99lhrglakxpjv1zufpc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15060</id>
    <revision>
      <id>1062749</id>
      <parentid>1054964</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6152" sha1="9081yzantsgsnnb6oiqqz477kvyd199" xml:space="preserve">{{Infobox bridge
| image = Golden_Gate_Bridge_0002.jpg
| caption = ၂၀၁၄ နိုဝင်ဘာလအတွင်းက မာရှယ်ကမ်းခြေမှ တွေ့မြင်ရသော ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား
| official_name = Golden Gate Bridge
| carries = ခြောက်လမ်းသွားကားလမ်း၊ လူသွားလမ်းနှင့် စက်ဘီးလမ်း
| crosses = ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ရေလက်ကြား
| locale = ဆန်ဖရန်စစ္စကို နှင့် မာရင်ကောင်တီ
| maint = Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.goldengate.org/ |title=Golden Gate Transportation District |publisher=Goldengate.org |accessdate=June 20, 2010}}&lt;/ref&gt;
| designer = ဂျိုးဇက် စတူးရပ်၊ အိုင်ဗင်း မော်ရိုး နှင့် ချားလ် အယ်လစ်
| design = Suspension, truss arch &amp; truss causeways
| mainspan = ၄၂၀၀ ပေ (၁၂၈၀.၂ မီတာ)&lt;ref name=&quot;Denton&quot;&gt;Denton, Harry ''et al.'' (2004) &quot;Lonely Planet San Francisco&quot; ''Lonely Planet'', United States, ISBN 1-74104-154-6&lt;/ref&gt;
| length = ၈၉၈၁ ပေ (၂၇၃၇ မီတာ)&lt;ref&gt;[http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000029 Golden Gate Bridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203002120/http://en.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0000029 |date=3 December 2013 }} at Structurae&lt;/ref&gt;၊ ၁.၇ မိုင်ခန့်
| width = ၉၀ ပေ (၂၇.၄ မီတာ)
| height = ၇၄၆ ပေ (၂၂၇.၄ မီတာ)
| clearance = ၁၄ ပေ (၄.၃ မီတာ)၊ ထရပ်ကားများ ဖြတ်သန်း၍မရ
| below = [[ဒီရေ]]တက်ချိန်၌ ၂၂၀ ပေ (၆၇.၁ မီတာ)
| traffic = ၁၁၀,၀၀၀&lt;ref name=&quot;dailycrossings&quot;&gt;{{cite web |url=http://goldengatebridge.org/research/crossings_revenues.php |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues, FY 1938 to FY 2011 |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |accessdate=December 23, 2012 |archive-date=2 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140902042704/http://goldengatebridge.org/research/crossings_revenues.php }}&lt;/ref&gt;
| material = သံမဏိ
| begin = ၅ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃၃
| complete = ၁၉ ဧပြီ ၁၉၃၇
| open = ၂၇ မေ ၁၉၃၇
| closed =
| heritage = California Historical Landmark
| toll = Cars (southbound only) &lt;br /&gt; $7.00 (Pay by plate), $6.00 (FasTrak), $4.00 (carpools during peak hours, FasTrak only)
| map_cue = ဆက်သွယ်သောလမ်း:
| map_image = San_Francisco_Bay_Bridges_map_en.svg
| map_text = ဆန်ဖရန်စစ္စကိုကျွန်းဆွယ်နှင့် မာရင်ကောင်တီ
| map_width = 180px
| coordinates = {{Coord|37|49|11|N|122|28|43|W|region:US-CA_type:landmark}}
| website = {{url|http://www.goldengatebridge.org/}}
}}
[[File:GoldenGateBridge-001.jpg|thumb|ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တံတား]]
ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတားသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပင်လယ်အော်ကို ဖြတ်ကျော်တည်ဆောက်ထားသော တံတားဖြစ်သည်။ ထိုတံတားသည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမှ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]] မာရင်ကောင်တီသို့ သွားရာလမ်းတွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အများအသုံးပြုနိုင်ရန် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၉,၂၆၆ပေ(၂,၈၂၄ မီတာ) မျှ ရှည်လျားသည်။ တံတားပြီးစီးချိန်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှည်ဆုံးတံတားတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအချိန်တွင်မူ ၎င်းထက် ပို၍ရှည်လျားသော တံတား ရှစ်စင်းမျှ ရှိသည်။ လူအများစုအတွက်မူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှပဆုံး တံတား တစ်ခု အဖြစ် ရှုမြင်နေကြသေးသည်။

==မြင်ကွင်းကျယ် ဓာတ်ပုံများ==
{{Wide image|San_Francisco_with_two_bridges_and_the_low_fog.jpg|900px|&lt;center&gt;တံတားနှစ်စင်းနှင့် ဆန်ဖရန်စစ္စကို&lt;/center&gt;}}

{{Wide image|Golden Gate Bridge at night.jpg|900px|&lt;center&gt;ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနောက်ခံနှင့် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတား ညရှုခင်း}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
* [http://www.goldengatebridge.org/ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတား ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120810190136/http://goldengatebridge.org/ |date=10 August 2012 }}
* ဆန်ဖရန်စစ္စကို ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက်မှ [https://web.archive.org/web/20150903225337/http://sflib1.sfpl.org:82/search~S0/?searchtype=X&amp;searcharg=%22Bridges+--+Golden+Gate%22+&amp;sortdropdown=-&amp;SORT=D&amp;extended=0&amp;SUBMIT=Search&amp;searchlimits=&amp;searchorigarg=X%22s%3ABridges%22+--+Golden+Gate+%26SORT%3DD ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ်တံတားဓာတ်ပုံများ]
{{Commonscat|Golden Gate Bridge}}

[[Category:တံတားများ]]
[[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]</text>
      <sha1>9081yzantsgsnnb6oiqqz477kvyd199</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စပါး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15991</id>
    <revision>
      <id>1062754</id>
      <parentid>805902</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27515" sha1="5j76gjqkcmyfu10r1b51aj7ltbhkaft" xml:space="preserve">{{Update}}
{{speciesbox
| name = စပါးပင်
| image = Mature Rice (India) by Augustus Binu.jpg
| image_caption = Mature seed heads
| image2 = Oryza sativa at Kadavoor.jpg
| image2_caption = Inflorescence
| genus = Oryza
| species = sativa
| authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|လင်းနီးယပ်]]
| synonyms_ref = &lt;ref name=&quot;316812-2&quot; &gt;{{cite web |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316812-2#synonyms |title=''Oryza sativa'' L. |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=2017 |website=Plants of the World Online |publisher=Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=21 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923084653/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:316812-2#synonyms |archive-date=23 September 2021 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| synonyms = {{collapsible list|
*''Oryza aristata'' &lt;small&gt;Blanco&lt;/small&gt;
*''Oryza communissima'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
*''Oryza denudata'' &lt;small&gt;(Desv.) Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza elongata'' &lt;small&gt;(Desv.) Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza formosana'' &lt;small&gt;Masam. &amp; Suzuki&lt;/small&gt;
*''Oryza glutinosa'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
*''Oryza marginata'' &lt;small&gt;(Desv.) Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza montana'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
*''Oryza mutica'' &lt;small&gt;Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza palustris'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;
*''Oryza parviflora'' &lt;small&gt;P.Beauv.&lt;/small&gt;
*''Oryza perennis'' &lt;small&gt;Moench&lt;/small&gt;
*''Oryza plena'' &lt;small&gt;(Prain) N.P.Chowdhury&lt;/small&gt;
*''Oryza praecox'' &lt;small&gt;Lour.&lt;/small&gt;
*''Oryza pubescens'' &lt;small&gt;(Desv.) Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza pumila'' &lt;small&gt;Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza repens'' &lt;small&gt;Buch.-Ham. ex Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza rubribarbis'' &lt;small&gt;(Desv.) Steud.&lt;/small&gt;
*''Oryza sativa'' subsp. ''indica'' &lt;small&gt;Shig.Kato&lt;/small&gt;
*''Oryza sativa'' subsp. ''japonica'' &lt;small&gt;Shig.Kato&lt;/small&gt;
*''Oryza segetalis'' &lt;small&gt;Russell ex Steud.&lt;/small&gt;
}}
}}

မြေကြီးမှ ရွှေသီး ဆန်စပါးသည် မြန်မာ့စီးပွားရေး အသက်သွေးခဲဖြစ်သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံမှ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ ရောင်းချသော ဆန်တန်ချိန်မှာ သုံးသန်းကျော်ဖြစ်သည်။ ယခု မြန်မာ့စီးပွားရေးကို ပြန်လည်ထူထောင်ဆဲတွင်၊ စစ်မဖြစ်မီက စံချိန်၏ ထက်ဝက်မျှလောက်သာ ထုတ်လုပ်နိုင်သေးသည်။ သို့ဖြစ်လင့်ကစား ဆန်နှင့်ဆန်ထွက် ပစ္စည်းတို့ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချရာမှ ဝင်ငွေသည် တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် ကုဋေ ခုနစ်ဆယ်ထက် မနည်းချေ။

== အမျိုးအစား ==
[[File:US long grain rice.jpg|thumb|300px|ရင့်မှည့်နေသော စပါးနှံ]]
စပါးသည် မြက်ပင်မျိုးဖြစ်သည်။ အများအားဖြင့် တစ်နှစ်ခံ ပင်မျိုး ဖြစ်၍ အချို့အပူပိုင်း ဒေသများတွင် နှစ်ကြာခံပင်မျိုး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် ဒိုက်စပါးနှင့် ဒေါင်း စပါးခေါ် စပါးရိုင်းနှစ်မျိုးကို ရေနစ်ကွင်းများနှင့် ကန်များထဲ၌ တွေ့ရသည်။ ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဒေါင်းစပါးကို 'အိုရီဇာ လက်တီဖိုးလီးယား'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဒိုက်စပါးကို 'အိုရီဇာဆာတီးဗား' ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ခြောက်သွေ့သော မြေများ၌လည်း 'အိုရီဇာဂရန်နျူလေးတား'ခေါ် စပါးရိုင်းတစ်မျိုး ပေါက်သည်ဟု ဆိုသည်။ ထိုစပါးရိုင်းများမှ စပါးပင်အမျိုးမျိုး ခွဲထွက်လာသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးမျိုးပေါင်း ၁,ဝဝဝ ခန့်ရှိ သည်ဟု ဆိုသည်။

စပါးမျိုး တစ်မျိုးတည်းကိုပင် အရပ်ဒေသလိုက်၍ အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်တတ်ကြသည်။ တစ်ဖန် မျိုးမတူသော စပါး များကို အမည်တစ်မျိုးတည်းဖြင့် ခေါ်တတ်ကြပြန်ရာ စပါးပင် တို့၏ အမျိုးအစားကို ခွဲခြားရန် ခဲယဉ်းပေသည်။ စပါးမှ ဆန် ကြိတ်လုပ်ငန်း တိုးတက်နေသော တိုင်းပြည်များတွင် စပါးစေ့ များ၏ အရွယ်အစားကို လိုက်၍ အမျိုးအစား ခွဲခြား တတ်ကြ လေသည်။ သို့သော် မြန်မာလယ်သမားများသည် လွယ်ကူစိမ့် သောငှာ စပါးပင်တို့၏ သက်တမ်းကိုလိုက်၍ (၁) ကောက် လျင်၊ (၂)ကောက်လတ်၊ (၃)ကောက်ကြီး၊ (၄) မုရင်း၊ ဟူ၍ စပါးမျိုး ၄မျိုး ခွဲခြားထားကြသည်။

=== ကောက်လျင် စပါး ===
[[File:Rice paddy, Chin State, Myanmar.jpg|thumb|300px|ချင်းပြည်နယ်မှ လယ်တစ်ကွက်]]
ကောက်လျင် စပါး၏ သက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၁၄ဝ မှ ၁၅ဝ အထိဖြစ်၍ အောက်တိုဘာလလယ်လောက်တွင် ဖြစ်စေ၊ လကုန်လောက်တွင် ဖြစ်စေ မှည့်သည်။ ထိုစပါးမျိုးကို မိုးနည်း သော ဒေသများနှင့် မြေမကောင်းသော လယ်ကွင်းများတွင် စိုက်ပျိုးလေ့ ရှိသည်။ သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၌ ကောက်ကြီးနှင့် ကောက်လတ်စပါး စိုက်ပျိုးသောလယ်များ တွင် သီးဦးစားရန်အတွက် ကောက်လျင်များကို အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုး သော ကောက်လျင်စပါးမျိုးများမှာ ဆန်လုံးငယ်သော ဧည့်မထ စပါးနှင့် လက်ရွေးဆန်စပါးများ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးသော ကောက်လျင်စပါးမျိုးများမှာ ငစိန်နှင့် လက်ရွေးဆန် အငယ်စားမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ 

=== ကောက်လတ် စပါး ===
ကောက်လတ်စပါး အမျိုးအစား၏ သက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၁၅ဝ မှ ၁၇ဝ အထိ ဖြစ်၍ နိုဝင်ဘာလလယ် သို့မဟုတ် လကုန်လောက်တွင်မှည့်သည်။ ထိုစပါးမျိုး၌ ဆန်လုံးသေးငယ် သော ငစိန်စပါး၊ လက်ရွေးဆန်စပါးနှင့် ဧည့်မထစပါးများ ပါဝင်သည်။ ထိုစပါးများကို ကောက်ကြီးစပါး စိုက်ပျိုးသော လယ်များမှာထက် ၁ဝ ရက် ၁၅ ရက်စော၍ ရေခန်းသော လယ်ကွက်များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ရခိုင်တိုင်းမှ ဆန်လုံး ငယ်သော 'လက်ရုံး'စပါး၊ 'ငကြိမ်သီး'စပါး၊ တနင်္သာရီတိုင်းမှ 'ရှမ်းကလေး'စပါးနှင့် 'ရဟိုင်း'စပါးတို့သည် ကောက်လတ်စပါး များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းတွင် ဆည်များမှ ရေမရသောလယ်များတွင် ကောက်လတ်စပါးမျိုးကို စိုက်ပျိုးကြ သည်။

=== ကောက်ကြီး စပါး ===
[[ဖိုင်:Rice diversity.jpg|thumb|450x450px|နိုင်ငံတကာ ဆန်စပါး သုတေသနအဖွဲ့မှ စုဆောင်းထားသည့် ဆန်စပါး အမျိုးမျိုး]]
ကောက်ကြီးမှာ သက်ရင့်စပါးမျိုး ဖြစ်သည်။ သက်တမ်းမှာ ရက်ပေါင်း ၁၇ဝ မှ ၂ဝဝ အထိဖြစ်၍ ဒီဇင်ဘာလဆန်းတွင် မှည့်သည်။ သက်တမ်းအလိုက် အမျိုးအစားခွဲရလျှင် ပဲခူး တိုင်း၊ ရခိုင်တိုင်းတို့၌ စိုက်ပျိုးသော ဆန်လုံးကြီးမျိုး ငစိန်စပါး သည် ကောက်ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်။ တနင်္သာရီတိုင်းတွင် စိုက်ပျိုး သော 'ဗျတ်'စပါးနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း မြေဩဇာကောင်း သော အရပ်များတွင် စိုက်ပျိုးသော မီးတုံးစပါးတို့သည်လည်း ကောက်ကြီးမျိုးပင် ဖြစ်ကြသည်။ မီးတုံးမျိုးတွင် ကမာကြည်၊ စပါးနက်နှင့် ကုလားကြီးတို့ ပါဝင်သည်။ ကောက်ကြီးစပါးကို မြေဩဇာ ကောင်းမွန်၍ မိုးကုန်သည်အထိ ရေရရှိသော လယ်များတွင် စိုက်ပျိုးသည်။ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဖျာပုံစသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသတို့တွင် စပါးနက်မျိုးကို ငကျွဲဟု ခေါ်လေ့ရှိ သည်။ ဆည်မှ ရေရသော ရွှေဘိုခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင်ရှိ လယ်များတွင် ကောက်ကြီးစပါးကို စိုက်ပျိုးကြသည်။

=== မုရင်း စပါး ===
မုရင်းစပါးသည် ကောက်လျင်စပါးနှင့် သက်တမ်းတူသည်။ ထိုစပါးမျိုးကို မြစ်ကမ်းခြေ အရပ်ဒေသများ၌ နိုဝင်ဘာလတွင် စိုက်ပျိုးကြ၍ မတ်လတွင် ရိတ်သိမ်းကြသည်။ 

=== တောင်ယာ စပါး နှင့် ရေပေး စပါး ===
အထက်ပါ စပါး မျိုးများအပြင် တောင်ပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးသော တောင်ယာစပါး နှင့် ၆ - ၈ လက်မအထိ ရေမြုပ်နေသော လယ်များတွင် စိုက်ပျိုးသည့် တစ်တောင်ပို စပါးမျိုးကဲ့သို့သော ရေပေး စပါးမျိုး ဟူ၍ စပါးနှစ်မျိုး ရှိသေးသည်။ 

ထိုစပါးမျိုးများ အနက် ကောက်ကြီးနှင့် ကောက်လတ်စပါးတို့မှာ အနုတ်အသိမ်းများသဖြင့် ယင်းတို့ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးကြသည်။

=== ကောက်ညှင်း စပါး ===
ကောက်ညှင်းသည် စပါးမျိုးပင်ဖြစ်သည်။ အကြမ်းအားဖြင့် ဆန်အရောင်ကိုကြည့်၍ ကောက်ညှင်းဖြူ၊ ကောက်ညှင်းငချိပ် ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲသည်။ ကောက်ညှင်းဖြူမှာ အရောင်ဖြူ၍၊ ကောက်ညှင်းငချိပ်မှာ အရောင်ညိုသည်။ ကောက်ညှင်းစပါး သည် ရိုးရိုးစပါးများလောက် အသုံးမများသဖြင့် ယင်းကို အနည်းငယ်လောက်သာ စိုက်ပျိုးလေ့ရှိသည်။

==ပိုးမွှားကာကွယ်ရေး==
စပါးပင်များကို စိုက်ပျိုးရာ၌ ပိုးမွှားများ၏ ဘေးရန်မှ ကာကွယ်ပေးရန်မှာ အရေးကြီးပေသည်။ စပါးပင်ကိုဖျက်ဆီး တတ်သော ပိုးမျိုးမှာ ပိုးတောင့်တဲ၊ ငမြှောင်တော်၊ နှံဖြတ်ပိုး၊ ရွက်ဖြတ်ပိုး ဟူသော ပေါက်ဖတ်မျိုးများ၊ ပိုးလောင်မီး၊ ကျိုင်း ကောင်များ၊ ဆစ်ပိုးခေါ် ပိုးဖလံမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ဖောင်စီးကနန်းနှင့် လယ်ပုဇွန်များကလည်း စပါးပင်ကို ဖျက် ဆီးတတ်ကြသည်။ အခြားတောတိရစ္ဆာန်နှင့် ငှက်တို့ကလည်း စပါးကို ဖျက်ဆီးတတ်ကြသဖြင့် ယင်းတို့၏အနှောက်အယှက် များမှလည်း ကာကွယ်ပေးကြရသည်။ တောင်စောင်းတွင်စိုက်ပျိုး သော စပါးများကို ကြွက်ကဖျက်ဆီးတတ်သည်။ ထို့ပြင် စပါး ပင်များ၌ ခွပိုးရောဂါ၊ ကွင်းနားရောဂါ၊ လောင်မီးရောဂါကဲ့သို့ သော အပင်ရောဂါများလည်း ကျရောက်တတ်သေးရာ ထို ရောဂါများမှလည်း ကာကွယ်ပေးကြရသည်။

==အာဟာရ==
ယခုအခါတွင် စပါးကို ဆန်ဖြစ်အောင် ဆန်စက်များ၌ ကြိတ်ကြသည်။ ဆန်စက်များ မပေါ်မီ ရှေးအခါက စပါးကို လက်လှည့် ကြိတ်ဆုံတွင် ထည့်၍ကြိတ်ကာ အခွံကို ချွတ် ကြသည်။ ကြိတ်ဆုံမှ ထွက်လာသော အခွံကျွတ်ပြီးဆန်ကို ဆန်လုံးတီး သို့မဟုတ် လုံးစိမ်းဟု ခေါ်သည်။ တစ်ဖန် လုံးတီးဆန်ကို မောင်းတွင်ထည့်၍ ဖွပ်ရပြန်သည်။ မောင်း ထောင်းဆန်သည် လျင်မြန်စွာ အောက်လွယ်၊ ပိုးတွယ် လွယ် ၏။ ဆန်နှင့် ကပ်နေသော အလွှာများကို စင်အောင် ဖွပ်ထား သော ဆန်ဖြူသည် ကြာရှည်အထားခံသည့်ပြင် မျက်နှာပန်း လည်း လှသည်။ သို့သော် မောင်းထောင်းဆန်ကဲ့သို့ အာဟာရ ဓာတ်နှင့် မပြည့် စုံချေ။ မောင်းထောင်းဆန်၌ ဗီတာမင်ဘီ ပါရှိသည်။ ဆန်ဖြူတွင် ဗီတာမင် မရှိသလောက် ဖြစ်နေသဖြင့် ထိုဆန်မျိုးကို အမြဲစားသူများသည် ဗယ်ရီဗယ်ရီခေါ် ထုံနှာစို ကိုယ်ဖောနာ ဖြစ်တတ်ကြသည်။ ထိုကြောင့် ယခုအခါမြန်မာ နိုင်ငံတော် အစိုးရသည် အများပြည်သူတို့ ဆန်လုံးတီးကို စားရန် လှုံ့ဆော်ပေးလျက် ရှိသည်။ ဆန်လုံးတီးကို ဆန်လုံး ညိုဟု အမည်ပေးထားပြီးလျှင် ဆန်လုံးညိုကို သက်သာသော အဖိုးနှုန်းဖြင့် ရောင်းချသောဌာနများ ဖွင့်လှစ်ထား ရှိသည်။

==အသုံးပြုပုံ==
စပါးမှ ဆန်ခွဲရာတွင် စပါးခွံ၊ ဖွဲနုနှင့် ဆန်ကွဲတို့ကို ဘေး ထွက်ပစ္စည်းများအဖြစ် ရရှိသည်။ ဖွဲနုကို ကျွဲ၊နွား၊ ဝက်များအား အစာ ကျွေးရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဆန်ကွဲကို အရက်ချက်လုပ်ရာ ၌၎င်း၊ ကစီပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဆန်မှုန့်ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြု နိုင်သည်။ စပါးခွံ(ဖွဲကြမ်း)များကို လောင်စာအတွက်ဖြစ်စေ၊ အထုပ်များထုပ်ရာတွင်ဖြစ်စေ၊ ရေခဲများ အရည် မပျော်လွယ် စေရန် ဖုံးအုပ်ပေးရာ၌ဖြစ်စေ အသုံးပြုနိုင်သည်။ စပါးကို ရိတ် သိမ်းသောအခါ လယ်ထဲတွင် ကောက်ရိုးသား ကျန်ခဲ့သည်။ ထိုကျန်သော ကောက်ရိုးကို ကျွဲနွားများအတွက် အခင်းအဖြစ် လည်းကောင်း၊ အိမ်မိုးရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းများ ထုပ်ပိုးရန်အတွက်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သေးသည်။

အရှေ့တိုင်း နိုင်ငံများတွင် ဆန်ကို အဓိက အစာအဖြစ် စားသုံးကြသဖြင့် ထိုတိုင်းနိုင်ငံများ၌သာ ဆန်လုံလောက်စွာ မရလျှင် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဘေးနှင့် ရင်ဆိုင်ကြရပေမည်။ ထိုကြောင့် ထိုနိုင်ငံများတွင် စပါးကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုး ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ကဲ့သို့သော အချို့နိုင်ငံများတွင် စပါးကို တနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ်သာ စိုက်ပျိုးသည်။ အစာရေစာ ရှားပါးသော တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အချို့ ပူအိုက်သော ရာသီဥတုရှိသည့် တိုင်းပြည်များ၌မူ တစ်နှစ်လျှင် လေးကြိမ်မျှ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်။

==ဈေးကွက်==
ကမ္ဘာ့လူဦးရေ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဆန်ကို အမှီပြု၍ နေရ လေသည်။ ကမ္ဘာ့ဆန်ထွက်နိုင်ငံ အားလုံးကို ခြုံ၍ ကြည့်လျှင် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှသောဆန်ကို အာရှတိုက်မှ ရရှိသည်။ ကမ္ဘာ့ အာဟာရဖြည့်စွမ်းရေးတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် ဖြည့်စွက်လျက်ရှိသည်။ စစ်မဖြစ်မီ ၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ နှစ်ချုပ် စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးစိုက်ပျိုးသေ ဧကပေါင်း ၁၂,၅၁၈,၅ဝဝ ဖြစ်သည်။ ထွက်သောဆန်တန်ချိန်ပေါင်းမှာ ၇,၂၆၅,၂ဝဝ ကျော်သည်။ ဆန်တန်ချိန်ပေါင်း ၃,၅ဝဝ,ဝဝဝ ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ ရောင်းချခဲ့ရလေသည်။ စစ်မဖြစ်မီကနှင့် စစ်ပြီးခေတ် နိုင်ငံခြားသို့တင်ပို့သော ဆန် ထွက်ပစ္စည်း တန်ချိန်မှာ အောက်ပါစာရင်းအတိုင်း ဖြစ်သည် -
* ၁၉၃၈-၃၉ ခုနှစ် - ''၃,၃၂၉,ဝဝဝ တန်'' 
* ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ် -'' ၉၂၁,ဝဝဝ တန်''
* ၁၉၄၇-၄၈ ခုနှစ် - ''၁,၂၅၄,ဝဝဝ တန်''
* ၁၉၄၈-၄၉ ခုနှစ် -'' ၁,၁၉၃,ဝဝဝ တန်''
* ၁၉၄၉-၅ဝ ခုနှစ် - ''၁,၁၂၉,ဝဝဝ တန်''
* ၁၉၅ဝ-၅၁ ခုနှစ် - '' ၁,၃၆၈,ဝဝဝ တန်''

မြန်မာနိုင်ငံက နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချသော ဆန်နှင့် ဆန်ထွက်ပစ္စည်းတန်ဖိုးမှာ တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ငွေကုဋေ ၇ဝ မှ ၈ဝ အထိ ရှိလေ သည်။ ယခုအခါ စပါးပင်မှ ဆန်ကို လုံလောက်စွာ မရရှိနိုင်သော တိုင်းပြည်များတွင် ဆန်တုကို လုပ်ယူစားသုံးနေ ကြသည်။ ထို တိုင်းပြည်များ၌ ရိက္ခာပြဿနာ မကြာခဏ ပေးပေါက်တတ်သဖြင့် ဆန်အတုများ ပြုလုပ်၍ ရနိုင်ရန် ကြိုးစားရ၏။ ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကပင် စတင်၍ ဆန်တုကို စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ကြည့်ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် ဈေး၌ ရောင်းချနိုင်သော အဆင့်အတန်းကိုရောက်သည် အထိအောင်မြင်လေသည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌လည်း အာဒါလွတ်၊ ပလောပီနံ၊ ပိန်းဥ၊ မျောက်ဥကဲ့သို့သော သစ်ဥသစ်ဖုများမှ ဆန်တုထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစာလျက်ရှိသည်။ ဆန်တုတွင် အစာအာဟာရဓာတ် လုံလောက်စွာ ပါရှိနိုင်ရန် လိုအပ်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ထည့်သွင်း၍ ရနိုင်သည်ဟု ဆိုပေသည်။ သို့သော် ယနေ့အထိ ဆန်အစစ်ကို ဆန်အတုနှင့် အစားထိုး ခြင်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဆန်စားသုံးသူတို့ လက်ခံနိုင်လောက် အောင် မအောင်မြင်သေးချေ။&lt;ref&gt;{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၃|title=စပါး|pages=၃၄၃-၃၄၆}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

==External links==
{{wiktionary|စပါးပင်|စပါး|ဆန်}}
{{Wikispecies|Oryza sativa|စပါးပင်}}
{{Commons category|Oryza sativa|စပါးပင်}}

{{Taxonbar|from=Q161426}}
{{Authority control}}


[[ကဏ္ဍ:သီးနှံများ]]
[[ကဏ္ဍ:စား၍ရသော မြက်ပင်များ]]</text>
      <sha1>5j76gjqkcmyfu10r1b51aj7ltbhkaft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆူးကောက်ပင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16695</id>
    <revision>
      <id>1062760</id>
      <parentid>502265</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4087" sha1="syfeua83qtftcfyhdv0unxn8qdlfplw" xml:space="preserve">
[[File:Ban-kareti_(Marathi-_%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%9F%E0%A5%80)_(9320323165).jpg|thumb|280px|ဆူးကောက်ပင် (''Caesalpinia crista'')]]
'''ဆူးကောက်ပင်'''သည် ဆူးရှိသော ချုံပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်။ 
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် 'ဆက်ဇယ်ပင်နီးယားနျူးဂါး'(''[[species:Caesalpinia nuga|Caesalpinia nuga]]''; ယခုအခါတွင် ''[[species:Caesalpinia crista|Caesalpinia crista]]''&lt;ref&gt;[http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:482828-1 Caesalpinia nuga (L.) W.T.Aiton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205190236/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:482828-1 |date=5 February 2020 }} (Plants of the World Online, Kew Science). Retrieved 5 February 2020&lt;/ref&gt;)ဟုခေါ် 
သည်။ မျိုးရင်းမှာ 'လီဂူမီနိုးစီး'(Leguminosae၊ သို့မဟုတ် [[species:Fabaceae|Fabaceae]])ဖြစ်သည်။ ပင်စည်နှင့် အကိုင်း 
အခက်များသည် ချောမွတ်၏။ အရွယ်သည် အလျားလက်မဝက်
မှ ၂ ၁/&lt;sub&gt;၄&lt;/sub&gt; လက်မအထိရှိသည်။ မေလမှ အောက်တိုဘာလ 
အတွင်း အပွင့်ပွင့်တတ်သည်။ ပွင့်ည|ာမှာ ၃ လက်မမှာ ၄ 
လက်မအထိ ရှည်သည်။ အပွင့်အရောင်ဝါသည်။ အနီရောင် 
အနားရှိသော အပွင့်များလည်းရှိသည်။

ဆူးကောက်သီးသည် ငှက်ပျောဖူးပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ထိပ်ဖျား 
ချွန်သည်။ အသီးထဲ၌ အစေ့များရှိသည် အစေ့များသည် အသီး 
၏ ပုံသဏ္ဌာန်အတိုင်းပြားသည်။ ဆူးကောက်ပင်များကို ရခိုင် 
ကမ်းရိုးတန်းနှင့် တနင်္သာရီကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် 
တွေ့ရသည်။ ကပ္ပလီကျွန်း၌လည်း တွေ့ရသည်။ ဆူးကောက် 
အသီးနှင့် ဆူးကောက်ရိုးများကို ထုထောင်း၍ ငါးဖမ်းရာတွင် 
အဆိပ်အဖြစ်အသုံးပြုတတ်ကြသည်။
[[File:Capparis sepiaria Blanco1.209-cropped.jpg|thumb|280px|ဆူးကောက်နက် (''Capparis sepiaria'')]]
[[ဆူးကောက်နက်]]ဟုခေါ်သော အပင်တစ်မျိုးလည်းရှိသေး 
သည်။ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ထိုအပင်ကို 'ကက်ပါးရစ် 
ဆက်ပီးအားရီးယား'(''[[species:Capparis sepiaria|Capparis sepiaria]]'')ဟု ခေါ်သည်။ မျိုးရင်းမှာ 'ကက်ပါရီဒေးစီ 
အီး'([[species:Capparidaceae|Capparidaceae]])ဖြစ်သည်။ ချုံပင် သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍၊ ခြောက် 
သွေ့သောဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်။ ဆူးကောက်နက်အမြစ်ကို အဖျားဖြတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုတတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၄)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{Commonscat|Caesalpinia crista}}
{{Commonscat|Capparis sepiaria}}

[[Category:အပင်များ]]</text>
      <sha1>syfeua83qtftcfyhdv0unxn8qdlfplw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20013</id>
    <revision>
      <id>1062712</id>
      <parentid>1033337</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:33:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1062712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6655" sha1="sq37o3i8uppn342etjpi5h81sw55p6k" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ Whispers Of Words Ebook Creator Community မှ Epub, Kfx ဖြင့် အစအဆုံး Ebook ပြုလုပ်ပေးထားသည်။

[https://saroatsin.com/book/5e845df7-28d1-4e75-9347-5bf296b8ef2f ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက် အစဆုံး]

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>sq37o3i8uppn342etjpi5h81sw55p6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062713</id>
      <parentid>1062712</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1062713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6679" sha1="qdcv5mv7km7fswh90ggidbys4i9kaw8" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ [https://t.me/TheBookR Whispers Of Words Ebook Creator Community မှ Epub, Kfx ဖြင့် အစအဆုံး Ebook ပြုလုပ်ပေးထားသည်။]

[https://saroatsin.com/book/5e845df7-28d1-4e75-9347-5bf296b8ef2f ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက် အစဆုံး]

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>qdcv5mv7km7fswh90ggidbys4i9kaw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062714</id>
      <parentid>1062713</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T20:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1062714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6679" sha1="2ptsfieixve1maqb06da2our3g78303" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ [https://t.me/TheBookR Whispers Of Words Ebook Creator Community] မှ Epub, Kfx ဖြင့် အစအဆုံး Ebook ပြုလုပ်ပေးထားသည်။

[https://saroatsin.com/book/5e845df7-28d1-4e75-9347-5bf296b8ef2f ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက် အစဆုံး]

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>2ptsfieixve1maqb06da2our3g78303</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062715</id>
      <parentid>1062714</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:05:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1062715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6713" sha1="l7anck5dq8mp7d0dq6o0jx4ivrq54t9" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် [https://t.me/TheBookR Whisper Of Words Ebook Creator Community] သည် Epub ပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။

[https://saroatsin.com/book/5e845df7-28d1-4e75-9347-5bf296b8ef2f ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက် အစဆုံး]

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>l7anck5dq8mp7d0dq6o0jx4ivrq54t9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062716</id>
      <parentid>1062715</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1062716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6781" sha1="tm1z6vi5qta1two890wo3qxmiwi6dfu" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် [https://youthsbookreflections.blogspot.com/2026/11/attention-social-media-video-post.html Whisper Of Words Ebook Creator Community] သည် Epub ပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။

[https://saroatsin.com/book/5e845df7-28d1-4e75-9347-5bf296b8ef2f ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက် အစဆုံး]

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>tm1z6vi5qta1two890wo3qxmiwi6dfu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062717</id>
      <parentid>1062716</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ မသင့်လျော်သော လင့်ဖျက်ခဲ့သည်။</comment>
      <origin>1062717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6639" sha1="jlx4ztfi2f4vr04lxvxfqxjmrlpphjd" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် [https://youthsbookreflections.blogspot.com/2026/11/attention-social-media-video-post.html Whisper Of Words Ebook Creator Community] သည် Epub ပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>jlx4ztfi2f4vr04lxvxfqxjmrlpphjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062718</id>
      <parentid>1062717</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T21:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aungsoemoe1997</username>
        <id>150567</id>
      </contributor>
      <comment>/* မြန်မာဘာသာပြန် */ လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1062718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6864" sha1="gajz8tjkj7dm1sriug7tn49ogzqicl2" xml:space="preserve">{{Infobox book| 
| name          = ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် &lt;br&gt;{{Noitalic|紅樓夢}}
| title_orig    =
| translator    =
| image         = Hongloumeng2.jpg
| image_size = 180px
| caption = ရှူပေါင်းကျွမ်း ရေးဆွဲသော ဝတ္ထုမှအခန်းတစ်ခန်း၊ (1810–1873)
| author        = ချောင်းရွှယ်ချင်
| illustrator   =
| cover_artist  =
| country       = တရုတ်
| language      = ဒေသန္တရတိုင်းရင်း တရုတ်ဘာသာစကား (Vernacular Chinese)
| series        =
| genre         = ဝတ္ထုရှည်၊ မိသားစုဝတ္ထုရှည်
| publisher     =
| release_date  = (၁၈)ရာစုအလယ် (လက်ရေးမူများ)&lt;br&gt;၁၇၉၁ (ပထမအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း)
| english_release_date = ၁၈၆၈, ၁၈၉၂; ၁၉၇၃–၁၉၈၀ (ပထမအကြိမ် အပြီးသတ်အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခြင်း)
| media_type    = လက်ရေးမူများ/ပုံနှိပ်
| pages         =
| preceded_by   =
| followed_by   =
}}

'''ခန်းဆောင်နီအိပ်မက် ({{lang-en|Dream of the Red Chamber}}, {{zh|s=红楼梦|p=Hónglóumèng|c=|t=紅樓夢}})''' သို့မဟုတ် မူလအခေါ် '''ကျောက်ခဲတစ်လုံး၏ ရာဇဝင်''' သည် [[တရုတ်]]စာပေ၏ ဂုဏ်ယူဖွယ်ရာ တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကျော်ကြားလှသော [[ဂန္ထဝင်]] စာပေ ၄ အုပ်အနက် တစ်အုပ်ဖြစ်သည်။ ၁၈ရာစုအလယ်ပိုင်း [[ချင်းမင်းဆက်]] ခေတ်ကရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရေးသားသူမှာ ''ချောင်းရွှယ်ချင်'' (Cao Xueqin - 曹雪芹) ဟု ထင်ရသည်။ အပြီးသတ် မရေးခဲ့သဖြင့် ကောင်းအဲ့ (Gao E - 高鹗) က ပြီးဆုံးအောင် ဆက်ရေးသည်။
ဝတ္ထုသွားမှာ ဆောင် မိသားစုကို အခြေခံသည်။ အဓိကဇာတ်ဆောင်၏ ငယ်စဉ်မှစ၍ ကြုံတွေ့ရသော သူငယ်ချင်း၊ ဆွေမျိုး၊ အခိုင်းအစေ စသည့် မြောက်မြားစွာသော[[မိန်းမ]]တို့အကြောင်း ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ထို့ကြောင့် ပထမဆုံးသော မိန်းမဦးစားပေးစာအုပ်ဟု ယူဆနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ထိုခေတ်က နေ့စဉ်သုံး [[အရပ်စကား]]ဖြင့် ရေးသော ပထမဆုံး[[စာအုပ်]]ဟုလည်း ယူဆနိုင်သည်။

== ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း ==
ခန်းဆောင်နီအိပ်မက်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ အထက်တန်းစား မိသားစု တစ်စုကို နောက်ခံပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုမိသားစုမှ ပေါက်ယု အမည်ရှိ လူငယ်မှာ ထိုဇာတ်လမ်း၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင် ဖြစ်သည်။ ပေါက်ယု၏ အစ်မကြီး ဖြစ်သူမှာ ဘုရင့်မိဖုရား အဖြစ် တော်ကောက်ခြင်း ခံရသည်။ ဘုရင့်မိဖုရား အိမ်သို့ ပြန်လည် လည်ပတ်ချိန်တွင် အပန်းဖြေ အနားယူနိုင်ရန် အတွက် သူမ၏ မိသားစုမှ ပန်းခြံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးကြသည်။ မိဖုရား နန်းတော်သို့ ပြန်ကြွသွားချိန်တွင် ထိုပန်းခြံမှာ ပေါက်ယုနှင့် သူ၏ မောင်နှမဝမ်းကွဲများ အသုံးပြုရာ ဖြစ်လာသည်။ ပေါက်ယုတွင် သူ၏ မိဘများက သဘောတူထားသော ပေါက်ကြည်ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦး ရှိပြီး ပေါက်ယု နှင့် ဖွင့်မပြောဘဲ ချစ်ကြိုက်နေသော ထိုက်ယု ဆိုသည့် အစ်မဝမ်းကွဲ တစ်ဦးလည်း ရှိသည်။ သူတို့ ၃ ဦးကြားမှ ၃ ပွင့်ဆိုင် အချစ်ဇာတ်လမ်းကို ထိုခေတ်ထိုအခါက ယဉ်ကျေးမှု များကို နောက်ခံပြုပြီး ချယ်မှုန်းပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ကဗျာလင်္ကာများ အများအပြားပါဝင်ပြီး ဇာတ်လမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများမှာ ထိုမိသားစု၏ နိစ္စဓူဝ ကိစ္စများသာလျှင် ဖြစ်သည်။

== မြန်မာဘာသာပြန် ==
မြန်မာစာရေးဆရာ [[မြသန်းတင့်]]က ''ခန်းဆောင်နီ အိပ်မက်'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့ပြီး အားမာန်သစ် စာပေမှ ၉ အုပ်ခွဲ၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် [https://youthsbookreflections.blogspot.com/2026/11/attention-social-media-video-post.html Whisper Of Words Ebook Creator Community] သည် [https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%AE%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%A1%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA?wprov=sfla1 Epub] ပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်။

[[Category:နိုင်ငံတကာ စာအုပ်များ]]</text>
      <sha1>gajz8tjkj7dm1sriug7tn49ogzqicl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကလောင်အမည်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24081</id>
    <revision>
      <id>1062728</id>
      <parentid>858110</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3782" sha1="sk75chm22658iml5afq9nv3cw9aejiz" xml:space="preserve">'''ကလောင်အမည်'''ဆိုသည်မှာ လူတစ်ယောက်အား ခေါ်တွင် စေလိုသည့် အမည်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကလောင်အမည်များကို စာပေရေးသားသည့် လုပ်ငန်းများတွင် အများဆုံး အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ စာရေးဆရာတစ်ယောက်တွင် ကလောင်အမည်တစ်ခုနှင့် အထက်ရှိတတ်ကြသည်။ ကလောင်အမည်ကို မိမိစိတ်ကြိုက်သော်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆွေမျိုးသားချင်းများမှ ငယ်ဘဝတွင် မှည့်ခေါ်ခဲ့သော နာမည်ကို လည်းကောင်း ပေးတတ်ကြသည်ကို တွေ့ရသည်။

ထို့အပြင် ကလောင်အမည်၏ နောက်ပိုင်းနှင့် ရှေ့ပိုင်းတို့တွင် အမည် နောက်ဆက်၊ ရှေ့ဆက် အနေဖြင့် နာမဝိသေသနများကို အသုံးပြု၍လည်း ကလောင်အမည် ပေးလေ့ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်။ နမူနာအားဖြင့် တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်ကို ကြည့်နိုင်သည်။ တက္ကသိုလ် ဘုန်းနိုင် ဆိုသည့် ကလောင်အမည်တွင် တက္ကသိုလ် အား အမည်၏ ရှေ့ဆက်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ မိုးမိုး(အင်းလျား)ဆိုသည့် ကလောင်အမည်တွင်လည်း အင်းလျား သည် အမည်၏ နောက်ဆက်ဖြစ်သည်။ အင်းလျားဆိုသည့် စကားစုကို လက်သည်းကွင်းအတွင်းထည့်ထားသော်လည်း ခေါ်ဆိုသူတို့သည် မိုးမိုး အင်လျား ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြကြောင်းတွေ့ရသည်။

==ကြည့်ရှုရန်==
*[[အနုပညာအမည်]]

==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်==
* {{cite book|editor= Room, Adrian|title= Dictionary of Pseudonyms: 11,000 Assumed Names and Their Origins|publisher= McFarland|year= 2004|isbn= 0-7864-1658-0|url-access= registration|url= https://archive.org/details/dictionaryofpseu0000room}}
*{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2011/dec/07/writers-pen-names|title=How do writers choose pen names?}}
*{{cite web|url=http://theconversation.com/the-evolution-of-female-pen-names-from-currer-bell-to-j-k-rowling-46864|title=The evolution of female pen-names from Currer Bell to J.K. Rowling|author=Michelle Smith|date=30 August 2015|work=The Conversation}}

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
{{wiktionary|ကလောင်အမည်}}
*[http://www.ivanhoffman.com/pennames.html ကလောင်အမည်]{{Dead link|date=March 2024 }}
*[https://web.archive.org/web/20150114231701/http://www.bartelby.com/116/ The King's English, H. W. Fowler &amp; F. G. Fowler]
*[http://writersrelief.com/blog/2008/06/pen-names-what-you-need-to-know-about-using-a-pseudonym/ Pen Names: What You Need To Know About Using A Pseudonym]

[[Category:စာပေ]]
[[Category:အမည်]]


{{stub}}</text>
      <sha1>sk75chm22658iml5afq9nv3cw9aejiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇိုမီးလူမျိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46767</id>
    <revision>
      <id>1062730</id>
      <parentid>1042022</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1062730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8996" sha1="9iop7q62z4n1cpyls5s4wgx5u9ykpnk" xml:space="preserve">{{Short description|မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့မြောက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု}}
{{Infobox ethnic group
| group          = ဇို / ဇိုမီး လူမျိုး
| native_name    = Zo / Zomi / ꡒꡡ (Zou)
| image          = Zou girl.JPG
| image_caption  = ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ဇိုအမျိုးသမီးတစ်ဦး
| poptime        = ခန့်မှန်း ၁၅၀,၀၀၀ ကျော်
| regions        = {{flag|Myanmar}} ([[ချင်းတောင်တန်း]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]])
| languages      = [[ဇိုဘာသာစကား]] (Zou / Zolai)
| religions      = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related        = [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်ချင်း]]၊ [[ပိုက်တဲလူမျိုး|ပိုက်တဲ]]၊ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (လူရှိုင်း)]]၊ [[ထာဒိုလူမျိုး|ထာဒို]]၊ [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
}}

'''ဇိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ဇိုမီးလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ချင်းတောင်တန်း)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇိုလူမျိုးများကို [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (Mizo)]] လူမျိုးများက &quot;ဇိုနထလပ်&quot; (Zo hnahthlak - ဇိုဆင်းသက်လာသူများ) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ မရောက်ရှိမီကာလက ဤဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တောင်တန်းနေ လူမျိုးစုများကို အပြင်လူများက သီးခြားအမည်များဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ &quot;ချင်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကူကီး&quot; ဟူသော အမည်များကို ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး အမည်အနေဖြင့် လုံးဝ လက်ခံခြင်းမရှိကြဘဲ မိမိတို့ကိုယ်ကို &quot;ဇို&quot; (Zo) သို့မဟုတ် &quot;ရှူ&quot; (Shu)၊ &quot;လိုင်&quot; (Lai) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;Scott, J. George (1910). *Burma: A Handbook of Practical Information*. Rangoon.&lt;/ref&gt;

ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စာရင်းဇယားများ ကောက်ယူရန်အတွက် ဤဒေသများကို &quot;ချင်းတောင်တန်း&quot; (Chin Hills) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ [[၁၈၉၆]] ခုနှစ်တွင် &quot;Chin Hills Regulation Act&quot; အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းတွင်မူ ၎င်းတို့အား [[မီဇိုရမ် (လူရှိုင်းတောင်)|လူရှိုင်း]] (Lushai) သို့မဟုတ် ကူကီး (Kuki) ဟူသော အမည်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ ==
မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များ၏ လေ့လာချက်အရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးကြီး သုံးမျိုးအနက် [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) လူမျိုးစုကြီးထဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ဘာသာဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ]] မိသားစုဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]မှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.&lt;/ref&gt;

== ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုနှင့် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြင်း ==
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်း ရိုးရာရာဇဝင်များအရ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အလယ်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[အညာဒေသ]]နှင့် [[ချင်းတောင်တန်း]] ဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ 

ကျိမ်နွဲ (Ciimnuai) နှင့် လိုင်းလွန်း (Lailun)တို့သည် တောင်တန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့လာကြပြီးနောက် သမိုင်းဝင် [[ကျိမ်နွဲ]]ရွာကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် တီးတိန်၊ တွန်းဇံ၊ မဏိပူရနှင့် မီဇိုရမ်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြကာ ဇိုမီး, တီးတိန်ချင်း, ပိုက်တဲ နှင့် လူရှိုင်း နွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာကြသည်။အချို့သော ဇိုအနွယ်ဝင်များသည် မြေပြန့်ဒေသ [[ယောနယ်]] (ယောဒေသ) တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ကြပြီး ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာမှ &quot;တောင်သားလူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==
{{refbegin}}
* Carey, Bertram S., and H.N. Tuck (1896). *The Chin Hills: A History of the People, our Administration of the Districts, Products, Trade, Conditions of the Tribe*. Rangoon: Government Printing.
* Vum Son, Pu (1986). *Zo History: With an Introduction to Zo Culture, Economy, Religion and Their Status as an Ethnic Minority in India, Burma, and Bangladesh*. Aizawl.
{{refend}}

{{ချင်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ချင်းလူမျိုးစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဇိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>9iop7q62z4n1cpyls5s4wgx5u9ykpnk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062731</id>
      <parentid>1062730</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ */</comment>
      <origin>1062731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12071" sha1="hl27vnhvyjaexti83sfccx1a581nj49" xml:space="preserve">{{Short description|မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့မြောက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု}}
{{Infobox ethnic group
| group          = ဇို / ဇိုမီး လူမျိုး
| native_name    = Zo / Zomi / ꡒꡡ (Zou)
| image          = Zou girl.JPG
| image_caption  = ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ဇိုအမျိုးသမီးတစ်ဦး
| poptime        = ခန့်မှန်း ၁၅၀,၀၀၀ ကျော်
| regions        = {{flag|Myanmar}} ([[ချင်းတောင်တန်း]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]])
| languages      = [[ဇိုဘာသာစကား]] (Zou / Zolai)
| religions      = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related        = [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်ချင်း]]၊ [[ပိုက်တဲလူမျိုး|ပိုက်တဲ]]၊ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (လူရှိုင်း)]]၊ [[ထာဒိုလူမျိုး|ထာဒို]]၊ [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
}}

'''ဇိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ဇိုမီးလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ချင်းတောင်တန်း)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇိုလူမျိုးများကို [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (Mizo)]] လူမျိုးများက &quot;ဇိုနထလပ်&quot; (Zo hnahthlak - ဇိုဆင်းသက်လာသူများ) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ မရောက်ရှိမီကာလက ဤဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တောင်တန်းနေ လူမျိုးစုများကို အပြင်လူများက သီးခြားအမည်များဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ &quot;ချင်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကူကီး&quot; ဟူသော အမည်များကို ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး အမည်အနေဖြင့် လုံးဝ လက်ခံခြင်းမရှိကြဘဲ မိမိတို့ကိုယ်ကို &quot;ဇို&quot; (Zo) သို့မဟုတ် &quot;ရှူ&quot; (Shu)၊ &quot;လိုင်&quot; (Lai) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;Scott, J. George (1910). *Burma: A Handbook of Practical Information*. Rangoon.&lt;/ref&gt;

ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စာရင်းဇယားများ ကောက်ယူရန်အတွက် ဤဒေသများကို &quot;ချင်းတောင်တန်း&quot; (Chin Hills) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ [[၁၈၉၆]] ခုနှစ်တွင် &quot;Chin Hills Regulation Act&quot; အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းတွင်မူ ၎င်းတို့အား [[မီဇိုရမ် (လူရှိုင်းတောင်)|လူရှိုင်း]] (Lushai) သို့မဟုတ် ကူကီး (Kuki) ဟူသော အမည်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ ==
မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ (Molecular genetics) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ် သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးစုကြီး သုံးမျိုးအနက် [[မွန်ဂိုလွိုက်|မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးစုအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်ကြပြီး၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]မှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2013&quot;&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0520279543.&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ===
ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ ဇိုဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၊ [[ကူကီး-ချင်း-နာဂ ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း  အုပ်စုခွဲ]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤဘာသာဗေဒ အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများသည် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ အသံထွက်စနစ်နှင့် ဝေါဟာရ အမြစ်များတွင် အချင်းချင်း အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Burling2003&quot;&gt;Burling, Robbins (2003). &quot;The Tibeto-Burman Languages of Northeast India&quot;. In Graham Thurgood &amp; Randy J. LaPolla (eds.), *The Sino-Tibetan Languages*, Routledge, pp. 169–191.&lt;/ref&gt;

=== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန (Y-DNA နှင့် mtDNA) ===
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သော မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒနှင့် လူဦးရေ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများ (Population genetics studies) အရ ၎င်းတို့၏ ဖခင်လိုင်း (Y-DNA) ဟက်ပလိုဂရုများတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တောင်တန်းဒေသ လူမျိုးစုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroup O2a2b1a1 (M117) နှင့် Haplogroup D1a1a တို့ကို အဓိက အခြေခံအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying, et al. (2015). &quot;Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China and Northeast India&quot;. *Human Genetics*, 134(11-12), 1277–1285.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cordaux2004&quot;&gt;Cordaux, Richard, et al. (2004). &quot;Genetic Demography of Indigenous Populations on the India-Myanmar Border&quot;. *Current Biology*, 14(2), 148–152.&lt;/ref&gt;

== ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုနှင့် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြင်း ==
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်း ရိုးရာရာဇဝင်များအရ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အလယ်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[အညာဒေသ]]နှင့် [[ချင်းတောင်တန်း]] ဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ 

ကျိမ်နွဲ (Ciimnuai) နှင့် လိုင်းလွန်း (Lailun)တို့သည် တောင်တန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့လာကြပြီးနောက် သမိုင်းဝင် [[ကျိမ်နွဲ]]ရွာကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် တီးတိန်၊ တွန်းဇံ၊ မဏိပူရနှင့် မီဇိုရမ်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြကာ ဇိုမီး, တီးတိန်ချင်း, ပိုက်တဲ နှင့် လူရှိုင်း နွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာကြသည်။အချို့သော ဇိုအနွယ်ဝင်များသည် မြေပြန့်ဒေသ [[ယောနယ်]] (ယောဒေသ) တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ကြပြီး ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာမှ &quot;တောင်သားလူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==
{{refbegin}}
* Carey, Bertram S., and H.N. Tuck (1896). *The Chin Hills: A History of the People, our Administration of the Districts, Products, Trade, Conditions of the Tribe*. Rangoon: Government Printing.
* Vum Son, Pu (1986). *Zo History: With an Introduction to Zo Culture, Economy, Religion and Their Status as an Ethnic Minority in India, Burma, and Bangladesh*. Aizawl.
{{refend}}

{{ချင်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ချင်းလူမျိုးစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဇိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>hl27vnhvyjaexti83sfccx1a581nj49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062732</id>
      <parentid>1062731</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု */</comment>
      <origin>1062732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12085" sha1="fehln7wcy9dzba3en6az19fqc8qelrr" xml:space="preserve">{{Short description|မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့မြောက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု}}
{{Infobox ethnic group
| group          = ဇို / ဇိုမီး လူမျိုး
| native_name    = Zo / Zomi / ꡒꡡ (Zou)
| image          = Zou girl.JPG
| image_caption  = ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ဇိုအမျိုးသမီးတစ်ဦး
| poptime        = ခန့်မှန်း ၁၅၀,၀၀၀ ကျော်
| regions        = {{flag|Myanmar}} ([[ချင်းတောင်တန်း]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]])
| languages      = [[ဇိုဘာသာစကား]] (Zou / Zolai)
| religions      = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related        = [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်ချင်း]]၊ [[ပိုက်တဲလူမျိုး|ပိုက်တဲ]]၊ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (လူရှိုင်း)]]၊ [[ထာဒိုလူမျိုး|ထာဒို]]၊ [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
}}

'''ဇိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ဇိုမီးလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ချင်းတောင်တန်း)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇိုလူမျိုးများကို [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (Mizo)]] လူမျိုးများက &quot;ဇိုနထလပ်&quot; (Zo hnahthlak - ဇိုဆင်းသက်လာသူများ) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ မရောက်ရှိမီကာလက ဤဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တောင်တန်းနေ လူမျိုးစုများကို အပြင်လူများက သီးခြားအမည်များဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ &quot;ချင်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကူကီး&quot; ဟူသော အမည်များကို ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး အမည်အနေဖြင့် လုံးဝ လက်ခံခြင်းမရှိကြဘဲ မိမိတို့ကိုယ်ကို &quot;ဇို&quot; (Zo) သို့မဟုတ် &quot;ရှူ&quot; (Shu)၊ &quot;လိုင်&quot; (Lai) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;Scott, J. George (1910). *Burma: A Handbook of Practical Information*. Rangoon.&lt;/ref&gt;

ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စာရင်းဇယားများ ကောက်ယူရန်အတွက် ဤဒေသများကို &quot;ချင်းတောင်တန်း&quot; (Chin Hills) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ [[၁၈၉၆]] ခုနှစ်တွင် &quot;Chin Hills Regulation Act&quot; အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းတွင်မူ ၎င်းတို့အား [[မီဇိုရမ် (လူရှိုင်းတောင်)|လူရှိုင်း]] (Lushai) သို့မဟုတ် ကူကီး (Kuki) ဟူသော အမည်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ ==
မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ (Molecular genetics) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ် သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးစုကြီး သုံးမျိုးအနက် [[မွန်ဂိုလွိုက်|မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးစုအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်ကြပြီး၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]မှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2013&quot;&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0520279543.&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ===
ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ ဇိုဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း  အုပ်စုခွဲ]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤဘာသာဗေဒ အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများသည် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ အသံထွက်စနစ်နှင့် ဝေါဟာရ အမြစ်များတွင် အချင်းချင်း အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Burling2003&quot;&gt;Burling, Robbins (2003). &quot;The Tibeto-Burman Languages of Northeast India&quot;. In Graham Thurgood &amp; Randy J. LaPolla (eds.), *The Sino-Tibetan Languages*, Routledge, pp. 169–191.&lt;/ref&gt;

=== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန (Y-DNA နှင့် mtDNA) ===
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သော မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒနှင့် လူဦးရေ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများ (Population genetics studies) အရ ၎င်းတို့၏ ဖခင်လိုင်း (Y-DNA) ဟက်ပလိုဂရုများတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တောင်တန်းဒေသ လူမျိုးစုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroup O2a2b1a1 (M117) နှင့် Haplogroup D1a1a တို့ကို အဓိက အခြေခံအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying, et al. (2015). &quot;Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China and Northeast India&quot;. *Human Genetics*, 134(11-12), 1277–1285.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cordaux2004&quot;&gt;Cordaux, Richard, et al. (2004). &quot;Genetic Demography of Indigenous Populations on the India-Myanmar Border&quot;. *Current Biology*, 14(2), 148–152.&lt;/ref&gt;

== ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုနှင့် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြင်း ==
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးတို့၏ ရှေးဟောင်း ရိုးရာရာဇဝင်များအရ ၎င်းတို့သည် တရုတ်ပြည် အလယ်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် တိဗက်ပြည်ကို ဖြတ်ကျော်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[အညာဒေသ]]နှင့် [[ချင်းတောင်တန်း]] ဒေသများသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ 

ကျိမ်နွဲ (Ciimnuai) နှင့် လိုင်းလွန်း (Lailun)တို့သည် တောင်တန်းဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့လာကြပြီးနောက် သမိုင်းဝင် [[ကျိမ်နွဲ]]ရွာကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် တီးတိန်၊ တွန်းဇံ၊ မဏိပူရနှင့် မီဇိုရမ်ဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သွားကြကာ ဇိုမီး, တီးတိန်ချင်း, ပိုက်တဲ နှင့် လူရှိုင်း နွယ်ဖွားများ ဖြစ်လာကြသည်။အချို့သော ဇိုအနွယ်ဝင်များသည် မြေပြန့်ဒေသ [[ယောနယ်]] (ယောဒေသ) တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့ကြပြီး ဗမာလူမျိုးများနှင့် ရောနှောနေထိုင်ရာမှ &quot;တောင်သားလူမျိုး&quot; ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==
{{refbegin}}
* Carey, Bertram S., and H.N. Tuck (1896). *The Chin Hills: A History of the People, our Administration of the Districts, Products, Trade, Conditions of the Tribe*. Rangoon: Government Printing.
* Vum Son, Pu (1986). *Zo History: With an Introduction to Zo Culture, Economy, Religion and Their Status as an Ethnic Minority in India, Burma, and Bangladesh*. Aizawl.
{{refend}}

{{ချင်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ချင်းလူမျိုးစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဇိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>fehln7wcy9dzba3en6az19fqc8qelrr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062733</id>
      <parentid>1062732</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုနှင့် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြင်း */</comment>
      <origin>1062733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14092" sha1="4dje6nf4cycna32b05g9bp6r4hcdr82" xml:space="preserve">{{Short description|မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့မြောက်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု}}
{{Infobox ethnic group
| group          = ဇို / ဇိုမီး လူမျိုး
| native_name    = Zo / Zomi / ꡒꡡ (Zou)
| image          = Zou girl.JPG
| image_caption  = ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ဇိုအမျိုးသမီးတစ်ဦး
| poptime        = ခန့်မှန်း ၁၅၀,၀၀၀ ကျော်
| regions        = {{flag|Myanmar}} ([[ချင်းတောင်တန်း]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]])
| languages      = [[ဇိုဘာသာစကား]] (Zou / Zolai)
| religions      = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related        = [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်ချင်း]]၊ [[ပိုက်တဲလူမျိုး|ပိုက်တဲ]]၊ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (လူရှိုင်း)]]၊ [[ထာဒိုလူမျိုး|ထာဒို]]၊ [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
}}

'''ဇိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ဇိုမီးလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ချင်းတောင်တန်း)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇိုလူမျိုးများကို [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (Mizo)]] လူမျိုးများက &quot;ဇိုနထလပ်&quot; (Zo hnahthlak - ဇိုဆင်းသက်လာသူများ) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ မရောက်ရှိမီကာလက ဤဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တောင်တန်းနေ လူမျိုးစုများကို အပြင်လူများက သီးခြားအမည်များဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ &quot;ချင်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကူကီး&quot; ဟူသော အမည်များကို ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး အမည်အနေဖြင့် လုံးဝ လက်ခံခြင်းမရှိကြဘဲ မိမိတို့ကိုယ်ကို &quot;ဇို&quot; (Zo) သို့မဟုတ် &quot;ရှူ&quot; (Shu)၊ &quot;လိုင်&quot; (Lai) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;Scott, J. George (1910). *Burma: A Handbook of Practical Information*. Rangoon.&lt;/ref&gt;

ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စာရင်းဇယားများ ကောက်ယူရန်အတွက် ဤဒေသများကို &quot;ချင်းတောင်တန်း&quot; (Chin Hills) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ [[၁၈၉၆]] ခုနှစ်တွင် &quot;Chin Hills Regulation Act&quot; အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းတွင်မူ ၎င်းတို့အား [[မီဇိုရမ် (လူရှိုင်းတောင်)|လူရှိုင်း]] (Lushai) သို့မဟုတ် ကူကီး (Kuki) ဟူသော အမည်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ ==
မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ (Molecular genetics) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ် သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးစုကြီး သုံးမျိုးအနက် [[မွန်ဂိုလွိုက်|မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးစုအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်ကြပြီး၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]မှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2013&quot;&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0520279543.&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ===
ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ ဇိုဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း  အုပ်စုခွဲ]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤဘာသာဗေဒ အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများသည် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ အသံထွက်စနစ်နှင့် ဝေါဟာရ အမြစ်များတွင် အချင်းချင်း အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Burling2003&quot;&gt;Burling, Robbins (2003). &quot;The Tibeto-Burman Languages of Northeast India&quot;. In Graham Thurgood &amp; Randy J. LaPolla (eds.), *The Sino-Tibetan Languages*, Routledge, pp. 169–191.&lt;/ref&gt;

=== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန (Y-DNA နှင့် mtDNA) ===
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သော မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒနှင့် လူဦးရေ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများ (Population genetics studies) အရ ၎င်းတို့၏ ဖခင်လိုင်း (Y-DNA) ဟက်ပလိုဂရုများတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တောင်တန်းဒေသ လူမျိုးစုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroup O2a2b1a1 (M117) နှင့် Haplogroup D1a1a တို့ကို အဓိက အခြေခံအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying, et al. (2015). &quot;Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China and Northeast India&quot;. *Human Genetics*, 134(11-12), 1277–1285.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cordaux2004&quot;&gt;Cordaux, Richard, et al. (2004). &quot;Genetic Demography of Indigenous Populations on the India-Myanmar Border&quot;. *Current Biology*, 14(2), 148–152.&lt;/ref&gt;

== ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုနှင့် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြင်း ==
မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ရှေးခေတ်က အရှေ့အာရှ အဓိက ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ဟိမဝန္တာနှင့် တိဗက်ပြည်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အစုအဖွဲ့များ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2013&quot;&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.&lt;/ref&gt; ယင်းနောက် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[အညာဒေသ]]နှင့် [[ချင်းတောင်တန်း]] ဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး ဒေသအလိုက် အစုအဖွဲ့များ ကွဲပြားကာ အခြေချခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းဝင် ရိုးရာမှတ်တမ်းများနှင့် နယ်မြေအခြေစိုက် လေ့လာချက်များအရ တောင်တန်းဒေသသို့ ဦးစွာ ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက်ခဲ့ကြသော ဇိုအနွယ်ဝင်များသည် [[ကျိမ်နွဲ]]ဒေသနှင့် ဇာတိမြေများကို အခြေခံ၍ လူထုအစုအဖွဲ့များ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် ယနေ့ [[တီးတိန်မြို့နယ်|တီးတိန်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်|တွန်းဇံ]]၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]များသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြရာမှ ဇိုမီး၊ တီးတိန်ချင်း၊ ပိုက်တဲ နှင့် မီဇို (လူရှိုင်း) စသည့် နွယ်ဖွားများအဖြစ် သီးခြား ဆင်းသက်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;VumSon1986&quot;&gt;Vum Son, Pu (1986). *Zo History: With an Introduction to Zo Culture, Economy, Religion and Their Status as an Ethnic Minority in India, Burma, and Bangladesh*. Aizawl.&lt;/ref&gt;ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် ဇိုအနွယ်ဝင် အချို့သည် မြေပြန့်ဒေသနှင့် တောင်တန်းစပ် [[ယောနယ်]] (ယောဒေသ) တွင် ဆက်လက်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြပြီး ဒေသခံ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်လာကြရာမှ သမိုင်းတစ်လျှောက် &quot;ယောလူမျိုး&quot; အစုအဖွဲ့များအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့ကြသည်။&lt;br /&gt;
&lt;ref name=&quot;Carey1896&quot;&gt;Carey, Bertram S., and H.N. Tuck (1896). *The Chin Hills: A History of the People, our Administration of the Districts, Products, Trade, Conditions of the Tribe*. Rangoon: Government Printing.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==
{{refbegin}}
* Carey, Bertram S., and H.N. Tuck (1896). *The Chin Hills: A History of the People, our Administration of the Districts, Products, Trade, Conditions of the Tribe*. Rangoon: Government Printing.
* Vum Son, Pu (1986). *Zo History: With an Introduction to Zo Culture, Economy, Religion and Their Status as an Ethnic Minority in India, Burma, and Bangladesh*. Aizawl.
{{refend}}

{{ချင်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးများ}}

[[ကဏ္ဍ:ချင်းလူမျိုးစု]]
[[ကဏ္ဍ:ဇိုလူမျိုး]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>4dje6nf4cycna32b05g9bp6r4hcdr82</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062750</id>
      <parentid>1062733</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1062750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13181" sha1="fo7j00rejkir3dfdg7e96gz4h7ptc39" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group          = ဇို / ဇိုမီး လူမျိုး
| native_name    = Zo / Zomi / ꡒꡡ (Zou)
| image          = Zou girl.JPG
| image_caption  = ရိုးရာဝတ်စုံ ဝတ်ဆင်ထားသော ဇိုအမျိုးသမီးတစ်ဦး
| poptime        = ခန့်မှန်း ၁၅၀,၀၀၀ ကျော်
| regions        = {{flag|Myanmar}} ([[ချင်းတောင်တန်း]]၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]])&lt;br /&gt;{{flag|India}} ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]])
| languages      = [[ဇိုဘာသာစကား]] (Zou / Zolai)
| religions      = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု
| related        = [[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်ချင်း]]၊ [[ပိုက်တဲလူမျိုး|ပိုက်တဲ]]၊ [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (လူရှိုင်း)]]၊ [[ထာဒိုလူမျိုး|ထာဒို]]၊ [[ဂွေးတဲလူမျိုး|ဂွေးတဲ]]
}}

'''ဇိုလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ဇိုမီးလူမျိုး''' သည် အရှေ့တောင်အာရှနှင့် တောင်အာရှ နယ်စပ်ဒေသများဖြစ်သော [[မြန်မာနိုင်ငံ]] (ချင်းတောင်တန်း)၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] ([[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]) တို့တွင် အဓိက နေထိုင်ကြသည့် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်]] တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဇိုလူမျိုးများကို [[မီဇိုလူမျိုး|မီဇို (Mizo)]] လူမျိုးများက &quot;ဇိုနထလပ်&quot; (Zo hnahthlak - ဇိုဆင်းသက်လာသူများ) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။

== သမိုင်းကြောင်းနှင့် အမည်ဝေါဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ==
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့များ မရောက်ရှိမီကာလက ဤဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော တောင်တန်းနေ လူမျိုးစုများကို အပြင်လူများက သီးခြားအမည်များဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ကမူ &quot;ချင်း&quot; သို့မဟုတ် &quot;ကူကီး&quot; ဟူသော အမည်များကို ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသားရေး အမည်အနေဖြင့် လုံးဝ လက်ခံခြင်းမရှိကြဘဲ မိမိတို့ကိုယ်ကို &quot;ဇို&quot; (Zo) သို့မဟုတ် &quot;ရှူ&quot; (Shu)၊ &quot;လိုင်&quot; (Lai) ဟုသာ ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;Scott, J. George (1910). *Burma: A Handbook of Practical Information*. Rangoon.&lt;/ref&gt;

ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဒေသန္တရ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် စာရင်းဇယားများ ကောက်ယူရန်အတွက် ဤဒေသများကို &quot;ချင်းတောင်တန်း&quot; (Chin Hills) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး၊ [[၁၈၉၆]] ခုနှစ်တွင် &quot;Chin Hills Regulation Act&quot; အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းတွင်မူ ၎င်းတို့အား [[မီဇိုရမ် (လူရှိုင်းတောင်)|လူရှိုင်း]] (Lushai) သို့မဟုတ် ကူကီး (Kuki) ဟူသော အမည်များဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်။

== မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ နောက်ခံ ==
မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒ (Molecular genetics) ဆိုင်ရာ ခေတ်သစ် သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာ့လူမျိုးစုကြီး သုံးမျိုးအနက် [[မွန်ဂိုလွိုက်|မွန်ဂိုလွိုက် လူမျိုးစုအုပ်စု]] တွင် ပါဝင်ကြပြီး၊ မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဘာသာဗေဒအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု]]မှ ဆင်းသက်လာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2013&quot;&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press. ISBN 978-0520279543.&lt;/ref&gt;

=== ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဆက်နွယ်မှု ===
ဘာသာဗေဒ ပညာရှင်များ၏ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုအရ ဇိုဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၊ [[ကူကီး-ချင်း–နာဂနွယ် ဘာသာစကားများ|ကူကီး-ချင်း  အုပ်စုခွဲ]]တွင် ပါဝင်သည်။ ဤဘာသာဗေဒ အုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများသည် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ အသံထွက်စနစ်နှင့် ဝေါဟာရ အမြစ်များတွင် အချင်းချင်း အလွန်နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;Burling2003&quot;&gt;Burling, Robbins (2003). &quot;The Tibeto-Burman Languages of Northeast India&quot;. In Graham Thurgood &amp; Randy J. LaPolla (eds.), *The Sino-Tibetan Languages*, Routledge, pp. 169–191.&lt;/ref&gt;

=== မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန (Y-DNA နှင့် mtDNA) ===
ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများအပေါ် ပြုလုပ်ခဲ့သော မော်လီကျူး ဗီဇဗေဒနှင့် လူဦးရေ မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနများ (Population genetics studies) အရ ၎င်းတို့၏ ဖခင်လိုင်း (Y-DNA) ဟက်ပလိုဂရုများတွင် အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တောင်တန်းဒေသ လူမျိုးစုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Haplogroup O2a2b1a1 (M117) နှင့် Haplogroup D1a1a တို့ကို အဓိက အခြေခံအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ ဤမျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသားများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇအရ တိုက်ရိုက် ဆက်နွှယ်နေကြောင်း သိပ္ပံနည်းကျ အတည်ပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;Li2015&quot;&gt;Li, Ying, et al. (2015). &quot;Genetic Structure of Tibeto-Burman Populations in Southwest China and Northeast India&quot;. *Human Genetics*, 134(11-12), 1277–1285.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cordaux2004&quot;&gt;Cordaux, Richard, et al. (2004). &quot;Genetic Demography of Indigenous Populations on the India-Myanmar Border&quot;. *Current Biology*, 14(2), 148–152.&lt;/ref&gt;

== ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်လာမှုနှင့် မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြင်း ==
မနုဿဗေဒ၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန လေ့လာချက်များအရ ဇို/ဇိုမီး လူမျိုးများသည် ရှေးခေတ်က အရှေ့အာရှ အဓိက ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် ဟိမဝန္တာနှင့် တိဗက်ပြည်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် အစုအဖွဲ့များ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Matisoff2013&quot;&gt;Matisoff, James A. (2013). *Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction*. University of California Press.&lt;/ref&gt; ယင်းနောက် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း [[အညာဒေသ]]နှင့် [[ချင်းတောင်တန်း]] ဒေသများသို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး ဒေသအလိုက် အစုအဖွဲ့များ ကွဲပြားကာ အခြေချခဲ့ကြသည်။

သမိုင်းဝင် ရိုးရာမှတ်တမ်းများနှင့် နယ်မြေအခြေစိုက် လေ့လာချက်များအရ တောင်တန်းဒေသသို့ ဦးစွာ ရွှေ့ပြောင်းအခြေစိုက်ခဲ့ကြသော ဇိုအနွယ်ဝင်များသည် [[ကျိမ်နွဲ]]ဒေသနှင့် ဇာတိမြေများကို အခြေခံ၍ လူထုအစုအဖွဲ့များ တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှတစ်ဆင့် ယနေ့ [[တီးတိန်မြို့နယ်|တီးတိန်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်|တွန်းဇံ]]၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]နှင့် [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]များသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ကြရာမှ ဇိုမီး၊ တီးတိန်ချင်း၊ ပိုက်တဲ နှင့် မီဇို (လူရှိုင်း) စသည့် နွယ်ဖွားများအဖြစ် သီးခြား ဆင်းသက်ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;VumSon1986&quot;&gt;Vum Son, Pu (1986). *Zo History: With an Introduction to Zo Culture, Economy, Religion and Their Status as an Ethnic Minority in India, Burma, and Bangladesh*. Aizawl.&lt;/ref&gt;ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် ဇိုအနွယ်ဝင် အချို့သည် မြေပြန့်ဒေသနှင့် တောင်တန်းစပ် [[ယောနယ်]] (ယောဒေသ) တွင် ဆက်လက်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြပြီး ဒေသခံ [[ဗမာလူမျိုး]]များနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားချင်း ရောနှောဆက်နွှယ်လာကြရာမှ သမိုင်းတစ်လျှောက် &quot;ယောလူမျိုး&quot; အစုအဖွဲ့များအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့ကြသည်။&lt;br /&gt;
&lt;ref name=&quot;Carey1896&quot;&gt;Carey, Bertram S., and H.N. Tuck (1896). *The Chin Hills: A History of the People, our Administration of the Districts, Products, Trade, Conditions of the Tribe*. Rangoon: Government Printing.&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
{{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}}
[[ကဏ္ဍ:ချင်းလူမျိုးစု]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]]</text>
      <sha1>fo7j00rejkir3dfdg7e96gz4h7ptc39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47673</id>
    <revision>
      <id>1062729</id>
      <parentid>1045267</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T00:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17966" sha1="5ixt0whenqlk5es2xypj8bniaw0dca4" xml:space="preserve">{{Infobox official post
| body = {{Air force|Myanmar}}
| post = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်
| insignia = 
| insigniasize = 
| insigniacaption = 
| insigniaalt =
| flag = Commander in Chief (Air Force) flag of Myanmar.svg
| flagsize = 180px
| flagcaption = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)၏ အလံတော်
| flagborder = yes
| image     = 
| incumbent = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ​[[ထွန်းဝင်း]]
| incumbentsince = {{Start date|2026|04|21|ds=yes}}
| residence = တပ်မ​တော် အရာရှိကြီးများ အိမ်ရာ၊ ကကန၊ နေပြည်တော်
| seat = ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)၊ စစ်ရုံး၊ နေပြည်တော်
| department = {{abbr|ကက(လေ)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(လေ)}}
| type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရာထူး၊ အဆင့်၊ အဆောင်အယောင်နှင့် တံဆိပ်များ#စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး တာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ရာထူး]]
| appointer = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
| member_of = ကာကွယ်ရေးဌာန​ကောင်စီ
| reports_to = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] 
| deputy = [[စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(​လေ)]]
| first = ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး [[စောရှီးရှိုး]]
| precursor = ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေတပ်)
| formation = {{Start date and age|1947|12|11|df=yes|p=yes}}
| unofficial_names =​ လေချုပ်၊ လေချုပ်ကြီး
| footnotes_title = အဆင့် / တံဆိပ် အဆောင်အယောင်များ
| footnotes = [[File:16. Myanmar Air Force GEN.png|50px]]&lt;br&gt;လေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး
}}

'''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)''' ({{langx|en|Commander-in-Chief (Air)}}) သည် [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]၏ ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိများကိုသာ ခန့်အပ်သော အဆင့်အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး၊ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှာ [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last= ကျော်ဇော|first= မောင် |author-link= |date= ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂ |title= အထွေထွေဗဟုသုတ (၂၀၂၂–၂၀၂၃) |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ကြယ်စင်စာပေ|page= ၁၇၃-၁၇၄ |isbn=}}&lt;/ref&gt; ဤရာထူးခန့်အပ်ခံရသည့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ရှိသူ ပြန်တမ်းဝင် လေတပ်အရာရှိသည် ရာထူးအားလက်ခံရယူပြီး တစ်နှစ်အတွင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခံရသည်။ 

ကြည်း၊ရေ၊လေ ဗမာ့တပ်မတော်များပေါင်းစည်းပြီးနောက်&lt;ref name=&quot;T4&quot;&gt;တပ်မတော်သမိုင်း စတုတ္ထတွဲ [https://dsmuseum.gov.mm/%e1%80%90%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%99%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8-%e1%80%85%e1%80%90%e1%80%af%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%91%e1%80%90/]{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;{{rp|၁၂၈}} ၁၉၅၅ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉အထိ တပ်မတော်(ကြည်း)၊ ​တပ်မတော်(ရေ)၊ တပ်မတော်(လေတပ်) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကာ ၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် ထို ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များကို သက်ဆိုင်ရာတပ်များ၏ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;DSR89&quot;&gt;၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ တပ်မတော်နည်းဥပဒေများကို ပြင်ဆင်သည့် နည်းဥပဒေများ[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=E6A6F9F58B0E52230782D3CEE46FE3FE?lawordSn=4929]{{Dead link|date=May 2026 }} The Rules Amending the Defence Services Rules, 1959[https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do?lawordSn=965]{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt; လက်ရှိ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ [[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်း - ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမောင်မောင်ကျော် လေချုပ်တာဝန်ကအနားပေးခံရ - ဘီဘီစီ မြန်မာ {{!}} အထူးသတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရ သတင်း {{!}} နောက်ဆုံးရခေါင်းစဉ် သတင်း {{!}}မြန်မာသတင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-59819021 |website=BBC News မြန်မာ |access-date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၁ |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာ့လေတပ်မတော် ၏ အကြီးအကဲမှာ '''လေတပ်ဦးစီးမှူး''' ('''Commanding Officer, Burma Air Force''') ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ် မေလ ၈ရက်နေ့တွင် စစ်ရုံးဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ '''လေတပ်ဦးစီးချုပ်''' ('''Chief of Air Staff''') ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;T4&quot;/&gt;

ဗမာ့တပ်မတော်၊{{efn|ကြည်းတပ်ကို &quot;ကြည်း&quot;ထည့်မခေါ်ဘဲ &quot;ဗမာ့တပ်မတော်&quot;ဟုသာခေါ်ခဲ့သည်။}} ဗမာ့ရေတပ်မတော်နှင့် မြန်မာ့လေတပ်မတော်{{efn|&quot;Burma&quot;ကို မြန်မာဘာသာပြန်ရာတွင် ကြည်းတပ်နှင့်ရေတပ်က &quot;ဗမာ့&quot;ဟုသုံးစွဲခဲ့သော်လည်း လေတပ်က &quot;မြန်မာ့&quot;ဟုသုံးစွဲခဲ့သည်။}} တို့ကို တစ်ခုတည်းသောတပ်မတော်အဖြစ်ပေါင်းစည်းသောအခါ ၁၉၅၅ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့မှ စ၍ ရေတပ်ဦးစီးချုပ် သည် '''ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (လေတပ်)''' ('''Vice Chief of Staff (Air)''') ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;T4&quot;/&gt; ၁၉၈၉ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင် '''ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)''' ('''Commander-in-Chief (Air)''') အဖြစ်​ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;DSR89&quot;/&gt;

== တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ စာရင်း ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: center;&quot;
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | စဉ်
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | ဓာတ်ပုံ
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | ပြန်တမ်းဝင်အမှတ်
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | ရာထူးအဆင့်နှင့်အမည်
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | စတင်ရက်
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | ပြီးဆုံးရက်
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | တာဝန်သက်တမ်းကာလ
! style=&quot;background:#efefef;&quot; | မှတ်ချက်
! ကိုးကား
|-
! colspan=9 style=&quot;background:#E0EFFF;&quot; | လေတပ်ဦးစီးမှူး&lt;ref name=&quot;T4&quot;/&gt;
|-
| ၁။
|
| လေ ၁၀၂၀
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး]] [[စောရှီးရှိုး]]
| ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇
| ''၈ မေ ၁၉၄၈''
| ''{{age in years and days|1947|12|15|1948|5|8}}''
| 
| &lt;ref name=DCDSM&gt;{{cite web |author=DSMuseum |date=30 March 2026 |url=https://dsmuseum.gov.mm/air-force-b-1/ |title=ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)/ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ) တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ |trans-title=Individuals who have served as the Vice Chief of Staff (Air)/ Commander-in-Chief (Air) |language=my |website=Defence Services Museum |publisher=Defence Services (Army, Navy, Air Force) News Techonlogy Department |access-date=22 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712194632/https://dsmuseum.gov.mm/air-force-b-1/ |archive-date=12 July 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=9 style=&quot;background:#E0EFFF;&quot; | လေတပ်ဦးစီးချုပ်&lt;ref name=&quot;T4&quot;/&gt;
|-
| (၁)
|
| လေ ၁၀၂၀
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး စောရှီးရှိုး
| ''၈ မေ ၁၉၄၈''
| ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉
| ''{{age in years and days|1948|5|8|1949|2|8}}''
| style=&quot;text-align: left;&quot; | &lt;small&gt;[[ကရင်လူမျိုး]]ဖြစ်သည့်အပြင် ကရင်ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် အငြိမ်းစားပေးခံခဲ့ရသည်။&lt;/small&gt;
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၂။
|
| လေ ၁၀၀၉
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး သူရ အက်စ်ဂျေခင်
| ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၉
| ၁၅ ဇွန် ၁၉၅၀
| {{age in years and days|1949|2|23|1950|6|15}}
|
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၃။
|
| လေ ၁၀၀၅
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ တီကလစ်
| ၁၅ ဇွန် ၁၉၅၀
| ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅''
| ''{{age in years and days|1950|6|15|1955|9|28}}''
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
! colspan=9 style=&quot;background:#E0EFFF;&quot; | ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေတပ်)&lt;ref name=&quot;T4&quot;/&gt;
|-
| (၃)
|
| လေ ၁၀၀၅
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ တီကလစ်
| ''၂၈ စက်တင်ဘာ ၁၉၅၅''
| ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၃
| ''{{age in years and days|1955|9|28|1963|11|26}}''
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၄။
|
| လေ ၁၀၄၂
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်မှူးချုပ် [[သောင်းဒန်]]
| ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၃
| ၇ မတ် ၁၉၇၄
| {{age in years and days|1963|11|27|1974|3|7}}
|
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၅။
|
| လေ ၁၀၄၇
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[ဗိုလ်ချုပ်]] သူရစောဖြူ
| ၈ မတ် ၁၉၇၄
| ၁၈ မတ် ၁၉၈၀
| {{age in years and days|1974|3|8|1980|3|18}}
|
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၆။
|
| လေ ၁၀၅၉
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်ချုပ် ကိုကြီး
| ၁၉ မတ် ၁၉၈၀
| ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅
| {{age in years and days|1980|3|19|1985|11|14}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၇။
|
| လေ ၁၁၂၇
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] တင်ထွန်း
| ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅
| ''၁၀ မေ ၁၉၈၉''
| ''{{age in years and days|1985|11|14|1989|5|10}}''
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
! colspan=9 style=&quot;background:#E0EFFF;&quot; | ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)&lt;ref name=&quot;DSR89&quot;/&gt;
|-
| (၇)
|
| လေ ၁၁၂၇
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ထွန်း
| ''၁၀ မေ ၁၉၈၉''
| ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂
| ''{{age in years and days|1989|5|10|1992|2|5}}''
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၈။
|
| လေ ၁၁၉၃
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းဝင်း
| ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၂
| ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅
| {{age in years and days|1992|2|5|1995|6|15}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၉။
|
| လေ ၁၃၀၂
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး တင်ငွေ
| ၁၅ ဇွန် ၁၉၉၅
| ၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇
| {{age in years and days|1995|6|15|1997|11|14}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၁၀။
|
| လေ ၁၃၃၄
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်သန်း
| ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇
| ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၀၁
| {{age in years and days|1997|11|15|2001|7|13}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၁၁။
|
| လေ ၁၅၈၁
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်ချုပ် မြင့်ဆွေ
| ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၀၁
| ၂ မေ ၂၀၀၂
| {{age in years and days|2001|7|13|2002|5|2}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၁၂။
| [[File:Myat Hein.jpg|80px]]
| လေ ၁၆၈၂
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[မြတ်ဟိန်း]]
| ၁၈ မေ ၂၀၀၂
| ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃
| {{age in years and days|2002|5|18|2013|2|14}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၁၃။
|
| လေ ၁၇၅၄
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ခင်အောင်မြင့် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ခင်အောင်မြင့်]]
| ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၃
| ၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈
| {{age in years and days|2013|2|14|2018|1|2}}
| 
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၁၄။
| [[File:General Maung Maung Kyaw.jpg|80px]]
| လေ ၁၉၂၅
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မောင်မောင်ကျော်]]
| ၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈
| ၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂
| {{age in years and days|2018|1|3|2022|1|9}}
| style=&quot;text-align: left;&quot; | ရာထူးမှအနားပေးခံရသည်။&lt;small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=လေတပ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မောင်မောင်ကျော် ရာထူးမှ အနားပေးခံရ|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/01/11/248837.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၁၉ ဇွန် ၂၀၂၂ |date=၁၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|-
| ၁၅။
| 
| လေ ၁၉၈၂
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်]]
| ၁၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၂
| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| {{age in years and days|2022|1|10|2026|4|10}}
| style=&quot;text-align: left;&quot; | [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး]]အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;
|- style=&quot;background:#F5FFFA;&quot;
| ၁၆။
| 
| လေ ၂၁၃၀
| style=&quot;text-align: left;&quot; | '''[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]]'''
| ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆
| လက်ရှိ
| {{age in years and days|2026|4|21}}
|
| &lt;ref name=DCDSM/&gt;&lt;ref name=BBC21426&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |author=&lt;!-- not stated --&gt; |date=21 April 2026 |title=ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း လေချုပ်ဖြစ်လာ |trans-title=General Tun Win has become the Commander-in-Chief (Air) |language=my |website=BBC |publisher=British Broadcasting Corporation |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;
|- 
|}

==မှတ်စု==
{{notelist}}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{တပ်မတော် (လေ)}}
{{တပ်မတော်}}
[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (လေ)|-ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]</text>
      <sha1>5ixt0whenqlk5es2xypj8bniaw0dca4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50700</id>
    <revision>
      <id>1062738</id>
      <parentid>1059098</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T02:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33578" sha1="h49b7md81ps8hafyb1hu2ywu8cm28i7" xml:space="preserve">
{{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း
|jurisdiction={{MYA}}
|nativename=
|seal=Seal of drd.png
|formed=
*၃၀-၁-၁၉၉၄ {{small|(စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန)}}
*၇-၆-၂၀၁၂ {{small|(ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန)}}
|headquarters= ရုံးအမှတ် (၁၆)&lt;ref name=drd.moali/&gt;၊ ​နေပြည်​တော်
| parent_agency = [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]
| preceding1=စည်ပင်သာယာ​ရေးဦးစီးဌာန
|minister1_name=ဦးမျိုးဇော်သိမ်း
|chief1_name=
|website={{url|http://www.drdmyanmar.org}}
|chief1_position=
}}
'''​ကျေးလက်​ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်​ရေး ဦးစီးဌာန''' ({{lang-en|Department of Rural Development}}) သည် [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]]လက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယခင်က [[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] တို့လက်​အောက်တွင် ထားရှိခဲ့သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျေးလက်ဒေသများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန်အတွက် ကဏ္ဍပေါင်းစုံ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အစီအစဉ်များကိုလည်းကောင်း၊ ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်းကောင်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။

ဤဌာန၏ မူလဇစ်မြစ်ကို နောက်ပြန်ကြည့်လျှင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီလက်ထက် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၁၄၀ ခန့်မှစ၍ မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များအဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပါယ်အက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာပြီး ရန်ကုန်မြို့အပါအဝင် မြို့ကြီး ၇ မြို့တွင် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြူနီစီပါယ်ကော်မတီများနှင့် မြို့နယ်ကော်မတီများကို မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ကျေးလက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးအက်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပါးသည့် ဝေးလံခေါင်ဖျားဒေသများအတွက်မူ ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။

၁၉၇၄ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ မထုတ်ပြန်မီ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် အစပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ခရိုင်များတွင် အခြေပြုဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ခရိုင်ဝန်မင်းကြီး၏ ဒေသဆိုင်ရာရန်ပုံငွေအဖွဲ့နှင့် ခရိုင်ကောင်စီများကို ဖျက်သိမ်းပြီး မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို မြို့ပြနှင့်ကျေးလက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များသည် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။

၁၉၉၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ဥပဒေအမှတ် (၅/၉၃) အရ စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပြီး နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနက မြို့နယ်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့များကို ကွပ်ကဲအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအရ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနကို ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနဟု ကျစ်လျစ်စွာ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေရာမှ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုတည်းကိုသာ ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်) ကို ၇-၆-၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၅ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၂၉၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၃၉၆ နေရာဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ (၆၇/၂၀၁၃) အရ မွေးမြူရေးနှင့်ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနကို မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်မှ မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၁-၇-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂/၂၀၁၃) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၄ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၀ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၈၃ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၀၄၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၄၂၆ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၁၄၇၃ နေရာဖြင့် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၉-၈-၂၀၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှစတင်ပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနများ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ယခင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန၊ သမဝါယမဝန်ကြီးဌာနနှင့် မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ပူးပေါင်း၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၃၁-၃-၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၉/၂၀၁၆) သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ခရိုင်အဆင့်ရုံး ၆ ရုံးကို တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း၍ မိုင်းဖြတ်ခရိုင်ကျေးလက်အား ဖျက်သိမ်းခဲ့သဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၇ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၃ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၁၀ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၂၃ နေရာဖြစ်သည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁၄/၂၀၁၇) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ရုံး ၁ ရုံး တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ၁၅ ရုံး၊ ခရိုင် ၆၈ ရုံး၊ မြို့နယ် ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အားမှာ အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြစ်သည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၆/၂၀၁၉) သဘောတူခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၅ ရုံး၊ ပြည်နယ်ရုံးခွဲ ၂ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၆၇ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံး၊ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာတို့ကို ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၁၁၇ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၁၀၉၃၁ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၂၀၄၈ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။

နောက်ဆုံးအဆင့်အနေဖြင့် ၁၇-၆-၂၀၂၁ ရက်နေ့တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနကို [https://www.mcrd.gov.mm/index.php သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန] ကွပ်ကဲမှုအောက်သို့ ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအား (ရုံးချုပ်)၊ တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်ရုံး ၁၇ ရုံး၊ ခရိုင်ရုံး ၇၃ ရုံး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသရုံး ၁ ရုံး၊ မြို့နယ်ရုံး ၂၉၁ ရုံးတို့ကို အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၁/၂၀၂၁) မှ ဖွဲ့စည်းပုံခွင့်ပြုအင်အား အရာထမ်း ၁၃၇၉ နေရာ၊ အမှုထမ်း ၉၁၃၅ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ၁၀၅၁၄ နေရာဖြင့် သဘောတူခွင့်ပြုထားသည်။

ဤသို့ဖြင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် ကိုလိုနီခေတ် မြူနီစီပါယ်အဖွဲ့များမှအစပြု၍ စည်ပင်သာယာရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီး၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;drd&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmNDY9ZHJk|title=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး|publisher=ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archivedate=9 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309213025/http://www.drdmyanmar.org/DRD_documents/1294070369.pdf}}&lt;/ref&gt;

== မျှော်မှန်းချက် ==
*ကျေးလက်ဒေသဖွံဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်ရေးကို စဉ်ဆက်မပြတ်ဖော်ဆောင်ရန်။

== ရည်မှန်းချက် ==
ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;drd1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=|title=About DRD|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=13 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813172802/http://drdmyanmar.org/index.php?page=YWJvdXQ=}}&lt;/ref&gt;
*ကျေးလက်အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် ကျေးလက်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် ကျေးလက်နေ ပြည်သူ များ ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ မြင့်မားလာစေရန်၊
*ဌာနဝန်ထမ်းများနှင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ စွမ်းဆောင်ရည်မြင့်မားရေးနှင့် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာသုတေသနလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် စဉ်ဆက်မပြတ်ဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဖော်ဆောင်ရန်၊
*ပြည်သူဗဟိုပြု ချဉ်းကပ်မှုနည်းလမ်းဖြင့် ကျေးလက်နေပြည်သူများမှ လူမှုစီးပွား ဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူသုံးစွဲနိုင်စေရန်။

== လုပ်ငန်းတာဝန် ==
ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာနသည် အဓိက လုပ်ငန်းစဉ်(၁၂)ရပ်ချမှတ်ပြီး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;drd1&quot;/&gt; ၎င်းတို့မှာ-
*ကျေးလက်ဒေသသောက်သုံးရေရရှိရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊
*မဟာဓာတ်အားလိုင်းပြင်ပ ကျေးလက်ဒေသလျှပ်စစ်မီးရရှိရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင် ရွက်ခြင်း၊
*စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကုန်ထုတ်လမ်းများနှင့် တံတားများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြင်ဆင်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊
*ကျေးလက်ဒေသအိမ်ရာတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊
*ကျေးလက်ဒေသနေပြည်သူများ အလုပ်အကိုင်ရရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အရင်းမပျောက်မတည်ရန်ပုံငွေ ထူထောင်ပေးရေး လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ခြင်း၊
*ကျေးလက်နေပြည်သူများ၏ လုပ်ငန်းစွမ်းဆောင်ရည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရေး အတွက် စွမ်းဆောင်ရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းများနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း သင်တန်းများဖွင့်လှစ်ပို့ချခြင်းနှင့် ဒေသထုတ်ကုန်များ ဈေးကွက်ရရှိရေး ချိတ်ဆက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန်၊
*ကျေးလက်ပြည်သူများ ကိုယ်တိုင်ပါဝင်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နိုင်မည့် အသေးစားအခြေခံအဆောက်အအုံ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ၊ ဝင်ငွေတိုးလုပ်ငန်း များနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဖော်ဆောင်ပေးခြင်း၊
*ကာကွယ်တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းအားကောင်းသော လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေး ကူညီဆောင်ရွက်ခြင်း၊
*ကျေးလက်ပြည်သူများ၏ ကျန်းမာရေး၊ပညာရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက် စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊
*ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက်များကို စောင့်ကြည့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အကဲဖြတ်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် အစီရင်ခံစာပြုစုတင်ပြခြင်း၊
*ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၊
*ဝန်ကြီးဌာနကပေးအပ်သည့် အခြားလုပ်ငန်းတာဝန်များဆောင်ရွက်ခြင်း။

== ဖွဲ့စည်းပုံ ==
ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ လက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=|title=organization chart|publisher=ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၂|archive-date=20 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220212627/http://drdmyanmar.org/index.php?page=b3JnY2hhcnQ=}}&lt;/ref&gt;
*စီမံကိန်းရေးဆွဲရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန
*ကျေးလက်လူမှုဘဝ မြှင့်တင်ရေးနှင့် စီမံရေးရာဌာန
*ကျေးလက်စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဌာန
*ဆင်းရဲမှုလျော့ချရေး အထောက်အကူပြုဌာန
*စိစစ်အကဲဖြတ်ရေးနှင့် အဆောက်အဦဌာန
*ကျေးလက်ရေပေးဝေရေးနှင့် ကျန်းမာသန့်ရှင်းရေးဌာန
*ကျေးလက်မီးလင်းရေးနှင့် စံပြကျေးရွာ အကောင်အထည်ဖော်ရေးဌာန
*ဝယ်ယူဖြန့်ဖြူးရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာန

ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး ရုံးခွဲများကို တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်မှာ မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ထိ အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဖွဲ့စည်းထားရှိမှုအဆင့်ဆင့်မှာ -

====== ပြည်ထောင်စုအဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ======

====== တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ======

====== ခရိုင်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ======

====== ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ======

====== မြို့နယ်အဆင့်ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ======

== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေ ==
ကျေးလက်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန၏ ဥပဒေနှင့် နည်းဥပဒေများကို သိရှိနိုင်ရန် ‌အောက်ဖော်ပြပါ link များတွင် ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်ပါသည် - 

* [https://www.mcrd.gov.mm/index.php?page=YWJvdXQmMTExPWRyZA== ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဥပဒေ]
* [https://web.archive.org/web/20251011073728/https://www.mcrd.gov.mm/documents/Rule%20of%20law%20DRD.pdf ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနည်းဥပဒေ]

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==
*[[မွေးမြူရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့် ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန]]
*[[မွေးမြူရေးနှင့် ကုသရေး ဦးစီးဌာန]]
*[[ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာန]]

== အကိုးအကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပအဆက်အသွယ် ==
*[http://www.drdmyanmar.org ကျေးလက်ဒေသဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန၏ အင်တာနက် စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141221045542/http://www.drdmyanmar.org/ |date=21 December 2014 }}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]
[[Category:စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]</text>
      <sha1>h49b7md81ps8hafyb1hu2ywu8cm28i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆိုနီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51097</id>
    <revision>
      <id>1062759</id>
      <parentid>1029158</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34162" sha1="bknq8t02ah512wdmx2bou4ynh0sxpmk" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name             = ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း&lt;small&gt;&lt;br /&gt;Sony Corporation&lt;br /&gt;ソニー株式会社&lt;/small&gt;
| native_name      = ソニー株式会社
| native_name_lang = jp
| romanized        = Sonī Kabushiki Gaisha
| logo             = [[File:Sony logo.svg|frameless]]
| caption          = 
| image            = Sonyheadquarters.jpg
| image_size       = 
| image_caption    = တိုကျိုမြို့ မီနာတိုအရပ်ရှိ ဆိုနီ၏ ဌာနချုပ် အဆောက်အဦး
| company_slogan   =
| type             = အများနှင့်သက်ဆိုင်သော
| traded_as        = 
| foundation       = ၇ မေလ ၁၉၄၆ ခုနှစ်&lt;ref name=&quot;sonycorpinfo&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/ |title=Sony Global&amp;nbsp;– Corporate Information |accessdate=27 March 2014}}&lt;/ref&gt;
| founder          = အီဘူကာ မာဆာရု ([[:en:Masaru Ibuka|Masaru Ibuka]])&lt;br /&gt;မိုရီတာ အာကီယို ([[:en:Akio Morita|Akio Morita]])
| location         = မီနာတို၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ {{flagicon|JPN}}[[ဂျပန်နိုင်ငံ]]
| locations        = [[ယိုကိုဟားမားမြို့]]&lt;br&gt;တိုယားမားမြို့&lt;br&gt;[[အိုဆာကာမြို့]]&lt;br&gt;[[နယူးယောက်မြို့]]&lt;br&gt;မောင့်လော်ရဲလ် ([[နယူးဂျာစီပြည်နယ်|နယူးဂျာစီ]])&lt;br&gt;တီးန်နက် (နယူးဂျာစီ)&lt;br&gt;ဟန်တင်တန် စတေးရှင်း (နယူးယောက်)&lt;br&gt;ခရန်စတန် ([[ရုဒ်အိုင်းလန်းပြည်နယ်|ရုဒ်အိုင်းလန်း]])&lt;br&gt;[[ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့]]&lt;br&gt;ကင်းအော့ဖ်ပရူးရှား ([[ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်|ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား]])&lt;br&gt;ပိုစ့်တောင်း (ပင်ဆယ်ဗေးနီးယား)&lt;br&gt;အက်ဒီဆန် (နယူးဂျာစီ)
| area_served      = ကမ္ဘာတစ်ဝှန်း
| key_people       = Osamu Nagayama&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ဘုတ်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Kazuo Hirai&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အမှုဆောင်အရာရှိ)&lt;br /&gt;&lt;/small&gt;
| industry         = စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများစွာ ပူးပေါင်းတည်ထောင်ထားသော ကော်ပိုရေးရှင်း
| products         = အိမ်သုံးအီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းများ&lt;br /&gt;တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများ&lt;br /&gt;ဗီဒီယိုဂိမ်းများ&lt;br /&gt;ရုပ်သံဖျော်ဖြေရေး&lt;br /&gt;[[ကွန်ပျူတာ ဟတ်ဒ်ဝဲလ်]]&lt;br /&gt;ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများ
| services         = ဘဏ္ဍာငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု၊ အာမခံလုပ်ငန်း၊ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ကြော်ငြာအေဂျင်စီ
| market_cap       = 
| revenue          = {{gain}} ¥ ၇.၇၆၇ တြီလီယံ (၂၀၁၄)&lt;ref name=&quot;FY&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.sony.net/SonyInfo/IR/financial/fr/13q4_sony.pdf|title=Consolidated financial results for the fiscal year ended March 2014, Sony Corporation|format=PDF|access-date=16 November 2014|archive-date=28 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528011503/http://www.sony.net/SonyInfo/IR/financial/fr/13q4_sony.pdf}}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{loss}} ¥ ၂၆.၄၉ ဘီလီယံ (၂၀၁၄)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
| net_income       = {{loss}} ¥ -၁၂၈.၃၆ ဘီလီယံ (၂၀၁၄)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
| assets           = {{loss}} ¥ ၁၅.၃၃၃ တြီလီယံ (၂၀၁၄)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
| equity           = {{loss}} ¥ ၂.၂၅၈ တြီလီယံ (၂၀၁၄)&lt;ref name=&quot;FY&quot; /&gt;
| num_employees    = ၁၄၀,၉၀၀ (၃၁ မတ်လ ၂၀၁၄)&lt;ref name=&quot;sonycorpinfo&quot;/&gt;
| subsid           = 
| parent           = 
| homepage         = {{url|http://www.sony.com/}}
| footnotes        = 
}}

ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်းသည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] [[တိုကျိုမြို့]]၊ မီနာတိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် နိုင်ငံတကာတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများစွာ ပူးပေါင်းတည်ထောင်ထားသော ဂျပန် ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/index.html Access &amp; Map].&quot; Sony Global. Retrieved 6 December 2011. &quot;1–7–1 Konan Minato-ku, Tokyo 108-0075, Japan&quot; – [http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/map_head_office.pdf Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227050438/http://www.sony.net/SonyInfo/CorporateInfo/Data/Map/map_head_office.pdf |date=27 February 2012 }} – [http://www.sony.jp/CorporateCruise/SMOJ-info/Profile.html Address in Japanese]: &quot;〒108-0075 東京都港区港南1–7–1&quot;&lt;/ref&gt; အီလက်ထရွန်းနစ်ထုတ်ကုန်များ (တီဗီ၊ ဂိမ်းစက်များ၊ ရေခဲသေတ္တာ စသည်)၊ ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းများနှင့် ဘဏ္ဍာငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ ကို ဆောင်ရွက်နေသော ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ ထိပ်တန်း အီလက်ထရွန်းနစ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်လည်းဖြစ်သည်။

==စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ==
===အီလက်ထရွန်းနစ်လုပ်ငန်းများ===
====ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်း====
ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်းသည် ဆိုနီ၏ အီလက်ထရွန်းနစ်ဆိုင်ရာ စီးပွားရေးယူနစ်နှင့် ဆိုနီအုပ်စု၏ မိခင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။

=====အသံပိုင်းဆိုင်ရာ=====
၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဝက်ခ်မန်း]] ဟုခေါ်သည့် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး အလွယ်တကူ သယ်ဆောင်သွားနိုင်သည့် တေးဂီတဖွင့်စက်ကို ဆိုနီမှ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ပေါ့ပါးသည့် နားကြပ်များနှင့် သွားလေရာတွင် ဂီတနားဆင်နိုင်ခဲ့မှုကြောင့် ယင်းထုတ်လုပ်မှုက လူများ၏ တေးဂီတ နားထောင်သည့် အလေ့အကျင့်ကို အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ကနဦးတွင် ဝက်ခ်မန်းကို ကက်ဆက်ဖွင့်စက် အနေဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်သံဖွင့်စက်ငယ်များနှင့် ဆိုနီအယ်ရစ်ဆင် မိုဘိုင်းဖုန်းများတွင်ပါ အသုံးပြုခဲ့သည်။ ဝက်ခ်မန်းတံဆိပ်ကို ဒစ်စ်မန်းဟုခေါ်သည့် စီဒီဖွင့်စက်ငယ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၀ နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းစက်မှာ အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။

=====ကွန်ပျူတာဆိုင်ရာ=====
ဆိုနီမှ ကွန်ပျူတာပစ္စည်းများစွာကို [[ဗိုင်အို]] (VAIO) ဟူသည့် အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ရောင်းချလျက်ရှိသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဆိုနီမှ ကွန်ပျူတာ ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ပြီး အထူးသဖြင့် ဂျပန်ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ကွန်ပျူတာစီးပွားရေးလုပ်ငန်းကို ရပ်နားခဲ့ကာ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မှ ဗိုင်အို တံဆိပ် (VAIO - Video Audio Integrated Operation)ကို အသုံးပြုကာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုနီ၏ လက်ပတော့ကွန်ပျူတာအချို့၏ ဘက်ထရီများ ပေါက်ကွဲမီးလောင်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် ကွန်ပျူတာများ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းခဲ့ရမှုက ထိုစဉ်က အများဆုံးပြန်လည်သိမ်းဆည်းရမှုအဖြစ် သမိုင်းတွင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Dell Details on Notebook Battery Recall |url=http://www.direct2dell.com/one2one/archive/2006/08/14/1803.aspx |publisher=Direct2Dell |date=14 August 2006 |accessdate=21 August 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060820160832/http://www.direct2dell.com/one2one/archive/2006/08/14/1803.aspx |archivedate=20 August 2006 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dell announces recall of 4.1&amp;nbsp;million laptop batteries |url=http://www.cbc.ca/world/story/2006/08/14/dell-recall.html |publisher=CBC News |date=14 August 2006 |accessdate=28 September 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sony, Dell battery issue heats up |url=http://www.cbc.ca/technology/story/2006/08/24/tech-battery.html |publisher=CBC News |date=24 August 2006 |accessdate=24 August 2006}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် [[အန်းဒရွိုက်]] အသုံးပြု ဆိုနီ တက်ဘလက် ကို ထုတ်လုပ်ပြီး ကွန်ပျူတာတက်ဘလက်လောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဆိုနီ၏ အန်းဒရွိုက်ထုတ်ကုန် စမတ်ဖုန်းများကို [[ဆိုနီ အိပ်စ်ပီးရီးယား|အိပ်စ်ပီးရီးယား]] (Xperia) အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sony.co.uk/hub/sony-tablet-smartphones |title=Tablet &amp; Smartphones &amp;#124; Xperia™ Tablet &amp; Smartphones |publisher=Sony |date=2009-07-30 |accessdate=2013-07-10}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗိုင်အို ကွန်ပျူတာများ ရောင်းချရမှုနည်းပါးခြင်းကြောင့် ယင်းအမှတ်တံဆိပ်အား ဂျပန်ကုမ္ပဏီ Japan Industrial Partners (JIP) သို့ ရောင်းချမည်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုနီမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sony To Exit PC Business By Selling VAIO|url=http://techcrunch.com/2014/02/06/sony-vaio-sale/?ncid=tcdaily|work=TechCrunch|publisher=AOL, Inc|accessdate=7 February 2014|author=Catherine Shu|date=6 February 2014}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဆိုနီသည် ကွန်ပျူတာစီးပွားရေးကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်မည်ဖြစ်ပြီး နောက်ထပ် ထင်မြင်ချက် မပေးလိုကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်နေ့တွင် ဆိုနီဝက်ဘ်ဆိုဒ်မှ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sony Corporation Statement regarding Media Reports dated February 4-5, 2014|url=http://www.sony.net/SonyInfo/News/Press/201402/14-0205E/index.html|work=Sony Global|publisher=Sony Corp|accessdate=7 February 2014|format=News release|date=5 February 2014}}&lt;/ref&gt;

=====ဓာတ်ပုံပိုင်းဆိုင်ရာ=====
ဆိုနီသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာများကို ရွေးချယ်စရာ စုံစုံလင်လင်ဖြင့် ထုတ်လုပ်နေသည်။ ချိန်ပြီးရိုက်ကူနိုင်သော ကင်မရာအမျိုးအစားကို Cyber-shot အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အလိုအလျောက်တုံ့ပြန်နိုင်သည့် ဒီဂျစ်တယ်မှန်ဘီလူးတစ်ခုသုံး ကင်မရာများ (digital single-lens reflex cameras)ကို [[ဆိုနီ အယ်လ်ဖာ]] အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း ထုတ်လုပ်နေသည်။ ပထမဆုံး Cyber-shot ကင်မရာကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာများမှာ အသစ်အဆန်းကဲ့သို့ ဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဆိုနီ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကင်မရာဈေးကွက် ဝေစုမှာ ၂၀% မှ ၉% အထိလျော့ကျခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Nakamoto&quot;&gt;Nakamoto, Michiyo. &quot;Screen Test: Stringers Strategy Will Signal to what Extent Sony can Stay in the Game CONSUMER ELECTRONICS: The Japanese Company that Once Brought the World Market-Defining Products is being Trounced by More Agile Competitors and must Decide which Activities no Longer Form Part of its Future, Writes Michiyo Nakamoto.&quot; Financial Times: 17. ABI/INFORM Global. 21 September 2005. Web. 27 May 2012.&lt;/ref&gt;

၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကိုနီကာ မီနော်တာ၏ ကင်မရာလုပ်ငန်းကို လက်ခံရယူပြီးနောက် digital single-lens reflex ကင်မရာများ ထုတ်လုပ်ကာ ဈေးကွက်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ဆိုနီသည် [[ကန်နွမ်]]နှင့် [[နီကွန်]] တို့ပြီးလျှင် ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ကင်မရာထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

=====ဗီဒီယိုရုပ်သံဆိုင်ရာ=====
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုနီသည် Trinitron အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ရုပ်မြင်သံကြားစက်ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ကွန်ပျူတာမော်နီတာများကိုပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ နောက်ပိုင်းတွင် ယင်းအမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်မှုများကို ရပ်နားခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ နွေရာသီမတိုင်မီအထိ အယ်လ်စီဒီတီဗီများကို LCD WEGA အမည်ဖြင့်ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ယင်းနောက်တွင် ဘရားဗီးယား (BRAVIA) အမှတ်တံဆိပ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဘရားဗီးယား သည် အဆင့်မြင့် အယ်လ်စီဒီတီဗီများ၊ ပရိုဂျက်တာများ၊ အိမ်သုံးရုပ်ရှင်ရုံစနစ် စသည်တို့ကို ထုတ်လုပ်သည့် ဆိုနီပိုင် အိမ်သုံးပစ္စည်း အမှတ်တံဆိပ်ဖြစ်သည်။ ဆိုနီသည် ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ရုပ်မြင်သံကြားစက်ထုတ်လုပ်သူလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Discounts&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.bloomberg.com/news/2012-05-23/sony-samsung-ask-u-s-retailers-to-curb-discounts-on-tv-sets.html | work=Bloomberg | first1=Jun | last1=Yang | first2=Mariko | last2=Yasu | title=Sony, Samsung Ask U.S. Retailers to Curb Discounts on TV Sets | date=23 May 2012}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ဒီဗီဒီစက်များကိုလည်း ထုတ်လုပ်ပြီး များမကြာမီကာလများက ဘလူးရေးစက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲထုတ်လုပ်နေပြီ ဖြစ်သည်။

====ဆိုနီ မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး====
ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်း၏ လက်အောက်ခံ ဆိုနီ မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ (ယခင် ဆိုနီ အယ်ရစ်ဆင် မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ)သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့ အခြေစိုက် မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းများ ထုတ်လုပ်နေသည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည်။

၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ အယ်ရစ်ဆင်နှင့် ပူးပေါင်းပြီး ဆိုနီအယ်ရစ်ဆင် အဖြစ်တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Sony Ericsson press release&quot; &gt;{{cite web|url=http://www.sony.net/SonyInfo/News/Press_Archive/200108/01-0828/|title=Sony and Ericsson complete joint venture agreement |date=28 August 2001|publisher=Sony|accessdate=26 May 2012}}&lt;/ref&gt; အစောပိုင်းတွင် အောင်မြင်မှုရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကျဆင်းလာခဲ့သည်။ ဆိုနီသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် [[နိုကီယာ (ကုမ္ပဏီ)|နိုကီယာ]]၊ [[ဆမ်ဆောင်း အီလက်ထရွန်းနစ် ကုမ္ပဏီ|ဆမ်ဆောင်း]] နှင့် အယ်လ်ဂျီ တို့နောက် စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး မိုဘိုင်းလ်ဖုန်းထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၂၀၁၀ တွင် ဆဋ္ဌမနေရာသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဆိုနီဒယ်ရစ်ဆင်တွင် ရင်းနှီးမြှပ်နှံငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၄၇ ဘီလီယံ ကို ပြန်လည်ရယူခဲ့ပြီး ဆိုနီ မိုဘိုင်းလ် ဆက်သွယ်ရေး (Sony Mobile Communications) အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။

====ဆိုနီ ကွန်ပျူတာ ဖျော်ဖြေရေး====
{{main|ဆိုနီ ကွန်ပျူတာ ဖျော်ဖြေရေး}}
[[File:PS2-slim-console.png|thumb|right|upright|သမိုင်းတစ်လျောက် အရောင်းရဆုံးသော ဗီဒီယိုဂိမ်းစက် [[ပလေးစတေရှင် ၂]]]]
ဆိုနီ ကွန်ပျူတာ ဖျော်ဖြေရေး သည် နာမည်ကြီး [[ပလေးစတေရှင်]]ဂိမ်းစက်များ ထုတ်လုပ်ရောင်းချမှုကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ ပလေးစတေရှင်ဂိမ်းစက်သည် ဆိုနီနှင့် နစ်တန်းဒိုးကုမ္ပဏီတို့ လမ်းခွဲရာမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ ပထမဆုံးသော [[ပလေးစတေရှင် (ဂိမ်းစက်)|ပလေးစတေရှင်]] ဂိမ်းစက်သည် ကမ္ဘာ့ဂိမ်းစက်ဈေးကွက်၏ ၆၁% ကိုရရှိသွားကာ ဈေးကွက်မှာ ကြာရှည်စိုးမိုးထားတဲ့ နစ်တန်းဒိုး ကို ကျော်ဖြတ်သွားနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Quest&quot;&gt;&quot;The PlayStation Quest.&quot; Macleans 6 November 2000: 81-. ABI/INFORM Global; ProQuest Research Library. Web. 27 May 2012.&lt;/ref&gt; ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် [[ပလေးစတေရှင် ၂]] ကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ပိုမိုအောင်မြင်မှုရရှိခဲ့လေသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ ဂိမ်းစက်အလုံးရေ သန်း ၁၅၀ ကျော် ရောင်းချနိုင်ခဲ့ကာ သမိုင်းတစ်လျောက် အရောင်းရဆုံးဂိမ်းစက်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်။ ပထမဆုံးသော [[ဘလူးရေး]] အသုံးပြုဂိမ်းစက်ဖြစ်သော [[ပလေးစတေရှင် ၃]] ကို ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် [[လက်ကိုင်ဂိမ်းစက်]] အမျိုးအစားဖြစ်သော [[ပလေးစတေရှင် ပေါ့တေးဘဲလ်]] ခေါ် ပီအက်စ်ပီ ကို ရောင်းချခဲ့သည်။ ဒုတိယမြောက် လက်ကိုင်ဂိမ်းစက် [[ပလေးစတေရှင် ဗီတာ]]ကို ၂၀၁၁ နှင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ်များတွင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စတုတ္ထမြောက် ဂိမ်းစက် [[ပလေးစတေရှင် ၄]] ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်။

===ဖျော်ဖြေရေး လုပ်ငန်းများ===
====ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး====
{{main|ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး}}
ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး (Sony Pictures Entertainment, Inc. သို့ SPE) သည် ဆိုနီ၏ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်၊ ဖြန့်ချိရေးဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိပ်တန်းရုပ်ရှင်ဈေးကွက်၏ ၁၂.၅ % ကိုရရှိထားကာ ရုပ်ရှင်စတူဒီယိုများထဲတွင် တတိယနေရာ၌ ရပ်တည်နေသော ကုမ္ပဏီအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;BOM&quot;&gt;{{cite web |url=http://boxofficemojo.com/studio/?view=company&amp;view2=yearly&amp;yr=2011&amp;p=.htm |title=2011 Market Share and Box Office Results by Movie Studio |publisher=Box Office Mojo |date=31 December 2011 |accessdate=9 November 2012 |archivedate=12 November 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121112041842/http://www.boxofficemojo.com/studio/?view=company&amp;view2=yearly&amp;yr=2011&amp;p=.htm }}&lt;/ref&gt; ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် ပင့်ကူလူသား (Spider-Man)၊ ကရာတေး လူငယ် (The Karate Kid)၊ ဝတ်စုံနက်နှင့်လူများ (Men in Black) အစရှိသည့် အောင်မြင်သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတွဲများကို ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။

ဆိုနီသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၄ ဘီလီယံ ဖြင့် ကိုလံဘီယာ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး ကုမ္ပဏီကို ရယူခဲ့ကာ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်ရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး၏ ရုပ်မြင်သံကြားဌာနခွဲမှာ Sony Pictures Television ဖြစ်သည်။

====ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး====
{{main|ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး}}
ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး Sony Music Entertainment (SME သို့ Sony Music) သည် ကမ္ဘာ့ဒုတိယ အကြီးဆုံးသော တေးသံသွင်းကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ ဆိုနီ၏ အမေရိကဆိုင်ရာ ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း ၏ စီမံမှုအောက်တွင်ရှိသော ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်။ [[မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်]]၊ [[ဘီးတဲလ်အဖွဲ့|ဘီးတဲလ်]]၊ [[အမ်မီနမ်]]၊ အေကွန် နှင့် အခြားသော တေးသံရှင်များ၏ မူပိုင်ခွင့် (အားလုံး သို့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) ကို ရရှိထားသော ကုမ္ပဏီလည်းဖြစ်သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် စီဘီအက်စ် တေးသံသွင်း အုပ်စု ကို ဒေါ်လာ ၂ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ရာမှ [[ဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းစာအုပ်]] မှ ကမ္ဘာ့အအောင်မြင်ဆုံးသော ဖျော်ဖြေသူအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် မိုက်ကယ်လ် ဂျက်ဆင်၏ မူပိုင်ခွင့် ကို ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဝယ်ယူခြင်းသည် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်သည့် ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျောဖြေရေး ၏ အစလည်းဖြစ်သည်။

၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် SME နှင့် ဘာတယ်စမန် တေးဂီတ အုပ်စု (Bertelsmann Music Group) တို့ပူးပေါင်းပြီး ဆိုနီ ဘီအမ်ဂျီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Famous Music ကိုဝယ်ယူခဲ့ကာ အမ်မီနမ်၊ အေကွန် နှင့် အခြားတေးသံရှင်များ၏ မူပိုင်ခွင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဘာတယ်စမန် မှ ရှယ်ယာများ ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ဆိုနီ တေးဂီတ ဖျော်ဖြေရေး အဖြစ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

====ဆိုနီ အွန်လိုင်း ဖျော်ဖြေရေး====
ဆိုနီ အွန်လိုင်း ဖျော်ဖြေရေး (Sony Online Entertainment သို့ SOE) သည် ဆိုနီကော်ပိုရေးရှင်း၏ ဗီဒီယိုဂိမ်းများ ဖန်တီးရေးဆွဲခြင်းနှင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းဆိုင်ရာ ဌာန ဖြစ်သည်။

===ငွေကြေးဆိုင်ရာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ===
====ဆိုနီ ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု====
ဆိုနီ ဘဏ္ဍာရေး ဦးပိုင်လုပ်ငန်း (Sony Financial Holdings) သည် ဆိုနီ၏ ငွေကြေးဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။ ဌာနချုပ်မှာ ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့တွင် တည်ရှိပြီး ဆိုနီလိုက်ဖ် အာမခံကုမ္ပဏီ (ဂျပန်နှင့် ဖိလစ်ပိုင်)၊ ဆိုနီဘဏ်၊ ဆိုနီ အာမခံ လုပ်ငန်းနှင့် ဆိုနီဘဏ်လုံခြုံရေးလုပ်ငန်း များကို ဆောင်ရွက်နေသည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
{{Sisterlinks|Sony|display=ဆိုနီ}}
* [http://www.sony.net/ ဆိုနီ၏ တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်]
* [https://web.archive.org/web/20111116204120/http://www.sony.ca/ ဆိုနီ ကနေဒါ]
* [https://web.archive.org/web/20141119081410/http://www.sony.ie/ ဆိုနီ အိုင်ယာလန်]
* [http://www.sony.com.au/ ဆိုနီ နယူးဇီလန်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140303183941/http://www.sony.com.au/ |date=3 March 2014 }}
* [http://www.sony.co.uk/ ဆိုနီ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]
* [http://www.sony.com/ ဆိုနီ အမေရိကန်]
* [https://web.archive.org/web/20141113045006/http://www.sony.ru/ ဆိုနီ ရုရှား]
* [https://web.archive.org/web/20151008031750/http://www.sony-asia.com/ ဆိုနီ အာရှ-ပစိဖိတ်]
* [http://www.sony.co.in/ ဆိုနီ အိန္ဒိယ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001223847/https://www.sony.co.in/ |date=1 October 2020 }}
* [http://www.sony.com.my ဆိုနီ မလေးရှား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151008035505/http://www.sony.com.my/ |date=8 October 2015 }}
* [http://www.sony.co.za/ ဆိုနီ တောင်အာဖရိက] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625210449/http://sony.co.za/ |date=25 June 2016 }}
* [http://www.sony.com.sg/ ဆိုနီ စင်္ကာပူ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081004170207/http://www1.sony.com.sg/ |date=4 October 2008 }}
* [http://www.sony.com.ph/ ဆိုနီ ဖိလစ်ပိုင်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019002428/http://www.sony.com.ph/ |date=19 October 2015 }}
* [http://www.sony.co.id/ ဆိုနီ အင်ဒိုနီးရှား] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329080027/http://www.sony.co.id/ |date=29 March 2012 }}

[[Category:နည်းပညာ ကုမ္ပဏီများ]]
[[Category:ဂျပန် ကုမ္ပဏီများ]]</text>
      <sha1>bknq8t02ah512wdmx2bou4ynh0sxpmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52946</id>
    <revision>
      <id>1062767</id>
      <parentid>1044984</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13573" sha1="skz2i6zxgu1nlo9b764e922c6b5dwin" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| honorific prefix =[[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]]
| name = တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး 
| image = 
| birth_date= {{Birth date|၁၉၃၁|၁၁|၁၂}}
| birth_name = မြင့်ကြည်
| parents = အငြိမ်းစား တိုင်းပညာဝန် ဦးဘိုးချစ် + ဒေါ်သန်း 
| nationality = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
| ethnicity = ဗမာ
| religion = ဗုဒ္ဓဘာသာ
| birth_place = [[ပြည်မြို့]]
| education = မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (မြန်မာစာ)
| occupation = စာရေးဆရာ၊ကျောင်းဆရာ၊ဂီတပညာရှင်
| pseudonym = 
| known_for = မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာဂီတနှင့် မြန်မာမှုဆိုင်ရာပညာရှင်
| death_date = {{Death date and age|၂၀၂၄|၈|၂၃|၁၉၃၁|၁၁|၁၂}}
| death_place= [[ရန်ကုန်]]
| signature= 
}}
'''တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး''' (၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၃၁-၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ တက္ကသိုလ်ဆရာ၊ သီချင်းရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်ကာ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် စာတည်းမှူးချုပ် နှင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။

== ဘဝဖြတ်သန်းမှု ==
တက္ကသိုလ် မြတ်စိုးသည် အဖ ဦးဘိုးချစ် (အငြိမ်းစား တိုင်းပညာဝန်)၊ မိခင် ဒေါ်သန်းတို့မှ ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အမည်ရင်းမှာ ဦးမြင့်ကြည် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်ပြီး  [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပစာတန်းအား ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် အောင်မြင်သည်။၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးတန်း အောင်ကာ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်။

=== ထမ်းဆောင်ခဲ့သောတာဝန်များ ===

* ၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနသို့ စတင်ဝင်ရောက်၍ နည်းပြအဖြစ်တာဝန်ထမ်း၊
* ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင်  မော်လမြိုင်ဥပစာကောလိပ်၊ 
* ၁၉၅၅ မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အထိ ဗထူးစစ်တက္ကသိုလ်၊
* ၁၉၅၇ မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ 
* ၁၉၆၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တွင် ကထိက နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာအသင်း ပထမဥက္ကဋ္ဌ
* ၁၉၆၄ မှ ၁၉၈၂ ခုနှစ်အထိ ပုသိမ်ကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှင့် မော်လမြိုင်ကောလိပ် (ထိုကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကထိကဌာနမှူး(၁၉၇၄-၁၉၇၈)
* ၁၉၈၂ မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ် အထိ [[မြန်မာစာအဖွဲ့]] စာတည်းမှူးချုပ် နှင့် ညွန်ကြားရေးမှူး တာဝန်ယူကာ အငြိမ်းစားယူ။ 
* ၁၉၉၂ ခုနှစ် မှ ၁၉၉၅အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင်ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်၊အကြံပေး စသည့်တာဝန်များထမ်း‌ ဆောင်ပြီး ၁၉၉၅ မှ ကွယ်လွန်ချိန်အထိတိုင်အောင် မြန်မာစာအဖွဲ့အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်စာပေတာဝန်များကိုထမ်းဆောင်သွားခဲ့သည်။
* အခြားလုပ်ဆောင်ချက်များအနေနှင့် နိုင်ငံတာ်ပရိယတ္တိသာသနာ့တက္ကသိုလ်၊ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်တည်ထောင်နိုင်ရေးတို့အတွက်ဆောင်ရွက်ရာတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ပညာရေး၊သာသနာရေး၊ပြန်ကြားရေး၊ယဉ်ကျေးမှု အစရှိသောဝန်ကြီးဋ္ဌာနများအတွက်လိုအပ်ပါကလဲ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။

== စာပေနှင့်ဂီတနယ်ပယ် ==
တက္ကသိုလ်မရောက်မီ စစ်ပြီးစ ဂျာနယ်၊ စာစောင်အချို့တွင် '''မောင်သာယာ''' အမည်ဖြင့် စတင်ကလောင်သွေးခဲ့သည်။ တက္ကသိုလ်ရောက်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ် မြတ်စိုး အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမည်ရင်းဖြင့်လည်းကောင်း ချိုတေးသံ၊ ဂီတ ပဒေသာ၊ ရှုမဝ၊ မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည့်မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ရသစာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်။အောင်စွာ ကလောင်ဖြင့် ကဗျာ များ လည်းရေးခဲ့သည်။သူသည် စာပေနှင့်ယှဉ်လျက် ဂီတကို ဝါသနာအလျောက် လေ့လာခဲ့သည်။၁၉၅၂ ခုနှစ် မှစ၍  စန္ဒရားနီနီ အပျော်တမ်းတူရိယာအဖွဲ့အတွက် သီချင်းများကို ပင်တိုင် ရေးသားခဲ့ရာ သံလွင်ဦး၊ သပြေညို၊ မိုးနဲ့စစ်သား၊ မေတ္တာကန်မွန်၊ အသည်းလမ်းကလေးမှာ လျှောက်လာပါ၊ ကြင်စဦး စသည့်သီချင်းများမှာ လူသိများခဲ့ သည်။သုတေသနစာတမ်းများအဖြစ် ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာဂီတ(၁၉၆၈)၊ မြန်မာဂီတ ၁၉၂၀-၇၀(၁၉၇၀)၊ မြန်မာဂီတကို နိုင်ငံခြားဂီတ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်လာပုံ (၁၉၇၃)၊ Three Yodaya Songs Representing Thai Element In Myanmar Classical Music(၁၉၉၆) တို့ကို ဖတ်ကြားခဲ့သည်။ထို့အပြင် မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်း (ပ၊ ဒု) (၁၉၉၂)၊ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး စနစ်ပြောင်းကာလ ၁၉၆၂-၁၉၇၄ (ပ၊ ဒု၊ တ) (၁၉၉၃)၊ သဗ္ဗဂီတက္ကမ ပကာသနီကျမ်း (၁၉၉၃)၊ ဦးဂုဏ်ဘဏ်၏ မြန်မာ့ဂီတ အခြေခံ အတွဲ (၁၊ ၂) (၁၉၉၉-၂၀ဝ၁)၊ တေးရေး ပညာရှင်ကြီးများ၏ ခေတ်ဟောင်း တေးသီချင်းများ (အတွဲ ၁ မှ ၈) (၁၉၉၅-၂၀ဝ၆) တို့ကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်မူ မဟာဂီတ (၂၀ဝ၅ ပုံနှိပ်မူ) ကိုလည်း ဦးဆောင်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/index.php/my/mnmaacaape-mnmaagiittnng-mnmaamuchiungraapnnyaarng-chraakii-nyiimngknnyttkksiulmttciu|title=မြန်မာစာပေ၊ မြန်မာဂီတနှင့် မြန်မာမှုဆိုင်ရာပညာရှင် ဆရာကြီး ဦးမြင့်ကြည်(တက္ကသိုလ်မြတ်စိုး)|work=Myanmar Digital News|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁|archive-url=https://web.archive.org/web/20250928132010/https://www.mdn.gov.mm/index.php/my/mnmaacaape-mnmaagiittnng-mnmaamuchiungraapnnyaarng-chraakii-nyiimngknnyttkksiulmttciu|archive-date=28 September 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ဂုဏ်ပြုမှုနှင့် ဆုတံဆိပ်များ ==
မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ အတွက်ပြုစုတင်သွင်းခဲ့သော ''မြန်မာ့တေးဂီတ အနုစာပေသမိုင်း'' စာအုပ် အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ထိုစာအုပ်ဖြင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် အတွက် [[အမျိုးသား စာပေဆု]] ရရှိခဲ့သည်။၂၀၀၄ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံတော်က ဝိဇ္ဇာပညာ ထူးချွန်ဆု (ဒုတိယအဆင့်) ဆု၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်  စာပေနှင့် ဂီတ၊ ဂီတနှင့်စာပေ စာအုပ်ဖြင့် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်း စာပေဆု နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် တွင် [[အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုရသူများ စာရင်း|အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု]] ရရှိသည်။  ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] က ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်။&lt;ref&gt;စာပေဗိမာန်မှ ထုတ်ဝေသည့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလထုတ် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆု၊ အမျိုးသား စာပေဆုနှင့် စာပေဗိမာန် စာမူဆု လက်ကမ်းစာအုပ်မှ&lt;/ref&gt;၂၀၂၀ ခုနှစ်လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင်ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်ဆု(ပထမအဆင့်)ကိုရရှိခဲ့သည်။(၇၅)နှစ်မြောက်စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့ အထိမ်းအမှတ် အဖြစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်က [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့]]  ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည်။

&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/20692?d=1|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ပေးအပ်|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃}}&lt;/ref&gt;

== ဘဝနိဂုံး ==
သူသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် လ ၂၃ ရက် တွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်။

==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;
{{Lifetime|၁၉၃၁|၂၀၂၄}}

[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်များ]]</text>
      <sha1>skz2i6zxgu1nlo9b764e922c6b5dwin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59255</id>
    <revision>
      <id>1062709</id>
      <parentid>705433</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T14:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59594-43</username>
        <id>150590</id>
      </contributor>
      <comment>/* အထက(ခွဲ)/အလက */</comment>
      <origin>1062709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18241" sha1="998g9o5aps7bdjh8gkkr4tzz67b7zqv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name          = ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်
|other_name             =
|native_name            =  
|nickname               = 
|settlement_type        = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မန္တလေးတိုင်းအတွင်းရှိ မြို့နယ်]]
|motto                  =
|image_skyline          =File:Gevernor's House 03 (PyinOoLwin).jpg
|imagesize              = 
|image_caption          = 
|image_flag             = 
|flag_size              =
|image_seal             = 
|seal_size              =
|image_map              = File:Pyinoolwin tsp in Pyinoolwin district.svg
|mapsize                = 
|map_caption            =ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်အတွင်းတည်နေရာ
|pushpin_map            =Myanmar
|pushpin_label_position =
|pushpin_mapsize=
|pushpin_map_caption    =
|coordinates_display    =inline
|coordinates_region     =MM
|subdivision_type       = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name       ={{flag|Burma}}
|subdivision_type1      =[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1      = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေး]]
|subdivision_type2      = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2      = [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်|ပြင်ဦးလွင်]]
|subdivision_type3 = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့
|subdivision_name3      = [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]
|government_footnotes   =
|government_type        =
|leader_title           =
|leader_name            =
|established_title      =  
|established_date       = 
|area_magnitude         = 
|unit_pref                =Imperial
|area_footnotes           =
|area_total_km2           =
|area_land_km2            =
|population_as_of               = ၂၀၁၄
|population_footnotes           =
|population_note                =
|population_total               =၂၅၅,၅၀၈&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၅၈|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
|population_density_km2         =
|timezone               = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset             =  +6:30
|timezone_DST           =
|utc_offset_DST         =
|latd=21|latm=59|lats=|latNS=N
|longd=96|longm=34|longs=|longEW=E
|elevation_footnotes    =  
|elevation_m            = 
|elevation_ft           = 
|postal_code_type       =  
|postal_code            =
|area_code              =
|blank_name             =
|blank_info             =
|website                = 
|footnotes              = 
}}

'''ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်]]တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;MIMU001&quot;&gt;[http://www.burmalibrary.org/docs6/MIMU001_A3_SD%20&amp;%20Township%20Overview.pdf &quot;Myanmar States/Divisions &amp; Townships Overview Map&quot;] မြန်မာသတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (MIMU)&lt;/ref&gt; မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
မဟာသောဘိတရာမတိုက် (ဈေးတောင်ကျောင်းကြီး)တည်ရှိရာ အောင်မြေဘုံသာမဟာဆုတောင်းပြည့်ဘုရားခြေတော်ရင်းတွင် သက္ကရာဇ်၁၂၇၀ အေဒီ၁၉၀၈တွင် စိုက်ထူခဲ့သည့်ကျောက်စာအရ [[ပုဂံမင်း]]လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၂၊အေဒီ ၁၈၅၀တွင် ပြင်ဦးလွင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်း သိကြရသည်။ ပြင်ဦးလွင်ဟူသောအမည်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၄၉၊အေဒီ၁၇၈၇ ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင်ထုတ်ပြန်သော အမိန့်တော်တစ်ခု၌ အုန်းတော၊ငှက်ကြီးသိုက်၊ဆင်ခေါင်းကြီး၊ ဝက်ဝံရွာအမည်များနှင့် တွဲလျက်ပါရှိသောကြောင့် ထိုစဉ်ကပင် တည်ရှိနေသည်ဟုယူဆရသည်။၁၈၈၆ခုနှစ်တွင် အမှတ်(၅)ဘင်္ဂလားတပ်ရင်းမှ ဗိုလ်မှူးမေသည် ပြင်ဦးလွင်ကိုရောက်ရှိလာပြီး ရွာမှမြို့အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်ခဲ့သောကြောင့် မေကိုအစွဲပြုကာ ပြင်ဦးလွင်မှ မေမြို့ဟုပြောင်းလဲခေါ်တွင်စေသည်။၁၉၈၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၁၈ရက်နေ့တွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၏အမိန့်အရ မေမြို့မြို့နယ်နှင့် မေမြို့တို့ကို ပြင်ဦးလွင်အမည်များ ပြန်လည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မြို့တည်နှစ် ၁၀၀ပြည့်ပွဲကို ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;pol&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mdyregion.gov.mm/images/pdf/pyinoolwin.pdf|title=ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၏ ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|publisher=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ရုံး|accessdate=}}{{Dead link|date=January 2021 }}&lt;/ref&gt;
==ပထဝီဝင်အနေအထား==
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ဒီဂရီ ၄၈မိနစ်နှင့် ၂၂ဒီဂရီ ၁၂မိနစ် အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ဒီဂရီ ၁၂မိနစ်နှင့် ၉၆ဒီဂရီ ၄၅မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ အရှေ့မှ အနောက်သို့ မိုင်၃၀၊ တောင်မှမြောက်သို့ ၄၆မိုင်ရှိပြီး ၇၆၃.၇၄စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။&lt;ref name=pol/&gt; 
===နယ်နိမိတ်===
ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ [[နောင်ချိုမြို့နယ်]]၊အနောက်ဘက်တွင် [[ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[မတ္တရာမြို့နယ်]]နှင့် တောင်ဘက်တွင် [[ကျောက်ဆည်မြို့နယ်]]တို့ တည်ရှိသည်။
===မြေမျက်နှာသွင်ပြင်===
ပင်လယ်ရေမြေနှာပြင်အထက် အနိမ့်ဆုံး ၂၀၅ပေ၊ အမြင့်ဆုံး ၄၂၉၅ပေအထက်တွင်တည်ရှိကာ တောင်ကုန်းတောင်တန်း ထူထပ်သောဒေသဖြစ်သည်။ မြစ်၊ချောင်း နည်းပါးသောမြို့နယ်ဖြစ်ကာ ဒုဌဝတီမြစ်မှာ မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းနေသည်။

==လူဦးရေ==
ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဓနုလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ရှမ်း၊ဓနု၊ကချင်၊ကရင်၊ချင်း၊ရခိုင်၊ကယားနှင့် မွန်လူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်၊ခရစ်ယာန်၊ဟိန္ဒူကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်ဦးရေ၏ ၀.၀၇%မှာ အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် တရုတ်၊အိန္ဒိယ၊၊ပါကစ္စတန်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အခြားစသည့်လူမျိုးများဖြစ်သည်။&lt;ref name=pol/&gt;

==စီးပွားရေး==
ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်သည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်းရှိ စီးပွားရေး အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်သောမြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်နေလူထုသည် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကို အဓိကထားလုပ်ကိုင်ကြသည်။ မန္တလေး-လားရှိုး ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးဖြတ်သန်းသွားရာဖြစ်၍ ကုန်စည်စီးဆင်းမှုကောင်းသည်။ မြို့နယ်၏အဓိကထွက်ကုန်မှာ ရာသီသီးနှံဖြစ်သော ပန်း၊နေကြာ၊မက်မန်း၊စတော်ဘယ်ရီနှင့် ဆွယ်တာအဝတ်အထည်များဖြစ်ကာ မန္တလေးနှင့် ရန်ကုန်မြို့များသို့ အများဆုံးတင်ပို့ရောင်းချသည်။ နိုင်ငံပိုင် မီးရထားစက်ခေါင်းစက်ရုံ၊ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ရုံ၂၉ရုံ၊အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ၃၃ခုရှိသည်။
===ဈေးများ===
*မြို့မဈေးကြီး
*[[သုမင်္ဂလဈေး]]
*[[ဇရပ်ကတုံးဈေး]]
*ဘူတာဈေး
*သီရိရတနာဈေး

==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး==

ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တွင် တပ်မတော်ပိုင် အနီးစခန်းလေဆိပ်ရှိသည်။ မန္တလေး-လားရှိုး မီးရထားလမ်းပိုင်းသည်၃၈မိုင်ခန့်ဖြတ်သန်းသွားသည်။[[:en:National Highway 3 (Myanmar)|အမှတ်(၃)လမ်းမကြီး]]ဖြတ်သန်းသွားရာမြို့နယ်ဖြစ်၍ အခြားမြို့နယ်များသို့ အလွယ်တကူသွားနိုင်သည်။ ပြင်ဦးလွင်-မိုးကုတ်လမ်းမှတစ်ဆင့် မိုးကုတ်မြို့နယ်သို့သွားနိုင်သည်။

[[File:Anisakhan Airport, Pyin Oo Lwin, Myanmar.jpg|thumb|အနီးစခန်းလေဆိပ်]]
[[File:Pyin Oo Lwin 6 Step Lane, Pyin Oo Lwin, Mandalay.jpg|thumb|အမှတ်(၃)လမ်း]]
[[File:PyinooLwin Station.jpg|thumb|ပြင်ဦးလွင်ဘူတာ]]

==ပညာရေး==
===အဆင့်မြင့်ပညာ===
*[[နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရတနာပုံဆိုင်ဘာစီးတီး)]]
[[File:UT YCC.jpg|180px]]
*တပ်မတော်စစ်တက္ကသိုလ်
*တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်

===အခြေခံပညာ===
====အထက====
အထက်တန်းကျောင်း ၉ကျောင်းရှိသည်။
*အထက ၁
*အထက ၂
*အထက ၃
*အထက ၄
*အထက အနီးစခန်း
*အထက ဇီးပင်ကြီး
*အထက မိုးကြိုး
*အထက ဝက်ဝံ
*အထက ဆင်လမ်း
*အထက ပြင်စာ
====အထက(ခွဲ)/အလက====
*အလက (ထ(ခွဲ)) အလက၁
*အလက (ထ(ခွဲ)) အောင်ချမ်းသာ
*အလက (ထ(ခွဲ)) ရေငယ်
*အလက (ထ(ခွဲ)) နောင်လှိုင်
*အလက (ထ(ခွဲ)) သုံးတောင်
*အလက (ထ(ခွဲ)) ရွှေသင်း
*အလက ၂
*အလက ၃
*အလက၄
*အလက ကျွဲနွားထောက်
====အမက====
မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၂၇ကျောင်းရှိသည်။

==ကျန်းမာရေး==
===ဆေးရုံများ===
*ပြင်ဦးလွင် ဆေးရုံကြီး
*ဇီးပင်ကြီးဆေးရုံ
*ဝက်ဝံတိုက်နယ်ဆေးရုံ
*စစ်ဆေးရုံ

==ထင်ရှားသောနေရာများ==
===ဘုရား/စေတီများ===
*မဟာရွှေမြင်တင်
*ဦးခန္တီး
*ဇိနမာရ်အောင်
*နောင်ခမ်းကြီး
*မဟာအံ့ထူးကံသာ
[[File:Mahar Ankhtookanthar.jpg|180px]]
===အခြား===
*[[ကန်တော်ကြီး အမျိုးသား ရုက္ခဗေဒ ဥယျာဉ်|ကန်တော်ကြီး]]
[[File:Kan Daw Gyi Park Pyin Oo Lwin.jpg|180px]]
*[[ပွဲကောက် ရေတံခွန်]]
[[File:BE Waterfall, Pyin Oo Lwin, Mandalay.jpg|180px]]
*ဘုရင်ခံအိမ်တော်
[[File:Gevernor's House 01 (PyinOoLwin).jpg|180px]]
*[[ဓာတ်တော်ချိုင့် ရေတံခွန်]]
[[File:Datt Taw Gaint Pagoda &amp; Waterfall, Pyin Oo Lwin.jpg|180px]]

==ကျေးရွာ အုပ်စုများ==

ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော ကျေးရွာအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

{{columns-list|30em|
# ကျွဲနွားဒေါက်
# ကုန်းသာကြီး
# စုံးပေါဟိုင် (စုံပေါ်အိုင်)
# ဆင်လမ်း
# ဆေးတလုံး
# ဇီးပင်ကြီး
# တောင်ကျွန်း
# ထုံးဘို
# [[နားလင်း]] (ပကင်း)
# နောင်လှိုင်
# ပင်လိန် (အရှေ့)
# ပင်လိန် (အလယ်)
# ပန်းဦးတောင်
# ပြင်စာ
# ပွေးကောက်
# ပိန်းနဲကုန်း
# ပေပင်
# ပေါက်တော
# ဖေါင်းတော
# [[မျှင်တောင်]]
# မဲတော
# မဲမောက် (နောင်ပိန်)
# ရွှေချောင်း
# ရွှေသင်း
# လက်ပန်ကုန်း
# လွန်ကောင်း
# လိပ်ကျ
# [[ဝက်ဝံရွာ|ဝက်ဝံ]]
# သက္ကံကုန်း (မျှော့တော)
# သက္ကံချိုင်း
# [[သင်္ဂတုန်ရွာ|သင်္ဂတုန်]]
# သပြေကျင်း
# သပြေကုန်း
# သိုက်တော
# သုံးတောင်
# [[ဟိုလိပ်]] (Ho Leik)
# အင်းယား
# အောင်ချမ်းသာ
# မိုးကြိုးပစ်
}}

အင်းထိပ်ဦး== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*[http://www.maplandia.com/burma/mandalay/maymyo/ &quot;Maymyo Map&quot;] Maplandia.com
{{-}}

{{မန္တလေးတိုင်း}}
{{ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်}}

[[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မြို့နယ်များ]]</text>
      <sha1>998g9o5aps7bdjh8gkkr4tzz67b7zqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bibcode</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60651</id>
    <revision>
      <id>1062720</id>
      <parentid>344774</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1001" sha1="sfc5l9rwynmvoduineyvgdfv6f7g6ax" xml:space="preserve">'''Bibcode''' (&quot;refcode&quot; ဟုလည်းသိထား) သည် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ ရည်ညွန်းချက်များအား သုံးနှုန်းရာတွင် အသုံးပြုသည်။ မူလက [[SIMBAD]] နှင့် NASA/IPAC Extragalactic Database (NED) တို့က အသုံးချခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://cdsweb.u-strasbg.fr/simbad/refcode/refcode-paper.html| chapter=NED and SIMBAD Conventions for Bibliographic Reference Coding| title=Information &amp; On-Line Data in Astronomy| access-date=22 June 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110607153038/http://cdsweb.u-strasbg.fr/simbad/refcode/refcode-paper.html| archive-date=7 June 2011| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Stub}}

[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]]</text>
      <sha1>sfc5l9rwynmvoduineyvgdfv6f7g6ax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကုလားဆတ်စပါး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63962</id>
    <revision>
      <id>1062734</id>
      <parentid>826218</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3725" sha1="kq8g94t3jr392c5pxrtbb62fup7d9ox" xml:space="preserve">
{{Speciesbox
|name=Pearl millet
|image=Grain millet, early grain fill, Tifton, 7-3-02.jpg
|image_caption=Pearl millet hybrid for grain
|genus=Cenchrus
|species=americanus
|authority=([[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]]) Morrone
|synonyms_ref=&lt;ref&gt;{{cite web|title=''Cenchrus americanus'' (L.) Morrone|url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77105978-1|website=[[Plants of the World Online]]|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|access-date=15 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20260310103129/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77105978-1|archive-date=10 March 2026|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|synonyms={{Collapsible list|{{Species list
|Alopecurus typhoides |Burm.f.
|Andropogon racemosus |(Forssk.) Poir. ex Steud.
|Cenchrus paniceus |B.Heyne ex Wall.
|Cenchrus pycnostachyus |Steud.
|Cenchrus spicatus |(L.) Cav.
|Chaetochloa glauca |(L.) Scribn.
|Chaetochloa lutescens |Stuntz
|Chamaeraphis glauca |(L.) Kuntze
|Holcus paniciformis |Roxb. ex Hook.f.
|Holcus racemosus |Forssk.
|Holcus spicatus |L.
|Ixophorus glaucus |(L.) Nash
|Panicum alopecuroides |J.Koenig ex Trin.
|Panicum americanum |L.
|Panicum coeruleum |Mill.
|Panicum compressum |Balb. ex Steud.
|Panicum glaucum |L.
|Panicum holcoides |Trin.
|Panicum indicum |Mill.
|Panicum involucratum |Roxb.
|Panicum spicatum |(L.) Roxb.
|Penicillaria arabica |A.Braun
|Penicillaria deflexa |Andersson ex A.Braun
|Penicillaria elongata |Schrad. ex Schltdl.
|Penicillaria involucrata |(Roxb.) Schult.
|Penicillaria nigritarum |Schltdl.
|Penicillaria plukenetii |Link
|Penicillaria roxburghii |A.Braun
|Penicillaria solitaria |Stokes
|Penicillaria spicata |(L.) Willd.
|Pennisetum albicauda |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum americanum convar. spicatum |(L.) Tzvelev
|Pennisetum americanum convar. typhoides |Tzvelev
|Pennisetum ancylochaete |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum aureum |Link
|Pennisetum cereale |Trin.
|Pennisetum cinereum |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum echinurus |(K.Schum.) Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum gambiense |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum gibbosum |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum giganteum |Ten. ex Steud.
|Pennisetum glaucum |(L.) R.Br.
|Pennisetum leonis |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum maiwa |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum malacochaete |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum megastachyum |Steud.
|Pennisetum nigritarum |(Schltdl.) T.Durand &amp; Schinz
|Pennisetum plukenetii |(Link) T.Durand &amp; Schinz
|Pennisetum pycnostachyum |Stapf &amp; C.E.Hubb.
|Pennisetum spicatum |(L.) Körn.
|Phleum africanum |Lour.
|Setaria glauca |(L.) P.Beauv.
|Setaria rufa |Chevall.
|Setaria sericea |(Aiton) P.Beauv.
|Setariopsis glauca |(L.) Samp.
}}}}
}}
ကုလားဆတ်စပါးသည် ပြောင်းပင်ကဲ့သို့ ဖြောင့်တန်းစွာ ပေါက်သော်လည်း ပြောင်းပင်လောက် မတုတ်ဘဲ အလုံးအနည်းငယ် သေးသည်။ အပင်များမှာ ဖူးတံရှည် တစ်ခု ရှိ၍ ၎င်းတွင် အစေ့ကလေးများ တွယ်ကပ်နေတတ်သည်။ တိရစ္ဆာန်တို့သည် ထိုအပင်ကို မြက်အဖြစ် စားတတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;အရှင်နာဂသေနာဘိဝံသ (ဓမ္မာစရိယ) ၊ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈)၊ &quot; အရှင်နာဂသိန် ပုံပြဆေးအဘိဓာန် &quot; ၊ မင်္ဂလာ ပုံနှိပ်တိုက်  &lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:အပင်များ]]</text>
      <sha1>kq8g94t3jr392c5pxrtbb62fup7d9ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 258</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69604</id>
    <revision>
      <id>1062724</id>
      <parentid>348823</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1070" sha1="rxfm45r6i820gojh3h0bnotaw47v861" xml:space="preserve">
'''NGC 258''' သည် အင်ဒရိုမီဒါ [[ကြယ်စုတန်း]]မှ ဂယ်လက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၈၄၈ တွင် George Johnstone Stoney ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NED&quot;&gt;{{cite web|title=NED results for object NGC 0258|url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20258&amp;extend=no&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES|website=ipac.caltech.edu|publisher=[[NASA]]|accessdate=14 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725082216/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC%20258&amp;extend=no&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES|archive-date=25 July 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{Ngc5}}
[[Category:အင်ဒရိုမီဒါ (ကြယ်စုတန်း)]]
{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>rxfm45r6i820gojh3h0bnotaw47v861</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NGC 336</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70048</id>
    <revision>
      <id>1062725</id>
      <parentid>1041211</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2250" sha1="ihyo8s3n04veocb9bau8twz1k3v85wz" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = [[New General Catalogue|NGC]] 336
| image = File:NGC 336 DECam (2).jpg
| caption = [[DECam]] image of PGC 3470 (NGC 336)
| epoch = [[J2000]]
| ra = {{RA|00|58|02.8}}&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for NGC 0336
  | url=http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+336&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | access-date=September 2, 2016
  | archive-url=https://web.archive.org/web/20170305002246/http://ned.ipac.caltech.edu/cgi-bin/objsearch?objname=NGC+336&amp;extend=no&amp;hconst=73&amp;omegam=0.27&amp;omegav=0.73&amp;corr_z=1&amp;out_csys=Equatorial&amp;out_equinox=J2000.0&amp;obj_sort=RA+or+Longitude&amp;of=pre_text&amp;zv_breaker=30000.0&amp;list_limit=5&amp;img_stamp=YES
  | archive-date=5 March 2017
  | url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt;
| dec = {{DEC|-18|23|04}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)|စီတပ်]]
| z = 0.018349&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| h_radial_v = 5,501 km/s&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| type = Sc&lt;ref&gt;{{cite simbad|title=NGC 336|access-date=January 1, 2017}}&lt;/ref&gt;
| appmag_v = 15.44&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| size_v = 0.73' × 0.29'&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| notes =
| names = [[European Southern Observatory|ESO]] 541-IG 002, [[2MASS|2MASX]] J00580282-1823032, 2MASXi J0058025-182306, [[IRAS]] 00555-1839, F00555-1839, ESO-LV 5410020, [[6dF Galaxy Survey|6dF]] J0058027-182304, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 3470.&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
|image_size=250}}

'''NGC 336''' သည် စီတပ် ကြယ်စုတန်းမှ [[ခရုပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီ]]ဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာ ၃၁၊ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် Francis Leavenworth ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=New General Catalog Objects: NGC 300 - 349|url=http://cseligman.com/text/atlas/ngc3.htm#336|publisher=Cseligman|accessdate=November 2, 2016}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{Ngc5}}
[[Category:စီတပ် (ကြယ်စုတန်း)]]

{{galaxy-stub}}</text>
      <sha1>ihyo8s3n04veocb9bau8twz1k3v85wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fire OS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73568</id>
    <revision>
      <id>1062721</id>
      <parentid>856329</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9699" sha1="5fgyfi4tcrz2rs1rdbgeijccxd93ht9" xml:space="preserve">{{retaining title}}
{{Infobox OS
| name                   = Fire OS
| logo                   =
| screenshot             = Fire OS 5.14.png
| caption                = Fire OS 5.1.4 ၏ အသွင်အပြင်
| developer              = Android Open Source Project (AOSP) code: [[Google]]&lt;br/&gt;Modifications: [[Amazon.com|Amazon]]
| family                 = [[Unix-like]]
| working state          = Current
| source model           = [[Proprietary software]] based on [[Open source software|Open source]] Android&lt;ref name=&quot;philosophy&quot;&gt;{{cite web |url=http://source.android.com/about/philosophy.html |title=Philosophy and Goals |work=Android Open Source Project |publisher=Google |accessdate=April 21, 2012 |archivedate=1 May 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501080416/https://source.android.com/about/philosophy.html }}&lt;/ref&gt; and in all devices with [[proprietary software|proprietary]] components&lt;ref name=&quot;ars-irongrip&quot;&gt;{{cite web |title=Google’s iron grip on Android: Controlling open source by any means necessary |url=http://arstechnica.com/gadgets/2013/10/googles-iron-grip-on-android-controlling-open-source-by-any-means-necessary |work=Ars Technica |accessdate=December 8, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617013945/http://arstechnica.com/gadgets/2013/10/googles-iron-grip-on-android-controlling-open-source-by-any-means-necessary/ |archive-date=17 June 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| released               = 
| latest release version = Fire OS 5.3.2.1&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=201830180|title=Amazon.com Help: Fire Software Updates|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| latest release date    = {{release date and age|2016|12|16}}
| latest preview version = Fire OS 5 Developer Preview for Amazon Fire TV&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://developer.amazon.com/public/community/post/TxP6T4IY2RSH9A/Announcing-the-Fire-OS-5-Developer-Preview-for-Amazon-Fire-TV|title=Announcing the Fire OS 5 Developer Preview for Amazon Fire TV|author=Jesse Freeman|publisher=}}&lt;/ref&gt;
| latest preview date    = {{release date and age|2015|08|17}}
| marketing target       = [[Kindle Fire]], [[Fire HDX]] ([[tablet computer]]s), [[Amazon Fire TV]], [[Fire Phone]]
| programmed in          = [[C (programming language)|C (core)]], [[C++]], {{nowrap|[[Java (programming language)|Java (UI)]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Android Code Analysis|url=http://www.ohloh.net/p/android/analyses/latest|accessdate=June 6, 2012|archive-date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914185702/http://www.ohloh.net/p/android}}&lt;/ref&gt;}}
| language               = &lt;!-- May not suppport what Android supports: Multi-lingual (46 languages) --&gt;
| package manager        = [[APK (file format)|APK]]
| supported platforms    = [[32-bit]] and [[64-bit_computing|64-bit]] [[ARMv7|ARM]]
| kernel type            = [[Monolithic kernel|Monolithic]] (modified [[Linux kernel]])
| userland               = [[Bionic (software)|Bionic libc]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/bionic/+/master/libc/|title=libc - platform/bionic - Git at Google|publisher=}}&lt;/ref&gt; [[Korn shell|mksh]] shell,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/external/mksh/+/master|title=master - platform/external/mksh - Git at Google|publisher=}}&lt;/ref&gt; native core utilities with a few from [[NetBSD]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/master/toolbox/ |title=toolbox - platform/system/core - Git at Google |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140209072904/https://android.googlesource.com/platform/system/core/+/master/toolbox/ |archivedate=February 9, 2014 |df=mdy }}&lt;/ref&gt;
| ui                     = [[Graphical user interface|Graphical]] ([[Multi-touch]])
| license                = Proprietary EULA; based on [[Apache License]] 2.0&lt;br /&gt;Modified [[Linux kernel]] under [[GNU General Public License|GNU GPL]] v2&lt;ref name=&quot;Licenses&quot;&gt;{{cite web|url=http://source.android.com/source/licenses.html|title=Licenses|work=Android Open Source Project.|publisher=Open Handset Alliance|accessdate=September 9, 2012|date=|quote=''The preferred license for the Android Open Source Project is the Apache Software License, 2.0.&amp;nbsp;... Why Apache Software License?&amp;nbsp;... For userspace (that is, non-kernel) software, we do in fact prefer ASL2.0 (and similar licenses like BSD, MIT, etc.) over other licenses such as LGPL. Android is about freedom and choice. The purpose of Android is promote openness in the mobile world, but we don't believe it's possible to predict or dictate all the uses to which people will want to put our software. So, while we encourage everyone to make devices that are open and modifiable, we don't believe it is our place to force them to do so. Using LGPL libraries would often force them to do so.''}}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|https://developer.amazon.com/sdk/fireos.html}}
}}


'''Amazon FireOS''' သည် အန်းဒရိုက်ကို အခြေခံကာ ရေးသားဖန်တီးထားသည့် မိုဘိုင်းစက်လည်ပတ်မှုစနစ် ဖြစ်သည်။ [[အမေဇုံ (ကုမ္ပဏီ)|အမေဇုံကုမ္ပဏီ]]မှရထုတ်လုပ်ထားသည်။ ၎င်းတို့၏ Fire Phone, Kindle Fire, Tablet များနှင့် Fire TV တို့တွင် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းသည် အန်းဒရွိုက်မှ ပုံစံခွဲထွက် ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Fire OS သည် အမေဇုံမှ ထောက်ပံ့ပေးထားသည့် စတိုးနှင့် ဝန်ဆောင်မှုများအတွက် ရည်ရွယ်ကာ ထုတ်လုပ်ထားသည်။

==အသွင်အပြင်==
Fire OS သည် သီးခြားအသွင်အပြင်ကို အသုံးပြုထားသည်။ ၎င်း အသွင်အပြင်မှာ အမေဇုံ၏ ဝန်ဆောင်မှု အကြောင်းအရာများကို အသုံးပြုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ကာ ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ Amazon Appstore, Amazon Video, Amazon MP3 &amp; Audible, and Kindle Store စသည့် ဝန်ဆောင်မှု များ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် လတ်တလော ရယူအသုံးပြုခဲ့သည့် ဆော့ဖ်ဝဲနှင့် အကြောင်းအရားများကို ဖော်ပြပေးသည့် Recent အပိုင်းပါရှိသည်။ ဖော်ပြပေးထားသည် အကြောင်းအရာများမှာ apps, games, music, audiobooks, and video အစရှိသည်ဖြင့် မတူညီသည့် အကြောင်းအရာများ ဖြစ်ကြသည်။

==Fire OS ဗားရှင်းများ==
အောက်ပါတို့သည် အန်းဒရွိုက်၏ ဗားရှင်းပေါ်မူတည်ပြီး စီစဉ်ကာ အကြောင်းအရာ ခွဲခြား ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။


;Android 2.3 Gingerbread
: 6.3.1
: 6.3.2 &amp;ndash; longer movie rentals, Amazon cloud synchronization.
: 6.3.4 &amp;ndash; latest version for Kindle Fire (2011)

;Android 4.0 Ice Cream Sandwich
: 7.5.1 &amp;ndash; latest version for Kindle Fire HD 7&quot; (2012)
: 8.5.1 &amp;ndash; latest version for Kindle Fire HD 8.9&quot; (2012)
: 10.5.1 &amp;ndash; latest version for Kindle Fire (2012).

;Android 4.1 Jelly Bean
: 3.2.8 &amp;ndash; rollback point for Fire HDX (2013).
: 3.5.0 &amp;ndash; introduces support for Fire Phone; Android 4.2.2 [[codebase]].
: 3.5.1 &amp;ndash; Fire Phone maintenance version.

;Android 4.4 KitKat
: 4.1.1
: 4.5.5.1 
: 4.5.5.2 &amp;ndash; latest version for tablets released in 2013.
: 4.6.6.0 &amp;ndash; Fire Phone
: 4.6.6.1 &amp;ndash; latest version for the Fire Phone.

;Android 5 Lollipop
: 5.0 (Bellini)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pocket-lint.com/news/135336-what-s-new-in-amazon-fire-os-5-bellini|title=What’s new in Amazon Fire OS 5 Bellini? - Pocket-lint|website=www.pocket-lint.com|access-date=2016-11-11}}&lt;/ref&gt;
: 5.0.5.1 &amp;ndash; introduction of Fire TV.
: 5.0.1
: 5.1.1&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.amazon.com/forum/kindle?_encoding=UTF8&amp;cdForum=Fx1D7SY3BVSESG&amp;cdThread=Tx3M7XFOFMBCD92|title=Amazon.com: Customer Discussions: Fire OS 5.1.1 Available for Download|website=www.amazon.com|access-date=2016-11-11}}&lt;/ref&gt;
: 5.1.2 (Rootable)
: 5.1.2.1
: 5.1.4
: 5.2.1.0 &amp;ndash; Fire TV devices.
: 5.2.1.1 
: 5.2.1.2 &amp;ndash; latest version for First Gen Fire TV devices.
: 5.2.4.0 &amp;ndash; latest version for Second Gen Fire TV devices.
: 5.3.1.0 &amp;ndash; latest version for tablets released in 2014 and 2015. (Rootable)
: 5.3.1.1 &amp;ndash; latest version for tablets in August 2016
: 5.3.2.0 &amp;ndash; latest version for November 2016
: 5.3.2.1 &amp;ndash; latest version for December 2016

==Fire OS ကို အသုံးပြုထားသော ကိရိယာများ==

* Kindle Fire
** Fire HD
** Fire HDX
* Amazon Fire TV
** Fire TV Stick
* Fire Phone

==ကိုးကား==
{{{Reflist}}

[[Category:အန်းဒရိုက် စက်လည်ပတ်ရေးစနစ်]]
[[Category:မိုဘိုင်း စက်လည်ပတ်မှုစနစ်များ]]</text>
      <sha1>5fgyfi4tcrz2rs1rdbgeijccxd93ht9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Type 001A လေယာဉ်တင်သင်္ဘော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75339</id>
    <revision>
      <id>1062726</id>
      <parentid>411799</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T23:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13731" sha1="ek6xz2lkq8h518tttgssk4e9fjqbz3f" xml:space="preserve">{|{{Infobox ship begin}}
{{Infobox ship image
|Ship image=
|Ship caption=
}}
{{Infobox ship career
|Hide header=
|Ship country=[[တရုတ်နိုင်ငံ]]
|Ship flag={{shipboxflag|China|naval}}
|Ship name=မသိရ
|Ship namesake=
|Ship ordered= 
|Ship awarded=
|Ship builder=[[:en:Dalian Shipbuilding Industry Company|Dalian Shipbuilding]]
|Ship original cost=
|Ship yard number=
|Ship way number=
|Ship laid down=
|Ship launched=26 April 2017
|Ship sponsor=
|Ship christened=
|Ship completed=
|Ship acquired=
|Ship commissioned= 
|Ship recommissioned=
|Ship decommissioned=
|Ship maiden voyage=
|Ship in service=
|Ship out of service=
|Ship renamed=
|Ship reclassified=
|Ship refit=
|Ship struck=
|Ship reinstated=
|Ship homeport=[[:en:Qingdao|Qingdao, China]]
|Ship identification=CV 17
|Ship motto= 
|Ship nickname=
|Ship honors=
|Ship captured=
|Ship status=Launched, fitting out
|Ship notes=
|Ship badge=
|Ship honours=
}}
{{Infobox ship characteristics
|Hide header=
|Header caption=(As designed)
|Ship type= [[လေယာဉ်တင်သင်္ဘော]]
|Ship displacement=*50,000 tonnes (When completed)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/04/26/525688741/china-celebrates-launch-of-home-made-aircraft-carrier|title=China Celebrates Launch Of 'Homemade' Aircraft Carrier|last=Chappell|first=Bill|date=26 April 2017|work=National Public Radio|access-date=29 April 2017}}&lt;/ref&gt;
* 70,000 tonnes (Fully equipped)&lt;ref name=&quot;nyt1&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2017/04/25/world/asia/china-aircraft-carrier.html | title=China, Sending a Signal, Launches a Home-Built Aircraft Carrier | publisher=The New York Times | date=25 April 2017 | accessdate=29 April 2017}}&lt;/ref&gt;
|Ship length={{convert|315|m|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;scmp&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.scmp.com/news/china/diplomacy-defence/article/2087064/10-things-you-should-know-about-chinas-first-home-built|title=10 things you should know about China’s first home-built aircraft carrier|last=Chan|first=Minnie|date=12 April 2017|work=South China Morning Post|access-date=29 April 2017|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;
|Ship beam=
|Ship draught=
|Ship draft=
|Ship propulsion=
|Ship speed={{convert|31|kn|mph km/h|lk=in}}&lt;ref name=&quot;scmp&quot;/&gt;
|Ship range=
|Ship complement=
|Ship sensors=
|Ship EW=
|Ship armament=
|Ship armor=
|Ship aircraft=၄၈
|Ship aircraft facilities=
|Ship notes
}}
|}
{{Infobox Chinese
|s=001A型航空母舰
|t=001A型航空母艦
|p=001A xíng hángkōngmǔjiàn
}}
'''Type 001A လေယာဉ်တင်သင်္ဘော'''သည် တရုတ် လေယာဉ်တင်သင်္ဘောတစ်စင်းဖြစ်ပြီး ၂၆ ဧပြီလ ၂၀၁၇ တွင် ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ရေ)တွင် အသုံးပြုရန် ရေချ၍ တပ်တော်ဝင်ခဲ့သည်။ ဤလေယာဉ်တင်သင်္ဘောသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွက် '''လေယာဉ်တင်သင်္ဘော လျောင်နင်း''' ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော သင်္ဘောတစ်စင်းဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ပထမဆုံးသော လေယာဉ်တင်သင်္ဘောဖြစ်သည်။ 

== ရေယာဉ်တည်ဆောက်ခြင်း ==
လေယာဉ်တင်သင်္ဘောကို [[တလျန်မြို့]]တွင် China Shipbuilding Industry Corporation မှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Xinhua&quot;&gt;{{cite web | url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-04/26/c_136237552.htm | title=China launches second aircraft carrier | publisher=Xinhua | date=26 April 2017 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt; အစိုးရသတင်းဌာနတစ်ခုဖြစ်သော [[ရှင်ဟွာ သတင်းဌာန]]အဆိုအရ ကနဦးရေယာဉ်တည်ဆောက်မှုကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့ပြီး သင်္ဘောကိုယ်ထည်ကိုတော့ မတ်လ ၂၀၁၅ တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Xinhua&quot;/&gt; တရုတ်အစိုးရအနေဖြင့် အလုံးစုံပြီးစီးမှုမတိုင်မီ သင်္ဘောအားတည်ဆောက်နေမှုကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ အစောပိုင်းသင်္ဘောကိုယ်ထည်တပ်ဆင်နေမှုကို စစ်သုံးဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံများအရ မတ်လ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် သိရှိခဲ့ရသည်။ နောက်တစ်လအကြာတွင် အင်တာနက်ပေါ်တွင် တလျန်သင်္ဘောကျင်းရှိ စစ်ဘက်တွင်အသုံးပြုမည့် ပုံစံဝိသေသများနှင့် သင်္ဘောကိုယ်ထည်၏ ဓာတ်ပုံများ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.janes.com/article/54833/china-may-be-building-first-indigenous-carrier | title=China may be building first indigenous carrier | publisher=IHS Jane's Defence Weekly | date=27 September 2015 | accessdate=26 April 2017 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930023447/http://www.janes.com/article/54833/china-may-be-building-first-indigenous-carrier | archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ps1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.popsci.com/chinas-first-homemade-carrier-moves-forward | title=China's First Homemade Carrier Moves Forward | publisher=Popular Science | date=27 October 2015 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သင်္ဘောကိုယ်ထည်ပေါ်၌ လေယာဉ်သိုလှောင်ရုံများတည်ဆောက်သောအခါတွင် သင်္ဘော၏အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြနိုင်မည့် လက္ခဏာများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;Ref name=&quot;ps1&quot;/&gt; ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်မှ ထိုသင်္ဘောသည် လေယာဉ်တင်သင်္ဘောဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပြောကြားခဲ့ပြီး တည်ဆောက်ဆဲရှိသည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.wsj.com/articles/china-begins-building-second-aircraft-carrier-1451554003 | title=China Begins Building Second Aircraft Carrier | publisher=The Wall Street Journal | date=31 December 2015 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;

လေယာဉ်များပျံတက်ရန်အတွက် ဆင်ခြေလျှောသဏ္ဌာန်([[:en:Ski-jump (aviation)| ski jump takeoff ramp]]) တပ်ဆင်ပြီးသောအခါ သင်္ဘောကိုယ်ထည်တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလတွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ps2&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.popsci.com/chinas-new-carrier-gets-ski-ramp | title=China's New Carrier Gets A Ski Ramp | publisher=Popular Science | date=20 May 2016 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;

== ရေယာဉ်တည်ဆောက်မှုဆိုင်ရာ ဗိသုကာပုံစံ ==
[[File:Russian aircraft carrier Kuznetsov.jpg|thumb|''ကုဇညှက်ဇော့''-အမျိုးအစား လေယာဉ်တင်သင်္ဘော]]
ယခုသင်္ဘော၏ဒီဇိုင်းပုံစံသည် ယခင်တည်ဆောက်မပြီးစီးခဲ့သော ''ကုဇညှက်ဇော့'' အမျိုးအစား သင်္ဘောကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးလေယာဉ်တင်သင်္ဘောဖြစ်သော ''လျောင်နင်း''အား များစွာအခြေပြုဆွဲခဲ့သော ''ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ ကုဇညှက်ဆော့ဗ် လေယာဉ်တင်သင်္ဘော'' အမျိုးအစားဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;janes&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.janes.com/article/64097/further-progress-made-on-china-s-type-001a-carrier | title=Further progress made on China's Type 001A carrier | publisher=IHS Jane's Defence Weekly | date=26 September 2016 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ps3&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.popsci.com/china-builds-new-islandfor-its-aircraft-carrier | title=China Adds An Island Tower To Its Aircraft Carrier | publisher=Popular Science | date=6 October 2016 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt; ''လျောင်နင်း''နှင့်နှိုင်းယှဉ်လျှင် အနည်းငယ်မျှ ပြုပြင်အဆင့်မြင့်တင်ထားခဲ့ရာ ရေဒါများအဆင်မြှင့်တင်ခြင်း&lt;ref name=&quot;ps3&quot;/&gt;၊ ခဲယမ်းနှင့် လောင်စာဆီ သိုလှောင်နိုင်မှု ပမာဏတိုးမြှင့်ခြင်း၊ လျောင်နင်းထက်ပိုမို၍ လေယာဉ်များ ပိုမိုသယ်ဆောာင်နိုင်ခွင့်ရှိခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ (ခန့်မှန်း ၃၀ နှင့် ၄၀ ကြားရှိ ဂျက်လေယာဉ်နှင့် ရဟတ်ယာဉ် သယ်ဆောင်နိုင်)&lt;ref name=&quot;ps2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.wsj.com/articles/china-launches-first-home-built-aircraft-carrier-boosting-naval-power-1493182896 | title=China Launches First Home-Built Aircraft Carrier, Boosting Naval Power | publisher=The Wall Street Journal | date=26 April 2017 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;  သင်္ဘော၏ အလျားသည် {{convert|1033|ft|m|order=flip}} ရှိပြီး သင်္ဘော၏ ဆံနိုင်စွမ်းမှာ ၅၀,၀၀၀ တန် (ဝန်နှင့် ၇၀,၀၀၀)ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;nyt2&quot;&gt;{{cite web | url=https://www.nytimes.com/2017/04/25/world/asia/china-aircraft-carrier.html | title=China, Sending a Signal, Launches a Home-Built Aircraft Carrier | publisher=The New York Times | date=25 April 2017 | accessdate=26 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsj&quot;/&gt; သင်္ဘောအား သမာရိုးကျ ဆီကို အပူပေးသော ဘွိုင်လာများအသုံးပြု၍ ရေနွေးငွေ့တာဘိုင်အား အပူပေးခြင်းဖြင့် လှည်ပတ်သည်ဟု ယူဆရသည်။&lt;ref name=&quot;janes&quot;/&gt; သင်္ဘောတွင် လေယာဉ်များပျံတက်ရန်အတွက် အပေါ်သို့ ကွေးထားသော ဆင်ခြေလျှောသဏ္ဌာန် အသုံးပြုပျံသန်းခြင်း([[:en:Ski-jump (aviation)|Ski-jump]]) ဖြင့် ပျံသန်းရန် ပြုလုပ်ထားပြီး ထိုသို့သော ပျံတက်ခြင်းသည် ရဟတ်ယာဉ်များနှင့် Shenyang J-15 တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များသာ ပျံတက်နိုင်ရန် ကန့်သတ်ထားသောကြောင့် နောင်တွင် တရုတ်လေယာဉ်တင်သင်္ဘောများအား ပိုမိုကြီးမားသော လေယာဉ်များ ပျံသန်းနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ လောက်လွဲများ([[:en:Aircraft catapult|catapult]]) အသုံးပြုရန် စီစဉ်ထားကြသည်။&lt;ref name=&quot;ps2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dn&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.defensenews.com/articles/analysis-chinese-aircraft-carrier-program-progressing-substantially-into-the-new-year | title=Analysis: Chinese aircraft carrier program progressing substantially into the new year | publisher=Defense News | date=31 January 2017 | accessdate=26 April 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220623095031/https://www.defensenews.com/naval/2017/01/31/analysis-chinese-aircraft-carrier-program-progressing-substantially-into-the-new-year/ | archive-date=23 June 2022 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


[[Category:၂၀၁၇ သင်္ဘောများ]]</text>
      <sha1>ek6xz2lkq8h518tttgssk4e9fjqbz3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microsoft Excel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95160</id>
    <revision>
      <id>1062722</id>
      <parentid>1030516</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3939" sha1="hnuaepe04vtynid7e49x105jwtkcgxn" xml:space="preserve">{{retaining title}}
{{Infobox software
| logo                   = Microsoft Office Excel (2025–present).svg
| screenshot             = 
| caption                = 
| developer              = [[Microsoft]] 
| released               = {{start date and age|1987}}
| latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (16.0.6769.2017)
| latest release date    = {{Start date and age|2016|04|12}}&lt;ref name=MSO2016Releases&gt;{{cite web|title=Office 365 client update branch releases |url=https://technet.microsoft.com/en-us/office/mt465751 |website=[[:en:Microsoft TechNet|TechNet]] |publisher=[[Microsoft]] |accessdate=January 12, 2016}}&lt;/ref&gt;
| latest preview version =
| latest preview date    =
| operating system       = Microsoft Windows
| genre                  = Spreadsheet
| license                = Trialware&lt;ref&gt;{{cite web|title=Microsoft Office Excel 2010|url=http://download.cnet.com/Microsoft-Office-Excel-2010/3000-2077_4-15245.html|work=Download.com|publisher=CBS Interactive|accessdate=February 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140116210428/http://download.cnet.com/Microsoft-Office-Excel-2010/3000-2077_4-15245.html|archive-date=16 January 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| website                = {{URL|http://office.microsoft.com/en-us/excel}}
}}
{{Infobox software
| name                   = Microsoft Excel for Mac
| logo                   = &lt;!--For 2016, it is the same as above, so no need--&gt;
| screenshot             = 
| caption                = 
| developer              = [[Microsoft]]
| released               = {{start date and age|1985|9|30}}
| latest release version = [[:en:Microsoft Office 2016|2016]] (15.41.0)
| latest release date    = {{Start date and age|2017|12|12}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://support.office.com/en-us/article/Release-notes-for-Office-2016-for-Mac-ed2da564-6d53-4542-9954-7e3209681a41?ui=en-US&amp;rs=en-US&amp;ad=US#bkmk_dec2017|title=Release notes for Office 2016 for Mac|publisher=Microsoft|accessdate=December 29, 2017|date=December 12, 2017}}&lt;/ref&gt;
| latest preview version =
| latest preview date    =
| operating system       = [[macOS]]
| genre                  = Spreadsheet
| license                = [[:en:Proprietary software|Proprietary]] commercial software
| website                = {{URL|microsoft.com/mac/excel}}
}}

'''Microsoft Excel''' သည် စာရင်းဇယားဆော့ဝဲလ်ဖြစ်ပြီး [[မိုက်ခရိုဆော့ဖ်]] မှ ထုတ်လုပ်ထားသည်။ ၎င်းကို Windows, macOS, Android နှင့် iOS တွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။၎င်းတွင် တွက်ချက်မှုများ၊ ဂရပ်ဆွဲခြင်းများ၊ pivot tables ပြုလုပ်ခြင်းများနှင့် macro ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားဟုခေါ်သည့် အသုံးချဆော့ဝဲအတွက် Visual Basic ပါဝင်ခြင်း အစရှိသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းကို အချက်အလက်ဇယားများအတွက် ကျယ်ပြန့်စွာ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ဗားရှင်း ၅ ထွက်ကတည်းက ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုလျက် ရှိသည်။ စက်ရုံသုံး စာရင်းဇယားများအတွက် [[Lotus 1-2-3]] ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ Excel သည် မိုက်ခရိုဆော့ဖ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:မိုက်ခရိုဆော့ဖ် အော့ဖစ်]]

{{software-stub}}</text>
      <sha1>hnuaepe04vtynid7e49x105jwtkcgxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချစ်သော ပါဘလို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99809</id>
    <revision>
      <id>1062746</id>
      <parentid>1020410</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="asuqwz6831ms86286an4qj004u6b1q5" xml:space="preserve">{{Infobox Film|name=Loving Pablo|image=|caption=Film poster|director=Fernando León de Aranoa|producer={{ubl|Dean Nichols|Javier Bardem|Miguel Menendez de Zubillaga|Kalina Kottas}}|writer=Fernando León de Aranoa|based on={{Based on|''Loving Pablo, Hating Escobar''|Virginia Vallejo}}&lt;ref name=&quot;Loving Pablo&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lovingpablo.com/ |title=Book: Loving Pablo, Hating Escobar |access-date=23 August 2017 |archive-date=1 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080201145405/http://www.lovingpablo.com/ }}&lt;/ref&gt;|starring={{ubl|Javier Bardem|Penelope Cruz}}|music=Federico Jusid|cinematography=Alex Catalan|editing=Nacho Ruiz Capillas|distributor=|released={{Film date|2017|9|6|[[:en:74th Venice International Film Festival|Venice]]|2018|3|9|Spain|df=yes}}|runtime=125 minutes|country=Spain|language=English|budget=|gross=$14.8 million&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/movie/Loving-Pablo-(Spain)#tab=summary|title=Loving Pablo (2018)|website=The Numbers|accessdate=25 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010072350/https://www.the-numbers.com/movie/Loving-Pablo-(Spain)#tab=summary|archive-date=10 October 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}
'''''ချစ်သောပါဘလို''''' သည် ဗဂျီးနီးယားဗလက်ဟို၏ မှတ်တမ်း Loving Pablo, Hating Escobar ပေါ်အခြေတည်ပြီး ဖာနန်းဒို လီယွန် ဒီ အရန်နိုအာ  ရိုက်ကူးသော ၂၀၁၇ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်စကားပြော စပိန် ဒရားမာရုပ်ရှင်ကား ဖြစ်သည်။ ၇၄ ကြိမ်မြောက် နိုင်ငံတကာရုပ်ရှင်ပွဲတော် အများပြည်သူအား မပြသရသေးသော ဇာတ်ကားများ နှင့် ၂၀၁၇ တိုရန်တို နိုင်ငံတကာရုပ်ရှင်ပွဲတော် အထူးတင်ဆက်ပြသမှုအပိုင်းတွင် ရုံတင်ခဲ့သည်။ 

== ဇာတ်ကြောင်း ==
၁၉၈၃ နှင့် ၁၉၈၇ ခုနှစ်အတွင်း ကိုလံဘီယန်နိုင်ငံသား မူးယစ်ရာဇာ ပါဘလိုအက်စ်ကိုဘာ နှင့် ဂျာနယ်လစ်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားသတင်းတင်ဆက်သူ ဗဂျီးနီးယားဗလက်ဟိုတို့၏ လူမှုရေးဖောက်ပြန်မှု ဖြစ်သည်။

== သရုပ်ဆောင်များ ==
* Javier Bardem as [[ပါဘလိုအက်စ်ကိုဘာ|Pablo Escobar]]
* Penélope Cruz as Virginia Vallejo
* Peter Sarsgaard as Shepard
* Julieth Restrepo as Maria Victoria Henao
* David Valencia as Santos
* David Ojalvo as FBI Agent
* Giselle Da Silva as Olguita Arranz

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
* [https://www.lovingpablofilm.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190430085427/https://www.lovingpablofilm.com/ |date=30 April 2019 }}
* {{IMDb title|4682788|Loving Pablo}}
* {{Rotten Tomatoes|loving_pablo}}

[[Category:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:၂၀၁၇ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>asuqwz6831ms86286an4qj004u6b1q5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တစ်ပင်တိုင် မြနန်းပင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138184</id>
    <revision>
      <id>1062785</id>
      <parentid>717837</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2544" sha1="9sc7rxb16w7dnf8pwq96z0ebq94eg4x" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image =Cissus javana, jardín botánico de Tallinn, Estonia, 2012-08-13, DD 01.JPG
| image_alt = 
| status = 
| status_system = 
| status_ref = 
| genus = Cissus
| species = javana
| authority = DC. 1824
| synonyms = 
*''Cissus discolor''&lt;small&gt; Bl.&lt;/small&gt;
*''Cissus inaequalis''&lt;small&gt; Heyne ex Wall.&lt;/small&gt;
*''Cissus javana var. rotundifolia''&lt;small&gt; Amsh.&lt;/small&gt;
*''Cissus sicyoides''&lt;small&gt; Klein ex Steud.&lt;/small&gt;
*''Vitis bracteata''&lt;small&gt; Noronha&lt;/small&gt;
*''Vitis costata''&lt;small&gt; Wall.&lt;/small&gt;
*''Vitis discolor''&lt;small&gt; (Bl.)&lt;/small&gt;
*''Vitis diversifolia''&lt;small&gt; Wall.&lt;/small&gt;
*''Vitis inaequalis''&lt;small&gt; Wall.&lt;/small&gt;
| synonyms_ref = 
}}
'''တစ်ပင်တိုင် မြနန်းပင်''' (''Cissus discolor'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:869840-1 |title=POWO: ''Cissus discolor'' |access-date=12 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211112083303/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:869840-1 |archive-date=12 November 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; သည် အပင်မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး [[အရှေ့တောင်အာရှ]]၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tropicos.org/Name/34000821|title= Cissus javana in Tropicos|date= 2019-02-18}}&lt;/ref&gt; မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်ဘက်တွင် ပေါများစွာ တွေ့ရသော တစ်ပင်တိုင်မြနန်းပင်သည် အပင်ကျလျှင် ဥဥသော အပင် ဖြစ်သည်။

==ဆေးအသုံး==
ဆေးဖက်အနေဖြင့် အနာပေါက်မှန်သမျှနှင့် မြစ်ပွားနာများတွင် တစ်မယ်ကောင်းဆေးအဖြစ် အဓိကထား အသုံးပြုသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=တိုင်းရင်းဆေးသုံး ဆေးပင်များ|author=ကျန်းမာမောင်|publisher=နက္ခတ္တရောင်ခြည်မဂ္ဂဇင်း|volume=၁၉၂|page=၁၄၇|date=July 2002}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]]
{{Plant-stub}}</text>
      <sha1>9sc7rxb16w7dnf8pwq96z0ebq94eg4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141062</id>
    <revision>
      <id>1062707</id>
      <parentid>1061535</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>နေနီဝန်း</username>
        <id>89694</id>
      </contributor>
      <comment>/* ယခင်အမည်များ */ မော်ကွန်းတင်ထား</comment>
      <origin>1062707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32950" sha1="mbph8d0h3se5ku84in31vatvpx5xwkq" xml:space="preserve">{{Infobox examination
|name=တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ
|test_admin=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန
|skills_tested=မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ + ဘာသာတွဲဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်၃ခု
|duration=ဘာသာရပ်တစ်ရပ်လျှင် ၃ နာရီ
|type=ရေးဖြေစာမေးပွဲ
| year_started        = * ကိုလိုနီခေတ်
*၁၉၉၉ (လက်ရှိအမည်)
*၂၀၂၄ (လက်ရှိ ၁၂တန်း စနစ်သစ်)
| score_range=၀ - ၁၀၀ (ဘာသာရပ်တစ်ခုစီလျှင်)
|qualification_rate=၅၂.၃၇ (၂၀၂၆)}}

မြန်မာနိုင်ငံရှိ '''တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ''' ({{langx|en|Matriculation Examination}}) သည် အခြေခံပညာရေးပြီးဆုံးပြီးနောက် အဆင့်မြင့်ပညာရေးသို့ တက်လှမ်းနိုင်ရန်အတွက် [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန]]မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော အဓိကအရည်အချင်းစစ် စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်။ အမျိုးသားသင်ရိုးညွှန်းတမ်းကိုအသုံးပြုသည့်ကျောင်းများမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း{{efn|စနစ်ဟောင်းတွင် ဒသမတန်း ဖြစ်ပြီး စနစ်သစ်တွင် ဒွါဒသမတန်း ဖြစ်သည်။}} ကျောင်းသားများသာမက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းတက်ရောက်ဖူးသည့် ကျောင်းပြင်ပအလွတ်ဖြေသူများလည်း ဖြေဆိုခွင့်ရှိကြသည်။ နှစ်စဉ် မတ်လတွင် စာမေးပွဲကျင်းပလေ့ရှိ၍၊ စာမေးပွဲအဖြေလွှာများကို ပါမောက္ခချုပ်များ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် စနစ်တကျစစ်ဆေးကာ ရလဒ်များကို နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်လေ့ရှိပြီး၊ ဖြေဆိုသူများသည် မိမိတို့ရရှိသည့် အမှတ်ပေါင်းအပေါ် မူတည်၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;wde&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf|title=Myanmar|date=2010|work=World Data on Education|accessdate=18 July 2015|archive-date=5 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180705201258/http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/Publications/WDE/2010/pdf-versions/Myanmar.pdf}}&lt;/ref&gt;

စနစ်သစ်ပညာရေးအရ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (Grading System) ဖြင့်သာ ထုတ်ပြန်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၏ ပထမဆုံးသော စနစ်သစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် ယခင်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းအတိုင်း ဂုဏ်ထူးအဆင့်များဖြင့်သာ ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။&lt;ref name=&quot;mtn&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mmtimes.com/index.php/special-features/207-education-2015/14534-university-application-process-to-be-reformed.html|title=University application process to be reformed|last=May Thinzar Naing|date=18 May 2015|work=Myanmar Times|accessdate=18 July 2015}}&lt;/ref&gt;

== ယခင်အမည်များ == 
စာမေးပွဲအမည်အကြိမ်ကြိမ်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ မှတ်တမ်းတင်ထားပါသည်။&lt;ref name=&quot;MEh&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.myanmarexam.org/about/dme|title=မြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်ဦးစီးဌာန သမိုင်းကြောင်း|trans-title=History of the Department of Myanmar Examinations|language=my|website=Department of Myanmar Examinations|access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221184745/https://www.myanmarexam.org/about/dme|archive-date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇}}&lt;/ref&gt;
* ၁၉၅၂-၁၉၆၈ : တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ 
* ၁၉၆၉-၁၉၈၀ : အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ 
* ၁၉၈၁-၁၉၈၃ : အခြေခံပညာ အဆင့်မြင့်တန်း စာမေးပွဲ 
* ၁၉၈၄-၁၉၉၈-ခုနှစ် : အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ
* ၁၉၉၉မှစ၍ : တက္ကသိုလ်၀င် စာမေးပွဲ

== ၁၀တန်းစနစ်မှ ၁၂တန်းစနစ်သို့ အပြောင်းအလဲ ==

ဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်ဟောင်းသည် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်အထိသာရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၃ မတ်လတွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို နော​က်ဆုံးကျင်းပခဲ့သည်။ ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ဒွါဒသမတန်းတွင်ပြီးဆုံးသည့် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစနစ်သစ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ယခင်စနစ်ဟောင်းစာမေးပွဲကျရှုံးထားသူများနှင့် မဖြေဆိုဖြစ်ခဲ့သူများကို ၂၀၂၄ မတ်လ တွင်ကျင်းပသည့် ဒွါဒသမတန်းစနစ်သစ်၏ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ပြင်ပဖြေအဖြစ်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသည့် စာမေးပွဲတွင်လည်း အလားတူပင်ခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.edge.com.mm/article/myanmar-university-entrance-exam.html|title=၂၀၂၅ စနစ်သစ်တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အပြင်ဖြေ ဖြေဆိုနိုင်မည့်သူများ|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|work=Myanmar Education Guide|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

==ကြီးကြပ်စီမံမှု==

တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Announcement for submitting matriculation exam applications |newspaper=The New Light of Myanmar |date=2007-09-14 |url=http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf |archive-date=2011-04-28 |url-status=dead |archivedate=28 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110428013548/http://myanmargeneva.org/NLM2007/eng/9Sep/n070914.pdf }}&lt;/ref&gt;
 
၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ  နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်။ ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို  သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်။၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်၌ နိုင်ငံတော်တဝှမ်းဖြစ်ပေါ်နေသောလုံခြုံရေးကိစ္စရပ်များကြောင့် နိုင်ငံတဝှမ်းဒေသပေါင်းစုံအတွက် မေးခွန်းသည် ၆စုံခန့် ခွဲ၍ထုတ်ကာ ဖြေဆိုခဲ့ကြသည်။ 

စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသား/ကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်။ စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်။

==စာမေးပွဲဝင်ခွင့်==
စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်။ နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်။ သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ  ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်။ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်။ စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်။စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်။ စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရသည်။  နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် နိုင်ငံတကာသင်ရိုးကိုသင်သည့်ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ။ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Burma Considers Private Education |newspaper=The Irrawaddy |date=2009-11-18 |url=http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&amp;page=2 |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&amp;page=2 |archive-date=2010-10-05 |url-status=dead |archivedate=5 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101005133356/http://www.irrawaddy.org/article.php?art_id=17243&amp;page=2 }}&lt;/ref&gt;

နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်။ စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်။ စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Parents feel the stress of matriculation |newspaper=Myanmar Times |author=Min Zaw |date=2008-03-17 |url=http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |accessdate=2010-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm |archive-date=2011-04-30 |url-status=dead |archivedate=30 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430045116/http://www.mmtimes.com/no410/n003.htm }}&lt;/ref&gt;  ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm|title=Over 850,000 students participate in Myanmar's matriculation exam - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=www.xinhuanet.com|access-date=2019-04-01|accessdate=10 September 2020|archivedate=6 August 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200806115256/http://www.xinhuanet.com/english/2019-03/07/c_137875228.htm}}&lt;/ref&gt;

==စစ်ဆေးသည့် ဘာသာရပ်များ==
ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရွေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်။ ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Timetable of 2010 matriculation examination announced |newspaper=New Light of Myanmar |date=2009-12-19 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113162527/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Dec02_19.html }}&lt;/ref&gt;

===စနစ်ဟောင်းဘာသာတွဲများ=== 
စနစ်ဟောင်းတွင် ဘာသာတွဲ ၇ ခု&lt;ref name=&quot;wde&quot;/&gt; မှ ၈ ခု အထိရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-47443364.amp|title=ဘာကြောင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်းမှာ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ အတွဲ ယူတဲ့သူ နည်းတာလဲ။|date=၄ မတ် ၂၀၁၉|access-date=၂၄ အောက်တိုဘာ ၂o၂၆|work=BBC}}&lt;/ref&gt;
* အတွဲ ၁။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။
* အတွဲ ၂။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။
* အတွဲ ၃။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။
* အတွဲ ၄။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။
* အတွဲ ၅။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ သမိုင်း၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ။
* အတွဲ ၆။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ။
* အတွဲ ၇။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။
* အတွဲ ၈။ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ ရူပဗေဒ၊ ဓာတု​ဗေဒ။

===စနစ်သစ်ဘာသာတွဲများ===
စနစ်သစ်တွင်မူ ဘာသာတွဲ ၄ ခုသာ ရှိပြီး STEAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အင်ဂျင်နီယာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) သို့မဟုတ် STAMS (သိပ္ပံ၊ နည်းပညာ၊ အနုပညာ၊ သင်္ချာ၊ အားကစား) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။။ 
ဖြည့်စွက်ဘာသာရပ်များမှအပ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲတွင် ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |author=ညိမ်းသူ(သတင်းစဉ်) |date=၁၈ မတ် ၂၀၂၄ |title=၂၀၂၄ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ လူမှုရေးသိပ္ပံဘာဘာရပ်အား နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ရန်ကုန်မြို့မှ တစ်ဦးတည်း‌ဖြေဆို |url=https://mdn.gov.mm/my/2024-khunc-ttkksiulwngcaamepai-luumuresippnbhaabhaarpaaa-niungngnttcwnn-rnkunmium-ttcuuttnnyphechiu |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225141831/https://mdn.gov.mm/my/2024-khunc-ttkksiulwngcaamepai-luumuresippnbhaabhaarpaaa-niungngnttcwnn-rnkunmium-ttcuuttnnyphechiu |archive-date=၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ |access-date=၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;
* STEAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ။
* STEAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘောဂဗေဒ။
* STAMS 1: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ ဘောဂဗေဒ။
* STAMS 2: မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ၊ ဘောဂဗေဒ၊ ပထဝီဝင်+သမိုင်း။

==စာမေးပွဲအမှတ်များ==
ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။အချို့နှစ်များတွင် ဂုဏ်ထူးမှတ်သည် မတူတတ်ပေ။ ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်။ ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်။ သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်။ မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Result of matriculation exam on air through Radio Myanmar |newspaper=New Light of Myanmar |author=Aung Shin |date=2010-06-13 |url=http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html |accessdate=2010-09-03 |archivedate=13 November 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101113160449/http://www.myanmar.com/newspaper/nlm/Jun13_03.html }}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Results of matriculation exams posted |newspaper=Myanmar Times |author=Aung Shin |date=2010-06-15 |url=http://www.mmtimes.com/no475/n003.htm |accessdate=2009-09-03 |archivedate=16 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101216063208/http://mmtimes.com/no475/n003.htm }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;em&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises|title=Number of students to pass University Entrance Exam with distinctions rises|date=July 2015|work=Eleven Myanmar|accessdate=18 July 2015|archivedate=4 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304100102/http://www.elevenmyanmar.com/local/number-students-pass-university-entrance-exam-distinctions-rises}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://r18h5b54hrdss7tbksbdfhgg2523f34mv.s3.amazonaws.com/pdf/stats/01.pdf|title=၂၀၁၈ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီးအလိုက် အောင်ချက်နှင့် ဂုဏ်ထူးဦးရေပြဇယား|last=|first=|date=|website=၂၀၁၈ - တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်စာရင်း|access-date=}}{{Dead link|date=June 2021 }}&lt;/ref&gt;

== ဖြစ်ရပ်များ ==
၂၀၂၅ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းအရ ဖြေဆိုသူစုစုပေါင်း၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ အောင်မြင်ခဲ့ပြီး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အောင်ချက် ၄၈.၀၆ ရာခိုင်နှုန်း ရှိရာ ယမန်နှစ်ကထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းသွားသည်။ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများအနက် မွန်ပြည်နယ်က ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ဖြင့် အောင်ချက်အများဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်မှာ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင်ဖြင့် အနည်းဆုံးဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီလက်ထက် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ကျင်းပသည့် ဤစာမေးပွဲတွင် ကျောင်းသား/သူ ၂ သိန်းကျော် ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ ၉၉,၀၀၀ ကျော် အောင်မြင်ခဲ့သည်။ စာမေးပွဲဖြေဆိုပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ငလျင်ကြောင့် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပြိုကျမီးလောင်ရာမှ အဖြေလွှာများ ပျက်စီးခဲ့သဖြင့် တိုင်း/ပြည်နယ် ၄ ခုမှ ကျောင်းသား/သူများ စာမေးပွဲပြန်ဖြေခဲ့ရသည်။ ယခင်နှစ်များ၏ အောင်ချက်များအရ ၂၀၂၃-၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် ၅၇.၉%၊ ၂၀၂၂-၂၃ တွင် ၆၇.၈၇% နှင့် ၂၀၂၁-၂၂ တွင် ၄၆.၈၈% အသီးသီးရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/716523|title=တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ အောင်စာရင်းထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-27|publisher=DVB Burmese}}&lt;/ref&gt;


== အောင်ချက်ရာခိုင်နှုန်း ==

=== ၂၀၂၆&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်စာရင်း - ပင်မစာမျက်နှာ |url=https://www.myanmarexam.org/ |access-date=2026-06-29 |website=www.myanmarexam.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေး တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်စာရင်းများထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/84599 |access-date=2026-06-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|-
! စဉ် !! ပြည်နယ်/တိုင်းဒေသကြီး !! ဖြေဆိုဦးရေ !! အောင်မြင်ဦးရေ !! ရာခိုင်နှုန်း 
|-
| ၁ || ကချင်ပြည်နယ် || 11,634 || 6,330 || 54.41%
|-
| ၂ || ရှမ်းပြည်နယ် || 471 || 234 || 49.68%
|-
| ၃ || ကယားပြည်နယ် || 3,660 || 1,687 || 46.09%
|-
| ၄ || ကရင်ပြည်နယ် || 843 || 161 || 19.10%
|-
| ၅ || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || 12,526 || 5,905 || 47.14%
|-
| ၆ || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || 5,991 || 2,764 || 46.14%
|-
| ၇ || နေပြည်တော် || 14,131 || 7,021 || 49.69%
|-
| ၈ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့) || 14,627 || 7,243 || 49.52%
|-
| ၉ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်) || 11,866 || 7,072 || 59.60%
|-
| ၁၀ || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || 21,219 || 12,390 || 58.39%
|-
| ၁၁ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || 45,635 || 28,393 || 62.22%
|-
| ၁၂ || မွန်ပြည်နယ် || 10,542 || 5,924 || 56.19%
|-
| ၁၃ || ရခိုင်ပြည်နယ် || 1,692 || 820 || 48.46%
|-
| ၁၄ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || 46,889 || 23,203 || 49.48%
|-
| ၁၅ || ရှမ်းပြည်နယ် (အနောက်) || 13,383 || 6,537 || 48.85%
|-
| ၁၆ || ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့) || 1,687 || 735 || 43.57%
|-
| ၁၇ || ရှမ်းပြည်နယ် (အလယ်) || 1,972 || 726 || 36.82%
|-
| ၁၈ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || 36,436 || 16,507 || 45.30%
|-
| ၁၉ || နိုင်ငံခြား || 24 || 21 || 87.50%
|- class=&quot;sortbottom&quot;
! စုစုပေါင်း !! !! 255,228 !! 133,673 !! 52.37%
|}

==မှတ်စု==
{{Notelist}}
==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပညာရေး]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပညာရေး]]</text>
      <sha1>mbph8d0h3se5ku84in31vatvpx5xwkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂေါ်ဒင် လုစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142229</id>
    <revision>
      <id>1062751</id>
      <parentid>833191</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:11:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16690" sha1="lfhue4k7784hkfx0boy6lyon2kfx7th" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Gordon H. Luce
| image       = File:Min Thu Wun.jpg
| alt         = 
| caption     =  ဗိုလ်မှူးဘရှင်၊ ဦးဘိုကေ၊ ဆရာမင်းသုဝဏ်နှင့် ဂေါ်ဒင်လုစ်
| birth_name  = Gordon Hannington Luce
| birth_date  = {{Birth date|df=y|1889|1|20}}
| birth_place = Gloucester, England
| death_date  = {{Death date and age|df=y|1979|5|3|1889|1|20}}
| death_place = Jersey
| nationality = British
| other_names = G.H. Luce
| known_for   = 
| occupation  = Burma scholar
| alma_mater = Emmanuel College, Cambridge&lt;br/&gt;Dean Close School
| spouse = Tee Tee Luce (1915–1979)
| children = John Luce&lt;br/&gt;Sandra Luce
}}

'''ဂေါ်ဒင် ဟန်နီတန် လုစ်''' ({{lang-en|'''Gordon Hannington Luce'''}}) သည် ကိုလိုနီခေတ် ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး  မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမိုင်းပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ဒေါက်တာလုစ်၊ ဂျီအိပ်လုစ်၊ ပါမောက္ခလုစ် အမည်များဖြစ် ထင်ရှားသည်။ သူ့အား ၁၈၈၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်။  သူ၏ထင်ရှားသောစာအုပ်များ၊ လက်ရေးစာမူများ၊ မြေပုံများနှင့်ဓာတ်ပုံများပါဝင်သည့် Luce Collection ကို ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင်ဩစတြေးလျအမျိုးသားစာကြည့်တိုက်မှ အာရှဒေသဆိုင်ရာအကြီးစားသုတေသန စုဆောင်းမှု၏ တစိတ်တပိုင်းအဖြစ်ဝယ်ယူခဲ့သည်။

ဒေါက်တာလုစ်ကို သမိုင်းပါမောက္ခအဖြစ် လူသိများသည်။ မြန်မာအစ ကျောက်ဆည်ကအဆိုကို တင်သွင်းသူနဲ့ ပုဂံအကြောင်း စာအုပ်ကြီး သုံးတွဲ ရေးခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;https://www.bbc.com/burmese/in-depth-47894572&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမေ့ခံအတိတ် {{!}} မြန်မာသမိုင်းပညာရှင် ဗိုလ်မှူးဘရှင်၏ မွေးနေ့&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |url=https://www.lostfootsteps.org/my/history/myanmars-great-gentlemen-scholars |access-date=23 September 2020 |archive-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202010713/https://www.lostfootsteps.org/my/history/myanmars-great-gentlemen-scholars }}&lt;/ref&gt;လုစ်သည် ဂလူးကစ္စတာ၊ စိန့်နီကိုးလပစ်ဂိုဏ်း ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန်ဂျိမ်းလုစ်၏ သားသမီး ၁၃ ယောက်မှ ၁၂ယောက်မြောက်ဖြစ်သည်။ ချယ်တင်ဟန်ဒေသရှိ ဒိန်း ကလို့စ်ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ထိုမှ ကိန်းဘရစ်ချ် အမ်မန်နူရယ် ကောလိပ်သို့ ဂန္ထဝင်ပညာသင်ဆုရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂန္ထဝင်ဆိုင်ရာ ဒီဂရီတွင် ပထမအဆင့်ရရှိခဲ့သည်။ ကိန်းဘရစ်ချ်တွင် ပညာသင်ကြားနေသည့်ကာလအတွင်း ကိန်းဘရစ်ချ် တမန်တော်များ အသင်းဝင်ခဲ့ပြီး သူ၏ မိတ်ဆွေအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အာသာ ဝေလီ တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရူပါ့ဘရော့ကီး၊ အဒေါ့ဖ် ဟက်ခ်လီ နှင့် ဂျွန် မေနာ့တ် ကန်နီစ် နှင့်အခြား ဘလူးစ်ဘူရီ အဖွဲ့ဝင်များကဲ့သို့ ခေတ်ပြိုင်များနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ 

၁၉၁၂ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် အစိုးရ ကောလိပ်ရှိ အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် ကထိကအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ထိုအချိန်က ပါဠိဘာသာကထိက ဦးဖေမောင်တင်နှင့် ထာဝရမိတ်ဆွေအဖြစ်တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီး ဦးဖေမောင်တင်၏ ညီမဖြစ်သူ မတီတီနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်။ လုစ်၏ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှူလေ့လာချက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း၏ ဂျာနယ်များသို့ဆောင်းပါများဖြစ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူသည် ဖန်တီးတီထွင်နိုင်သော စာရေးဆရာအဖြစ် ဘဝတလျှောက်လုံးနေထိုင်သွားခဲ့ပြီး စာအုပ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာရေးသားခဲ့သည်။ ရေးသားခဲ့သည့်စာအုပ်များတွင် ဗမာ့သမိုင်း၊ ဗမာစာပေများနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော အကြောင်းအရာများပါဝင်သည်။ ဥဒဟာရုဏ်အဖြစ် ၁၈ရာစုအတွင်း ဗမာပြည်သို့ တရုတ်ကျူးကျော်မှု၊ Inscriptions of Burma, The Economic Life of the Early Burman, and An Introduction to the Comparative Study of Karen Languages တို့ဖြစ်ကြသည်။ သူ၏ ပုဂံအကြို ဗမာပြည် ဆိုသည့် သုံးအုပ်တွဲသည် ဗမာပြည်၏ သမိုင်း၊ သုခုမအနုပညာနှင့် ဗိသုကာဆိုင်ရာအကြောင်းများ၊ ၁၁ရာစုနှင့် ၁၂ရာစုအတွင်း ပုဂံပြည်၏ မြို့တော်အကြောင်းများပါဝင်သည်။ ဗမာပြည်အစောပိုင်းသမိုင်း ပုဂံခေတ်ဦး စာတမ်းသည် သူကွယ်လွန်းပြီးနောက်မှ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သူရေးသားခဲ့သည့်အကြောင်းအရာမြောက်မြားစွာသည်ယနေ့ချိန်အထိ အခိုင်အမာကျန်ရစ်ပြီး ကျယ်ပြန့်စွာ ကိုးကားခြင်းခံရသည်။

ဂျပန်တို့ကျူးကျော်ချိန် ၁၉၄၂ခုနှစ်တွင် လုစ်နှင့် သူ၏ဇနီး တို့သည် အိန္ဒိယသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ စစ်ပြီးနောက် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ၁၉၆၄ခုနှစ်တိုင် နေထိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အခြားနိုင်ငံခြားသားများကဲ့သို့ပင် ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခြင်းခံရသည်။ သူ၏နောက်ဆုံးအချိန် နှစ်ပေါင်း ၅၀အား ဂျာစီတွင် ကုန်ဆုံးစေခဲ့သည်။ ဗမာပြည်နှင့်အနောက်တိုင်းပညာရှင်များ၏ အထူးလေးစားခြင်းခံခဲ့ရသည်။  ဂျီအိပ်လုစ်သို့ ပေးစာများ စာအုပ်နှစ်အုပ်တွဲကို သူ၏မိတ်ဆွေများနှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များက ရေးသားခဲ့ပြီး ၇၅နှစ်မြောက်မွေးနေ့ ဂုဏ်ပြုအနေဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။   

၁၉၄၄ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း လန်ဒန် အရှေ့တိုင်းပညာသင်ကျောင်းတွင် ခေတ်ဟောင်း မြန်မာဘာသာ၊ ပျူနဲ့ မွန်ဘာသာ ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင် နေသည့် မစ္စတာလုစ်က မဟာမိတ်တပ်များအား ဆက်သွယ်ပြီး သမိုင်းကြောင်းအရ တန်ဖိုးကြီးမားသည့် ပုဂံ၊ မန္တလေးနှင့် သမိုင်းဝင်နေရာများ မထိခိုက်အောင် စစ်ဆင်ရေးများပြုလုပ်ရန် ပန်ကြားခဲ့သည်။ ဤဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသည့် ပုဂံအနီးတဝိုက် တိုက်ပွဲကြီးများဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း မြို့ကို ဗုံးကြဲခံရမှ ကင်းဝေးခဲ့သည်။ ဆရာမင်းသုဝဏ်က လုစ်ကို ပုဂံခေတ် ငြိမ်းချမ်းရေး သံတမန်အဖြစ် ပီကင်းသို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် ရှင်ဒိသာပါမောက်ခနှင့် နှိုင်းယှဉ်ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ 

&quot;မဏ္ဍိုင်မေရု ၊ ခံမြို့ပြုသို့

ဝေဠုဆရာ ၊ တားမြစ်ပါသော်

ပေါက္ကရာမ ၊ ဘေးမခပဲ

မြန်မာ့ဂုဏ်ရောင် ၊ ထွန်းလင်းပြောင်သည်

ငါးထောင်တည်မည့် နိမိတ်တည်း&quot; ဟူ၍ ရေးစပ်ထားခဲ့ပြီး ဂေါ်ဒင်လုစ်အမည်အား ဝေဠုဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ ဤအမည်မှာ လုစ်၏ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တီတီလုစ်၏ အဘိုးလေး တောင်ခွင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်မှ ပညတ်ပေးသည့် မြန်မာအမည်ဖြစ်သည်။ လုစ်၏ တပည့်ရင်းဖြစ်သူ ပုဂံကျောက်စာအရာရှိ မွန်ဘိုကေ က ဆရာအလွမ်းပြေအဖြင့် နဂါးရုံဘုရား၌ ဆရာလုစ်သို့ ကဗျာရေးထိုးထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt;

==လုစ် လက်ရွေးစင် (The Luce Collection)==
လုစ်၏ လက်ရေးမူများတွင် အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့အား ဩစတေးလျအမျိုးသားစာကြည့်တိုက်တွင် သေတ္တာ ပေါင်း ၃၂ လုံး၊ ဖိုင်ပေါင်း ၂၂ ဖိုင်အတွင်း ထည့်သွင်း သိမ်းဆည်းထားသည်။ ကျယ်ပြန့်သောစာရင်းရရှိနိုင်သည်။ ဆယ်ခုတွင်ယေဘုယျ စာပေးစာယူပါရှိသည်။ လုစ်လက်ရွေးစင် တွင် စာအုပ်ပေါင်း ၂၀၀၀ကျော်ပါဝင်သည်။ မြန်မာပြည်အကြောင်းအား အဓိကတွေ့ရပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ ယဉ်ကျေးမှုအကြောင်းများ၊ စာပေနှင့် သမိုင်းအကြောင်းအရာ မြောက်မြားစွာ ပါဝင်သည်။ အမျိုးသား ကျမ်းကိုးစာရင်းဒေတာဘေ့စ်ပေါ်သို့ ခေါင်းစဉ်များအား စာရင်းပြုစုထားသည်။ 
ဗုဒ္ဓဘာသာ ဒီဂျစ်တယ်အရင်းအမြစ် ဗဟိုဌာနတွင် လုစ်၏ မထုတ်ဝေခဲ့သည့် မှတ်စုစာအုပ်အစုစုတို့ကို ထပ်ပေါင်းအနေဖြင့် အွန်လိုင်ပေါ်တွင် တင်ထားပေးလေသည်။ ထိုအထဲတွင် ဗမာပြည် ကျောက်စာများအား ကူးယူထားသည့် စာများ ပါဝင်သည်။ မူရင်းအား လန်ဒန်တက္ကသိုလ်ရှိ SOAS တွင်ထိန်းသိမ်းထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://digital.soas.ac.uk/AA00000924/00002/citation |title=G. H. Luce Papers&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |access-date=24 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331152513/https://digital.soas.ac.uk/AA00000924/00002/citation |archive-date=31 March 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.tbrc.org/#!rid=P2KG200019&lt;/ref&gt;

==Siam Society Collection==
ထိုင်းကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုအောက်ရှိ Siam Society သည် Siamese အမွေအနှစ်ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးအစီအစဉ်နှင့် တွဲဖက်၍ Siam Society (JSS) ၏ဂျာနယ်အား PDF ပုံစံဖြင့်အားလုံးရရှိနိုင်သည်။  လုစ်၊ ဂေါ်ဒင် အိပ်ချ် ၏ စုဆောင်းမှုများတွင် အောက်ပါတို့ပါဝင်သည်။

* JSS Vol. 46.2b (1958) The Early Syam in Burma's History{{Dead link|date=December 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* JSS Vol. 47.1c (1959) The Early Syam in Burma's History Supplement	 
* JSS Vol. 53.1c (1965) [http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_053_1c_Luce_DvaravatiAndOldBurma.pdf Dvaravati and Old Burma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190803081941/http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_053_1c_Luce_DvaravatiAndOldBurma.pdf |date=3 August 2019 }}
* JSS Vol. 53.2c (1965) [http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_053_2c_Luce_RiceAndReligion.pdf Rice and Religion]


==ကိုးကား==
&lt;references/&gt;


{{Lifetime|၁၈၈၉|၁၉၇၉}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]]</text>
      <sha1>lfhue4k7784hkfx0boy6lyon2kfx7th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နရဲစွမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144002</id>
    <revision>
      <id>1062710</id>
      <parentid>1045455</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T15:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cepyita</username>
        <id>93402</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1062710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17743" sha1="87e1l20j2lwdx9f1q8d8ay4nja8lh8a" xml:space="preserve">{{Short description|အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင် ထိုင်းဘုရင် (၁၅၉၀–၁၆၀၅)}}
{{Infobox monarch 
| name        = မဟာနရဲစွမ်&lt;br /&gt;สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
| title       = အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင်
| image       = KingNU.jpg
| caption     = မြန်မာတို့ထံမှ လွတ်လပ်ကြောင်း အဓိဋ္ဌာန်ပြုကာ မြေသို့ရေသွန်းချဟန် ထုလုပ်ထားသည့် နရဲစွမ်ရုပ်တု (နရဲစွမ် တက္ကသိုလ်)
| house       = [[သုခေါဒယမင်းဆက်]]
| religion    = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]]
| birth_date  = ၁၅၅၅/၁၅၅၆ (စူဠသက္ကရာဇ် ၉၁၇)
| birth_place = သုခေါဒယတိုင်း၊ ပိဿလောက်မြို့၊ စန္ဒနနန်းတော်
| death_date  = {{death date|df=yes|1605|4|25}} (အသက် ၄၉ နှစ်) &lt;br/&gt;(စူဠသက္ကရာဇ် ၉၆၇၊ ကဆုန်လဆန်း ၈ ရက်၊ တနင်္လာနေ့)
| death_place = [[လင်းဇင်း]] (သို့မဟုတ် မိန်းဟန်)
| succession  = [[အယုဒ္ဓယမင်း]]
| reign       = ၁ ဇူလိုင် ၁၅၉၀ – ၂၅ ဧပြီ ၁၆၀၅
| predecessor = [[မဟာဓမ္မရာဇာ]]
| successor   = [[ဧကာဒသရထ်]] 
| father      = [[မဟာဓမ္မရာဇာ]]
| mother      = [[ဝိသုဒ္ဓိခတ္တိယီ]]
| spouse      = မဏိရတနာ&lt;br&gt;ဧကခတ္တိယီ
| regnal name = သမ္တေစ် ပရမပါဒ် ပင်္ဂဇ လက္ခဏ အဂပုရိ သောဒှမပရမ နှေားနရာ စော်ဘွားဗြနရာဇ် ဇေဋ္ဌာဓိပတိ&lt;ref&gt;{{cite web | title=สมเด็จพระนเรศวร พระนามแปลกปลอมของ สมเด็จพระนเรศ | date=25 April 2025 | url=http://silpa-mag.com/history/article_4766 }}&lt;/ref&gt;
}}
'''မဟာနရဲစွမ်''' ({{lang-en|Naresuan the Great}}; {{lang-th|สมเด็จพระนเรศวรมหาราช}}၊ ၁၅၅၅/၁၅၅၆ – ၂၅ ဧပြီ ၁၆၀၅) သို့မဟုတ် '''နရေသွရ်''' ({{lang-pi|နရိဿရ}}၊ လူတို့အရှင်) သည် ၁၆ ရာစု [[အယုဒ္ဓယ|အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်]]၏ ထင်ရှားလှသော ပြည့်ရှင်မင်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ခမည်းတော်၏ ဘွဲ့ကိုအစွဲပြု၍ '''ဒုတိယ စန်ဖေတ်မင်း''' (Sanphet II; {{lang-sa|သရ်္ဗဇ္ဉ}}၊ {{lang-pi|သဗ္ဗညု}}) ဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်။ ၎င်းသည် တောင်ငူ-ဟံသာဝတီပြည့်ရှင် [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]] ထံ၌ ဓားစာခံ (မွေးစားသား) အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ဖူးပြီး မြန်မာရာဇဝင်များတွင် '''ဗြနရာဇ်''' ဟူသောအမည်ဖြင့် ကျော်ကြားသည်။ 

ဗြနရာဇ်သည် ၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် အယုဒ္ဓယထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ပြီး ထိုင်းလူမျိုးများ အလွန်ချစ်ကြောက်ရိုသေရသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ အယုဒ္ဓယနိုင်ငံအား တောင်ငူအင်ပိုင်ယာ၏ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုကြောင့် ထိုင်းသမိုင်းတွင် အကျော်ကြားဆုံး အာဇာနည်ဘုရင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] [[တောင်ငူမင်းဆက်]]နှင့် စစ်ပွဲများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဒတ်ချ် (အောလန်ဒါ) ကုန်သည်များအား အယုဒ္ဓယတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အခြေချခွင့်ပြုခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။

== အစောပိုင်းဘဝ ==
မင်းသားနရာဇ်ကို ၁၅၅၅–၁၅၅၆ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် သုခေါဒယတိုင်း၊ [[ဖိဿနုလောက်မြို့|ပိဿလောက်မြို့]]၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ခမည်းတော်မှာ ပိဿလောက်ကို အုပ်ချုပ်ရသော မဟာဓမ္မရာဇာမင်း ဖြစ်ပြီး မယ်တော်မှာ မဟာစကြဝတ္တိမင်းနှင့် သူရိယောဒယ မိဖုရားကြီးတို့၏ သမီးတော် ဝိသုဒ္ဓိခတ္တိယီ ဖြစ်သည်။ နရာဇ်မင်းသားကို အသားညိုသဖြင့် &quot;မင်းသားမဲ&quot; (ဗြအင်္ဂဒှမ်) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ညီတော် ဧကာဒသရထ်ကို &quot;မင်းသားဖြူ&quot; (ဗြအင်္ဂခေါ်) ဟု ခေါ်ဆိုကြကာ အစ်မတော်မှာ [[စုပန်ကလျာ|ဆုပန်ကလျာ (သုဝဏ္ဏကလျာ)]] မင်းသမီး ဖြစ်သည်။

၁၅၆၃-၁၅၆၄ ခုနှစ် ယိုးဒယား-မြန်မာစစ်ပွဲတွင် ဟံသာဝတီ [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးသည် ပိဿလောက်နှင့် အယုဒ္ဓယကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မဟာဓမ္မရာဇာအား သစ္စာခံစေကာ ပဏ္ဏာဆက်အဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သစ္စာတော်ခံ အာမခံချက်အဖြစ် သားတော်ကြီး ဖြစ်သော မင်းသားမဲ (ဗြနရာဇ်) နှင့် မင်းသားဖြူ တို့ကို ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) နေပြည်တော်သို့ ဓားစာခံအဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်။

== ပဲခူး၌ နေထိုင်ခြင်း ==
[[File:Naresuan life - Wat Suwan Dararam - Section 01 (2108 BE).jpg|thumb|ဟံသာဝတီနေပြည်တော်၌ ဗြနရာဇ်နှင့် မင်းကြီးစွာတို့ ကြက်တိုက်ကစားနေကြပုံကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် နံရံပန်းချီ]]
ဗြနရာဇ်သည် ဟံသာဝတီ ပဲခူးနေပြည်တော်၌ ၆ နှစ်ခန့်ကြာအောင် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ထိုသို့ နေထိုင်စဉ်ကာလအတွင်း မြန်မာတို့၏ စစ်ပညာများ၊ ဗျူဟာများနှင့် မင်းညီမင်းသားများ သင်ကြားရသော [[အဋ္ဌာရသပညာ]] (၁၈ ရပ်) တို့ကို တတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် စစ်ရေးစစ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ရုံမျှမက ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေး အလွန်မြင့်မားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် မဟာဓမ္မရာဇာက အယုဒ္ဓယ၌ အုပ်ချုပ်သူဘုရင် ဖြစ်လာပြီးနောက် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီးက ဗြနရာဇ်နှင့် ညီတော်တို့ကို အယုဒ္ဓယသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။

== ဘုရင်ခံနှင့် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခြင်း ==
မဟာဓမ္မရာဇာမင်းသည် သားတော်ကြီး ဗြနရာဇ် အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် &quot;ဥပရာဇာ&quot; (အိမ်ရှေ့မင်း) အဖြစ် မြှောက်စားကာ ပိဿလောက်မြို့ကို အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်။

၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး နတ်ရွာစံပြီးနောက် သားတော် [[နန္ဒဘုရင်]] နန်းတက်လာသည်။ ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့စား သတိုးမင်းစော ပုန်ကန်သဖြင့် နန္ဒဘုရင်က အယုဒ္ဓယအပါအဝင် လက်အောက်ခံနိုင်ငံများကို စစ်ကူတောင်းခဲ့ရာ ဗြနရာဇ်သည် တပ်များကို ဦးဆောင်၍ ပဲခူးသို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ထိုင်းသမိုင်းဆရာ မင်းသားဒမ်ရောင်း၏ အဆိုအရ နန္ဒဘုရင်သည် ဗြနရာဇ်၏ အင်အားကို စိုးရိမ်သဖြင့် လမ်းခရီးတွင် လုပ်ကြံရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော် မွန်တပ်မှူးများက ဗြနရာဇ်အား ထိုအစီအစဉ်ကို ကြိုတင်သတိပေးခဲ့ကြသည်။

ထို့ကြောင့် ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြနရာဇ်သည် ကရင်နယ်စပ် (ရွှေတကောင်းအရပ်) ၌ ရွှေကန်တော့ဖြင့် ရေကို မြေသို့သွန်းချကာ ဟံသာဝတီနှင့် အယုဒ္ဓယတို့အကြား ချစ်ကြည်ရေး ကုန်ဆုံးပြီဖြစ်ကြောင်းနှင့် အယုဒ္ဓယသည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံဖြစ်ကြောင်း နတ်တပိုင်တို့ရှေ့၌ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပဲခူးအရပ်ရှိ ယိုးဒယားလူမျိုးများကို ကယ်တင်ကာ အယုဒ္ဓယသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။ အနောက်မှ လိုက်လံတိုက်ခိုက်သော မြန်မာစစ်သူကြီး သူရကမ္မသည် စစ်တောင်းမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းမှ ဗြနရာဇ် ပစ်ခတ်လိုက်သော သေနတ်ကျည်ဆန်မှန်၍ ကျဆုံးခဲ့ရသဖြင့် မြန်မာတပ်များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်။

== စစ်ပွဲများနှင့် ထီးနန်းဆက်ခံခြင်း ==
လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီးနောက် ဟံသာဝတီမှ နန္ဒဘုရင်သည် အယုဒ္ဓယကို နှိမ်နင်းရန် ပုသိမ်စားတပ်၊ ဇင်းမယ်မင်း နော်ရထာစောတပ်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း ဗြနရာဇ်က ပြောက်ကျားစစ်ဗျူဟာဖြင့် ကြိုတင်တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြန်မာတပ်များ အရေးနိမ့်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၆ ခုနှစ်တွင် နန္ဒဘုရင်ကိုယ်တိုင် စစ်တပ်ကြီးဖြင့် အယုဒ္ဓယမြို့ကို ၅ လကြာ ဝန်းရံခဲ့သော်လည်း မြို့ကိုမသိမ်းနိုင်ဘဲ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။

၁၅၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် မဟာဓမ္မရာဇာ ကံတော်ကုန်သဖြင့် ဗြနရာဇ်သည် **သမ္တေစ်ဗြစန်ဖေတ် (ဒုတိယမြောက်)** ဘွဲ့ဖြင့် အယုဒ္ဓယပြည်၏ ထီးဆောင်းမင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။

=== ဆင်စီးချင်းထိုးပွဲ (၁၅၉၃) ===
၁၅၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နန္ဒဘုရင်သည် သားတော် အိမ်ရှေ့မင်း [[မင်းကြီးစွာ]]၊ နတ်သျှင်နောင်နှင့် ပြည်မင်းတို့အား အယုဒ္ဓယသို့ ထပ်မံစေလွှတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာတပ်များသည် ဘုရားသုံးဆူလမ်းကြောင်းမှ ချီတက်လာခဲ့ကြသည်။

၁၅၉၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဆူပန်ဘူရီ (Nong Sarai) စစ်တလင်း၌ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ကရင်ကရတ် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စစ်ပွဲအတွင်း ဗြနရာဇ်နှင့် ညီတော် ဧကာဒသရထ်တို့စီးသော ဆင်များသည် မုန်ယိုကာ မြန်မာတပ်မကြီး၏ အလယ်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဗြနရာဇ်က သစ်ရိပ်အောက်၌ ဆင်စီးလျက်ရှိသော မြန်မာအိမ်ရှေ့မင်း မင်းကြီးစွာကို မြင်တွေ့ပြီး စည်းကမ်းချက်အတိုင်း တစ်ဦးချင်း စီးချင်းထိုးရန် စိန်ခေါ်ခဲ့သည်။

ယင်း **&quot;ဆင်စီးချင်းထိုးပွဲ&quot;** ({{lang-th|สงครามยุทธหัตถี}}) တွင် မင်းကြီးစွာ၏ ဓားချက်ကြောင့် ဗြနရာဇ်၏ မောက်ရူတော် ပြတ်တောက်သွားခဲ့သော်လည်း ဗြနရာဇ်က ၎င်း၏ ငေါလှံဓားဖြင့် ပြန်လည်ခုတ်ပစ်ခဲ့ရာ မြန်မာအိမ်ရှေ့မင်း မင်းကြီးစွာ ဆင်ထက်၌ပင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ဤထိပ်တိုက်တွေ့ဆုံပွဲကို ထိုင်းရိုးရာသမိုင်းတွင် အလွန်တရာ အမွှမ်းတင် စာဖွဲ့ခဲ့ကြပြီး ၎င်းအောင်ပွဲရသည့် နေ့ရက်ကို ယနေ့တိုင် &quot;ထိုင်းဘုရင့်တပ်မတော်နေ့&quot; အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။

== ကွယ်လွန်ခြင်း ==
မဟာနရဲစွမ်သည် ၁၆၀၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင် လင်းဇင်းဒေသ (သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း မိုင်းဟန်အရပ်) သို့ စစ်ချီတက်နေစဉ်အတွင်း အပြင်းဖျားကာ နတ်ရွာစံခဲ့သည်။ ၎င်းနတ်ရွာစံပြီးနောက် ညီတော် ဧကာဒသရထ်က အယုဒ္ဓယထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
[[Category:ထိုင်းဘုရင်များ]]
[[Category:တောင်ငူခေတ်]]

{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>87e1l20j2lwdx9f1q8d8ay4nja8lh8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တံဆိပ်တော် (အရှေ့အာရှ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144177</id>
    <revision>
      <id>1062796</id>
      <parentid>1023948</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T11:25:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15401" sha1="awog7iupezaxiklrhn08pq56t9dzdb2" xml:space="preserve">
{{Infobox Chinese|title=တံဆိပ်တော်|kanji=印鑑 {{noitalic|or}} 印章 {{noitalic|or}} 判子|poj=ìn-kàm {{noitalic|or}} tô͘-chiong / tô͘-chiang {{noitalic|or}} ìn-chiong / ìn-chiang|altname=|ci=|mi=|j=jan3 gaam3 {{noitalic|or}}  tou4 zoeng1 {{noitalic|or}} jan3 zoeng1|c=|romaji=inkan {{noitalic|or}} inshō {{noitalic|or}} hanko|rr=ingam {{noitalic|or}} dojang {{noitalic|or}} injang|pic=Namechop.jpg|gan=ingan {{noitalic|or}} inzong|p=yìnjiàn {{noitalic|or}} túzhāng {{noitalic|or}} yìnzhāng|hanja=印鑑 {{noitalic|or}} 圖章 {{noitalic|or}} 印章|hangul=인감 {{noitalic|or}} 도장 {{noitalic|or}} 인장|s=印鉴 {{noitalic|or}} 图章 {{noitalic|or}} 印章|t=印鑑 {{noitalic|or}} 圖章 {{noitalic|or}} 印章|piccap=ပိုင်ဝန်အမည်တံဆိပ်တော်ကိုရေးရာ၌ အောက်မှအပေါ်သို့၊ ဘယ်မှ ညာသို့ရေးရသည် : 葉昊旻印 (ဖီန်ယိန်: ''Ye Hao Min Yin'', lit. &quot;ယေဟာဝ်မင်တံဆိပ်တော်&quot;)|picsize=150px|y=yan gaam {{noitalic|or}} tòuh jēung {{noitalic|or}} yan jēung}}'''တံဆိပ်တော်'''ကို အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်။  တံဆိပ်ခေါင်းများ၊ကိုယ်ရေးစာရွက်စာတမ်းများ၊ ရုံးစာရွက်စာတမ်းများ၊ စာချုပ်များ၊ အနုပညာသို့ အသိအမှတ်ပြု သို့မဟုတ် စာရေးသူ၏လက်မှတ်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ အနောက်ကမ္ဘာမှကုန်သည်များသည်ကုန်သည်များက၎င်းတို့အား '''ခုတ်အမှတ်အသားများ''' (သို့) '''ခုတ်''' ရိုးရှင်းများဟုလူသိများသည်။ လုပ်ငန်းစဉ်ကိုတရုတ်နိုင်ငံတွင်စတင်ခဲ့ပြီးမကြာမီအရှေ့အာရှသို့ပျံ့နှံ့သွားသည်။ တရုတ်၊ ဂျပန်နှင့် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားတို့သည်]] လက်ရှိတွင်တံဆိပ်ခတ်ခြင်းနှင့်လက်ဖြင့်ပြုလုပ်သောတံဆိပ်များနှင့် အီလက်ထရောနစ်လက်မှတ်များ ပိုမိုအသုံးပြုသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cic.com/press/eventdetail.asp?NewsId=126|title=Archived copy|accessdate=2005-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050411211224/http://www.cic.com/press/eventdetail.asp?NewsId=126|archivedate=2005-04-11}}&lt;/ref&gt;

== အမျိုးအစားများ ==
[[ဖိုင်:吾丘衍篆刻作品.jpg|right|thumb|130x130px|ယွမ်မင်းဆက်ရှိဝူကျူယန်အလုပ်သုံး တံဆိပ်]]
[[File:Xu_yin_Yongyu.jpg|right|thumb|130x130px|徐永裕印; ရှူယုံယုယင်၊ တစ်လှည့်စီအရေးအသားစနစ်ဖြင့်ရေးသားထားသည့် &quot;ရှူယုံယုယင်&quot;လုံးတံဆိပ်]]

* ''ကျူဝမ် (အနီရောင်စာလုံး) တံဆိပ်များသည်'' တရုတ်အက္ခရာများကို မင်နီဖြင့်ရိုက်နှိပ်တံဆိပ်ခတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ''ယန်းတံဆိပ်များဟုလည်း သိကြသည်။''။
* 
* ''ပိုင်ဝမ်'' ( အဖြူရောင်စာလုံး) တံဆိပ်များသည် အနီရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် အဖြူရောင်စာလုံးများကိုချန်ထားလေ့ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ''ယင်တံဆိပ်''များဟုခေါ်ကြသည်။
* ''ကျုပိုင်ဝမ် ရှင်ကျန်ယင်''တံဆိပ်တွင် ကျူဝမ်နှင့် ''ပိုင်ဝမ်''တို့ကို အတူတကွအသုံးပြုသည်။
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Chinese seal (baiwen).png|ပိုင်ဝမ်တံဆိပ်
ဖိုင်:Chinese seal (Qing Dynasty).png|ကျူဝမ်တံဆိပ်
ဖိုင်:Wangzhidengyin.gif|သုံးလတစ်ကြိမ် Zhubaiwen Xiangjianyin - Baiwen နှင့်အတူ ၁ နှင့် ၃၊ Zhuwen နှင့်အတူ 2 နှင့် 4
ဖိုင်:Chinese seal (zhubai) 2.png|(လက်ယာဘက်) ကျူဝမ်၊ , (လက်ဝဲဘက်)ပိုင်ဝမ်
ဖိုင်:Hu Zhengyan Seal 2.png|(ညာဘက်)ပိုင်ဝမ်၊ (ဘယ်ဘက်)ကျူဝမ်
&lt;/gallery&gt;
[[ဖိုင်:NTU_official_text_seal_20140901.png|thumb|130x130px|[[အမျိုးသား ထိုင်ဝမ် တက္ကသိုလ်|ထိုင်ဝမ်အမျိုးသားတက္ကသိုလ်]] ၏ တရားဝင်တံဆိပ်၊ထိုင်ဝမ် (國立臺灣大學印国立台湾大学印; ကွော်လီထိုင်ဝမ်ရှူယင်)]]
[[ဖိုင်:2020._05.18_國璽_(49911734258).jpg|thumb|130x130px|တရုတ်သမ္မတ နိုင်ငံ၏  တံဆိပ် (ထိုင်ဝမ်) (中華民國之璽;中华民国之玺;  ကျုံးဟွာမင်းကွော် ကျိရှီ)]]

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ==
ကိုယ်ပိုင်တံဆိပ်အတန်းများစွာရှိသည်။

=== အမည်名印 ===
ထိုသူ၏အမည်ကိုဖော်ပြသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot;
!နာမည် (တရုတ်)
! အမည် (ပင်းယင်း)
! အင်္ဂလိပ်နာမည်
! ဥပမာ
! Seal နမူနာ
! အသုံးပြုပါ
|-
|印
|ရှင်မင်း
| ကိုယ်ပိုင်နာမည်တံဆိပ်
| [李小狼印],&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [李小狼]
|[[File:Sealeg03a.png|80x80px|印小狼印]][[File:Sealeg01a.png|80x80px|小狼]]
| လူတစ် ဦး ၏ ကိုယ်ပိုင်အမည် ( မိသားစုနာမည် နှင့် ပေးထားသောအမည် ) ကို ဖော်ပြပါ ။
|-
|印
|Biaozi Yin
| စတိုင်အမည်တံဆိပ်
| [字矗昊],&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [矗昊]
|[[File:Sealeg04.png|80x80px|昊矗昊]][[File:Sealeg05.png|80x80px|昊]]
| လူတစ် ဦး ၏ စတိုင်အမည်ကိုဖော်ပြသည်။
|-
|印
|Chenqie ယဉ်
| အကြောင်းအရာ Concubine တံဆိပ်ခတ်
| [臣小明] (အထီး),&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [妾美櫻] (အမျိုးသမီး)
|[[File:Sealeg07.png|80x80px|明小明]][[File:Sealeg08.png|80x80px|櫻美櫻]]
| imperကရာဇ်ခေတ်တွင်imperကရာဇ်မိတ်ဖက်များသို့မဟုတ်အရာရှိများကအသုံးပြုခဲ့သည်။
|-
|印
|Shujian Yin
| ရိုးရှင်းသောစကားလုံးတံဆိပ်များ
| [如佩信印]
|[[File:Sealeg09.png|80x80px|印佩信印印]]
| စာလုံးများဖြင့်အသုံးပြုခြင်း၊ ကောင်းမွန်စွာဆန္ဒများကိုလက်ဖြင့်ရေးမည့်အစား၊ တံဆိပ်သည်၎င်း၏နေရာတွင်ရှိသည်။
|-
|印
|ဟွိုင်ယဉ်
| အက္ခရာတံဆိပ်ခတ်ခြင်း
| [李小狼印],&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [徐永裕印]
|[[File:Sealeg03.png|80x80px|印小狼印]][[File:Sealeg11.png|80x80px|印]]
| ကိုယ်ပိုင်အမည်တံဆိပ်ခတ်ခြင်းနှင့်အတူတူပင်၊ သို့သော်စာလုံးများအားအပေါ်မှအောက်၊ ညာမှလက်ဝဲသို့မဟုတ်ဘဲလက်ယာရစ်ဆန့်ကျင်သောလမ်းကြောင်းဖြင့်ဖတ်ရသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင်စာရေးခြင်းတွင်အသုံးပြုသည် (ဥပမာ - စာအုပ် ၏နိဒါန်း ကိုလက်မှတ်ထိုးရန်) ။
|-
|印
|Zong Yin
| အထွေထွေသို့မဟုတ်ပေါင်းစပ်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
| [大英伯明皇龍正正之章]
|[[File:Sealeg10.png|160x160px|章英伯明皇龍正之之章]]
| ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအမည်နှင့်သူ / သူမထံမှရှိရာအရပ်အမည်ဖော်ပြသည်။
|-
|官印
|ဂွမ်ယဉ်
| အစိုးရတံဆိပ်သို့မဟုတ်တရားဝင်အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်
| [宜州管下羈縻都都黎縣印]
|[[File:Guanyin_song1.png|160x160px|印管下羈縻都都黎縣印]]
| အစိုးရဌာနတစ်ခု၏တံဆိပ်၊ သို့မဟုတ်ဌာန၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။
|-
|璽璽、 帝璽璽
|Guo Xi, Di Xi
| နိုင်ငံတော်တံဆိပ်၊ Seကရာဇ်တံဆိပ်
| [大清帝國之璽],&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [文帝行璽]
|[[File:Seal_of_Qing_dynasty.svg|80x80px|璽清帝國之璽璽]][[File:Seal_of_Nanyue_(Zhao_Mo).svg|80x80px|璽行璽]]
| နိုင်ငံတော်၏တံဆိပ်သို့မဟုတ်perကရာဇ်။
|}

== တံဆိပ်ကူးဆေးနီ ==
[[ဖိုင်:Chinese_seal_and_paste.JPG|thumb|တရုတ်တံဆိပ်နှင့် တံဆိပ်ကူးဆေးနီ]]
[[ဖိုင်:Seal_Paste_Box_(Yinnihe)_with_Litchi_Stems_LACMA_M.87.205a-b_(2_of_2).jpg|thumb|ယင်နီဟေ (တံဆိပ်ကူးဆေးနီပုံး)၊ မင်မင်းဆက်]]
တံဆိပ်ကူးဆေးနီ၂မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ပြုလုပ်ထားသည့်ပစ္စည်းပေါ်တွင် အခြေခံပါသည်။ ပုံမှန်သုံးပြုသည့်အရောင်သည်အနီရောင်ခြယ်ပစ္စည်း (သို့မဟုတ် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော သို့မဟုတ် အနီရောင်ရင့်ရင့် ) ဖြစ်သော်လည်း အခြားအရောင်များတွင်ဥပမာအားဖြင့် အနက်ရောင်ကို ရေတပ်စသည်တို့ကို သတ်သတ်မှတ်မှတ် အသုံးပြုနိုင်သည်။

== အရှေ့အာရှကိုဖြတ်ပြီးအသုံးပြုမှု ==
[[ဖိုင်:Chinese_calligraphy_scheme_02-en.svg|right|thumb|350x350px|တရုတ်တံဆိပ်ခတ်ခြင်း၊ တံဆိပ်ကူးဆေးနီနှင့်၎င်းကိုသုံးရန်နည်းလမ်း။]]

== ကြည့်ရှုပါ ==

* ရှီလင်တံဆိပ်အနုပညာအဖွဲ့အစည်းနှင့် ရှီလင်ဆရာရှစ် ဦး
* ငွေတံဆိပ်
* တရုတ်ဧကရာဇ်၏တံဆိပ်ခတ်
* တံဆိပ်ထွင်းထုခြင်း, အခုံးထွင်းထုခြင်း နှင့် ဘေးထွက်ပန်းပု တံဆိပ် 
* တံဆိပ် (အထိမ်းအမှတ်)
* တံဆိပ်စာ
* အရောင်ခြယ်ပစ္စည်း

== ပြင်ပလင့်များ ==

* တရုတ်အွန်လိုင်းပြတိုက် [http://www.chinaonlinemuseum.com/carving-seals.php တရုတ်တံဆိပ်]မှရရှိပါ
* သည်။
* [https://web.archive.org/web/20100920085957/http://csymbol.com/stamp/chinese_chop_art.html တထွင်းတံဆိပ်CarSealg) ၏အနုပညာ]
* [http://www.char4u.com/article_info.php?articles_id=8 တရုတ်တံဆိပ်ထွင်းထု၏သမိုင်း] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530040241/http://www.char4u.com/article_info.php?articles_id=8 |date=30 May 2013 }}
* [http://www.art-virtue.com/seals/index.htm Art-Virtue.com တရုတ်တံဆိပ်ခတ်ခြင်းသမိုင်း]
* [http://www.lehmanbrown.com/Newsletters/Insights/insights_newsletter_December2_2002.htm တရုတ်နိုင်ငံရှိကုမ္ပဏီတစ်ခု၏လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုနှင့်စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့်သက်ဆိုင်သည့်ဆုံးဖြတ်ချက်များအားအတည်ပြုရန်လိုအပ်သည်။]{{Dead link|date=February 2022 }}
* [http://arranke.blogspot.com/2008/01/introduction-to-chinese-seal-carving.html တရုတ်တံဆိပ်ထွင်းထုခြင်းနိဒါန်း]
* [http://eprints.qut.edu.au/2613/ အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်ယဉ်ကျေးမှုသည်အီလက်ထရောနစ်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက်သာဖြစ်သည်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209142506/http://eprints.qut.edu.au/2613/ |date=9 December 2020 }}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တရုတ် တီထွင်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရိုးရာတရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရိုးရှင်းသော တရုတ်ဘာသာစကား စာသားပါဝင်သည့် ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယားဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>awog7iupezaxiklrhn08pq56t9dzdb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆာ့ပ်စ်ကာသမ္မတနိုင်ငံ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145862</id>
    <revision>
      <id>1062758</id>
      <parentid>551005</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9499" sha1="c6nf2o8fz9pgl3sjwhof7xe774l2z93" xml:space="preserve">{{Infobox country
| conventional_long_name      = ဆာ့ပ်စ်ကာသမ္မတနိုင်ငံ&lt;br/&gt;Republika Srpska
| common_name                 = ဆာ့ပ်စ်ကာသမ္မတနိုင်ငံ (Republika Srpska)
| native_name                 = Република Српска
| image_flag                  = Flag of Republika Srpska.svg
| image_coat                  = Amblem republike srpske.svg
| symbol_type                 = Seal
| national_motto              =
| national_anthem             = &lt;br/&gt;&quot;[[Moja Republika|Моја Република]]&quot; / &quot;''Moja Republika''&quot;&lt;br /&gt;({{Lang-en|&quot;My Republic&quot;}})&lt;br/&gt;[[File:Moja_republika.ogg|center]]
| image_map                   = [[File:Republika Srpska in Bosnia and Herzegovina.svg|250px]]
| map_caption = {{map caption |location_color=red}}
| capital                     = ဆာရာယေဗိုမြို့ ([[:en:Sarajevo|Sarajevo]])&lt;ref name=&quot;ohr.int&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |title=Constitution of the Republika Srpska – official website of the Office of the High Representative |access-date=13 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001162720/http://www.ohr.int/ohr-dept/legal/oth-legist/doc/rs-constitution.doc |archive-date=1 October 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;ဘဏ်ညာလူကာမြို့ ([[:en:Banja Luka|Banja Luka]]) {{small|(''administrative centre'')}}
| largest_city                = ဘဏ်ညာလူကာမြို့ ([[:en:Banja Luka|Banja Luka]])
| languages_type              = [[:en:Official language|Official language]]s&lt;ref name=Constitution&gt;{{Cite web |url=http://www.ustavnisud.org/upload/4_8_2009_48_ustav_srpski.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212023932/http://www.ustavnisud.org/upload/4_8_2009_48_ustav_srpski.pdf |url-status=dead |title=Constitution of Republika Srpska |archivedate=12 February 2012}}&lt;/ref&gt;
| official_languages          = ဆားဗီးယန်း ([[:en:Serbian language|Serbian]])၊ ဘော့စနီးယန်း ([[:en:Bosnian language|Bosnian]])၊ ခရိုအေးရှန်း ([[:en:Croatian language|Croatian]])
| ethnic_groups               = {{Unbulleted list|၈၁.၅၁% [[:en:Serbs of Bosnia and Herzegovina|ဆာ့ဗ် (Serbs)]]|၁၃.၉၉% [[:en:Bosniaks|ဘော့စနီယက် (Bosniaks)]]|၂.၄၁% [[:en:Croats of Bosnia and Herzegovina|ခရုတ် (Croats)]]|၂.၀၉% အခြား}}
| ethnic_groups_year          = 2013 သန်း​ခေါင်စာရင်း&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite report|title=Census of Population, Households, and Dwellings in Bosnia and Herzegovina, 2013 |url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/mapa/?lang=bos |date=June 2016 |place=Sarajevo |department=Agency for Statistics |publisher=Bosnia and Herzegovina |access-date=15 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403010058/http://www.popis2013.ba/ |archive-date=3 April 2019}}&lt;/ref&gt;
| government_type             = ဖက်ဒရယ်ပြည်​ထောင်စု ([[:en:Federated state|Federated state]])
| leader_title1               = [[:en:List of Presidents of Republika Srpska|သမ္မတ]]
| leader_name1                = [[:en:Željka Cvijanović|Željka Cvijanović]]
| leader_title2               = [[:en:List of Prime Ministers of Republika Srpska|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| leader_name2                = [[:en:Radovan Višković|Radovan Višković]]
| legislature                 = [[:en:National Assembly (Republika Srpska)|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]
| sovereignty_type            = [[:en:History of Republika Srpska|ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း]]
| established_event1          = [[:en:Republika Srpska (1992-95)|ကြေညာသည့်အချိန်]]
| established_date1           = 9 January 1992
| established_event2          = {{nowrap|[[:en:Political divisions of Bosnia and Herzegovina|ဘော့စနီးယားနှင့်&lt;br/&gt;ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ၏&lt;br/&gt;အုပ်ချုပ်ရေးဒေသတစ်ခု&lt;br/&gt;]]အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုချိန်}}
| established_date2           = 14 December 1995
| area_km2                    = 25,053
| area_sq_mi                  = 9,597
| population_census           = 1,218,107&lt;sup&gt;d&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;bhas.ba&quot;&gt;{{cite report |url=http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |title=Preliminary Results of the 2013 Census of Population, Households and Dwellings in Bosnia and Herzegovina|date=5 November 2013 |department=Agency for Statistics |publisher=Bosnia and Herzegovina |access-date=11 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113142953/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |archive-date=13 November 2013}}&lt;/ref&gt;
| population_census_year      = 2013
| population_density_km2      = 53
| population_density_sq_mi    = 155
| population_density_rank     =
| GDP_PPP                     =
| GDP_PPP_rank                =
| GDP_PPP_year                =
| GDP_PPP_per_capita          =
| GDP_PPP_per_capita_rank     =
| GDP_nominal                 = $6.5 billion&lt;ref name=&quot;irbrs.net&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.irbrs.net/statistika/UporedniPrikaz.aspx?tab=3&amp;lang=eng |title=Database of economic indicators of RS |website=www.irbrs.net}}&lt;/ref&gt;
| GDP_nominal_rank            =
| GDP_nominal_year            = 2018
| GDP_nominal_per_capita      = $5,600
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| Gini_year                   =
| Gini_change                 = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| Gini                        = &lt;!--number only--&gt;
| Gini_ref                    =
| Gini_rank                   =
| HDI_year                    = 2018
| HDI_change                  = &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                         = 0.766
| HDI_ref                     = &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://globaldatalab.org/shdi/shdi/BIH/?levels=1%2B4&amp;interpolation=0&amp;extrapolation=0&amp;nearest_real=0&amp;years=2018&amp;colour_scales=national|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab |website=hdi.globaldatalab.org |language=en |access-date=3 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                    =
| currency                    = [[:en:Bosnia and Herzegovina convertible mark|Convertible mark]]&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;
| currency_code               = BAM
| time_zone                   = [[:en:Central European Time|CET]]
| utc_offset                  = [[:en:UTC+01:00|+1]]
| time_zone_DST               = [[:en:Central European Summer Time|CEST]]
| DST_note                    =
| utc_offset_DST              = [[:en:UTC+02:00|+2]]
| drives_on                   = right
| calling_code                = +387
| iso3166code                 = BA-SRP
| footnote_a                  = Although the northeastern [[:en:Brčko District|Brčko District]] is formally held in [[:en:Condominium (international law)|condominium]] by both entities, it is a ''de facto'' third entity, as it has all the same powers as the other two entities and is under the direct sovereignty of Bosnia and Herzegovina.
| footnote_b                  = The [[:en:Constitution of Republika Srpska|Constitution of Republika Srpska]] avoids naming &quot;Serbian, Bosnian, and Croatian&quot;, instead listing them as &quot;the language of the Serb people, the language of the Bosniak people and the language of the Croat people&quot; due to the ongoing debate over the separation of these languages.{{small|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Decision on Constitutional Amendments in Republika Srpska |url=http://www.ohr.int/print/?content_id=7474 |publisher=Office of the High Representative |accessdate=3 June 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120118131924/http://www.ohr.int/print/?content_id=7474 |archivedate=18 January 2012 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;}}
| footnote_c                  = Including refugees abroad
| footnote_d                  = Excluding Republika Srpska's 48% of the [[:en:Brčko District|Brčko District]]
| footnote_e                  = [[:en:Serbian Cyrillic alphabet|Cyrillic version]]
}}

'''ဆာ့ပ်စ်ကာသမ္မတနိုင်ငံ''' ('''Republika Srpska'''၊ {{IPA-sh|repǔblika sr̩pska|pron|RepublikaSrpska.ogg}}) သည် [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ]] ([[:en:Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]]) ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသနှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ခုမှာ [[ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနား ဖက်ဒရေးရှင်း]] ([[:en:Federation of Bosnia and Herzegovina|Federation of Bosnia and Herzegovina]]) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံးမြို့လည်းဖြစ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးမြို့လည်းဖြစ်သည့် ဘဏ်ညာလူကာမြို့ ([[:en:Banja Luka|Banja Luka]]) သည် ဗွယ်ဘာ့စ်မြစ် ([[:en:Vrbas (river)|Vrbas]])ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>c6nf2o8fz9pgl3sjwhof7xe774l2z93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စင်နမွန်ဂရန့်ဟိုတယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205489</id>
    <revision>
      <id>1062753</id>
      <parentid>855849</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:15:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8191" sha1="denfb2qd66se9l6m5k3sa9yv9webdre" xml:space="preserve">{{Infobox building
| name                = Cinnamon Grand Hotel
| native_name         = 
| native_name_lang    = 
| logo                = 
| logo_size           = 
| logo_alt            = 
| logo_caption        = 
| image               = CinnamonGrandHotelFoyer.jpeg
| image_size          = 250px
| image_alt           = &lt;!-- or | alt = --&gt;
| image_caption       = The foyer of the Cinnamon Grand Hotel
| map_type            = 
| map_alt             = 
| map_caption         = 
| map_size            = 
| map_dot_label       = 
| map_dot_mark        = 
| relief              = 
| former_names        = Hotel Lanka Oberoi
| alternate_names     = 
| etymology           = 
| status              = 
| cancelled           = 
| topped_out          = 
| building_type       = [[Hotel]]
| architectural_style = 
| classification      = 
| location            = 
| address             = 77 Galle Road
| location_city       = [[Colombo]]
| location_country    = [[Sri Lanka]]
| coordinates         = &lt;!-- {{coord|latitude|longitude|type:landmark|display=inline,title}} --&gt;
| altitude            = 
| current_tenants     = 
| namesake            = 
| groundbreaking_date = 
| start_date          = 
| stop_date           = 
| est_completion      = 
| topped_out_date     = 
| completion_date     = 
| opened_date         = 
| inauguration_date   = 
| relocated_date      = 
| renovation_date     = 
| closing_date        = 
| demolition_date     = &lt;!-- or | destruction_date    = --&gt;
| cost                = 
| ren_cost            = 
| client              = 
| owner               = 
| landlord            = 
| height              = 
| architectural       = 
| tip                 = 
| antenna_spire       = 
| roof                = 
| top_floor           = 
| observatory         = 
| diameter            = 
| circumference       = 
| weight              = 
| other_dimensions    = 
| structural_system   = 
| material            = 
| size                = 
| floor_count         = 
| floor_area          = 
| elevator_count      = 
| grounds_area        = 
| architect           = 
| architecture_firm   = 
| developer           = 
| engineer            = 
| structural_engineer = 
| services_engineer   = 
| civil_engineer      = 
| other_designers     = 
| quantity_surveyor   = 
| main_contractor     = 
| awards              = 
| designations        = 
| known_for           = 
| ren_architect       = 
| ren_firm            = 
| ren_engineer        = 
| ren_str_engineer    = 
| ren_serv_engineer   = 
| ren_civ_engineer    = 
| ren_oth_designers   = 
| ren_qty_surveyor    = 
| ren_contractor      = 
| ren_awards          = 
| rooms               = &lt;!-- or | unit_count          = --&gt;
| parking             =  
| website             = {{URL|https://www.cinnamonhotels.com/cinnamongrandcolombo}}
| embed               = 
| embedded            = 
| references          = 
| footnotes           = 
| hotel_chain         = [[Cinnamon Hotels and Resorts]]
| affiliation         =
| number_of_rooms     = 475&lt;ref name=&quot;brochure&quot;&gt;{{cite web |title=Corporate Brochure - Cinnamon Hotels |url=https://cinnamonweb.blob.core.windows.net/cinnamonweb-prd/misc/ENG%20-%20Corporate%20Brochure%20-%20Cinnamon%20Hotels%20_%20Resorts.pdf |publisher=Cinnamon Hotels |access-date=23 April 2019 |archive-date=16 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516104603/https://cinnamonweb.blob.core.windows.net/cinnamonweb-prd/misc/ENG%20-%20Corporate%20Brochure%20-%20Cinnamon%20Hotels%20_%20Resorts.pdf }}&lt;/ref&gt;
| number_of_suites    = 26&lt;ref name=&quot;brochure&quot; /&gt;
| number_of_restaurants = 7&lt;ref name=&quot;brochure&quot; /&gt;
| number_of_bars      = 3&lt;ref name=&quot;brochure&quot; /&gt;
| facilities          =
}}

'''စင်နမွန်ဂရန့်ဟိုတယ်''' (ယခင်က Hotel Lanka Oberoi ဟု ခေါ်ကြ)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/21/world/asia/sri-lanka-explosion.html|title=Sri Lanka Bombings Live Updates: Police Warned That Churches Were Targets|date=21 April 2019|work=The New York Times|access-date=21 April 2019|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကြယ်ငါးပွင့်အဆင့်ရှိ ဇိမ်ခံဟိုတယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinnamonhotels.com/cinnamongrandcolombo|title=Colombo Hotels {{!}} Cinnamon Grand Colombo Official Site|website=www.cinnamonhotels.com|access-date=21 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807175957/http://www.cinnamonhotels.com/cinnamongrandcolombo/|archive-date=7 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ကိုလံဘိုမြို့၊ Kollupitiya ဆင်ခြေဖုန်း, အနောက်ပိုင်းစီရင်စု၊ 77 Galle လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ 

==အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများ==
၁၉၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဟိုတယ်၌ ဗုံးတစ်လုံးပေါက်ကွဲခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဟိုတယ်ကို Hotel Lanka Oberoi ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ အလုပ်သမားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Rubin1987&quot;&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b7F-dUh5_j8C&amp;pg=PA38|title=Cycles of Violence: Human Rights in Sri Lanka Since the Indo-Sri Lanka Agreement|last=Rubin|first=Barnett R.|publisher=Human Rights Watch|year=1987|isbn=978-0-938579-43-4|pages=38}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

===၂၀၁၉ ခုနှစ် အီစတာဗုံးပေါက်ကွဲမှု===
ခရစ်ယန်သာသနာဝင်တို့ ယေရှူသခင်ပြန်လည် အသက်ဝင်ခြင်းကို ရည်စူးသောပွဲတော်ဖြစ်သည့် အီစတာနေ့တွင် အကြမ်းဖက်ဗုံးခွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dailynews.lk/2019/04/21/local/183395/three-more-explosions-kingsbury-shangri-la-cinnamon-grand|title=Three more explosions Kingsbury, Shangri-La, Cinnamon Grand|website=Daily News|language=en|access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.adaderana.lk/news/54487/three-more-explosions-at-shangri-la-cinnamon-grand-and-kingsbury |title=Three more explosions at Shangri-La, Cinnamon Grand and Kingsbury |website=www.adaderana.lk|access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt; သီရိလင်္ကာရှိ ထင်ရှားသည့် မင်းသမီးဖြစ်သည့် အိန္ဒိယတမီလ်လူမျိုး Raadhika Sarathkumar သည် ထိုဗုံးပေါက်ကွဲမှုဖြစ်စဉ်တွင် ရုပ်ရှင်တစ်ခုအတွက် လတ်စသတ်အလုပ်လုပ်ပြီးနောက် ဟိုတယ်တွင် ရှိနေခဲ့ပြီး သူမသည် ဗုံးပေါက်ကွဲမှုမှ ကပ်သီကလေး လွတ်မြောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gulte.com/movienews/75110/Sri-Lanka-Blasts-Miraculous-Escape-For-Raadhika|title=Sri Lanka Blasts : Miraculous Escape For Raadhika|last=23|date=21 April 2019|website=Gulte|language=en|access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tamil.indianexpress.com/tamilnadu/sri-lanka-cinnamon-grand-hotel-bomb-blast-actress-radhika-sarathkumar-escaped-from-the-disaster/|title=இலங்கை குண்டு வெடிப்பில் அதிர்ஷ்டவசமாக உயிர் தப்பிய நடிகை ராதிகா|date=21 April 2019|website=Indian Express Tamil|language=ta-IN|access-date=21 April 2019}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဟိုတယ်များ]]</text>
      <sha1>denfb2qd66se9l6m5k3sa9yv9webdre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခရတ်ကတ်ဘိုလီဗတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>205536</id>
    <revision>
      <id>1062743</id>
      <parentid>874528</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="6y1u7rk51q6ohnu2vtszhllagff9ieq" xml:space="preserve">{{Infobox shopping mall
| name              = Crescat Boulevard
| image             = 
| image_width       = 
| caption           = 
| location          = [[Kollupitiya]], [[Sri Lanka]]
| coordinates       = 
| address           = No 89, Galle Road, Colombo-03
| opening_date      = 
| closing_date      = 
| developer         = 
| manager           = 
| owner             = 
| architect         = 
| number_of_stores  = 2
| number_of_anchors = 
| floor_area        = 
| floors            = 3
| parking           = 
| website           = 
| footnotes         = 
}}

'''ခရတ်ကတ်ဘိုလီဗတ်''' သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်ပိုင်းစီရင်စု၊ Kollupitiya တွင် တည်ရှိသည့် ရှော့ပင်းမောတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိန့်သောမတ်မူကြိုကျောင်းအနီးတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinnamonhotels.com/experiences/crescat-shopping-center|title=Shopping Malls Colombo {{!}} Crescat Boulevard at Cinnamon Grand Colombo|website=www.cinnamonhotels.com|access-date=2019-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517143620/https://www.cinnamonhotels.com/experiences/crescat-shopping-center|archive-date=17 May 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဤရှောပင်မောသည် ကိုလံဘိုရှိ အထင်ရှားဆုံးရှော့ပင်းမောများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinnamonhotels.com/experiences/crescat-shopping-center|title=Shopping Malls Colombo {{!}} Crescat Boulevard at Cinnamon Grand Colombo|website=www.cinnamonhotels.com|access-date=2019-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210517143620/https://www.cinnamonhotels.com/experiences/crescat-shopping-center|archive-date=17 May 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အဆောက်အဦတွင် သုံးထပ်ရှိကာ ရှော့င်းမောသည် နှစ်ထပ်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.colomboguide.net/Shopping-Centers-Malls/1168-Crescat-Boulevard/View-details.html|title=Crescat Boulevard|last=Administrator|website=Colombo Guide|language=en-gb|access-date=2019-09-16|accessdate=17 May 2021|archivedate=21 September 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180921174719/http://www.colomboguide.net/Shopping-Centers-Malls/1168-Crescat-Boulevard/View-details.html}}&lt;/ref&gt;

စာအုပ်ဆိုင်များ၊ အဝတ်အစားဆိုင်များ၊ ဖက်ရှင်ဒီဇိုင်းဆိုင်များ၊ စာသောက်ဆိုင်များ၊ ကဖီးဆိုင်များနှင့် စူပါမားကတ်များ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tripadvisor.com/Attraction_Review-g293962-d10383111-Reviews-Crescat_Boulevard_Mall-Colombo_Western_Province.html|title=Crescat Boulevard Mall (Colombo) - 2019 All You Need to Know BEFORE You Go (with Photos)|website=TripAdvisor|language=en|access-date=2019-09-16}}&lt;/ref&gt; မြေအောက်ထပ်ကို စားသောက်ဆိုင်များနှင့် စူပါမားကတ်ကြီးအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်။ ဒုတိယထပ်၌ ကဖီး၊ စာအုပ်၊ အလှနှင့် အဝတ်ဆိုင်များ ပါဝင်သည်။ တတိယထပ်တွင် ကဖီးဆိုင်၊ ဖက်ရှင်ဆိုင်များ၊ အမွှေးနံသာနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ စသည့်ဆိုင်များ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yamu.lk/area/crescat|title=Crescat Boulevard|website=YAMU|language=en|access-date=2019-09-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timeout.com/sri-lanka/shopping/crescat-boulevard|title=Crescat Boulevard {{!}} Shopping in Colombo 3, Sri Lanka|website=Time Out Sri Lanka|language=en|access-date=2019-09-16}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အဆောက်အအုံများ]]</text>
      <sha1>6y1u7rk51q6ohnu2vtszhllagff9ieq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခန်းဂျီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228015</id>
    <revision>
      <id>1062763</id>
      <parentid>842419</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chenzeyan29</username>
        <id>141880</id>
      </contributor>
      <origin>1062763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7328" sha1="o4t6e37h1puj7bur9urb2vq9slbver3" xml:space="preserve">{{Infobox writing system
| name = ခန်းဂျီး
| sample = Kanji furigana.svg
| type = [[ပုံအက္ခရာစနစ်|လိုဂိုဂရပ်ဖစ် အက္ခရာစနစ် (Logographic)]]
| caption = ခန်းဂျီးစာလုံးဘေး၌ [[ဟိရဂန]]စာလုံးများဖြင့် အသံထွက် (ဖုရိဂန) ရေးထားပုံ
| languages = [[ရှေးဟောင်း ဂျပန်ဘာသာ|ရှေးဟောင်း ဂျပန်စာ]]၊ [[ကန်ဘုန်]]၊ [[ဂျပန်ဘာသာ]]၊ [[လျုကျုန်ဘာသာ]]
| time = ၅ ရာစု အေဒီ – ယခု
| fam1 = [[အိုရာကဲလ် ဘုန်း စာလုံးပုံစံ]]
| fam2 = [[စည်းတံဆိပ် စာလုံးပုံစံ]]
| fam3 = [[ကလေရီကလ် စာလုံးပုံစံ]]
| fam4 = [[ပုံမှန် စာလုံးပုံစံ]]
| fam5 = 
| sisters = [[ဟန်ဂျာ]]၊ [[ကျူယင်း]]၊ [[ရိုးရာတရုတ်စာ|ရိုးရာတရုတ်]]၊ [[ရိုးရှင်းသော တရုတ်စာ|ရိုးရှင်းသော တရုတ်]]၊ [[Chữ Hán]]၊ [[Chữ Nôm]]၊ [[ခစ်တန် အက္ခရာ]]၊ [[ဂျူချန် အက္ခရာ]]၊ [[တန်ဂုဋ် အက္ခရာ]]၊ [[ယီ အက္ခရာ]]
| children = 
| unicode = 
| iso15924 = Hani
}}

{{Nihongo|''ခန်းဂျီး''|漢字||{{IPA-ja|kaɲdʑi|pron|ja-kanji.ogg}}}} သည် ဂျပန်စာအရေးအသားတွင် အသုံးပြုသော တရုတ်အက္ခရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤစာလုံးများကို [[ဟိရဂန]]နှင့် [[ခတခန]] ဟူသော ရိုးရာသင်္ကေတ အက္ခရာများနှင့်အတူ တွဲဖက်အသုံးပြုကြသည်။ စာလုံးတစ်လုံးချင်းစီတွင် တရုတ်အသံကို မူတည်၍ ဆင်းသက်လာသော အသံထွက် အနည်းဆုံး နှစ်မျိုး (အွန်ယောမိ နှင့် ကွန်ယောမိ) ရှိတတ်သည်။

''ခန်းဂျီး'' ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် ဂျပန်ဘာသာဖြင့် စာသားအရ &quot; [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်မင်းဆက်]]၏ အက္ခရာ&quot; ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Phonetics of Japanese Language: With Reference to Japanese Script|year=2011|page=1|url=https://books.google.com/books?id=lyUc7oNgaqoC}}&lt;/ref&gt;ရိုးရာတရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် တူညီသောအက္ခရာများကို အသုံးပြု၍ ဂျပန်ဘာသာဖြင့် စာလုံးပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်ပြီး နှစ်ခုစလုံးသည် တရုတ်ဘာသာဖြင့် ''ဟန်ဇီ'' (Hanzi) ဟု သိထားသော အက္ခရာအရေးအသားစနစ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Handbook of orthography and literacy|year=2006|location=New Jersey|pages=481–2|url=https://books.google.com/books?id=nkXzdWSyBFgC}}&lt;/ref&gt; 

== သမိုင်းကြောင်း ==
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် တရုတ်အက္ခရာများကို သိသာထင်ရှားစွာ စတင်အသုံးပြုခြင်းသည် အေဒီ ၅ ရာစုခန့်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ဂျပန်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကား၊ စာပေ၊ သမိုင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး မှတ်တမ်းများကို ပုံဖော်ရာတွင် လေးနက်သော ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုတစ်ရပ်ကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;miyake8&quot;&gt;Miyake, Marc Hideo (2003). ''Old Japanese: A Phonetic Reconstruction''. Routledge, p. 8.&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ရှေးဟောင်းသုတေသန ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်များအရ ယာယိုအိခေတ် (Yayoi period) အစောပိုင်း ရှေးဟောင်းနယ်မြေများရှိ အင်ခ်စတုန်း (Inkstone) ခေါ် မင်တုံးရှေးဟောင်းပစ္စည်းများတွင်လည်း တရုတ်စာလုံး အချို့ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အစောပိုင်းကာလများကတည်းက တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ထိတွေ့မှု ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။&lt;ref name=&quot;KT&quot;&gt;{{Cite web|title=Tawayama find hints kanji introduced in Yayoi Period|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2001/10/05/national/tawayama-find-hints-kanji-introduced-in-yayoi-period/|date=5 October 2001|access-date=2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

== အခြားအာရှဘာသာစကားများနှင့် ဆက်စပ်မှု ==
ဂျပန်နှင့် တရုတ်တို့တွင် အသုံးပြုထားသည့်အတိုင်း အချို့သော စာလုံးများသည် အဓိပ္ပာယ်တူညီပြီး အသံထွက်များမှာလည်း အရှေ့အာရှ ဘာသာစကားများအကြား သမိုင်းကြောင်းအရ အနည်းငယ် ဆင်တူယိုးမှား ရှိကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ [[တယ်လီဖုန်း]] ကို ဂျပန်လို {{Linktext|電話}}; ''ဒဲန်ဝါ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မန်ဒရင်း တရုတ်ဘာသာ၌ ''ဒျန်းဟွာ'' (diànhuà)၊ ဗီယက်နမ်ဘာသာ၌ ''ဒျန်းသွာအီ'' နှင့် ကိုရီးယားလို 전화; ''ဂျောန်ဟွာ'' ဟူ၍ အသံထွက် ဆင်တူစွာ အသုံးပြုကြသည်။

== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist}}

{{Japanese writing}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန် စာရေးသားနည်းစနစ်]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ]]
[[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ ယဉ်ကျေးမှု]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]
[[ကဏ္ဍ:တရုတ်ဘာသာစကား ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]]</text>
      <sha1>o4t6e37h1puj7bur9urb2vq9slbver3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆူးထင်းရှူးပင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>233111</id>
    <revision>
      <id>1062761</id>
      <parentid>763024</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T08:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2865" sha1="dhay0u47674lzfrws5ew8t00ohejaow" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Cunninghamia.jpg
|taxon = Cunninghamia lanceolata
|status = LC
|status_system = IUCN3.1
|status_ref = &lt;ref&gt;Zhang, D &amp; Christian, T. 2013. Cunninghamia lanceolata. The IUCN Red List of Threatened Species 2013: e.T42215A2962265. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2013-1.RLTS.T42215A2962265.en. Accessed on 03 October 2022.&lt;/ref&gt;
|authority = (Lamb.) Hook.&lt;ref name=POWO_676725-1/&gt;
|synonyms =
  {{Species list
  |Abies lanceolata|(Lamb.) Poir.
  |Belis jaculifolia|Salisb.
  |Belis lanceolata|(Lamb.) Hoffmanns.
  |Cunninghamia jaculifolia|Druce
  |Cunninghamia sinensis|Rich.
  |Cunninghamia unicanaliculata|D.Y.Wang &amp; H.L.Liu
  |Larix chinensis|Mill.
  |Pinus abies|Lour.
  |Pinus lanceolata|Lamb.
  |Raxopitys cunninghamii|J.Nelson
  }}
|synonyms_ref = &lt;ref name=POWO_676725-1/&gt;
}}

'''ဆူးထင်းရှူးပင်''' ('''''Cunninghamia lanceolata''''') သည် Cupressaceae မျိုးရင်းရှိ မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး [[တရုတ်နိုင်ငံ]] အလယ်ပိုင်းနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်။&lt;ref name=POWO_676725-1/&gt; ဆူးထင်းရှူးပင်များကို အများအားဖြင့် သမပိုင်းဇုန်များတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|title=China Fir|url=https://www.uaex.edu/yard-garden/resource-library/plant-week/china-fir-03-27-2015untitled.aspx|access-date=2020-10-13|website=China Fir|language=en|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902210204/https://www.uaex.edu/yard-garden/resource-library/plant-week/china-fir-03-27-2015untitled.aspx}}&lt;/ref&gt; သဘာဝအတိုင်းပေါက်ရောက်သော ဆူးထင်းရှူးပင်များသည် ပေ ၁၅၀ အထိ ကြီးထွားနိုင်သည်။ [[မြောက်အမေရိက]]တွင် ပေ ၃၀ မှ ၅၀ အထိ ကြီးထွားကြသည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist|refs=
&lt;ref name=POWO_676725-1&gt;{{citation |title=''Cunninghamia lanceolata'' (Lamb.) Hook. |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |url=http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:676725-1 |access-date=2020-06-28 |archive-date=14 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014181720/http://www.plantsoftheworldonline.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:676725-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}


[[Category:တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသော သစ်ပင်များ]]</text>
      <sha1>dhay0u47674lzfrws5ew8t00ohejaow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကောရက်စ် အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>239978</id>
    <revision>
      <id>1062735</id>
      <parentid>799424</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T01:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="glxgli3ykrn88o7o6xckkfbyynmng4v" xml:space="preserve">{{Infobox company|
| company_name     = ကေအော်ရရက်စ် အင်ဂျင်နီယာ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Korres Engineering&lt;br /&gt;Κορρές Μηχανική&lt;/small&gt;
| company_logo     = Korres engineering logo.png
| image = 
| image_size = 
| image_caption = 
| company_type     = အစုရှယ်ရာပိုင်
| foundation       = 2002
| founder          = 
| location         = Athens, Greece 
| area_served      = 
| key_people =
| industry         =
&lt;div&gt;
* [[Automotive]]
* [[Financial services]]
&lt;/div&gt;
| num_employees    = 
| products         =
&lt;div&gt;
* [[Automobiles]]
* [[Financial Services]]
&lt;/div&gt;
|divisions        = 
| net_income            = 
| operating_income = 
| revenue          = 
| market cap = 
| assets = 
| homepage         = [https://www.korresproject.gr Korres Website]
}}

'''ကောရက်စ် အင်ဂျင်နီယာလုပ်ငန်း''' သည် [[အေသင်မြို့]]အခြေစိုက် ဂရိမော်တော်ကားထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းဖြစ်ပြီး အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဗိသုကာပညာရှင် ဒီမီထရစ် ကောရက်စ် မှ စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cybermotorcycle.com/euro/brands/korres.htm |title=Korres Brand}}&lt;/ref&gt; ကုမ္ပဏီသည် မတူညီသော ကားအမျိုးအစားများကို ထုတ်လုပ်ပြီး ၎င်း၏အင်ဂျင်များကို ချက်ဗ်ရိုလက် မှ မောင်းနှင်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cosmosphilly.com/greek-company-korres-unveils-supercar/ |title=Greek company Korres unveils supercar |access-date=16 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216144645/https://cosmosphilly.com/greek-company-korres-unveils-supercar/ |archive-date=16 February 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{Company-stub}}

[[ကဏ္ဍ:ကားကုမ္ပဏီများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂရိနိုင်ငံ၏ ကုမ္ပဏီများ]]</text>
      <sha1>glxgli3ykrn88o7o6xckkfbyynmng4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စားစရာအင်းဆက်ပိုးမွှားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>244067</id>
    <revision>
      <id>1062755</id>
      <parentid>1027237</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T06:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81711" sha1="78pdxe2bx6gt37bfaqzjaj8cxhxpv5h" xml:space="preserve">{{rough translation}}
[[ဖိုင်:Speiseinsekten_auf_deutschem_Streetfood-Markt.jpg|thumb| [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] လမ်းဘေးအစားအစာ အဖြစ် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးကောင်များ]]
[[ဖိုင်:Beondegi.jpg|thumb| [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုးရီးယား]] (''[[:en:Beondegi|beondegi]]'') တွင် လမ်းဘေးအစားအစာအဖြစ် ပိုးစာကောင် ပိုးတုံးလုံး ပေါင်း]]
'''အင်းဆက်များသည် အစာအဖြစ်''' သို့မဟုတ် '''စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ''' ဖြစ်ပြီး လူတို့စားသုံးရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် [[အင်းဆက်]] မျိုးစိတ်များဖြစ်သည်။ နေ့စဉ် လူပေါင်း ၂ ဘီလီယံကျော်သည် အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို စားသုံးသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2018-03-05|title=Expert: More than 2 billion people worldwide eat insects every day|url=https://scienceinpoland.pap.pl/en/news/news%2C28495%2Cexpert-more-2-billion-people-worldwide-eat-insects-every-day.html|archivedate=2022-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt; တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် အင်းဆက်မျိုးစိတ်ပေါင်း ၂,၀၀၀ ကျော်ကို စားသုံးနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသော်လည်း အနည်းငယ်ကိုသာ စားစရာအဖြစ် စီးပွားဖြစ်အများအပြားထုတ်လုပ်ရန် နှင့်  ဒေသအလိုက် ခွင့်ပြုအတွက် ဆွေးနွေးကြပါသေးသည်။ &lt;ref name=&quot;van Huis-2013&quot;&gt;{{Cite book|date=2013|title=Edible Insects: Future prospects for food and security|location=Rome|url=http://www.fao.org/3/i3253e/i3253e.pdf}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Jongema-2017&quot;&gt;{{Cite web|date=2017-04-01|title=List of edible insects of the world (April 1, 2017)|url=https://www.wur.nl/en/research-results/chair-groups/plant-sciences/laboratory-of-entomology/edible-insects/worldwide-species-list.htm|archivedate=10 December 2022|language=en-us|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210002414/https://www.wur.nl/en/research-results/chair-groups/plant-sciences/laboratory-of-entomology/edible-insects/worldwide-species-list.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;rumbos-anthassiou-2021&quot;&gt;Christos I Rumbos, Christos G Athanassiou (3 April 2021): ''‘Insects as Food and Feed: If You Can't Beat Them, Eat Them!'—To the Magnificent Seven and Beyond''. In: Journal of Insect Science, Volume 21, Issue 2, March 2021, 9, https://doi.org/10.1093/jisesa/ieab019.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;van-Huis-2017&quot;&gt;{{Cite book|url=https://e-insects.wageningenacademic.com/preview|title=Insects As Food and Feed: From Production to Consumption|date=2017-09-15|access-date=25 May 2023|archive-date=2 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302230517/https://e-insects.wageningenacademic.com/preview|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  အာဟာရဓာတ်ပါဝင်မှုသည် မျိုးစိတ်များနှင့် အစားအသောက်နှင့် အသက်တို့ကဲ့သို့သော အခြားအချက်များပေါ်တွင်မူတည်သော်လည်း အင်းဆက်များစွာသည် အာဟာရဓာတ်ကြွယ်ဝမှု မြင့်မားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2013|title=Nutritional composition and safety aspects of edible insects|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/mnfr.201200735|language=en|pages=802–823}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|date=2021-10-11|title=Nutritional Qualities and Enhancement of Edible Insects|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-nutr-041520-010856|language=en|pages=551–576}}&lt;/ref&gt; အင်းဆက်ပိုးမွှားများသည် အရသာအမျိုးမျိုးကို ပေးစွမ်းပြီး ဟင်းပွဲများနှင့် ပြုပြင်ပြီးသား အစားအစာများ ဖြစ်သည့် ဘာဂါ ပေါင်မုန့်၊ ခေါက်ဆွဲ သို့မဟုတ် သရေစာများကဲ့သို့သော ဟင်းပွဲများတွင် တစ်ကောင်လုံး သို့မဟုတ် အမှုန့်အဖြစ် ထည့်သွင်း သုံးစွဲကြသည်။ &lt;ref name=&quot;Perez-Santaescolastica-2022&quot;&gt;{{Cite journal|date=2022|title=The flavour of edible insects: A comprehensive review on volatile compounds and their analytical assessment|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0924224422003004|language=en|pages=352–367}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2019|title=Edible Insects Processing: Traditional and Innovative Technologies|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1541-4337.12463|language=en|pages=1166–1191}}&lt;/ref&gt; အခြားအစားအစာများကဲ့သို့ပင်၊ ဓာတ်မတည့်မှုတုံ့ပြန်မှုကဲ့သို့သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများစားသုံးခြင်းနှင့် ဆက်စပ်အန္တရာယ်များ ရှိနိုင်သည်။ &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|date=2022|title=Edible insects: Challenges and prospects|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1748-5967.12582|language=en|pages=161–177}}&lt;/ref&gt; အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို စားစရာအဖြစ် စီးပွားရေးအရစိတ်ဝင်စားမှု မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ နိုင်ငံများသည် ၎င်းတို့၏ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဆင့်တက်ပြုပြင်ခြင်း၊ ဈေးကွက်တင်ခြင်းနှင့် စားသုံးမှုတို့အတွက် နည်းဥပဒေစည်းမျဉ်းဘောင်အသစ်များကို မိတ်ဆက်လာနေသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2021-08-13|title=Regulations on insects as food and feed: a global comparison|url=https://www.wageningenacademic.com/doi/10.3920/JIFF2020.0066|language=en|pages=849–856|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708025236/https://www.wageningenacademic.com/doi/10.3920/JIFF2020.0066|archive-date=8 July 2022|access-date=25 May 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များ ==

=== မကြာခဏ စားသုံးလေ့ရှိသော အင်းဆက်မျိုးစိတ်များ ===
လူတို့စားသုံးသော အင်းဆက်မျိုးစိတ် ၂၀၉၆ ခု ကို မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ (ပင့်ကူများပါလျှင် ၂၁၁၁ မျိုး)။ &lt;ref name=&quot;Jongema-2017&quot;/&gt;

အောက်ဖော်ပြပါဇယားသည် လူသားတို့စားသုံးသော အတည်ပြုမျိုးစိတ်များ၏ အရေအတွက်နှင့် ရာခိုင်နှုန်းအလိုက် အင်းဆက်အစီအစဉ်ကို အဆင့်သတ်မှတ်ပြီး အင်းဆက် order တစ်ခုစီ၏ လူသိများသော အင်းဆက်မျိုးစိတ်ကွဲပြားမှုရာခိုင်နှုန်းကို ဖော်ပြသည်။ &lt;ref name=&quot;Jongema-2017&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Stork-2018&quot;&gt;{{Cite journal|last=Stork|first=Nigel E.|date=2018-01-07|title=How Many Species of Insects and Other Terrestrial Arthropods Are There on Earth?|url=https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-ento-020117-043348|language=en|pages=31–45}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/868923724|title=Edible insects : future prospects for food and feed security|date=2013|location=Rome}}&lt;/ref&gt; Orthoptera နှင့် [[ယင်ကောင်|Diptera]] order များမှလွဲလျင် မျိုးစိတ်ကွဲပြားမှုနှင့် စားသုံးမှုကြားတွင် အနီးကပ် ချိန်ညှိမှု ရှိပြီး လူသားများသည် အရရှိနိုင်ဆုံးသော အင်းဆက်များကို စားလေ့ရှိကြောင်း ကောက်ချက်ပြုထားသည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Cruz y Celis Peniche|first=Patricio|date=January 2022|title=Drivers of insect consumption across human populations|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/evan.21926|language=en|pages=45–59}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+လူတို့၏ အင်းဆက်များကို အစီအစဉ်အလိုက် စားသုံးကြသည်။
! အင်းဆက် order
! အရပ်အခေါ်အမည်
! လူတို့စားသုံးသော အတည်ပြုမျိုးစိတ်အရေအတွက် &lt;ref name=&quot;Jongema-2017&quot;/&gt;
! လူတို့စားသုံးသော အင်းဆက်မျိုးစိတ်များ၏ ရာခိုင်နှုန်း (%) &lt;ref name=&quot;Jongema-2017&quot; /&gt;
! စုစုပေါင်း အင်းဆက်မျိုးစိတ်များ၏ ရာခိုင်နှုန်း (%) &lt;ref name=&quot;Stork-2018&quot;/&gt;
|-
| [[ချေဖာပိုး|Coleoptera]]
| ချေးထိုးပိုးကောင်များ
| ၆၉၆
| ၃၃
| ၃၈
|-
| [[လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများ|Lepidoptera]]
| လိပ်ပြာ၊ပိုးဖလံ
| ၃၆၂
| ၁၇
| ၁၆
|-
| Hymenoptera
| ပျား၊ နကျယ်ကောင် ပုရွက်ဆိတ်
| ၃၂၁
| ၁၅
| ၁၂
|-
| Orthoptera
| နှံကောင်၊ကျိုင်းကောင်၊ပုရစ်
| ၂၇၈
| ၁၃
| ၂
|-
| Hemiptera
| ပုစဉ်းရင်ကွဲ၊ စပါးဖြုတ်ပိုးများ၊ ဂျပိုးစိမ်းများ၊ အကြီးစား အင်းဆက်များ၊ နှမ်းစေ့စုပ်ဂျပိုး နှင့် ကျိုင်းနီအုပ်စု၊ ပဲစေ့ထိုးပိုးကောင်များ
| ၂၃၇
| ၁၁
| ၁၀
|-
| Odonata
| ပုစဉ်း
| ၆၁
| ၃
| ၁
|-
| Blattodea
| ခြ၊ပိုးဟပ်
| ၅၉
| ၃
| ၁
|-
| [[ယင်ကောင်|Diptera]]
| ယင်ကောင်
| ၃၇
| ၂
| ၁၅
|-
| အခြား
| -
| ၄၅
| ၂
| ၆
|}

=== အင်းဆက် စားသုံးမှု ပထဝီဝင် ===
[[ဖိုင်:Edible_insects.png|thumb|250x250px| နိုင်ငံအလိုက် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်မျိုးစိတ် အရေအတွက်]]
ပတ်ဝန်းကျင်၊ [[ဂေဟစနစ်]] နှင့် [[ရာသီဥတု]] ကွဲပြားမှုကြောင့် ဒေသအလိုက် အင်းဆက်မျိုးစိတ်များ စားသုံးမှု ကွဲပြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/43638785|title=Good to eat : riddles of food and culture|date=1998|location=Prospect Heights, Ill.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Lesnik-2017&quot;&gt;{{Cite journal|last=Lesnik|first=Julie J.|date=2017|title=Not just a fallback food: global patterns of insect consumption related to geography, not agriculture|url=http://dx.doi.org/10.1002/ajhb.22976|pages=e22976}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံအလိုက်စားသုံးသည့် အင်းဆက်မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် အီကွေတာနှင့် အပူပိုင်းဒေသများတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး၊ အီကွေတာနှင့်နီးသောနေရာများ တွင် တွေ့ရသော အင်းဆက်များ ပိုမို ပေါများမှု နှင့် [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ|ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ စုံလင်မှု]] နှင့် ၎င်းတို့၏ တစ်နှစ်ပတ်လုံးရရှိနိုင်မှုတို့ကို ရောင်ပြန်ဟပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Lesnik-2017&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kishimoto-Yamada|first=Keiko|date=October 2015|title=How much have we learned about seasonality in tropical insect abundance since Wolda (1988)?: Seasonality in tropical insect abundance|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/ens.12134|language=en|pages=407–419}}&lt;/ref&gt;

ဒေသအလိုက်စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များစာရင်းကိုသိလိုပါက- နိုင်ငံအလိုက် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များစာရင်း ကိုကြည့်ပါ။

=== စီးပွားဖြစ်အမြောက်အများထုတ်လုပ်မှုအတွက် စားစရာအင်းဆက်များ ===
ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကကဲ့သို့သော အနောက်နိုင်ငံဈေးကွက်များတွင် စားသုံးသူများ၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို တိုးမြင့်လာစေရန်အတွက် အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို အမှုန့် သို့မဟုတ် ဂျုံမှုန့်ကဲ့သို့ မမှတ်မိနိုင်သောပုံစံအဖြစ် စီမံဆောင်ရွက်ကြပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=Melgar‐Lalanne|date=2019|title=Edible Insects Processing: Traditional and Innovative Technologies|language=en|pages=1166–1191|archive-url=free}}&lt;/ref&gt; မူဝါဒချမှတ်သူများ၊ ပညာရှင်များ၊ &lt;ref name=&quot;rumbos-anthassiou-2021&quot;/&gt; နှင့် ကနေဒါရှိ Entomofarms ကဲ့သို့သော အကြီးစား အင်းဆက်အစားအစာ ထုတ်လုပ်သူများ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှိ Aspire Food Group၊ &lt;ref&gt;{{Cite web|author=Carson, Erin|url=https://www.cnet.com/news/edible-insects-crickets-mealworms-farm-protein/|title=You're going to be eating crickets, so just get over it|publisher=Cnet|date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010090810/https://www.cnet.com/news/edible-insects-crickets-mealworms-farm-protein/|archive-date=10 October 2018}}&lt;/ref&gt; နယ်သာလန်ရှိ Protifarm နှင့် Protix နှင့် ဆွစ်ဇာလန် ရှိ Bühler Group တို့သည် လူစားသုံးရန် သင့်လျော်ပြီး စီးပွားဖြစ်အမြောက်အများ ထုတ်လုပ်ရန် သင့်လျော်သည့် အင်းဆက် ခုနစ်မျိုးကို အဓိကအာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်ကြသည်။  - &lt;ref name=&quot;van-Huis-2017&quot;/&gt;

* ပိုးကောင်များ ( ''Tenebrio molitor'' ) သည် သားလောင်းအဖြစ်
* ကျွဲပိုးကောင်များ ( ''Alphitobius diaperinus'' ) သည် အကောင်ငယ်များဖြစ်ပြီး အများအားဖြင့် ''ကျွဲပိုးများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။[[ဖိုင်:InPact_Protein_Pancakes_Strawberries.jpg|thumb| စတော်ဘယ်ရီနှင့် skyr တို့ နှင့်အတူ ပိုးမွှားမှုန့်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပန်ကိတ်များ]]
* အိမ်ပုရစ် ( ''Acheta domesticus'' )
* အပူပိုင်းဒေသ ခရစ်ကတ် ( ''Gryllodes sigillatus'' )
* ဥရောပ ရွှေ့ပြောင်းကျိုင်းကောင်များ ( ''Locusta migratoria'' )
* အနက်ရောင်စစ်သားယင်ကောင် ( ''Hermetia illucens'' )
* ယင်ကောင် ( ''Musca domestica'' )


== အာဟာရပါဝင်မှု ==
[[ဖိုင်:Mealworms_as_food_and_Buffaloworms_as_food-2395.jpg|thumb| အေးခဲခြောက်ထားသော ပိုးကောင်များနှင့် ကျွဲသန်ကောင်များ ( အနည်း ငယ်သော ပိုးကောင် )]]
စားသုံးနိုင်သော မျိုးစိတ်အများအပြားကြောင့် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များ၏ အာဟာရပါဝင်မှုများသည် အလွန်ကွဲပြားပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; မျိုးစိတ်ကွဲပြားမှုများအပြင်၊ ပထဝီဝင်နှင့် ထုတ်လုပ်မှုနည်းလမ်း (သဘာဝ သို့မဟုတ် မွေးမြူရေးအင်းဆက်)၊ အင်းဆက်ကိုကျွေးသောအစားအစာ၊ သက်တမ်း၊ အင်းဆက်၏ဖွံ့ဖြိုးခြင်းအဆင့်နှင့် လိင်ကွဲပြားမှုများကြောင့်လည်း အင်းဆက်၏အာဟာရပါဝင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိနိုင်ပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2020-09-01|title=Effect of developmental stage on the nutritional value of edible insects. A case study with Blaberus craniifer and Zophobas morio|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0889157519315571|journal=Journal of Food Composition and Analysis|language=en|volume=92|pages=103570|doi=10.1016/j.jfca.2020.103570|issn=0889-1575}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ဥပမာအားဖြင့်၊ အိမ်ပုရစ်အမ ( ''Acheta Domesa'' ) သည် အထီးများထက် အဆီပိုပါဝင်ပြီး အထီးများသည် အမများထက် အသားဓာတ်ပရိုတင်းပိုမိုပါဝင်ပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2019-01-30|title=Effect of sex on the nutritional value of house cricket, Acheta domestica L.|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S030881461831450X|journal=Food Chemistry|language=en|volume=272|pages=267–272|doi=10.1016/j.foodchem.2018.08.049|pmid=30309543|issn=0308-8146}}&lt;/ref&gt;

အချို့သော အင်းဆက်များ (ဥပမာ- ပုရစ်၊ စပါးကောင်) သည် casein ဓာတ်ပိုမိုနည်းပါးသော်လည်း ပြီးပြည့်စုံသော ပရိုတင်း ရင်းမြစ်ဖြစ်ပြီး [[ပဲပုပ်|ပဲပိစပ်]] ကဲ့သို့ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အမိုင်နိုအက်ဆစ် ပမာဏကို ပေးစွမ်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2013-12-15|title=Extraction and characterisation of protein fractions from five insect species|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0308814613007218|journal=Food Chemistry|language=en|volume=141|issue=4|pages=3341–3348|doi=10.1016/j.foodchem.2013.05.115|pmid=23993491|issn=0308-8146}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Edible insects contributing to food security?|journal=Agriculture &amp; Food Security|date=2015|volume=4|issue=20|doi=10.1186/s40066-015-0041-5|archive-url=free}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့တွင် အမျှင်ဓာတ် ၊ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော သတ္တုဓာတ်များ၊ ဗီတာမင် B12၊ &lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2018|title=Determination of vitamin B12 in four edible insect species by immunoaffinity and ultra-high performance liquid chromatography|journal=Food Chemistry|volume=281|pages=124–129|doi=10.1016/j.foodchem.2018.12.039|pmid=30658738}}&lt;/ref&gt; riboflavin နှင့် ဗီတာမင် A တို့ ပါဝင်ပြီး အများစုမှာ မပြည့်ဝဆီများ ပါဝင်သည်။ &lt;ref name=&quot;huffingtonpost.com&quot;&gt;https://www.huffingtonpost.com/2014/02/10/eating-bugs-food_n_4726371.html?slideshow=true Here's Why You Should Start Eating (More) Bugs&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;FAO: ''Edible insects: future prospects for food and feed security''. Online: [http://www.fao.org/docrep/018/i3253e/i3253e06.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190204211732/http://www.fao.org/docrep/018/i3253e/i3253e06.pdf|date=2019-02-04}}.&lt;/ref&gt;

[[ကျိုင်းကောင်|ကျိုင်း]] ကောင် ၁၀၀ ဂရမ်တိုင်းအတွက် သံဓာတ် ၈ မီလီဂရမ်မှ ၂၀ မီလီဂရမ်ကြား ပါဝင်ပြီး ပမာဏတူအမဲသားတွင် သံဓာတ် ၆ မီလီဂရမ်ခန့် ပါဝင်ပါသည်။{{Citation needed|date=July 2022}} ပုရစ်များသည် အာဟာရအတွက် အလွန်ထိရောက်သည်။ ပုရစ် ၁၀၀ ဂရမ်တိုင်းအတွက် ပရိုတင်း ၁၂.၉ ဂရမ်၊ ကယ်လိုရီ ၁၂၁ နှင့် အဆီ ၅.၅ ဂရမ် ပါဝင်သည်။ အမဲသား ၁၀၀ ဂရမ်တွင် ပရိုတင်းဓာတ် ၂၃.၅ ဂရမ် ပါဝင်သော်လည်း အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပုရစ်ပုရစ် ၁၀၀ ဂရမ်ထက် ကယ်လိုရီ သုံးဆနှင့် အဆီပမာဏ လေးဆပိုမိုပါဝင်သည်။{{Citation needed|date=July 2022}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!အာဟာရတန်ဖိုး&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၁၀၀ ဂရမ်တွင်
! ပိုးကောင်များ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''Tenebrio မော်လီတာ'' )
! ကျွဲပိုး&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''Alphitobius diaperinus'' )
! အိမ်ပုရစ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''Acheta အိမ်တွင်းရှိ'' )
! ရွှေ့ပြောင်းကျိုင်း&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ( ''Locusta migratoria'' )
|-
| စွမ်းအင်
| 550 kcal / 2303 kJ
| 484 kcal / 2027 kJ
| 458 kcal / 1918 kJ
| 559 kcal / 2341 kJ
|-
| အဆီ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၎င်းမှ ပြည့်ဝ fatty acids 
| ၃၇၊၂ ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၉ ဂရမ်
| 24,7 ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၈ ဂရမ်
| 18,5 ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၇ ဂရမ်
| ၃၈၊၁ ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 13,1 ဂရမ်
|-
| ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၎င်းမှသကြား
| 5,4 ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၀ ဂရမ်
| ၆၊၇ ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၀ ဂရမ်
| ၀ ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၀ ဂရမ်
| 1,1 ဂရမ်&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ၀ ဂရမ်
|-
| ပရိုတင်း
| 45,1 ဂရမ်
| 56,2 ဂရမ်
| 69,1 ဂရမ်
| 48,2 ဂရမ်
|-
| ဆား
| 0,37 ဂရမ်
| 0,38 ဂရမ်
| 1,03 ဂရမ်
| 0,43 ဂရမ်
|}

== Organoleptic လက္ခဏာများ ==
[[ဖိုင်:Chapulines_snack_grasshopers.jpg|thumb| [[မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ|မက္ကဆီကို]] နိုင်ငံရဲ့ နာမည်ကြီး စားသုံးနိုင်တဲ့ နှံကောင် Chapulines ။]]
စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ၏ organoleptic လက္ခဏာများသည် မျိုးစိတ်များကြားတွင် ကွဲပြားပြီး ပတ်ဝန်းကျင်က လွှမ်းမိုးထားသည်။ &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot;&gt;{{Cite journal|date=2016-10-01|title=Nutritional and sensory quality of edible insects|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2352364616300013|language=en|pages=22–26}}&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့်၊ ရေနေသတ္တဝါများ (မိသားစု Corixidae ) နှင့် ပုစဉ်းသား လောင်းကဲ့သို့သော ရေနေစားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များသည် ငါးအရသာရှိပြီး ရေငုပ်ပိုးများသည် ဂုံးများနှင့်တူသောအရသာရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Ramos-Elorduy-1998&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/37966440|title=Creepy crawly cuisine : the gourmet guide to edible insects|date=1998|location=Rochester, VT}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;NEB-2023&quot;&gt;{{Cite web|title=Insects as Food {{!}} Nebraska Extension in Lancaster County|url=https://lancaster.unl.edu/pest/resources/bugflavor.shtml|access-date=2023-02-21|archive-date=7 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607092925/https://lancaster.unl.edu/pest/resources/bugflavor.shtml}}&lt;/ref&gt; ကုန်းနေ စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများသည် ငါးနှင့်တူသော အရသာများ (ဥပမာ ပုရစ် ၊ နှံကောင် ) တို့ကို ပြသနိုင်သောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်သည် အမြဲတမ်း အရသာကို ခန့်မှန်းနိုင်သည် မဟုတ်ပေ။ &lt;ref name=&quot;Ramos-Elorduy-1998&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;NEB-2023&quot; /&gt; စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ၏ ရနံ့နှင့် အရသာအတွက် တာဝန်ရှိသော မငြိမ်မသက်ဖြစ်စေသော ဒြပ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;Perez-Santaescolastica-2022&quot;/&gt; Pheromone ဓာတုပစ္စည်းများသည် အချို့မျိုးစိတ်များတွင် ညှော်နံ့နှင့် အနံ့အရသာများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အော်ဂဲနစ်အက်ဆစ်များ (ပုရွက်ဆိတ်များတွင် ဖော်မ့်အက်ဆစ်ကဲ့သို့) ပါဝင်ခြင်းကြောင့် အချို့မျိုးစိတ်များသည် ချဉ်သောအရသာကို ဖြစ်စေသည်။ &lt;ref name=&quot;Mishyna-2020&quot;&gt;{{Cite journal|date=2020-01-01|title=Sensory attributes of edible insects and insect-based foods – Future outlooks for enhancing consumer appeal|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0924224419302523|language=en|pages=141–148}}&lt;/ref&gt; Organoleptic ဝိသေသလက္ခဏာများသည် အင်းဆက်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအဆင့် (ဥ၊ ပိုးလောင်း၊ ပိုးတုံးလုံး၊ nymph သို့မဟုတ် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ) ပေါ်တွင် မူတည်ပြီး အင်းဆက်များ ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ သိသိသာသာ ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot; /&gt; ဥပမာအားဖြင့်၊ အင်းဆက်သည် exoskeletal chitin တိုးလာခြင်းကြောင့် အင်းဆက်ပိုးကောင်သည် ပိုးလောင်းမှ အရွယ်ရောက်ပြီးသူသို့ ကြီးထွားလာသဖြင့် ပျော့ပျောင်းသောအသွင်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot; /&gt; ဟင်းချက်နည်းကို စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ၏ နောက်ဆုံးအရသာအပေါ် အပြင်းထန်ဆုံး လွှမ်းမိုးမှုဟု ယူဆပါသည်။ &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Perez-Santaescolastica-2022&quot; /&gt; ပြုတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ပြုတ်ခြင်းကဲ့သို့သော စိုစွတ်သောချက်ပြုတ်နည်းများ၊ pheromones နှင့် အနံ့ဒြပ်ပေါင်းများကို ဖယ်ရှားပြီး အနံ့အရသာကို ရရှိစေကာ ကြော်ခြင်းနှင့် ကင်ခြင်းကဲ့သို့သော ခြောက်သွေ့သောချက်ပြုတ်နည်းများတွင် ပိုမိုရှုပ်ထွေးသောအရသာများကို မိတ်ဆက်ပေးပါသည်။ &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Perez-Santaescolastica-2022&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2021|title=Sensory and Chemical Characteristic of Two Insect Species: Tenebrio molitor and Zophobas morio Larvae Affected by Roasting Processes|language=en|pages=2697|archive-url=free}}&lt;/ref&gt;

အောက်ဖော်ပြပါဇယားသည် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ ရွေးချယ်မှုအတွက် ဘုံအရသာဖော်ပြချက်များကို ပေးပါသည်။ &lt;ref name=&quot;Ramos-Elorduy-1998&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Mishyna-2020&quot;/&gt; ပြင်ဆင်မှုနည်းလမ်းဖြင့် အရသာကွဲပြားသည် (ဥပမာ- အစိမ်း၊ အခြောက်၊ ကြော်၊ စသဖြင့်။ ) ဖြစ်နိုင်လျှင် အင်းဆက်ကြီးထွားမှုအဆင့်ကို ပေးထားသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ၏ ရွေးချယ်မှုဆိုင်ရာ အရသာဖော်ပြချက်များ &lt;ref name=&quot;Ramos-Elorduy-1998&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Mishyna-2020&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Kouřimská-2016&quot;/&gt;
! ပိုးမွှား
! သိပ္ပံအမည်
! ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအဆင့်
! အရသာ
|-
| Agave worm (အဖြူ)၊
| ''Aegiale hesperiaris'' &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Molina-Vega|first=Aracely|date=2021|title=Comadia redtenbacheri (Lepidoptera: Cossidae) and Aegiale hesperiaris (Lepidoptera: Hesperiidae), two important edible insects of Agave salmiana (Asparagales: Asparagaceae): a review|url=https://link.springer.com/10.1007/s42690-020-00396-1|language=en|pages=1977–1988}}&lt;/ref&gt;
| သားလောင်း
| ​ပေ့ါ
|-
| Agave worm (အနီရောင်)၊
| ''Comadia redtenbacheri'' &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kawahara|first=Akito Y.|date=2023-03-08|title=Mezcal worm in a bottle: DNA evidence suggests a single moth species|url=https://peerj.com/articles/14948|language=en|pages=e14948}}&lt;/ref&gt;
| သားလောင်း
| အစပ်
|-
| [[ပုရွက်ဆိတ်|သနပ်ခါး]]
| မိသားစု Formicidae
| လူကြီး
| ချိုမြိန်တယ်။
|-
| လက်သမားပုရွက်ဆိတ်
| ''Camponotus'' spp
| လူကြီး
| သံပရာသီးမီးတောက်
|-
| သစ်သားပုရွက်ဆိတ်
| ''Formica'' spp
| လူကြီး
| သံပရာရည်
|-
| အနက်ရောင်စုန်းပိုးဖလံ
| ''Ascalapha odorata''
| သားလောင်း
| မြောက်အတ္တလန္တတိတ်ငါးသလောက်တစ်မျိုး
|-
| [[ပိုးဟပ်]]
| Blattodea အမိန့်
| -
| မှို
|-
| ပုရစ်
| အလွန်မိသားစု Grylloidea
| လူကြီး
| ငါး
|-
| စပါး နားသန်ကောင်
| ''Helicoverpa zea''
| သားလောင်း
| ပြောင်းဖူးအချို
|-
| ပုစဉ်း
| Infraorder Anisoptera
| သားလောင်း
| ငါး
|-
| လေးငယ်
| Suborder Caelifera
| လူကြီး
| ငါး
|-
| ပျားပျား
| ''Apis'' spp
| အမျိုး၊
| ထောပတ်၊ နို့၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ အသားများ၊ မှို
|-
| ပိုးကောင်
| ''Tenebrio မော်လီတာ''
| -
| Nutty (သားလောင်း); ဂျုံလုံးပေါင်မုန့် (လူကြီး)
|-
| Mealybug
| မိသားစု Pseudococcidae
| -
| အာလူးကြော်
|-
| အနံ့အသက်ဆိုးများ
| မိသားစု Pentatomidae
| လူကြီး
| ပန်းသီး
|-
| [[ခြ|ခြကောင်]]
| Infraorder Isoptera
| လူကြီး
| Nutty
|-
| သစ်ရွက်ခြောက်
| မိသားစု Membracidae
| -
| ထောပတ်သီး၊ zucchini
|-
| [[နကျယ်ကောင်]]
| လက်အောက်ခံ Apocrita
| -
| ထင်းရှူးပင်
|-
| ရေယာဉ်သမားများ
| မိသားစု Corixidae
| -
| Caviar (ကြက်ဥ); ငါး၊ ပုစွန် (အရွယ်ရောက်ပြီးသူ)၊
|}

== စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ထုတ်လုပ်မှု နှင့် ဆင့်တက်ပြုပြင်ခြင်း ==
[[ဖိုင်:Cricket_Shelter_Modular_Edible_Insect_Farm_IMG_20200219_163454590.jpg|right|thumb| Terreform ONE မှ ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော ပုရစ် အိမ် Modular စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက် Farm]]
[[ဖိုင်:Bolikhamxay_Thabok_Crickets.JPG|alt=Crickets|thumb| ပုရစ်များကို လူသားစားသုံးရန် မွေးမြူထားပုံ]]
စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များကို အထူးပြု အင်းဆက်ခြံများတွင် တိရစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးမြူကြသည်။ မြောက်အမေရိကအပြင် နယ်သာလန် သို့မဟုတ် ဘယ်လ်ဂျီယံကဲ့သို့ ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အင်းဆက်များကို တင်းကျပ်သော အစားအသောက်ဥပဒေနှင့် လူသားစားသုံးမှုအတွက် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှုစံနှုန်းများအောက်တွင် ထုတ်လုပ်ထားသည်။{{Citation needed|date=February 2023}}

အပူချိန်၊ စိုထိုင်းဆ၊ အစားအစာ၊ ရေရင်းမြစ်နှင့် အိမ်ရာကဲ့သို့သော အခြေအနေများသည် အင်းဆက်မျိုးစိတ်ပေါ်မူတည်၍ ကွဲပြားသည်။{{Citation needed|date=February 2023}} အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို ဥများမှ သားလောင်းအဆင့်အထိ ( ပိုးကောင်များ၊ သေးငယ်သော ပိုးကောင်များ) သို့မဟုတ် စက်မှုလုပ်ငန်းလုပ်ထားသော အင်းဆက်ပိုးမွှားမွေးမြူရေးခြံများတွင် ၎င်းတို့၏ ရင့်ကျက်သောပုံစံ (ပုရစ်၊ ကျိုင်းကောင်များ) သို့ မွေးမြူပြီး အပူချိန်ထိန်းညှိပေးခြင်းဖြင့် သတ်ဖြတ်သည်။ &lt;ref&gt;''The Atlantic'' (2015-09-24): [https://www.theatlantic.com/health/archive/2015/09/americas-cricket-farmers/406843/ &quot;The companies farming crickets for human consumption&quot;].&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;''Forbes'' (2018-01-39): [https://www.forbes.com/sites/alexknapp/2018/01/30/farming-the-next-big-food-source-crickets/#57c655c31168 &quot;Farming The Next Big Food Source: Crickets&quot;].&lt;/ref&gt; ခုတ်ထစ်ထားသော အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို အေးခဲခြောက်လှန်းပြီး ထုပ်ပိုးထားနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် ဖုတ်ထားသော မုန့်များ သို့မဟုတ် သရေစာများကဲ့သို့ အခြားအစားအစာများတွင် အသုံးပြုရန်အတွက် ပိုးမွှားမှုန့် (အင်းဆက်မုန့်ညက်) အဖြစ် ကြေမွသွားနိုင်သည်။

အာဟာရပါဝင်မှု နှင့် အစာချေနိုင်မှုအပြင်၊ ပိုးမွှားမျိုးစိတ်များကို ရောဂါခံနိုင်ရည်ရှိနိုင်မှု၊ အစာအဖြစ်ပြောင်းလဲခြင်းထိရောက်မှု၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှုန်းနှင့် မျိုးဆက်သစ်လည်ပတ်မှုစသည့်အချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သူမှ လွယ်ကူစွာ မွေးမြူရန် ရွေးချယ်ထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Feed Conversion, Survival and Development, and Composition of Four Insect Species on Diets Composed of Food By-Products|pages=e0144601|year=2015|archive-url=free}}&lt;/ref&gt;

=== ပိုးမွှား အစားအစာ ထုတ်ကုန်များ ===
အောက်ပါ ပြုပြင်ထားသော အစားအစာများကို မြောက်အမေရိက၊ ကနေဒါနှင့် EU တို့တွင် ထုတ်လုပ်သည်-

* ''အင်းဆက်မုန့်ညက်'' : အမှုန့်ကြိတ်ထားသော၊ အေးခဲထားသော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ (ဥပမာ- ခရစ်ကတ်မှုန့် )။
* ''အင်းဆက်ဘာဂါ'' - အင်းဆက်မှုန့်/အင်းဆက်မုန့်ညက် (အဓိကအားဖြင့် ပိုးကောင်များ သို့မဟုတ် အိမ်ပုရစ်များမှ ) နှင့် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများမှ ပြုလုပ်ထားသော ဟမ်ဘာဂါ patties ။ &lt;ref&gt;Food Navigator (2018-10-12): ''[https://www.foodnavigator.com/Article/2018/10/12/Bugfoundation-s-vision-To-change-the-eating-habits-of-a-whole-continent Article on the insect burger by German start-up Bugfoundation]''.&lt;/ref&gt;
* ''အင်းဆက်ကျန်းမာသန်စွမ်းရေးဘားများ'' - အင်းဆက်ပိုးမွှားမှုန့်များပါရှိသော ပရိုတင်းအတုံးများ (အများစုမှာ အိမ်ပုရစ်များ)။
* ''အင်းဆက်ခေါက်ဆွဲ'' : အင်းဆက်ပိုးမွှားမုန့်ညက် (အိမ်ပုရစ်များ သို့မဟုတ် ပိုးကောင်များ) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော [[ပါစတာ|ခေါက်ဆွဲ]] ။
* ''အင်းဆက်ပေါင်မုန့်'' (Finnish ''Sirkkaleipä'' ) : အင်းဆက်မုန့်ညက် (အများအားဖြင့် အိမ်ပုရစ်) နှင့် ဖုတ်ထားသော ပေါင်မုန့်။ &lt;ref&gt;Reuters (2017-11-23): ''[https://www.reuters.com/article/us-finland-ediblebugs/finland-baker-launches-bread-made-from-crushed-crickets-idUSKBN1DN17E Finland baker launches bread made from crushed crickets].''&lt;/ref&gt;
* ''အင်းဆက်အဆာပြေများ'' : အကြွပ်၊ အခေါက်များ သို့မဟုတ် သေးငယ်သော သရေစာများ ( ''အကိုက်များ'' ) အင်းဆက်မှုန့်နှင့် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်။ &lt;ref&gt;Bug Burger (2019-3-11): ''[https://www.bugburger.se/test/future-food-now-finnish-bugbites-and-norwegian-mealworm-bread/ Future food now: Finnish Bugbites and Norwegian mealworm bread].''&lt;/ref&gt;

ဩစတြေးလျ ဘီယာချက်စက်ရုံ Benspoke Brewing Co နှင့် တောင်အာဖရိက startup Gourmet Grubb ကဲ့သို့သော အစားအသောက်နှင့် အဖျော်ယမကာကုမ္ပဏီများသည် အင်းဆက်အခြေခံဘီယာ၊ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.canberratimes.com.au/story/6504715/hop-into-a-beer-made-of-crickets-and-flies/|title=Hop into a BentSpoke beer made of crickets and flies|date=22 November 2019|last=Hardy|first=Karen|archivedate=5 April 2020}}&lt;/ref&gt; နို့အစားထိုးတစ်မျိုးနှင့် အင်းဆက်ရေခဲမုန့်တို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2019/07/25/business/gourmet-grubb-insect-ice-cream-intl/index.html|title=Could this insect ice cream convince you to eat bugs?|first=Stephanie|last=Bailey|date=25 July 2019|access-date=2020-03-01}}&lt;/ref&gt;

== အစားအသောက်ဘေးကင်းရေး ==
[[ဖိုင်:Risk_factors_associated_with_the_consumption_of_edible_insects.jpg|thumb| စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများ စားသုံးမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသော အန္တရာယ်အချက်များ ပုံကြမ်း။ &lt;ref name=&quot;Giampieri-2022&quot;&gt;{{Cite journal|date=2022|title=Edible insects: A novel nutritious, functional, and safe food alternative|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/fft2.167|journal=Food Frontiers|language=en|volume=3|issue=3|pages=358–365|doi=10.1002/fft2.167|issn=2643-8429}}&lt;/ref&gt;]]
အခြားအစားအစာများကဲ့သို့ပင် အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို စားသုံးခြင်းသည် ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ၊ အဆိပ်အတောက်နှင့် ဓာတ်မတည့်မှုဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များမှ ပေါက်ဖွားလာသော ကျန်းမာရေးအန္တရာယ်များဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;Murefu-2019&quot;&gt;{{Cite journal|date=2019-07-01|title=Safety of wild harvested and reared edible insects: A review|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0956713519301021|journal=Food Control|language=en|volume=101|pages=209–224|doi=10.1016/j.foodcont.2019.03.003|issn=0956-7135}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2020|title=Benefits and food safety concerns associated with consumption of edible insects|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S235236461930046X|journal=NFS Journal|language=en|volume=18|pages=1–11|doi=10.1016/j.nfs.2019.11.002}}&lt;/ref&gt; ယေဘူယျအားဖြင့် တောရိုင်းမှ ရိတ်သိမ်းသော အင်းဆက်များသည် မွေးမြူရေး အင်းဆက်များထက် အန္တရာယ် ပိုများပြီး အစိမ်းစားသုံးသော အင်းဆက်များသည် မစားသုံးမီ ချက်ပြုတ်ထားသော အင်းဆက်များထက် အန္တရာယ် ပိုများသည်။ &lt;ref name=&quot;Murefu-2019&quot; /&gt; အစာအလွှာနှင့် ကြီးထွားမှုအခြေအနေများသည် မွေးမြူရေးအင်းဆက်များ၏ အဏုဇီဝနှင့် ဓာတုအန္တရာယ်များကို လွှမ်းမိုးသည့် အဓိကအကြောင်းရင်းများဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2017|title=Safety aspects of the production of foods and food ingredients from insects|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/mnfr.201600520|journal=Molecular Nutrition &amp; Food Research|language=en|volume=61|issue=6|pages=1600520|doi=10.1002/mnfr.201600520|pmid=27623740}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2018|title=Food Safety Issues Related to Uses of Insects for Feeds and Foods: Food safety of insects for feed/food…|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1541-4337.12385|journal=Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety|language=en|volume=17|issue=5|pages=1172–1183|doi=10.1111/1541-4337.12385|pmid=33350154}}&lt;/ref&gt;

အောက်ဖော်ပြပါဇယားသည် လေ့လာမှုနှစ်ခုမှ အချက်အလက်များကို &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=van der Spiegel|first=M.|date=2013-11-01|title=Safety of Novel Protein Sources (Insects, Microalgae, Seaweed, Duckweed, and Rapeseed) and Legislative Aspects for Their Application in Food and Feed Production|language=en|pages=662–678|archive-url=free}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite journal|last=Belluco|first=Simone|date=2013-05-01|title=Edible Insects in a Food Safety and Nutritional Perspective: A Critical Review|pages=296–313|archive-url=free}}&lt;/ref&gt; ''အစားအသောက်သိပ္ပံနှင့် အစားအစာဘေးကင်းရေးဆိုင်ရာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်သုံးသပ်ချက်များ'' တွင် ထုတ်ဝေထားပြီး လူသားများစားသုံးသည့် ထိပ်တန်းအင်းဆက်မျိုးစိတ်ငါးမျိုး၏ ဖြစ်နိုင်ချေအန္တရာယ်များကို အကျဉ်းချုံးထားသည်။
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ပိုးကောင်အော်
! လူအသုံးအများဆုံးအမည်
! အန္တရာယ် အမျိုးအစား
! ဖြစ်နိုင်ခြေအန္တရာယ်
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ချေဖာပိုး|Coleoptera]]
| rowspan=&quot;3&quot; | ပိုး
| rowspan=&quot;3&quot; | ဓာတု
| [[ဟော်မုန်း|ဟော်မုန်းများ]]
|-
| Cyanogentic ပစ္စည်းများ
|-
| ပြင်းထန်သောသတ္တုညစ်ညမ်းခြင်း။
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | [[လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများ|Lepidoptera]]
| rowspan=&quot;2&quot; | ပိုးကောင်
| မတည့်
|
|-
| ဓာတု
| Thiaminase
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ပုဆိုးပိုးဖလံ
| [[အဏုဇီဝ|ရောဂါပိုးမွှား]]
| ဘက်တီးရီးယားအရေအတွက်များတယ်။
|-
| ဓာတု
| Cyanogentic ပစ္စည်းများ
|-
| Hymenoptera
| ပုရွက်ဆိတ်
| ဓာတု
| အာဟာရ ဆန့်ကျင် ပစ္စည်းများ ( tanin ၊ phytate )၊
|-
| Orthoptera
| အိမ်ပုရစ်
| ရောဂါပိုးမွှား
| ဘက်တီးရီးယားအရေအတွက်များတယ်။
|-
| Hemiptera
|
| ကပ်ပါး
| [[ချာဂါ့စ် ရောဂါ|Chagas ရောဂါ]]
|-
| [[ယင်ကောင်|Diptera]]
| အနက်ရောင် စစ်သားတစ်ကောင်
| ကပ်ပါး
| Myiasis
|}
အထက်ပါဇယားတွင်ဖော်ပြထားသော အန္တရာယ်များကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ ဓာတ်မတည့်မှုဖြစ်နိုင်သော စားသုံးသူများ စားသုံးခြင်းကို ရှောင်ရှားရန် အထုပ်ပေါ်တွင် ဓာတ်မတည့်မှု တံဆိပ်တပ်နိုင်သည်။ ဓာတုဗေဒအန္တရာယ်များကို လျှော့ချရန်အတွက် ရွေးချယ်မွေးမြူခြင်းကို အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း အဏုဇီဝနှင့် ကပ်ပါးအန္တရာယ်များကို ချက်ပြုတ်သည့်လုပ်ငန်းစဉ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

စားသုံးသူများအတွက် နောက်ထပ်အာမခံချက်တစ်ခုအနေဖြင့်၊ အရည်အသွေးတံဆိပ်ကပ်ခြင်းကို [https://www.entotrust.org Entotrust] ပရိုဂရမ်၊ အင်းဆက်အခြေခံအစားအစာများ၏ လွတ်လပ်စွာဆန္ဒအလျောက် ထုတ်ကုန်အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ထုတ်လုပ်သူများသည် ၎င်းတို့၏လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၏ ဘေးကင်းမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှုတို့ကို ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်စေမည်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Lessard BD, Ponce-Reyes R (April 2021). &quot;Edible insects. A roadmap for the strategic growth of an emerging industry&quot;(PDF). ''CSIRO (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation)''. Australia’s National Science Agency.: 35.&lt;/ref&gt;

== စိန်ခေါ်မှုများ ==
အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို အစားအစာအဖြစ် ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပြုပြင်ခြင်းနှင့် စားသုံးခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နေသော စိန်ခေါ်မှုများရှိပါသည်။ &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;

=== ထုတ်လုပ်မှု ===
အင်းဆက်လုပ်ငန်းတွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထုတ်လုပ်မှုသည် အင်းဆက်များကို ထိရောက်စွာ ရိတ်သိမ်းရန်နှင့် ထုတ်လုပ်ရန် နည်းပညာနှင့် ရန်ပုံငွေ နည်းပါးခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်စရာဖြစ်သည်။ စက်ယန္တရားများသည် အင်းဆက်များ၏ ဘဝစက်ဝန်း တစ်ခုစီအတွက် သင့်လျော်သောအရံအရံများထားရှိရမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အင်းဆက်ကြီးထွားမှုအတွက် အဓိကသော့ချက်ဖြစ်သောကြောင့် အပူချိန်ထိန်းညှိပေးမည်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Rumpold, B.A., &amp; Schlüter O.K. (2013) Potential and challenges of insects as an innovative source for food and feed production. Innov Food Sci Emerg Technol 17, 1–11.&lt;/ref&gt;

=== လုပ်ဆောင်နေသည် ===
တောရိုင်း အင်းဆက်ပိုးမွှားများ ရရှိနိုင်မှုသည် ရာသီအလိုက် မှီခိုနိုင်ပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2022-04-18|title=The effects of season, geography, and urbanization on the diversity of edible insects at food markets in Laos|language=en|pages=e0267307|archive-url=free}}&lt;/ref&gt; တောရိုင်းပိုးမွှားအများအပြားသည် သိုလှောင်မှုသက်တမ်း တိုသောကြောင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ရက် သို့မဟုတ် နှစ်ရက်သာရှိသောကြောင့် ယင်းသည် စိန်ခေါ်မှုတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2020-03-01|title=Benefits and food safety concerns associated with consumption of edible insects|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S235236461930046X|language=en|pages=1–11}}&lt;/ref&gt; ရာသီအလိုက် အင်းဆက်ပိုးမွှားများ၏ သက်တမ်းကို တိုးစေမည့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုနည်းလမ်းများကို ဖော်ထုတ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ ရိတ်သိမ်းမှုနှင့် စားသုံးမှု၏ ထိရောက်မှုကို တိုးတက်စေမည်ဖြစ်သည်။

== စည်းမျဉ်းဥပဒေနှင့်ကြီးကြပ်ခြင်း ==
[[ဥရောပ သမဂ္ဂ|ဥရောပသမဂ္ဂ]] တွင် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များ - တစ်ကိုယ်လုံး သို့မဟုတ် အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဥပမာ၊ ခြေထောက်များ၊ အတောင်ပံများ သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းများ - ဥရောပကော်မရှင်မှ ပေးသော အစားအစာအသစ်အဆန်း များ၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်အတွင်း ကျရောက်နေသည်။ &lt;ref&gt;[[European Commission]] (2018-01-03): ''[https://ec.europa.eu/food/sites/food/files/safety/docs/fs_novel-food_leg_q-n-a-new-regulation-nf_en.pdf Questions and Answers: New Novel Food Regulation]''&lt;/ref&gt; အင်းဆက်မျိုးစိတ်များစွာအတွက် စာရွက်စာတမ်းများကို European Food Safety Authority မှ ပြန်လည်သုံးသပ်လျက်ရှိသည်။

2018 ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင်၊ EFSA သည် အိမ်ပုရစ် အတွက် အစားအစာအဖြစ် ပထမဆုံးအန္တရာယ်ပရိုဖိုင်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;European Food Safety Authority (28 August 2018): ''[https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/e16082 Novel foods: a risk profile for the house cricket (Acheta domesticus)]''.&lt;/ref&gt; EFSA မှ ဇန်နဝါရီ 13 ရက် 2021 တွင်ထုတ်ဝေသော အန္တရာယ်အကဲဖြတ်မှုအရ အဝါရောင်စားနပ်ရိက္ခာသည် လူသားစားသုံးရန်အတွက် ဘေးကင်းပါသည်။ &lt;ref name=&quot;efsa-2021&quot;&gt;European Food Safety Authority (13 January 2021): ''[https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/6343 Safety of dried yellow mealworm (Tenebrio molitor larva) as a novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283].'' In: EFSA Journal.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-01-13|title=Yellow mealworm safe for humans to eat, says EU food safety agency|url=http://www.theguardian.com/environment/2021/jan/13/yellow-mealworm-safe-for-humans-to-eat-says-eu-food-safety-agency|archive-url=|archive-date=|archivedate=2021-01-15|language=en}}&lt;/ref&gt; 2021 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 2 ရက်နေ့တွင် EFSA သည် အေးခဲနေသော၊ အခြောက်လှန်းထားသော သို့မဟုတ် မြေပြင်အနေအထားတွင် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သော ကျိုင်းကောင်များကို လူသားစားသုံးရန်အတွက် ဘေးကင်းကြောင်း ဖော်ပြထားသော အခြားသိပ္ပံနည်းကျထင်မြင်ချက်တစ်ခုကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;EFSA (2 July 2021): ''[https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.2903/j.efsa.2021.6667 Safety of frozen and dried formulations from migratory locust (Locusta migratoria) as a Novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283].'' In: EFSA Journal. Vol. 19, Issue 7. DOI: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2021.6667.&lt;/ref&gt; 2021 ခုနှစ် ဩဂုတ်လ 17 ရက်နေ့တွင်၊ EFSA သည် အိမ်ပုရစ်များ ( ''Acheta domesticus'' ) ၏ ဘေးကင်းမှု အကဲဖြတ်ချက်ကို တစ်အိမ်လုံး ပုရစ်များမှ အေးခဲပြီး အခြောက်လှန်းထားသော ဖော်မြူလာများကို စားသုံးရန် ဘေးကင်းကြောင်း ဖော်ပြထားပါသည်။ &lt;ref&gt;EFSA (17 August 2021): ''[https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/6779 Safety of frozen and dried formulations from whole house crickets (Acheta domesticus) as a Novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283]''. In: EFSA Journal 2021;19(8):6779.&lt;/ref&gt; 2022 ခုနှစ် ဇူလိုင်လ 4 ရက်နေ့တွင်၊ EFSA သည် လူသားစားသုံးမှုအတွက် အနည်းအကျဉ်းနှင့် အအေးခံ ထားသော သန်ကောင်ငယ် ''များ၏'' အေးခဲထားသော အခြောက်ခံဖော်မြူလာများ၏ ဘေးကင်းမှုကို အတည်ပြုသည့် သဘောထားကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;EFSA (4 July 2022): ''[https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/7325 Safety of frozen and freeze-dried formulations of the lesser mealworm (Alphitobius diaperinus larva) as a Novel food pursuant to Regulation (EU) 2015/2283]''. In: EFSA Journal 2022;20(7):7325. doi: https://doi.org/10.2903/j.efsa.2022.7325&lt;/ref&gt;

EFSA ၏ အကဲဖြတ်ပြီးနောက်၊ ဥရောပကော်မရှင်သည် အောက်ဖော်ပြပါ စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များကို EU တွင် အသစ်အဆန်းအစားအစာအဖြစ် ခွင့်ပြုထားသည်။

* ''1 June 2021 တွင် 1 June 2021 ၏ Commission Implementing Regulation (EU) 2021/882'' ဖြင့် ''Tenebrio molitor'' လောက်ကောင်များ (အ ခြောက်ခံပိုးကောင်များ )။ &lt;ref&gt;EU Commission (2 June 2021): ''[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32021R0882&amp;qid=1622617276506 Commission Implementing Regulation (EU) 2021/882 of 1 June 2021 authorising the placing on the market of dried Tenebrio molitor larva as a novel food under Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council, and amending Commission Implementing Regulation (EU) 2017/2470]''.&lt;/ref&gt;
* ''2021 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ 12 ရက်နေ့တွင် ကော်မရှင် အကောင်အထည်ဖော်ရေး စည်းမျဉ်း (EU) 2021/1975'' ဖြင့် အေးခဲထားသော၊ အခြောက်လှန်းပြီး အ မှု န့်ပုံစံများ ( Locusta migratoria ) ( ''Locusta migratoria'' ) ။ &lt;ref&gt;EU Commission (15 November 2021): ''[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32021R1975 Commission Implementing Regulation (EU) 2021/1975 of 12 November 2021 authorising the placing on the market of frozen, dried and powder forms of Locusta migratoria as a novel food under Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council and amending Commission Implementing Regulation (EU) 2017/2470].''&lt;/ref&gt;
* ''2022 ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီလ 10 ရက်နေ့ 2022 တွင် ကော်မရှင် အကောင်အထည်ဖော်ရေး စည်းမျဉ်း (EU) 2022/188'' ဖြင့် အေးခဲထားသော၊ အခြောက်လှန်းပြီး အမှုန့်ပြုလုပ်ထားသော အိမ်ပုရစ် ပုံစံများ ( ''Acheta domesticus'' )။ &lt;ref&gt;EU Commission (11 February 2022): ''[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32022R0188 Commission Implementing Regulation (EU) 2022/188 of 10 February 2022 authorising the placing on the market of frozen, dried and powder forms of Acheta domesticus as a novel food under Regulation (EU) 2015/2283 of the European Parliament and of the Council, and amending Commission Implementing Regulation (EU) 2017/2470].''&lt;/ref&gt;
* ''2023 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ 5 ရက်နေ့ တွင် ကော်မရှင် အကောင်အထည်ဖော်ရေး စည်းမျဉ်း (EU) 2023/58'' ဖြင့် သေးငယ်သော ပိုးကောင်ငယ် ( ''Alphitobius diaperinus'' ) ၏ အေးခဲထားသော၊ ငါးပိ၊ အခြောက်နှင့် အမှုန့်ပုံစံများ။ &lt;ref name=&quot;eu-com-2023-58&quot;&gt;EU Commission (6 January 2023): ''[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32023R0058 Commission Implementing Regulation (EU) 2023/58 of 5 January 2023 authorising the placing on the market of the frozen, paste, dried and powder forms of Alphitobius diaperinus larvae (lesser mealworm) as a novel food and amending Implementing Regulation (EU) 2017/2470]''.&lt;/ref&gt;

=== ဆွစ်ဇာလန် ===
2017 ခုနှစ် မေလ 1 ရက်နေ့တွင် [[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ|ဆွစ်ဇာလန်မှ]] အောက်ပါ အင်းဆက်မျိုးစိတ်များကို အစားအစာအဖြစ် အတည်ပြုခဲ့သည်- &lt;ref&gt;Bundesamt für Lebensmittelsicherheit und Veterinärwesen (2017-04-28): [https://www.blv.admin.ch/blv/de/home/lebensmittel-und-ernaehrung/lebensmittelsicherheit/einzelne-lebensmittel/insekten.html#-399311545 &quot;Insects as food&quot;] (German only)&lt;/ref&gt;

* အိမ်ပုရစ် ( ''Acheta domesticus'' )
* ဥရောပကျိုင်း ( ''Locusta migratoria'' )
* Mealworms (သားလောင်းကဲ့သို့ ''Tenebrio molitor'' )

အချို့သောအခြေအနေများတွင်၊ ဤအရာများကို စားသုံးသူများအား လုံးလုံး၊ ကြေညက်အောင်ပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အစားအသောက်ထုတ်ကုန်များတွင် စီမံဆောင်ရွက်ပေးခြင်းတို့ကို ကမ်းလှမ်းနိုင်ပါသည်။

=== ယူကေ ===
[[ဘရက်ဇစ်|Brexit]] အကူးအပြောင်းကာလပြီးနောက်၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]] တွင် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်ပိုးမွှားများနှင့်ပတ်သက်သည့် စည်းမျဉ်းကို 2021 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ 21 ရက်နေ့တွင် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး တရားဝင်ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဈေးကွက်အတွင်း ရောင်းချနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။{{Citation needed|date=February 2023}} ဈေးကွက်တွင်ရှိခဲ့သော အင်းဆက်ပိုးမွှားစားနပ်ရိက္ခာပစ္စည်းများကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရမည်ဖြစ်ပါသည်။ အင်းဆက် အစားအစာ ထုတ်ကုန်များကို Food Standards Agency (FSA) မှ အသစ်အဆန်း အစားအစာ ခွင့်ပြုချက် လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ခွင့်ပြုချက် ရရှိရမည်။ &lt;ref&gt;Food Manufacture (4 November 2021): ''[https://www.foodmanufacture.co.uk/Expertise/Legal/What-is-the-legal-status-of-insects-in-the-UK Edible insects left in legal limbo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130214400/https://www.foodmanufacture.co.uk/Expertise/Legal/What-is-the-legal-status-of-insects-in-the-UK |date=30 November 2021 }}''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Vice World News (28 October 2021): ''[https://www.vice.com/en/article/v7dgmy/edible-insects-that-could-help-stop-climate-change-are-banned-from-major-climate-summit Edible Insects That Could Help Stop Climate Change Are Banned From Major Climate Summit]''.&lt;/ref&gt; ဖေဖော်ဝါရီ 2022 တွင် UK အင်းဆက်စက်မှုလုပ်ငန်းအသင်း ''Woven Network CIC သည်'' အိမ်ပုရစ်များ ( ''Acheta domesticus'' ) ကို FSA သို့ အသစ်အဆန်းအစားအစာအဖြစ် ခွင့်ပြုချက်အတွက် ပထမဆုံးစာရွက်စာတမ်းကို တင်သွင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;Food Navigator/Oliver Morrison (2 February 2022): ''[https://www.foodnavigator.com/Article/2022/02/03/a-major-milestone-for-the-uk-edible-insect-sector-uk-edible-insect-makers-hope-for-novel-food-approval-by-2023 &quot;A major milestone for the UK edible insect sector&quot;: UK edible insect makers hope for Novel Food approval by 2023]''.&lt;/ref&gt;

=== အမေရိကန်နှင့် ကနေဒါ ===
USA နှင့် Canada တွင် လူတို့စားသုံးရန် အင်းဆက်ပိုးမွှားများကို အသစ်အဆန်းအစားအစာအဖြစ် မခွဲခြားဘဲ တင်သွင်းရောင်းချခြင်းကို ခွင့်မပြုပါ။{{Citation needed|date=February 2023}} US တွင် အင်းဆက်အစားအစာ ထုတ်ကုန်များသည် FDA စံနှုန်းများနှင့် အစားအသောက်တံဆိပ်ကပ်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများ ( [[ဓာတ်မတည့်ခြင်း|ဓာတ်မတည့်မှု]] အန္တရာယ် တံဆိပ်ကပ်ခြင်းအပါအဝင်) ကို လိုက်နာရမည်ဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;Mariod, Abdalbasit Adam (2020): ''The Legislative Status of Edible Insects in the World''. In: Mariod A.A. (eds) African Edible Insects As Alternative Source of Food, Oil, Protein and Bioactive Components. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-32952-5_9.&lt;/ref&gt;

Federal Food, Drug, and Cosmetic Act (FD&amp;amp;amp;C Act) တွင် FDA က &quot;အစားအစာ&quot; ဆိုသည်မှာ (၁) လူ သို့မဟုတ် အခြားတိရစ္ဆာန်များအတွက် အစားအသောက်အတွက် အသုံးပြုသည့် ဆောင်းပါးများ၊ (၂) [[ချူးအင်းဂမ်း|ပီကေ]] ၊ နှင့် (၃)၊ ) ဤဆောင်းပါး၏ အစိတ်အပိုင်းများအတွက် အသုံးပြုသည့် ဆောင်းပါးများ။&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://legcounsel.house.gov/Comps/Federal%20Food,%20Drug,%20And%20Cosmetic%20Act.pdf|title=Federal Food, Drug, and Cosmetic Act|page=2|archivedate=24 April 2020|access-date=25 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200424095237/https://legcounsel.house.gov/Comps/Federal%20Food,%20Drug,%20And%20Cosmetic%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် အင်းဆက်ပိုးမွှားများသည် အဆိုပါအမျိုးအစားအောက်တွင် ကျရောက်နေသဖြင့် ၎င်းတို့သည် ဘေးကင်းရန် လိုအပ်ပြီး အန္တရာယ်မကင်းသည့် ထပ်လောင်းအဆိပ်ဖြစ်စေသော သို့မဟုတ် ဖျက်နိုင်သော အရာများကို မခံနိုင်ပါ။ ပြောကြားထားသည့်ပစ္စည်းများကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ထုပ်ပိုးခြင်း သို့မဟုတ် သန့်ရှင်းသောအခြေအနေအောက်တွင် သိမ်းဆည်းထားခြင်းမျိုးမဖြစ်နိုင်ဘဲ လက်ရှိ ကောင်းမွန်သောကုန်ထုတ်လုပ်မှုအလေ့အကျင့် (GMP)၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း/စီမံဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ထုပ်ပိုးခြင်း သို့မဟုတ် လူစားနပ်ရိက္ခာများကို ကိုင်ဆောင်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများနှင့်အညီ ထုတ်လုပ်ရမည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://legcounsel.house.gov/Comps/Federal%20Food,%20Drug,%20And%20Cosmetic%20Act.pdf|title=Federal Food, Drug, and Cosmetic Act|page=5|access-date=25 May 2023|archive-date=24 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200424095237/https://legcounsel.house.gov/Comps/Federal%20Food,%20Drug,%20And%20Cosmetic%20Act.pdf}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fda.gov/food/current-good-manufacturing-practices-cgmps-food-and-dietary-supplements/food-current-good-manufacturing-practice-modernization-report-2005|title=Food Current Good Manufacturing Practice Modernization Report (2005)|date=30 January 2020|archivedate=2020-04-13}}&lt;/ref&gt; FD&amp;C အက်ဥပဒေတွင် အစားအသောက်တံဆိပ်ကပ်ခြင်းနှင့် ကာကွယ်ရေးထိန်းချုပ်မှုများနှင့်သက်ဆိုင်သည့် လိုအပ်ချက်များလည်း ပါဝင်သည်။ အမေရိကန်ဈေးကွက်အတွက် ၎င်းတို့ထုတ်လုပ်သည့် အစားအစာများသည် ဘေးကင်းလုံခြုံပြီး FD&amp;C အက်ဥပဒေနှင့် FDA ၏ အကောင်အထည်ဖော်မှုစည်းမျဉ်းများကို လိုက်နာရန် လုပ်ငန်းရှင်များတွင် တာဝန်ရှိပါသည်။ &lt;ref name=&quot;van Huis-2013&quot;/&gt;

ကနေဒါတွင် အင်းဆက်များသည် စတိုးဆိုင် သို့မဟုတ် အွန်လိုင်းတွင် ရောင်းချသည့် အခြားအစားအစာများကဲ့သို့ တူညီသောစံနှုန်းများနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များကို လိုက်နာပါသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|last=Government of Canada|first=Canadian Food Inspection Agency|date=2021-09-27|title=Edible insects: what to know before biting into bugs|url=https://inspection.canada.ca/inspect-and-protect/food-safety/edible-insects/eng/1632237657892/1632245370544|archivedate=2023-02-11}}&lt;/ref&gt;

=== စင်္ကာပူ ===
2023 ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူစားနပ်ရိက္ခာအေဂျင်စီ (SFA) မှ 2023 ခုနှစ် ဒုတိယနှစ်ဝက်တွင် လူသားစားသုံးရန်အတွက် ပုရစ်၊ ပိုးကောင်နှင့် နှံကောင်ကဲ့သို့သော အင်းဆက်မျိုးစိတ် 16 မျိုးအား အတည်ပြုခဲ့သည် &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2023-04-07|title=Singapore to approve 16 species of insects like crickets and grasshoppers to be sold as food {{!}} The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/singapore/16-species-of-insects-like-crickets-silkworms-will-receive-sfa-green-light-to-be-sold-as-food|archivedate=2023-04-09|language=en}}&lt;/ref&gt;

အင်းဆက်ပိုးမွှားများ စားသုံးရန်ခွင့်ပြုချက်သည် ရောဂါပိုးမွှားများကိုသတ်ရန် ကုသမှုလုပ်ငန်းစဉ်များအပါအဝင် အစားအသောက်ဘေးကင်းလုံခြုံရေးလိုအပ်ချက်များနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန်နှင့် ပိုးမွှားများကို လုံခြုံစွာထုပ်ပိုးသိမ်းဆည်းထားကြောင်း သေချာစေမည်ဖြစ်သည်။ &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== ပညာ‌ေးအစီအစဉ် ==
ဥရောပ၊ မြောက်အမေရိကနှင့် ဩစတေးလျတို့ကို အဓိကထား၍ စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များ စားသုံးမှုနှင့်ပတ်သက်၍ တစ်ကမ္ဘာလုံးသိရှိစေရန် 2015 ခုနှစ်တွင် ဘယ်လ်ဂျီယံ စွန့်ဦးတီထွင်သူ Chris Derudder မှ အောက်တိုဘာလ 23 ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော World Edible Insect Day ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ပါသည်။ &lt;ref&gt;Edible Bug Farm (2015-10-03): [http://www.ediblebugfarm.com/blog/entoview-with-entomochef/ Interview with Chris Derudder on WEID.]&lt;/ref&gt;

== ကြည့်ပါ။ ==

* အင်းဆက်များကို အစာအဖြစ်
* အင်းဆက်အခြေခံ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် အစာ
* နိုင်ငံအလိုက် စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များစာရင်း

== အောက်ခြေမှတ်စုများ ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်များ ==

* FAO- [http://www.fao.org/edible-insects/en/ အစာအတွက် အင်းဆက်ပိုးမွှားများ]
* ဥရောပအစားအစာ ဘေးကင်းရေး အာဏာပိုင်- [https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/e16082 အစားအစာနှင့် အစာအဖြစ် အင်းဆက်ပိုးမွှားများ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် စားသုံးခြင်းဆိုင်ရာ အန္တရာယ် ပရိုဖိုင်]
* Nova မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် [https://www.pbs.org/video/edible-insects-qlmtas/ &quot;Edible Insects&quot;]

== နောက်ထပ်ဖတ်ရန် ==

* FAO (2021)- ''အစားအစာဘေးကင်းရေးရှုထောင့်မှ စားသုံးနိုင်သော အင်းဆက်များကို ကြည့်ပါ။'' ''စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ကဏ္ဍများအတွက် အခွင့်အလမ်းများ။'' ပါခင်ဗျာ။ doi- https://doi.org/10.4060/cb4094en
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFvan_Huis/Tomberlin2017&quot;&gt;[[အထူး-BookSources/978-9086862962|ဝ၉၇၈-၉၀၈၆၈၆၂၉၆၂]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* 
* &lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFShockley_and_Dossey2014&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780123914538|ဝ၉၇၈၀၁၂၃၉၁၄၅၃၈]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* Calder၊ ဒံယေလ။ ''The Dietitian's Guide to Eating Bugs'' 2013 ebook [https://www.scribd.com/doc/160318509/The-Dietitian-s-Guide-to-Eating-Bugs]   {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160509082921/https://www.scribd.com/doc/160318509/The-Dietitian-s-Guide-to-Eating-Bugs|date=2016-05-09}}
* 
[[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]]</text>
      <sha1>78pdxe2bx6gt37bfaqzjaj8cxhxpv5h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခင်မောင်ရီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>249622</id>
    <revision>
      <id>1062740</id>
      <parentid>1047114</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T03:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23098" sha1="4bwd3i3kn8fbcema85cyixleopxzke8" xml:space="preserve">{{Infobox minister
|honorific-prefix = ဗိုလ်မှူး (ငြိမ်း)&lt;br&gt;[[စည်သူဘွဲ့|စည်သူ]]၊ ဦး
|name        =ခင်မောင်ရီ
|honorific-suffix = 
|image       = 
|alt         = 
|caption     = 

| office= [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]&lt;br&gt; ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
| term_start= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|term_end    = 
|appointer   = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]
|president= [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor = ''ရာထူးစတင်''
|successor  = 
|deputy= ခင်လတ်

|office1 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်
|constituency1 = [[မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်|မင်းဘူးမြို့နယ်]]
|term_start1 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆
|term_end1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|majority1 = ခိုင်လုံမဲ ၃၅၄၂၇ &lt;br&gt;{{small|(၄၉.၅၅ရာခိုင်နှုန်း)}}
|predecessor1 = ဝင်းဝင်း &lt;br&gt;{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} &lt;br&gt;{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}}
|successor1 = ''လစ်လပ်''

|office2 =[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး
|term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|term_end2= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်''
|successor2  = [[ဆန်းဦး]]
|appointer2= အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ
|president2= မင်းအောင်လှိုင် {{small|(ယာယီသမ္မတ)}}
| 1blankname2     = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata2     =  [[ညိုစော]]
|deputy2= ဦးမင်းသူ

|office3 =
|term_start3         = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ  ၂၀၂၁
|term_end3           = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
|president3 = မြင့်ဆွေ (ယာယီ)&lt;br&gt; မင်းအောင်လှိုင် (ယာယီတာဝန်)
|appointer3=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
| 1blankname3     = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]]
| 1namedata3     = မင်းအောင်လှိုင် 
|deputy3= ဦးမင်းမင်းဦး (၂၀၂၁-၂၂) &lt;br&gt; ဦးထွန်းအုံ (၂၀၂၂-၂-၂၃) &lt;br&gt; ဦးမင်းသူ 
| predecessor3=[[အုန်းဝင်း|အုန်းဝင်း]]
|successor3  = ''ကိုယ်တိုင်''


| party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]
| birth_date  = {{b-da|15 February 1965}}
| birth_place = 
| death_date  = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place = 
| nationality = မြန်မာ
| ethnicity   = 
| other_names = 
| known_for   = 
| occupation  = 
| spouse      = 
| children    = 
| alma_mater = 
| allegiance          = {{flag|Myanmar}}
| branch              = {{army|Myanmar}}
| rank                = ဗိုလ်မှူး
| serviceyears    = ၁၉၈၉ -၂၀၀၃
| unit                = 
| commands            = 
| battles             = 
| awards              = [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၂) &lt;br&gt;
စည်သူဘွဲ့ (၂၀၂၆)
}}

'''ဦးခင်မောင်ရီ''' (၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၅ ဖွား) သည် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော သမ္မတရုံး ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်|မင်းဘူးမြို့နယ်]] ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ ထိုရာထူး အဆိုပြုခန့်အပ်ခံရသူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရသစ်၌ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ခု ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အတည်ပြု |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |access-date=2026-04-08 |language=en-US |archive-date=17 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260417034729/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-264720/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-07 |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ရဲ့ အမည်စာရင်းတွေကို လွှတ်တော်မှာတင် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cz901nyjqk2o |access-date=2026-04-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

သူသည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] နှင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]လက်ထက် ၂ခုစလုံးတွင်  [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/pnnytheaangcuwnkii-uukhngmeaangrii-ruraa-mnmaa-khcknnyrenng-puupeng-cheaangrkreasngukktttth|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ရီ ရုရှား-မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေးအသင်းဥက္ကဋ္ဌ ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို လက်ခံတွေ့ဆုံ|work=သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt;  [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]က ထိုရာထူးကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင်  ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အဆိုပါရာထူးတွင် ခန့်အပ်မခံရမီက ဦးခင်မောင်ရီသည် ယင်းဝန်ကြီးဌာနတွင် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်(ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့်သစ်တောရေးရာ) အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/203046|title=အနာဂတ်အတွက် အရန်သတ္တုသိုက်ဧက ၁ သန်းကျော်ချန်ထားဟု အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဆို|work=DVB|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၁၇|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004163707/https://burmese.dvb.no/post/203046|archive-date=4 October 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==

ဦးခင်မောင်ရီသည် ၁၉၈၆ တွင် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ၂၀ဝ၃ ခုနှစ် မတိုင်ခင်အထိ စစ်မှုထမ်းသည်။ ယင်းနောက်  [[သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] သို့ အရပ်သား အရာရှိဘဝ ဖြင့် ကူးပြောင်းလာသည်။ထိုမှ တဆင့် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးပြီး [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတဦးသိန်းစိန်အစိုးရအဖွဲ့]] လက်ထက် တွင် [[မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်း]] ၏ အကြီးအကဲ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.forestdepartment.gov.mm/news/9869|title=ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးဝင်းထွန်းအား အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ညွှန်ကြားရေးမှူးဖြစ်သူ Mr. Winfried F. Wicklein ဦးဆောင်သည့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့မှ လာရောက်တွေ့ဆုံဆွေးနွေး (၂၁-၁-၂၀၁၅)|work=သစ်တောဦးစီးဌာန|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004163717/https://www.forestdepartment.gov.mm/news/9869}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eia-international.org/news/myanmar-juntas-environment-minister-is-hit-with-tough-new-sanctions-by-the-us-treasury/|title=မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးကို အမေရိကန်က ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့|work=EIA|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၁၈ မေ ၂၀၂၁ }}&lt;/ref&gt; သူသည် [[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတဦးထင်ကျော်]] လက်ထက်၊ [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်]] လက်ထက် တို့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန ၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။

== ဝန်ကြီးဘဝ ==

သူ့ကို စစ်ကောင်စီက  စစ်အာဏာသိမ်းပြီး ၁ရက်အကြာ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂ရက်နေ့တွင် သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်ရာထူးမှ နေ၍ ယင်းဝန်ကြီးဌာန ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmaritv.com/news/union-minister-appointment-state-administration-council-issues-order-no-92021|title=UNION MINISTER APPOINTMENT: STATE ADMINISTRATION COUNCIL ISSUES ORDER NO (9/2021)|work=mitv|access-date=2 October 2023|date=3 February 2021 }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၌ [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီး]] အဖြစ် ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။  

== နိုင်ငံရေးဖြတ်သန်းမှု ==
[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မင်းဘူးမဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၊တောင်သူလယ်သမားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီတို့ပါ ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ဦးခင်မောင်ရီသည် မင်းဘူးမြို့နယ်အတွင်း  မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၇၁၅၀၁ မဲ ရှိရာတွင် ၃၅၄၂၇မဲ ဖြင့်  (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၉.၅၅ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&amp;type=page_multiple_photo&amp;code=215&amp;sno=4917&amp;token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215ctitle=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယကထံ တင်ပြခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး အမည်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ တင်ပြချက်ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် သဘောတူညီခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုကာ စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81557 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ ==

[[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]]နိုင်ငံ [[ဆစ်ဒနီမြို့|ဆစ်ဒနီ]]မြို့တွင် နေထိုင်နေသည့် ယွန်းနဒီ မှာ ဦးခင်မောင်ရီ ၏ သမီးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AE/|title=ဦးခင်မောင်ရီ|work=nwayoomyanmar|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၄ မတ် ၂၀၂၁|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004163707/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AE/}}&lt;/ref&gt; 

== အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု ==

၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ နိုင်ငံခြားသားပိုင် ပိုင်ဆိုင်မှုများ ထိန်းချုပ်ရေးဌာနက ဦးခင်မောင်ရီကို စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့ခံ လူပုဂ္ဂိုလ် အထူးစာရင်းထဲ ထည့်သွင်းသည်။  အလားတူ ဥရောပသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကလည်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန် ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးခင်မောင်ရီ ကို အရေးယူပိတ်ဆို့ ကြောင်း ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32021R0998|title=implementing Regulation (EU) No 401/2013 concerning restrictive measures in view of the situation in Myanmar/Burma|work=THE COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION|access-date=2 October 2023|date=21 June 2021 }}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင်  ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန် အစိုးရက ဒဏ်ခတ်အရေးယူသည်။  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/07/03/243759.html|title=စစ်ခေါင်းဆောင် မိသားစုဝင်နှင့် ဆက်စပ်လုပ်ငန်းများကို အမေရိကန် ထပ်တိုးအရေးယူ|work=ဧရာဝတီသတင်း|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၁ }}&lt;/ref&gt;

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==

သူ့ကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ၂၀၂၂ ခုနှစ် ၊ မတ်လ  ၂၇  ရက် တွင် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] အပ်နှင်းသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/gunnthuucheaangbhaimaa-gunnthuucheaangttnchipmaa-khiimngapnng|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း|work=သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|access-date=၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃|date=၂၇ မတ် ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484|access-date=2026-03-02|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား  ==

[[Category:၁၉၆၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]]
&lt;references /&gt;
{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}</text>
      <sha1>4bwd3i3kn8fbcema85cyixleopxzke8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>250207</id>
    <revision>
      <id>1062702</id>
      <parentid>811301</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59432-96</username>
        <id>150583</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1062702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="tvvecd3k5h12v9xzr9k731am15quxza" xml:space="preserve">{{unreferenced}}
'''နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်'''သည် ပါဠိဘာသာ နိဝါန မှ နိဗ္ဗာန် ဆင်းသက်လာ‌သည်။ နိဗ္ဗာန် ဈေးပွဲတော်သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းအစဉ်အလာတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာပြည်နေရာအနှံ့အပြားတွင် ပြုလုပ်သော ထင်ရှားသည့် ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်သည် ဘုရားပွဲများ ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင်း စတုဒိသာမုန့်များ ကုသိုလ်ဖြစ်ကျွေးမွေးခြင်း၊ လျှပ်စစ် ပစ္စည်းများ၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ စက်ဘီးများ၊ စားသောက်ဖွယ်ရာများ၊ လူအသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများ၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းများနှင့် အခြားအသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို မဲနှိုက်၍ လှူဒါန်း ဒါနပြုကြရာ နိဗ္ဗာန် ဈေးပွဲတော်သို့ လာရောက် ကြသူများအား စေတနာအလှူရှင်များက စတုဒိသာမုန့်များဖြင့် လှူဒါန်းဒါနပြုလုပ်ကြသည်။ဘုရားမဲနှိုက်ခြင်းကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ အချို့နေရာများတွင်လည်း တစ်ပါးတည် ကျင်းပကြသည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု]]

{{Myanmar-stub}}</text>
      <sha1>tvvecd3k5h12v9xzr9k731am15quxza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>251930</id>
    <revision>
      <id>1062705</id>
      <parentid>1062667</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1062705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22537" sha1="73xm5y8r9v20lti9nr3y0tsk7b82yk7" xml:space="preserve">{{Short description|၁၇၅၂–၁၇၅၇ ခုနှစ် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကုန်းဘောင်-ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ}}
{{Infobox military conflict
| conflict          = ကုန်းဘောင်–ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ
| partof            = [[မြန်မာ့တပ်မတော် သမိုင်းကြောင်း#ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်ခေတ် စစ်ပွဲများ]]
| image             = Konbaung-hanthawaddy-war-1755-1757.png
| image_size        = 300
| caption           = ကုန်းဘောင်တပ်မတော်၏ အောက်မြန်မာပြည် ကျူးကျော်စစ်ဆင်နွှဲမှု (၁၇၅၅–၁၇၅၇)
| date              = ၂၀ ဧပြီ ၁၇၅၂ – ၆ မေ ၁၇၅၇
| place             = [[အထက်မြန်မာပြည်]] နှင့် [[အောက်မြန်မာပြည်]]
| result            = ကုန်းဘောင်မင်းဆက် က ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;br /&gt;ပြန်လည်ထူထောင်ထားသော ဟံသာဝတီနေပြည်တော် ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။&lt;br /&gt;ကုန်းဘောင်အင်ပါယာသည် အောက်မြန်မာပြည်နှင့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီကျွန်းဆွယ်]]အထိ နယ်မြေသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
| combatant1        = {{flag|Konbaung Dynasty}} ([[ကုန်းဘောင်ခေတ်]])
| combatant2        = [[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|border|23px]] [[ဟံသာဝတီ]] (ပဲခူး)&lt;br /&gt;[[File:Drapeau du régiment de la Compagnie des Indes en 1756.png|20px]] [[ပြင်သစ် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]]
| commander1        = {{flagicon|Konbaung Dynasty}} [[အလောင်းမင်းတရား]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Konbaung Dynasty|war}} [[နောင်တော်ကြီးမင်း]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Konbaung Dynasty|war}} [[ဆင်ဖြူရှင်မင်း]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Konbaung Dynasty|war}} [[မင်းလှမင်းခေါင်ကျော်]]{{KIA}}
| commander2        = [[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|border|23px]] [[ဗညားဒလ]]&lt;br /&gt;[[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|border|23px]] မဟာဥပရာဇာ&lt;br /&gt;[[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|border|23px]] [[တလပန်း (စစ်သူကြီး)|စစ်သူကြီး တလပန်း]]&lt;br /&gt;[[File:Golden Hintar flag of Burma.svg|border|23px]] တောင်ငူငွေခွန်မှူး&lt;br /&gt;{{flagicon|France}} [[စီယာ ဒီ ဘရူနို]]{{KIA}}
| strength1         = ~၅,၀၀၀ (၁၇၅၂)&lt;br /&gt;၂၀,၀၀၀ (၁၇၅၃)&lt;br /&gt;၃၀,၀၀၀+ (၁၇၅၄–၁၇၅၇)
| strength2         = ၁၀,၀၀၀ (၁၇၅၂)&lt;br /&gt;~၇,၀၀၀ (၁၇၅၃)&lt;br /&gt;၂၀,၀၀၀ (၁၇၅၄–၁၇၅၇)
| casualties1       = မသိရ
| casualties2       = မသိရသော်လည်း အကျအဆုံး များပြား
}}

'''ကုန်းဘောင်-ဟံသာဝတီစစ်ပွဲ''' သည် အထက်မြန်မာပြည်ရှိ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]]နှင့် အောက်မြန်မာပြည်တွင် ပြန်လည်ထူထောင်ထားသော [[ဟံသာဝတီ]] (မွန်) နေပြည်တော်တို့အကြား ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၇၅၇ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ပွဲသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗမာ-မွန် စစ်ပွဲများအနက် နောက်ဆုံးစစ်ပွဲဖြစ်ပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင် မွန်လူမျိုးတို့ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သီးခြားအချုပ်အခြာအာဏာဖြင့် ကြီးစိုးခဲ့မှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သော အလှည့်အပြောင်း စစ်ပွဲကြီးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;KonbaungYazawin&quot;&gt;''ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး'' (အစအဆုံး)။&lt;/ref&gt;

== စစ်ပွဲဖြစ်ပွားရသည့် သမိုင်းနောက်ခံ နှင့် အင်းဝကျဆုံးခြင်း ==
၁၈ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် အထက်မြန်မာပြည် အင်းဝနေပြည်တော်ကို ဗဟိုပြုသည့် [[ညောင်ရမ်းခေတ်|ညောင်ရမ်းမင်းဆက် (တောင်ငူမင်းဆက်နှောင်းပိုင်း)]]၏ နှောင်းပိုင်းဘုရင်များသည် အုပ်ချုပ်ရေးညံ့ဖျင်းခြင်း၊ ကသည်းမြင်းသည်များနှင့် တရုတ်ဓားပြများ၏ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လုယက်ခြင်းတို့ကို မကာကွယ်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် အာဏာစက်အလွန်ယိုင်နဲ့နေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lieberman&quot;&gt;Lieberman, Victor B. (1984). ''Burmese Administrative Cycles: An Anarchy and Conquest, c. 1580–1760''. Princeton University Press. pp. 210–215.&lt;/ref&gt; ဤအခြေအနေတွင် မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းရှိ မွန်လူမျိုးများသည် တော်လှန်ပုန်ကန်ကာ ၁၇၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် [[ပဲခူးမြို့|ပဲခူး]]၌ ဟံသာဝတီနေပြည်တော်သစ် (တတိယ ဟံသာဝတီခေတ်) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Harvey&quot;&gt;Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma''. London: Longmans, Green and Co. p. 211.&lt;/ref&gt; ဟံသာဝတီမွန်တပ်မတော်သည် တဖြည်းဖြည်း မြောက်ဘက်သို့ ဆန်တက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ [[၁၇၅၂]] ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် အင်းဝမြို့တော်ကြီးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော [[ဟံသာဝတီရောက်မင်း]]ကို ဖမ်းဆီးကာ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kala&quot;&gt;မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (ညောင်ရမ်းဆက်)။&lt;/ref&gt;

== ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အလောင်းမင်းတရား၏ ပေါ်ပေါက်လာမှု ==
အင်းဝကျဆုံးပြီးနောက် မွန်ဗိုလ်မှူး ဥပရာဇာသည် စစ်ဗျူဟာအရ အမှားအယွင်းပြုကာ မှူးမတ်အချို့နှင့် မွန်တပ်သားအနည်းငယ်ကိုသာ အင်းဝတွင် စောင့်ကြပ်စေခဲ့ပြီး ကျန်ရှိသော ဒေသခံရွာသူကြီးများကို ဟံသာဝတီသို့ သစ္စာခံရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Harvey&quot; /&gt; ထိုစဉ် အင်းဝမြောက်ဘက် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင်အတွင်းရှိ မုဆိုးဖိုရွာ၏ ရွာသူကြီးဖြစ်သော [[အလောင်းမင်းတရား|ဦးအောင်ဇေယျ]] သည် မွန်တို့၏ သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုမှုကို ပြတ်သားစွာ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;MaungMaungTin&quot;&gt;မောင်မောင်တင်၊ ဦး။ (၁၉၆၇)။ ''ကုန်းဘောင်ဆက် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး'' (ပထမတွဲ)။ ရန်ကုန်: လယ်တီမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက်။ စာ-၁၈–၂၅။&lt;/ref&gt;

ဦးအောင်ဇေယျသည် ရွာသူရွာသားများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ကျေးရွာပေါင်း (၄၆) ရွာမှ လူအင်အားများကို စည်းရုံးကာ မုဆိုးဖိုရွာတွင် သစ်တုံးခံတပ် အခိုင်အမာဆောက်လုပ်ပြီး မွန်တို့၏ ကျူးကျော်မှုကို ခုခံရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မိမိကိုယ်ကို ဘုန်းလက်ရုံးနှင့် ပြည့်စုံသော &quot;အလောင်းမင်းတရား&quot; ဟု ဘွဲ့အမည်ခံယူကာ ဧကရာဇ်မင်းအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ကုန်းဘောင်ကုန်းမြေကို အစွဲပြုကာ [[ကုန်းဘောင်မင်းဆက်]] (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၄ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၇၅၂ ခုနှစ်) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Phayre&quot;&gt;Phayre, Sir Arthur P. (1883). ''History of Burma''. London: Trübner &amp; Co. pp. 150–153.&lt;/ref&gt;

== စစ်ပရိယာရ် ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် စစ်ဗျူဟာများ ==
မြန်မာတို့၏ ဘိုးဘေးများနှင့် အလောင်းမင်းတရား ဦးအောင်ဇေယျတို့သည် စစ်ပရိယာရ်နှင့် စစ်မဟာဗျူဟာမြောက် ထောင်ချောက်ဆင်ခြင်း၊ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ခြင်း အတတ်ပညာတို့တွင် အလွန်ကြွယ်ဝပြောင်မြောက်လှသည်။ မုဆိုးဖိုခံတပ်သို့ လာရောက်တိုက်ခိုက်သော ဟံသာဝတီမွန်တပ်များကို တောတောင်ရေမြေ သဘာဝအတားအဆီးများကို အသုံးချကာ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်ခြင်း၊ ရန်သူ့ထောက်လှမ်းရေးနှင့် ရိက္ခာလမ်းကြောင်းများကို ကြိုတင်ဖြတ်တောက်ခြင်းစသည့် စစ်ပရိယာရ်များဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် အပြတ်အသတ် ခြေမှုန်းပြခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ စစ်ရေးခေါင်းဆောင်မှု စွမ်းရည်ထက်မြက်ပုံကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ မြန်မာလူမျိုးခေါင်းဆောင်များနှင့် တပ်သားများ ၎င်း၏အောက်သို့ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်ခိုလှုံလာကြသည်။&lt;ref name=&quot;MaungMaungTin&quot; /&gt;

== စစ်ရေးအလှည့်အပြောင်းနှင့် တောင်ပိုင်းထိုးစစ် ==
[[၁၇၅၃]] ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အလောင်းမင်းတရားသည် ဟံသာဝတီတပ်များ၏ ခံစစ်ကြောင်း အားနည်းချက်ကို စူးစမ်းကာ လျှပ်တပြက် စစ်ဆင်ရေးဖြင့် မွန်တို့လက်အောက်သို့ ကျရောက်နေသော အင်းဝမြို့တော်ဟောင်းကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lieberman&quot; /&gt; [[၁၇၅၄]] ခုနှစ်တွင် မွန်တို့က အင်းဝကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကုန်းရေနှစ်ဖက်ညှပ်၍ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ဆန်တက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အလောင်းမင်းတရားနှင့် ၎င်း၏သားတော်များဖြစ်ကြသည့် နောင်တော်ကြီး၊ ဆင်ဖြူရှင်တို့က ရန်သူ့တပ်ဦးကို ထိန်းချုပ်ကာ အပြန်အလှန် စိတ္တဗေဒစစ်ဆင်ရေးနှင့် ထိုးစစ်ဆင်မှုများဖြင့် အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်ခြေမှုန်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် အထက်မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို ကုန်းဘောင်မင်းဆက်အောက်သို့ အပိုင်သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Phayre&quot; /&gt;

အထက်မြန်မာပြည်တွင် အခြေခိုင်ပြီးနောက် အလောင်းမင်းတရားကြီးသည် &quot;ခံစစ်မှ ထိုးစစ်&quot; သို့ ကူးပြောင်းသည့် စစ်ဗျူဟာအတိုင်း အောက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်မျက်နှာဖွင့်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နှင့် ဟင်္သာတတို့ကို လျင်မြန်စွာ စီးနင်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ [[၁၇၅၅]] ခုနှစ်တွင် ဒဂုံမြို့ကို ဗျူဟာမြောက် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ &quot;ရန်ကုန်&quot; (ရန်ငြိမ်းရာမြေ) ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Harvey&quot; /&gt; ထို့နောက် ပြင်သစ်တို့ နောက်ကွယ်မှ လက်နက်ကူညီနေသည့် မွန်တို့၏ အချက်အချာ ပင်လယ်ထွက်ပေါက် [[သန်လျင်]]ခံတပ်ကို တိုက်ရိုက်မတိုက်ဘဲ ၁၄ လကြာ စိတ်ရှည်စွာ ဝိုင်းရံပိတ်ဆို့ကာ ရိက္ခာဖြတ်တောက်သည့် တိုက်ကွက်ကို သုံးခဲ့ပြီး [[၁၇၅၆]] ခုနှစ်တွင် &quot;ရဲထွန်းတပ်&quot; အသေခံရဲမက်များဖြင့် တက်ရောက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် မွန်တို့၏ ဗဟိုချက်မဖြစ်သော ပဲခူးဟံသာဝတီ မြို့တော်ကြီးကို ဝိုင်းရံကာ စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးပရိယာယ်များကို အကွက်ကျကျ ပေါင်းစပ်လျက် [[၁၇၅၇]] ခုနှစ်၊ မေလတွင် အပြီးသတ် တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;MaungMaungTin&quot; /&gt;

== သမိုင်းဝင် အမွေအနှစ်နှင့် ရလဒ် ==
မုဆိုးဖိုရွာသူကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည် သာမန်အရပ်သားဘဝမှထကာ တိုင်းပြည်အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ဖြစ်နေမှုကို စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး မဟာဗျူဟာမြောက် စည်းလုံးသိမ်းသွင်းခဲ့ပြီး ရွှေဘို၏ သမိုင်းဝင်အမည် (၅) မျိုးဖြစ်သော မုဆိုးဖို၊ ကုန်းဘောင်၊ ရန်ကြီးအောင်၊ အယုဇ္ဈပူရ၊ ရတနာသိင်္ဃ အနက် မူလကုန်းမြေမြင့်ကို အစွဲပြုကာ &quot;ကုန်းဘောင်မင်းဆက်&quot; ကို ထူထောင်ခဲ့သည်။ 

ဤမင်းဆက်သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အင်အားအကြီးဆုံးနှင့် နယ်မြေအကျယ်ပြန့်ဆုံး စစ်အင်ပါယာတစ်ခုဖြစ်သည့် &quot;တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်&quot; အဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ပြီး၊ ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]]လက်ထက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲအထိ နှစ်ပေါင်း ၁၃၃ နှစ်တိုင်တိုင် မြန်မာနိုင်ငံကို အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Lieberman&quot; /&gt;

== စစ်ပွဲအပြီးသတ်ခြင်းနှင့် ရလဒ် ==
၁၆ နှစ်မျှသာ သက်တမ်းရှည်ခဲ့သော ပြန်လည်ထူထောင်ထားသည့် ဟံသာဝတီတောင်ပိုင်းနိုင်ငံတော်သည် ၁၇၅၇ ခုနှစ် မေလတွင် ၎င်း၏မြို့တော် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ကို ကုန်းဘောင်တပ်များက သိမ်းပိုက်ဖျက်ဆီးလိုက်ပြီးနောက် အပြီးသတ် ပျက်သုဉ်းသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;KonbaungYazawin&quot;/&gt; ပြန့်ကျဲသွားသော မွန်တော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် တနင်္သာရီကျွန်းဆွယ် (ယနေ့ မွန်ပြည်နယ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး) ဘက်သို့ ဆုတ်ခွာကာ ပြောက်ကျားစစ်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသော်လည်း ကုန်းဘောင်တပ်မတော်က ဆက်လက်နှိမ်နင်းခဲ့သဖြင့် ၁၇၆၅ ခုနှစ်တွင် တစ်ခွင်လုံးကို ကုန်းဘောင်အင်ပါယာအောက် သွတ်သွင်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Encyclopaedia&quot;/&gt;

ဤစစ်ပွဲသည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပြတ်ပြတ်သားသား အောင်နိုင်ခဲ့သော စစ်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စစ်ပွဲအပြီးတွင် မြောက်ဘက်မှ ဗမာလူမျိုးအများအပြားသည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် လူမျိုးအချင်းချင်း ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်းတို့ကြောင့် မွန်လူဦးရေသည် အောက်မြန်မာပြည်တွင် လူနည်းစုအဆင့်သို့ တဖြည်းဖြည်း လျော့ကျသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NyoMya&quot;/&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

== အခြားကြည့်ရန် ==
* [[အလောင်းမင်းတရား]]
* [[မွန်-ဗမာ စစ်ပွဲများ]]
* [[ရန်ကုန်သမိုင်း]]

{{ကုန်းဘောင်ခေတ်}}

[[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်သော စစ်ပွဲများ]]
[[Category:၁၈ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>73xm5y8r9v20lti9nr3y0tsk7b82yk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ညွန့်ဝင်းဆွေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>258157</id>
    <revision>
      <id>1062765</id>
      <parentid>1053571</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18492" sha1="6tpsw248scdhf09j7wp9obtaxg4ifuk" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]&lt;br&gt; [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျကျော်ထင်]]
| name                = ညွန့်ဝင်းဆွေ
| honorific_suffix    = 
| image               = 
| image_size          = 
| image_upright       = 
| smallimage          = &lt;!--If this is specified, &quot;image&quot; should not be.--&gt;
| smallimage_alt      = 
| alt                 = 
| caption             = 
| order               = 

| office             = [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး]]
|deputy = ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ
| termstart        = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
| termend           = ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆
|appointer= [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]
| 1blankname         = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]]
| 1namedata         = [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor        = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]
| successor         = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]

| office1              = [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
| status1              = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
| term_start1          = ဧပြီ ၂၀၂၃
| term_end1            = မတ် ၂၀၂၆
| leader1              = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor1         = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] ခင်လှိုင် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/586232|title=စစ်ကောင်စီတပ်တွင်း ထိပ်ပိုင်းအရာရှိအချို့ကို အနားပေး၊ ရာထူးတိုး၊ နေရာပြောင်းအလဲလုပ်|work=DVB|access-date=၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date= ၁ ဧပြီ ၂၀၂၃ }}&lt;/ref&gt; 
| successor1           = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://staging-burmese.dvb.no/post/749270|title=စစ်ခေါင်းဆောင်က တိုင်းမှူးများကို ရာထူးတိုး အပြောင်းအလဲလုပ်|work=DVB|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၇ မတ် ၂၀၂၆}}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;
| office2             = [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး
| status2             = &lt;!--If this is specified, overrides Incumbent.--&gt;
| term_start2         = ဇွန် ၂၀၂၀
| term_end2           = ဧပြီ ၂၀၂၃
| leader2             = [[မင်းအောင်လှိုင်]]
| predecessor2        = ဗိုလ်ချုပ် [[သက်ပုံ]]
| successor2          = ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဟိန်း
| pronunciation       = 
| birth_name          = 
| birth_date          = {{Birth year and age|1972}}
| birth_place         = 
| death_date          = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| death_place         = 
| death_cause         = 
| resting_place       = 
| resting_place_coordinates = 
| citizenship         = 
| nationality         = မြန်မာ
| party               = 
| height              = &lt;!-- &quot;X cm&quot;, &quot;X m&quot;  or &quot;X ft Y in&quot; plus optional reference (conversions are automatic) --&gt;
| spouse              = ဒေါ်မို့မို့စိုး
| relations           = 
| children            = သား ၁ဦး၊ သမီး ၁ဦး
| mother              = စမ်းမြင့်
| father              = သိမ်းဆွေ
| relatives           = 
| residence           = 
| alma_mater          =စစ်တက္ကသိုလ် (အပတ်စဉ် ၃၆) 
| occupation          = 
| profession          = 
| known_for           = 
| salary              = 
| net_worth           = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| cabinet             = 
| committees          = 
| portfolio           = 
| awards              = &lt;!-- For civilian awards - appears as &quot;Awards&quot; if |mawards= is not set --&gt;
| signature           = 
| signature_alt       = 
| website             = &lt;!--Military service--&gt;
| nickname            = 
| allegiance          = {{flag|Myanmar}}
| branch              = {{army|Myanmar}}
| serviceyears        =၁၉၉၁ - လက်ရှိ 
| rank                = [[ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး]]
| unit                = 
| commands            = [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
| battles             = 
| mawards             = &lt;!-- for military awards - appears as &quot;Awards&quot; if |awards= is not set --&gt;
}}

ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး '''ညွန့်ဝင်းဆွေ''' (၁၉၇၂ မွေးဖွား) (ကြည်း ၂၅၉၈၂) သည် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-07 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;၎င်းသည် တပ်မတော် တွင်  [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး အဖြစ်  တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။

== ငယ်ဘဝ ==
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ သည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသိမ်းဆွေ (ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ၊ ထွေအုပ် )( ငြိမ်း ) နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ  ဒေါ်စမ်းမြင့်  အထက်တန်းပြ (ငြိမ်း) တို့မှ မွေးဖွားသည်။၁၉၈၈ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ် (၃၆) သို့ တက်ရောက်သည်။ ပြန်တမ်းဝင်အမှတ် ကြည်း ၂၅၉၈၂ ဖြင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းကစပြီး [[တပ်မတော်]]တွင် စတင် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။

== စစ်မှုထမ်းဘဝ ==
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ သည် တပ်မတော်တွင် ဒုဗိုလ်ဘဝ ဖြင့် စတင်၍ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီးနောက် လုပ်သက် ၂၇ နှစ် အကြာတွင် ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးကာ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ထိ ရာထူးအပ်နှင်းခံရသည်။    

၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့ တွင် [[တပ်မတော်ဆေးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ၂၀၂၀ပြည့် နှစ် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့အထိ  တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။

သူသည် ထိုမှ နေ၍ [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး တာဝန်ပေးခံရသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.dvb.no/post/383465|title=အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်က COVID-19 ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းများ လှူဒါန်း|work=DVB|access-date=၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၀ }}&lt;/ref&gt; ၃လ ခန့်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်လိုက်ရပြီး   ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ် ပြောင်းလဲ ခန့်အပ်ခံရသည်။  &lt;ref&gt;{{Cite web |last=KyawThu |date=2020-07-01 |title=Myanmar Military Makes Major Reshuffle |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-makes-major-reshuffle.html |access-date=2023-02-18 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းအချိန်ကာလ ==
[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခံရပြီး]]နောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တိုင်း တိုင်းမှူးဖြစ်သော ညွန့်ဝင်းဆွေအား အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကို အပ်နှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-07-21 |title=Myanmar: Junta Tribunals Impose 65 Death Sentences |url=https://www.hrw.org/news/2021/07/21/myanmar-junta-tribunals-impose-65-death-sentences |access-date=2023-02-18 |website=Human Rights Watch |language=en}}&lt;/ref&gt; ညွန့်ဝင်းဆွေသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[လှိုင်သာယာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် စစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့အား ဦးဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-12-02 |title=Myanmar: Protesters Targeted in March Massacre |url=https://www.hrw.org/news/2021/12/02/myanmar-protesters-targeted-march-massacre |access-date=2023-02-22 |website=Human Rights Watch |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥရောပသမဂ္ဂ၊ ဆွစ်ဇာလန်နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့က ညွန့်ဝင်းဆွေအား လူ့အခွင့်အရေးဖောက်ဖျက်မှုနှင့် အရပ်သားများအပေါ် ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nyunt Win Swe |url=https://www.opensanctions.org/entities/NK-nFRCYQ4ACeipxP5DJiAM6Z/ |access-date=2023-02-18 |website=Open Santions |date=8 November 2022 |language=en |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114191805/https://www.opensanctions.org/entities/NK-nFRCYQ4ACeipxP5DJiAM6Z/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Canada |first=Global Affairs |date=2023-01-31 |title=Backgrounder – Additional sanctions for Myanmar |url=https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2023/01/backgrounder--additional-sanctions.html |access-date=2023-02-18 |website=www.canada.ca |archive-url=https://web.archive.org/web/20260512024820/https://www.canada.ca/en/global-affairs/news/2023/01/backgrounder--additional-sanctions.html |archive-date=12 May 2026 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

သူသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရပြီးနောက် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ တွင် ၎င်းသည် တပ်မတော် အရန်အင်အားသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။၎င်းနေရာသို့  ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့် ရာထူးတိုးသွားသော [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ်စိုးလှိုင် က ဆက်ခံခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2023-04-01 |title=Myanmar Junta Sacks Commander After Heavy Casualties in Karen State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-sacks-commander-after-heavy-casualties-in-karen-state.html |access-date=2023-04-03 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ၂၀၂၆ ==
သမ္မတ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]အဖွဲ့ တွင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့မှစ၍   [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ထိုရာထူးမှ အနားပေးကာ စစ်ဘက်မူလတာဝန်များ ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-13 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-09-17 |title=ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေကို စစ်ဘက်ပြန်ပို့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးနဲ့ အစားထိုး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B2%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8-%E1%80%8A%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%9D/ |access-date=2026-09-17 |work=New Day Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ရရှိခဲ့သောဘွဲ့ ==
၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/32970|title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ၊အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၁၁ / ၂၀၂၂ ၊ စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|work=MWD Webportal|access-date=၁၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၁၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂ }}&lt;/ref&gt; 

== မိသားစုဘဝ ==
သူသည် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ် မို့မို့စိုး နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး မောင်စိုးသီဟဆွေ နှင့် မစိုးသီရိဆွေ ဆိုသည့် သားသမီး ၂ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။

== ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် ==

* [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]]
* [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]
* [[တပ်မတော်]]

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

{{lifetime|၁၉၇၂|}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}
[[Category:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]]
[[ကဏ္ဍ:၁၉၇၂ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]]</text>
      <sha1>6tpsw248scdhf09j7wp9obtaxg4ifuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jmdg 319</title>
    <ns>3</ns>
    <id>259924</id>
    <revision>
      <id>1062703</id>
      <parentid>839976</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>9662</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KLTNRR]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jmdg 319]] သို့ Cabayiက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/KLTNRR|KLTNRR]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Jmdg 319|Jmdg 319]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>839976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8536" sha1="kmf8qpl72dlh5p3jdpomdzf5hwvgxq0" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် KLTNRR ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၀၈၊ ၂၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC)</text>
      <sha1>kmf8qpl72dlh5p3jdpomdzf5hwvgxq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆမေးနီးယား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266104</id>
    <revision>
      <id>1062757</id>
      <parentid>1036647</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T07:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6133" sha1="0qgbu14dd0hz34ktus1txixfqhgeth9" xml:space="preserve">{{Short description|ပဲမျိုးစုတစ်ခု}}
{{Automatic taxobox
|image = Samanea-saman.jpg
|image_caption = [[သင်္ဘောကုက္ကို]]ပင်
|taxon = ဆမေးနီးယား
|authority = ဂျော့ဘဲန်သမ်([[:en:George Bentham|Benth.]])၊ အယ်လမာဒရူးမယ်ရယ်([[:en:Elmer Drew Merrill|Merr.]]) (1916)
}}
'''ဆမေးနီးယား'''('''Samanea''') သည် ပဲမျိုးနွယ်ဖြစ်သည့် [[ဖယ်ဘေးစီး]]မျိုးရင်းတွင်ရှိသော ပန်းပွင့်သော အပင်မျိုးစု (Genus) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အပူပိုင်းအမေရိက ([[ဘလိဇ်]]မှ [[ပါရာဂွေး]]အထိ) ဇာတိ နှင့် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းရှိ [[ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ]] ဇာတိဖြစ်သော သစ်ပင်မျိုးစိတ် လေးမျိုးပါဝင်သည်။ အပူပိုင်းဒေသ စိုစွတ်သော အမြဲစိမ်းတောများနှင့် ရာသီအလိုက် ခြောက်သွေ့သော ရွက်ကြွေတောများ၊ သစ်တောများ(woodland)နှင့် သစ်တောရော (၁၀-၄၀ရာခိုင်နှုန်းအထိ သစ်ပင်နှင့်ချုံပုတ်များရှိနိုင်သော&lt;ref&gt;{{cite web
|url=https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/wooded-grasslands
|title=Wooded Grasslands - an overview | ScienceDirect Topics
|website=www.sciencedirect.com
|language=en
|access-date=2025-02-02
|url-status=live
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220722143841/https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/wooded-grasslands
|archivedate=2022-07-22
}}&lt;/ref&gt;) မြက်ခင်းပြင်များ(wooded grassland)တွင် ၎င်းမျိုးစိတ်ဝင်အပင်များ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်။&lt;ref name=powo&gt;{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:295968-2 |title=''Samanea'' (Benth.) Merr. |date=2023 |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=19 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221021070221/https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:295968-2 |archive-date=21 October 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် မိသားစုခွဲ ဆစ်ဇယ်ပင်နီယွိုက်ဒီး (Caesalpinioideae) ၏ မီမိုးဆွိုက်အုပ်စု (Mimosoid clade)မှ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;6subfamilies&quot;&gt;{{cite journal | author = The Legume Phylogeny Working Group (LPWG). | year = 2017 | title = A new subfamily classification of the Leguminosae based on a taxonomically comprehensive phylogeny | url = https://archive.org/details/taxon_2017-02_66_1/page/44 | journal = [[Taxon (journal)|Taxon]] | volume = 66 | issue = 1 | pages = 44–77 | doi = 10.12705/661.3| doi-access = free | hdl = 10568/90658 | hdl-access = free }}&lt;/ref&gt; ဤမျိုးစု၏ အခြေခံမျိုးစိတ်မှာ တောင်အမေရိကဇာတိဖြစ်သည့် [[သင်္ဘောကုက္ကို]] (Samanea saman) ဖြစ်သည်။

== အမည်ဆင်းသက်လာပုံ ==

အလက်ဇန္ဒားဖွန်ဟုန်းဘို့(Alexander von Humboldt)မှ ၁၇၉၉-ခုနှစ်တွင် [[ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ]]၊ မာရခိုင်းမြို့ (Maracay)အနီး စပိန်ဘာသာအားဖြင့် ဇာမန်း (zamang)ဟုခေါ်သော ဧရာမ[[သင်္ဘောကုက္ကို]]ပင်ကြီးကို မြင်တွေ့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;The Leguminosae&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=von Humboldt |first1=Alexander |author-link=Alexander von Humboldt|last2=Bonpland |first2=Aimé |author-link2=Aimé Bonpland |year=1815 |title= Reise in die Aequinoctial-Gegenden des neuen Continents |url=https://books.google.com/books?id=Z0YJAAAAQAAJ |volume=3 |location=Stuttgart and Tübingen, Germany |publisher=J.G. Cotta}}&lt;/ref&gt; ၎င်းအပင်၏အင်္ဂလိပ်အမည် ဆာမန်(saman)မှတစ်ဆင့် ဆမေးနီးယား ဟူသောမျိုးစုအမည် ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;The Leguminosae&quot;&gt;{{cite book |last1=Allen |first1=O. N. |last2=Allen |first2=Ethel K. |author-link2=Ethel K. Allen |title=The Leguminosae, a source book of characteristics, uses, and nodulation |date=1981 |publisher=University of Wisconsin Press |location=Madison, Wisconsin, USA |isbn=978-0-299-08400-4 |pages=590 |url=https://books.google.com/books?id=6gUXRNc6sDoC&amp;dq=samanea+zamang&amp;pg=PA590}}&lt;/ref&gt;

== မျိုးစိတ်များ ==
ကမ္ဘာ့အပင်များအွန်လိုင်းဒေတာဘေ့စ် (Plants of the World Online သို့မဟုတ် POWO)မှတ်တမ်းအရ အောက်ပါမျိုးစိတ်တို့သည် ဤမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်။&lt;ref name=powo/&gt;
* ''Samanea guineensis'' &lt;small&gt;(G.C.C.Gilbert &amp; Boutique) Brenan &amp; Brummitt&lt;/small&gt;
* ''Samanea inopinata'' &lt;small&gt;(Harms) Barneby &amp; J.W.Grimes&lt;/small&gt;
* ''[[သင်္ဘောကုက္ကို]]'' (''Samanea saman'') &lt;small&gt;(Jacq.) Merr.&lt;/small&gt;
* ''Samanea tubulosa'' &lt;small&gt;(Benth.) Barneby &amp; J.W.Grimes&lt;/small&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဖယ်ဘေးစီး]]

{{Biology-stub}}</text>
      <sha1>0qgbu14dd0hz34ktus1txixfqhgeth9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ချင်း စစ်မြေပြင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>270482</id>
    <revision>
      <id>1062745</id>
      <parentid>1056242</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T04:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89121" sha1="ff93h62fa8ijrm7cy6hod8wuswx6lrq" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=ချင်းဒေသစစ်မြေပြင်|partof=[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]  |image=Chin_State_in_Myanmar.svg|image_size=250 px|caption=မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်ပြ မြေပုံ|date= ဧပြီလ ၂၀၂၁ - လက်ရှိ

|place= {{flag|Chin State}}, မြန်မာနိုင်ငံ|territory= [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]မှ [[ချင်းပြည်]] (Chinland) အုပ်ချုပ်မှုကြေညာခဲ့။ &lt;ref&gt;https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240302150316/https://myind.net/Home/viewArticle/chinese-backed-rebels-in-myanmar-declare-new-country-on-indias-eastern-border|date=2 March 2024}}&lt;/ref&gt;|status=	ဖြစ်ပွားနေဆဲ
|combatant1={{flagicon image|Flag of the Myanmar Armed Forces.svg}} [[တပ်မတော်]]
* {{army|MYA}}
** {{flagicon image|Mm-north-western-rmc.svg}} [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]
*{{flagicon image|Air_Force_Ensign_of_Myanmar.svg}} [[တပ်မတော် (လေ)]]
* {{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]]
ပြည်သူ့စစ်
*{{flagicon image|Flag_of_Zomi_Re-unification_Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]

|combatant2=
*{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] 
*{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]
*{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]
*{{flagicon image|PDF Zoland Flag.jpg}} PDF-Zoland
*{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[အာရက္ခတပ်တော်]]
*{{flagicon image|Flag of the Anti-fascist Internationalist Front.jpg}} [[ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး နိုင်ငံတကာတပ်ဦး]]|strength1=6+ infantry battalions in the State &lt;ref&gt;{{cite web |title=Military Command structure in Chin State |url=https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |website=Chin Human Rights Organization |access-date=2023-08-06 |archive-date=2022-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708132426/https://www.chinhumanrights.org/wp-content/uploads/2009/02/Chin-Human-Rights-Organizaiton-1.mp4?_=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; and other deployed troops|strength2=10,000 (CDF and CNF only){{sfn|Ye Myo Hein|2022|page=41}}|casualties1=900+ killed and several wounded&lt;sup&gt; ''as of July 2022''&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;BNI 900&quot;&gt;{{cite web |title=Over 900 Myanmar junta soldiers killed in battles in Chin and Sagaing over six months |url=https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months |website=BNI Online|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231106134609/https://www.bnionline.net/en/news/over-900-myanmar-junta-soldiers-killed-battles-chin-and-sagaing-over-six-months|archivedate=6 November 2023}}&lt;/ref&gt;|casualties2=53 killed and several wounded&lt;sup&gt; ''as of July 2022''&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;BNI 900&quot; /&gt;|campaignbox={{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}}}}'''ချင်း စစ်မြေပြင်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း [[ချင်းပြည်နယ်]]နှင့် ယင်းနှင့်ထိစပ်နေသော ဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ]]ကို ခြုံငုံဖော်ပြသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်။ ဤပဋိပက္ခများသည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သည့် ပြည်သူလူထု၏ ခုခံတော်လှန်မှုနှင့်အတူ စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်ကုန်ပိုင်းနှင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။

== နောက်ခံသမိုင်း ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]က အရပ်သားအစိုးရကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|ဆန္ဒပြမှုများ]] ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ အကြမ်းဖက် နှိမ်နင်းမှုများကြောင့် ပြည်သူလူထု၏ လက်နက်ကိုင် ခုခံတော်လှန်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ချင်းပြည်နယ်သည် ထိုလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး၏ အစောဆုံးနှင့် အပြင်းထန်ဆုံး ဖြစ်ပွားရာဒေသများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။

သမိုင်းကြောင်းအရ၊ ချင်းပြည်နယ်သည် [[ဗမာလူမျိုး]]က ဦးဆောင်သော အစိုးရအပေါ် မကျေနပ်မှုများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် လိုလားမှုများ ရှိခဲ့ဖူးသည်။ [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း|၁၉၈၈ ခုနှစ် အရေးတော်ပုံ]]နောက်ပိုင်းတွင်လည်း စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ်အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်ပိုင်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ခုခံတော်လှန်မှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်ကာ ဒေသခံပြည်သူလူထု အများအပြား ပါဝင်လာခဲ့သည်။

== အကျိုးဆက်များ ==
ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}&lt;/ref&gt;

== ခုခံတော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းများ ==
ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ရန် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အဓိက ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်-

=== ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး/တပ်မတော် ===
{{Main article|ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}}
ချင်းပြည်နယ်၏ သက်တမ်းအရင့်ဆုံး လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပြီး စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]နှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ CNF/A သည် ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (CDFs) ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနှင့် စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းတို့တွင် အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။  

၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (CNF) သည် မင်းတပ်မြို့နယ်၌ စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုကို ရှုတ်ချခဲ့သည်။ ထို့နောက် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် CNF သည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) နှင့် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်တွင် အပြန်အလှန်အသိအမှတ်ပြုမှုနှင့် လေးစားမှုဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တော်လှန်ရေး၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ် ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် တန်းတူရေးအခြေခံဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|title=ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529043824/https://www.springsprouts.info/stakeholders/cnf|archivedate=၂၉ မေ ၂၀၂၅|accessdate=29 May 205|publisher=Spring Sprouts}}&lt;/ref&gt; 

=== ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Chinland Defense Force - CDFs) ===
{{Main article|ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}}
၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် ချင်းပြည်နယ်၏ မြို့နယ်အသီးသီး (ဥပမာ- မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ဖလမ်း၊ တီးတိန်၊ ဟားခါး စသည်ဖြင့်) တွင် ဒေသခံပြည်သူများက ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြို့နယ်၊ ဒေသအခြေပြု ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည်။ CDFs တပ်ဖွဲ့များသည် တစ်မြို့နယ်စီ သီးခြားဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း နယ်မြေအလိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် အစပိုင်းတွင် အမဲလိုက်သေနတ်များနှင့် လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့်သာ တပ်ဆင်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးများပါ ပိုင်ဆိုင်လာခဲ့ကြသည်။ 

=== ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) ===
{{Main article|ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့}}
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော အင်အားကြီးမားသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ချင်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းဒေသများ၊ အထူးသဖြင့် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ကလေးမြို့|ကလေး-]]ဖလမ်းလမ်း တစ်လျှောက်တို့တွင် အဓိကလှုပ်ရှားပြီး အခြားသော ဒေသခံကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စစ်ကောင်စီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။  

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ချင်းဒေသတော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ
!စဉ်
!နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စည်း
!တပ်ဖွဲ့
!ချင်းမျိုးနွယ်စု ကိုယ်စားပြုမှု
!နယ်မြေ
|-
|၁။
|Zotung Federal Council
|CDF-Zotung
|[[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]မျိုးနွယ်စု
|ဇိုတုန်နယ်မြေ
|-
|၂။
|
|CDF-Matupi
|[[မတူလူမျိုး|မတူ]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၃။
|
|CDF-Kalay-Gabaw-Gangaw
|
|
|-
|၄။ 
|CDF-Hakha Central Council
|CDF-Hakha 
|ဟားခါး[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၅။
|Thantlang Council
|CDF-Thangtlang
|ထန်တလန်[[လိုင်လူမျိုး|လိုင်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၆။
|Lautu Regional People Administration
|CDF-Lautu
|[[လောက်သူဘာသာစကား|လောက်တူ]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၇။
|Zopheiram Council
|CDF-Zophei
|[[ဇိုဖေဘာသာစကား|ဇိုဖေ]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၈။
|Maraland Council
|CDF-Mara
|မရာမျိုးနွယ်စု
|
|-
|၉။
|Paletwa Council
|CDF-Paletwa
|ခူမီး/ခမီးမျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၀။
|Mindat Council
|CDF-Mindat
|[[ချိုးလူမျိုး|ချိုး]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၁။
|Senthang Central Council
|CDF-Senthang
|[[ဆဲန်ထန်ဘာသာစကား|ဆဲန်တန်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၂။
|Tedim Township Council
|PDA
|[[တီးတိန်လူမျိုး|တီးတိန်]] (ဇိုမီး)မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၃။
|Thado Council
|CDF-Thado
|[[ကူကီးလူမျိုး|ထာဒို]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၄။
|Tonzang Township Council
|CDF-Tonzang
|တွန်ဇံမျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၅။
|Siyin Regional Council
|CDF-CDM-Siyin
|[[စီးယင်းလူမျိုး|စီးယင်း]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၆။
|Kanpetlet Council
|CDF-Kanpetlet
|[[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]](ယင်ဒူး) မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၇။
|Zanniatland People's Organization
|CDF-Zannaitram
|[[ဇန်ညှပ်လူမျိုး|ဇန်နိယက်]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၈။
|Hualngoram People's Organization
|CDF-Hualgoram
|[[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]မျိုးနွယ်စု
|
|-
|၁၉။
|Maraland Territorial Counicl
|Maraland Defence Force - MDF
|[[မရာလူမျိုး|မရာ]]မျိုးနွယ်စု
|
|}

== အဓိကတိုက်ပွဲများနှင့် ဖြစ်ရပ်များ (၂၀၂၁-လက်ရှိ) ==
[[ဖိုင်:Chin state district map 2022.svg|thumb|ချင်းပြည်နယ်၏ ခရိုင်မြေပုံ]]{{Main article|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}}
ချင်းပြည်နယ်တွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ပြင်းထန်သော တိုက်ပွဲများနှင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ အများအပြား ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

=== ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း ===

==== တွန်းဇံနယ် ====
တွန်းဇံမြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၊ တီးတိန်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြောက်ဘက်စွန်းရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တွန်းဇံမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် [[တမူးမြို့နယ်]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ရှိ မိဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မဏိပူရပြည်နယ်]]များ တည်ရှိသည်။

တွန်းဇံမြို့နယ်တွင် လှုပ်ရှားသော တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ CDF-Tonzang နှင့် PDA-Tedim တို့ ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီနှင့် ပူးပေါင်းလေ့ရှိသော အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အခြေစိုက် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်|Zomi Revolutionary Army]] (ZRA) တပ်ဖွဲ့တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ 

၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်တွင် အခြေစိုက်သည့် Zomi Revolutionary Army (ZRA) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]ရှိ CNA တပ်မဟာ (၄) စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းကျူးကျော်မှုကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော် (CNA) နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။ ဆုတ်ခွာသည့် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ZRA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိသော Nakzang ([[နတ်ဇန်ရွာ၊ တွန်းဇံမြို့နယ်|နတ်ဇန်]]) ရွာကို ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှ လွဲ၍ ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ငလျင်ဘေးဒဏ်သင့်ပြည်သူများအား ကူညီကယ်ဆယ်ရေးအတွက် ယာယီအပစ်အခတ်ရပ်စဲထားချိန်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|publisher=Khit Thit Media|accessdate=29 May 2025|date=2025 April 5|title=တွန်းဇံမြို့ရှိ CNA တပ်စခန်းကို စစ်တပ်နှင့် ZRA ပူးပေါင်း အဖွဲ့က ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီး Nakzang ရွာကို ရွာလုံးကျွတ် မီးရှို့ဖျက်ဆီးသွား|url=https://yktnews.com/2025/04/210374/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529042902/https://yktnews.com/2025/04/210374/|archivedate=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-05-21 |title=တွန်းဇံမြို့ကို အစိုးရတပ်နဲ့ ZRA ပူးပေါင်းတပ်တွေ ​ထိန်းချုပ် |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/21/%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%87%e1%80%b6%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af-%e1%80%a1%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%90/ |access-date=2026-05-21 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

==== တီးတိန်နယ် ====
တီးတိန်မြို့နယ်သည် ချင်းပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တီးတိန်မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[ကလေးမြို့နယ်]]နှင့် သာစည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ မြောက်ဘက်တွင် [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]များ တည်ရှိသည်။

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ကလေးမြို့မှ ချင်းတောင်တန်းဘက်သို့ စစ်ကောင်စီတပ်မ ၇၇ လက်အောက်ခံ တပ်ရင်းခြောက်ရင်းမှ အင်အား ၈၀၀ ခန့်ဖြင့် [[သိုင်းငင်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|သိုင်းငင်း]]၊ တီးတိန်မြို့များသို့ ဦးတည်ကာ စစ်ကြောင်းထိုးခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ စီးယင်းဒေသရှိ မွာလ်ပီးရွာမရောက်မီ ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ တိုက်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ မေလ ၂၁ ရက်နေ့က တီးတိန်မြို့နယ်၊ ကလေး-သိုင်းငင်း ကားလမ်းပေါ်ရှိ မွာလ်ပီးကျေးရွာအနီးတွင် စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် ရှေ့ဆက်တိုးနိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ဇွန်လလယ်တွင် ကလေးမြို့မှ စားနပ်ရိက္ခာ၊ လက်နက်ခဲယမ်းနှင့် လူအင်အားများကို ထပ်မံဖြည့်တင်းခဲ့သည်။ မွာလ်ပီးနှင့် ထေးဇန်ရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းကို ဇွန်လ ၂၅ ရက်မှစ၍ ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်ရာ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်၏ ကာကင်းစခန်းသုံးခုကို ချင်းပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များသည် အကျအဆုံးများခဲ့ပြီး ရှေ့မတိုးနိုင်သည့်အပြင် နောက်သို့ ဆုတ်ခွာနေရကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/05/403051.html|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပထမ ခြောက်လပတ် မြန်မာပြည်စစ်ရေး သုံးသပ်ချက် ၂|accessdate=2025-7-12|publisher=The Irrawaddy}}&lt;/ref&gt;

=== ချင်းပြည်နယ် အလယ်ပိုင်း ===

==== ဖလမ်းနယ် ====
{{Main|ဖလမ်းတိုက်ပွဲ}}
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုံသဲမ်ရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

===== CNDF နှင့် CDF-Hualgoram ထိတွေ့မှု =====
၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/686b58f4aec603c0e6214d02|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်နှစ်ဖွဲ့ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ၍ ချင်းဒေသခံ ထောင်နှင့်ချီ အိန္ဒိယဘက်သို့ ထွက်ပြေး|publisher=Narinjara|accessdate=2025-7-5}}&lt;/ref&gt; 

* ဇူလိုင် ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်တို့ကလည်း ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[စတောမ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|စတွာမ်]]၊ [[လျန်နှာ (ဟောင်း)ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လျန်နှာ]]၊ [[သီးကျိရ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|သီးကျီရ်]]ကျေးရွာများတွင် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့အကြား ထိတွေ့ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khonumthung.org/cndf-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-cdf-hualngoram-%e1%80%a1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ac%e1%80%b8-%e1%80%91%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b1%e1%80%b7%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%af/|title=CNDF နှင့် CDF-Hualngoram အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွား|publisher=Khonumthung News|accessdate=2025-7-5}}&lt;/ref&gt; ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]] (CB) ဝင် CNDF နှင့် [[ချင်းပြည်ကောင်စီ|ချင်းလဲန်းကောင်စီ]] (CC) ဝင် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ နှစ်ဖက်စလုံးက နိုင်ငံရေးအရ ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး အဖြေရှာရန် လိုအပ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိခေါဒါရ်မြို့]]ပေါ်၌ နံနက် ၈ နာရီမှ ညနေ ၆ နာရီအထိ နှစ်ဖက်အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းသည် CNDF နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ်တို့ ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် စီစဉ်နေချိန် ဖြစ်သည်။ CNO/CNDF ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ CNDF အဖွဲ့ဝင်များ တီးအိုချောင်းရွာတွင် တွေ့ဆုံရန် သွားရောက်စဉ် CDF ဟွာလ်ငိုရမ်မှ အလစ်အငိုက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း အိန္ဒိယဘက်ခြမ်း ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ကျည်များ ကျရောက်ခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များက ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ရန် သတိပေးခဲ့ရသည်။ ထို့ပြင် CNDF ကလည်း ဒေသခံများကို မိနစ် ၃၀ အတွင်း အမြန်ဆုံး ထွက်ခွာရန် သတိပေးခဲ့သည်။
* ဇူလိုင် ၆ ရက်တွင် CNDF ဌာနချုပ်အနီးတွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီတပ်များပါဝင်သည့် CDF-ဟွာလ်ငိုးရမ်တပ်ဖွဲ့များနှင့် CNDF တို့အကြား ပြင်းထန်သောတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ရိခေါ်ဒါရ်မြို့ခံ ၁,၀၀၀ ကျော်သည် မြစ်ကိုဖြတ်ကျော်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]၊ ဇိုခေါ်ထာရ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်။ အိန္ဒိယအာဏာပိုင်များကလည်း တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားချိန်တွင် နယ်စပ်ဂိတ်တံတားကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။
* ထို့အပြင် ဇူလိုင် ၅ ရက်တွင် ချင်းလဲန်းကောင်စီဝင် CDF မာရာ (CDF Mara) က ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် မာရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ် (MDF) နှင့် [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) တို့သည် မတူပီမြို့နယ်၊ လိုင်လင်းပီမြို့ရှိ ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်ကို ဝင်ရောက်စီးနင်းရန် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်လာကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် MDF နှင့် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် လာအိုကျေးရွာမှ စစ်ကြောင်းထိုးလာပြီး CDF မာရာဌာနချုပ်နှင့် ၁ မိုင်ခန့်အကွာအထိ ရောက်ရှိနေပြီဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/07/06/403115.html|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ချင်းလက်နက်ကိုင် ၂ ဖွဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=The Irrawaddy}}&lt;/ref&gt;
* ၈ ဇူလိုင် - NUG နိုင်ငံတော်ယာယီသမ္မတက CNF/CNA, CNO/CNDF နှင့် CDF-Hualngoram ကို လိပ်မူပြီး၊ ချင်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ထိတွေ့မှုကို အမြန်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် နိုင်ငံရေး စားပွဲဝိုင်းတွင်သာ ညှိနှိုင်းအဖြေရှာကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း သဝဏ်လွှာ ပို့လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/09/61541|title=ပဋိပက္ခများကို ငြိမ်းချမ်းသောနည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေးရန် ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များကို NUG ယာယီသမ္မတ တိုက်တွန်း|accessdate=၂၀၂၅-၇-၈|publisher=Mizzima}}&lt;/ref&gt; NUCC ကလည်း ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါဟု ပန်ကြားချက်ထုတ်ပြန်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%be%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8-%e1%80%a1%e1%80%84/|title=ချင်းပြည်တော်လှန်ရေး အင်အားစုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများကို နိုင်ငံရေး နည်းလမ်းဖြင့် ဆွေးနွေး အဖြေရှာကြပါရန် NUCC ပန်ကြား|publisher=Khumi Media Group|accessdate=10 July 2025|archive-date=11 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811060546/https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%80%A1%E1%80%84/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ၁၀ ဇူလိုင် - ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် CNDF မှ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဖလမ်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်(CNA) ၊ CDF – Hualngoram နှင့် CNDFတပ်ဖွဲ့ များ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ  ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက် ညပိုင်းတွင် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/11/61775|title=ရိခေါ်ဒါရ်မြို့မှ CNDF တပ်များဆုတ်ခွာ ၊ ချင်းတပ်ဖွဲ့များအကြား ဆက်လက်ညှိနှိုင်းဆွေးနွေး|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-13}}&lt;/ref&gt;
*

==== ဟားခါးနယ် ====
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်မြို့တော် [[ဟားခါးမြို့|ဟားခါး]]၏ မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသည့် [[ချွန်ကျုံးရွာ၊ ဟားခါးမြို့နယ်|ချွန်ကျုံးရွာ]]ကို လေတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိသားစုဝင်လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကလေးငယ်တစ်ဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၉ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဟားခါး ချွန်ကျုံးကျေးရွာ စစ်ကောင်စီ ဗုံး ၂ ကြိမ်ကြဲ ၄ ဦး သေဆုံး၊ ၉ ဦး ဒဏ်ရာရ|url=https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|publisher=VOA Burmese|accessdate=2025-6-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622133332/https://burmese.voanews.com/a/sac-airstrike-on-chin-village/7895668.html|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt; ယင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]က ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အမှတ် ၇/၂၀၂၄ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo?fbid=122194550828230682&amp;set=pb.61556920467564.-2207520000|publisher=Government of Chinland|title=ချွန်ကျုံကျေးရွာရှိ ပြည်သူများအား အကြမ်းဖက်စစ်ကောင်စီမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်|accessdate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

==== ထန်တလန်နယ် ====
{{Main|ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}}
တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများသည် ထန်တလန်မြို့အတွင်း စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည့် နေရာများကို ၂၀၂၆ ဇွန် ၁၂ ရက်မှစ၍ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ဇွန် ၁၃ မှ ဇူလိုင် ၁၅ ရက်အတွင်း ရဲစခန်း၊ ကျောင်းများ၊ ဆေးရုံ၊ မီးသတ်ရုံးနှင့် ဟိုတယ်ဇုန်တို့ကို အဆင့်ဆင့် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၆ ရက်နေ့တွင် မြို့တစ်မြို့လုံးကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်|url=http://www.moi.gov.mm/news/85333|website=Ministry Of Information|access-date=2026-07-17|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း ===

==== မတူပီနယ် ====
၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့မှ ၁၇ ရက်နေ့အထိ [[မတူပီမြို့]]တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ (AA နှင့် Yaw Army အပါအဝင်) က စစ်ကောင်စီ၏ တပ်စခန်းများအား ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ [[တပ်မတော် (ကြည်း)#ခြေမြန်တပ်ရင်းများ (ခမရ)|ခမရ (၃၀၄) တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ချင်းညီနောင်တပ်ဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း ဟောင်ဝစ်ဇာ လက်နက်ကြီးများနှင့် လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သော်လည်း နှစ်ဖက်ထိခိုက်သေဆုံးမှု အသေးစိတ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း မရှိပေ။ ထိုအချိန်က မတူပီမြို့ရှိ ခလရ (၁၄၀) အပါအဝင် အခြားစစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများကို ဆက်လက်ထိုးစစ်ဆင်နေဆဲဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|archivedate=28 May 2025|title=မတူပီက စစ်ကောင်စီတပ်ရင်းတစ်ခုကို ချင်းတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်တွေ သိမ်းယူ|publisher=RFA Burmese|accessdate=28 May 2025|url=https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html|date=2024.06.18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250528163555/https://www.rfa.org/burmese/news/matupi-sac-camp-seized-06182024092253.html}}&lt;/ref&gt;

CDF - မတူပီ ချင်းအင်အားစုသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် စစ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသဘောထား ကွဲလွဲမှုများကြောင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ နှင့် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ အဖြစ် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၁ သည် MRO / Chin Defense Force - မတူပီအဖြစ် ICNCC နှင့် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင် CDF - မတူပီ၊ တပ်မဟာ-၂ မှာ Chinland Defense Force - မတူပီ / မတူပီကောင်စီအဖြစ် ချင်းလဲန်းကောင်စီနှင့် ချင်းပြည်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်။ ချင်းတောင်ပိုင်းရှိ မတူပီမြို့ကို MRO / Chin Defense Force - မတူပီ ပါဝင်သော ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်များက ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအပြီး တစ်နှစ်ကျော်အကြာတွင် MRO / Chin Defense Force - မတူပီမှ ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (CNC – Matupi) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်လိုက်ပြီဟု ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်။

ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ မတူပီမြို့နယ်အခြေစိုက် ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများသည် ကနဦးတော်လှန်ရေးကာလတွင် အစုအဖွဲ့တစ်ခုအဖြစ်မှ ယခုတော်လှန်ရေး ၄ နှစ်ကျော်လာချိန်တွင် နိုင်ငံရေးအစုအဖွဲ့ စင်ပြိုင် ၃ ခုအထိ ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (Matupi Revolutionary Organisation- MRO) က ချင်းအမျိုးသားကောင်စီ - မတူပီ (Chin National Council - Matupi) သည် မတူပီမြို့နယ်ရှိ ပြည်သူလူထုကို လုံးဝကိုယ်စားမပြုကြောင်း ဇူလိုင်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်။

==== မင်းတပ်နယ် ====
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် မင်းတပ်မြို့၌ ဒေသခံပြည်သူများက CDF မဖွဲ့စည်းမီ စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့များကို လက်လုပ်သေနတ်များဖြင့် စတင်ခုခံခဲ့ကြသည်။ မေလအတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မင်းတပ်မြို့ကို ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး CDFs များက ပြင်းထန်စွာ ခုခံခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်များက မြို့တွင်းသို့ လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မင်းတပ်မြို့သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအကြား ပထမဆုံး အကြီးစားတိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော မြို့များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့ခံလူဦးရေ၏ ၉၅% ကျော် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။  

မင်းတပ်တိုက်ပွဲသည် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) က စစ်ကြေညာခြင်းမပြုမီ လက်နက်ကိုင်ခုခံမှု တိုးလာစေသည့် လက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်ပိုင်းတွင်လည်း မင်းတပ်မြို့နှင့် မင်းတပ်မြို့နယ်သည် ပဋိပက္ခများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပွားရာ ဒေသတစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ပြီး ချင်းပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခများစွာထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ 

၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်အုပ်ချုပ်ရေး (Martial Law) အမိန့်အမှတ် ၄/၂၀၂၁ ဖြင့် မင်းတပ်မြို့နယ်ကို အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ တိုင်းမှူးကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ အပ်နှင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite news|title=ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တွေနဲ့ တိုက်ပွဲဖြစ်နေတဲ့ မင်းတပ်မြို့နယ်ကို စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကြေညာ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529080223/https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|archivedate=29 May 2025|accessdate=29 May 2025|date=2021.05.13|url=https://www.rfa.org/burmese/news/mindat-martial-law-05132021141855.html|publisher=RFA Burmese}}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ချင်းပြည်နယ်၊ [[မင်းတပ်မြို့]]ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး|ချင်းညီနောင်စစ်ဆင်ရေး]] (Operation CB) အဖြစ် မင်းတပ်နှင့် ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများကို ဆင်နွှဲခဲ့ရာ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မင်းတပ်မြို့ အခြေစိုက် [[ခြေမြန်တပ်ရင်း (မြန်မာ)|ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်း]]ကို အပြီးသတ် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းစစ်ဆင်ရေးအတွင်း ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသည့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့က ဆိုသည်။ မင်းတပ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို ချင်းညီနောင်နှင့် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များဖြစ်သည့် Yaw Defense Force (YDF)၊ Yaw Army (YA)၊ မုံရွာခရိုင်တပ်ရင်း (၃) တို့က ပူးပေါင်းဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အာရက္ခတပ်တော် (AA) မှ စစ်လက်နက်၊ ခဲယမ်း၊ စစ်ကူများနှင့် စစ်ရေးဆိုင်ရာ အကြံဉာဏ်များကို ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ကြောင်း သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250529073044/https://yktnews.com/favicon.ico|archivedate=29 May 2025|title=မင်းတပ်မြို့အခြေစိုက် ခလရ ၂၇၄ တပ်ရင်းကို အပြီးတိုင် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ပြီး မင်းတပ်မြို့ကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဟု ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ တရားဝင်ထုတ်ပြန်၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား ၁၃ ဦးကိုလည်း ကယ်တင်နိုင်ခဲ့|url=https://yktnews.com/2024/12/196564/|publisher=Khit Thit Media|date=December 22, 2024|accessdate=29 May 2025}}&lt;/ref&gt;

==== ကန်ပလက်နယ် ====
၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရှိ ကန်ပက်လက်မြို့ကို ချင်းတော်လှန်ရေးအင်အားစုများက သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ချင်းညီနောင်အဖွဲ့နှင့် ကန်ပက်လက်ကောင်စီတို့က ဆိုသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီနှင့် CDF – ကန်ပက်လက်တပ်ရင်း – ၇ တို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ မြို့ပေါ်တွင် တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များနှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် ပြည်သူများ၏ ညှိနှိုင်းပေးမှုကြောင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက် ည ၁၂ နာရီခန့်တွင် ကန်ပက်လက်မြို့မှ စွန့်ခွာသွားခဲ့သည် ဟု ဖော်ပြထားသည်။ ကန်ပက်လက်ကောင်စီ၏ သတင်းနှင့် ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့ကလည်း ကန်ပက်လက်မြို့ကို ကန်ပက်လက်ပြည်သူများက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူများ၏ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ ရက်တွင် သက်သေပြခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|title=ကန်ပက်လက်မြို့ သိမ်းပိုက်နိုင်ပြီဟု ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ အတည်ပြု|accessdate=2025-6-22|publisher=Khonumthung|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622115934/https://khonumthung.org/%E1%80%80%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7-%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF/|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://khumimediagroup.com/2025/07/09/%e1%80%a1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%ba-%e1%81%81%e1%81%88-%e1%80%94%e1%80%be%e1%80%85%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%90%e1%80%ad/|title=အသက် ၁၈ နှစ်ပြည်ပြီးသူတိုင်း စစ်သင်တန်းတက်ကြရန် CDF-Kanpetlet ထုတ်ပြန်|accessdate=8 July 2025|publisher=Khumi Media Group}}{{Dead link|date=June 2026 }}&lt;/ref&gt;

==== ပလက်ဝနယ် ====

== ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ၂၀၂၄ ===

* ချင်းပြည်နယ်တွင် [[မတူပီမြို့နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့နယ်]]၊ [[ကျီခါးမြို့]]၊ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့|ရိဒ်ခေါ်ဒါရ်မြို့]]၊ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]၊ [[ကျင်ဒွေးမြို့]]၊ [[မကွီအိမ်နူးမြို့|မကွီးအိမ်နူးမြို့]]၊ [[နှာဟရိန်မြို့]]၊ [[ရေဇွာမြို့]]၊ [[ဝေဘူလမြို့]]၊ [[ဆူရ်ခွားမြို့]] တွေကို ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ထိန်းချုပ်ထားပြီး၊ [[ပလက်ဝမြို့နယ်|ပလက်၀မြို့နယ်]]ကို [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းက [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ [[လုမ်သဲရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|လုမ်သဲ]] (Lumte) ရွာကို လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ လုမ်သဲရွာ ကျေးရွာဆေးပေးခန်း၊ ဘုရားကျောင်း အပါအဝင် နေအိမ်ခြောက်လုံးခန့် ပျက်စီးသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|title=ဖလမ်းမြို့၊လုံသဲမ်ကျေးရွာကျန်းမာရေးဆေးပေးခန်းကိုစစ်ကောင်စီ ဗုံးကြဲ၊ ၆ ဦးသေဆုံး|accessdate=2025-6-22|publisher=Myanmar Now|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250622135026/https://myanmar-now.org/mm/news/59487/|archivedate=2025-6-22}}&lt;/ref&gt;

=== ၂၀၂၅ ===

* [[၂ ဇူလိုင်]] - ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဟွာလ်ငိုလူမျိုး|ဟွာလ်ငို]]ရမ်ဒေသတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့က ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် ဟွာလ်ငိုရမ် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CDF) တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြောင်း သတင်းရရှိသည်။ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က CNDF အား ၎င်းတို့နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီး ဒရုန်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း CNDF ကမူ ဟွာလ်ငိုရမ် CDF က ၎င်းတို့အဖွဲ့ဝင်များကို စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Fighting Between Chin Resistance Forces in Falam Township|url=https://www.bnionline.net/en/news/fighting-between-chin-resistance-forces-falam-township|access-date=2025-07-05|website=Burma News International|language=en}}&lt;/ref&gt; ဟွာလ်ငိုရမ် CDF နှင့် ဆက်နွှယ်နေသော [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]က နှစ်ဖက်အဖွဲအစည်းမှ ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ပြန်လည်ချေဖျက်မရသည့် ချင်းလူမျိုးအချင်းချင်းကြား ကြီးမားသော စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို မဖန်တီးရန်တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ဤအခြေအနေနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်တွင် CNDF နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော [[ချင်းညီနောင်|ချင်းညီနောင်အဖွဲ့]]ကလည်း တင်းမာမှုလျှော့ချလိုကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း ပြင်ပတောင်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများက စစ်ရေးအကူအညီများဖြင့် ပါဝင်လာပါက CNDF ဘက်က မားမားမတ်မတ် ရပ်တည်မည်ဟု ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/07/05/126319/|title=ချင်းလူမျိုး အချင်းချင်းအကြား စစ်ရေးပဋိပက္ခမဖန်တီးဘဲ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ ချက်ချင်းရပ်ရန် ချင်းပြည်ကောင်စီ တိုက်တွန်း|publisher=Ludu Nway Oo|accessdate=2025-7-5}}&lt;/ref&gt;
* ၂ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်တွင် နယ်မြေအငြင်းပွားမှုကြောင့် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (CNDF) နှင့် CDF ဟွာလ်ငိုးရမ် (Hualngoram) တပ်ဖွဲ့များအကြား ဇူလိုင် ၂ ရက်နေ့မှ ၃ ရက်နေ့အထိ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ CNDF က CDF ဟွာလ်ငိုရမ် တပ်ဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင် ၆ ရက်၊ မနက်ပိုင်းမှ စတင်ကာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည့်အတွက် ရာနှင့်ချီသော ဒေသခံများသည် အိန္ဒိယ- မြန်မာ နယ်စပ်ဂိတ်ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်ပြေးနေကြသည်။  &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[၃ ဇူလိုင်]] - [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|CDF-Hakha Central Council]] က [[ဟားခါးမြို့နယ်]]အတွင်း နေထိုင်သူ လူငယ်အမျိုးသားများ မြို့နယ်ပြင်ပသို့ မထွက်ခွာရန်နှင့် အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းများ မဖြစ်မနေတက်ရောက်ရန် ဇူလိုင် ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://khonumthung.org/%e1%80%9f%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%ab%e1%80%b8%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%80-%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%84%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bb/|title=ဟားခါးမြို့နယ်က လူငယ်များအားလုံး အရံတပ်ဖွဲ့သင်တန်းတက်ရောက်ရန် CDF-Hakha ထုတ်ပြန်|accessdate=2025-7-6|publisher=Khonuthung News}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ ဇူလိုင်]] - အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://chinworld.org/2025/07/%e1%80%a1%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%8b%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%81%e1%80%96%e1%80%bc%e1%80%85%e1%80%ba/|title=အချင်းချင်းပဋိပက္ခဖြစ်စေတဲ့ ဘယ်ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းကိုမှ အားပေးထောက်ခံမှာ မဟုတ်ဘူးလို့ CDF – Paletwa ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Chin World}}&lt;/ref&gt;
* ၈ ဇူလိုင် - ချင်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ ကန်ပက်လက်နှင့် ကျင်ဒွေး မြို့နယ်အတွင်းနေထိုင်သည့် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်ပြီးသူတိုင်း အခြေခံစစ်သင်တန်း တက်ရောက်ကြရန် Chin Defense Force – Kanpetlet က ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* ၉ ဇူလိုင် - ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၉ ရက်တွင် ISP Myanmar က ထုတ်ထားသော &quot;ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်&quot; အစီရင်ခံစာတွင် [[ချင်းညီနောင်]] အဖွဲ့များဖြစ်သော CNDF, CDF-Kanpetlet, CDF-Matupi, CDF-Mindat, PDF-Zoland တို့သည် AA က စစ်ရေးအရင်းအမြစ်များကို တစိတ်တပိုင်း (သို့မဟုတ်) အပြည့်အဝ ထောက်ပံ့ထားသော မဟာမိတ်များ ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ispmyanmar.com/burmese/op-26/|title=ဒုတ်ဒုတ်ထိမျက်တွေ့ (De Facto) ထီးပြိုင်နန်းပြိုင်ရခိုင်ပြည်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၁၀|publisher=ISP Myanmar}}&lt;/ref&gt;
* ၁၇ ဇူလိုင် - [[ချင်းညီနောင်]]အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော မရာလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (Maraland Defense Force – MDF) က ၎င်းတို့အဖွဲ့မှ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ၃ ဦးကို စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၌ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်။ အဆိုပါ စစ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် ကျည်ကာဦးထုပ်နှင့် ကျည်ကာပြားများ တင်ဆောင်လာသော ကားသည် မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ ဆိုင်ဟား (Saiha) ခရိုင်၊ တီပါ့ (Tipa) ရွာရှိ မီဇိုရမ်ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် အာသံရိုင်ဖယ်တပ်တို့ ပူးပေါင်းထားသည့် စစ်ဆေးရေးဂိတ်တွင် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့၊ အိန္ဒိယစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၅ မိနစ်ခန့်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း MDF မှ သိရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|title=ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့  MDFထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် အိန္ဒိယတွင်ဖမ်းခံရ|accessdate=2025-7-23|publisher=Myanmar Now|date=22 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250722125625/https://myanmar-now.org/mm/news/65347/|archive-date=22 July 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၉ ဇူလိုင်]] - ချင်းလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ (၁၈) ခုက ချင်းတော်လှန်ရေးလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအားလုံး စည်းလုံးဖို့ လိုအပ်ကြောင်း သဘောထားထုတ်ပြန်ချက်တစ်ခုကို ဖြန့်ဝေခဲ့သည်။ 
* ၂၀ ဇူလိုင် - အချင်းချင်းအကြားလက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်မှုဟာ ဘုံရန်သူ စစ်ကောင်စီဖြစ်စေချင် တဲ့အတိုင်းလုပ်ဆောင်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး တော်လှန်‌ရေးကိုနှောင့်နှေးစေဟု ZZLSM တပ်ဖွဲ့ (၅) ခုက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ZZLMS တွင် CDF-Zotung, CDF-Zophei, CDF-Lautu, CDF-Mara နဲ့ Senthang Revolution Force တို့ ပါဝင်သည်။ 

=== ၂၀၂၆ ===
* ၁၂ ဇန်နဝါရီ - ချင်းပြည်အစည်းအရုံး/ ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) ကို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅ ) နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။ အဆိုပါ အဖွဲ့အစည်းတွင် ချင်းညီနောင်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် မင်းတပ်မြို့နယ် တော်လှန်ရေးဦးဆောင်ကော်မတီ၊ မင်းတပ်မြို့နယ် ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ – မင်းတပ် (CDF- Mindat) နှင့် မတူပီတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ချုပ်/ ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့- မတူပီ (CDF – Matupi) တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း သိရှိရပါသည်။
* ၂၀ မတ် - 
** [[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-20 |title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/ |access-date=2026-03-22 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
** ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ ချင်းညီနောင်အဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မင်းတပ်မြို့အား စစ်တပ်က ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့၊ ည ၁၁ နာရီခွဲဝန်းကျင်တွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နေအိမ် အလုံး ၂၀ နှင့် မော်တော်ယာဉ် ၄ စီးတို့ ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-12 |title=ဧပြီ ၁၂ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ်- ပြင်ဦးလွင်မှာ ရည်းစားဟောင်းက ဓားနဲ့ထိုးလို့ လက်ထပ်ခါနီး အမျိုးသမီးသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c8x79k47rvvo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ၂၀၂၆ ဧပြီ ၂၅ ရက်တွင့် ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ဖလမ်းမြို့]]ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt; 

* မေ ၁ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်ငိုရမ်ဒေသ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ [[ခေါ်ပီးရှစ်ရွာ၊ ဖလမ်းမြို့နယ်|ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip)]] ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167|title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|access-date=3 May 2026|website=Mizzima|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* မေ ၆ - ချင်းပြည်နယ်၊ [[တီးတိန်မြို့နယ်]]၊ [[ဖူနွမ်းရွာ၊ တီးတိန်မြို့နယ်|ဖူနွမ်းကျေးရွာ]]ရှိ ဘုရားကျောင်းအား စစ်တပ်က မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF Zoland) ရဲဘော် ၇ ဦး အပါအဝင် အရပ်သား စုစုပေါင်း ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-07 |title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t |access-date=2026-05-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ချင်းပြည်နယ် ၊ တီးတိန်မြို့နယ် ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော [[ကနေဒီတောင်]]ကို စစ်အုပ်စုတပ်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်လိုက်ကြောင်း ချင်းတပ်ဖွဲ့များက ပြောဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 May 2026 |title=ကနေဒီတောင်စခန်းကို စစ်အုပ်စုတပ် ပြန်လည်သိမ်းပိုက် |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/06/89574 |url-status=live |access-date=7 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;

* မေ ၁၉ - ချင်းလက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သော [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[တွန်းဇံမြို့]]အား စစ်တပ်နှင့် [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]] (ZRA-EC) တို့ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် တပ်ဖွဲ့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;
* မေ ၂၃ - [[ချင်းပြည်နယ်]] တောင်ပိုင်းရှိ မတူပီ၊ မင်းတပ်နှင့် ကန်ပက်လက်စသည့် မြို့များကို စစ်တပ်က ၁၀ ရက်အတွင်း ၂၅ ကြိမ် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရက်သားကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် လူနှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ချင်းပြည်သူ့အစည်းအရုံး / ချင်းပြည်သူ့တပ်မတော် (CPU/CPA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းတောင်ပိုင်းမြို့များကို ဗုံးအဆက်မပြတ်ကြဲ၊ ရက်သားကလေးငယ် အပါအဝင် ၂ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/794982 |access-date=2026-05-24 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ဇွန် ၂၉ - [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]အတွင်း ချင်းကာကွယ်ရေးတပ်များနှင့် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားနေချိန် မြို့နယ်၏ အရှေ့ခြမ်းရှိ ရှိမ်းကျေးရွာအတွင်းသို့ စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ မိန်းကလေးငယ် သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-30 |title=၂၀၂၆ ဇွန် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/ce95yk5d43yt |access-date=2026-06-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* အောက်တိုဘာ ၃ - [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့]]ကို စစ်တပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အသက် ၉၀ အရွယ် အဘိုးအိုတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး နေအိမ်အများအပြားလည်း ထိခိုက်ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတပ်မြို့ကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲ၊ အဘိုးအို ၁ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/920436 |access-date=2026-10-04 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;


== အခြားဖတ်ရှုရန် ==
* [[ချင်းညီနောင် စစ်ဆင်ရေး]]
* [[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]
* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်အမှတ်တမ်း (၂၀၂၁ - လက်ရှိ)]]
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)မှ တိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>ff93h62fa8ijrm7cy6hod8wuswx6lrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တခခုမတောင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>272510</id>
    <revision>
      <id>1062769</id>
      <parentid>884009</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8084" sha1="5yp0u6nijdea8wlubweev24ftvhhqdn" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = တခခုမတောင် (高熊山)
| other_name = ချောဇုခတောင် (丁塚山)
| photo = Onisaburo Deguchi Cave - overview.jpg
| photo_caption = The Cave of [[Onisaburo Deguchi]] on Mount Takakuma
| elevation_m = 357
| elevation_ref = &lt;ref name=&quot;OSM&quot;&gt;{{cite web | title=丁塚山‬ | website=OpenStreetMap | url=https://www.openstreetmap.org/node/8132890226 | access-date=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;
| prominence_m = 
| prominence_ref = 
| location = [[Kameoka, Kyoto|Kameoka]], [[Kyoto Prefecture]], Japan
| range = 
| coordinates = {{coord|35|0|22|N|135|31|47|E|type:mountain|display=inline,title}}
| topo = 
| type = 
| age = 
| volcanic_arc/belt = 
| last_eruption = 
| first_ascent = 
| easiest_route = Hiking
}}
[[File:View towards Mount Takakuma.jpg|thumb|right|200px|View towards Mount Takakuma from Anao village, Kameoka]]

'''တခခုမတောင်'''  (高熊山, Takakuma-yama) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ကျိုတိုစီရင်စု]]၊ [[ခမဲအိုခမြို့၊ ကျိုတို|ခမဲအိုခမြို့]]၊ အနအိုရွာ (穴太) တွင် တည်ရှိသည့် အထွတ်အမြတ်ထားရာတောင်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | title=丁塚山（京都） | website=YAMAP / ヤマップ | url=https://yamap.com/landmarks/14489 | language=ja | access-date=2025-01-29}}&lt;/ref&gt; ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် &quot;တခခုမယာမ&quot; ဟု အသံထွက်ပြီး &quot;မြင့်မားသည့် ဝက်ဝံတောင်&quot; ဟု  အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ ဤတောင်သည် ချောဇုခတောင်နှင့် အိုခုတောင်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;aizenen&quot; /&gt;

==ဘာသာရေးဆိုင်ရာနယ်မြေ==
[[File:Mount Takakuma - Gama-iwa.jpg|thumb|left|120px|Gama-iwa ガマ岩 (&quot;Toad Rock 蟇岩&quot;), a sacred rock formation located to the right of the Cave of Onisaburo Deguchi. The rock is mentioned in the ''[[Reikai Monogatari]]''.]]

တခခုမသည် အိုးမိုတိုဘာသာ၏ အထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | title=高熊山｜オニペディア | website=出口王仁三郎と霊界物語の大百科事典 | url=https://onipedia.info/wiki/%E9%AB%98%E7%86%8A%E5%B1%B1 | language=ja | access-date=2025-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250426114749/https://onipedia.info/wiki/%E9%AB%98%E7%86%8A%E5%B1%B1 | archive-date=26 April 2025 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; အိုးမိုတိုဘာသာကို တွဲဖက်တည်ထောင်သူ အနိဆဘုရိုဒဲဂုချိ သည် ၁၈၉၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၇ ရက်နေ့အထိ ဤတောင်တွင် တစ်ပတ်ကြာ ကျင့်စဉ်ကျင့်ပြီး ဘုရားသခင်နှင့်ဆက်သွယ်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;aizenen&quot;&gt;{{cite web | title=穴太の里絵図 | website=出口王仁三郎聖師提唱の愛善苑 | url=http://www.aizenen.info/modules/az/index.php?content_id=50 | language=ja | access-date=2025-01-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=霊場（霊山・霊地） | website=大本公式日本語サイト | date=2020-08-17 | url=https://oomoto.or.jp/wp/reizannreiti/ | language=ja | access-date=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FAQ&quot;&gt;{{cite web | last=Roberts | first=Bill | title=Frequently Asked Questions About Oomoto | website=大本公式サイト/ Oomoto Official Site | date=2010-05-20 | url=http://www.oomoto.or.jp/English/enFaq/indexfaq.html | access-date=2025-01-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=高熊山｜オニペディア | website=出口王仁三郎と霊界物語の大百科事典 | url=https://onipedia.info/wiki/%E9%AB%98%E7%86%8A%E5%B1%B1 | language=ja | access-date=2025-01-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250426114749/https://onipedia.info/wiki/%E9%AB%98%E7%86%8A%E5%B1%B1 | archive-date=26 April 2025 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ဒဲဂုချိ၏ တောင်ပေါ်တွင် တွေ့ကြုံခဲ့ရသည့် အတွေ့အကြုံများကို &quot;ရဲခိုင်မိုနိုဂတရိ&quot; (reikai monogatari) ၏ ပထမဆုံးအခန်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ သုံးလကြာပြီးနောက်တွင် ဒဲဂုချိသည် တောင်သို့တဖန်ပြန်လာကာ နှစ်ပတ်ကြာ ခြိုးခြံသည့်အကျင့်ကို ကျင့်ခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းကို အခန်း ၃၇ တွင် ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ် နွေရာသီအစောပိုင်းကာလတွင် သူသည် တောင်သို့ တတိယအကြိမ် ပြန်လာကာ ကျင့်စဉ်များကို ကျင့်ခဲ့သည်။ မိုတိုဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသူများသည် ဒဲဂုချိသည် ဘုရားသခင်နှင့်ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့် တောင်ရှိဂူနေရာသို့ လာရောက်ကာ ပုံမှန်စုဝေးမှုများ ပြုလုပ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;RM-en&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RM-ja&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=高熊山修業｜オニペディア | website=出口王仁三郎と霊界物語の大百科事典 | url=https://onipedia.info/wiki/%E9%AB%98%E7%86%8A%E5%B1%B1%E4%BF%AE%E6%A5%AD | language=ja | access-date=2025-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250803174336/https://onipedia.info/wiki/%E9%AB%98%E7%86%8A%E5%B1%B1%E4%BF%AE%E6%A5%AD | archive-date=3 August 2025 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

လာရောက်ဂါရဝပြုကြသူများသည် ရာသီပွဲတော်ကြီးများ (大祭, taisai) ကျင်းပသည့် လေးလကြာကာလမှလွဲ၍ လစဉ် ၁၂ ရက်နေ့တိုင်း စုဝေးကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=Takakumayama 高熊山|work=Oomoto Iroha 大本いろは |volume=45|url=https://oomoto.or.jp/wp/wp-content/uploads/2020/01/iroha045.pdf|access-date=2025-01-30|language=ja}}&lt;/ref&gt;

ဂမအိဝ (Gama-iwa ガマ岩) သည် အထွတ်အမြတ်ထားရာ ကျောက်ဆောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုနိဆဘုရိုဒဲဂုချိဂူ၏ မြောက်ဘက်နားတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်တောင်အကြောင်းကိုလည်း ရဲခိုင်မိုနိုဂတရိစာအုပ်၏ စာအုပ်အမှတ်-၁၊ အခန်း ၁၄ နှင့် စာအုပ်အမှတ် ၇၊ အခန်း ၅၀ တို့တွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | title=蟇岩｜オニペディア | website=出口王仁三郎と霊界物語の大百科事典 | url=https://onipedia.info/wiki/%E8%9F%87%E5%B2%A9 | language=ja | access-date=2025-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250805093917/https://onipedia.info/wiki/%E8%9F%87%E5%B2%A9 | archive-date=5 August 2025 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==သွားရောက်နိုင်မှု==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ကျိုတိုစီရင်စုရှိ တောင်များ]]</text>
      <sha1>5yp0u6nijdea8wlubweev24ftvhhqdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282745</id>
    <revision>
      <id>1062708</id>
      <parentid>1019234</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T13:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>နေနီဝန်း</username>
        <id>89694</id>
      </contributor>
      <comment>/* သမိုင်းကြောင်း */ မော်ကွန်းတင်ထား</comment>
      <origin>1062708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6838" sha1="1h0i2m0sfry46mzca2esb0oneci4gkf" xml:space="preserve">{{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း|agency_name=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန|parent_agency=[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|headquarters=ရုံးအမှတ် (၅၂)၊ [[နေပြည်တော်]]|chief1_position=ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်|chief1_name=ဒေါက်တာ သက်လွင်|preceding1=မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်အဖွဲ့|formed={{start date and age|2012|8|13|df=yes}}}}

'''မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာန''' (အင်္ဂလိပ်: Department of Myanmar Examinations) သည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] လက်အောက်ရှိ အခြေခံပညာအဆင့် ပြီးဆုံးမှုနှင့် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်]]အတွက် အဓိကကျသော စာမေးပွဲများကို တာဝန်ယူကျင်းပရသည့် အစိုးရဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==
မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနသည် မူလက ပညာညွှန်ကြားရေးဝန် လက်အောက်ရှိ စာစစ်မင်းကြီးရုံး အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအရ အစိုးရဌာနများကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာ၌ စာစစ်မင်းကြီးရုံးကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်အဖွဲ့ ဟူ၍ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် သီးခြားဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။

၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် (၁၆) ဖြင့် &quot;ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်အဖွဲ့ဥပဒေ&quot; ကို ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး (၃၅/၂၀၁၂) အရ မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်အဖွဲ့ကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနအဖြစ် အဆင့်တိုးမြှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.myanmarexam.org/about/dme|title=မြန်မာနိုင်ငံ စာစစ်ဦးစီးဌာန သမိုင်းကြောင်း|trans-title=History of the Department of Myanmar Examinations|language=my|website=Department of Myanmar Examinations|access-date=၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221184745/https://www.myanmarexam.org/about/dme|archive-date=၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၇}}&lt;/ref&gt;

== လုပ်ငန်းတာဝန်များ ==
နိုင်ငံတော်၏ ပညာရေးစနစ်နှင့် လုပ်ငန်းခွင်များအတွက် ပညာအရည်အချင်းနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုကို တရားမျှတစွာ စစ်ဆေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်အဖွဲ့ အစောပိုင်းကာလများတွင် အောက်ပါစာမေးပွဲများကို တာဝန်ယူကျင်းပခဲ့သည် -

* အခြေခံပညာ အထက်တန်းစာမေးပွဲ
* အခြေခံပညာ အဋ္ဌမတန်းစာမေးပွဲ
* မှတ်ပုံတင်စာရင်းကိုင် စာမေးပွဲ
* စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး အထက်တန်းစာမေးပွဲ
* သီးခြားကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စာမေးပွဲ
* ဗဟိုတရားရုံးချုပ်ရှေ့နေနှင့် အထက်တန်းရှေ့နေ စာမေးပွဲ
* မှတ်ပုံတင်ရှေ့နေ စာမေးပွဲ

လက်ရှိအချိန်တွင်မူ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ (စနစ်သစ်/စနစ်ဟောင်း) များကို အဓိကထား ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။

== စာမေးပွဲအခေါ်အဝေါ် ပြောင်းလဲမှုများ ==
ခေတ်အဆက်ဆက် ပညာရေးစနစ် ပြောင်းလဲမှုများအရ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲအခေါ်အဝေါ်ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည် -
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''ခုနှစ်'''
|'''အခေါ်အဝေါ်'''
|-
|၁၉၅၂ - ၁၉၆၈
|တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ
|-
|၁၉၆၉ - ၁၉၈၀
|အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ
|-
|၁၉၈၁ - ၁၉၈၃
|အခြေခံပညာ အဆင့်မြင့်တန်း စာမေးပွဲ
|-
|၁၉၈၄ - ၁၉၉၈
|အခြေခံပညာ အထက်တန်း စာမေးပွဲ
|-
|၁၉၉၉ - လက်ရှိ
|တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ
|}

== ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် ==

* [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲ]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>1h0i2m0sfry46mzca2esb0oneci4gkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284494</id>
    <revision>
      <id>1062766</id>
      <parentid>1046116</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28448" sha1="amxi64bqqkv6bhjsq3xoso1qfhzbbhn" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict
| conflict    = တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ
| partof      = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]
| image       = 

| caption     = တကောင်းမြို့၏ ဗျူဟာမြောက် တည်နေရာပြ မြေပုံပုံကြမ်း။
| date        = ၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄၊  – ၁၂ မတ် ၂၀၂၆
| place       = [[တကောင်းမြို့]]၊ [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
| coordinates = {{coord|23.4900|N|96.0100|E|display=inline,title}}
| status      = ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၂ ရက်တွင် တော်လှန်ရေးတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၆ မတ်လ ၁၂ ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက ပြန်လည်ထိန်းချုပ်သည်။
| combatant1 = [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|23px|border]] [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|NUG]] / [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|PDF]] 
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ 
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] မန္တလေးတိုင်းတာဝန်ခံရုံး 
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] အထူးလှုပ်ရှားတပ်ရင်း (၃)
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] အမှတ် (၅၁၁) တပ်ရင်း 
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] မန္တလေးခရိုင် တပ်ရင်း (၄) 
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] မန္တလေးတိုင်း ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့ 
* [[File:Flag of PDF Myanmar.svg|20px]] သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် ပကဖ

| combatant2  = [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|23px|border]] [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ (SAC)]]
* [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|20px]] တတက-၁၃
* [[File:Flag of the Myanmar Army.svg|20px]] စခတ-၂
* [[File:Flag of the Myanmar Police Force.svg|20px]] ရဲတပ်ဖွဲ့
* [[ဖိုင်:Seal of MOHA.png|20px]] အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန

| commander1  = အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ ကွပ်ကဲရေးမှူးများ
| commander2  = 
* ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲခေါင် (တတက-၁၃)
* ဗိုလ်မှူး မိုးသွင် (တတက-၁၃)
* ဗိုလ်မှူး မိုးဝင်း (စခတ-၂)
* ရဲအုပ် အောင်ကိုဝင်း
* ဇော်လင်းနိုင် (ဒု-မြို့နယ်မှူး)

| strength1   = မသိရှိရ
| strength2   = မသိရှိရ

| casualties1 = ၂ ဦး သေဆုံး (NUG ထုတ်ပြန်ချက်)
| casualties2 = 
* ၆၄ ဦး သေဆုံး
* ၂၀ ဦး အရှင်ဖမ်းမိ
* လက်နက် ၈၃ လက်၊ ကျည် ၁၄,၀၀၀+၊ ဗုံးသီး ၁၃၀±
(NUG ထုတ်ပြန်ချက်အရ)

| notes       = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း]] NUG မှ နောက်ဆုံးအကြာဆုံး (၁၉ လခန့်) ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် လက်ကျန်မြို့ဖြစ်သည်။
}}
{{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}}

'''တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ''' သည် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]]ကာလအတွင်း [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]၊ [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါတိုက်ပွဲကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)၊ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက စတင်ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြို့အား အပြီးသတ်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-09 |title=တကောင်းမြို့အနီးထိ စစ်တပ်ရောက်လာ၊ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73217/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260317052002/https://myanmar-now.org/mm/news/73217/ |archive-date=17 March 2026 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

တကောင်းမြို့သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်|ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း]] တို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် မန္တလေး-ဗန်းမော် လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသဖြင့် စစ်ရေးအရ ဗျူဟာမြောက် အချက်အခြာကျသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများက မြို့ကို ၁၉ လနီးပါးခန့် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက &quot;နယ်မြေရှင်းလင်းရေး&quot; စစ်ဆင်ရေးဖြင့် မြို့အား အလုံးစုံ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ တကောင်းမြို့သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်း NUG က နောက်ဆုံးအကြာဆုံး ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် လက်ကျန်မြို့ပြဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တကောင်းမြို့မှ တော်လှန်ရေးတပ်များ ဆုတ်ပေးရနိုင် |url=https://burmese.dvb.no/post/749770 |access-date=2026-04-18 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==
တကောင်းမြို့သည် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံး မြို့ပြနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် အစဉ်အလာအရ ယုံကြည်ကြပြီး &quot;မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု စတင်ရာအရပ်&quot; ဟုလည်း တင်စားကြသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း (မြစ်လက်ဝဲဘက်ကမ်း)၊ [[မန္တလေးမြို့]]၏ အထက်ဘက် (၁၂၇) မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် စစ်ရေးအရ အချက်အခြာကျသော မန္တလေး-ဗန်းမော် လမ်းမကြီးပေါ်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ် (ဗန်းမော်လမ်း)၊ အနောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး (ဧရာဝတီမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ထီးချိုင့်မြို့)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း (မိုးကုတ်နှင့် မဘိမ်းမြို့) ၊တောင်ဘက်တွင် မန္တလေးမြို့ (သပိတ်ကျင်းလမ်း) တို့နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=နေမင်းနီ |date=2026-02-19 |title=တကောင်းနှင့်သပိတ်ကျင်း နယ်စပ်မှ ကျေးရွာကို စစ်တပ် စတင်သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/72773/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-13 |title=တကောင်းမြို့ကို NUG တပ်များ သိမ်းပိုက် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/56261/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]] အပိုင်း (၂) နှင့်အပြိုင် နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းထိုးစစ်ကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့သော အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ရှမ်း-မန်း စစ်ဆင်ရေးအမည်ရ စစ်ဆင်ရေးဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်။တကောင်းမြို့သည် ယင်းစစ်ဆင်ရေး၏ ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်နိုင်သည့်[[စဉ့်ကူးမြို့]]ပြီးနောက် ဒုတိယမြောက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သည်။ တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုများသည် မြို့ကို တိုက်ရိုက်မထိုးစစ်ဆင်မီ မတ်လကတည်းက တကောင်းမြို့နှင့် လက်ပံကုန်းကျေးရွာတို့တွင် အထိုင်ချတပ်စွဲထားသော စစ်ကောင်စီတပ် များကို စတင်တိုက်ခိုက်ခြင်းအပြင်၊ ဇူလိုင်လတွင်လည်း ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တွင်းငယ်နယ်မြေရဲစခန်းနှင့် အင်းနက်ရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို ကြိုတင်ဖြတ်တောက်သိမ်းပိုက်သည့် ဗျူဟာကို အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-07-15 |title=ရှမ်း-မန်း စစ်ဆင်ရေးကြောင့် မန္တလေးမှာ စစ်ကောင်စီ လုံခြုံရေးတိုးမြှင့် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c80xr0w42gjo |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

ထိုမတိုင်ခင်က တကောင်းမြို့၏ မြောက်ဘက် မိုင် ၂၀ ကျော်အကွာ ထီးချိုင့်မြို့၏ တစ်ဖက်ကမ်း ဧရာဝတီမြစ်အရှေ့ဘက်ခြမ်း မောင်းကုန်းရွာအနီးတွင် တည်ရှိသည့်  တကောင်းနီကယ်စီမံကိန်းသည် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။[[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]အတွင်း စီမံကိန်း၌ တပ်စွဲထားသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၀ ခန့်သည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လကုန်တွင် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများထံ လက်နက်ချခဲ့ကြပြီး စီမံကိန်းအနာဂတ်နှင့် ပတ်သက်၍ NUG နှင့် တရုတ်အစိုးရတို့အကြား ဆွေးနွေးမှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။အဆိုပါစီမံကိန်းကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တရုတ်နိုင်ငံပိုင် China Nonferrous Metal Mining and Construction နှင့် မြန်မာအစိုးရ၏ အမှတ် (၃) သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းတို့က ထုတ်လုပ်မှုအပေါ် အကျိုးခွဲဝေခံစားသည့်စနစ်ဖြင့် နှစ် ၂၀ စာချုပ်ချုပ်ဆို လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2024-08-02 |title=တရုတ်ပိုင် တကောင်းနီကယ်စက်ရုံကို PDF သိမ်းပိုက်၊ NUG နှင့် တရုတ် စက်ရုံအနာဂတ်အတွက် ဆွေးနွေးနေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/55791/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားခြင်း ==
တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ၊ မန္တလေးတိုင်းတာဝန်ခံရုံး၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှုဖြင့် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် စတင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါထိုးစစ်တွင် အထူးလှုပ်ရှားတပ်ရင်း-၃၊ အမှတ် (၅၁၁) တပ်ရင်း၊ မန္တလေးခရိုင် တပ်ရင်း-၄၊ မန္တလေးတိုင်း ဒရုန်းတပ်ဖွဲ့နှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ် ပကဖ ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီး ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက် ညနေပိုင်းတွင် မြို့ကို အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အမှတ် (၁) စစ်ဒေသ၏ သတင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ နှစ်ရက်တာ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၆၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၀ ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကာ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများဘက်မှ ရဲဘော်နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2024-08-13 |title=တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ စစ်ကောင်စီတပ် ၆၄ ဦး သေ၊ ၂ဝ အရှင်ဖမ်းမိ၊ လက်နက်မျိုးစုံ ၈၃ လက် သိမ်းဆည်းရရှိ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2024/08/13/95905/ |access-date=2026-04-18 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;

တိုက်ပွဲအပြီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်ထံမှ လက်နက်မျိုးစုံ ၈၃ လက်၊ ကျည်မျိုးစုံ ၁၄,၀၀၀ ကျော်နှင့် ဗုံးသီးမျိုးစုံ ၁၃၀ ခန့်ကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ပုံကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MPM |date=2024-08-17 |title=တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၄ ဦး သေဆုံးပြီး အရှင် ၂၀ ဦး ဖမ်းမိခဲ့ » Myanmar Peace Monitor |url=https://mmpeacemonitor.org/my/mmr-news/%E1%80%90%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA/ |access-date=2026-04-18 |website=Myanmar Peace Monitor |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်း မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ်တွင် တကောင်းမြို့သည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အခြေခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် NUG/PDF ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် (၁၉) လကြာ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မန္တလေးတိုင်းအတွင်း PDF တပ်ဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးနှင့် အကြာဆုံး ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် မြို့ပြဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2024-08-13 |title=တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီ တပ်သား ၆၄ ဦးသေသုံးပြီး ၂၀ ဦး အရှင်ဖမ်းမိကာ သေနတ်မျိုးစုံ ၈၃ လက် သိမ်းဆည်းရရှိ |url=https://yktnews.com/2024/08/178787/ |access-date=2026-04-18 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archive-date=5 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205183634/https://yktnews.com/2024/08/178787/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== တန်ပြန်ထိုးစစ်နှင့် မြို့ကို လက်လွှတ်ရခြင်း ==
တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအနေဖြင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်အတွင်းရှိ တကောင်းမြို့နှင့် ဝန်းကျင်ဒေသများကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လမှစ၍ ၁၉ လနီးပါးခန့် ယာယီစိုးမိုးထားခဲ့သည်။စစ်တပ်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် သပိတ်ကျင်းမြို့ကို  ပြန်လည်သိမ်းပိုက် ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မန္တလေး-မတ္တရာ-စဉ့်ကူး-သပိတ်ကျင်း ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းနှင့် မန္တလေး-သပိတ်ကျင်း-မိုးကုတ် လမ်းကြောင်းများကို ဆက်လက် ပြန်လည်ထိန်းချုပ် ခဲ့သည်။ထို့နောက် တကောင်းမြို့ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှစ၍ နယ်မြေရှင်းလင်းရေးခေါင်းစဉ်ဖြင့် စစ်ကြောင်းများခွဲကာ ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ တကောင်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲဝင် အရာရှိ၊ စစ်သည်များအား ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ငွေများ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ဂုဏ်ပြုနေ့လယ်စာဖြင့် တည်ခင်းဧည့်ခံ |url=https://news-eleven.com/article/310499 |access-date=2026-04-18 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

စစ်တပ်စစ်ကြောင်းသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊  ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင်  [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]] အတွင်းရှိ ရေချမ်းစဉ်ကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[ရှားတောရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ရှားတောကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် [[ဗနွဲရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဗနွဲ့ကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် [[ဒေါင်းပုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဒေါင်းပုန်းကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရွှေကျွန်းပင်ကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[ပေါက်တပင်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ပေါက်တပင်ကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ ရက်နေ့တွင် သီးကုန်းကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[ဝါးရုံကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဝါးရုံးကုန်းကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရွှေစကာကျေးရွာ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[မြင်သာရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|မြင်သာကျေးရွာ]]နှင့် [[ကြာညှပ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ကြာညှပ်ကျေးရွာ]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[ကိုးပင်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ကိုးပင်ကျေးရွာ]]နှင့် [[ပုတီးဖြူရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ပုတီးဖြူကျေးရွာ]]၊ မတ် ၂ ရက်နေ့တွင် [[မင်းကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|မင်းကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၄ ရက်နေ့တွင် [[ဆယ်ဇင်းကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဆယ်ဇင်းကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၅ ရက်နေ့တွင် [[လက်ပံကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|လက်ပန်ကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၇ ရက်နေ့တွင် [[ရေယာဉ်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ရေယာဉ်ကျေးရွာ]]၊ မတ် ၈ ရက်နေ့တွင် ဝဲကြီးကျေးရွာနှင့် ပေါ်တော်မူကျေးရွာ၊ မတ် ၉ ရက်နေ့တွင် မန်ကျည်းကုန်းကျေးရွာနှင့် [[ဆင်ညှပ်ကုန်းရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ဆင်ညှပ်ကုန်းကျေးရွာ]]၊ မတ် ၁၀ ရက်နေ့တွင် တကောင်းလမ်းဆုံနှင့် [[ညောင်လေးပင်ရွာ၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်|ညောင်လေးပင်ကျေးရွာ]]၊ မတ် ၁၂ ရက်နေ့ တွင် [[တကောင်းမြို့|တကောင်းမြို့တွင်း]] သို့ ဝင်ရောက်ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ဤဖြစ်စဉ်သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ အကြာဆုံး ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့် မြို့ပြဒေသတစ်ခုကို စစ်ကောင်စီဘက်က ပြန်လည်ရရှိသွားခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-13 |title=တကောင်းမြို့ကို ပြန်ရပြီလို့ စစ်တပ် ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/czj1z1mjlm2o |access-date=2026-04-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]]
[[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ တိုက်ပွဲများ]] 
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ) အတွင်း မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲများ]]</text>
      <sha1>amxi64bqqkv6bhjsq3xoso1qfhzbbhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမမြစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>286635</id>
    <revision>
      <id>1062792</id>
      <parentid>1034126</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T10:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7234" sha1="4lk21ubpf06zx0zklj1e806n1q3r1kb" xml:space="preserve">{{Infobox river
| map                =
{{Maplink|zoom=|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=250|frame-height=250
|raw=[ { &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;, &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;, &quot;properties&quot;: { &quot;stroke&quot;: &quot;#66F&quot;, &quot;stroke-width&quot;: 2 }, &quot;query&quot;: &quot;SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title)  WHERE { ?id wdt:P403 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }&quot; },
{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;, &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;, &quot;properties&quot;: { &quot;stroke&quot;: &quot;#555&quot;, &quot;stroke-width&quot;: 2 }, &quot;query&quot;: &quot;SELECT ?id ?geo ?idLabel (?idLabel as ?title)  WHERE { ?id wdt:P885 wd:{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}} . SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language 'en'. } }&quot; },
{ &quot;type&quot;: &quot;ExternalData&quot;, &quot;service&quot;: &quot;geoline&quot;, &quot;properties&quot;: { &quot;title&quot;: &quot;{{wikidata|label|page={{PAGENAME}}}}&quot;, &quot;stroke&quot;: &quot;#05F&quot;, &quot;stroke-width&quot;: 4 }, &quot;ids&quot;: &quot;{{wikidata|label|raw|page={{PAGENAME}}}}&quot; } ] }}
| pushpin_map        = Japan
}}
[[File:Tama-River-near-Ome.jpg|thumb|right|250px|Tama River near the city of [[Ōme, Tokyo|Ōme]] in western Tokyo]]
[[File:TokyoLandsatTamaRiver.jpg|thumb|200px|right|Tama River, in a [[Landsat]] photo of the Tokyo area]]
[[File:Tama river in the Musashi province.jpg|thumb|200px|right|Woodblock printing by [[Hokusai]]]]

'''တမမြစ်''' (多摩川, Tama-gawa) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ရှိ [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]နှင့် [[ယမနရှိခရိုင်]]တို့တွင်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အဆင့် (၁) ရှိသည့် မြစ်ဖြစ်သည်ဟု ဂျပန်အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည်။ အရှည် ၁၃၈ ကီလိုမီတာ (၈၆ မိုင်) ရှိသည်။ မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် ၁၂၄၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄၈၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2025 |title=Overview of class 1 rivers |script-title= |url=https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen_db/pdf/2025/4-1-4.pdf |url-status=dead |access-date=2025-12-21 |publisher=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]] |language=ja |format=PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527024951/https://www.mlit.go.jp/river/toukei_chousa/kasen_db/pdf/2025/4-1-4.pdf |archive-date=27 May 2026}}&lt;/ref&gt;

မြစ်သည် ခနဂဝခရိုင်နှင့် တိုကျိုမြို့အကြားကို ပိုင်းခြားထားပြီး &quot;ကြီးမားသည့်တိုကျိုဒေသ&quot; (Greater Tokyo Area) ကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့တွင် မြစ်ဖြတ်သန်းရာကမ်းဘေးတွင် ပန်းခြံများ၊ အားကစားကွင်းများနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ရာထင်ရှားသည့်နေရာများ တည်ရှိသည်။

==ရေစီးဆင်းရာလမ်းကြောင်း==
တမမြစ်သည် ယမနရှိခရိုင်၊ [[ခိုရှုမြို့]]ရှိ [[ခဆတိုရိတောင်]]မှ စတင်စီးဆင်းဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုမှတဆင့် အရှေ့ဘက်သို့စီးဆင်းကာ တိုကျိုမြို့အနောက်ဘက် တောင်ထူထပ်ရာဒေသကို ဖြတ်သန်းသည်။ ထိုတောင်ထူထပ်ရာဒေသတွင် အိုးဂိုချိဆည်ကို တည်ဆောက်ထားပြီး အိုခုတမရေကန်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဆည်၏ အောက်ဘက်သို့ ရောက်သည့်အခါတွင် &quot;တမ&quot; ဟူသည့် အမည်ဖြင့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်လာကာ အိုးမဲမြို့ရှိ &quot;ချိချိဘုတမခိုင်းအမျိုးသားဥယျာဉ်&quot; ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်။ ထို့နောက်တွင် မြစ်သည် တမတောင်ကုန်းများနှင့် မဆရှိနိုလှေကားထစ်စိုက်ခင်းများအကြားမှ အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆက်လက်စီးဆင်းလာသည်။ မြစ်သည် တိုကျိုမြို့နှင့် ခနဂဝခရိုင်၊ ခဝဆခိမြို့အကြားနယ်နိမိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မြစ်ဝနေရာဖြစ်သည့် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများစွာ တည်ရှိသည်။ မြစ်ဝအနီးအနားတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်လည်း တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tracing the History of the Tamagawa Josui Aqueduct |url=https://www.gotokyo.org/en/story/walks-and-tours/waterfront/tamagawa_josui/index.html}}&lt;/ref&gt;

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery heights=&quot;165&quot; mode=&quot;packed&quot; caption=&quot;Wildlife along the Tama river&quot;&gt;
File:Carp in the Tama River.JPG|alt=Carp in the Tama river|A school of [[carp]] swimming in the river
File:Eastern Spot-billed ducks in the Tama river.JPG|alt=A pair of eastern spot-billed ducks in the river |A pair of [[eastern spot-billed duck]]s in the river 
File:Stray cat by the Tama River.JPG|alt=A [[feral cat|stray cat]] by the River|A [[feral cat|stray cat]] resting by the river
File:Female eurasian teal in the Tama river.jpg|alt=Female falcated duck in the Tama river, Japan.JPG|A female [[Eurasian teal]] in the river
File:Great cormorants at the Tama river.JPG|alt=A pair of great cormorants at the river |A pair of [[great cormorant]]s at the river
File:Crow chasing Black Kite.JPG|alt=Crow chasing Black Kite|A [[Corvus (genus)|crow]] chasing a [[black kite]] over the river
File:Red-eared slider turtle at the Tama river.JPG|alt=A Red-eared slider turtle at the river|A [[red-eared slider]] turtle at the river
&lt;/gallery&gt;

==ပြင်ပလင့်များ==
{{commons category|Tama River}}
* [http://www.ktr.mlit.go.jp/keihin/keihin_index045.html Tama River Drainage Basin (Japanese)]
{{coord|35.521784|139.798333|format=dms|display=inline,title|type:river_region:JP_scale:100000}} (mouth)

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုရှိ မြစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ယမနရှိခရိုင်ရှိ မြစ်များ]]</text>
      <sha1>4lk21ubpf06zx0zklj1e806n1q3r1kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minerva မီနာဗာ (ဘာသာစကား မော်ဒယ်)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>289042</id>
    <revision>
      <id>1062723</id>
      <parentid>1042381</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T22:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9593" sha1="qqdf074el93az8uqetjkyzjcquw72ld" xml:space="preserve">
{{Infobox software|logo=Minerva-logo-v.svg|screenshot=|screenshot size=|screenshot alt=|collapsible=|author=|developer=Sapienza NLP research group at [[Sapienza University of Rome]]|released={{Start date and age|2024|04}}|discontinued=|ver layout=|programming language=|operating system=[[Web app]]|language=[[Italian language|Italian]], [[English language|English]]|genre=[[Chatbot]]&lt;br&gt;[[Large language model]]|license=|website={{URL|https://minerva-llm.org/}}}}'''Minerva''' ({{lang-my|မီနာဗာ}}) သည် ရောမမြို့ Sapienza တက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ ရိုဘာတို နာဗီဂလီ (Roberto Navigli) ဦးဆောင်သော Sapienza NLP အမည်ရှိ အီတလီသုတေသနအဖွဲ့က တီထွင်ဖန်တီးထားသော အဆင့်မြင့် AI [[ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပညာရှင်များသည် [[အီတလီဘာသာစကား]]ကို အဓိကဦးတည်၍ ဤမော်ဒယ်ကို အခြေခံကစပြီး သီးသန့်လေ့ကျင့်တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Minerva LLMs - website |url=https://nlp.uniroma1.it/minerva/ |access-date=12 February 2025 |website=Sapienza University of Rome}} {{Dead link|date=November 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=La via italiana ai chatbot del futuro: presentata l'ultima versione di Minerva, il modello linguistico AI targato Sapienza |url=https://www.uniroma1.it/it/notizia/la-italiana-ai-chatbot-del-futuro-presentata-lultima-versione-di-minerva-il-modello |access-date=12 February 2025 |website=Sapienza Università di Roma |language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 November 2024 |title=Minerva 7B, l'IA generativa italiana è diventata grande |url=https://www.ansa.it/osservatorio_intelligenza_artificiale/notizie/societa/2024/11/26/minerva-7b-lia-generativa-italiana-e-diventata-grande_26378627-af54-428e-9155-52b27c4c40c9.html |access-date=12 February 2025 |publisher=ansa.it |language=it}}&lt;/ref&gt;

ဤမော်ဒယ်သည် သဘာဝဘာသာစကားစီမံဆောင်ရွက်မှု (Natural Language Processing - NLP) လုပ်ငန်းစဉ်များအတွက် အသုံးပြုသည့် မော်ဒယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူသားများကဲ့သို့ စာသားများကို နားလည်နိုင်စွမ်းနှင့် ဖန်တီးပေးနိုင်စွမ်း ရှိသည်။ ၎င်းသည် စာသားများကို လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ဖန်တီးရန်အတွက် [[အလွှာစုံသင်ယူမှုစနစ်]] (deep learning) နည်းပညာများ၊ အထူးသဖြင့် Transformer တည်ဆောက်ပုံစနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။ ပညာရှင်များသည် ဤမော်ဒယ်ကို ကြီးမားသော စားသားဒေတာ (text data) ပေါ်တွင် လေ့ကျင့်ပေးခဲ့ပြီးနောက် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း၊ စာအုပ်စာတမ်းများ အနှစ်ချုပ်ခြင်းနှင့် မေးခွန်းများကို ဖြေကြားခြင်း စသည့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းမျိုးစုံကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အသေးစိတ် မွမ်းမံပြင်ဆင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=27 November 2024 |title=Cosa può fare la nuova versione di Minerva 7B? |url=https://www.infodata.ilsole24ore.com/2024/11/27/cosa-puo-fare-la-nuova-versione-di-minerva-7b/ |access-date=12 February 2025 |publisher=ilsole24ore.com |language=it}}&lt;/ref&gt;

== မော်ဒယ်အမျိုးအစားများ ==

=== Minerva 7B ===
'''Minerva 7B''' တွင် ပါရာမီတာ ၇ ဘီလီယံ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းကို အီတလီနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား စာသားများ မျှမျှတတ ပေါင်းစပ်ထားသည့် တိုကင် (token) စုစုပေါင်း ၂.၅ ထရီလီယံခန့်နှင့် ပရိုဂရမ်မင်းကုဒ် တိုကင် ၂၀၀ ဘီလီယံ တို့ကို အသုံးပြု၍ လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 October 2024 |title=sapienzanlp/Minerva-7B-instruct-v1.0 |url=https://huggingface.co/sapienzanlp/Minerva-7B-instruct-v1.0 |access-date=19 February 2025 |website=huggingface.co}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 November 2024 |title=Ecco Minerva 7B, il nuovo LLM italiano è più potente e basato su fonti aperte |url=https://www.repubblica.it/tecnologia/2024/11/26/news/minerva_7b_llm_italiano_sapienza_leonardo_intelligenza_artificiale-423736925/ |access-date=19 February 2025 |publisher=repubblica.it |language=it}}&lt;/ref&gt;

ပညာရှင်များသည် အနာဂတ်ကွန်ပျူတာဉာဏ်ရည်တုသုတေသန (Future Artificial Intelligence Research - FAIR) စီမံကိန်းအောက်တွင် Minerva 7B ကို တီထွင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့လေ့ကျင့်ရာတွင် လိုအပ်သော လီယိုနာဒို (Leonardo) စူပါကွန်ပျူတာကို စီနီကာ (CINECA) အဖွဲ့က ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး၊ Babelscape နှင့် CREATIVE PRIN စီမံကိန်းတို့ကလည်း ထပ်ဆောင်းကူညီပေးခဲ့သည်။ အထူးခြားဆုံးအချက်မှာ Minerva မော်ဒယ်များသည် ဒေတာများနှင့် မော်ဒယ် နှစ်ခုစလုံးကို အများပြည်သူ လွတ်လပ်စွာ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည့် စစ်မှန်သော ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိသော (open) မော်ဒယ်များ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 November 2024 |title=New version of Italian response to ChatGPT presented |url=https://www.ansa.it/english/news/science_tecnology/2024/11/26/new-version-of-italian-response-to-chatgpt-presented_72227eed-16f2-4855-bdd3-b0ce0e1456a2.html |access-date=19 February 2025 |publisher=ansa.it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=26 November 2024 |title=Sapienza lancia Minerva 7B, la nuova versione della sua 'ChatGPT', ecco cosa fa |url=https://www.agi.it/scienza/news/2024-11-26/intelligenza-artificiale-chat-sapienza-minerva-7-b-28902372/ |access-date=19 February 2025 |publisher=agi.it |language=it}}&lt;/ref&gt;

=== ChatMinerva ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ပညာရှင်များသည် စာရွက်စာတမ်းအရှည်ကြီးများနှင့် ရုပ်ပုံအချက်အလက်များကိုပါ လုပ်ဆောင်နိုင်သော Minerva LLM ၏ အဆင့်မြှင့်ဗားရှင်းကို ဘာသာစကားစုံသုံး (multimodal) AI အကူအညီပေးစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် '''ChatMinerva''' တွင် ထည့်သွင်းပေါင်းစပ်ခဲ့သည်။ ဤစနစ်သည် Minerva မော်ဒယ်ကို ဝက်ဘ်ဆိုက်ရှာဖွေရေးအင်ဂျင် (web search)၊ မြှင့်တင်ထားသော ဘေးကင်းလုံခြုံရေးစနစ်နှင့် ရုပ်ပုံဖတ်စာသားပြောင်းစနစ် (optical character recognition - OCR) အစိတ်အပိုင်းများနှင့် တွဲဖက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 June 2026 |title=ChatMinerva, the first Italian AI assistant arrives |url=https://www.italian.tech/2026/06/03/news/chatminerva_primo_assistente_ia_italiano_la_sapienza_ai_generativa-425387157/ |access-date=4 June 2026 |website=La Repubblica |language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 June 2026 |title=ChatMinerva, the Italian AI with real-time web access, arrives |url=https://en.ilsole24ore.com/art/chatminerva-the-italian-web-access-real-time-arrives-AIRGHdRD |access-date=4 June 2026 |website=Il Sole 24 Ore}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကားချက်များ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==

* {{Official website|https://minerva-llm.org/}}
* [https://chatminerva.org ChatMinerva]
[[ကဏ္ဍ:ဉာဏ်ရည်တုမော်ဒယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ဘာသာစကားမော်ဒယ်ကြီး]]</text>
      <sha1>qqdf074el93az8uqetjkyzjcquw72ld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292034</id>
    <revision>
      <id>1062752</id>
      <parentid>1058158</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T05:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ #IABot (v2.0.9.7)</comment>
      <origin>1062752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16916" sha1="armoyga7lp41p7r10o3xud8491w7v99" xml:space="preserve">{{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally
{{legend|#800000|Majority native language|invert=y}}
{{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}}
{{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}}

'''ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}&lt;/ref&gt; အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ&lt;ref&gt;{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. &quot;Barbarian&quot; and Nomad |url=https://archive.org/details/roleofmigrationi0000unse |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=[https://archive.org/details/roleofmigrationi0000unse/page/117 117]}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &amp;#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}&lt;/ref&gt;

အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]&lt;ref name=&quot;NE100&quot;&gt;{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}&lt;/ref&gt; နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}&lt;/ref&gt; ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)&lt;ref name=&quot;ins-bremen.de&quot;&gt;[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)&lt;/ref&gt; နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)&lt;ref name=&quot;Taaltelling Nedersaksisch&quot;&gt;{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005011839/https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;)။ 

ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)&lt;ref name=&quot;yivo-yiddish&quot;&gt;{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}&lt;/ref&gt; ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။

အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။

အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}&lt;/ref&gt;

SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}&lt;/ref&gt; 

ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}&lt;/ref&gt; ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ &quot;ဂရင်မ်၏ဥပဒေ&quot; (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}&lt;/ref&gt;


== ကိုးကားချက်များ ==
{{reflist|group=nb}}


[[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]]</text>
      <sha1>armoyga7lp41p7r10o3xud8491w7v99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:မင်းဒင်</title>
    <ns>1</ns>
    <id>293554</id>
    <revision>
      <id>1062783</id>
      <parentid>1060820</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ အကြောင်းပြန်ခြင်း</comment>
      <origin>1062783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9104" sha1="1usxrusj84bmocdzxrnsc9g9w6h4x0h" xml:space="preserve">:ဒီဆောင်းပါးမှာက ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်နေတာရယ်၊ ရေးသားထားတဲ့ ဆောင်းပါးထဲက အချက်အလက်တွေကို အတည်ပြုဖို့ ရင်းမြစ်ရှာဖို့ ခက်တာရယ်။ ဆရာမင်းဒင်အနေနဲ့ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ မီဒီယာ၊ သတင်းစာ စသဖြင့်မှာ မိမိရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်တွေ ပြောပြ၊ ဖော်ပြထားတာရှိရင် အဲ့ကနေ အကိုးအကား ယူလို့ ရတယ်။ တချို့စာရေးဆရာတွေကတော့ မိမိရေးတဲ့ စာအုပ်ရဲ့ အရှေ့ဆုံး သို့မဟုတ် ကျောဘက်မှာ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဆိုတာမျိုး ထည့်တတ်ကြတယ်။ အဲ့လိုဆိုရင် အဲ့ကနေ အကိုးအကား ဖြစ်ပါတယ်လို့ ယူလို့ရမယ်ထင်တယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၁၄၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::ဒီဆောင်းပါးကတော့ ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိဖြစ်နေတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖျက်ပစ်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၂၁၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::မင်းဒင်ဆိုတဲ့ ကလောင်အမည်ဟာ မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်၊ ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်၊ သမုဒယစစ်မြေသလင်းကြေအပါအဝင် ပုံနှိပ်စာအုပ် ၁၄အုပ်အပြင် ပြည်တွင်းပြည်ပ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ သတင်းစာတွေမှာ နိုင်ငံရေး၊အတွေးအမြင် ၊သရော်စာပေါင်းမြောက်များစွာရေးသားပြီးသူမို့ ဝီကီအနေနဲ့ ဖျက်ပစ်သင့်တယ်ထင်ရင်လည်း ကျွန်တော်ဝမ်းမနည်းပါဘူး။ ဝီကီရဲ့စစ်ဆေးချက် အားနည်းတာကိုတော့ အကြီးအကျယ် အံ့ဩမိပါတယ်။ ကျေးဇူးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:မင်းဒင်|မင်းဒင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:မင်းဒင်|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၃၅၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::@[[အသုံးပြုသူ:မင်းဒင်|မင်းဒင်]] - ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံနှုန်းမူဝါဒတွေအရ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ|ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ဆောင်းပါး]]တွေ ရေးသားတာကို အားမပေးပါဘူး။ အဓိက အကြောင်းကတော့ ကိုယ့်အကြောင်းကိုယ် အမွှန်းတင်ရေးသားတာမျိုး၊ ဘက်လိုက်ဖော်ပြတာမျိုး ဖြစ်လာနိုင်တဲ့အတွက်ပါ။ ဒုတိယအနေနဲ့ ဒီဆောင်းပါးမှာ ကိုးကားထားပြုထားတဲ့ ရင်းမြစ်တွေက [[ဝီကီပီးဒီးယား:QUESTIONABLE|ဆောင်းပါးရေးသူ/ဆောင်းပါးပါ အကြောင်းအရာရဲ့ လူမှုကွန်ယက်စာမျက်နှာ]]၊ [[En:WP:RSPYT|ယူကျု့ဘ်]] စာမျက်နှာတွေ ဖြစ်နေတဲ့အပြင် [[ဝီကီပီးဒီးယား:ခိုင်လုံသော ရင်းမြစ်များ|ယုံကြည်စိတ်ချရသော]]/[[ဝီကီပီးဒီးယား:ရင်းမြစ်များကို ကိုးကားခြင်း|ထင်ရှားကျော်ကြားသော မီဒီယာများ]] မဟုတ်သည့်အတွက် ဒီဆောင်းပါးကို မြန်မာဝီကီပေါ်မှာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ဖို့ ခက်ခဲပါတယ်။ ဒါ့အပြင် [[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|လူပုဂ္ဂိုလ်ရဲ့ ထင်ရှားကျော်ကြားမှု]]သည်လည်း ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်နိုင်ဖို့ စံနှုန်းတစ်ခုအနေနဲ့ ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါသေးတယ်။ ဝီကီမှာ ဆောင်းပါးအနေနဲ့ ရှိနိုင်ဖို့ ထင်ရှားကျော်ကြားမှုရှိဖို့ လိုပါတယ်။ ထင်ရှားကျော်ကြားတယ်ဆိုတဲ့အချက်ကို လွတ်လပ်တဲ့၊ အမှီအခိုကင်းတဲ့၊ ခိုင်လုံစိတ်ချရတဲ့ ရင်းမြစ်တွေက ဖော်ပြထားတာမျိုးတွေ ရှိဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ ဒီစံနှုန်းတွေနဲ့ ပြည့်မီကိုက်ညီမှသာလျှင် ဆောင်းပါးအနေနဲ့ ထားရှိနိုင်မှာပါ။ [[User:Ninjastrikers|&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;&quot;&gt;Ninja&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;✮&lt;/span&gt;Strikers&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:Red;font-size:85%;&quot;&gt;«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;  ၁၇:၁၁၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)


::::သွန်းနေစိုး ကျတော့ရော ကိုယ်တိုင်ရေးထားတာပဲ၊ အကောင့်က DatthaKyawswar နဲ့ --[[အသုံးပြုသူ:Mayor mt|Mayor mt]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mayor mt|ဆွေးနွေး]])  ၀၄:၄၇၊ ၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
::::ကျွန်တော် သဘောအရတော့ သက်ရှိ ကိုယ်တိုင်ရေးတာက အချက်အလက် Data အမှန်ရတာပေါ့။ ပြီးမှ ကျွန်တော်တို့က ပြန်ပြင်ကြတာ ကောင်းမလား။--[[အသုံးပြုသူ:Mayor mt|Mayor mt]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mayor mt|ဆွေးနွေး]])  ၀၅:၀၄၊ ၃၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
:::::@[[အသုံးပြုသူ:Mayor mt|Mayor mt]] @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ဆရာတို့ခင်ဗျာ။အကိုးအကားအပြည့်အစုံဖြင့် ဆောင်းပါးသစ်တစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့ပါတယ်။ဆွေးနွေးမှုများကို အထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၄၂၊ ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>1usxrusj84bmocdzxrnsc9g9w6h4x0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်</title>
    <ns>1</ns>
    <id>293802</id>
    <revision>
      <id>1062701</id>
      <parentid>1062666</parentid>
      <timestamp>2026-11-09T12:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း- ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ(Prince Min Paing...</comment>
      <origin>1062701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13153" sha1="ltbvskrmwwvusbw6jrky5soxhv5umcn" xml:space="preserve">'''ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်''' (ရဟန်းဘွဲ့: '''အရှင်သုဇာတ'''၊ လူဝတ်လဲပြီးနောက်: '''ဦးမောင်ဟန်''') သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း ရတနာပုံခေတ် ထီးရံနန်းရံ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး၏ သားတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နန်းတွင်းအရေးအခင်းများမှ ကင်းလွတ်စေရန် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ဇာတ်မြှုပ်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီတိုင်းအတွင်း တိတ်တဆိတ် တိမ်းရှောင်ကာ မိတ်သလင်၊ ဖန်ခါးပင်၊ ရေကြည်နှင့် ငါးသိုင်းချောင်းနယ်တစ်ဝိုက်၌ ဘဝနိဂုံးချုပ်သည်အထိ နေထိုင်သွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;myaung&quot;&gt;မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)။ ''ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)''။ စာမျက်နှာ ၇၁-၇၃။&lt;/ref&gt;

ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ &quot;ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)&quot; စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၀၉၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ &quot;ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)&quot; စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၀၉၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ &quot;ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)&quot; စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ &quot;ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)&quot; စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ &quot;ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)&quot; စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)

== ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း- ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ([[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၄၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)) ==
ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ([[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၄၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC))

:@[[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] မင်္ဂလာပါဗျ။ ဆရာမောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ &quot;ကုန်းဘောင်အလွန်&quot; စာအုပ်ပါ ( [[ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်]]သည် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ဇာတ်မြှုပ်နေခဲ့သည်။ တိတ်တဆိတ် တိမ်းရှောင်ကာ ဘဝနိဂုံးချုပ်သည်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်) စသည့် ရေးသားဖော်ပြထားချက်များကို မကန့်ကွက်သော်လည်း ဝီကီပီးဒီးယား၏ မူဝါဒများအရ ယခုဆောင်းပါးသည် ချက်ချင်းဖျက်ပစ်ရန် သတ်မှတ်ချက် (WP:A7) နှင့် ငြိစွန်းနေတယ် ။
:ဝီကီပီးဒီးယားတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး သီးခြားဆောင်းပါးအဖြစ် ရပ်တည်ရန်အတွက်ဘုရင့်ဆွေတော်မျိုးတော် ဖြစ်ရုံမျှ သို့မဟုတ် ကိုယ်ရေးရာဇဝင် သက်သက်မျှဖြင့် စွယ်စုံကျမ်းဆိုင်ရာ ထင်ရှားအရေးပါမှု မမြောက်ပါ။ 
:ထင်ရှားအရေးပါမှုဆိုသည်မှာ ကာယကံရှင်နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် လွတ်လပ်သော ပြင်ပသတင်းမီဒီယာများ၊ သမိုင်းသုတေသနစာအုပ်များ သို့မဟုတ် ဂျာနယ်များတွင် ၎င်းအကြောင်းကို အကျယ်တဝင့်အလေးအနက်ထား ရေးသား တင်ပြ ဖော်ပြခံထားရခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်တယ်။စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှ ဖော်ပြချက်ကိုသာ ကိုးကားထားခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ သမိုင်းဝင် လွှမ်းမိုးနိုင်မှု သို့မဟုတ် ထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုများကို ပြသနိုင်သော အခြားလွတ်လပ်သည့် ကိုးကားအထောက်အထားများ ထပ်မံမဖြည့်စွက်နိုင်ပါက ဆောင်းပါး ဆက်လက်တည်ရှိရန် ခက်ခဲမည်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>ltbvskrmwwvusbw6jrky5soxhv5umcn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KLTNRR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293823</id>
    <redirect title="အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jmdg 319" />
    <revision>
      <id>1062704</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:07:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cabayi</username>
        <id>9662</id>
      </contributor>
      <comment>[[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:KLTNRR]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jmdg 319]] သို့ Cabayiက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ &quot;[[Special:CentralAuth/KLTNRR|KLTNRR]]&quot; ကို &quot;[[Special:CentralAuth/Jmdg 319|Jmdg 319]]&quot; သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း</comment>
      <origin>1062704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="rkhqdkb0yt2q87mx9nrjo9hzrvyaqoa" xml:space="preserve">#REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Jmdg 319]]</text>
      <sha1>rkhqdkb0yt2q87mx9nrjo9hzrvyaqoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-59432-96</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293824</id>
    <revision>
      <id>1062706</id>
      <timestamp>2026-11-09T13:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1062706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="ek9349zvpqrdlqwr27jmbqmfmkis4te" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-59432-96 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၃၀၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>ek9349zvpqrdlqwr27jmbqmfmkis4te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-59594-43</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293825</id>
    <revision>
      <id>1062711</id>
      <timestamp>2026-11-09T15:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1062711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8549" sha1="lnutz63y9e56034i439y9l37j1vm7gf" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-59594-43 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၃၀၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>lnutz63y9e56034i439y9l37j1vm7gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Aungsoemoe1997</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293826</id>
    <revision>
      <id>1062719</id>
      <timestamp>2026-11-09T21:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1062719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8544" sha1="rkdfjk33wrrr91hsgmmw4iiqx9oovhf" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Aungsoemoe1997 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၂၁:၃၁၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>rkdfjk33wrrr91hsgmmw4iiqx9oovhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၀</title>
    <ns>100</ns>
    <id>293827</id>
    <revision>
      <id>1062739</id>
      <timestamp>2026-11-10T03:21:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Current events|year=2026|month=11|day=10|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1062739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="25h44liedmipqoph22neenstud766dz" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=11|day=10|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>25h44liedmipqoph22neenstud766dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-59821-88</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293828</id>
    <revision>
      <id>1062747</id>
      <timestamp>2026-11-10T04:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1062747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="2eydralil434amzvdsjc6bq0tzzd4z8" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-59821-88 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၄:၃၁၊ ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>2eydralil434amzvdsjc6bq0tzzd4z8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆွေးနွေးချက်:ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း</title>
    <ns>1</ns>
    <id>293829</id>
    <revision>
      <id>1062768</id>
      <timestamp>2026-11-10T09:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-59581-62</username>
        <id>150606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရိုးသားခြင်းအဓိပာယ် */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1062768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="7khvd3kfjthqhrnord6mupsm32o3z86" xml:space="preserve">== ရိုးသားခြင်းအဓိပာယ် ==
ရိုးသားခြင်းစာစီစာကုံး [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-59581-62|~2026-59581-62]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-59581-62|talk]])  ၀၉:၁၉၊ ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>7khvd3kfjthqhrnord6mupsm32o3z86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-59581-62</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293830</id>
    <revision>
      <id>1062771</id>
      <timestamp>2026-11-10T09:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1062771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="n7ogzxwc23bkawrpq8sg14dx8lir5yf" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-59581-62 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၉:၃၂၊ ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>n7ogzxwc23bkawrpq8sg14dx8lir5yf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မင်းဒင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293831</id>
    <revision>
      <id>1062778</id>
      <timestamp>2026-11-10T09:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <comment>မင်းဒင် (၂၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး</comment>
      <origin>1062778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10752" sha1="q7lo2nqv731czx61zdxum2bap7t89pk" xml:space="preserve">{{Infobox writer
|name=မင်းဒင်
|native_name= ကြည်ညွန့်
|image=Min Din.jpg
|birth_date={{Birth date and age|1957|10|24}}
|birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]]
|occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ
|notableworks= မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်
|nationality=မြန်မာ
|death_date=
|relatives=အောင်မြ + ခင်သန်း
}}
'''မင်းဒင်''' (၂၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး   ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင် စာအုပ် ဖြင့် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ |date=2013-01-21 |title=မင်းဒင် |url=https://burmese.voanews.com/a/min-din-20-jan-2013/1603007.html |access-date=2026-11-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ ==
မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ဦးရှိသည့်အနက်  စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။နာမည်အရင်းမှာ ကြည်ညွန့် ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Min Din interview – MoeMaKa Burmese News &amp; Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/14376 |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် [[ဘိုကလေးမြို့|ဘိုကလေး]] ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ  ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင်ပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် - Reviews by Benevolent |url=https://www.sarphat.com/articles/7274 |access-date=2026-11-10 |website=www.sarphat.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး ==
ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝကစပြီး ကျောင်း၏ နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း တွင် စာပေများ စတင် ရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေလောကထဲ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]] တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည် '''&quot;ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး&quot;''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ဆက်လက်၍   '''&quot;မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်&quot;''' အပြင်  နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လက်ပံတောင်းတောင်ပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်၍ သမ္မတရုံးကြေညာချက်အတုဟု ဆိုပြီး မှူးဇော်နှင့် ဦးရဲထွဋ်တို့ ဖြန့်ချိခဲ့သော Facebook Status မှာ စာရေးဆရာမင်းဒင်၏ သရော်စာဖြစ်နေ |url=https://news-eleven.com/article/257534 |access-date=2026-11-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ပထမတွဲ ထွက်ရှိထားပြီးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အောင်မြင်နေတဲ့ စာရေးဆရာ မင်းဒင် |url=http://blog.irrawaddy.com/2013/05/blog-post_972.html |access-date=2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-10-22 |title=လိပ်ကျွန်းလူသတ်မှုနဲ့ မြန်မာ့အရေး စာရေးဆရာ မင်းဒင်နဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းချက် |url=https://www.rfa.org/burmese/interview/koh-tao-murder-interview-10222014111818.html |access-date=2026-11-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2013-08-07 |title=သူတို့ပြောသော ၈ လေးလုံး အမှတ်တရ မြင်ကွင်းများ (၉) |url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/2013/08/07/45829.html |access-date=2026-11-10 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ခ |date=2014-05-26 |title=ထိုင်းစစ်အာဏာသိမ်းမှု နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရောက် မြန်မာတို့၏ အမြင်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/2014/05/26/59462.html |access-date=2026-11-10 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]၊ [[မဲလ်ဘုန်းမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။

== ထင်ရှားသော စာအုပ်များ ==
ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စာရးဆရာ မင်းဒင်၏ “ရာဇဝင်ထဲမှာ ဘူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့” စာအုပ် မိတ်ဆက် {{!}} Myanmar ICT Archive |url=https://journal.ict.com.mm/author-min-dins-book-introduction/ |access-date=2026-11-10 |website=journal.ict.com.mm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HeavenMall |title=သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ |url=https://heavenmall.net/showbrand/385 |access-date=2026-11-10 |website=heavenmall.net |language=my}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|
#မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်
#မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)
#ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်
#သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ
#ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့
#သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု
#ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ
#နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ
#ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ
#ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ
#ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ
#ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်
#အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်
#THET KHINE OF BURMA (VOL1)
}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၇|၂}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>q7lo2nqv731czx61zdxum2bap7t89pk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1062779</id>
      <parentid>1062778</parentid>
      <timestamp>2026-11-10T09:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zawzawaungthwin</username>
        <id>100038</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{Lifetime|၁၉၅၇|}}</comment>
      <origin>1062779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10749" sha1="asvj5bx8qai8zhg4qjo42pch62235bf" xml:space="preserve">{{Infobox writer
|name=မင်းဒင်
|native_name= ကြည်ညွန့်
|image=Min Din.jpg
|birth_date={{Birth date and age|1957|10|24}}
|birth_place= [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်]]
|occupation=စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ
|notableworks= မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်
|nationality=မြန်မာ
|death_date=
|relatives=အောင်မြ + ခင်သန်း
}}
'''မင်းဒင်''' (၂၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး   ဘဝသရုပ်ဖော်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် မင်းဒင်ရဲ့ သက်ခိုင် စာအုပ် ဖြင့် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ |date=2013-01-21 |title=မင်းဒင် |url=https://burmese.voanews.com/a/min-din-20-jan-2013/1603007.html |access-date=2026-11-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ဇာတိနှင့် ငယ်ဘဝ ==
မင်းဒင် ကို [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်မောက်မြို့နယ်]]၊ [[မှိုက်ပင်ရွာ၊ နတ်မောက်မြို့နယ်|မှိုက်ပင်ကျေးရွာ]]၌ အဖ ဦးအောင်မြ၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်း တို့မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်း (၇) ဦးရှိသည့်အနက်  စတုတ္ထမြောက်သား ဖြစ်သည်။နာမည်အရင်းမှာ ကြည်ညွန့် ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ (၅) ရပ်ကွက်ရှိ သာသနာ့ရက္ခိတ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title= Min Din interview – MoeMaKa Burmese News &amp; Media |url=https://moemaka.net/wpmmk/archives/14376 |access-date=2026-11-10 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် [[ဘိုကလေးမြို့|ဘိုကလေး]] ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းမှ တစ်နှစ်သင်တန်း ဆင်းခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (GTI) မှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဒီပလိုမာ  ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင်ပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အဝေးသင်ပညာရေးဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B.) ကို ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် - Reviews by Benevolent |url=https://www.sarphat.com/articles/7274 |access-date=2026-11-10 |website=www.sarphat.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စာပေခရီး ==
ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းသား ဘဝကစပြီး ကျောင်း၏ နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း တွင် စာပေများ စတင် ရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေလောကထဲ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]] တွင် အလယ်တန်းပြ ဆရာအဖြစ် (၈) နှစ်တိုင်တိုင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် Grand and Able ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရိုးမအွန်လိုင်းမဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေများကို ပြန်လည်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို့နောက် ''Mindin Info'' တွင် ဘာသာရေး အခန်းဆက်ဝတ္ထုရှည် '''&quot;ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီး&quot;''' ကို ရေးသားခဲ့သည်။ဆက်လက်၍   '''&quot;မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်&quot;''' အပြင်  နိုင်ငံရေး လူမှုရေးအတွေးအမြင်နှင့် သရော်စာများကို ရေးသားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လက်ပံတောင်းတောင်ပဋိပက္ခနှင့် ပတ်သက်၍ သမ္မတရုံးကြေညာချက်အတုဟု ဆိုပြီး မှူးဇော်နှင့် ဦးရဲထွဋ်တို့ ဖြန့်ချိခဲ့သော Facebook Status မှာ စာရေးဆရာမင်းဒင်၏ သရော်စာဖြစ်နေ |url=https://news-eleven.com/article/257534 |access-date=2026-11-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် ''မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်'' ဝတ္ထုကို '''Thet Khine of Burma''' အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး ပထမတွဲ ထွက်ရှိထားပြီးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အောင်မြင်နေတဲ့ စာရေးဆရာ မင်းဒင် |url=http://blog.irrawaddy.com/2013/05/blog-post_972.html |access-date=2026-11-10}}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဖူးခက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-10-22 |title=လိပ်ကျွန်းလူသတ်မှုနဲ့ မြန်မာ့အရေး စာရေးဆရာ မင်းဒင်နဲ့ ဆက်သွယ်မေးမြန်းချက် |url=https://www.rfa.org/burmese/interview/koh-tao-murder-interview-10222014111818.html |access-date=2026-11-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2013-08-07 |title=သူတို့ပြောသော ၈ လေးလုံး အမှတ်တရ မြင်ကွင်းများ (၉) |url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/2013/08/07/45829.html |access-date=2026-11-10 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ခ |date=2014-05-26 |title=ထိုင်းစစ်အာဏာသိမ်းမှု နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရောက် မြန်မာတို့၏ အမြင်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/opinion/2014/05/26/59462.html |access-date=2026-11-10 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]၊ [[မဲလ်ဘုန်းမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်။

== ထင်ရှားသော စာအုပ်များ ==
ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စာရးဆရာ မင်းဒင်၏ “ရာဇဝင်ထဲမှာ ဘူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့” စာအုပ် မိတ်ဆက် {{!}} Myanmar ICT Archive |url=https://journal.ict.com.mm/author-min-dins-book-introduction/ |access-date=2026-11-10 |website=journal.ict.com.mm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=HeavenMall |title=သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ |url=https://heavenmall.net/showbrand/385 |access-date=2026-11-10 |website=heavenmall.net |language=my}}&lt;/ref&gt;
{{columns-list|
#မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင်
#မင်းဒင်ရဲ့သက်ခိုင် ၂ (ဘဝစုံတောမြိုင်)
#ဖြစ်ပျက်ရှာပုံတော်ခရီးသည်
#သမုဒယစစ်မြေ သလင်းကြေ
#ရာဇဝင်ထဲမှာ ဗူးသီးတွေကို ထားရစ်ခဲ့
#သရေစည်သူဆြာဒင်နှင့် ရွှေပင်ရွာတမ်းချင်းများစုစည်းမှု
#ကိုယ့်ငါးချဉ်ကိုယ်ချဉ်သည့်သရော်စာများ
#နွားရိုင်းသွင်းချိန်စစ်တမ်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ
#ရပ်ကျော်ရွာကျော်သရော်စာများ
#ဗျို့ဟစ်မိသော အတွေးများ
#ချစ်လွန်းသူသို့သရော်စာများ
#ဒီလိုတော့နှယ် မောင်ဒင်လေးကို အရွဲ့တိုက်တယ်လို့ ထင်ပါမည်
#အရှေ့ကိုလျှောက်ပါလို့ အီသီယိုးပီးယားကိုတဲ့ မျှော်လိုက်ရင်
#THET KHINE OF BURMA (VOL1)
}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၇|}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၇ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>asvj5bx8qai8zhg4qjo42pch62235bf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-59477-25</title>
    <ns>3</ns>
    <id>293832</id>
    <revision>
      <id>1062797</id>
      <timestamp>2026-11-10T11:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1062797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8552" sha1="591m8r2bx5xcyu5v8szb58esu357xyf" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-59477-25 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၁:၃၂၊ ၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>591m8r2bx5xcyu5v8szb58esu357xyf</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>