ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.48.0-wmf.4 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2642 1063092 1062980 2026-11-12T05:37:09Z Kyaw Myo Aung 103978 /* ထင်ရှားသော ရခိုင်လူမျိုးများ */ 1063092 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Rakhine people | native_name = ရခိုင်လူမျိုး | flag = Flag of Rakhine.svg | flag_caption = ရခိုင်အမျိုးသားအလံ | pop = ၄,၁၀၀,၀၀၀ ခန့် | region1 = {{flag|Myanmar}} | pop1 = ၃,၁၀၀,၀၀၀ <ref>{{cite web|url= https://www.idea.int |title="Overviews of Myanmar's diversity"}}</ref> | region2 = {{flag|India}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀ <ref>{{cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rakhine_people|title=Rakhine people - Wikipedia|access-date=15 October 2026}}</ref> | region3 = {{flag|Bangladesh}} | pop3 = ၁၁,၁၉၅ <ref>{{cite web|url=https://www.ucanews.com/news/last-of-bangladeshs-buddhist-rakhines-wage-a-losing-war/101748|title=Last of Bangladesh's Buddhist Rakhines wage a losing war}}</ref> | region4 = {{flag|Malaysia}} | pop4 = ၁၀,၀၀၀ <ref>{{Cite web |last=CNI |title=Rakhine and Chin refugees enter Malaysia more than before |url=https://cnimyanmar.com/index.php/english-edition/22925-rakhine-and-chin-refugees-enter-malaysia-more-than-before |access-date=2025-04-18 |website=cnimyanmar.com}}</ref> | region5 = {{flag|United States}} | pop5 = ၂,၃၀၀ <ref>{{Cite web |date=2023-08-04 |title=Burmese Population in the USA |url=https://thebaci.org/2023/08/04/burmese-population-in-the-usa/ |access-date=2025-04-18 |website=The official website of Burmese American Community Institute}}</ref> | rels = [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အများစု) | langs = [[ရခိုင်ဘာသာစကား|ရခိုင်]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]] နှင့် အခြား [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာမျိုးနွယ်စုများ]] }} '''ရခိုင်လူမျိုး''' (သို့မဟုတ်) '''ရက္ခိုင်လူမျိုး''' ({{lang-en|Rakhine people / Arakanese}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် အဓိက အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော၊ သမိုင်းအစဉ်အလာနှင့် ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု ထည်ဝါခိုင်ခံ့သည့် ဌာနေတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၄% ခန့် ရှိသည်။ ရခိုင်လူမျိုးများသည် ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း၊ ကိုယ်ပိုင်အချုပ်အခြာအာဏာဖြင့် ဓညဝတီ၊ ဝေသာလီ၊ လေးမြို့ နှင့် မြောက်ဦး ဟူ၍ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ခေတ်ကြီးလေးခေတ်ကို တည်ထောင်ကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ထွန်းကားခဲ့သည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် (၁၉၇၆) စာမျက်နှာ ၁၄၁-၁၄၇</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |title=Burma - The World Factbook |publisher=CIA |access-date=12 October 2023 |archive-date=10 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210210200835/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burma/ |url-status=dead }}</ref> [[မနုဿဗေဒ]]နှင့် [[ဘာသာဗေဒ]] သမိုင်းကြောင်းအရ အေဒီ ၉ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည့် [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စုဝင်]] များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ထိုဒေသတွင် ရှိနှင့်ပြီးသားဖြစ်သော ရှေးဦးအခြေစိုက် လူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကာလရှည်ကြာစွာ ထိတွေ့နှီးနွှာကာ ရခိုင်ဟူသော ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma: Languages and History''. Oxford University Press. pp. 78–82.</ref><ref>Charney, Michael W. (2005). ''Where Crowds of Ships Meet: A History of Arakanese Cultural Integration''. IIAS. pp. 12–15.</ref> ရခိုင်ဒေသသည် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ကမ်းခြေနှင့် ထိစပ်နေသဖြင့် ရှေးယခင်ကပင် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များနှင့် ပင်လယ်ရေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး လွယ်ကူခဲ့ပြီး အနောက်ဘက် ကမ္ဘာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှကို ချိတ်ဆက်ပေးရာ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းကူးတံတားကြီးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ == နေထိုင်သည့် နေရာ == ရခိုင်လူမျိုးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အများစု နေထိုင် ကြပြီး။ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသ အနှံအပြားတွင် အနည်းနည်း နေထိုင်ကြသည်။ အထူးသဖြင့်ချင်း ပြည်နယ် ပလက်ဝခရိုင်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေခရိုင်၊ မြောက်ဦးခရိုင်၊အမ်းခရိုင်၊ပေါက်တောခရိုင်၊သံတွဲခရိုင်၊ တောင်ကုတ်ခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်တွင် အများဆုံး နေထိုင် သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃,၁၀၇,၀၀၀ လူဦရေး ၄% နေထိုင်သည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ ဖလောင်းချိန်းမြို့ ရခိုင်လူမျိုး အနည်းနည်းနေထိုင်သည်။ စုစုပေါင်း လူဦရေး ၂၀၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်။ အိန္ဒိယနိုင်ငံ တြိပူရပြည်နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး စုစုပေါင်း လူဦရေး ၃၂,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်။ ==အမည်ရင်းမြစ်== ရခိုင်လူမျိုး ၏ လူမျိုးနွယ်စုဆိုင်ရာ အမည်များ သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မိမိတို့ ကိုယ်မိမိ ခေါ်ဝေါ်သည့် အမည် မှာ "ရခိုင်" (Rakhine သို့မဟုတ် အသံထွက်အားဖြင့် /ɹəkʰàiɴ/ သို့မဟုတ် /ɹəkʰàɪɴ/) ဖြစ်ပြီး၊ သက္ကတဘာသာစကား "ရက္ခသ" (Rakkhasa) သို့မဟုတ် ပါဠိဘာသာစကား "ရက္ခိတ" (Rakkhita) တို့မှ ဆင်းသက်လာကာ "မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိနှင့် သီလကို စောင့်ရှောက်သောသူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Charney2009">Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, p. 17.</ref> ရှေးဟောင်း ရခိုင် ရာဇဝင်များနှင့် ကျောက်စာများတွင် မိမိတို့ တိုင်းပြည်ကို "ရက္ခိုင်ပြည်" သို့မဟုတ် "ရက္ခပုရ" ဟု ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). ''Conflict and Commerce in Maritime Arakan''. Ecole française d'Extrême-Orient.</ref> အိမ်နီးချင်း လူမျိုးများက ရခိုင်တို့အား ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များအနက် "မဂ်" သို့မဟုတ် "မဂဓ" (Magh / Mogh) ဟူသော အမည်မှာ ထင်ရှားသည်။ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ ဘင်္ဂလီ သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် ရခိုင်လူမျိုးများကို "Magh" ဟု ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်။ ဤဝေါဟာရ၏ မြစ်ဖျားခံရာနှင့် ပတ်သက်၍ သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆချက် နှစ်ခု တင်ပြကြသည်။ ပထမယူဆချက်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ စတင်ထွန်းကားခဲ့ရာ အိန္ဒိယရှိ "မဂဓတိုင်း" အမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ ဒုတိယယူဆချက်မှာ မြောက်ဦးခေတ် ကာလအတွင်း ပေါ်တူဂီတို့နှင့် ဆက်ဆံခဲ့သည့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကွေ့ ဒေသတွင် စိမ့်ဝင် ပျံ့နှံ့လာခဲ့သော ဝေါဟာရတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="vanSchendel2002">van Schendel, Willem (2002). "Who Speaks for the Chittagong Hill Tracts?". ''The Journal of Asian Studies'', 61(1), pp. 122–125.</ref> ထို့အပြင် ပါရှန်၊ အာရပ်နှင့် ဥရောပ ကုန်သည်တို့၏ မှတ်တမ်းများတွင် ရခိုင်ဒေသနှင့် လူမျိုးကို "ရခမ်း" (Rakhang / Harkhang) သို့မဟုတ် "အာရကန်" (Arakan / Arracan) ဟု ရေးသားခဲ့ကြပြီး၊ အာရကန် ဟူသော ဝေါဟာရသည် "ရက္ခိုင်" ဟူသော ဝေါဟာရအား ပေါ်တူဂီနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့က အသံလှိမ့်၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 34.</ref> == ပေါ်ပေါက်လာပုံနှင့် သမိုင်းကြောင်း == ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ မူလဇာစ်မြစ်နှင့် လူမျိုးရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်းသည် ရှုပ်ထွေးပြီး သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အယူအဆအမျိုးမျိုး ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဒေသသည် ရှေးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှု၊ ဘာသာရေး၊ စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအစဉ်အလာများ ထွန်းကားခဲ့သော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီကဲ့သို့သော ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုဗဟိုဌာနများသည် ရခိုင်ဒေသ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှုကို ဖော်ပြနေသည်။ ဝေသာလီခေတ်မှ အေဒီ ၈ ရာစုဝန်းကျင် အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာသည် ထိုဒေသ၏ ရှေးဟောင်းနိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် အက္ခရာအသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ အရေးပါသော အထောက်အထားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယင်းကျောက်စာကို Sanskrit ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးထားပြီး ရခိုင်ဒေသ၏ ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆက်နွယ်မှုကိုလည်း ဖော်ပြနေသည်။ ဘာသာဗေဒအရ ရခိုင်ဘာသာစကားသည် Sino-Tibetan ဘာသာစကားမိသားစု၏ Tibeto-Burman အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး မြန်မာဘာသာစကားနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွယ်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် ဘာသာစကားမျိုးနွယ်ဆက်နွယ်မှုသည် လူမျိုးတစ်မျိုး၏ မူလဇာစ်မြစ်၊ သီးခြားလူမျိုးရေးအမှတ်သညာ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးသမိုင်းကို တစ်ခုတည်းဖြင့် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော အထောက်အထားမဟုတ်ပေ။ ရခိုင်ဒေသတွင် တွေ့ရှိရသော ရှေးဟောင်းကျောက်စာများသည် ထိုဒေသ၌ အက္ခရာအသုံးပြုမှုနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှု ရှေးကျစွာ ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ သို့ရာတွင် ကျောက်စာတစ်ခု၏ ရှေးကျမှုနှင့် ယနေ့အသုံးပြုနေသော ရခိုင် သို့မဟုတ် မြန်မာအက္ခရာတို့၏ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်မှုကို သီးခြားစိစစ်ရန် လိုအပ်သည်။ ရခိုင်နှင့် မြန်မာအက္ခရာတို့၏ ဖွံ့ဖြိုးမှုသမိုင်းကို လေ့လာရာတွင် ရှေးဟောင်းကျောက်စာများ၊ အက္ခရာပုံသဏ္ဌာန်များနှင့် ဒေသတွင်း စာရေးသားမှုအစဉ်အလာများကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ မူလဇာစ်မြစ်ကို ဘာသာစကားဆက်နွယ်မှု သို့မဟုတ် ရုပ်သွင်ပြင်တူညီမှုတစ်ခုတည်းအပေါ် အခြေခံ၍ သတ်မှတ်ခြင်းထက် ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ ဘာသာဗေဒ၊ ကျောက်စာပညာနှင့် သမိုင်းမှတ်တမ်းများကို ပေါင်းစပ်လေ့လာခြင်းက ပိုမိုသင့်လျော်သည်။<ref name="Leider2004">Leider, Jacques P. (2004). ''Le Royaume d'Arakan, Birmanie''. École française d'Extrême-Orient.</ref> === ဓညဝတီခေတ် === ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသားဖော်ပြချက်အရ ရခိုင်ပြည်သည် ခေတ်ကြီးလေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်း တည်ရှိခဲ့သည်။ ပထမဓညဝတီ (ဘီစီ ၃၃၂၅ – ၁၅၀၇) ကို [[မာရယု]]မင်းက တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ ခေတ်သစ်ရှေးဟောင်းသုတေသနအမြင်အရ ဤကာလသည် ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်းသာ ဖြစ်သဖြင့် မြို့ပြနိုင်ငံအဆင့် တည်ရှိရန် ခိုင်မာသော သက်သေမတွေ့ရသေးပေ။ ဒုတိယဓညဝတီ (ဘီစီ ၁၅၀၇ – ၅၈၀) ကို သာကီနွယ်ဖြစ်သော ကံရာဇာကြီးက တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ သမိုင်းအချက်အလက်အရ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် ဘီစီ ၆ ရာစုခန့်မှသာ ပွင့်တော်မူခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓမပွင့်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀စော၍ သာကီနွယ်များ ရောက်ရှိလာသည်ဆိုခြင်းမှာ အချိန်ကာလ လွဲချော်မှု (Anachronism) ရှိနေသည်။ တတိယဓညဝတီ (ဘီစီ ၅၈၀ – ၃၂၇) တွင် စန္ဒသူရိယမင်း စိုးစံခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ကာ [[မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်]]ကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ရာဇဝင်၌ မဂဓလူမျိုးများနှင့် သာကီအနွယ်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခြင်းမှာ ရှေးဦးရခိုင်ဒေသနှင့် အိန္ဒိယယဉ်ကျေးမှုအကြား အဆက်အသွယ်ရှိမှုကို ဖော်ပြလိုခြင်းဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ မနုဿဗေဒနှင့် DNA အထောက်အထားများအရ ရခိုင်ဒေသကို မူလအခြေချသူများသည် တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင်များသာ ဖြစ်ကြသည်။ === ဝေသာလီခေတ် === {{seealso|ဝေသာလီမြို့}} ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၃၂၇ – ၈၁၈) ကို မင်းဆက် ၁၂ ဆက် စိုးစံခဲ့သည်။ ဤခေတ်သည် ဒင်္ဂါးပြားများနှင့် [[အာနန္ဒစန္ဒြကျောက်စာ]] (အေဒီ ၈ ရာစု) ကဲ့သို့သော ခိုင်မာသည့် သမိုင်းအထောက်အထားများ စတင်တွေ့ရှိရသည့် ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဝေသာလီခေတ်တွင် သင်္သကရိုက်ဘာသာနှင့် ပျူစာပေများ ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ ဘာသာရေးအရ မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာတို့ ရောနှောထွန်းကားခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Cultural1976">ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန (၁၉၇၆)။ ''တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ (ရခိုင်)''၊ စာမျက်နှာ ၃၃–၃၆။</ref> === လေးမြို့ခေတ် === လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၈၁၈ – ၁၄၃၀) တွင် ပဉ္စာ၊ ပရိန်၊ လောင်းကြက် စသည့် မြို့တော်များကို အခြေပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ဤခေတ်သည် ဗဟိုအာရှနှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်မှ ဆင်းသက်လာသော တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဗမာစုများ (Burmish groups) ရခိုင်ဒေသသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာပြီး ဒေသခံမျိုးနွယ်စုများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ယနေ့ခေတ် "ရခိုင်လူမျိုး" အသွင်စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည့် ကာလဖြစ်သည်။ ပထမပရိန်ခေတ်တွင် ပုဂံအင်ပါယာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသော်လည်း၊ ရခိုင်တောင်ပိုင်းဒေသများသည် ၁၃ ရာစုအထိ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။<ref name="Cultural1976" /> === မြောက်ဦးခေတ် === {{seealso|မြောက်ဦးမြို့}} မြောက်ဦးခေတ် (အေဒီ ၁၄၃၀ – ၁၇၈၄) ကို [[မင်းစောမွန်]]က တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်သည် ရခိုင်သမိုင်းတွင် စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးနှင့် အနုပညာ အထွန်းတောက်ဆုံး ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ ရခိုင်ဘုရင်များသည် အစ္စလာမ်ဘွဲ့အမည်များကိုပါ အသုံးပြု၍ ဘင်္ဂလားအကူအညီဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို အင်အားတောင့်တင်းအောင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြောက်ဦးခေတ်သည် နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုနှင့် ဆက်ဆံရေး အားကောင်းခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံရသည်အထိ နှစ်ပေါင်း ၃၀၀ ကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။<ref name="Cultural1976" /> === ကုန်းဘောင်ခေတ် === ရခိုင်ဘုရင် [[မဟာသမ္မတရာဇာ]] လက်ထက် ၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် [[ဘိုးတော်ဘုရား]] (ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော် အိမ်ရှေ့မင်း [[သတိုးမင်းစော]] ဦးဆောင်သော ကုန်းဘောင်တပ်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သဖြင့် မြောက်ဦးနေပြည်တော် ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။ ကုန်းဘောင်ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် ရခိုင်ဒေသကို ၁၇၈၄ ခုနှစ်မှ ၁၈၂၆ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name="Harvey1925">Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> === ဗြိတိသျှခေတ် === ၁၈၂၆ ခုနှစ် ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် အပြီး ရန္တပိုစာချုပ်အရ ရခိုင်ဒေသသည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့သည် ရခိုင်ဒေသကို [[ရခိုင်တိုင်း]] အဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]] ကာလ (၁၉၄၂ ခုနှစ်) တွင် ဂျပန်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ၏ အကူအညီဖြင့် ဗြိတိသျှတို့က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီးနောက် ရခိုင်တိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="AungThwin2012">Aung-Thwin, Michael A. & Aung-Thwin, Maitrii (2012). ''A History of Myanmar since Ancient Times''. Reaktion Books.</ref> === မြန်မာနိုင်ငံခေတ် === ရခိုင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် စွမ်းစွမ်းတမန် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် အမျိုးသားခေါင်းဆောင် ဆရာတော် [[ဦးဥတ္တမ]]၊ [[ဦးအောင်ဇံဝေ]] နှင့် [[ဦးမေအောင်]] တို့ ပါဝင်သည်။ လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရသည် ရခိုင်လူမျိုးကို တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ ခုနှစ် မြန်မာဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းမှ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="KyawZin1999">ကျော်ဇင် (၁၉၉၉)။ ''မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားရေးရာ''။ စာပေဗိမာန်။</ref> ==မျိုးရိုးဗီဇ== ရခိုင်လူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသန စစ်တမ်းများ အရ ရခိုင်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ပင်မ ဗီဇအခံ ပေါ်တွင် [[တောင်အာရှ]]နွယ်(အိန္ဒိယ နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အင်ဒို-အာရိယန်]] သွေးနှောမှု သိသိသာသာ စိမ့်ဝင်ပေါင်းစည်းထားသည့် သမိုင်းဝင် ဗီဇစနစ်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း တွေ့ရှိရပေသည် <ref>Kutanan, W., et al. (2019). Genetic structure of various ethnic groups in Myanmar. Molecular Biology and Evolution, 36(12), 2711-2726.</ref>။ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ Autosomal DNA စိစစ်ချက်များအရ တိဗက်-ဗမာနွယ် ကဲ့သို့ [[အရှေ့အာရှ]]နွယ် ဗီဇအချိုးသည် ၆၀% မှ ၇၀% အထိ ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းသည် အနီးစပ်ဆုံး လူမျိုးများဖြစ်ကြသော ဗမာ၊ ကချင် နှင့် ချင်းလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ဗီဇအခြေခံနှင့် တစ်ထပ်တည်း တူညီနေပေသည်<ref>Li, H., et al. (2015). Paternal heritage of Sino-Tibetan populations in Myanmar. Journal of Human Genetics, 60(8), 437-444.</ref>။ရခိုင်ဒေသ၏ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်နှင့် ထိစပ်နေခြင်း၊ ဝေသာလီနှင့် မြောက်ဦးခေတ် သမိုင်းဝင် ကူသန်းရောင်းဝယ်မှုများနှင့် သွေးနှောခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ရခိုင်လူမျိုးများတွင် တောင်အာရှနွယ် DNA ၁၀% မှ ၂၀% အထိ ပါဝင်နေသည်ကို တွေ့ရသည်<ref>Mondal, M., et al. (2016). Genomic analysis of South and Southeast Asian populations. Nature Genetics, 48(9), 1066-1070.</ref>။ ဤအချိုးအစားသည် [[ဗမာလူမျိုး|အညာဒေသ ဗမာ]]များ (<၅%) ထက် သိသိသာသာ ပိုမိုမြင့်မားပြီး ကွဲပြားသွားစေသော အချိုးဖြစ်ပေသည်<ref>Kutanan, W., et al. (2019). Genetic structure of various ethnic groups in Myanmar. Molecular Biology and Evolution, 36(12), 2711-2726.</ref>။ ရခိုင် အမျိုးသားများ၏ Y-chromosome စိစစ်ချက်များအရ တိဗက်-ဗမာနွယ် အမှတ်အသားဖြစ်သည့် O2a2b-M117 နှင့် O2a တို့က ပင်မအဖြစ် လွှမ်းမိုးထားသော်လည်း၊ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် အများဆုံးတွေ့ရသည့် R1a1a (Indo-Aryan marker) နှင့် H Haplogroups များသည်လည်း အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ စိမ့်ဝင်ပါဝင်နေသည်ကို သုတေသနများက ဖော်ပြနေပေသည်<ref>Sahoo, S., et al. (2006). A prehistory of Indian Y chromosomes: Evaluating indigenous origin and expansion. PNAS, 103(4), 843-848.</ref>။ == ဘာသာစကားနှင့် စာပေ == ရခိုင်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုအောက်ရှိ လိုလို-ဗမာအုပ်စု တွင်ပါဝင်ပြီး၊ ဗမာ၊ အင်းသား နှင့် တောင်ရိုး တို့နှင့် မျိုးရိုးစပ်ဆိုင်မှုရှိကြသည်။ သို့သော် ရခိုင်တို့၏ ဘာသာစကားနှင့်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်မဗမာအုပ်စုများထက် အင်ဒို-အာရိယန် လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနေသည်ဟု သုတေသနများက ဖော်ပြထားသည်။ ရခိုင်ဘာသာသည် ဗမာဘာသာနှင့်အတူ လိုလို-ဗမာအုပ်စုမှ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း၊ အသံအနေအထားနှင့် အချို့သော ဝေါဟာရများအပေါ်တွင် ပင်မဗမာဘာသာထက် ပိုမိုဟောင်းသော လက္ခဏာများ ထိန်းသိမ်းထားစဲဖြစ်သည့်အပြင်<ref>Okell, John (1995). ''Three Lectures on Burmese Speech, Grammar and Writing''. SOAS University of London.</ref><ref>Bradley, David (2007). ''Language Endangerment and Language Maintenance in the Tibeto-Burman Languages''. Pacific Linguistics.</ref><ref>van Driem, George (2014). ''Languages of the Himalayas: An Ethnolinguistic Handbook''. Brill.</ref>တခြားဗမာနွယ်များဖြစ်သည့် အင်းသားနှင့် ဓနုတို့မှာ ဗမာအင်ပါယာများနှင့် ပိုဆက်နွယ် သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဗမာနှင့်ပိုမိုဆင်တူသော်လည်း၊ ရခိုင်တို့တွင် တောင်အာရှနှင့် အိန္ဒိယသက်ရောက်မှုများ ပိုမိုသိသာသည်။ ထို့ကြောင့် ရခိုင်တို့ကို လိုလို-ဗမာအုပ်စုအတွင်းရှိ တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်သည့် ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုခွဲအနေနဲ့ သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Lieberman, Victor (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c.800–1830''. Cambridge University Press.</ref> '''ဘာသာစကား'''{{see also|ရခိုင်ဘာသာစကား}} ဘာသန္တရ သုတေသနနည်းအရ ရခိုင်စကားသည် မြန်မာနွယ်ဖွား စကားစုများတွင် ပါဝင်ပြီး [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] စသည့် ဒေသသုံးစကားကွဲများနှင့် နီးစပ်မှုရှိသည်။ရခိုင်လူမျိုးတို့ သည် ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကို အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်။ ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် အတော်များများတူပြီး ရသံ /r/ နှင့် ဂျသံ /j/ ထွက်ကွာသည်။ ဒေသအလိုက် ရခိုင်ဘာသာစကား အနည်းငယ် ကွဲသည်။<ref>တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံများ ရခိုင် ၁၉၇၆ စာမျက်နှာ ၂၈နှင့် ၃၆</ref> ===စာပေ=== ရခိုင်စာပေနှင့် အက္ခရာသည် ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၄ ရာစု မှ ၈ ရာစု) ကတည်းက ဗြာဟ္မီအက္ခရာနွယ်ဝင် ရှေးဟောင်း ရခိုင်-ဗြာဟ္မီ (Rakhine Brahmi) နှင့် သက္ကတ၊ ပါဠိ ကျောက်စာများဖြင့် စတင် ခိုင်မာစွာ ထွန်းကားခဲ့ပေသည်။ <ref>Johnston, E. H. (1944). Some Sanskrit Inscriptions of Arakan. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 11(2), 357-385.</ref>အဓိပတိ မဟာမုနိ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများ၊ အနန္ဒစန္ဒြ မင်းကြီး၏ ဝေသာလီ ကျောက်စာ တို့သည် ရခိုင်ဒေသ၏ အစောပိုင်း စာပေနှင့် အနုပညာ အဆင့်အတန်းကို သက်သေပြနေသည့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများ ဖြစ်ကြသည်။ <ref>Gutman, P. (2001). Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan. Orchid Press.</ref>လေးမြို့ခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ် (အေဒီ ၁၅ ရာစု မှ ၁၈ ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေသည် ရတု၊ ကဗျာ၊ ဧချင်း၊ လင်းကာ၊ ရာဇဝင်ကျမ်းများနှင့် ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်းများအထိ အထူး တိုးတက် ထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ ဥဂ္ဂါပြန်၏ ဧချင်းများ၊ မဟာပညာကျော်၏ လျှောက်ထုံးများနှင့် ရခိုင် ရတုဆရာကြီးများ၏ လက်ရာများသည် ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှု၏ အထိရောက်ဆုံး စာပေအမွေအနှစ်များ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref>Charney, M. W. (2009). A History of Modern Burma. Cambridge University Press.</ref> သို့သော်လည်း ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် (အေဒီ ၁၇၈၄) တွင် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) ၏ ရခိုင်ဒေသကို သိမ်းပိုက်မှုနှင့်အတူ ရခိုင်နိုင်ငံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုချက်သည် ဗမာနန်းတွင်းနှင့် ပိုမို နီးကပ်စွာ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ရသည်<ref>Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Longmans, Green and Co.</ref>။ ထို့နောက် ၁၉ ရာစု အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီး စစ်တွေနှင့် ရခိုင်ဒေသတစ်ခုလုံး ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီအောက် ရောက်ရှိသွားချိန်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ပညာရေးနှင့် ပုံနှိပ်စနစ်များ၌ စံပြဗမာစာပေ ကို အဓိက ရုံးသုံးစာပေအဖြစ် စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်း သုံးစွဲလာခဲ့သည်။ <ref>Leider, J. P. (2004). On Arakanese Historical Writing: A Short Review of its Background and Development. Maritime Asia, 13, 331-358.</ref>ရခိုင်စကားနှင့် ဗမာစကားသည် မိသားစုတစ်ခုတည်းမှ ဆင်းသက်လာပြီး အက္ခရာစနစ်မှာလည်း ဗြာဟ္မီနွယ် ရိုးရာ ဝိုင်းစက်သော အက္ခရာ ပုံသဏ္ဌာန် တူညီကြသဖြင့်၊ ရခိုင်လူမျိုးများသည် မူလ အက္ခရာ ရေးထုံးများအစား စံပြ ဗမာစာပေ ပညာရေးစနစ်နှင့် ပုံနှိပ် စာအုပ်စာစောင်များကို လွယ်ကူစွာ ကူးပြောင်း လိုက်ပါ သုံးစွဲခဲ့ကြသည် <ref>Trousdale, W. (1982). Chronicles and Cultures of Arakan. Journal of the American Oriental Society, 102(4), 681-689.</ref>။ ယနေ့ခေတ်တွင် ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရခိုင်သံစဉ် အသံထွက် ဖြင့် စကားပြောဆိုပြီး ရေးသားရာတွင်မူ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး သုံးစွဲသည့် စံပြ ဗမာစာပေစနစ်ကိုပင် ပုံမှန် ရေးသား သုံးစွဲလျက် ရှိကြပေသည်။ <ref>Bernot, D. (1965). The Vowel System of Rakhine and Burmese. Lingua, 15, 433-444.</ref> [[File:ArakanLiterature46thA.D.jpg|thumb|right|300px|[[အေဒီ]] ၄ ရာစုမှ ၆ ရာစုအထိ အသုံးပြုခဲ့သော ရခိုင်ပြည်သုံး အက္ခရာ<ref>[http://rakhinesthought.blogspot.com/2009/02/arakanese-font-launched.html ရခိုင့္အေတြးအေခၚ: Arakanese Font launched<!-- Bot generated title -->]</ref>]] == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]]ကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံထား၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ စာပေ၊ ဂီတ နှင့် အနုသုခုမပညာရပ်တို့သည် ဘာသာရေးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ကျင်ကိုင်ခြင်း အားကစားနှင့် ဆီမီးခွက်အကတို့သည် ထင်ရှားသည်။ === ရခိုင်အမျိုးသားသင်္ကေတ === ရခိုင်လူမျိုးများ လက်ခံသော အမျိုးသားသင်္ကေတများအနက် အဓိက ထင်ရှားသည့် သင်္ကေတ ၃ ခုရှိသည်။ ထိုသင်္ကေတများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * နဝရူပ ဗျာလ: သတ္တဝါ ၉ မျိုး၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ပေါင်းစပ်ထားသော ဒဏ္ဍာရီလာ ရိုးရာသတ္တဝါ ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်။ ဗျာလရုပ်တုများကို ဝေသာလီခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ် သာသနိက အဆောက်အအုံများ၊ ဘုရားကျောင်းကန့်များတွင် အကာအကွယ်အဖြစ် စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref>Gutman, P. (2001). Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan. Orchid Press.</ref> [[File:Bya La statue in Sittwe.jpg | thumb | နဝရူပ ဗျာလ စစ်တွေမြို့ ဗျူးပွိုင့်]] * ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော်): အပေါ်ပိုင်း အဖြူရောင်နှင့် အောက်ပိုင်း အနီရောင် ပါဝင်ပြီး၊ အလယ်တွင် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ပြာသာဒ် သို့မဟုတ် ဗဟုဓာည ရခိုင်ဒင်္ဂါး ရုပ်ပုံကို အပြာရောင် စက်ဝိုင်းဖြင့် ဝန်းရံထားသည်။ အဖြူရောင်သည် အမျိုးသား၏ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ အနီရောင်သည် ရဲရင့်တည်ကြည်မှုကိုလည်းကောင်း ကိုးကားဖော်ပြသည်။ {{Infobox flag | Name = ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော် | Image = Flag of Rakhine.svg }} * ရခိုင်အမျိုးသား တံဆိပ်: ဝေသာလီခေတ် ရခိုင် ရောမ/အိန္ဒိယ ဆက်ဆံရေး သမိုင်းဝင် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံ (စိရီဝစ္ဆ သေရီဝစ္ဆ တံဆိပ်) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတံဆိပ်သည် မင်္ဂလာတရားတော်နှင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။<ref>Johnston, E. H. (1944). Some Sanskrit Inscriptions of Arakan. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 11(2), 357-385.</ref> [[File:Rakhinelogo.jpg|250px|thumb|ရခိုင်ပြည်နယ်တံဆိပ်]] === ဘာသာရေး === {{see also|ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ}} ရှေးဦး အစောပိုင်း ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီခေတ်များတွင် ရခိုင်ဒေသ၌ [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူအယူဝါဒ]] နှင့် [[မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ]] တို့ စတင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref>Gutman, P. (2001). Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan. Orchid Press.</ref>။ လေးမြို့ခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ်များသို့ ရောက်ရှိချိန်မှစ၍ [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] သည် ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အဓိက ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာဖြစ်လာခဲ့သည်။ ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဗုဒ္ဓဘာသာကို လွန်စွာ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ရှေးဟောင်း ဝေသာလီခေတ်နှင့် မြောက်ဦးခေတ်ဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်ဒေသ၏ ပထဝီဝင် ဆက်စပ်မှုကြောင့် တောင်အာရှဆန်သော အဝတ်အထည်နှင့် ကျောက်သံပတ္တမြား တန်ဆာဆင်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် မြောက်ဦးခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ်မှစ၍ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်း မြေပြန့် ရိုးရာ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံများလွှမ်းမိုးလာမှုနှင့်အတူ နှင့် ပိုမို ပေါင်းစည်းသွားခဲ့သည်။ ယနေ့အချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားများသည် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး (ခေါင်းပေါင်း)၊ ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများသည် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို ရိုးရာလုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်မင်းဆက်များ၏ ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဆောက်အအုံများကို [[မြောက်ဦးမြို့]]တွင် လေ့လာနိုင်သည်။ === အားကစား === ရခိုင်ရိုးရာ နပန်းအားကစားကို [[ကျင်]] ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ "ကျင်" ဟူသော စကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရခိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ကျင်လည်စွာ ပြိုင်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် လုံးထွေးသတ်ပုတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ကျင်အားကစားသည် မြောက်ဦးခေတ် (၁၅ ရာစု) ရခိုင်တပ်မတော်၏ စစ်ရေးစွမ်းရည် လေ့ကျင့်ခန်းများမှတစ်ဆင့် ရိုးရာ အားကစားပွဲအဖြစ် စနစ်တကျ အခြေခိုင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Charney, M. W. (2009). A History of Modern Burma. Cambridge University Press.</ref> === နေထိုင်မှုနှင့် လူမှုဘဝ === {{see also|အိမ်ကြီးရခိုင်}} "အိမ်ကြီးရခိုင်" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးရခိုင်တို့ အိမ်များကို ပျဉ်၊ သစ်မာတို့ဖြင့် ခိုင်ခိုင်ခံ့ခံ့ ကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောက်လေ့ရှိသည့် လူမှုဓလေ့ကို အကြောင်းပြု၍ ခေါ်ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်။ ရှေးအခါက သစ်သားအိမ်ကြီးများ ဆောက်လုပ်ခွင့်ကို နန်းတော်မှ အဆင့်အတန်းအလိုက် သတ်မှတ်ခွင့်ပြုခဲ့သည့် အလေ့အထ ရှိခဲ့သည်။<ref>Leider, J. P. (2004). On Arakanese Historical Writing: A Short Review of its Background and Development. Maritime Asia, 13, 331-358.</ref> {{seealso| ရခိုင်သမက်တက်}} ရခိုင်ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင်တွင် သတ္တုဝါနှင့် သတို့သား လက်ထပ်ထိမ်းမြားသော ပွဲကို ရခိုင်စကားဖြင့် “သမက်တက်ပွဲ” ဟု ခေါ်သည်။ သတို့သားသည် သတို့သမီး၏ အိမ် (ယောက္ခမအိမ်) သို့ သွားရောက် အခြေချ ရရှိသော ဓလေ့ သို့မဟုတ် မင်္ဂလာပွဲ ပြုလုပ်ရန် သွားရခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ "သမက်တက်" ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ [[မယိမ်တက်]] အခမ်းအနားသည်လည်း ရခိုင်ရိုးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ဓလေ့၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး သံတွဲမြို့နယ်နှင့် ဒေသအချို့တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက ထန်းသိမ်းထိန်းသိမ်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ရိုးရာအစားအစာများ === [[ရခိုင်မုန့်တီ]] ငါးပိထောင်း (ရခိုင်ငါးပိထောင်း) ခရမ်းသီးငါးခြောက်ချက် ငရုတ်သီးကြိတ် / ငရုတ်သီးထောင်း ပက်ကျိသုတ် (ဒေသထွက် ပက်ကျိ/ခရုသုတ်) ပင်လယ်အစားအစာ အမျိုးအစားများ ==အနုပညာ ယဉ်ကျေးမှု== === တူရိယာ === တူရိယာပစ္စည်းတို့ကို ကြေး၊ ကြိုး၊ သရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ် ဟူ၍ တူရိယာပစ္စည်း အမျိုးအစားတို့ကို စာလုံးအတိုကောက်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်။ ကြေး ဆိုသည်မှာ ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်သော ကြေးစည်၊ မောင်း၊ ပတ္တလား၊ ခွက်ခွင်း၊ စည်းခတ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ ကြိုး ဆိုသည်မှာ ကြိုးကိုအသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ထားသော တယော၊ စောင်း၊ စောင်းကောက်၊ ဒူးလောင်း၊ မိကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။ သားရေ ဆိုသည်မှာ သားရေကို အသုံးချ၍ ပြုလုပ်ထားသော သားရေနှင့်ကြက်၍ တီးခတ်ရသော မြောက်စည်(ဗဟိုရ်စည်)၊ စည်ပန်းတောင်း၊ ခတ်စည်၊ စည်ရှည်၊ စည်အိုင့်(အိုးစည်)၊ ဒုပ္ပါ၊ ဒုံမင်း၊ ပတ်မ၊ တစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ နှစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ သံလွင်စည်၊ စည်ပုတ်၊ စည်ကြီး(ရွန်းစည်)၊ မုရိုးစည်၊ စည်ဝန်း၊ တဘက်စည်၊ ပတ်သာ၊ ပန်းတျား စသည့် တူရိယာပစ္စည်းမျိုး ဖြစ်သည်။ လေ ဆိုသည်မှာ လေနှင့်မှုတ်ရသော တူရိယာပစ္စည်းများမှာ လက်တံတို၊ လက်တံရှည်၊ ကော၊ ညှင်း၊ ချည်ခေါင်း၊ခရာကောက်၊ ခရြွာမာ၊ ဖက်လိပ်၊ နှဲ၊ ခရုသင်းနှင့် ပလွေ(ပြွီ) အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ လက်ခုပ် ဆိုသည်မှာ လက်ဖြင့် လက်ခုပ်တီးခြင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ သစ်လက်ခုပ်၊ လက်ကြားလက်ခုပ်၊ လက်ဖြောက်လက်ခုပ်၊ ကျောက်လက်ခုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်။ [[ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]]သည် ထင်ရှာသည့် ရခိုင်ရိုးရာတူရိယာ ပစ္စည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/saaseaangsaayaapnlngnesnny-rkhiungpii-khe-ple |access-date=3 August 2023 |archive-date=3 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230803152415/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/saaseaangsaayaapnlngnesnny-rkhiungpii-khe-ple }}</ref> [[File:Rakhine drummers at Thingyan, New York City.jpg | thumb | အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူရောက်မြို့၌ ရခိုင်ရိုးရာသင်္ကြန်တွင် တွေရသည် ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်]] === ရခိုင်ရိုးရာအကများ === # ဗုဒ္ဓပူဇနိယအက ([[ဆီမီးခွက်အက]]) # ငစွေအက # သျှင်ဒိုင်အက # ပိုးဝါမင်းသမီးအက # ယိမ်းအက # ရထားပန်းယိုင်အက # ပင့်ကူအက == ရခိုင်ခေတ်များ == ရှေးဟောင်း ရာဇဝင်လာ ဓညဝတီခေတ်များ (BC 3325 – AD 327)သည် ရခိုင် ရာဇဝင်ကျမ်းများတွင် ပထမ၊ ဒုတိယ နှင့် တတိယ ဓညဝတီခေတ်ဟု ခေတ်သုံးခေတ် ခွဲခြားဖော်ပြလေ့ရှိသော်လည်း၊ မနုဿဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသန စိစစ်ချက်များအရ BC ၃၃၂၅ ထိ နောက်ပြန်ဆွဲထားသော ကာလများသည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကျမ်းလာအယူအဆများသာ ဖြစ်သည်။<ref>Leider, J. P. (2004). On Arakanese Historical Writing: A Short Review of its Background and Development. Maritime Asia, 13, 331-358.</ref> ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ ခိုင်မာသော အထောက်အထားများအရ ဓညဝတီ မြို့ဟောင်း အကြွင်းအကျန်များနှင့် အက္ခရာ ရေးထိုးမှုများသည် အေဒီ ၁ ရာစု မှ ၄ ရာစုဝန်းကျင်တွင် စတင် အခြေခိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Gutman, P. (2001). Burma's Lost Kingdoms: Splendours of Arakan. Orchid Press.</ref> [[ဝေသာလီခေတ်]] (AD 327 – 818)သည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း ဂုပ္တ-ဗြာဟ္မီအက္ခရာနွယ် သက္ကတကျောက်စာများ၊ ခဲမဲဒင်္ဂါးများနှင့် မြို့ရိုးအကြွင်းအကျန်များ ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသော ခေတ်ဖြစ်သည်။ အနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာ (အေဒီ ၇၂၉) အပါအဝင် အင်ဒို-အာရိယန်နွယ် မင်းဆက်များ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး သက္ကတ/ပါဠိ စာပေနှင့် ဟိန္ဒူ/မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားခဲ့သည်။<ref>Johnston, E. H. (1944). Some Sanskrit Inscriptions of Arakan. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 11(2), 357-385.</ref> [[လေးမြို့ခေတ်]] (AD 818 – 1406)သည် ပုဂံခေတ်နှင့် ခေတ်ပြိုင်ကာလများတွင် တိဗက်-ဗမာနွယ် စကားပြော အုပ်စုများ ရခိုင်ရိုးမကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်လာပြီး ဒေသခံများနှင့် ပေါင်းစည်းကာ ယနေ့ ရခိုင်လူမျိုးနှင့် ဘာသာစကား စတင် သန္ဓေတည်ခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။ လေးမြို့မြစ်ဝှမ်း (Sambawak, Pyinsa, Parein, Launggyet) ၌ မြို့တော်များ ပြောင်းရွှေ့ စိုက်ထူခဲ့ကြသည်။<ref>Charney, M. W. (2009). A History of Modern Burma. Cambridge University Press.</ref> [[မြောက်ဦးနေပြည်တော်|မြောက်ဦးခေတ်]] (AD 1430 – 1785)ကို မင်းစောမွန်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်သမိုင်းတွင် နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးနှင့် စာပေယဉ်ကျေးမှု အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သော ခေတ်ဖြစ်သည်။ ဘင်္ဂလားပင်လယ်ကွေ့ ပင်လယ်ကူး ကုန်သွယ်ရေး ဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၇၈၄-၁၇၈၅ အေဒီတွင် ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824. London: Longmans, Green and Co.</ref> == ရခိုင်(၇)မျိုး == # [[ရခိုင်]] # [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]] #[[ခမီလူမျိုး|ခမီ]] # [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]] # [[မရမာကြီး လူမျိုး|မရမာကြီး]] #[[မြိုလူမျိုး]] # [https://arakanstudies.org/ibr/24/01/CAS-Double-Minority-Feb-2024.pdf သက်]<ref name="pyithu"/> == ထပ်မံကြည့်ရှုစရာ == [[ရခိုင်မင်းဆက်]]<br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]<br /> [[ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ]] ==ထင်ရှားသော ရခိုင်လူမျိုးများ== * ဆရာတော် [[ဦးဥတ္တမ]] * ဗိုလ်ချုပ်[[ထွန်းမြတ်နိုင်]] - ရက္ခိုင့်တပ်တော်စစ်ဦးစီးချုပ် * ဒုဗိုလ်ချုပ်[[ညိုထွန်းအောင်]] – ရက္ခိုင့်တပ်တော် ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် * [[ဦးသာထွန်း၊ ဦး|ဦးဦးသာထွန်း]] - ရခိုင်-မြန်မာ ပဏ္ဍိတ် သမိုင်းပညာရှင် <ref>[http://alpbranchmalaysia.blogspot.com/2011/05/blog-post_4191.html Blogger<!-- Bot generated title -->]</ref> *[[မေအောင်၊ ဦး (စွယ်စုံပညာရှင်)|ဦးမေအောင်]] - ကိုလိုနီခေတ်ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး *[[ရဲကျော်သူ|ဦးရဲကျော်သူ]] - မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဆုံးစတင်ခဲ့သူ ကိုလိုနီခေတ်သူဋ္ဌေးကြီး *[[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး|ဆရာကြီး ဦးရွေဇံအောင်]] - ပထမဆုံး ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုသူ *[[စံရွှေ၊ ဦး|ဦးစံရွှေ]] - သက်ကြီးတက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီးဆရာကြီး *[[အောင်ဇံဝေ၊ ဦး|ဦးအောင်ဇံဝေ]] - ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံညီလာခံ ဖြစ်မြောက်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဝန်ကြီး * [[ချန်ထွန်း၊ ဦး(ရခိုင်)|ဦးချန်ထွန်း]] - ဥပဒေပါရဂူ * [[အေးမောင် (လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်)|ဒေါက်တာအေးမောင်]] - [[ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ]] လွတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် * [[ဦးအေးသာအောင်]] - [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်]] ဒုဥက္ကဋ္ဌ * [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)|ဒေါက်တာ အေးကျော်]] - သမိုင်းပညာရှင် * [[မင်းထီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မင်းစောမွန်]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] *[[မင်းရာဇာကြီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မင်းဗာကြီး]] - [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] * [[မဟာသမ္မတ]] - နောက်ဆုံး [[ရခိုင်မင်းဆက်|ရခိုင်ဘုရင်]] *[[ဒေါက်တာအေးချမ်း|ဒေါက်တာအေးချမ်း]] - သမိုင်းပညာရှင် * [[ကိုင်ဇာ]] - အဆိုတော် *[[Adjustor]] - အဆိုတော် * [[နေထက်လင်း]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် *[[ဖော်ကာ]] - အဆိုတော် * [[နေတိုး]] - (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်) * [[အောင်လွင်]] - ရုပ်ရုင်သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ * [[ရတနာမိုင်]] - အဆိုတော် * [[ခြူးလေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[ဇွန်သံစဉ်]] - Miss Myanmar ပြိုင်ပွဲဝင် * [[ညီမင်းခိုင်]] - အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ * [[မင်းသွေး]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * [[သားငယ်]] - Myanmar Idol သရုပ်ဆောင် * [[ခန့်စည်သူ]] - ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် * ဦး[[ဖေမြင့်]] - စာရေးဆရာ၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး * ဦး[[ညီပု (ဝန်ကြီးချုပ်)|ညီပု]] - ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် *[[ခိုင်ရာဇာ]] - ရခိုင်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် == ကိုးကား == {{Reflist| <ref>ရခိုင်ရာဇဝင် ။ အောင်သာဦး</ref> <ref>စန္ဒမာလာလင်္ကာရ။ ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် ရခိုင်သမိုင်း၊ ၁၅၊ ၁၈ ရာစု</ref> <ref>အရှေ့တောင်အာရှရာဇဝင်၊ ဟော-၁၉၅၅</ref> <ref>မြန်မာရာဇဝင် (ဟာဗေး ၁၉၂၅)</ref> <ref>မိတ်ဆိနာ-ခေတ်ဦး ဖုနန်-ဖန်-ပျူ နှင့် ရခိုင် ယိုးဒယားသင်း ဂျာနယ်။</ref> <ref>[http://www.arakanmusic.com/UNI/message.asp?id3=817 ရခိုင်ဂီတ ဒေါ့ကွန် ]</ref> }} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်လူမျိုးစု|*]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်]] ctlelplybqmn09n54o5rrik3e56ng7t 0 3600 1063128 1061354 2026-11-12T08:40:28Z Chenzeyan29 141880 /* မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ */ 1063128 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}} {{pp-move-indef}} '''ဗမာလူမျိုး''' ({{lang-en|Bamar people}} သို့မဟုတ် ''Burmans''၊ {{IPAc-en|b|ə|ˈ|m|ɑː|r}}) များသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်သည်။ဘာသာစကားနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်နွှယ်မှုများအရ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစုကြီး]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်းလူဦးရေ၏ ၆၈.၇၈% (အကြမ်းဖျင်း ၃၆ သန်းခန့်မျှ) ရှိကြပြီး၊ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော [[မြန်မာဘာသာစကား]]ကို ပြည်ထောင်စု၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။<ref>{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပုံနှိပ်ရေးနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေး လုပ်ငန်း |year=2008 |chapter=အခန်း (၁၅) အထွေထွေပြဋ္ဌာန်းချက်များ |pages=စာ-၁၇၁ |quote=ပုဒ်မ ၄၅၀။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်။}}</ref> <ref>{{cite web|title=မြန်မာ (ဗမာ)လူမျိုးအကြောင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa|access-date=27 August 2023|archive-date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230827230329/https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaa-bmaa-luumiuakeaang-sikeaangcraa}}</ref> {{Infobox ethnic group | group = ဗမာလူမျိုး | name = | flag = | flag_caption = | image = Burmese family portrait.JPG | image_caption = အင်္ဂလိပ်အုပ်ချုပ်မှုအတွင်း ၂၀ ရာစုအလှည့်တွင် ဗမာမိသားစုပုံ | image_alt = | image_upright = | total = <!-- total population worldwide --> | total_year = <!-- year of total population --> | total_source = | total_ref = <!-- references supporting total population --> | genealogy = | regions = {{flag|Myanmar}} ၃၅ သန်းခန့်<hr> {{flatlist| *{{flag|Thailand}} *{{flag|Malaysia}} *{{flag|Singapore}} *{{flag|United States}} *{{flag|China}} *{{flag|Australia}} *{{flag|Japan}} }} | region1 = {{flagcountry|Thailand}} | pop1 = ၂,၃၀၀,၀၀၀<ref>{{cite news | url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/03/30/in-thailand-exiled-burmese-communities-work-to-support-the-revolution-at-home_5979344_4.html | title=In Thailand, exiled Burmese communities work to support the revolution at home | newspaper=Le Monde.fr | date=30 March 2022 }}</ref> | region4 = {{flagcountry|Japan}} | pop4 = ၂၈,၈၆၀<ref>{{cite book |chapter=15 Burmese: Refugees and Little Yangon |first=Kosei |last=Otsuka |title=Language Communities in Japan |doi=10.1093/oso/9780198856610.003.0016 |date=January 2022 |url=https://academic.oup.com/book/38834/chapter/337727805 }}</ref> | region3 = {{flagcountry|Australia}} | pop3 = ၃၂,၆၆၅<ref>[[Census in Australia#2016|2016 Census of Australia]] [https://web.archive.org/web/20140116132606/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/comm-summ/textversion/myanmar.htm "Burmese Australians"]</ref> | region2 = {{flagcountry|Singapore}} | pop2 = ၅၀,၀၀၀<ref>{{cite web | url=https://asia.nikkei.com/Politics/Emigrants-in-Singapore-s-little-Myanmar-eye-their-homeland | title=Emigrants in Singapore's 'little Myanmar' eye their homeland }}</ref> | languages = [[ဗမာဘာသာစကား]] | religions = အဓိကအားဖြင့် [[ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] နှင့် [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု]]<br/> ခရစ်ယာန်နှင့် အစ္စလာမ် အနည်းငယ် | related_groups = {{flatlist| *[[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] *[[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]] *[[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]] * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] *[[မြိတ်လူမျိုး|တနင်္သာရီ(မြိတ်)]] * အခြား [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်လူမျိုးများ]]}} | footnotes = }} သမိုင်းဦးကာလက တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်လာခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၉ ရာစုခန့်တွင် [[ပုဂံ]] မင်းဆက်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် [[ပုဂံခေတ်|ပုဂံအင်ပါယာ]]၊ [[တောင်ငူခေတ်|တောင်ငူအင်ပါယာ]] နှင့် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ]] စသည့် ထင်ရှားသော အင်ပါယာကြီးများကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဗမာတို့၏ စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာစက်သည် မြန်မာ့ပထဝီဝင် နယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ အခြားသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများအပေါ်တွင်သာမက အိမ်နီးချင်း အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများအထိပါ ခေတ်အဆက်ဆက် ကျယ်ပြန့်စွာ ဩဇာညောင်းခဲ့သည်။<ref name="Lieberman2003">Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830''. Cambridge University Press.</ref><ref name="Harvey1925">Harvey, G.E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. London: Longmans, Green and Co.</ref> [[File:Burmese chess players, by Max Ferrars late 1890s.jpg|thumb|ဗမာလူမျိုးအမျိုးသားနှစ်ယောက်]] ဗမာလူမျိုး အများစုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး မိရိုးဖလာ [[မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]] နှင့်လည်း ဒွန်တွဲလျက်ရှိသည်။ ဗမာတို့၏ ဗိသုကာအတတ်၊ စာပေ၊ ဂီတ၊ အနုပညာနှင့် ဓလေ့ထုံးတမ်းများသည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ အခြားသော လူမျိုးစုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရောယှက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="HtinAung1967">Htin Aung, Maung (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press.</ref> ထို့အပြင် သနပ်ခါး လိမ်းခြယ်ခြင်းကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ကိုယ်ပိုင် လူမှုထုံးတမ်းစဉ်လာများ နှင့် ရိုးရာပွဲတော်များ (ဥပမာ - [[သင်္ကြန်|မဟာသင်္ကြန်ပွဲတော်]]၊ [[သီတင်းကျွတ်ပွဲတော်]]) သည် တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ယနေ့တိုင် အရှိန်အဝါကြီးမားစွာ တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref name="Spiro1982">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref><ref name="CulturalBurma">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၉)၊ "ဗမာလူမျိုးနှင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု"။</ref> == အမည်ရင်းမြစ် == ဗမာလူမျိုးများ၏ အမည်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဘာသာဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် အိမ်နီးချင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ လွှမ်းမိုးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခဲ့ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ မှာ "ဗမာ" သို့မဟုတ် "မြန်မာ" ဟုခေါ်ဝေါ်ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိပြီး၊ ရှေးဟောင်း မွန်ကျောက်စာများတွင် "မရ်မာ" ဟုလည်းကောင်း၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာများတွင် "မြမ္မာ" ဟုလည်းကောင်း ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1969">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma: Early Pagán''. Artibus Asiae and New York University, p. 78.</ref> သမိုင်းဦးကာလနှင့် မူလအသုံးအနှုန်းအရ "ဗမာ" နှင့် "မြန်မာ" နှစ်ခုစလုံးသည် ယခုခေတ် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းခဲ့သော စကားလုံးများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အသံထွက်နှင့် အသုံးအနှုန်း ရောထွေးမှုများ သမိုင်းတစ်လျှောက် ရှိခဲ့သည်။<ref name="ThantMyintU">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 85–88.</ref> "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ကျောက်စာ အထောက်အထားအဖြစ် ၁၂ ရာစု [[ပုဂံခေတ်]] ကျောက်စာများ (ဥပမာ- ခရစ်နှစ် ၁၁၉၀ ပြည့်နှစ်ထိုး ရှင်ဒိသာပါမောက်ကျောက်စာ) တွင် "မြမ္မာ" ဟု စတင်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce">Luce, G.H. (1969). ''Old Burma-Early Pagan''. J.J. Augustin, pp. 98–102.</ref> ၎င်း၏ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဓိက ယူဆချက်များ ရှိကြရာ ရာဇဝင်ဆိုင်ရာ ယူဆချက်အရ ရှေးမြန်မာ ရာဇဝင်ဆရာများနှင့် ပါဠိစာပေပညာရှင်များက ကမ္ဘာဦး "ဗြဟ္မာ" လူသားများဟူသော ပုဒ်မှ ရွေ့လျောကာ "ဗြမ္မာ"၊ ထိုမှတစ်ဆင့် "မြမ္မာ" နှင့် "မြန်မာ" ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref name="Hmannan">တွန်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ ဦးထွန်းညို (၂၀၀၃)။ ''မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''။ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ စာ ၃၅–၄၀။</ref> တစ်ဖက်တွင်လည်း ခေတ်သစ် သမိုင်းနှင့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက မြန်မာဟူသည် လျင်မြန်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မြန်" နှင့် သန်မာခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော "မာ" တို့ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ပိုင် စကားလုံး ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ရှေးဦး တိဗက်-ဗမာ အုပ်စု၏ ဒေသန္တရ နာမဝေါဟာရများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လည်းကောင်း သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="ThanTun1988">သန်းထွန်း, ဒေါက်တာ (၁၉၈၈)။ ''ခေတ်ဟောင်း မြန်မာရာဇဝင်''။ မဟာဒဂုံ စာပေ။</ref><ref name="ThanTun">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing, pp. 52–60.</ref> "ဗမာ" ဆိုသည်မှာ "မြန်မာ" ဟူသော စကားလုံးကို နှုတ်ကပတ်ပြောဆိုရာ၌ အသံလွယ်ကူအောင် ရွေ့လျောခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည့် စကားပြော အသုံးအနှုန်း မျှသာ ဖြစ်သည်။<ref name="Wheatley">Wheatley, Julian K. (1980). "Burmese as a Western Tibeto-Burman Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area'', 5, pp. 41–47.</ref> မြန်မာစကားတွင် အက္ခရာ "မြ" (Mr-) သံသည် ကာလကြာသောအခါ အသံပေါ့ပါးသွားပြီး "ဗ" (B-) သံသို့ ပြောင်းလဲသွားလေ့ ရှိသဖြင့် စာပေနှင့် တရားဝင် ရေးသားမှုတွင် "မြန်မာ" /mjəmà/ ဟု သုံး၍ အရပ်သုံးနှင့် ရိုးရာဓလေ့အရ ပြောဆိုမှုတွင် "ဗမာ" /bəmà/ ဟု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1985">Bradley, David (1985). "Nasals and Nasalization in Burmese". ''Papers in Southeast Asian Linguistics'', No. 9, Pacific Linguistics, pp. 1–12.</ref> ပြင်ပအသိုင်းအဝိုင်းက ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အမည်များ တွင် အိမ်နီးချင်း တရုတ် မှတ်တမ်းများ၌ ပုဂံခေတ် ဗမာတို့ကို "မြန်" (緬) သို့မဟုတ် "မြန်ရှန်း" (緬中) ဟု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြပြီး၊ ယနေ့ထက်ထိ တရုတ်ဘာသာစကားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဗမာလူမျိုးကို "မြန်တျန်" (緬甸 - 缅甸) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Sun2000">Sun, Laichen (2000). ''Ming-Epitome of the Central Kingdom's Interaction with Mainland Southeast Asia''. Southeast Asia Program, Cornell University.</ref> တိုင် နွယ်ဖွား လူမျိုးများအနက် ရှမ်းလူမျိုးများက ဗမာများကို "မန်း" သို့မဟုတ် "မန်" (Man / Màn) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း၊ထိုင်းတို့ကမူ "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ "ဖမား" ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref name="Egerod1957">Egerod, Søren (1957). "The Southern Min Dialects". ''T'oung Pao'', 45(1/3), pp. 220–225.</ref> အနောက်နိုင်ငံသားများနှင့် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ မှတ်တမ်းများတွင် "ဗမာ" ဟူသော စကားပြော အသံထွက်ကို အခြေခံ၍ အနီးစပ်ဆုံး အက္ခရာဖလှယ်ကာ "Burma" သို့မဟုတ် "Burmese" ဟု သမိုင်းတစ်လျှောက် ရေးသားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် စာရေးသားမှုများတွင် "Burmese" ဟူသော ဝေါဟာရကို နိုင်ငံသား အားလုံး သို့မဟုတ် ဘာသာစကားအတွက် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး၊ "ဗမာ" တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ သီးခြား ခွဲခြားညွှန်းဆိုလိုသည့်အခါ "Burman" ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထို့ပြင် သမိုင်းဝင် အနောက်တိုင်း မှတ်တမ်းဟောင်းများနှင့် မြောက်ဘက် အင်ဒို-အာရိယန် အသုံးအနှုန်းများတွင် "Brama"၊ "Barma"၊ "Birma" နှင့် "Brammas" စသည့် အသွင်ကွဲ စာလုံးပေါင်းများဖြင့်လည်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref name="Yule1903">Yule, Henry & Burnell, A.C. (1903). ''Hobson-Jobson: A Glossary of Colloquial Anglo-Indian Words and Phrases''. John Murray, p. 131.</ref> ရောမအက္ခရာသုံး လက်တင်အခြေပြု ဘာသာစကားများ (ဥပမာ- စပိန်၊ အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် ပြင်သစ် စသည့် ရိုမန့်စ်ဘာသာစကားများ) တွင်မူ "ဗမာ" ဟူသော ဝေါဟာရကို Latinization ပြုလုပ်ရာမှ ဆင်းသက်လာသည့် "ဘိရ်မာနီယာ" (Birmania / Birmanie) သို့မဟုတ် လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် "ဘိရ်မာနို" (Birmano / Birman) ဟူသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ဖော်ပြကြသည်။<ref name="Yule1903" /> ကိုလိုနီခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလများတွင် "မြန်မာ" နှင့် "ဗမာ" ကို ဒွန်တွဲသုံးစွဲခဲ့ကြ၍ လူမျိုးစုအမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်အကြား ရှုပ်ထွေးမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="Silverstein">Silverstein, Josef (1977). ''Burma: Military Rule and the Politics of National Development''. Ayer Company Publishers, pp. 12–18.</ref> ထိုရှုပ်ထွေးမှုကို ရှင်းလင်းရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဥပဒေအမှတ် (၁၅/၈၉) "အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ခေါ်ဝေါ်စိုက်ထူခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း၍ တရားဝင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="Dittmer">Dittmer, Lowell (2010). ''Burma Or Myanmar?: The Struggle for National Identity''. World Scientific, pp. 2–5.</ref> ထိုဥပဒေအရ "မြန်မာ" (Myanmar) ဟူသော အမည်အား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ၁၃၅ မျိုးစလုံးနှင့် နိုင်ငံသား အားလုံးကို ခြုံငုံလွှမ်းခြုံသည့် တရားဝင် နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားဆိုင်ရာ အမည်အဖြစ် သတ်မှတ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် "Burma" အစား "Myanmar" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ "ဗမာ" (Bamar/Burman) ကိုမူ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများအနက် တိဗက်-ဗမာအုပ်စုဝင် ဗမာလူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုတည်းကိုသာ ရည်ညွှန်းရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ် ဘာသာဗေဒနှင့် နိုင်ငံရေးအရ "ဗမာ" သည် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးနွယ်စု တစ်ခုကိုသာ ဆိုလိုပြီး "မြန်မာ" သည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသား နိုင်ငံသားအားလုံးကို လွှမ်းခြုံခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားမှတ်သားနိုင်သည်။<ref name="Dittmer" /> == နောက်ခံ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ပေါ်ပေါက်လာပုံ == ဗမာလူမျိုးများ သည် တရုတ်-တိဗက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကားမိသားစု]]တွင်ပါဝင်ပြီး ဒုတိယလူဦးရေ အများဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ပါမောက္ခ ဒေါက်တာသန်းထွန်း က ဗမာတို့သည် မနုဿဗေဒအရ [[မွန်ဂိုလွိုက်]] (Mongoloid) မျိုးနွယ်ကြီးတွင် ပါဝင်ကြောင်း မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref> [[File:Yellowrivermap.jpg|thumb|250px|တိဗက်-တရုတ်နွယ်တို့ မူလစတင်ရာ မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းဒေသ]] လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ ခန့်က တရုတ်ပြည် အနောက်မြောက်ပိုင်း မြစ်ဝါမြစ် (Yellow River) ဝှမ်းတစ်လျှောက်၌ တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဖွားတို့၏ ဘိုးဘေးများ စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="ThanTun1964">Than Tun (1964). ''Studies in Burmese History, Volume 1''. Maha Dagon Publishing.</ref><ref name="Zhang2019">Zhang, M., et al. (2019). "Phylogenetic evidence for Sino-Tibetan origin in northern China". ''Nature'', 569, 112–115.</ref> နောက်ပိုင်းတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုနှင့်အတူ အုပ်စုကြီးများ ကွဲထွက်သွားခဲ့ရာ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသွားသော အုပ်စုသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]]များ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက် ချင်းဟိုင်-ကန်းစု ကုန်းမြင့်ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားသော အုပ်စုမှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ၏ ရှေးဦးဘိုးဘေးများ ဖြစ်ကြသည့် တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းလာ "အနောက်ပိုင်း ချိယန်" (Western Qiang / 西羌) နှင့် "ဒီ" (Di) လူမျိုးအုပ်စုများ ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်။<ref name="Pulleyblank1983">Pulleyblank, E. G. (1983). "The Chinese and Their Neighbors in Prehistoric and Early Historic Times". In Keightley, D. N. (Ed.), *The Origins of Chinese Civilization*. University of California Press.</ref> ဟန်မင်းဆက် (ဘီစီ ၂၀၆ မှ အေဒီ ၂၂၀) ခေတ်အတွင်း ထို ရှေ့ပြေး ဗမာနွယ်ဖွား (Proto-Burmans) ချိယန်အုပ်စုများသည် ပိုးလမ်းမကြီး၏ ပင်မကုန်သွယ်ရေးစင်္ကြံဖြစ်သော ကန်းစု (Hexi Corridor) ပတ်ဝန်းကျင်၌ အခြေချ မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်ကူးသန်းရေးများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်သမိုင်းဆရာ စူမားချင်း၏ စီကျိ (Shi Ji) ကျမ်း၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။<ref name="SimaQian">Sima Qian (109 BC). *Records of the Grand Historian* (Shi Ji).</ref> [[File:Qinghai Tibet Railway Tibet China 西藏 青藏铁路 - panoramio (4).jpg|thumb|250px|တိဗက်-ဗမာနွယ်တို့ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ချင်းဟိုင်ကုန်းပြင်မြင့်]] အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၆ ရာစုအတွင်း အနောက်မြောက် စစ်မက်များကြောင့် ချိယန်/ဒီ ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် တောင်ဘက်သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလာကြပြီး "တောင်ပိုင်း ပိုးလမ်းမ" (Southwestern Silk Road / Sichuan-Yunnan-Burma Route) ဟု ထင်ရှားသည့် စီချွန်နှင့် ယူနန် ကုန်းပြင်မြင့်များသို့ ရောက်ရှိကာ လိုလို-ဗမာအုပ်စု (Lolo-Burmese) အဖြစ် သီးခြားခွဲထွက် ပုံပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Bradley1997">Bradley, David (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". *Papers in Southeast Asian Linguistics*, No. 14. Pacific Linguistics.</ref> ထန်မင်းဆက်ခေတ် (အေဒီ ၆၁၈ မှ ၉၀၇) တွင် ယူနန်ဒေသ၌ [[နန်ကျောက်]] နိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ လိုလို-ဗမာနွယ်ဖွားများသည် "မန်းနွယ်များ" (Man / 蠻) ဟူသော အမည်ဖြင့် နန်ကျောက်၏ စစ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတွင် အဓိက အင်အားစုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ကြကြောင်း တရုတ်မှတ်တမ်း "မန်ရှူးကျမ်း" (Man Shu) ၌ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Luce1985">Luce, G.H. (1985). *Phases of Pre-Pagan Burma*. Oxford University Press.</ref> ဘာသာဗေဒ၊ သမိုင်းနှင့် DNA မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများအရ ရှေးဗမာနွယ်များ၏ ဖြစ်တည်လာပုံကို ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ဗြိတိသျှ သမိုင်းပညာရှင် G.H. Luce ၏ Phases of Pre-Pagan Burma (၁၉၈၅) သုတေသနနှင့် ဩစတြေးလျ ဘာသာဗေဒပညာရှင် David Bradley ၏ (၁၉၉၇) လေ့လာချက်များအရ လိုလို-ဗမာနွယ် မိသားစုကြီးမှ [[ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်]] နှင့် [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုနွယ်]] ကွဲထွက်ရာတွင် ရှေးဗမာနွယ်များသည် အေဒီ ၇ ရာစုမှ ၉ ရာစုကြားတွင် သီးခြား ပထမဆုံး စတင်ခွဲထွက်ခဲ့ကြသည်။ထို ဗမာနွယ်အုပ်စုကြီးသည် တောင်ဘက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းစဉ် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသသို့ မဆင်းမီ မြောက်ပိုင်းနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖျား ဒေသတဝိုက် (ယနေ့ခေတ် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသများ) ၌ ရှေးဦးစွာ ခိုလှုံကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်။ အဆိုပါ မြောက်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသများတွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သော ရှေးဗမာနွယ် မျိုးနွယ်စုများမှတစ်ဆင့် ယနေ့ခေတ် [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|လော်ဝေါ်]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|ဇိုင်ဝါး]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လာချိဒ်]] နှင့် [[အာချန်လူမျိုး|အာချန်]] စသည့် လူမျိုးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြကြောင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်မှ ပါမောက္ခ James A. Matisoff က ၎င်း၏ Handbook of Proto-Tibeto-Burman (၂၀၀၃) တွင် ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့ပြင် Li et al. (၂၀၁၅) နှင့် Human Genetics Research Center (၂၀၁၉-၂၀၂၀) တို့၏ ခေတ်သစ် DNA ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ချက်များအရလည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းရှိ ဗမာလူမျိုးများနှင့် ထို လော်ဝေါ်၊ ဇိုင်ဝါး၊ လာချိဒ် လူမျိုးများသည် Y-DNA (O-M117) နှင့် mtDNA (M9a, F1a, N9a) ဗီဇအမှတ်အသားများကို အတူတူ မျှဝေပိုင်ဆိုင်ထားကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ အဆိုပါ ရှေးဗမာနွယ် ဘိုးဘေးအုပ်စုများအနက် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် တောင်ဘက် မြေပြန့်ဒေသသို့ ဆက်လက် ဆင်းသက်လာခဲ့ပြီးနောက် ထိုစဉ်က ထွန်းကားလျက်ရှိသော ပျူနှင့် မွန်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် စာပေအက္ခရာများကို ပေါင်းစပ်လက်ခံခဲ့ကြခြင်းဖြင့် ပုဂံခေတ်တွင် ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးအဖြစ် ပေါ်ထွန်းလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce1985" /><ref name="Bradley1997" /><ref name="Matisoff2003" /><ref name="Li2015" /><ref name="Lieberman2003" /> တိဗက်-ဗမာနွယ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းဝင်ရောက်မှုတွင် ရှေးဦးအုပ်စုဖြစ်သည့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့သည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ (BC) ကာလကတည်းက စတင်ဝင်ရောက်၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] ကို ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှောင်းပိုင်းအုပ်စုဖြစ်သည့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် အေဒီ ၈ ရာစုနှင့် ၉ ရာစုအတွင်း တောင်ပိုင်းပိုးလမ်းမ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများအတိုင်း ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ကို ကျော်ဖြတ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း ဒေသများသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> အေဒီ ၉ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကွေ့ရှိ [[ပုဂံ]] ဒေသ၌ အခြေစိုက်ကာ ခိုင်မာသော အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသခံ ပျူလူမျိုးများနှင့်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်မှ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့်လည်းကောင်း ထိတွေ့ဆက်ဆံရင်း မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ပုံစံကို စတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Lieberman2003" /> မနုဿသမိုင်းအရ ဗမာတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ နှင့် ပျူတို့၏ နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့ တိုက်ခိုက်မဖျက်ဆီးမီ ကတည်းကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="Luce1985" /> မြန်မာတို့သည် ၁၁ ရာစုခန့်မှစ၍ [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ|ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခဲ့ကြပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အဓိက ပြည်ထောင်စု အင်ပါယာကြီး သုံးခုကို အောင်မြင်စွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ဗမာလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း သမိုင်းဦးကာလကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]] တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊မျိုးရိုးဗီဇနှင့် မြောက်ဘက်မှ စုန်ဆင်းလာသော ရှေ့ပြေးဗမာ တို့ ပေါင်းစည်း စိမ့်ဝင်ရာမှ ပေါ်ထွန်းလာသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစု ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ ဂျီ အိတ်ခ်ျ လူစ့် (G.H. Luce) နှင့် ဗစ်တာ လီဘာမန်း (Victor B. Lieberman) တို့က မနုဿဗေဒနှင့် သမိုင်းဝင် အထောက်အထားများကို အခြေခံ၍ တင်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Lieberman, Victor B. (2003). ''Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830'', Vol. 1. Cambridge University Press, pp. 88–112.</ref><ref>Luce, G.H. (1985). ''Phases of Pre-Pagan Burma''. Oxford University Press, pp. 1–10.</ref><ref>Than Tun, Dr. (1988). ''Essays on the History and Buddhism of Burma''. Chalermnit, Bangkok, pp. 15–22.</ref> အေဒီ ၉ ရာစုအစပိုင်း (၈၃၂ AD ခန့်) တွင် ယူနန်ဒေသမှ [[နန်ကျောက်]] (Nanzhao) တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် [[ပျူမြို့ပြနိုင်ငံများ]] (အထူးသဖြင့် [[ဟန်လင်း]]) အားနည်းပျက်စီးသွားချိန်၌ ရှေ့ပြေးဗမာနွယ်အုပ်စုများ (Proto-Burmish) သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်းသို့ စတင်စိမ့်ဝင် အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref name="Manshu">Fan, C. (c. 863). ''Manshu (Book of the Southern Barbarians)'', translated by Luce, G.H., Cornell University, 1961.</ref><ref name="Coedes1968">Coedès, G. (1968). ''The Indianized States of Southeast Asia''. Australian National University Press.</ref>အဆိုပါ လူမျိုးစု ရွှေ့ပြောင်းလာမှုသည် ဒေသခံ [[ပျူလူမျိုး]] များ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သွေးနှောပေါင်းစပ်မှု ဖြစ်စဉ်တစ်ရပ်ကို ဦးတည်စေခဲ့သည်။<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Paternal and maternal lineages reveal the origins and genetic structure of the Bamar and other ethnic groups in Myanmar". ''Scientific Reports'', 9(1), 13180. DOI:10.1038/s41598-019-49522-8</ref> ရှေ့ပြေးဗမာတို့သည် စစ်ရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ဒေသခံ ပျူတို့ထံမှ ဆည်မြောင်း စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ၊[[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကိုးကွယ်မှုအခြေခံများ၊ပျူအက္ခရာကို အခြေခံထားသော ရှေးဟောင်း ဗမာစာပေနှင့် ဗိသုကာပညာရပ်များကို ဆက်ခံရယူကာ "ပုဂံယဉ်ကျေးမှု" ကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Aung-Thwin, Michael. (1985). ''Pagan: The Origins of Modern Burma''. University of Hawaii Press, pp. 25–40.</ref> === ပုဂံခေတ် - ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၀၄၄ – ၁၂၈၇) === အေဒီ ၈၄၉ တွင် ပုဂံမြို့ရိုးကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး၊ အေဒီ ၁၀၄၄ တွင် [[အနော်ရထာမင်း]] နန်းတက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပထမ မြန်မာနိုင်ငံတော် ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ ပုဂံခေတ်သည် ဗမာစာပေ၊ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဗိသုကာအတတ်ပညာများ အထိရောက်ဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၂၈၇ တွင် မွန်ဂို-တရုတ် တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုနှင့် ပဒေသရာဇ် အာဏာပြိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ပုဂံအင်ပါယာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Frank Cass & Co. Ltd., pp. 65–75.</ref> === ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် (အေဒီ ၁၂၈၇ – ၁၇၅၂) === ပုဂံပြိုကွဲပြီးနောက် ရှမ်း-ဗမာ သွေးနှောမင်းဆက်များ စိမ့်ဝင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း အင်းဝနှင့် တောင်ငူခေတ် များတွင် ဗမာလူမျိုးတို့အား ပြန်လည် စုစည်းနိုင်ခဲ့ကြသည်။အင်းဝခေတ် (၁၃၆၄ – ၁၅၅၅)သည် ဗမာစာပေ ပျို့၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ အလွန်ထွန်းကားခဲ့ပြီး [[အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ်|အင်းဝ-ဟံသာဝတီ နှစ်လေးဆယ်စစ်]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>Htin Aung, Maung. (1967). ''A History of Burma''. Columbia University Press, pp. 83–95.</ref>တောင်ငူခေတ် - ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (၁၅၃၁ – ၁၇၅၂)တွင် [[တပင်ရွှေထီး]] နှင့် [[ဘုရင့်နောင်]] မင်းတရားကြီးတို့က တောင်ငူမှစတင်ကာ ဒုတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ၏ အကြီးမားဆုံး အင်ပါယာတစ်ခုအဖြစ် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Shorto, H. L. (1967). "The 37 Nats". ''Bulletin of the SOAS'', Vol. 30, No. 1, pp. 125–129.</ref> === ကုန်းဘောင်ခေတ် - တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော် (အေဒီ ၁၇၅၂ – ၁၈၈၅) === [[အလောင်းမင်းတရား]] (ဦးအောင်ဇေယျ) သည် ရွှေဘိုမှစ၍ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက်တွင် ယိုးဒယား၊ မဏိပူရတို့ကို အောင်နိုင်ခဲ့ကာ တရုတ်-ချင်မင်းဆက်၏ ကျူးကျော်မှု စစ်ပွဲ (၄) ကြိမ်ကိုလည်း အောင်မြင်စွာ တုံ့ပြန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>Myint-U, Thant. (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 15–40.</ref> သို့သော် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ|စစ်ပွဲ (၃) ကြိမ်]] အပြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် [[သီပေါမင်း]] လက်ထက်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျရောက်ခဲ့ရသည်။<ref>Charney, Michael W. (2009). ''A History of Modern Burma''. Cambridge University Press, pp. 7–22.</ref> === ကိုလိုနီခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ခေတ်သစ် ကာလ (၁၈၈၅ – ပစ္စုပ္ပန်) === နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဗမာအမျိုးသားများနှင့် ရဟန်းကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး၊ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော [[ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (BIA) နှင့် တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များ၏ [[ပင်လုံစာချုပ်]] (၁၉၄၇) ကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ယနေ့ထက်တိုင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပင်မ လူမျိုးစုအဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။<ref>Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press, pp. 280–320.</ref> == မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ သုတေသနများ == ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ နှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သုတေသီများနှင့် မြန်မာ သုတေသီများ ပူးပေါင်း၍ မိခင်မှဆင်းသက်သော မိုတိုကွန်ဒရီးယား (mtDNA)၊ ဖခင်မှဆင်းသက်သော Y-chromosomes (Y-DNA) နှင့် မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ အချိုးတူ ဆင်းသက်သော ခရိုမိုဆုန်းစုံ (Autosomal DNA) များကို လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014-01-29). "Large-scale mitochondrial DNA analysis in Southeast Asia reveals evolutionary effects of cultural isolation in the Dispersal of Sino-Tibetan populations". ''BMC Evolutionary Biology'', 14(1), 17. DOI:10.1186/1471-2148-14-17</ref> ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ လေ့လာချက်များအရ ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ဖခင်ဘက်မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်သော Y-DNA (Y-Chromosomal DNA) အစုအဝေးတွင်<ref name="Kutanan2019">Kutanan, W., et al. (2019). "Genetic structure and ethnicity of Austroasiatic and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Human Genetics'', 138(6), 619–635.</ref> [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်နွယ်]] လူမျိုးများ၌ အဓိကတွေ့ရသည့် Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) မျိုးရိုးဗီဇသည် အများဆုံး (၄၀% မှ ၅၀% ခန့်) ပါဝင်နေပြီး၊ ဤသည်မှာ [[တိဗက်|တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်]] နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်တောင်ပိုင်းမှတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ သမိုင်းဝင် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည့် တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ မျိုးရိုးဗီဇ အရင်းအမြစ်ကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဒုတိယ အများဆုံးအဖြစ် Haplogroup O1b1a1a (O-M95) ကို (၂၀% မှ ၃၀% ခန့်) တွေ့ရှိရပြီး၊ ဤသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အစောပိုင်းကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] (ဥပမာ - [[မွန်လူမျိုး]]) မျိုးနွယ်စုဝင်များနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဖခင်ဘက်ဆိုင်ရာ ဗီဇစိမ့်ဝင် ရောနှောခဲ့သည့် အထောက်အထား ဖြစ်သည်။<ref name="Mcardle2019">McArdle, A., et al. (2019-05-15). "Genome-wide insights into the population history of Myanmar". ''European Journal of Human Genetics'', 27(9), 1398-1409. DOI:10.1038/s41431-019-0428-2</ref> အထူးသဖြင့် [[ကုန်းဘောင်- ဟံသာဝတီစစ်ပွဲများ|ကုန်းဘောင်-ဟံသာဝတီ စစ်ပွဲ]] အပြီး [[ဟံသာဝတီ]] ကျဆုံးသွားချိန်တွင် အောက်မြန်မာပြည် ဒေသများမှ မွန်လူဦးရေ အလုံးအရင်းနှင့် ဗမာလူမျိုးစု အစုအဖွဲ့အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီး နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ ဗမာအဖြစ် တဖြည်းဖြည်း ခံယူရောနှောသွားခဲ့ကြသည့် သမိုင်းဝင် လူဦးရေ ရွှေ့ပြောင်းမှုကြီး ကြောင့် ဖြစ်သည်။အလားတူပင် တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အာရှအရှေ့မြောက်ပိုင်း ရှေးဟောင်းနွယ်များထံတွင် အတွေ့များသည့် Y-DNA Haplogroup D (အထူးသဖြင့် Haplogroup D1a-M174) ကိုလည်း ဗမာလူမျိုးများ၏ Y-DNA တွင် အရေးပါသော ရာခိုင်နှုန်း (၅% မှ ၁၀% ဝန်းကျင်) အဖြစ် တွေ့ရှိရပြီး၊ ၎င်းသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် မြောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ မစိမ့်ဝင်မီ တိဗက်-ဗမာ မူလဘိုးဘေးကြီးများနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့ကြောင်းပြသသည့် ရှေးဟောင်း ဖခင်ဘက် ဗီဇသင်္ကေတတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ထို့ပြင် [[တိုင်လူမျိုးများ]](Kra-Dai related) နှင့် ဆက်နွှယ်သော Y-DNA Haplogroup O1a (O-M119) ကို ၅% အောက် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသလို၊ မြောက်အာရှနှင့် [[မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံ|မွန်ဂို]] ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် လူမျိုးများတွင် အတွေ့များသော Y-DNA Haplogroup C-M217 ကိုလည်း ၁% မှ ၃% ဝန်းကျင် ပမာဏအနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /><ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015-05-19). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". ''PLOS ONE'', 10(5), e0127084. DOI:10.1371/journal.pone.0127084</ref> သုတေသီများက ဤ Y-DNA Haplogroup C ပါဝင်မှုကို [[ပုဂံခေတ်]] အနှောင်းပိုင်း [[မွန်ဂို-မြန်မာစစ်ပွဲများ|မွန်ဂိုတို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် သမိုင်းဖြစ်စဉ်များ]]၊ မွန်ဂို-ယွမ် မင်းဆက်တပ်များ၏ အရှေ့တောင်အာရှသို့ စစ်ချီမှုများနှင့် အာလ်တေးယစ်နွယ် စစ်သည်များ ရောနှောစိမ့်ဝင်ခဲ့မှုဆိုင်ရာ ဖခင်ဘက် မျိုးရိုးဗီဇ အထောက်အထားအဖြစ် သုံးသပ်ကြသည်။<ref name="Li2015" /> ထို့ပြင် အိန္ဒိယတိုက်ငယ် ပင်မနွယ်ဝင် Y-DNA Haplogroups များဖြစ်ကြသော Haplogroup H (H-M69)၊ Haplogroup R1a (R-M17)၊ Haplogroup J2 နှင့် Haplogroup R2 တို့ကိုလည်း ဗမာလူမျိုး အမျိုးသားများ၏ ၅% မှ ၁၀% ခန့်တွင် ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2019" /> ဤသည်မှာ အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း နယ်စပ် ထိစပ်မှုများ၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် ယခင်မင်းဆက်များလက်ထက် နန်းတွင်း ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည့် ပုဏ္ဏား/ဗြာဟ္မဏများ၊ ကသည်း မြင်းသည်တော် စစ်သုံ့ပန်းများ၊ သမိုင်းဝင် အနောက်ဘက် ကုန်သည်များနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း ဗမာလူမျိုးစုအတွင်း စိမ့်ဝင် ပေါင်းစည်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် ရောနှောမှုများကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Li2015" /><ref name="Kutanan2019" /> ၂၀၁၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော မိခင်နွယ် မိုတိုကွန်ဒရီးယား DNA (mtDNA) လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် မျိုးရိုးဗီဇ ကွဲပြားစုံလင်မှု သည် ဖခင်နွယ် ထက် ပိုမိုမြင့်မားနေသည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> ဗမာလူမျိုးများ၏ မိခင်နွယ် DNA တွင် အရှေ့အာရှ တိဗက်-ဗမာနွယ်များနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွှယ်နေသော Haplogroup M (M7, M8, M9)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနွယ် မိခင်များထံမှ စိမ့်ဝင်လာသည့် Haplogroup F (F1a, F2)၊ အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းတွင်းပိုင်းနှင့် ကျွန်းစုနွယ်များတွင် တွေ့ရသည့် Haplogroup B (B4, B5) နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်နွယ် မိခင်များထံမှ ဆင်းသက်လာသော Haplogroup D (D4, D5) တို့ အဓိက ပါဝင်ကြသည်။<ref name="Summerer2014" /><ref name="Kutanan2019" /> မိခင်နွယ် DNA ကွဲပြားစုံလင်မှု မြင့်မားနေခြင်းသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘိုးဘေးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်မြေအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာပြီးနောက် မူလဒေသခံ မွန်-ခမာ အပါအဝင် အခြားသော မိခင်မျိုးရိုးများနှင့် သမိုင်းတစ်လျှောက် မြင့်မားစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြကြောင်းကို ဖော်ပြနေသည်။<ref name="Summerer2014" /> မိဘနှစ်ပါးစလုံးထံမှ ခရိုမိုဆုန်းများကို အချိုးတူ အမွေဆက်ခံသည့် Genome-wide Autosomal DNA လေ့လာဆန်းစစ်ချက်များအရ ဗမာလူမျိုးတို့၏ မျိုးရိုးဗီဇ တည်ဆောက်ပုံသည် [[အရှေ့အာရှ]] နွယ်ဝင် (တရုတ်/တိဗက်) မျိုးရိုးဗီဇနှင့် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] နွယ်ဝင် (မွန်/ခမာ) မျိုးရိုးဗီဇတို့ အဓိက ပေါင်းစပ်ထားသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး တောင်အာရှ (အိန္ဒိယ) မျိုးရိုးဗီဇ အနည်းငယ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။<ref name="Liu2021">Liu, D., et al. (2021-03-08). "Genomic insight into the population history of Bamar and other ethno-linguistic groups in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution'', 38(7), 2821-2834. DOI:10.1093/molbev/msab068</ref>အညာဒေသ (မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း) ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇ (Genome-wide Autosomal DNA) ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်များအရ တိဗက်-ဗမာနွယ် မူလဘိုးဘေးများ၏ အရှေ့အာရှ ဗီဇကို ပင်မအခြေခံအဖြစ် အမြင့်မားဆုံး (၇၀% မှ ၈၀% ခန့်) ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ Y-DNA Haplogroup O-M122 (O3) နှင့် မိခင်နွယ် mtDNA Haplogroup M9a, D4/D5 တို့ အဓိက လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name="Li2015">Li, Y. C., et al. (2015). "Genetic landscape of ethnic populations in Myanmar". PLOS ONE, 10(5), e0127084.</ref>သို့သော် [[ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျောက်ပန်းတောင်း]] ဒေသရှိ ဗမာလူမျိုးများ၏ မျိုးရိုးဗီဇတွင် အေဒီ ၈ ရာစု မတိုင်မီကတည်းက ပုပ္ပါးဒေသများ၌ အစဉ်အဆက် ခိုလှုံနေထိုင်ခဲ့ကြသော [[နီဂရီတို|အရှေ့တောင်အာရှ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း အမဲလိုက်ရှာဖွေသူများ]] (Ancient Mainland Southeast Asian Hunter-Gatherers / Hoabinhian Ancestry) ၏ မူလအခြေခံ မျိုးရိုးဗီဇစိမ့်ဝင်မှု (၁၀% မှ ၁၅% ခန့်) ပါရှိနေကြောင်းကိုလည်း Autosomal ဓာတ်ခွဲချက်များတွင် ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရသည်။<ref name="McColl2018">McColl, H., et al. (2018). "The prehistoric peopling of Southeast Asia". ''Science'', 361(6397), 88–92. DOI:10.1126/science.at4454</ref><ref name="Liu2021" /> အောက်မြန်မာပြည် (ရန်ကုန်၊ ဧရာဝတီ၊ ပဲခူး၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ) ရှိ ဗမာလူမျိုးများတွင်မူ တိဗက်-ဗမာနွယ်အပြင် ရှေးဒေသခံ မွန်လူမျိုးများနှင့် ရောနှောခဲ့မှုကို ပြသသော Haplogroup O1b1a1 (O-M95) နှင့် မွန်-ခမာ မိခင်နွယ် Haplogroup F တို့၏ ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားသည့်အပြင် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းစုနွယ် (Austronesian) မျိုးရိုးဗီဇ ရောနှောမှု ပမာဏသည် အညာဒေသထက် စိမ့်ဝင်မှု ပိုမိုစုံလင်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Kutanan2018">Kutanan, W., et al. (2018). "Genetic affinity between Austroasiatic-speaking Mon and Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Annals of Human Genetics'', 82(4), 223-239.</ref> == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံ == ===ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု=== {{main|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု}} {{main|မြန်မာ့မိရိုးဖလာ နတ်ကိုးကွယ်မှု}} ယနေ့ခေတ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုသည် [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] ဖြစ်သည်။ ဗမာလူဦးရေ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ယုံကြည်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နေ့စဉ်လူမှုဘဝ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့များ၊ စာပေနှင့် အနုပညာတို့သည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ခွဲခြား၍မရနိုင်လောက်အောင် နက်ရှိုင်းစွာ ဒွန်တွဲဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်။<ref name="Census2014">The Republic of the Union of Myanmar Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population. (2016). ''The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Religion''. Census Report Volume 2-C. Nay Pyi Taw. pp. 11–15.</ref>သို့သော်လည်း မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့နှင့် ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်များဖြင့် အနိစ္စတရားကို လွန်မြောက်ရန် ကြိုးပမ်းသည့် ထွက်ရပ်ပေါက် ဝိဇ္ဇာယုံကြည်မှု သည်လည်း ဗမာတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထူးခြားသည့် ဒေသန္တရ လက္ခဏာတစ်ရပ်အဖြစ် အခိုင်အမာ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။<ref>Ferguson, John P., and E. Michael Mendelson, "A Masters Theory of Theravada Buddhism", ''Monks, Bishops and Deacons'', 1981.</ref> ထို့အပြင်ဗုဒ္ဓဘာသာ မထွန်းကားမီ သမိုင်းမတင်မီ ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုသည်လည်း ဗမာတို့၏ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေ့စဉ်ဘဝအတွင်း ယနေ့ထက်တိုင် ဆက်လက်၍ ဒွန်တွဲတည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>Spiro, Melford E., ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes'', University of California Press, 1982.</ref> ဗမာလူမျိုးအများစုသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် အမေရိကန် နှစ်ခြင်း သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်|အက်ဒိုနိရမ် ဂျဒ်ဆန်]] (ဆရာယုဒသန် / Adoniram Judson) သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာပြီး၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ မတိုင်မီနှင့် အပြီးတွင် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို ပထမဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကာ ဗမာလူမျိုး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို စတင်ခဲ့သည်။ <ref>Wayland, Francis, ''A Memoir of the Life and Labors of the Rev. Adoniram Judson'', Phillips, Sampson, and Co., 1853.</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် နှစ်ခြင်း (Baptist)၊ [[ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း|ရောမကက်သလစ်]] (Roman Catholic) နှင့် အန်ဂလီကန် (Anglican) အသင်းတော်များ၌ ပါဝင်သော ဗမာခရစ်ယာန်များသည် အဓိကအားဖြင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်း ဒေသကြီးများအတွင်း အစဉ်အဆက် သက်ဝင်ယုံကြည်လျက် ရှိကြသည်။ === မြန်မာပြက္ခဒိန်စနစ် နှင့် နှစ်ကူး ပွဲတော် === ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပွဲတော်များသည် [[မြန်မာပြက္ခဒိန်]] ၏ ရာသီစက်ဝန်းပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်။ မြန်မာပြက္ခဒိန်သည် နေနှင့် လ၏ သွားလာပုံကို ပေါင်းစပ်တွက်ချက်သော လနေပူးတွဲ ပြက္ခဒိန် စနစ် ဖြစ်ပြီး ရက်လိုများကို ညှိယူရန် ဝါထပ်နှစ် များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်သည်။<ref name="Chatterjee">Irwin, A. M. B. (1909). ''The Burmese and Arakanese Calendars''. Hanthawaddy Printing Works.</ref> မြန်မာ့ပြက္ခဒိန်စနစ် ကို ထိုင်း ၊ လာအို၊ ဇင်းမယ် (လန်နာ) နှင့် တိုင်းလူး (စစ်ဆောင်ပန္နား) ဒေသများက နှစ်ပေါင်း ရာစုနှစ်များစွာ တရားဝင် ရာဇဝင်ပြက္ခဒိန်အဖြစ် လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသည်။<ref name="Eade">Eade, J.C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill.</ref> [[သင်္ကြန်|သင်္ကြန်ပွဲတော်]]သည် မြန်မာနှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်ဖြစ်ပြီး တန်ခူးလ (မတ်-ဧပြီ) တွင် ကျင်းပသည်။ [[သိကြားမင်း]] လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်သည်ကို အကြောင်းပြု၍ အကုသိုလ် အညစ်အကြေးများကို ရေဆေးငါးပါး ပြုလုပ်သည့်အနေဖြင့် ရေပက်ကစားကြသည်။ အတက်နေ့နှင့် နှစ်ဆန်း ၁ ရက်နေ့တို့တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ တရားဘာဝနာ ပွားများခြင်း၊ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဇီဝိတဒါန ငါးလွှတ်/နွားလွှတ်ခြင်းများကို ဆောင်ရွက်ကြသည်။<ref name="Spiro">Spiro, Melford E. (1982). ''Buddhism and Society: A Great Tradition and Its Burmese Vicissitudes''. University of California Press.</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ <ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === အစားအစာ ယဉ်ကျေးမှု === ဗမာလူမျိုးတို့၏ အဓိက အစားအစာမှာ [[ဆန်]] (ထမင်း) ဖြစ်ပြီး ဟင်းလျာများကို ချို၊ ချဉ်၊ ငန်၊ စပ် မျှတစွာ ချက်ပြုတ်စားသုံးကြသည်။[[ငါးပိ]] (ငါးပိရည်ကျိုနှင့် အတို့အမြှုပ်) သည် ဗမာထမင်းဝိုင်း၏ မရှိမဖြစ် အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်။ ဆီပြန်ဟင်းများအဖြစ် ကြက်သား၊ ဝက်သား၊ ငါး စသည်တို့ကို ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်း၊ ငရုတ်သီး၊ မဂ္ဂန်းစသဖြင့် အခြေခံကာ ချက်ပြုတ်ကြသည်။ ထို့အပြင် နံနံပင် ကို ဟင်းလျာအတော်များများတွင် အနံ့မွှေးစေရန်နှင့် အဆင်တန်ဆာအဖြစ် အဓိက အသုံးပြုကြသည်။ဘဲဥ၊ ငှက်ပျောရိုး၊ ငါးတို့ဖြင့် ချက်ပြုတ်ထားသော ဗမာတို့၏ နိုင်ငံတော်အစားအစာ ဖြစ်သည်။<ref> name="Khayaing">Aye, MiMi. (2019). ''Mandalay: Recipes and Tales from Burma''. Bloomsbury Absolute.</ref> === သနပ်ခါး ဓလေ့ === [[သနပ်ခါး]] သည် ဗမာလူမျိုးများ၏ ထူးခြားသော သဘာဝ အလှကုန်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု သင်္ကေတဖြစ်သည်။ သနပ်ခါးပင်၏ အခေါက်ကို ကျောက်ပျဉ်တွင် ရေစက်ချကာ သွေး၍ မျက်နှာနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိမ်းကျံကြသည်။ သနပ်ခါးသည် နေလောင်ဒဏ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ အေးမြစေခြင်း နှင့် အသားအရေ ထိန်းသိမ်းပေးခြင်း စသည့် ဆေးဖက်ဝင် အစွမ်းများရှိသည်။ ဗမာအမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးငယ်များသည် သနပ်ခါးကို ပါးနှစ်ဖက်တွင် ကွက်ကျား သို့မဟုတ် ဘိလပ်ကွက်၊ ကလေးများတွင် ပါးကွက်ကြား ပုံစံများ ရေးဆွဲ လိမ်းကျံသည့် ဓလေ့မှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ချီ ခိုင်မာခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။<ref name="Thanaka">Muralidharan, S. (2016). "Thanaka: The Traditional Burmese Cosmetic". ''International Journal of Cultural Heritage'', 4(1), pp. 45–52.</ref> === အခြား လူမှုရေးနှင့် လူနေမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ === ဗမာမိသားစုများအတွက် သားယောက်ျားလေးများကို [[ရှင်ပြုပွဲ|ရှင်ပြုပေးခြင်း]] (သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းခြင်း) သည် ဘဝ၏ အရေးကြီးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ တာဝန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရှင်လောင်းများကို မင်းညီမင်းသား ဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ပေး၍ မြင်း၊ ဆင် စသည်တို့ဖြင့် လှည့်လည်ကာ ရှင်လောင်းလှည့်ပွဲ ကျင်းပပြီးမှ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ထံ၌ သာမဏေအဖြစ် ခံယူစေသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများကို ဝါဆိုမှ သီတင်းကျွတ်အထိ ဝါတွင်းကာလများတွင် ကျင်းပလေ့မရှိဘဲ ဝါပကာလများတွင်သာ ကျင်းပကြသည်။ ကွယ်လွန်သူကို အမျှအတန်း ပေးဝေခြင်း၊ ၇ ရက်ပြည့်လျှင် ရက်လည်ဆွမ်းကျွေးပွဲ ကျင်းပ၍ တရားတော်များ နာယူခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။ === ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === ဗမာလူမျိုး တို့၏ ရိုးရာဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အပူပိုင်းဒေသ ရာသီဥတု၊ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဝင် နန်းတွင်း အစဉ်အလာများအပေါ် မူတည်၍ တီထွင်ဖန်တီးထားသော ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>Ferrars, Max and Bertha, ''Burma'', Sampson Low, Marston and Company, 1900, pp. 60–65.</ref> ခေတ်သစ် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ပင်မ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ရိုးရာဝတ်စုံ၏ အခြေခံမှာ လုံချည် ဖြစ်သည်။ပုဆိုး သည် ဗမာအမျိုးသားများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်လုံချည် ဖြစ်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် အကွက်၊ အစင်း သို့မဟုတ် ရိုးရိုးခါးဝတ်များကို ဝတ်ဆင်ကြပြီး၊ မင်္ဂလာဆောင်နှင့် အခမ်းအနားများတွင် မန္တလေးချိတ် သို့မဟုတ် သပွတ်အကွက် ပုဆိုးများကို တိုက်ပုံအင်္ကျီ၊ ခေါင်းပေါင်း တို့နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Burmese Textiles'', The White Orchid Press, 1988.</ref>ထဘီသည် ဗမာအမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်သော ခါးဝတ်ဖြစ်သည်။ အောက်နားတွင် အနားသတ် သို့မဟုတ် အနားစပါး ပါရှိလေ့ရှိပြီး၊ ရိုးရာ အချိတ်အဆင် များကို ပွဲလမ်းသဘောတူ ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသမီးများ၏ ရိုးရာအင်္ကျီမှာ ရင်ဖုံး သို့မဟုတ် ရင်စိ ရိုးရာအင်္ကျီ ဖြစ်သည်။ <ref>Fraser-Lu, Sylvia, ''Handwoven Textiles of South-East Asia'', Oxford University Press, 1988.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်နှင့် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှု တွင်မူ အလျား ဧက ၁၅ မှ ၂၀ ခန့်ရှည်လျားသော တောင်ရှည်ပုဆိုးကို အမျိုးသားများ ခါးတွင် စည်းနှောင်၍ ပိုလျှံသော အစကို ပခုံးပေါ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် ခါးတွင် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ <ref>Scott, J. George, ''The Burman: His Life and Notions'', Macmillan and Co., 1882.</ref>ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အနောက်သို့ ရှည်လျားစွာ တင်းစွဲသွားသော ပတ်ထဘီနှင့် ရင်ဖုံး အင်္ကျီများကို ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။လွန်းတစ်ရာ အချိတ်ကဲ့သို့ မန္တလေးနန်းတွင်း၌ ရက်လုပ်သော ရက်ကန်းစင် မျိုးစုံအချိတ် အဆင်များသည် မင်းစိုးရာဇာနှင့် ကုန်းဘောင်နန်းတွင်း အထက်တန်းလွှာတို့၏ သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ <ref>Green, Alexandra, ''Burmese Visual Culture: Charisma and Sacred Fortune'', Hong Kong University Press, 2018.</ref> ဗမာလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသည် ရှေးဟောင်း နန်းတွင်းအဆင် တောင်ရှည်ပုဆိုးနှင့် လွန်းတရာအချိတ် တို့မှသည် ယနေ့ခေတ် လုံချည်၊ တိုက်ပုံနှင့် ရင်ဖုံးအင်္ကျီ အဖြစ် ရိုးရှင်းသေသပ်စွာ ပြောင်းလဲလာခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှု အနှစ်သာရကို မပျောက်ပျက်ဘဲ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပင်ဖြစ်သည်။ == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဗမာစကားသည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]] ကြီး၏ အောက်ရှိ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကား]]ခွဲတွင် ပါဝင်ပြီး၊ ထိုအထဲမှ [[လိုလို-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို-ဗမာ အုပ်စု]]ဝင် ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley">Bradley, David. (1997). "Tibeto-Burman languages and classification". ''Papers in Southeast Asian Linguistics''. No. 14. pp. 1–72.</ref> ဗမာစကားသည် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို အသံနိမ့်အမြင့် ဖြင့် ခွဲခြားသည့် နိမ့်မြင့်သံသုံးဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း (မန္တလေး၊ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး) နှင့် အောက်ပိုင်း (ရန်ကုန်၊ ပဲခူး၊ ဧရာဝတီ) တို့တွင် ပြောဆိုကြသော ဗမာစကားသည် စံပြဗမာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း အပြည့်အဝ ရှိသည်။ သို့သော် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားနေသော ဒေသများဖြစ်သည့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရခိုင်စကား၊ [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ထားဝယ်စကားနှင့် မြိတ်စကားတို့သည် ဗမာစကား၏ ဒေသန္တရစကားခွဲများ ဖြစ်ကြပြီး၊ ရှေးဟောင်းဗမာစကား၏ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံထွက်ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပိုမိုထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref name="Bradley" /> [[File:Sino-Tibetan Languages Map.png|thumb|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု ပြန့်နှံ့တည်ရှိမှု]] === သမိုင်းကြောင်းနှင့် စာပေပေါ်ပေါက်လာပုံ === {{main|မြန်မာစာပေ}} ဗမာစကားသည် သမိုင်းဦးကာလ မြောက်ဘက်အရပ်မှ တိဗက်-ဗမာနွယ်ဖွားများ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာမှုနှင့်အတူ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ စာရေးသားမှုစနစ်အနေဖြင့် မူလက မိမိကိုယ်ပိုင်အက္ခရာ မရှိသေးသော်လည်း၊ ပုဂံခေတ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ ဒေသခံ [[မွန်လူမျိုး|မွန်]]နှင့် [[ပျူလူမျိုး|ပျူ]]တို့ထံမှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသုံး [[ဗြဟ္မီအက္ခရာ|ဗြဟ္မီအက္ခရာ]]နွယ်ဝင် ပလ္လဝ (Pallava) အက္ခရာကို အခြေခံကာ ကိုယ်ပိုင် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာစာပေ]]ကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။<ref name="Luce" />သမိုင်းအရ အစောဆုံးတွေ့ရှိရသည့် ဗမာစာအရေးအသား အထောက်အထားမှာ ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော [[မြစေတီကျောက်စာ]] (ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ) ဖြစ်သည်။<ref name="ThanTun" /> == ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေး အမှတ်အသား == [[မင်းသုဝဏ်]]၏ "ရွှေဥဒေါင်း" ကဗျာတွင် ဗမာလူမျိုးစု၏ ရိုးရာယုံကြည်မှုနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် သမိုင်းဝင် အမှတ်အသားများကို အောက်ပါအတိုင်း လှပကျစ်လျစ်စွာ ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုထားသည်။ <blockquote> "နေမင်းနွယ် ဆွေဘုရားရယ်တို့ ဝေတင့်တယ် အသရေခြားသည်ဟု ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင် နိမိတ်မြင်က မင်္ဂလာရှိ။" </blockquote> <blockquote> "မြန်မာနွယ် ကမ္ဘာဝယ် ထင်အလင်းသာပ ဆင်မြင်းဗိုလ်ပါရံလို့ မြကဒဏ် သီဟာစိုးစဉ်က ဒေါင်းအလံ စိုက်ကာထိုးကြတယ် ဖိုးထိုက်ပါဘိ။" </blockquote> ဤကဗျာအရ ဗမာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို နေမင်းအနွယ်စု (သူရိယဝံသ) ဟု ခံယူကာ ဒေါင်းရုပ်ကို မင်္ဂလာနိမိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြကြောင်း၊ ထို့ပြင် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် တရားဝင်အသုံးပြုခဲ့သည့် "ဒေါင်းဒင်္ဂါး" (ငွေများမှာတဲ့ တံဆိပ်တင်) နှင့် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် စစ်အင်အားတောင့်တင်းခဲ့စဉ်က လွှင့်ထူခဲ့သည့် "ဒေါင်းအလံ" အကြောင်းတို့ကို ဖော်ပြလျက် ဒေါင်းသည် ဗမာနွယ်တို့၏ အမျိုးသားရေးမာန် ဖြစ်ကြောင်း သရုပ်ဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ [[File:National flag of Third Burmese Empire (Konbaung Dynasty).svg|thumb|၂၅၀px|တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]]တွင် တရားဝင်ပြဋ္ဌာန်းလွှင့်ထူခဲ့သည့် နိုင်ငံတော်အလံ။ အဖြူရောင်နောက်ခံအလယ်တွင် ဗမာမင်းတို့၏ "သူရိယဝံသ" (နေမင်းအနွယ်) ဇာစ်မြစ်နှင့် အမျိုးသားရေးလက္ခဏာကို ဖော်ညွှန်းသည့် ကန္နားစွင့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရစဉ်။]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ပျက်သုဉ်း၍ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအောက် ကျရောက်ခဲ့ရသော်လည်း ဒေါင်းရုပ်သည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ နှလုံးသားထဲမှ ပျောက်ပျက်မသွားခဲ့ပေ။ အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များနှင့် မျိုးချစ်တော်လှန်ရေးသမားများသည် မိမိတို့၏ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကို ပြသရန် ဒေါင်းရုပ်ကို ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ [[File:Flag of Burma (1939–1941, 1945–1948).svg|thumb|၂၅၀px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၉၃၉–၁၉၄၁ နှင့် ၁၉၄၅–၁၉၄၈) ကာလအတွင်း တရားဝင်သုံးစွဲခဲ့သော ဗမာနိုင်ငံတော်အလံ။ ဗြိတိသျှအပြာရောင်အလံ (Blue Ensign) ၏ လက်ယာဘက်စွန်းစက်ဝိုင်းအတွင်း၌ ဗမာလူမျိုးတို့၏ အမျိုးသားရေးပြယုဂ်ဖြစ်သော အမြီးဖြန့် ကူးဒေါင်းရုပ်ကို ထည့်သွင်းပုံဖော်ထားသည်။]] နန်းတွင်းသုံး အမြီးဖြန့်နေသည့် ငြိမ်းချမ်းသော "ကူးဒေါင်း" အစား၊ ဗြိတိသျှအစိုးရကို အရှုံးမပေးဘဲ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်မည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် အတောင်ပံဖြန့်ကာ စစ်ဆိုင်နေသည့် "ခွပ်ဒေါင်း" (ကျောင်းသားသမဂ္ဂအလံ) အဖြစ် သမိုင်းဝင် ပြောင်းလဲ တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Nu">ဦးနု။ (၁၉၆၇)။ ''ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်''။ ရန်ကုန်။</ref> ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] ဦးဆောင်သော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (BDA) ၏ သွေးရောင်နောက်ခံ အလံတော်အလယ်တွင်လည်း ဒေါင်းရုပ်ကိုပင် ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်မတော်၏ ပြယုဂ်အဖြစ် ဆက်လက်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="BaMaw">Ba Maw, Dr. (1968). ''Breakout in Burma: Memoirs of a Revolution, 1939–1946''. Yale University Press.</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် "ဒေါင်း" (အထူးသဖြင့် ခွပ်ဒေါင်းနှင့် ကူးဒေါင်း) သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗမာလူမျိုးတို့၏ မာန်မာန၊ စည်းလုံးမှု၊ ဒီမိုကရေစီလှုပ်ရှားမှုများနှင့် တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်တို့ကို ထင်ဟပ်စေသည့် အရေးအကြီးဆုံးသော ပြည်သူ့အမှတ်အသားအဖြစ် သမိုင်းအဆက်ဆက် ခိုင်မာစွာ ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ [[File:ABFSU Flag.svg|thumb|၂၅၀px|ကိုလိုနီခေတ် အမျိုးသားရေးနှင့် လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှစ၍ အစဉ်အဆက် သုံးစွဲခဲ့သော [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ်]] (ဗကသ) ၏ တရားဝင် "ခွပ်ဒေါင်းအလံတော်"။ ခေါင်းမငုံ့တတ်သော ပြည်သူနှင့်ကျောင်းသားထု၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်။]] ==ထင်ရှားသောဗမာလူမျိုးများ== * [[အောင်ဆန်း|အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] *[[အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ဒေါ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]] *[[သန့်၊ ဦး|ဦးသန့်(ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်)]] * [[မှိုင်း၊ ကိုယ်တော်၊ သခင်|မြန်မာစာပေပညာရှင် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]] * [[နု၊ ဦး|မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] * [[မြ၊ သခင်|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးသခင်မြ]] * [[ဘချို၊ ဦး (ဒီးဒုတ်)|အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို]] *[[သခင်စိုး]] *[[သခင်သန်းထွန်း]] *[[ဦးကျော်ငြိမ်း]] *[[ဒေါက်တာဘမော်]] *[[ကိုဗဟိန်း]] *[[ဦးဗဆွေ]] *[[ဦးမြင့်သိန်း]] *[[ကျော်ဇော၊ ဗိုလ်ချုပ်|ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော]] *[[စိန်မှန်၊ ဗိုလ်မှူး|ဗိုလ်မှူး စိန်မှန်]] *[[မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်]] *[[သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] * [[အောင်ကြီး၊ ဦး|ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး]] * [[တင်ဦး၊ သူရ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း) သူရ ဦးတင်ဦး]] * [[မောင်မောင်၊ ဒေါက်တာ (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဒေါက်တာ မောင်မောင်]] *[[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနေဝင်း]] *[[စောမောင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စောမောင်]] * [[သန်းရွှေ|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] * [[သိန်းစိန်၊ ဦး|နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး(ငြိမ်း)]] * [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)|မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ဆရာတော် ဦးဝီရသူ]] *[[လင်းယုန်နီ]] *[[ချစ်ဦးညို]] *[[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ|မောင်စွမ်းရည်]] *[[အောင်သင်း]] *[[ဆရာစံ]] *[[သခင်ဖိုးလှကြီး]] *[[မင်းအောင်လှိုင်|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်]] *[[ဗိုလ်စံဖဲ]] == ဗမာလူမျိုးစု == မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ တရားဝင် သတ်မှတ်ထားသော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စု ၁၃၅ မျိုးစာရင်းအရ ဗမာလူမျိုးစု အောက်တွင် မျိုးနွယ်စု (၉) စု ပါဝင်သည်။ အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည် - # [[ကတူးလူမျိုး]] # [[ကနန်းလူမျိုး]] # [[ဆလုံလူမျိုး]] # [[ထားဝယ်လူမျိုး]] # [[ဖွန်းလူမျိုး]] # [[ဗမာလူမျိုး]] # [[မြိတ်လူမျိုး]] # [[ယဘိန်းလူမျိုး]] # [[ယောလူမျိုး]] ဗမာလူမျိုးစု (၉) စုသည် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အကွဲအပြားများအရ ပေါင်းစည်းသတ်မှတ်ထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာဗေဒနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ မနုဿဗေဒအရမူ မူလဆင်းသက်လာပုံ သီးသန့် ကွဲပြားမှုများ ရှိကြသည်။<ref name="Eal2010">Eberhard, David M., et al. (eds.) (2010). ''Ethnologue: Languages of the World''. SIL International.</ref> === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဗမာနွယ်အုပ်စု === ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ စိစစ်ချက်များအရ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာနွယ်အုပ်စု]] (Burmish Group) သည် တိဗက်-ဗမာ ဘာသာစကားမိသားစု အောက်ရှိ သီးသန့် အုပ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအုပ်စုဝင် ဘာသာစကားများကို အဓိကအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသူများက ပြောဆိုကြသည်။ <ref name="Bradley1997" /> <ref name="Thurgood2003">Thurgood, Graham & LaPolla, Randy J. (2003). ''The Sino-Tibetan Languages''. Routledge.</ref> ပါဝင်သော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် လူမျိုးများနှင့် ဒေသန္တရအုပ်စုများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် — # [[ဗမာလူမျိုး]] (မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း နေထိုင်ကြသော ပင်မ ဗမာစကားပြောသူများ) # [[အင်းသားလူမျိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ်၊ အင်းလေးကန်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်ကြပြီး ရှေးဟောင်း ဗမာအက္ခရာသံများကို ထိန်းသိမ်းထားသူများ) # [[ဖွန်းလူမျိုး]] (ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း အထက်ပိုင်း မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသော ရှေးဟောင်း ဗမာနွယ်ဝင်များ) # [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]] (ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိဗက်-ဗမာနွယ် အစုအဝေး) # [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသတွင် နေထိုင်ကြသော ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) # [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]] (ရှမ်းပြည်နယ် အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများ) # [[မရမာ လူမျိုး|မရမာလူမျိုး]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းတောင်တန်းဒေသရှိ ရခိုင်နွယ်ဝင် အစုအဝေး) # [[ယောလူမျိုး|ယော]]၊ [[ထားဝယ်လူမျိုး|ထားဝယ်]]၊ [[မြိတ်လူမျိုး|မြိတ်]] (မြန်မာစကား၏ ရှေးဟောင်း အသံထွက်များနှင့် သီးသန့် ဒေသန္တရစကားများကို သုံးစွဲကြသည့် ဗမာနွယ်အုပ်စုဝင်များ) == ကျမ်းကိုး == <references/> * မြန်မာသမိုင်းပုံ- [[ဒေါက်တာသန်းထွန်း]] {{ မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:ဗမာလူမျိုးစု]] mm5eh81547ucwwjj6zhwrnrvhb0u028 0 7463 1063027 1060354 2026-11-11T15:19:37Z Mkant00 135890 tightening refs 1063027 wikitext text/x-wiki [[File:Circle-withsegments.svg|thumb|စက်ဝိုင်းပတ်လည်အလျား <math>C</math>၊ အချင်း <math>D</math>၊ အချင်းဝက် <math>R</math> နှင့် ဗဟို <math>O</math> တို့ ပါဝင်သော စက်ဝိုင်းတစ်ခု။]] '''စက်ဝိုင်း''' (circle) သည် ပေးထားသော [[အမှတ်|အမှတ်တစ်ခုဖြစ်သည့်]] '''ဗဟို''' (centre) မှ သတ်မှတ်ထားသော အကွာအဝေးဖြစ်သည့် '''အချင်းဝက်''' (radius) အကွာတွင် တည်ရှိကြသော ယူကလစ် ပြင်ညီတစ်ခုအတွင်းရှိ အမှတ်များအားလုံး ပါဝင်သည့် ပြင်ညီ ပုံသဏ္ဌာန် (plane figure) ဖြစ်သည်။ နယ်နိမိတ် မျဉ်းကွေး (boundary curve) သည် စက်ဝိုင်းကိုယ်တိုင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် '''အပိတ်ပြား''' (disc) ဟုခေါ်သော ပြင်ညီဒေသ (planar region) တစ်ခုကို ဝန်းရံထားသည်။ == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများ (Geometric Elements and Terminology) == [[File:CIRCLE LINES.svg|right|thumb|လေးကြိုး၊ ဖြတ်မျဉ်း၊ [[ထိမျဉ်း]]၊ အချင်းဝက် နှင့် အချင်း။]] [[File:Circle slices (mul).svg|right|thumb|စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ စက်ဝိုင်းပြတ်၊ စက်ဝိုင်းကဏ္ဍ နှင့် စက်ဝိုင်းဖြတ်ပိုင်း။]] * '''အချင်းဝက်''' (Radius) (<math>R</math>) - ဗဟိုကို စက်ဝိုင်းပေါ်ရှိ မည်သည့်အမှတ်နှင့်မဆို ဆက်သွယ်ပေးထားသော မျဉ်းပိုင်း (line segment) ဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် ဤမျဉ်းပိုင်း၏ အလျား (<math>R > 0</math>) ဖြစ်သည်။ * '''အချင်း''' (Diameter) (<math>D</math>) - ဗဟိုကို ဖြတ်သန်းသွားသော လေးကြိုး (chord) သို့မဟုတ် ၎င်း၏ အလျား ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်းတိုင်းအတွက် <math>D = 2R</math> ဖြစ်သည်။ အချင်းသည် စက်ဝိုင်းပေါ်ရှိ မည်သည့်အမှတ်နှစ်ခုအကြားတွင်မဆို အကြီးဆုံး အကွာအဝေး (maximal distance) ဖြစ်သည်။ * '''စက်ဝိုင်းပတ်လည်အလျား''' (Circumference) (<math>C</math>) - စက်ဝိုင်းတစ်ခုလုံး၏ ပတ်လည်အလျား (perimeter) သို့မဟုတ် မျဉ်းကွေးအလျား (arc length) ဖြစ်သည်။ * '''လေးကြိုး''' (Chord) - အစွန်းမှတ်နှစ်ခုစလုံး (endpoints) စက်ဝိုင်းပေါ်၌ ကျရောက်နေသော မျဉ်းပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''ဖြတ်မျဉ်း''' (Secant) - စက်ဝိုင်းကို မတူကွဲပြားသော အမှတ်နှစ်ခု၌ ဖြတ်သန်းသွားသည့် ပြင်ညီတစ်ခုတည်းပေါ်ရှိ မျဉ်း (coplanar line) ဖြစ်ပြီး ဆန့်ထုတ်ထားသော လေးကြိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''ထိမျဉ်း''' (Tangent) - စက်ဝိုင်းကို ထိမှတ် (point of tangency) ဟုခေါ်သော သီးသန့် [[အမှတ်|အမှတ်တစ်ခုတည်း၌သာ]] ဖြတ်သန်းထိစပ်သည့် ပြင်ညီတစ်ခုတည်းပေါ်ရှိ မျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''စက်ဝိုင်းပြတ်''' (Arc) - စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ မည်သည့် ဆက်စပ်နေသော [[အစုပိုင်း]] (connected subset) မဆို ဖြစ်သည်။ * '''စက်ဝိုင်းကဏ္ဍ''' (Circular Sector) - အချင်းဝက် နှစ်ခုနှင့် ထိုအချင်းဝက်များအကြား ကြားဖြတ်ခံဆောင်ထားသော စက်ဝိုင်းပြတ်တို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ပြင်ညီဒေသ ဖြစ်သည်။ * '''စက်ဝိုင်းဖြတ်ပိုင်း''' (Circular Segment) - လေးကြိုးတစ်ခုနှင့် ၎င်း၏ အစွန်းမှတ်များကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော စက်ဝိုင်းပြတ်တို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ပြင်ညီဒေသ ဖြစ်သည်။ * '''စက်ဝိုင်းကွင်း''' (Annulus) - မတူကွဲပြားသော အချင်းဝက်များရှိသည့် ဗဟိုတူ စက်ဝိုင်း (concentric circles) နှစ်ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ဒေသ ဖြစ်သည်။ == ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် မက်ထရစ်ဆိုင်ရာ ပမာဏများ (Analytic and Metric Quantities) == [[Image:Circle Area.svg|thumb|စက်ဝိုင်းတစ်ခုဖြင့် ဝန်းရံထားသော [[ဧရိယာ]]သည် <math>\pi R^2</math> နှင့် ညီမျှသည်။]] === စက်ဝိုင်းပတ်လည်အလျားနှင့် ဧရိယာ (Circumference and Area) === မည်သည့်စက်ဝိုင်း၏မဆို စက်ဝိုင်းပတ်လည်အလျား (circumference) နှင့် ၎င်း၏ အချင်း (diameter) တို့၏ အချိုး (ratio) သည် [[ကိန်းလွန်]]ကိန်းသေ (transcendental constant) <math>\pi \approx 3.14159</math> ဖြစ်သည်<ref name="Richeson2015">Richeson (2015), pp. 162–171.</ref>။ <math display="block">C = 2\pi R = \pi D.</math> စက်ဝိုင်းဖြင့် ဝန်းရံထားသော အပိတ်ပြား (disc) ၏ [[ဧရိယာ]] (area) <math>A</math> သည် အာခီမီးဒီးစ် (Archimedes) တည်ဆောက်သက်သေပြခဲ့သည့်အတိုင်း အခြေ <math>C</math> နှင့် အမြင့် <math>R</math> ရှိသော ထောင့်မှန်[[တြိဂံ]] (right triangle) ၏ ဧရိယာနှင့် ညီမျှသည်<ref name="Katz1998">Katz (1998), p. 108. See also Archimedes, [https://abel.math.harvard.edu/archive/archimedes09/pdf/Measurement.of.the.Circle.pdf ''Measurement of the Circle''], Proposition 1.</ref>။ <math display="block">A = \pi R^2 = \frac{\pi D^2}{4}.</math> ပြင်ညီအတွင်းရှိ အိုင်ဆိုပယ်ရီမက်ထရစ်မညီမျှခြင်း (isoperimetric inequality) အရ ပေးထားသော ပတ်လည်အလျား (perimeter) ရှိသည့် ရိုးရှင်းသော မျဉ်းကွေးပိတ် (simple closed curves) များအားလုံးအနက် စက်ဝိုင်းသည် အကြီးဆုံး ဧရိယာ (maximal area) ကို တိကျစွာ ဝန်းရံထားသည်။ === ရေဒီယန် အတိုင်းအတာ၊ မျဉ်းကွေးအလျား နှင့် စက်ဝိုင်းကဏ္ဍ၏ ဧရိယာ (Radian Measure, Arc Length, and Sector Area) === အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုပေါ်တွင် အလျား <math>s</math> ရှိသည့် စက်ဝိုင်းပြတ် (arc) ကို ခံဆောင်ထားသော ဗဟိုထောင့် (central angle) တစ်ခုတွင် အောက်ပါ ရေဒီယန် အတိုင်းအတာ (radian measure) ရှိသည်။ <math display="block">\theta = \frac{s}{R}.</math> မျဉ်းကွေးအလျား (arc length) <math>s</math> နှင့် သက်ဆိုင်ရာ စက်ဝိုင်းကဏ္ဍ (circular sector) ၏ ဧရိယာ <math>A_{\text{sec}}</math> တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">s = R\theta, \qquad A_{\text{sec}} = \frac{1}{2} R^2 \theta.</math> == ကိုဩဒိနိတ် ညီမျှခြင်းများနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ ဖော်ပြချက်များ (Coordinate Equations and Analytic Representations) == === ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (Cartesian Coordinates) === [[Image:Circle center a b radius r.svg|thumb|right|ဗဟို <math>(a, b) = (1.2, -0.5)</math> ရှိပြီး အချင်းဝက် <math>R = 1</math> ဖြစ်သော စက်ဝိုင်း။]] ကာတီးရှန်း [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Cartesian coordinate system) တွင် ဗဟို <math>(a, b)</math> နှင့် အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုသည် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ကျေနပ်စေသည့် [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) <math>(x, y)</math> ၏ [[အစု]] ဖြစ်သည်။ <math display="block">(x - a)^2 + (y - b)^2 = R^2.</math> [[မူလနေရာ]] (origin) <math>(0, 0)</math> တွင် ဗဟိုပြုထားပါက အဆိုပါညီမျှခြင်းသည် <math>x^2 + y^2 = R^2</math> အဖြစ် ရိုးရှင်းသွားသည်။ [[File:Circle derivative.png|thumb|အချင်းဝက် 1 ရှိသော အပေါ်ဘက် စက်ဝိုင်းခြမ်းနှင့် ၎င်း၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]။]] <math>y</math> အတွက် ရှင်းထုတ်ပါက စက်ဝိုင်းကို အပေါ်နှင့် အောက် [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဖန်ရှင်ဂရပ်များ]] (function graphs) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြမ်းပေးသည်။ <math display="block">y_{\pm}(x) = b \pm \sqrt{R^2 - (x - a)^2}, \quad x \in [a - R, a + R].</math> === ကိန်းရှင်ကြားခံ ပုံစံများ (Parametric Forms) === * '''[[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမက်ထရီဆိုင်ရာ]] ကိန်းရှင်ကြားခံဖော်ပြချက်''' (Trigonometric Parameterization) - <math display="block">\begin{aligned} x &= a + R \cos t, \\ y &= b + R \sin t, \quad t \in [0, 2\pi). \end{aligned}</math> * '''ရာရှင်နယ် ကိန်းရှင်ကြားခံဖော်ပြချက်''' (Rational Parameterization) သို့မဟုတ် '''ရပ်လုံးကြွပုံဖော်ပရိုဂျက်ရှင်း''' (Stereographic Projection) - <math display="block">\begin{aligned} x &= a + R \frac{1 - t^2}{1 + t^2}, \\ y &= b + R \frac{2t}{1 + t^2}, \quad t \in \mathbb{R} \cup \{\infty\}, \end{aligned}</math> ဤနေရာတွင် <math>t = \infty</math> သည် နယ်နိမိတ်အမှတ် (boundary point) <math>(a - R, b)</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ === အမှတ်သုံးခု ညီမျှခြင်း (Three-Point Equation) === မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် မရှိသော အမှတ်များ (non-collinear points) သုံးခုဖြစ်သည့် <math>(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_3, y_3)</math> တို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသော သီးသန့်စက်ဝိုင်းကို အောက်ပါ [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] ညီမျှခြင်း (determinant equation) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math display="block">\det \begin{bmatrix} x^2 + y^2 & x & y & 1 \\ x_1^2 + y_1^2 & x_1 & y_1 & 1 \\ x_2^2 + y_2^2 & x_2 & y_2 & 1 \\ x_3^2 + y_3^2 & x_3 & y_3 & 1 \end{bmatrix} = 0.</math> === တစ်ပြေးညီကိုဩဒိနိတ်များနှင့် ပရိုဂျက်တစ်ပြင်ညီ (Homogeneous Coordinates and Projective Plane) === တစ်ပြေးညီကိုဩဒိနိတ်များ (homogeneous coordinates) <math>(x : y : z)</math> တွင် စက်ဝိုင်းတစ်ခုကို နှစ်ထပ်ကိန်းပုံစံ (quadratic form) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">x^2 + y^2 - 2axz - 2byz + cz^2 = 0.</math> [[ကိန်းထွေး ပရိုဂျက်တစ်ရပ်ဝန်း|ကိန်းထွေး ပရိုဂျက်တစ်ပြင်ညီ]] (complex projective plane) <math>\mathbb{CP}^2</math> တွင် စက်ဝိုင်းတိုင်းသည် [[အနန္တ]]ရှိ စက်ဝိုင်းဆန်သောအမှတ်များ (circular points at infinity) ဖြစ်ကြသည့် <math display="block">I = (1 : i : 0) \quad \text{and} \quad J = (1 : -i : 0)</math> ဟူသော အမှတ်နှစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားကြသည်။ === ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ် (Polar Coordinates) === [[ဝင်ရိုးစွန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်]] (polar coordinates) <math>(\rho, \theta)</math> တွင် အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိပြီး ဗဟိုချက် <math>(r_0, \phi)</math> ၌ တည်ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုသည် အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ကျေနပ်စေသည်။ <math display="block">\rho^2 - 2\rho r_0 \cos(\theta - \phi) + r_0^2 = R^2.</math> အကယ်၍ [[မူလနေရာ]]သည် စက်ဝိုင်းပေါ်တွင် ကျရောက်နေပါက (<math>r_0 = R</math>) ဤညီမျှခြင်းသည် <math>\rho = 2R \cos(\theta - \phi)</math> အဖြစ် လျော့နည်းရိုးရှင်းသွားသည်။ === ကိန်းထွေးပြင်ညီနှင့် ယေဘုယျပြု စက်ဝိုင်းများ (Complex Plane and Generalized Circles) === [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) <math>\mathbb{C}</math> တွင် ဗဟို <math>c \in \mathbb{C}</math> နှင့် အချင်းဝက် <math>R > 0</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ <math display="block">|z - c| = R \iff z = c + R e^{it}, \quad t \in [0, 2\pi).</math> မဆုတ်ယုတ်သော အခြေအနေ (non-degeneracy condition) <math>|g|^2 - pq > 0</math> ကို ကျေနပ်စေသည့် <math>p, q \in \mathbb{R}</math> နှင့် <math>g \in \mathbb{C}</math> တို့ပါဝင်သော ယေဘုယျ [[အက္ခရာသင်္ချာ]]ညီမျှခြင်း <math display="block">p z \bar{z} + g z + \bar{g} \bar{z} + q = 0</math> သည် ယေဘုယျပြု စက်ဝိုင်း (generalized circle) တစ်ခုကို သတ်မှတ်သည်။ <math>p \neq 0</math> အတွက် နေရာ (locus) သည် ယူကလစ် စက်ဝိုင်း (Euclidean circle) ဖြစ်ပြီး <math>p = 0</math> အတွက်မူ ၎င်းသည် မျဉ်းဖြောင့် (straight line) ဖြစ်သည်။ == ဒစ်ဖရန်ရှယ်နှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ သီအိုရမ်များ (Differential and Geometric Theorems) == === ထိမျဉ်းများနှင့် ကဲကုလပ် (Tangents and Calculus) === နယ်နိမိတ်အမှတ် <math>(x_1, y_1)</math> တွင် စက်ဝိုင်း <math>(x - a)^2 + (y - b)^2 = R^2</math> ဆီသို့ [[ထိမျဉ်း]] (tangent line) သည် အချင်းဝက်[[ဗက်တာ]] (radial vector) <math>(x_1 - a, y_1 - b)</math> နှင့် ထောင့်မှန်ကျသဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">(x_1 - a)(x - a) + (y_1 - b)(y - b) = R^2.</math> <math>y_1 \neq b</math> အတွက် သွယ်ဝိုက်[[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ရှာခြင်း (implicit differentiation) မှတစ်ဆင့် ရရှိသော ထိမျဉ်း၏ စောင်းကိန်း (slope) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\frac{dy}{dx} = -\frac{x_1 - a}{y_1 - b}.</math> === အချိုးညီအုပ်စု (Symmetry Group) === ယူကလစ် စက်ဝိုင်း၏ [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု|အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုအုပ်စု]] (isometry group) သည် [[ထောင့်မှန်ကျ အုပ်စု]] (orthogonal group) <math>O(2)</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ဗဟိုကို ဗဟိုပြု၍ ပြင်ညီ လှည့်ခြင်းများ (planar rotations) ဖြစ်သည့် စက်ဝိုင်း[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (circle group) <math>\mathbb{T} \cong \mathrm{SO}(2)</math> နှင့် ဗဟိုကို ဖြတ်သန်းသွားသော မည်သည့်မျဉ်းတစ်လျှောက်မဆို အချိုးညီရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းများ (reflections) ပါဝင်ကြသည်။ === ထောင့်နှင့် လေးကြိုး သီအိုရမ်များ (Angle and Chord Theorems) === [[Image:inscribed angle theorem.svg|thumb|200px|right|စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့် သီအိုရမ် - စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့်သည် ဗဟိုထောင့်၏ ထက်ဝက် ဖြစ်သည်။]] * '''လေးကြိုးထက်ဝက်ပိုင်း သီအိုရမ်''' (Chord Bisector Theorem) - အချင်းမဟုတ်သော မည်သည့်လေးကြိုးအတွက်မဆို ဗဟိုကို ဖြတ်သန်းသွားသော မျဉ်းတစ်ကြောင်းသည် လေးကြိုးနှင့် ထောင့်မှန်ကျရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ထိုမျဉ်းသည် လေးကြိုးကို ထက်ဝက်ပိုင်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * '''တူညီသော စက်ဝိုင်းပြတ်ဆိုင်ရာ စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့် သီအိုရမ်''' (Inscribed Angle Theorem - Same Arc) - စက်ဝိုင်းတစ်ခုအတွင်း ရေးဆွဲထားသော စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့် (inscribed angle) သည် တူညီသော စက်ဝိုင်းပြတ်ကို ခံဆောင်ထားသည့် ဗဟိုထောင့် (central angle) ၏ ထက်ဝက်တိတိ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တူညီသော စက်ဝိုင်းပြတ်ကို ခံဆောင်ထားသည့် စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့်များအားလုံးသည် တူညီကြသည်။ * '''သေးလ်၏ သီအိုရမ်''' (Thales' Theorem) - အချင်းတစ်ခုကို ခံဆောင်ထားသော စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့်သည် ထောင့်မှန် (right angle) ဖြစ်သည်။ * '''မျက်နှာချင်းဆိုင် စက်ဝိုင်းပြတ်များဆိုင်ရာ စက်ဝိုင်းထပ်စတုဂံ သီအိုရမ်''' (Cyclic Quadrilateral Theorem - Opposite Arcs) - စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် စက်ဝိုင်းပြတ်များကို ခံဆောင်ထားသည့် စက်ဝိုင်းတွင်းထောင့်များသည် ဖြည့်ဘက်ဖြစ်ကြပြီး (supplementary) ပေါင်းလဒ်မှာ <math>\pi</math> ရေဒီယန် (<math>180^\circ</math>) ဖြစ်သည်။ === အမှတ်တစ်ခု၏ ပါဝါ သီအိုရမ်များ (Power of a Point Theorems) === [[Image:Secant-Secant Theorem.svg|thumb|right|ဖြတ်မျဉ်း-ဖြတ်မျဉ်း သီအိုရမ်။]] <math>P</math> သည် ပြင်ညီအတွင်းရှိ အမှတ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>\Gamma</math> သည် <math>O</math> တွင် ဗဟိုပြုထားသော အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသည့် စက်ဝိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>\Gamma</math> နှင့် ပတ်သက်၍ <math>P</math> ၏ ပါဝါ (power of a point) မှာ <math>h(P) = d(P, O)^2 - R^2</math> ဖြစ်သည်။ * '''အချင်းချင်းဖြတ် လေးကြိုးများ သီအိုရမ်''' (Intersecting Chords Theorem) - အကယ်၍ လေးကြိုးနှစ်ခု <math>AB</math> နှင့် <math>CD</math> တို့သည် အတွင်းပိုင်းအမှတ် (interior point) <math>P</math> ၌ အချင်းချင်း ဖြတ်ကြပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်<ref name="Posamentier1996">Posamentier and Salkind (1996), pp. 104–105.</ref>။ <math display="block">PA \cdot PB = PC \cdot PD.</math> * '''ဖြတ်မျဉ်း-ဖြတ်မျဉ်း သီအိုရမ်''' (Secant–Secant Theorem) - အကယ်၍ အပြင်ပိုင်းအမှတ် (exterior point) <math>P</math> မှ ဖြတ်မျဉ်း (secant lines) နှစ်ခုသည် စက်ဝိုင်းကို အမှတ်များဖြစ်ကြသော <math>A, B</math> နှင့် <math>C, D</math> တို့၌ အသီးသီး ဖြတ်သန်းသွားကြပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">PA \cdot PB = PC \cdot PD.</math> * '''ထိမျဉ်း-ဖြတ်မျဉ်း သီအိုရမ်''' (Tangent–Secant Theorem) - အကယ်၍ အပြင်ပိုင်းအမှတ် <math>P</math> မှ ထိမျဉ်းတစ်ခုသည် စက်ဝိုင်းကို <math>T</math> ၌ ထိစပ်ပြီး ဖြတ်မျဉ်းတစ်ခုသည် <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့၌ ဖြတ်သန်းသွားပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">PT^2 = PA \cdot PB.</math> === ဆာဂျစ်တာ သို့မဟုတ် ဗာဆိုင်း ပုံသေနည်း (Sagitta (Versine) Formula) === [[Image:circle Sagitta.svg|thumb|277px|right|ဆာဂျစ်တာ <math>x</math> သည် လေးကြိုး၏ အလယ်မှတ်မှ စက်ဝိုင်းပြတ်ဆီသို့ ထောင့်မှန်ကျ မျဉ်းပိုင်း ဖြစ်သည်။]] လေးကြိုးတစ်ခုတွင် အလျား <math>y</math> ရှိပြီး လေးကြိုး၏ အလယ်မှတ်မှ စက်ဝိုင်းပြတ်ဆီသို့ ထောင့်မှန်ကျ အကွာအဝေးဖြစ်သည့် ဆာဂျစ်တာ (sagitta) <math>x</math> ရှိပါစေ။ အချင်းချင်းဖြတ် လေးကြိုးများ သီအိုရမ်အရ <math>x(2R - x) = (y/2)^2</math> ဖြစ်သဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်<ref name="Johnson2007">Johnson (2007), p. 71, theorem 101(c); Eric W. Weisstein, [https://mathworld.wolfram.com/Chord.html Chord], Wolfram MathWorld.</ref>။ <math display="block">R = \frac{y^2}{8x} + \frac{x}{2}.</math> == တည်ဆောက်မှုများနှင့် နေရာများ (Constructions and Loci) == [[File:Circunferencia 10.svg|thumb|ထောင့်မှန်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများကို အသုံးပြု၍ အမှတ်သုံးခုကို ဖြတ်သန်းသော စက်ဝိုင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်း။]] === မျဉ်းဖြောင့်တံနှင့် ကွန်ပါသုံး တည်ဆောက်မှုများ (Straightedge and Compass Constructions) === * '''အမှတ်သုံးခု၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို''' (Circumcentre of Three Points) - မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် မရှိသော အမှတ်သုံးခု <math>A, B, C</math> ပေးထားပါက ၎င်းတို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသော သီးသန့်စက်ဝိုင်း၏ ဗဟိုသည် မျဉ်းပိုင်းများ <math>AB</math> နှင့် <math>BC</math> တို့၏ ထောင့်မှန်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (perpendicular bisectors) ဆုံရာမှတ် ဖြစ်သည်။ * '''အချင်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော စက်ဝိုင်း''' (Circle on a Diameter) - မျဉ်းပိုင်း <math>AB</math> ပေးထားပါက <math>AB</math> ကို ထက်ဝက်ပိုင်းခြင်းဖြင့် အလယ်မှတ် (midpoint) <math>M</math> ကို ရရှိပြီး ဗဟို <math>M</math> နှင့် အချင်းဝက် <math>MA</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတွင် <math>AB</math> သည် အချင်း (diameter) ဖြစ်သည်။ === အပိုလိုနီးယပ်စ် စက်ဝိုင်း (Circle of Apollonius) === [[Image:Apollonius circle definition labels.svg|thumb|250px|left|အပိုလိုနီးယပ်စ် စက်ဝိုင်း - ကိန်းသေ အကွာအဝေးအချိုး <math>d_1/d_2 = k \neq 1</math> ရှိသော အမှတ်များ၏ နေရာ။]] ပြင်ညီအတွင်း မတူကွဲပြားသော [[အမှတ်|အမှတ်နှစ်ခု]] <math>A \neq B</math> နှင့် ကိန်းသေ အချိုး (constant ratio) <math>k \in (0, \infty) \setminus \{1\}</math> ပေးထားပါက <math display="block">\frac{d(P, A)}{d(P, B)} = k</math> ဟူသော အခြေအနေကို ကျေနပ်စေသည့် အမှတ်များ <math>P</math> ၏ နေရာ (locus) သည် စက်ဝိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အပိုလိုနီးယပ်စ် စက်ဝိုင်း (Circle of Apollonius) ဟု ခေါ်သည်<ref name="Altshiller2007">Altshiller-Court (2007), p. 15. See also Alexander Bogomolny, [https://www.cut-the-knot.org/Curriculum/Geometry/LocusCircle.shtml Locus of Points in a Given Ratio to Two Points], Cut-the-Knot.</ref>။ <math>k = 1</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါနေရာသည် <math>AB</math> ၏ ထောင့်မှန်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်တစ်ခုအဖြစ် ဆုတ်ယုတ်သွားသည်။ [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ|ကိန်းထွေးပြင်ညီတွင်]] <math>\frac{|C - A|}{|C - B|} = k</math> ကို ကျေနပ်စေသည့် စက်ဝိုင်းပေါ်ရှိ ကိန်းသေအမှတ်တစ်ခုမှာ <math>C \in \mathbb{C} \setminus \{A, B\}</math> ဖြစ်ပါက အပိုလိုနီးယပ်စ် နေရာကို အောက်ပါ နှစ်ထပ်အချိုး (cross-ratio) အခြေအနေဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math display="block">\bigl| [A, B; C, P] \bigr| = 1 \quad \text{for all } P \notin \{A, B\}.</math> === ကိန်းသေ အကွာအဝေး ပေါင်းလဒ်များ၏ နေရာများ (Loci of Constant Distance Sums) === ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် (centroid) <math>G</math> ရှိသော ပြင်ညီအတွင်းရှိ ပေးထားသည့် အမှတ် <math>n</math> ခု <math>P_1, \dots, P_n</math> အတွက် <math>\sum_{i=1}^n d(P, P_i)^2 = K</math> ကို ကျေနပ်စေသည့် အမှတ်များ <math>P</math> ၏ နေရာသည် <math>G</math> ၌ ဗဟိုပြုထားသော မဆုတ်ယုတ်သည့် စက်ဝိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>K > \sum_{i=1}^n d(G, P_i)^2</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်<ref name="Apostol2003">Apostol and Mnatsakanian (2003), pp. 516–526.</ref>။ == ဗဟုဂံများနှင့် ယေဘုယျပြုချက်များ (Polygons and Generalizations) == [[Image:Vector-p-Norms qtl1.svg|thumb|right|အမျိုးမျိုးသော <math>p</math>-[[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်းများဆိုင်ရာ]] [[ယူနစ်စက်ဝိုင်း|ယူနစ်စက်ဝိုင်းများ]]။]] === အတွင်းရေးဆွဲထားသော နှင့် ဝန်းရံရေးဆွဲထားသော ဗဟုဂံများ (Inscribed and Circumscribed Polygons) === *'''အတွင်းထိစက်ဝိုင်း''' (Incircle) - [[တြိဂံ|တြိဂံတိုင်းတွင်]] ၎င်း၏ အနားသုံးဖက်စလုံးကို ထိစပ်နေသည့် သီးသန့် အတွင်းထိစက်ဝိုင်း (incircle) တစ်ခုစီ ရှိသည်။ အတွင်းထိစက်ဝိုင်းတစ်ခု ရှိသော ဗဟုဂံကို အတွင်းထိစက်ဝိုင်းပါ ဗဟုဂံ (tangential polygon) ဟု ခေါ်သည်။ *'''ဝန်းရံစက်ဝိုင်း''' (Circumcircle) - တြိဂံတိုင်းတွင် ၎င်း၏ ထောင့်စွန်းမှတ်သုံးခုစလုံးကို ဖြတ်သန်းသွားသည့် သီးသန့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) တစ်ခုစီ ရှိသည်။ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းတစ်ခု ရှိသော ဗဟုဂံကို စက်ဝိုင်းထပ်ဗဟုဂံ (cyclic polygon) ဟု ခေါ်သည်။ * '''ဗဟိုနှစ်ခုပါ ဗဟုဂံ''' (Bicentric Polygon) - အတွင်းထိစက်ဝိုင်းပါ ဗဟုဂံလည်းဖြစ်ပြီး စက်ဝိုင်းထပ်ဗဟုဂံလည်းဖြစ်သည့် ဗဟုဂံတစ်ခုသည် ဗဟိုနှစ်ခုပါ ဗဟုဂံ (bicentric polygon) ဖြစ်သည်။ === p-စံနှုန်းများဆိုင်ရာ စက်ဝိုင်းများ (Circles in p-Norms) === <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် <math>\|(x, y)\|_p = (|x|^p + |y|^p)^{1/p}</math> ဟူသော <math>p</math>-[[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (<math>p</math>-norm) အောက်ရှိ [[ယူနစ်စက်ဝိုင်း]] (unit circle) သည် အောက်ပါအတိုင်း အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲကြသည်။ * <math>p = 2</math> အတွက် ၎င်းသည် စံယူကလစ် စက်ဝိုင်း ဖြစ်သည်။ * <math>p = 1</math> ဖြစ်သည့် တက္ကစီကား မက်ထရစ် (taxicab metric) အတွက် ယူနစ်စက်ဝိုင်းသည် <math>(\pm 1, 0)</math> နှင့် <math>(0, \pm 1)</math> တို့တွင် ထောင့်စွန်းမှတ်များ ရှိပြီး ပတ်လည်အလျား <math>8</math> နှင့် ဂျီဩမေတြီအချိုး <math>\pi_1 = 4</math> ရှိသော စတုရန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * <math>p = \infty</math> ဖြစ်သည့် ချေဘီရှက်ဗ် မက်ထရစ် (Chebyshev metric) အတွက် ယူနစ်စက်ဝိုင်းသည် အနားအလျား 2 ရှိသော ဝင်ရိုးတန်းညှိ စတုရန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ === တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ 1-စက်လုံးမျက်နှာပြင်နှင့် ဦးတည်ချက်ပါ စက်ဝိုင်းများ (Topological 1-Sphere and Oriented Circles) === [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီအရ]] စက်ဝိုင်းတစ်ခုသည် 1-[[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (1-sphere) <math>S^1 = \{ (x, y) \in \mathbb{R}^2 \mid x^2 + y^2 = 1 \}</math> နှင့် [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (homeomorphic) အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသည့် ကျစ်လျစ်သော [[မန်နီဖိုး]] (one-dimensional compact manifold) ဖြစ်သည်<ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt-Universität zu Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=Lectures 1–2}}</ref>။ ဦးတည်ချက်ပါသော စက်ဝိုင်း (oriented circle) တစ်ခုတွင် သုညမဟုတ်သော ရွေးချယ်ထားသည့် ဦးတည်ချက် အတန်းအစား (orientation class) တစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းသည် လက်ယာရစ်ဆန့်ကျင်ဘက် (anticlockwise) <math>+1</math> သို့မဟုတ် လက်ယာရစ် (clockwise) <math>-1</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Altshiller-Court |first=Nathan |title=College Geometry: An Introduction to the Modern Geometry of the Triangle and the Circle |edition=2nd |publisher=Dover Publications |publication-place=Mineola, NY |date=2007 |isbn=978-0-486-45805-2}} * {{Citation |last1=Apostol |first1=Tom M. |last2=Mnatsakanian |first2=Mamikon A. |title=Sums of Squares of Distances in m-Space |journal=The American Mathematical Monthly |volume=110 |issue=6 |pages=516–526 |date=2003 |doi=10.1080/00029890.2003.11919989}} * {{Citation |last=Johnson |first=Roger A. |title=Advanced Euclidean Geometry |publisher=Dover Publications |publication-place=Mineola, NY |date=2007 |isbn=978-0-486-46237-0}} * {{Citation |last=Katz |first=Victor J. |title=A History of Mathematics: An Introduction |edition=2nd |publisher=Addison Wesley Longman |date=1998 |isbn=978-0-321-01618-8}} * {{Citation |last1=Posamentier |first1=Alfred S. |last2=Salkind |first2=Charles T. |title=Challenging Problems in Geometry |edition=2nd |publisher=Dover Publications |publication-place=New York |date=1996 |isbn=978-0-486-69151-0}} * {{Citation |last=Richeson |first=David |title=Circular Reasoning: Who First Proved that C Divided by d is a Constant? |journal=The College Mathematics Journal |volume=46 |issue=3 |pages=162–171 |date=2015 |doi=10.4169/college.math.j.46.3.162}} [[Category:စက်ဝိုင်းများ]] pkea8ecdhnh7ynp1xcjnbwmc5jvfsrp 0 7813 1063141 810740 2026-11-12T11:02:49Z CommonsDelinker 115 Replacing Combat_deuxième_croisade.jpg with [[File:Bataille_de_Damas_(1148)_-_Français_22495.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · Nom de 1063141 wikitext text/x-wiki [[File:Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg|thumb|ခရူးဆိတ် စစ်ပွဲ တစ်ပွဲကို ပုံဖော်ထားသော ပန်းချီကား|300x300px]] '''ခရူးဆိတ် စစ်ပွဲများ''' ('''Crusades''') ဆိုသည်မှာ ၁၁ ရာစု မှ ၁၄ ရာစုအတွင်း ဥရောပ ခရစ်ယာန်လက်နက်ကိုင်နိုင်ငံများက [[မူဆလင်]]မြေများကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရေးအတွက် စေလွှတ်သော စစ်ချီတက်မှုများဖြစ်သည်။ ၁၀၉၅ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်း၏ လှုံ့ဆော်မှုအရ ချီတက်ရာတွင် ဘာသာရေးစွဲလန်းသူများသာမက မြေလိုချင်သူ၊ ကုန်ကူးသန်းလိုသူ၊ ခရီးထွက်လိုသူ၊ စွန့်စားလိုသူ မျိုးစုံ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ် ၁၀၉၉ ခုနှစ်တွင် [[ဂျေရုဆလင်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဒုတိယအကြိမ် ၁၁၄၄ ခုနှစ်တွင် ချီတက်ရာ၌ အရေးနိမ့်၍ တတိယအကြိမ် ၁၁၉၁ ခုနှစ်တွင် ချီတက်ရာ၌ [[ဂျေရုဆလင်မြို့]]သို့ လွတ်လပ်စွာ ဝင်ထွက်ခွင့်ဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်း၍ စတုတ္ထအကြိမ် ၁၂၀၂ ခုနှစ်တွင် ချီတက်ရာ၌ကား နယ်ချဲ့ရုံသာဖြစ်၍ ကွန်စတင်တီနိုပိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်လုယက်ကြသဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ပြောင်းကာ သိက္ခာပျက်ကြရသည်။ အခြားအကြိမ်များစွာတွင်ကား အောင်မြင်ခြင်းမရှိကြချေ။<ref>{{Cite Encyclopedia of Hla Tha Mein|pages=၂၃၊ ၂၄|title=ကရုဆိတ် (Crusades) ဘာသာရေးစစ်}}</ref> == စစ်ပွဲများ == သခင်ယေရှုဖွားမြင်ရာ [[ဂျေရုဆလင်မြို့]]ကို ပိုင်ဆိုင်ရေးအတွက် အနှစ် ၂ဝဝ အတွင်း၌ ခရစ်ယာန်တို့သည် မွတ်စလင်တို့နှင့် ၈ ကြိမ်မျှ သွေးချောင်းစီး တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏။ ထိုစစ်ပွဲများကြောင့် အပျက်နာခဲ့သလောက် အကျိုးလည်း များခဲ့ပေသည်။ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့သည် မြတ်ဗုဒ္ဓ ပွင့်တော်မူရာ ဗုဒ္ဓဂါယာကို အထွတ်အမြတ်ထား၍ ဘုရားဖူးသွားကြသကဲ့သို့၊ ခရစ်ယာန်တို့သည်လည်း သခင်ယေရှု ဖွားမြင်တော်မူရာ ဒေသဖြစ်သော ဂျရူးဆလမ်းမြို့ကို အထွက်အမြတ်ထားလျက် ဘုရားဖူးသွားလေ့ရှိကြသည်။ အလယ်ခေတ်အတွင်း ဥရောပတိုက်သားတို့ ‌ဂျေရုဆလင်မြို့သို့ ဘုရားဖူးသွားကြစဉ်က၊ ဂျေရုဆလင်မြို့တည်ရှိရာ ပါလက်စတိုင်းပြည်ကို အုပ်စိုးလျက်ရှိသော အာရပ်မွတ်စလင်တို့သည် ခရစ်ယာန် ဘုရားဖူးများကို အနှောင့်အယှက်မပြုခဲ့ချေ။ သို့သော် ၁၁ ရာစုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်မြို့သည် ထိုခေတ်က ဆာရဆစ် ခေါ်သည့် ဆဲလဂျွတ်တရက်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားသဖြင့် ခရစ်ယာန် ဘုရားဖူးမှာ အာရပ်မွတ်စလင်တို့ လက်ထက်ကကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းများ ခံကြရ၏။ ထိုအခါ ခရစ်ယာန်တို့သည် မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်၍ မိမိတို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာဖြစ်သော မြေကို ဆာရဆင် ခေါ် သည့် ဆဲလဂျွတ်တစ်ရက်တို့ လက်မှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြကုန်၏။ ဤသို့ဖြင့် ၁၁ ရာစုနှစ်မှ ၁၄ ရာစုနှစ် တိုင်အောင် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲပေါင်း ရှစ်ကြိမ်မျှ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။ === ပထမ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၀၉၆ - ၁၀၉၉ ခုနှစ်) === [[ဖိုင်:Peter the Hermit.jpg|thumb|300x300px|ခရူးဆိတ် စစ်သည်များကို ပီတာ-သ- ဟာမစ် မှ ဦးဆောင်ချီတက်နေခြင်းကို ပုံဖော်ထားသော ပန်းချီကား (''၁၄ ရာစု လက်ရာ'')]] ပထမ-ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများသည် (၁ဝ၉၆ - ၉၉ ခုနှစ်) အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ ဂျေရုဆလင်၌ ခရစ်ယာန်တို့အား ဆာရဆင်များက ညှဉ်းပန်းပုံကို ထိုအတိုင်းကြည့်နေလျှင်၊ ကဲသည်ထက် ကဲလာ၍ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒအား လွှမ်းမိုးသွားမည်ကို စိုးရိမ်ရသဖြင့်၊ ကလားမွန်မြို့တွင် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးကြီးကျင်းပ၍ ဆာရဆင်တို့အား တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရန် ဆုံးဖြတ်ကြသည်။ ထိုအရေးတွင် ပီတာ-သ- ဟာမစ်သည် အယူဝါဒစော်ကားသူ ဆာရဆင်တို့အား တိုက်ခိုက်ချေမှုန်းရန် ဥရောပတစ်ခွင်သို့ လှည့်လည်၍ လှုံဆော်ခဲ့လေသည်။ ဥရောပမှ လူအများသည် ပါလက်စတိုင်းပြည်သို့ ချီတက်၍ ဂျေရုဆလင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ရန် တပ်ကြီး နှစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ တပ်တစ်တပ်ကို ပီတာ-သ-ဟာမစ် က ခေါင်းဆောင်၍ ကျန်တပ်တစ်တပ်ကို ဝေါ်လတာ-သ-ပဲနီလက် အမည်ရှိ သူရဲကောင်းက ခေါင်းဆောင်လေသည်။ ပီတာ ခေါင်းဆောင်သော တပ်မှာ ကတိုက်ကရိုက်တပ်ဖွဲ့၍ ထွက်လာကြသဖြင့်၊ အစီအစဉ်လည်း မကျန၊ လက်နက်လည်း မပြည့်စုံချေ။ ထို့ပြင် အရှေ့နိုင်ငံများသို့ ချီတက်ရာ လမ်းခရီးသည် ပင်ပန်းခက်ခဲလှ၍၊ ပါလက်စတိုင်းသို့ မရောက်မီကပင် တပ်သားများ သေကြပျက်စီးကြသဖြင့် အရေးမလှခဲ့ချေ။ သို့ရာတွင် ဝေါ်လတာ ခေါင်းဆောင်သည့် တပ်မှာမူ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့အရောက် ချီတက်နိုင်ခဲ့လေသည်။ ထိုတပ် ၂ တပ် ထွက်သွားပြီးမှ မင်းညီ၊ မင်းသားများနှင့် သူရဲကောင်းမြောက်မြားစွာ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်သည့် စနစ်တကျ ကျင့်သားရပြီးသော တပ်များသည် ပါလက်စတိုင်းပြည်ဘက်သို့ ဆက်လက်ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ လမ်းတစ်လျှောက်တွင် ခရစ်ယာန်တို့ဖက်မှ အကျအဆုံး များသလောက် ဆာရဆင်တို့ ဘက်မှလည်း အပျက်အစီး နာလှသည်။ လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ မြို့ကြီးများကို သိမ်းပိုက်နိုင်၍ ၁ဝ၉၉ ခုနှစ်တွင် မိမိတို့၏ ရည်ရွယ်ချက်ပန်းတိုင်ဖြစ်သော ဂျရူးဆလမ်းမြို့ကြီးကို သွေးချောင်းစီးမျှ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် သိမ်းပိုက်ကြသည်။ ထိုအခါတွင် ခရူးဆိတ်စစ်တပ်များဖက်မှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဗူယွန်မြို့သား ဂေါ့ဖရီအား ဂျရူးဆလမ်း ဘုရင်အဖြစ် တင်မြှောက်၍ သေဉ်မြေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် ထားခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်က ကရူးဆိတ်စစ်တပ်များတွင် ပါဝင်ဆင်နွဲသူများမှာ ဂုဏ်ထူး/ဘွဲ့ထူး နှင့် ကျော်စောခြင်းကိုသာမက၊ လယ်ယာ၊ မိုးမြေ၊ ရွှေငွေ အများလည်း ရရှိကြသည်။ ထိုကြောင့် နောင်ခေတ်များ၌ ခရူးဆိတ်စစ်တပ်ကြီးများတွင် လိုက်ပါတိုက်ခိုက်လိုသူများ အတော်ပင်ပေါများခဲ့၏။ သို့သော် ထိုသူများမှာ အယူဝါဒအတွက် တိုက်ခိုက်ခြင်းထက် မိမိတို့ကျော်စောကိတ္တိရှိမှု၊ ချီတက်ရာလမ်းမှ ပြည်နယ်များကို လုယက်တိုက်ခိုက်လိုမှုများအတွက် လိုက်ပါသူက ပို၍များပြားလေသည်။ === ဒုတိယ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၁၄၇ - ၅၀ ခုနှစ်) === [[File:Bataille de Damas (1148) - Français 22495.jpg|thumb|ဒုတိယ-ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲကို ပုံဖော်ထာသော ပန်းချီကား|300x300px]] ဒုတိယ-ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲမှာ (၁၁၄၇ - ၅၀) ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားပြန်သည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ပြင်သစ်ဘုန်းကြီး စိန်ဗါးနဒ်က ဆော်ဩ၍၊ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ တတိယ-ခရူးဆိတ်တပ်ကြီးသည် ပါလက်စတိုင်းဖက်သို့ ချီတက်ခဲ့၏။ သို့သော် စီမံခန့်ခွဲမှု ညံ့ဖျင်းခြင်းကြောင့် ပါလက်စတိုင်းသို့ မရောက်မီပင် မရှုမလှအရေးနိမ့်၍ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာလာခဲ့ကြရသည်။ === တတိယ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၁၈၉ - ၉၂ ခုနှစ်) === [[ဖိုင်:Saladin the Victorious, colored.jpg|thumb|ဘုရင် ဆလာဒင် တိုက်ခိုက်နေပုံကို စိတ်ကူးယဉ် ပုံဖော်ရေးဆွဲထားသော ပန်းချီကား (''မူရင်းပုံသည် အဖြူ-အမည်း ဖြစ်သည်။'')|396x396px]] ထိုနောက် အနှစ်လေးဆယ်ခန့်တွင် ထင်ရှားလှသော မွတ်စလင်ခေါင်းဆောင် ဆာလာဒင် ဘုရင်က ဂျရူးဆလမ်းမြို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သဖြင့် တတိယ-ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၁၈၉-၁၁၉၂ ခုနှစ်) ဖြစ်ပွားရပြန်သည်။ ထိုအကြိမ်က ခေါင်းဆောင်သူများမှာ ဖရက်ဒရစ် ဗါဗရော့ဆာ ဧကရာဇ်၊ ပြင်သစ်ဘုရင် ဖိလစ် နှင့် အင်္ဂလန်ဘုရင် ပထမမြောက် ရစ်ချတ် တို့ဖြစ်လေသည်။ ဖရက်ဒရစ် ဗါဗရော့ဆာ မှာ [[အာရှမိုင်းနား]]သို့ရောက်၍ မြို့တစ်မြို့သိမ်းအပြီး မြစ်တစ်ခုကို ဖြတ်ကူးစဉ် ရေနစ်၍ ကံတော်ကုန်လေသည်။ ထိုကြောင့် ရစ်ချတ်နှင့် ဖိလစ် နှစ်ဦးသာ ခေါင်းဆောင်၍ ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ ချီတက်ခဲ့ကြရသည်။ သို့သော် ဧကမြို့ကို သိမ်းပိုက်ကြပြီးသော် ထိုခေါင်းဆောင် ဘုရင်နှစ်ဦးတို့ သဘောကွဲလွဲကြသဖြင့် ဖိလစ်သည် တပ်ခေါက်၍ပြန်လာခဲ့သည်။ ရစ်ချတ် တစ်ဦးတည်း ပါလက်စတိုင်းတွင်ကျန်ရစ်ခဲ့၍ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေပြီးနောက် မျှော်လင့်ချက်မရှိလှသဖြင့် ဆာလာဒင် နှင့် စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်လေသည်။ ထိုစာချုပ်ဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘုရားဖူးများကို မွတ်စလင်တို့က မနှောင့်ယှက်ရန် ဆာလာဒင် ထံမှ ကတိရခဲ့လေသည်။ === စတုတ္ထ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၂၀၂ - ၀၄ ခုနှစ်) === စတုတ္ထ-ခရူးဆတ်စစ်ပွဲတွင် ဖလန်းဒါး နယ်စား ကောင့်ဗေါ်လဒွင် ခေါင်းဆောင်၍ ပါလက်စတိုင်းပြည်ဖက်သို့ ချီတက်သော်လည်း၊ ဗင်းနစ်မြို့အရောက်တွင် ကွန်စတန်တီနို ပယ်မြို့မှ စစ်ကူခေါ်သဖြင့် ထိုမြို့သို့သွားရောက်ကာ ဧကရာဇ်ဘုရင်အား နန်းပြန်တင်ရေးကို ကူညီရလေသည်။ ထိုကြောင့် ပါလက်စတိုင်းသို့ပင်မရောက်ဘဲ ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ကို ခရူးဆိတ်တပ်သားများက တိုက်ခိုက်လုယက်ကြ၏။ ဧကရာဇ် ဘုရင် ကွယ်လွန်သည့်အခါ ဗော်လဒွင်သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံလေသည်။ === ပဉ္စမ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၂၁၇ - ၂၁ ခုနှစ်) === ပဉ္စမ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲတွင်ကား ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ဂျာမနီပြည့်ရှင် ဖရက်ဒရစ်သည် ခရစ်ယာန်မြေကိုပိုင်သော အီဂျစ်ဘုရင်နှင့် စေ့စပ်ရေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခြင်းအားဖြင့် စစ်မတိုက်ရဘဲ ဂျရူးဆလမ်းမြို့ကို ရခဲ့လေသည်။ === ဆဋ္ဌမ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၂၂၈ - ၂၉ ခုနှစ်) === [[File:C croisade7 prisonnier1.jpg|thumb|နဝမမြောက် လူဝီ ဘုရင် အဖမ်းခံရခြင်းကို ပုံဖော်ထားသည့် ပန်းချီကား|389x389px]] သို့သော် ၁၂၂၄ ခုနှစ်တွင် တူရကီတို့က ခရစ်ယာန်သေဉ်မြေကို သိမ်းပိုက်ကြပြန်သဖြင့်၊ ပြင်သစ်ဘုရင် နဝမမြောက် လူဝီ မှ ခေါင်းဆောင်ပြီးလျှင် ဆဋ္ဌမ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၂၂၇ - ၁၂၂၉)ကို ဆင်နွှဲကြပြန်သည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ထိုစဉ်အခါက ပါလက်စတိုင်းသို့ တက်ရောက်ရာအချက်အချာဖြစ်သည့် အီဂျစ်နိုင်ငံသို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်လေသည်။ ထိုစစ်ပွဲတွင် ခရစ်ယာန်တို့ဖက်မှ အရေးနိမ့်၍ ဘုရင် လူဝီ ကိုယ်တိုင်အဖမ်းခံရပြီးလျှင်၊ ငွေကြေးအမြောက်အမြားပေး၍ရွေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့လေသည်။ === သတ္တမ ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ (၁၂၄၈ -၅၄ ခုနှစ်) === ပြင်သစ်ဘုရင် စိန့်လူဝီ နှင့် အင်္ဂလန်ပြည် ပထမမြောက် အက်ဒွပ် ဘုရင်တို့ ခေါင်းဆောင်၍ သတ္တမ-ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲကို စတင်ကြပြန်သည်။ သို့သော် စိန့်လူဝီမှာ စစ်တိုက်နေရင်း ပလိပ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွား၍၊ ခရစ်ယာန်သူရဲကောင်းများ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခဲ့သော ပါလက်စတိုင်းပြည်ရှိ မြို့ကြီးများသည်လည်း တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ မွတ်စလင်များလက်သို့ ကျရောက်ကြလေသည်။ ၁၂၉၁ ခုနှစ် အလွန်တွင် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများ မရှိတော့ချေ။ == ခေတ်ကာလအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု == နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာခန့်အတွင်း ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲကြီးများ တစ်ခုပြီးတစ်ခုဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ အယူဝါဒကို အကြောင်းပြုလျက် စွန့်စားလိုမှု၊ ပစ္စည်းဥစ္စာများ တိုက်ခိုက်ရယူလိုမှု၊ နာမည်ကျော်ကြားလိုမှု၊ နယ်မြေများ ရရှိလိုမှုတို့ကြောင့် ကရူး ဆိတ်စစ်ပွဲကြီးများ ဖြစ်ခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ဖြစ်စေရန်လည်း အကြောင်းရှာ၍ ကြိုးစားခဲ့ကြ၏။ ထိုခေတ်အခါက ခရူးဆိတ်စစ်တပ်များ အလွန်ခေတ်စားခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ၁၂၁၂-ခုနှစ်ခန့်တွင် ကလေးများပင် ခရူးဆိတ်စစ်တပ် တစ်တပ် ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်။ ထိုကလေးများမှာ ဂျာမနီ နှင့် အီတလီတို့မှ ဖြစ်ကြပြီး မြေထဲပင်လယ်ကို ဖြတ်သန်းကာ ပါလက်စတိုင်းပြည်ကို ချီတက်သွားကြ၏။ ကလေးများအား ဘုရားသခင်က စောင့်ရှောက်ကူညီသဖြင့် သူတို့၏ရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြသော်လည်း၊ ကလေးအမြောက်အမြားပင် ပျက်စီးသေဆုံး၍ အချို့မှာ ငွေဝယ်ကျွန်အဖြစ် ရောင်းစားခြင်းခံကြရလေသည်။ == စစ်ပွဲ၏ အကျိုးဆက်ရလဒ်များ == ယင်းသို့ဖြင့် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများမှာ အရှုံးများခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်။ သို့သော် အမြတ်ထွက်သည့် အချက်များလည်း ဆိုပေသေးသည်။ ယင်းတို့မှာ ထိုခေတ်ထိုအခါက တစ်ဦးကို တစ်ဦး တိုက်ခိုက်သတ်ဖြတ်နေခဲ့သော ဥရောပတိုင်းပြည်များသည် ရည်ရွယ်ချက် တစ်ခုတည်းအတွက် ပေါင်းစည်းလာကြသည်။ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်း နိမ့်ကျခဲ့သော ဥရောပအနောက်ပိုင်း နိုင်ငံများသည် ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံလာကြရသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာသည်။ အရှေ့နိုင်ငံများကဲ့သို့ ကောင်းကောင်းနေ ကောင်းကောင်းစားလျက် စည်းစိမ်ခံစားရမှန်းသိလာသည်။ ထိုကြောင့် ယခင်က မတွေ့မမြင်ဘူးသည့်ပစ္စည်းများကို သုံးစွဲလာကြ၍ အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ကုန်သွယ်မှုများပြုလုပ်လာလေသည်။ ကုန်စည်ရောင်းဝယ်ခြင်းဖြင့်လည်း တန်ခိုးကြီးမားလာသော ဗင်းနစ်၊ ဂျီးနိုးဝါး စသည့် မြို့ကြီးများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်။ ထို့ပြင် အရှေ့နိုင်ငံများ၏ အတွေးအခေါ်အယူအဆများကို စဉ်းစားလာကြ၏။ ယင်းသို့ဖြင့် ၁၅ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ဥရောပတိုက်၌ အတတ်ပညာ ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခေတ်ဖြစ်သော ခေတ်ဆန်းချိန်ပေါ်ပေါက်ရန် အခြေခံအုတ်မြစ်များ တဖြည်းဖြည်းချခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ထိုကြောင့် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲများသည် ဥရောပ အခြေအနေ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး၏ အခြေခံအုတ်ချပ်များဟုဆိုလျှင် မှားမည်မဟုတ်ချေ။<ref>{{Cite Myanmar Encyclopedia|volume=၁|title=ကရူးဆိတ် စစ်ပွဲများ}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတကာ စစ်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] hb7wx8p80fdfi9fy9ofgcxxn1drozz8 0 8041 1063062 1058623 2026-11-11T18:40:55Z Mkant00 135890 tightening refs 1063062 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖန်ရှင်များ}} [[File:Codomain2.SVG|thumb|<math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့ သွားသော ဖန်ရှင် (function) <math>f</math> တစ်ခု။ အနီရောင် ဘဲဥပုံ <math>X</math> အတွင်းရှိ အမှတ်များ[[အစု]] (set) သည် <math>f</math> ၏ အရင်းအမြစ်စု (domain) ဖြစ်သည်။ အပြာရောင် ဘဲဥပုံ <math>Y</math> အတွင်းရှိ အမှတ်များအစုသည် <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ်စု (codomain) ဖြစ်သည်။ အဝါရောင် ဘဲဥပုံအတွင်းရှိ အမှတ်များအစုသည် <math>f</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု သို့မဟုတ် ပုံရိပ်]] (range or image) ဖြစ်သည်။]] သင်္ချာတွင် [[အစု]] <math>X</math> နှင့် <math>Y</math> ကြားရှိ '''ဖန်ရှင်''' <math>f : X \to Y</math> သည် <math>X</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်]] (element) <math>x</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် <math>Y</math> အတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အစုဝင် <math>f(x)</math> တစ်ခုစီကို တိကျစွာ သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဖန်ရှင်များကို ပုံဖော်မှုများ (mappings) သို့မဟုတ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) ဟူ၍လည်း အခြားတစ်နည်းအားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) <math>f:X\to Y,\quad x\mapsto f(x)</math> သည် ဖန်ရှင် <math>f</math> က အစုဝင် <math>x</math> ကို <math>f(x)</math> သို့ ပုံဖော်ပေးကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ဖန်ရှင်တစ်ခုကို တန်ဖိုးများတိကျစွာ စာရင်းချပြခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ တိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို အသုံးပြု၍ဖြစ်စေ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် [[ညီမျှခြင်း]] (equality) သဘောတရားကို အခြေခံအားဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math>x_1, x_2 \in X</math> အတွက်မဆို <math>x_1 = x_2</math> ဖြစ်ပါက <math>f(x_1) = f(x_2)</math> ဖြစ်ပေါ်စေမည်ဖြစ်သည်။ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) တွင် အစုများ အားလုံးနှင့် ၎င်းတို့ကြားရှိ ဖန်ရှင်များကို စုစည်းလိုက်သောအခါ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) ကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ပြီး ၎င်းကို <math>\mathbf{Set}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အစုများကို ဤကတ်တဂိုရီ၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ဖန်ရှင်များကိုမူ ထိုအရာဝတ္ထုများကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သို့မဟုတ် မြားများ (arrows) အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ တိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာမှု (Historical Evolution) == ဖန်ရှင်ဆိုင်ရာ မှီခိုမှု (functional dependence) ဟူသော သဘောတရားသည် <math>17</math> ရာစုတွင် ဖဲမ၊ ဒေကားတ်၊ နယူတန်နှင့် လိုက်ဘ်နစ်ဇ်တို့၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များမှတစ်ဆင့် သီးခြားရပ်တည်သော [[သင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ]] အရာဝတ္ထုတစ်ခုအဖြစ် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ လိုက်ဘ်နစ်ဇ်သည် ဖန်ရှင်ဟူသော ဝေါဟာရကို စတင်သုံးစွဲခဲ့သူဖြစ်သည်။ <math>18</math> ရာစုအရောက်တွင် ဘာနူးလီနှင့် အွိုင်လာတို့က ဖန်ရှင်များကို ကိန်းရှင်များ (variables) နှင့် ကိန်းသေများ (constants) ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက်များ (mathematical expressions) အဖြစ် ပုံစံတကျ (formally) ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်<ref>{{Citation |last=Euler |first=Leonhard |title=Introductio in analysin infinitorum |volume=1 |date=1748 |publication-place=Lausanne |publisher=Marc-Michel Bousquet |at=Chapter I, §4 |url=https://scholarlycommons.pacific.edu/euler-works/101/}}</ref>။ ထို့နောက် လိုဘာချက်ဗ်စကီးနှင့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေးတို့က ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်ရန်အတွက် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ပုံသေနည်း (analytic formula) တစ်ခု မဖြစ်မနေ လိုအပ်သည်ဟူသော တင်းကျပ်သည့်ကန့်သတ်ချက်ကို အတိအလင်း ဖယ်ရှားပေးခဲ့ကြသည်<ref> {{Citation |last=Lobachevskii |first=N.I. |title=Complete works |volume=5 |publication-place=Moscow-Leningrad |date=1951}} </ref>။ <math>1888</math> ခုနှစ်တွင် ဒက်ဒီကင်းက ဖန်ရှင်ဆိုသည်မှာ အလိုရှိရာ အစုများ (arbitrary sets) အကြားရှိ ပုံဖော်မှုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ခေတ်သစ် ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို (formal definition) ခိုင်မာစွာ အတည်ပြုပေးခဲ့သည်<ref>{{Citation |last=Dedekind |first=Richard |title=Was sind und was sollen die Zahlen? |publication-place=Braunschweig |date=1888 |at=§21 |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/was-sind-und-was-sollen-die-zahlen/abbildung-eines-systems-in-sich-selbst/7B7220738AD24F7B5AC0CA9CE3AE80D0}}</ref>။<ref>{{Citation |title=The function concept |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Functions/ |access-date=11 November 2026 |last1=O’Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |website=MacTutor History of Mathematics |publisher=University of St Andrews}}</ref> [[နဂိုမှန်အဆို]]ကိုအခြေခံသော [[အစုသီအိုရီ]] (axiomatic set theory) မပေါ်ပေါက်မီက ပုံစံတကျမဟုတ်သော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များသည် သင်္ချာနည်းကျ လုံလောက်မှုမရှိခဲ့ပေ<ref>Mac Lane (1986), pp. 125–128.</ref>။ ဥပမာအားဖြင့် *ဖန်ရှင်တစ်ခုကို [[အက္ခရာသင်္ချာ]] စည်းမျဉ်း (algebraic rule) တစ်ခု သို့မဟုတ် ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက် (formal expression) အဖြစ် သတ်မှတ်မည်ဆိုပါက မှားယွင်းမည်ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက်များအစုသည် ရေတွက်နိုင်သောအစု (countable set) သာဖြစ်ပြီး <math>\mathbb{R} \to \mathbb{R}</math> ဖန်ရှင်များအစုကမူ ရေတွက်၍မရသောအစု (uncountable set) ဖြစ်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ *ထို့အတူ ဖန်ရှင်ကို မျဉ်းကွေး (curve) တစ်ခုအဖြစ် ဂျီဩမေတြီနည်းအရ သတ်မှတ်ခြင်းသည်လည်း ချောမွေ့မှုမရှိသော သို့မဟုတ် [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]] (discontinuous mappings) တွင် အသုံးမဝင်ပေ။ ၎င်းအပြင် မျဉ်းကွေးဆိုသည်မှာ ကိုယ်တိုင်က တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသော [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ သဘောတရား]] (geometric concept) တစ်ခုသာ ဖြစ်နေသည်။ *ထို့အပြင် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်အများစုတွင် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်သော တန်ဖိုးအရေအတွက်များ ပါဝင်လေ့ရှိသောကြောင့် ဖန်ရှင်တစ်ခုကို တန်ဖိုးများပါဝင်သည့် ဇယား (table of values) တစ်ခုဖြင့် တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ရန်မှာလည်း မဖြစ်နိုင်ပေ။ ဖန်ရှင်ဟူသော အယူအဆသည် အစုသီအိုရီမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ချာ့ခ်ျကဲ့သို့သော သင်္ချာပညာရှင်များကမူ ဖန်ရှင်ဆိုသော သဘောတရားသည် အလွန်အခြေခံကျလွန်းသဖြင့် ၎င်းကို ပရစ်မစ်တစ် (primitive) အဖြစ် သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ်သီးခြားဖွင့်ဆိုရန်မလိုသော အခြေခံသဘောတရား (undefinable) အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုခဲ့ကြသည်<ref>{{Citation |last=Church |first=Alonzo |title=Introduction to Mathematical Logic |volume=1 |publisher=Princeton University Press |date=1956 |at=§03, p. 15}}</ref>။ ဤဖန်ရှင်သဘောတရား၏ ဆင့်ကဲတိုးတက်ဖြစ်ပေါ်လာမှုသည် နောက်ဆုံးတွင် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီအတွက် လမ်းစဖွင့်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုသီအိုရီတွင် ဖန်ရှင်များနှင့် ၎င်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (compositions) က နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများကို (algebraic structures) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းပေးထားသည်။ == အခြေခံ ဝေါဟာရများ (Basic Terminology) == * '''အရင်းအမြစ်စု (Domain)''' <math>X</math> - ဖန်ရှင် <math>f</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော [[အစု]]ဖြစ်သည်။ * '''ပစ်မှတ်စု (Codomain)''' <math>Y</math> - ဖန်ရှင်၏ တန်ဖိုးများ ကျရောက်နိုင်သော အစုဖြစ်သည်။ * '''ပုံရိပ်အစု သို့မဟုတ် ပုံရိပ် (Range or Image)''' <math>\operatorname{im}(f)</math> - ဖန်ရှင်က ပုံဖော်ပေးလိုက်သော တိကျသည့် တန်ဖိုးများအစု ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>\operatorname{im}(f) = \{y \in Y \mid \exists x \in X : y = f(x)\}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ {{main|ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်}} ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ အရင်းအမြစ်စုကို <math>\operatorname{dom}(f)</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်း၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]]ကို <math>\operatorname{im}(f)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ပုံသေနည်း (formula) တစ်ခုသည် သတ်မှတ်ပေးထားသော အရင်းအမြစ်စု <math>X</math> နှင့် ပစ်မှတ်စု <math>Y</math> တို့အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသော ဖန်ရှင်များအဖြစ် သင်္ချာနည်းကျ သက်ရောက်မှုရှိသည်။ ရာရှင်နယ် ဖန်ရှင်များ (rational functions) သည် သုညဖြင့်[[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division by zero) ကို ရှောင်ရှားရန် အရင်းအမြစ်စုများကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>x \mapsto (3x^2 - 1)/(x^2 - 3x + 2)</math> သည် <math>\mathbb{R} \setminus \{1, 2\} \to \mathbb{R}</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည်<ref>Mac Lane (1986), pp. 123, 126–127.</ref>။ ပြောင်းပြန် [[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီ]] ဖန်ရှင်များ (inverse trigonometric functions) မှ ဥပမာ <math>\arcsin x</math> ၏ ပစ်မှတ်စုများကို <math>[-\pi/2, \pi/2]</math> အဖြစ် ကန့်သတ်ထားသည်။ ဤသည်မှာ တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းရှိသော ပုံဖော်မှု (single-valued mapping) အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန်ဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ]] ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်း (axiomatic formalization) သည် <math>x \in A</math> ဟူသော [[အစုဝင်|အစုဝင်ဖြစ်မှု]] (membership)၊ <math>A = B \iff (x \in A \iff x \in B)</math> ဟူသော အစုကျယ်ပြန့်မှု (extensionality) အားဖြင့် [[ညီမျှခြင်း]] သဘောတရားနှင့် <math>\{a,b\}</math> တည်ရှိကြောင်း အခိုင်အမာဆိုသော အတွဲဖွဲ့ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (axiom of pairing) တို့ကို အသုံးပြု၍ ဖန်ရှင်များကို တိကျသေချာစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်<ref>Mac Lane (1986), pp. 128–129.</ref>။ စံဖြစ်သော ကူရာတော့ဗ်စကီး အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) <math>\langle a,b \rangle</math> ကို <math>\{\{a\}, \{a, b\}\}</math> ဟူသော အစုအဖြစ် တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်သည်။ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) <math>X \times Y</math> ဆိုသည်မှာ <math>x \in X</math> နှင့် <math>y \in Y</math> ဖြစ်သော ထိုသို့သောအစီအစဉ်ကျအတွဲများ အားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ ဖန်ရှင် <math>f: X \to Y</math> သည် တိကျသော နှစ်လုံးသွင်းဆက်သွယ်ချက် (binary relation) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>X \times Y</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] (subset) <math>S \subseteq X \times Y</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် <math>X</math> အတွင်းရှိ <math>x</math> တစ်ခုစီတိုင်းအတွက် ပထမအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် <math>x</math> ပါဝင်သော အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>\langle x,y \rangle</math> တစ်ခုတည်းသီးသန့် (exactly one) ပါဝင်သည်။ ဒုတိယအစိတ်အပိုင်းကို <math>y = f(x)</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းအစုပိုင်း <math>S</math> ကို ဖန်ရှင်၏ ဂရပ် (graph) အဖြစ် အတိအလင်း သတ်မှတ်သည်။ မည်သည့် <math>x \in \operatorname{dom}(f)</math> အတွက်မဆို ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်နေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အရာဝတ္ထု <math>y</math> သည် <math>x</math> ရှိ <math>f</math> ၏ တန်ဖိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>f(x)</math> သို့မဟုတ် <math>f_x</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ အကယ်၍ <math>x \notin \operatorname{dom}(f)</math> ဖြစ်ပါက <math>f(x)</math> ဟူသော တန်ဖိုးကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားပေ။ <math>\operatorname{dom}(f) = X</math> နှင့် <math>\operatorname{im}(f) \subseteq Y</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းဖန်ရှင်ကို <math>f : X \to Y</math> သို့မဟုတ် <math>(f(x))_{x \in X}</math> သို့မဟုတ် <math>(f_x)_{x \in X}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ ဖန်ရှင်နှစ်ခုသည် တူညီသော အရင်းအမြစ်စု၊ တူညီသော ပစ်မှတ်စုနှင့် တူညီသော ဂရပ် သို့မဟုတ် တန်ဖိုးများ တို့ ရှိမှသာလျှင် သင်္ချာနည်းအရ ညီမျှသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ [[အစုသီအိုရီ]]၏ အစုကျယ်ပြန့်မှု နဂိုမှန်အဆိုအရ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> ဖန်ရှင်နှစ်ခုသည် <math>\operatorname{dom}(f) = \operatorname{dom}(g)</math> ဖြစ်ပြီး မည်သည့် <math>x \in \operatorname{dom}(f)</math> အတွက်မဆို <math>f(x) = g(x)</math> ဖြစ်မှသာလျှင် <math>f = g</math> ထပ်တူညီကြသည်။ == ဖန်ရှင်များ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of Functions) == {{main|အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်}} ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုနှင့် [[အစု]] <math>X</math>, <math>Y</math> တို့အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ * <math>\operatorname{dom}(f) = X</math> ဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် <math>X</math> အပေါ်ရှိ ဖန်ရှင် (function on <math>X</math>) ဖြစ်သည်။ * <math>\operatorname{im}(f) \subseteq Y</math> ဖြစ်ပါက <math>f</math> သည် <math>Y</math> အတွင်းသို့ ဖန်ရှင် (function into <math>Y</math>) ဖြစ်သည်။ အရင်းအမြစ်စုအတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်များက]] ပစ်မှတ်စုသို့ မည်သို့ပုံဖော်သည်ဆိုသည့်အချက်အပေါ် မူတည်၍ ဖန်ရှင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။ [[File:Non-injective function1.svg|thumb|အင်ဂျက်တစ် မဖြစ်သော ဖန်ရှင် (non-injective function)]] * '''[[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]] (Injective)''' - အစု <math>X</math> ၏ မတူညီသော အစုဝင်များကို <math>Y</math> ၏ မတူညီသော အစုဝင်များဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ အကယ်၍ <math>x_1 \neq x_2</math> ဖြစ်ပါက <math>f(x_1) \neq f(x_2)</math> ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>f(x_1) = f(x_2) \implies x_1 = x_2</math> ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းကို တစ်-တစ် ဖန်ရှင် (one-to-one function) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဗလာမဟုတ်သော အရင်းအမြစ်စုရှိသည့် ဖန်ရှင်တစ်ခုတွင် ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) တစ်ခု ရှိမှသာလျှင် ၎င်းဖန်ရှင်သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''[[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]] (Surjective)''' - ဖန်ရှင်၏ ပုံရိပ်သည် ပစ်မှတ်စု တစ်ခုလုံးနှင့် ညီမျှနေသည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် <math>\operatorname{im}(f) = Y</math> ဖြစ်သည်။ <math>Y</math> အတွင်းရှိ မည်သည့် အစုဝင် <math>y</math> အတွက်မဆို <math>y = f(x)</math> ဖြစ်စေမည့် အစုဝင် <math>x</math> တစ်ခု <math>X</math> အတွင်း အမြဲတမ်းတည်ရှိသည်။ ၎င်းကို လွှမ်းခြုံဖန်ရှင် (onto function) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (axiom of choice) အရ ဗလာမဟုတ်သော အရင်းအမြစ်စုရှိသည့် မည်သည့် ဆာဂျက်တစ်ဖန်ရှင်တွင်မဆို ညာပြောင်းပြန် (right inverse) တစ်ခု အမြဲရှိကြောင်း အခိုင်အမာဆိုထားသည်<ref>Mac Lane (1986), p. 133.</ref>။ * '''[[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] (Bijective)''' - အင်ဂျက်တစ်လည်းဖြစ်ပြီး ဆာဂျက်တစ်လည်းဖြစ်သော ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ဤပုံဖော်မှုတွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန် (unique two-sided inverse) တစ်ခု ရှိသည်။ === ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ (Homomorphisms and Categorical Terminology) === [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (Homomorphisms) သည် အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများကို ထိန်းသိမ်းထားသော ဖန်ရှင်များဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် <math>t(g_1 g_2) = t(g_1)t(g_2)</math> ဟူသော ညီမျှခြင်းကို ပြည့်စုံစေသည်။ တိကျခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ (categorical algebra) သည် ပုံဖော်မှုများကို တင်းကျပ်သော အစုဝင်များဖြင့် သတ်မှတ်မည့်အစား ချေဖျက်ခွင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (cancellation properties) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်<ref>Mac Lane (1986), p. 136.</ref>။<ref>{{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |date=1998 |publisher=Springer |url=https://pages.jh.edu/rrynasi1/NewFoundations4Math/Literature/Textbooks/Mac_Lane1998CategoriesForTheWorkingMathematician.2ndEdition.pdf |at=§I.5}}</ref> * '''[[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism)''' - ၎င်းကို <math>t \circ g_1 = t \circ g_2 \implies g_1 = g_2</math> ကဲ့သို့သော ဘယ်ဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (left-cancellation property) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] အတွင်းရှိ အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်တစ်ခုနှင့် တိတိကျကျ ထပ်တူညီသည်။ * '''[[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism)''' - ၎င်းကို <math>g_1 \circ t = g_2 \circ t \implies g_1 = g_2</math> ကဲ့သို့သော ညာဘက်မှ ချေဖျက်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (right-cancellation property) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် အစုများ ကတ်တဂိုရီတွင် ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်တစ်ခုနှင့် ထပ်တူညီသော်လည်း နေရာတိုင်းတွင် ထပ်တူညီခြင်းမရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် ပါဝင်မှု ပုံဖော်ခြင်း (inclusion map) <math>\mathbb{Z} \to \mathbb{Q}</math> သည် တင်းကျပ်စွာ ဆာဂျက်တစ်မဖြစ်သော်လည်း [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of rings) အတွင်း၌မူ အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''[[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]၊ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]နှင့် [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်|အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (Isomorphisms, Endomorphisms, Automorphisms)''' - ၎င်းတို့မှာ အသီးသီးအားဖြင့် တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းထားသော ဘိုင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှုများ (bijective structure-preserving maps)၊ မိမိကိုယ်တိုင်သို့ ပုံဖော်သော ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (self-mapping homomorphisms) နှင့် မိမိကိုယ်တိုင်သို့ ပုံဖော်သော ဘိုင်ဂျက်တစ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ == ဂရပ်များ (Graphs) == ဖန်ရှင် <math>f : X \to Y</math> ၏ ဂရပ် ဆိုသည်မှာ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] <math>X \times Y</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] <math>G_f</math> ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ *<math>G_f = \{(x, y) \in X \times Y \mid y = f(x)\}</math> ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စုအတွင်းရှိ [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခုစီတိုင်းအတွက်]] တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းကိုသာ တိကျစွာ သတ်မှတ်ပေးသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (vertical line) <math>L_x = \{(x, y) \in X \times Y \mid y \in Y\}</math> မဆို ဂရပ် <math>G_f</math> ကို <math>(x, f(x))</math> ဟူသော အမှတ်တစ်မှတ်တည်း၌သာ ဖြတ်သန်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ <gallery class="center" caption="ဂရပ် အချို့၏ ဥပမာများ"> Graph describing a linear function.svg| မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင် (linear function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် ၎င်းသည် အဖိုင်း ပုံဖော်မှု (affine mapping) ဖြစ်သည်။ Polynomialdeg5.svg|<math>5</math>-ဒီဂရီရှိ ပိုလီနိုမီရယ် ဖန်ရှင် (quintic function) Exp re.png|[[ကိန်းထွေး]] ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင် (complex exponential function) ၏ ကိန်းစစ်ပိုင်း (real part) Sin.svg| [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ|ဆိုင်း ဖန်ရှင်]] (sine function) Normal density-3.svg|ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း (normal distribution) ဖြစ်သော ဂေါက်ရှန်း ခေါင်းလောင်းပုံ မျဉ်းကွေးများ (Gaussian bell curves) Graph of function of 2 variables.png| ကိန်းရှင် <math>2</math> ခု ပါဝင်သော ဖန်ရှင်တစ်ခု၏ မျက်နှာပြင်ပြ ဂရပ် Champ vecteurs python matplotlib.svg| ယူကလစ်ဒ် ပြင်ညီပေါ်ရှိ [[ဗက်တာ]]စက်ကွင်း (vector field) Complex zeta.jpg|ကိန်းထွေး ရီးမန်း ဇီတာ ဖန်ရှင် (complex Riemann zeta function) အတွက် အရင်းအမြစ်စု အရောင်ခြယ်ထားမှု (domain coloring) </gallery> == ဖန်ရှင် ဥပမာများ (Examples of Functions) == [[File:Constant_function2.png|thumb|ကိန်းရှင် <math>x</math> တစ်ခုပါဝင်သော ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ကိန်းသေ ဖန်ရှင် (constant real-valued function) တစ်ခု။]] * '''ထပ်တူရ ဖန်ရှင် (Identity function)''' - [[အစု]]တစ်ခု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်တိုင်းကို]] ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်ဆီသို့သာ ပြန်လည်ပုံဖော်ပေးသည်။ သင်္ကေတအားဖြင့် <math>\operatorname{id}_X : X \to X</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{id}_X(x) = x</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''ဝိသေသလက္ခဏာ ဖန်ရှင် (Characteristic function)''' - အစုဝင်တစ်ခုသည် [[အစုပိုင်း]] <math>A \subset X</math> အတွင်း ပါဝင်ခြင်း ရှိမရှိကို ညွှန်ပြပေးသည်။ ၎င်းကို အညွှန်း ဖန်ရှင် (indicator function) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး <math>\chi_A : X \to \{0, 1\}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ ၎င်း၏တန်ဖိုးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ :<math>\chi_A(x) = \begin{cases} 1 & : x \in A \\ 0 & : x \notin A \end{cases}</math> * '''ကိန်းသေ ဖန်ရှင် (Constant function)''' - အစု <math>X</math> အတွင်းရှိ မည်သည့်အစုဝင် <math>x</math> ကိုမဆို <math>Y</math> အတွင်းရှိ ပုံသေအစုဝင် <math>c</math> တစ်ခုတည်းဆီသို့သာ ပုံဖော်ပေးသော ဖန်ရှင် <math>f : X \to Y</math> ဖြစ်သည်။ <math>X</math> အတွင်းရှိ အစုဝင် <math>x</math> အားလုံးအတွက် <math>f(x) = c</math> ဖြစ်သည်။ * '''ဗလာစု ဖန်ရှင် (Empty function)''' - မည်သည့် အစု <math>X</math> အတွက်မဆို ဗလာစု ဖန်ရှင် <math>\emptyset \to X</math> သည် အမြဲတမ်း တည်ရှိပြီး တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗလာအစု <math>\emptyset</math> သည် [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] <math>\mathbf{Set}</math> အတွင်းရှိ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (initial object) ဖြစ်သည်။ * '''ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိ ပုံဖော်မှု (Real-valued mapping)''' - <math>f = \{(x, 1/x^2) \mid x \in \mathbb{R} \setminus \{0\}\}</math> သည် သုညမဟုတ်သော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များအစု]] <math>\mathbb{R} \setminus \{0\}</math> မှ ကိန်းစစ်များဆီသို့ သွားသော ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် လွှမ်းခြုံဖန်ရှင် မဟုတ်သကဲ့သို့ တစ်-တစ် ဖန်ရှင်လည်း မဟုတ်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် <math>f(1) = f(-1)</math> ဖြစ်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် <math>x \mapsto x^4 \quad (x \neq 0)</math> အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည်။ == အသုံးချမှုများ (Applications) == * '''အက္ခရာသင်္ချာနှင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များ (Algebraic & Analytic Assignments)''' - ဖန်ရှင်များကို <math>x \mapsto 2+x</math> ကဲ့သို့သော စံ ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (standard numerical operations)၊ သွယ်ဝိုက် ဖော်ပြချက်များ (implicit expressions) သို့မဟုတ် စုဆုံမှတ်ဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ (limit transitions) မှတစ်ဆင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>\sin \theta</math> ကို ၎င်း၏ တေလာ [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) <math>\theta - \theta^3/3! + \dots</math> ဖြင့် တင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်သည်။ * '''အပိုင်းလိုက်နှင့် အက္ခရာသင်္ချာမဟုတ်သော ဖန်ရှင်များ (Piecewise & Non-Algebraic)''' - ပကတိတန်ဖိုး ဖန်ရှင် (absolute value function) ကဲ့သို့သော အရင်းအမြစ်စုတစ်ခုအပေါ်တွင် ပြောင်းလဲနေသော အခြေအနေများကို သတ်မှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ဖန်ရှင်ကဲ့သို့သော ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံများကို (logical structures) သတ်မှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ဖန်ရှင်သည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများကို (rational numbers) <math>1</math> သို့၊ အီရာရှင်နယ်ကိန်းများကို (irrational numbers) <math>0</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ * '''ဂျီဩမေတြီ ပုံဖော်မှုများ (Geometric Maps)''' - ဖန်ရှင်များသည် ကိန်းဂဏန်းများထက်ကျော်လွန်၍ သက်ရောက်နိုင်သည်။ <math>2</math> [[အတိုင်းအတာ|အတိုင်းအတာ]] (dimension) ရှိသော ပြင်ညီပေါ်တွင် စက်လုံးမျက်နှာပြင် (sphere) ကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြခြင်းသည် ပုံဖော်မှု <math>S^2 \to \mathbb{R}^2</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ အချိန်ကာလတစ်ခုအတွင်း ရွေ့လျားနေသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်း (physical trajectory) သည် ဖန်ရှင် <math>t \mapsto (x(t), y(t), z(t))</math> တစ်ခုဖြစ်သည်<ref>Mac Lane (1986), pp. 116–118.</ref>။ * '''မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (Linear Transformations)''' - မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (linear combinations) မှ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော ဖန်ရှင်များ <math>T: \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^n</math> ကို ဆိုလိုသည်။ ၎င်းတို့ကို [[ဗက်တာ|အခြေအစု ဗက်တာများ]] (basis vectors) ၏ ပုံရိပ်များက အပြည့်အဝ ဆုံးဖြတ်ပေးသောကြောင့် ၎င်းတို့ကို [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices) ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ == ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များကို ခွဲခြားခြင်း (Classification of Numerical Functions) == * '''အကန့်အသတ်ရှိခြင်း (Boundedness)''' - [[ကိန်းစစ်]]တန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင် <math>f: X \to \mathbb{R}</math> တစ်ခု၏ ပုံရိပ်အစုသည် ကိန်းစစ် ကိန်းသေ <math>c \in \mathbb{R}</math> တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ခံရပါက ၎င်းဖန်ရှင်ကို အထက်မှ အကန့်အသတ်ရှိသည် (bounded from above) သို့မဟုတ် အောက်မှ အကန့်အသတ်ရှိသည် (bounded from below) ဟု သတ်မှတ်သည်။ * '''အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ နှင့် ကိန်းလွန် (Algebraic vs. Transcendental)''' ** အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (Algebraic functions) သည် <math>a_k(x)y^k + \dots + a_1(x)y + a_0(x) = 0</math> ဟူသော ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်း (irreducible polynomial equation) တစ်ခု၏ အဖြေများဖြစ်သည်။ ထိုညီမျှခြင်းရှိ မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) <math>a_i(x)</math> ကိုယ်တိုင်သည် ကိန်းရှင်များ <math>x_1, \dots, x_n</math> ပါဝင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ ဖြစ်ကြသည်<ref> {{Citation |last=Lang |first=Serge |title=Algebra |edition=3rd revised |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=2002 |isbn=978-0-387-95385-4 |mr=1878556 |zbl=0984.00001 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0}} </ref>။<ref>{{Citation |title=Algebraic Function |url=https://mathworld.wolfram.com/AlgebraicFunction.html |access-date=11 November 2026 |last=Weisstein |first=Eric W. |website=MathWorld}}</ref> ** [[ကိန်းလွန်|ကိန်းလွန်]] ဖန်ရှင်များကို (Transcendental functions) အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များအစုမှ သီးခြားဖယ်ထုတ်ထားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များအဖြစ် တိကျစွာ ခွဲခြားသတ်မှတ်သည်။ * '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဖန်ရှင်များ (Analytic Functions)''' - စုဆုံသော ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း (convergent power series) ဖြင့် ဒေသအလိုက် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သော ဖန်ရှင်များဖြစ်သည်။ * '''ဘလဲ နှင့် တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်များ (Baire and Measurable Functions)''' - ဘလဲ အတန်းအစားများ (Baire classes) ကို [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ]]မှတစ်ဆင့် အမှတ်အလိုက် [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (pointwise limits) ကို အစဉ်လိုက်ရယူခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်များ (measurable functions) သည် [[အင်တီဂရေးရှင်း|လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (Lebesgue integration) အတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။ == အသွင်ပြောင်းခြင်းများနှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အုပ်စုများ (Transformations and Geometric Groups) == ဖန်ရှင်များသည် ရပ်ဝန်းများအပေါ်တွင် ဘိုင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှုများအဖြစ် သက်ရောက်သည့်အခါ ကလပ်စစ်ကယ် [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီများနှင့်]] [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှုများ]] (classical geometries and symmetries) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်<ref>Mac Lane (1986), pp. 134–135.</ref>။ * '''ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စုများ (Permutation Groups)''' - ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (symmetric group) <math>S_n</math> သည် အဆုံးရှိအစုတစ်ခု၏ ပါမြူတေးရှင်းဆိုင်ရာ ဘိုင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှု <math>n!</math> ခုကို ဖမ်းယူထားပြီး ၎င်းတို့ကို နှစ်လုံးဖလှယ်ချက် (transposition) ဖန်ရှင်များ၏ ပေါင်းစပ်ခြင်းများအဖြစ် ခွဲခြမ်းနိုင်သည်။ * '''မျဉ်းဖြောင့် အုပ်စုများ (Linear Groups)''' - ၎င်းတို့တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]]တစ်ခုပေါ်ရှိ ဆင်ဂူလာမဟုတ်သော (nonsingular) ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ အားလုံးပါဝင်သည့် ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (General Linear Group <math>GL(V)</math>)၊ အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (determinant) <math>1</math> ရှိသော အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု (Special Linear Group) နှင့် အတွင်းမြှောက်လဒ်များကို (inner products) ထိန်းသိမ်းထားသော ထောင့်မှန်ကျ အုပ်စုများ (Orthogonal Groups) တို့ ပါဝင်သည်။ * '''အဖိုင်း အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (Affine Transformations)''' - ၎င်းတို့သည် <math>\sum w_i = 1</math> ဟူသော ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသော အလေးချိန်ပေး ဘာရီစင်ထရစ် ပျမ်းမျှတန်ဖိုးများကို (weighted barycentric averages) ထိန်းသိမ်းထားသော ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ <math>t: A \to A</math> ဖြစ်ကြသည်။ သာဓကအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် <math>t(\sum w_i P_i) = \sum w_i t(P_i)</math> ဟူသော ညီမျှခြင်းကို ပြည့်စုံစေသည်။ ဤကန့်သတ်ချက်မရှိပါက ပုံဖော်မှုများသည် ပြိုင်တူ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translational) အဖိုင်း ဂျီဩမေတြီ (affine geometry) ကို ဖမ်းယူနိုင်စွမ်းရှိမည်မဟုတ်ပေ။ * '''အာလန်ဂန် အစီအစဉ် (<math>1872</math>) (The Erlangen Program (1872))''' - ကလိုင်း၏ မူဘောင်အရ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဂျီဩမေတြီတစ်ခုကို ၎င်း၏ အသွင်ပြောင်းအုပ်စု (transformation group) ဖြင့် အပြည့်အဝ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ထိုအုပ်စုသည် ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ထားသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် တိကျသော ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များအစုဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီ ပုံသဏ္ဌာန် နှစ်ခုသည် ထိုအုပ်စုမှ ဖန်ရှင်တစ်ခုမှတစ်ဆင့် အချင်းချင်း ပုံဖော်နိုင်မှသာလျှင် ပင်ကိုအားဖြင့် ထပ်တူညီကြသည်။ * '''[[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology)''' - တိုပေါ်လော်ဂျီသည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ဖန်ရှင်များဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင်များလည်း ပါရှိသည့် အထူး ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများဖြစ်သော ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များကို (homeomorphisms) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ == ဖန်ရှင်များဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (Operations on Functions) == [[File:Example for a composition of two functions.svg|thumb| <math>f : A \to B</math> နှင့် <math>g : B \to C </math> တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ <math>g \circ f : A \to C</math> ကို ရသည်။]] '''ကန့်သတ်ခြင်း (Restriction)''' အကယ်၍ <math>f : X \to Y</math> နှင့် <math>U \subset X</math> ဖြစ်ပါက ဖန်ရှင် <math>f</math> ကို <math>U</math> အပေါ်သို့ ကန့်သတ်ခြင်းအား <math>f|_U : U \to Y</math> သို့မဟုတ် <math>f|_U = \{(x, y) \in f \mid x \in U\}</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤနေရာတွင် <math>U</math> အတွင်းရှိ [[အစုဝင်]] <math>x</math> အားလုံးအတွက် <math>f|_U(x) = f(x)</math> ဖြစ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် ဖန်ရှင် <math>f</math> သည် <math>f|_U</math> ၏ တိုးချဲ့ချက် (extension) တစ်ခုဖြစ်သည်။ '''ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition)''' ဖန်ရှင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>f : X \to Y</math> နှင့် <math>g : Y \to Z</math> တို့ကို ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ ဖန်ရှင်အသစ် <math>g \circ f : X \to Z</math> ကို ရရှိသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ *<math>(g \circ f)(x) = g(f(x))</math> ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ဖန်ရှင်များကို အဆင့်ဆင့် သက်ရောက်စေခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီနည်းအရ]] <math>\{\langle x,z \rangle \mid \exists y \in Y \text{ where } \langle x,y \rangle \in f \text{ and } \langle y,z \rangle \in g\}</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် အခြေအနေတိုင်းတွင် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]ပြည့်စုံသော (associative) တွက်ချက်မှုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>h \circ (g \circ f) = (h \circ g) \circ f</math> ဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ညာဘက်မှ ဘယ်ဘက်သို့ တွက်ချက်ရသည်။ ပုံစံတကျဆိုရသော် ဖန်ရှင် <math>f</math> ၏ ပစ်မှတ်စုသည် ဖန်ရှင် <math>g</math> ၏ အရင်းအမြစ်စုနှင့် ညီမျှနေမှသာလျှင် ပေါင်းစပ်ခြင်း <math>g \circ f</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အနည်းဆုံးအားဖြင့် ဤတွက်ချက်မှု မှန်ကန်စေရန် <math>\operatorname{im}(f) \subseteq \operatorname{dom}(g)</math> ဟူသော အခြေအနေ ပြည့်စုံရမည်။ ၎င်းအပြင် <math>\operatorname{im}(f) \subseteq \operatorname{dom}(g)</math> ဖြစ်ပါက <math>\operatorname{dom}(g \circ f) = \operatorname{dom}(f)</math> ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်၏ အရင်းအမြစ်စုကို <math>\operatorname{dom}(g \circ f) = \operatorname{dom}(f) \cap f^{-1}[\operatorname{dom}(g)]</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် <math>g \circ f \neq f \circ g</math> ဖြစ်သည်။ '''ဥပမာ''' - <math>f(x) = x^2 - 1 \quad (x \in \mathbb{R})</math> နှင့် <math>g(x) = \sqrt{x} \quad (x \ge 0)</math> တို့ဖြစ်ပါက ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်၏ အရင်းအမြစ်စု <math>\operatorname{dom}(f) \cap f^{-1}[\operatorname{dom}(g)]</math> သည် <math>\{x \in \mathbb{R} \mid x \ge 1 \lor x \le -1\}</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်သည် <math>(g \circ f)(x) = \sqrt{x^2 - 1} \quad (x \ge 1 \lor x \le -1)</math> ဖြစ်သည်။ '''ပြောင်းပြန်များ (Inverses)''' ထပ်တူရ ဖန်ရှင် (identity function) <math>I_X: X \to X</math> ၏ ဂရပ်သည် <math>X \times X</math> ၏ ထောင့်ဖြတ် (diagonal) <math>\Delta \subseteq X \times X</math> နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ အကယ်၍ <math>g \circ f = I_X</math> ဖြစ်ပါက ဖန်ရှင် <math>g</math> သည် <math>f</math> ၏ ဘယ်ပြောင်းပြန် (left inverse) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>f \circ g = I_Y</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် ညာပြောင်းပြန် (right inverse) ဖြစ်သည်။ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] ဖန်ရှင် <math>f : X \to Y</math> တစ်ခုတွင် ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် (inverse function) <math>f^{-1} : Y \to X</math> အမြဲရှိသည်။ ၎င်းကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math>f(x) = y</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>f^{-1}(y) = x</math> ဖြစ်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ ၎င်းသည် <math>f^{-1} \circ f = \operatorname{id}_X</math> နှင့် <math>f \circ f^{-1} = \operatorname{id}_Y</math> ဖြစ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူညီသည်။ '''ဥပမာ''' - မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင် <math>g(x) = 2x - 1 \quad (x \in \mathbb{R})</math> သည် ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင်မှာ <math>g^{-1}(x) = \frac{x+1}{2} \quad (x \in \mathbb{R})</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဖန်ရှင် <math>f : X \to Y</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်]]သာဖြစ်ပြီး [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]]မဖြစ်ပါက ၎င်းတွင် အလုံးစုံလွှမ်းခြုံနိုင်သော ပြောင်းပြန် <math>f^{-1} : Y \to X</math> မတည်ရှိပေ။ သို့ရာတွင် ပစ်မှတ်စုကို ၎င်းဖန်ရှင်၏ ပုံရိပ်အထိသာ ကန့်သတ်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘိုင်ဂျက်တစ် ပုံဖော်မှု <math>\tilde{f} : X \to \operatorname{im}(f)</math> ကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကန့်သတ်ထားသော ဖန်ရှင်တွင် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ပြောင်းပြန် (two-sided inverse) <math>\tilde{f}^{-1} : \operatorname{im}(f) \to X</math> တိတိကျကျ တည်ရှိသည်။ == ကိုက်ညီမှုရှိသော စနစ်များ (Compatible Systems) == ဖန်ရှင်နှစ်ခုဖြစ်သော <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့သည် မည်သည့် <math>x \in \operatorname{dom}(f) \cap \operatorname{dom}(g)</math> အတွက်မဆို <math>f(x) = g(x)</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းတို့သည် ကိုက်ညီမှုရှိကြသည်။ ၎င်းသည် <math>f \cup g</math> ကိုယ်တိုင်က ဖန်ရှင်တစ်ခုဖြစ်နေခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ ဖန်ရှင်များ[[အစု]] <math>\mathcal{F}</math> တစ်ခုအတွင်းရှိ ဖန်ရှင်စုံတွဲတိုင်းသည် ကိုက်ညီမှုရှိပါက ၎င်းအစုကို ကိုက်ညီမှုရှိသော စနစ် (compatible system) တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ မည်သည့် ကိုက်ညီမှုရှိသော စနစ် <math>\mathcal{F}</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ ပေါင်းစပ်စု (union) <math>\bigcup \mathcal{F}</math> သည် <math>\mathcal{F}</math> အတွင်းရှိ <math>f</math> အားလုံးကို တိုးချဲ့ပေးထားသော ဖန်ရှင်တစ်ခုတည်းဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အရင်းအမြစ်စုမှာ <math>\operatorname{dom}\left(\bigcup \mathcal{F}\right) = \bigcup\{\operatorname{dom}(f) \mid f \in \mathcal{F}\}</math> ဖြစ်သည်။ == ပုံရိပ်များ၊ မူလပုံရိပ်များ နှင့် ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းများ (Images, Pre-images and Function Spaces) == * '''[[အစု]]တစ်ခု၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (Image of a Set)''' - <math>A \subset X</math> ဖြစ်ပါက [[အစုပိုင်း]] <math>A</math> အတွင်းရှိ အမှတ်များအပေါ် သက်ရောက်သော <math>f</math> ၏ တန်ဖိုးများအစုကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ :<math>f(A) = \{y \in Y \mid \exists x \in A : y = f(x)\}</math> * '''အစုတစ်ခု၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#မူလပုံရိပ်_(Preimage)|မူလပုံရိပ်]] (Preimage of a Set)''' - <math>B \subset Y</math> ဖြစ်ပါက တန်ဖိုးများသည် အစုပိုင်း <math>B</math> အတွင်း ကျရောက်နေသော <math>X</math> အတွင်းရှိ အမှတ်များအစုကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ :<math>f^{-1}(B) = \{x \in X \mid f(x) \in B\}</math> :ဤမူလပုံရိပ်ရှာခြင်း တွက်ချက်မှု <math>f^{-1}(B)</math> သည် ပြောင်းပြန် ဖန်ရှင် <math>f^{-1}</math> တည်ရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မတည်ရှိသည်ဖြစ်စေ အမြဲတမ်း အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝသော အစုဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ * '''အစုများ၏ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှု ကွာခြားချက်များ (Set interaction asymmetry)''' - မူလပုံရိပ်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများကို အပြည့်အဝ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>f^{-1}(S \setminus T) = f^{-1}(S) \setminus f^{-1}(T)</math> ဖြစ်သည်။ ပုံရိပ်များအပေါ် တွက်ချက်မှုများကိုမူ အပြည့်အဝ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်းမရှိသော်လည်း အစုပိုင်းများကိုမူ ဖွဲ့စည်းပေးနိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>f(A) \setminus f(B) \subset f(A \setminus B)</math> ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှသာလျှင် တိကျသောညီမျှခြင်းကို အခြေအနေတိုင်းတွင် ရရှိနိုင်သည်။ * '''ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်းများနှင့် စံနှုန်းများ (Function Spaces and Norms)''' - ဘုံတူညီသော ဂုဏ်သတ္တိများရှိသည့် ဖန်ရှင်များ စုစည်းမှုများသည် ပြည့်စုံသော [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေး ရပ်ဝန်းများ]] သို့မဟုတ် [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (complete metric or normed vector spaces) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ ဥပမာများအနေဖြင့် စူပရီမမ် စံနှုန်း (supremum norm) ပါရှိသော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ]]ဖြစ်သည့် <math>C(X)</math> နှင့် အင်တီဂရယ်ကိုအခြေခံသော <math>p</math>-[[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]ပါရှိသည့် တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်များဖြစ်သော လီဘက်ဂ် ရပ်ဝန်းများ (Lebesgue spaces) <math>L_p(X)</math> တို့ ပါဝင်သည်။ * '''ချောမွေ့သော ဖန်ရှင်များ၏ သိပ်သည်းမှု (Density of Smooth Functions)''' - ဖန်ရှင်နယ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (functional analysis) နှင့် ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (partial differential equations) ၏ အခြေခံမူဝါဒတစ်ခုမှာ <math>C_0^\infty</math> ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသော အကြိမ်ရေအနန္တ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော ဖန်ရှင်များ (infinitely differentiable functions) သည် <math>L_p</math> နှင့် ဆိုဘိုလတ်ဗ် ရပ်ဝန်းများ (Sobolev spaces) ကဲ့သို့သော အခြေခံ ဖန်ရှင်နယ် ရပ်ဝန်းများ (functional spaces) အတွင်း သိပ်သည်းသည် (dense) ဟူသောအချက်ဖြစ်သည်။ ယင်းက အလွန်ချောမွေ့ပြီး ကောင်းမွန်စွာ ပြုမူသော ဖန်ရှင်များအပေါ် သက်သေပြထားသည့် သီအိုရမ်များကို စုဆုံမှတ် လုပ်ငန်းစဉ်များ (limiting processes) မှတစ်ဆင့် ထိုရပ်ဝန်းအတွင်းရှိ ဖန်ရှင်များ အားလုံးဆီသို့ ပုံစံတကျ တိုးချဲ့ခွင့်ပြုသည်။ * '''ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း နှင့် မြှောက်လဒ်များ (Function Spaces and Products)''' - <math>X</math> မှ <math>Y</math> သို့ သွားနိုင်သည့် ဖြစ်နိုင်သမျှ ဖန်ရှင်များအားလုံး စုဝေးထားသော ဖန်ရှင် ရပ်ဝန်း (function space) ကို <math>Y^X</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ <math>I</math> ဟူသော အညွှန်းအစု (index set) ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ အစု <math>S_i</math> များကို သတ်မှတ်ပေးသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု <math>S = (S_i)_{i \in I}</math> အတွက် ၎င်း၏ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]]ကို <math>\prod_{i \in I} S_i = \left\{ f : I \to \bigcup_{i\in I} S_i \ \bigg| \ \forall i \in I, f(i) \in S_i \right\}</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းကို <math>\prod (S_i)_{i \in I}</math> ဟုလည်း သင်္ကေတပြုနိုင်သည်။ အကယ်၍ မည်သည့် <math>i \in I</math> အတွက်မဆို <math>S_i = Y</math> ဖြစ်ပါက <math>\prod_{i \in I} S_i = Y^I</math> ဖြစ်သည်။ <math>I</math> အပေါ်ရှိ ဖန်ရှင် <math>S</math> ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော မိသားစုတစ်ခုအတွက် ပေါင်းစပ်စုများနှင့် ထပ်တူပိုင်းအစုများကို <math>\bigcup_{i \in I} S_i</math> နှင့် <math>\bigcap_{i \in I} S_i</math> ဟု ပုံမှန်ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ် <math>X \times Y</math> အပေါ်တွင် သတ်မှတ်ထားသော ဖန်ရှင်များအတွက် ၎င်းတို့၏ တန်ဖိုးများကို <math>f((x, y))</math> အစား <math>f(x, y)</math> ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ == အခြေခံ အစုသီအိုရီဆိုင်ရာ ထပ်တူညီချက်များ (Fundamental Set-Theoretic Identities) == ဖန်ရှင်များ၏ မိသားစုများနှင့် သက်ဆိုင်သော နိယာမများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ '''ဒီမော်ဂန် နိယာမများ (De Morgan's Laws)''' <math>X \setminus \bigcup_{i \in I} F_i = \bigcap_{i \in I} (X \setminus F_i)</math> <math>X \setminus \bigcap_{i \in I} F_i = \bigcup_{i \in I} (X \setminus F_i)</math> '''ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမများ (Distributive Laws)''' <math>\left(\bigcup_{x \in X} F_x\right) \cap \left(\bigcup_{y \in Y} G_y\right) = \bigcup_{(x, y) \in X \times Y} (F_x \cap G_y)</math> <math>\bigcap_{x \in X} \left(\bigcup_{y \in Y} F_{x, y}\right) = \bigcup_{f \in Y^X} \left(\bigcap_{x \in X} F_{x, f(x)}\right)</math> == ဆက်သွယ်ချက်များနှင့် စားလဒ်များ (Relations and Quotients) == နှစ်လုံးသွင်း ဆက်သွယ်ချက် (binary relation) ဆိုသည်မှာ <math>X \times Y</math> ၏ [[အစုပိုင်း]] <math>R \subseteq X \times Y</math> မည်သည့်အစုပိုင်းကိုမဆို ဆိုလိုသည်။ <math>X</math> အပေါ်ရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) <math>E</math> သည် ကိုယ်ပြန်ဟပ်ဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံသော (reflexive)၊ အချိုးညီသော (symmetric) နှင့် ကူးပြောင်းနိုင်သော (transitive) ဂုဏ်သတ္တိများ ပြည့်စုံပြီး <math>X</math> ကို အစုခွဲစနစ် (partition) တစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားပေးသည်။ မည်သည့်ဖန်ရှင် <math>f</math> အတွက်မဆို ၎င်း၏ ကာနယ်အတွဲ (kernel pair) <math>E_f</math> ကို <math>x E_f y \iff f(x)=f(y)</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းသည် စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) တစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ပေးပြီး သဘာဝကျစွာဖြင့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်]] ပုံဖော်မှုတစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်<ref>Mac Lane (1986), p. 133.</ref>။ == နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှုများ (Binary Operations) == [[အစု]] <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) ကို <math>f : X \times X \to X</math> ဟူသော ဖန်ရှင်တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ဥပမာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) ဆိုသည်မှာ အစု <math>G</math> တစ်ခုနှင့် နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု <math>\star</math> တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * {{Citation |last1=Hrbáček |first1=Karel |last2=Jech |first2=Thomas |title=Introduction to Set Theory |edition=3rd |publisher=Marcel Dekker |date=1999 |url=https://www.routledge.com/Introduction-to-Set-Theory-Revised-and-Expanded/Hrbacek-Jech/p/book/9781315274096}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Mathematics, Form and Function |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=1986 |isbn=978-1-4612-9340-8 |doi=10.1007/978-1-4612-4872-9 |url=https://pages.jh.edu/rrynasi1/FoundationsOFMath/Literature/Textbooks/Mac_Lane1985Mathematics.Form%2BFunction.pdf}} [[Category:အခြေခံ သင်္ချာ]] rq5sx93jm4cq5hhnp3fbv3h6b5mukfc 0 9964 1063003 855835 2026-11-11T13:02:31Z Gem1n1 loves rice 149060 /* နောက်ခံ */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1063003 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="5" style="margin:7px;width: 24em; font-size: 90%; text-align: left; float:right; border:1px solid #5BBFF4; background-color:white;" |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold;" | '''ခုနစ်နှစ်စစ်''' |- | colspan="2" style="text-align: center;" |[[File:Benjamin West 005.jpg|300px|thumb|ဗိုလ်ချုပ်ဝေါဖ်၏ သေဆုံးနေပုံအား ဘမ်ဂျမင်ဝတ်စ် ရေးဆွဲထားပုံ(ကွီးဘိတိုက်ပွဲအတွင်း)]] |- |-valign="top" |'''ဖြစ်ပွားခြင်း''' | '''၁၇၅၄ ခုနှစ်မှ-၁၇၆၄ ခုနှစ်အထိ''' |- |-valign="top" | '''နေရာ''' | '''ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိက၊ အန္ဒိယ၊မြောက်အမေရိက၊ တောင်အမေရိက၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု''' |- |-valign="top" | '''ရလဒ်''' |'''စိန့် ပီတာစဘတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်း၊ '''ပါရစ်စာချုပ်'''၊ '''ဟူးဘစတပ်ဗတ် စာချုပ်''' |- |-valign="top" |'''ပိုင်နက်နယ်မြေ''' |'''ဂရိတ်ဗြိတိန်မှ ကနေဒါနှင့် ဘန်ဂယ်ကို ရရှိခဲ့''' |- |-valign="top" |'''ပြောင်းလဲမှုများ''' | '''ဖလော်ရီဒါ၊ ပြင်သစ်မှ လူဝီးဇီယန္နားနယ်ကို စပိန်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့''' |- |- |-valign="top" style="background:yellow" | colspan="2" style="text-align: center" | '''စစ်တိုက်နိုင်ငံများ''' |- style="background:pink; text-align: center" |-valign="top" |- |[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|25px]] [[ပရပ်ရှားနိုင်ငံ]] |[[File:Pavillon royal de France.svg|25px]] [[ပြင်သစ်]] |- |[[File:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] |[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|25px]] [[ဟက်ဘန့် မိုနာချီ]] |- |[[File:Flag of Hanover (1692).svg|25px]] [[ဟန်နိုဗာ]] |[[File:Flag of Russia.svg|25px]] [[ရုရှားနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ရုရှား]] |- |[[File:Flag of the Iroquois Confederacy.svg|25px]] [[အရိုကွိုစ်ကွန်ဖီဒါရီစီ]] |[[File:Flag of Spain (1760–1785).svg|25px]] [[စပိန်နိုင်ငံ]] |- |[[File:Flagge Herzogtum Braunschweig.svg|25px]] [[ဘန့်စဝှစ်]] |[[File:Flag of Sweden.svg|25px]] [[ဆွီဒင်]] |- |[[File:Flag of Portugal.svg|25px]] [[ပေါ်တူဂီ]] |[[File:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[ဆက်စွန်နီ]] |- |[[File:Flag of Hesse.svg|25px]] [[ဟက်ဆန့်ကန့်ဆယ်]] |- |[[File:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Schaumburg-Lippe]] |} '''ခုနှစ်နှစ်စစ်'''ပွဲတွင် ဥရောပတိုက် တစ်တိုက်လုံးရှိ နိုင်ငံကြီးလိုလိုပင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဤစစ်ပွဲသည် ဥရောပတိုက်တွင်သာမက၊ အမေရိကတိုက်နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့သို့လည်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ခုနှစ်နှစ်စစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း အကြောင်းအရင်းမှာ [[ပရပ်ရှား]]နိုင်ငံနှင့် [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]တို့ ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို လုကြခြင်းဖြစ်သည်။ === နောက်ခံ === ၁၇၄၀ ပြည်နှစ်တွင် ပရပ်ရှားပြည့်ရှင်၊ ဘုရင် ဖက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်သည် [[ဩစတြီးယား]]ပိုင် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို အဓမ္မသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထိုအတွက် ဩစတြီးယားပြည့်ရှင်မ [[မာရီယာ ထရီဇာ ဘုရင်မ|မာရီယာ တရီဇာ]]သည် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို ပြန်ရရန်ကြိုးစားသည်။ မာရီယာထရီဇာသည် ဩစတြီးယားပြည့်ရှင်မ ဖြစ်သည့်အပြင် [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]နှင့် ဘိုဟီးမီးယားပြည်နယ်တို့၏ ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပရပ်ရှား၊ ဘာဘေးရီးယား၊ ဆက်စွန်နီနှင့် [[စပိန်]]ဘုရင်များက ကန့်ကွက်၍ သူပိုင်နယ်များကို လုယူရန် ကြံရွယ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဩစတြီးယား နန်းဆက်ခံရေးစစ် ဟု အမည်တွင်သော စစ်(၁၇၄၀-၁၇၄၈)ကို ခုနှစ်နှစ်ကြာ တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ခုနှစ်နှစ်စစ်ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ ထိုစစ်အတွင်း၌ပင်လျှင် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို ပြန်သိမ်းနိုင်အောင် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ သို့သော် မျှော်လင့်ချက် ကြီးစွာဖြင့် ဆက်လက်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဖရက်ဒရစ်ကို ကြောက်ရွံ့မုန်းတီးနေသော [[ရုရှား]]ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဗက်နှင့်လည်းကောင်း၊ ယခင်က ရန်သူဖြစ်ခဲ့သော [[ပြင်သစ်]]နှင့်လည်းကောင်း မရီးယားတရီးဇားသည် ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီးသောအခါ၌ ဖရက်ဒရစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် စီစဉ်၏။ ပထမတွင် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့နိုင်ရန်အတွက် အခက်အခဲတွေ့ရသော်လည်း ပရပ်ရှားက [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုလိုက်သည့်အတွက် ပြင်သစ်ကို ဩစတြီးယားဖက်သို့ပါအောင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ကောင်းနစ်က အရဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။[[File:Schlacht-Kolin-1.jpg|thumb|150px|ကိုလင်တိုက်ပွဲ]] မရီးယာတရီးဇားနှင့် မဟာမိတ်တို့၏ အရိပ်အခြေကို စောင့်ကြည်နေသော ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်သည် လက်ဦးအောင် ဩစတြီးယား၏ ဘက်တော်သား ဆက်စွန်နီပြည်ကို ၁၇၅၆ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် စတင်တိုက်ခိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခုနှစ်နှစ်စစ် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။[[File:Schlacht von Leuthen.JPG|thumb|left|150px|လူသန် တိုက်ပွဲ]] ဩစတြီးယားက စစ်ကူပို့ခဲ့သော်လည်း အရေးမလှဘဲ ဆက်စွန်နီမှာ ဖရက်ဒရစ်အား အညံ့ခံလိုက်ရလေသည်။ ဖရက်ဒရစ်မှာ ပွဲဦးထွက်၌ အောင်ပွဲခံလိုက်ရသော်လည်း သူ့ဘက်တွင် ဗြိတိန်တစ်ဦးတည်းသာ ရှိခဲ့လေသည်။ ဗြိတိန်ကလည်း ထိုအချိန်တွင် ထိရောက်စွာ ကူညီခြင်း မပြုသေး။ ထို့ပြင် ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် [[ဆွီဒင်နိုင်ငံ]]သည် ဩစတြီးယားဖက်သို့ ပါသွားပြန်လေရာ ဥရောပတိုက်တစ်တိုက်လုံးလိုလိုနှင့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်နေရသည့်အတွက် ဖရက်ဒရစ်အဖို့ စစ်အောင်မြင်ရန် ခက်ခဲနေခဲ့၏။စပ့ စပ့ စပ့ စပ့ === မဟာဗျူဟာ === အင်အားပင်မမျှသော်လည်း ဖဒရစ်သည် အလျှော့မပေးချေ။ မိမိ၌ ရှိသမျှသော စစ်အင်အားကို ယုံကြည်စိတ်ချ၍ လျင်မြန်ဖျက်လတ်စွာ စီမံခန့်ခွဲပြီးလျှင် ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ သူသည် ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံကို ချင်းနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ [[ပရာဟာမြို့]] အနီးတိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရလိုက်ပြီး၊ ပရာဟာမြို့ကို ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုလင်တိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ခဲ့၏။ ရော့စဗတ်တိုက်ပွဲ၌ကား ဖရက်ဒရစ်သည် ပြင်သစ်တို့ကို အနိုင်ရလိုက်ရာ အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် တစ်လခန့်အကြာ၊ ၁၇၅၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်း ဩစတြီးယား စစ်တပ်တို့အား လူသင်းတိုက်ပွဲတွင် အပြတ်အသတ်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၅ ခုနှစ် နွေဦးပေါက်တွင် ဖရက်ဒရစ်၏ အခြေအနေမှာ အတော်ကောင်းမွန်လာ၏။[[File:Friedrich II in der Schlacht bei Zorndorf Copy after Carl Röchling.jpg|thumb|150px|left|ဇွန်းထော့ တိုက်ပွဲ]] [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]တွင် ဝီလျံပစ်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီးလျှင် ပရပ်ရှားကို ထိရောက်စွာ ကူညီခဲ့လေသည်။ ဗြိတိသျှစစ်တပ် အသစ်ထပ်မံဖွဲ့စည်းကာ၊ ပရပ်ရှား၏ ရန်သူများကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် အောင်ပွဲများ ရရှိခဲ့၏။ သို့သော် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗြိတိန်၌ တတိယဂျော့ဘုရင် နန်းတက်လေသည်။ ထိုဘုရင်သည် ပစ်၏ စွမ်းရည်သတ္တိကို မလိုလားသူ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပစ်မှာ ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်ရသည်။ ပရပ်ရှားအား ပေးနေခဲ့သော ထောက်ပံ့ကြေးများကိုလည်း ရပ်စဲလိုက်သဖြင့် ပရပ်ရှားမှာ အလွန်အားလျော့သွားခဲ့လေသည်။ ပင်ကိုအခြေ တောင့်လှသည် မဟုတ်သည့်ပြင် စစ်စရိတ်များကလည်း အလွန်ကြီးလေးသဖြင့် ပရပ်ရှားသည် အခက်ကြုံခဲ့ရသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၇၆၂ ခုနှစ်တွင် ပရပ်ရှားမှာ အဆိုးဆုံးသော အခြေသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ကံအားလျော်စွာ ရုရှားဘုရင်မ အဲလစ်ဇဘတ်သည် ထိုနှစ်တွင်ပင် ကွယ်လွန်၍ တတိယပီတာ နန်းတက်သည်။ ပီတာဘုရင်မှာ ဖရက်ဒရစ်ကို လိုလားသူဖြစ်သောကြောင့် ပရက်ရှားနှင့် သူ့တစ်နိုင်ငံတည်း စစ်ပြေငြိမ်းလိုက်လေသည်။ ထို့ပြင် ဆွီဒင်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကလည်း ဩစတြီးယားနှင့် မဟာမိတ်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ကြလေသည်။ သူတစ်ဦးတည်းဆက်၍ မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဩစတြီးယားမှာ ဟူးဗက်စဗတ်မြို့တွင် ၁၇၆၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့၌ ပရက်ရှားနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းလိုက်ရလေ၏။ === အမေရိက === အမေရိကတိုက်၌လည်း ထိုစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းစစ်ကို ရက်အင်ဒီးယန်းခေါ် အိန္ဒိယလူနီများနှင့် ပြင်သစ်တို့စစ်ဟူ၍ လည်း အမေရိကန်များက ခေါ်သည်။ သို့သော် ဖြစ်ပွားချိန်မှာ ဥရောပတိုက်၌ စစ်မဖြစ်မီ တစ်နှစ်ခန့်ကဖြစ်သည်။ အမေရိကတိုက်တွင် ကိုလိုနီနယ်သစ်များ ထူထောင်၍ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့ အပြိုင်နယ်ချဲ့ခဲ့ရ၏။ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားပုံမှာ စိန်လော့ရင့်မြစ်မှသည် [[မစ္စစ္စပီမြစ်]]အထိ ပြင်သစ်တို့က ခံတပ်ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ထိုဆောက်လုပ်ထားရာ မြေကိုအင်္ဂလိပ်ပိုင် ဗာဂျင်းနီးယားနယ်သစ် ဘုရင်ခံက သူတို့ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ တောင်းဆိုလေသည်။ ယင်းသို့ တောင်းဆဲတွင် ပြင်သစ်တို့၏ ခံတပ်မြို့ ဖို့ဒူးကိန်းကို ဂျော့ဝါရှင်တန်ခေါင်းဆောင်သော ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့အား စေလွှတ်ကာတိုက်လိုက်စေသည်။ ထိုမှအစပြု၍ စစ်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဝါရှင်တန်သို့ အရေးမလှဘဲ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသဖြင့်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဗရက်ဒေါက် ကိုယ်တိုင် သွားရောက်တိုက်ခိုက်ပြန်သည်။ သို့နှင့်လည်း အရေးမလှဘဲ၊ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်သစ်များမှာ ပြင်သစ်တို့၏ ဖိနှိပ်မှုကို ပိုမိုခံရလေသည်။ ပြင်သစ်ဘက်တော်သား ရက်အင်ဒီးယန်းများသည် နယ်စပ်များရှိ ဗြိတိသျှတို့၏ စခန်းများကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင်ကား၊ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဝီလျံပစ်သည် လက်နက်ရိက္ခာပြည့်စုံသော စစ်တပ်နှင့် ရေတပ်ကို စေလွှတ်ကာ ကိုလိုနီနယ်သားတပ်များ၏ အကူအညီဖြင့် တိုက်စေသဖြင့်၊ ပြင်သစ်ခံတပ်များအတော်ပင် ပြိုပျက်သွားသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင်ကား ဗိုလ်ချုပ်ဝုသည် ကွီဘက်မြို့ကို အသက်စွန့်ကာ သိမ်းပိုက်ခဲ့သေည်။ ခုနှစ် နှစ်စစ်အပြီးတွင် အမေရိကတိုက်၌ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ အင်အားပြိုင်ပွဲကြီး ပြီးဆုံးသွားလေသည်။ အမေရိကတိုက်၌ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန်ဟူသော ပြင်သစ်၏ မျှော်မှန်းချက်မှာလည်း ပျက်ပြားသွားရလေသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်တို့သည် ဗြိတိသျှတို့အား [[ကနေဒါ]]တစ်နယ်လုံး ပေးအပ်လိုက်ရသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ [[အိန္ဒိယ]]တွင်လည်း ဗြိတိသျှတို့သည် ပြင်သစ်တို့အပေါ် အရေးသားခဲ့၏။ ဗြိတိသျှတို့၏ အိန္ဒိယ[[အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]]သည် ကုန်သွယ်ရန် စခန်းများ ဖွင့်ခဲ့ရာ ယင်းတို့မှတဆင့် နိုင်ငံတော် ထူထောင်ရန် အလားအလာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ဤအတွင်း ပြင်သစ်ဘုရင်ခံ ဒူးပလိတ်က အညွန့်ခူးရန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ စာရေးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရောဗတ်ကလိုက်၏ စွမ်းဆောင်ချက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်တို့ အစိုးရက အားပေးခြင်း မပြုသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်တို့ အရေးမှာ မအောင်မြင်ဘဲရှိခဲ့လေသည်။ ကလိုက်သည် အိန္ဒိယပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် အခြေခံချပေးခဲ့သည်။ ဤသို့လျှင် အိန္ဒိယ၌ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့ အင်အားပြိုင်မှုသည် ၁၇၆၃ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုသော [[ပါရီစစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်]] ချုပ်လိုက်သည်တွင် အဆုံးသို့ရောက်လေ၏။[[File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|150px|၁၇၅၇ ခုနှစ်-ဗိုလ်ချုပ်ကယ်ဗင်နှင့် မစ္စတာ ဂျာဖာတို့ ပလက်စီတိုက်ပွဲအတွင်း တွေ့ဆုံစဉ်၊ ပန်းချီဆရာ ဖရန့်စ် ဟေမန်း ရေးဆွဲထားသည့်ပုံ]] === စစ်အပြီး === ခုနှစ်နှစ်စစ်အပြီးတွင် ဥရောပ၌ နယ်နမိတ်အပြောင်းအလဲများ မရှိလှချေ။ ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်မှာ ပရက်ရှားလက်အောက်တွင်ပင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့လေသည်။ ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်အတွက် အောင်မြင်မှု ဖြစ်၍ သူ၏ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။ သို့သော် စစ်အပြီးတွင် အများဆုံးအကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းသူကား ဗြိတိန်ပင်တည်း။ ဗြိတိန်သည် ကနေဒါနယ်ကြီးကို ပြင်သစ်ထံမှ ရလိုက်သည့်အပြင် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ကျွန်းအများကိုလည်း ရရှိခဲ့သေးသည်။ စပိန်ထံမှလည်း ဖလော်ရီဒါနယ်ကိုရလိုပြန်သေးသည်။ ဖလော်ရီဒါနယ်အစား ပြင်သစ်က မြောက်အမေရိကတိုက်၊ မစ်စစ်စပီမြစ်အနောက်ဘက်ဒေသ၊ လူဝီးဇီယန္နားနယ်ကို လွှဲပြောင်းပေးလိုက်သည်။ ပြင်သစ်မှာ စစ်ရှုံးသည့်အပြင် ကိုလိုနီနယ်များပါ လက်လွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ဥရောပနိုင်ငံများအလယ်တွင် အတော်ပင် မျက်နှာငယ်ခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေအနေ ဆိုးဝါးလာခဲ့ရာ၊ ပြုပြင်ရေးများ ပြင်းပြင်းထန်ထန် မလုပ်ကိုင်ခဲ့လျှင် တော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားမည့် အကြောင်များပင်လျှင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်ကား ဂျာမနီအား ခေါင်းဆောင်မှုအတွက် ပရက်ရှားနှင့် ဩစတြီးယားတို့သည် ဆက်လက်အားပြိုင် ခဲ့ပြန်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-၂၊ အတွဲ-ခ၊ နှာ-၂၉၂။</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ပွဲများ]] [[Category:ဥရောပတိုက်]] hm4s1g0p2tak6rd2cdizw6fzf88vm36 1063007 1063003 2026-11-11T13:35:14Z Kyaw Myo Aung 103978 [[Special:Contributions/Gem1n1 loves rice|Gem1n1 loves rice]] ([[User talk:Gem1n1 loves rice|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1063003|1063003]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် လက်သရမ်းမှု 1063007 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="5" style="margin:7px;width: 24em; font-size: 90%; text-align: left; float:right; border:1px solid #5BBFF4; background-color:white;" |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 130%; font-weight: bold;" | '''ခုနစ်နှစ်စစ်''' |- | colspan="2" style="text-align: center;" |[[File:Benjamin West 005.jpg|300px|thumb|ဗိုလ်ချုပ်ဝေါဖ်၏ သေဆုံးနေပုံအား ဘမ်ဂျမင်ဝတ်စ် ရေးဆွဲထားပုံ(ကွီးဘိတိုက်ပွဲအတွင်း)]] |- |-valign="top" |'''ဖြစ်ပွားခြင်း''' | '''၁၇၅၄ ခုနှစ်မှ-၁၇၆၄ ခုနှစ်အထိ''' |- |-valign="top" | '''နေရာ''' | '''ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိက၊ အန္ဒိယ၊မြောက်အမေရိက၊ တောင်အမေရိက၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်းစု''' |- |-valign="top" | '''ရလဒ်''' |'''စိန့် ပီတာစဘတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်း၊ '''ပါရစ်စာချုပ်'''၊ '''ဟူးဘစတပ်ဗတ် စာချုပ်''' |- |-valign="top" |'''ပိုင်နက်နယ်မြေ''' |'''ဂရိတ်ဗြိတိန်မှ ကနေဒါနှင့် ဘန်ဂယ်ကို ရရှိခဲ့''' |- |-valign="top" |'''ပြောင်းလဲမှုများ''' | '''ဖလော်ရီဒါ၊ ပြင်သစ်မှ လူဝီးဇီယန္နားနယ်ကို စပိန်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့''' |- |- |-valign="top" style="background:yellow" | colspan="2" style="text-align: center" | '''စစ်တိုက်နိုင်ငံများ''' |- style="background:pink; text-align: center" |-valign="top" |- |[[File:Flag of Prussia (1892-1918).svg|25px]] [[ပရပ်ရှားနိုင်ငံ]] |[[File:Pavillon royal de France.svg|25px]] [[ပြင်သစ်]] |- |[[File:Flag of the United Kingdom.svg|25px]] [[ဂရိတ်ဗြိတိန်]] |[[File:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1400-1806).svg|25px]] [[ဟက်ဘန့် မိုနာချီ]] |- |[[File:Flag of Hanover (1692).svg|25px]] [[ဟန်နိုဗာ]] |[[File:Flag of Russia.svg|25px]] [[ရုရှားနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ရုရှား]] |- |[[File:Flag of the Iroquois Confederacy.svg|25px]] [[အရိုကွိုစ်ကွန်ဖီဒါရီစီ]] |[[File:Flag of Spain (1760–1785).svg|25px]] [[စပိန်နိုင်ငံ]] |- |[[File:Flagge Herzogtum Braunschweig.svg|25px]] [[ဘန့်စဝှစ်]] |[[File:Flag of Sweden.svg|25px]] [[ဆွီဒင်]] |- |[[File:Flag of Portugal.svg|25px]] [[ပေါ်တူဂီ]] |[[File:Flag of Electoral Saxony.svg|25px]] [[ဆက်စွန်နီ]] |- |[[File:Flag of Hesse.svg|25px]] [[ဟက်ဆန့်ကန့်ဆယ်]] |- |[[File:Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg|25px]] [[Schaumburg-Lippe]] |} '''ခုနှစ်နှစ်စစ်'''ပွဲတွင် ဥရောပတိုက် တစ်တိုက်လုံးရှိ နိုင်ငံကြီးလိုလိုပင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ ဤစစ်ပွဲသည် ဥရောပတိုက်တွင်သာမက၊ အမေရိကတိုက်နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့သို့လည်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။ ခုနှစ်နှစ်စစ် ဖြစ်ပွားရခြင်း အကြောင်းအရင်းမှာ [[ပရပ်ရှား]]နိုင်ငံနှင့် [[ဩစတြီးယားနိုင်ငံ]]တို့ ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို လုကြခြင်းဖြစ်သည်။ === နောက်ခံ === ၁၇၄၀ ပြည်နှစ်တွင် ပရပ်ရှားပြည့်ရှင်၊ ဘုရင် ဖက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်သည် [[ဩစတြီးယား]]ပိုင် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို အဓမ္မသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထိုအတွက် ဩစတြီးယားပြည့်ရှင်မ [[မာရီယာ ထရီဇာ ဘုရင်မ|မာရီယာ တရီဇာ]]သည် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို ပြန်ရရန်ကြိုးစားသည်။ မာရီယာထရီဇာသည် ဩစတြီးယားပြည့်ရှင်မ ဖြစ်သည့်အပြင် [[ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ]]နှင့် ဘိုဟီးမီးယားပြည်နယ်တို့၏ ဘုရင်မလည်း ဖြစ်သည်။ သူ၏ ထီးနန်းဆက်ခံမှုကို ပရပ်ရှား၊ ဘာဘေးရီးယား၊ ဆက်စွန်နီနှင့် [[စပိန်]]ဘုရင်များက ကန့်ကွက်၍ သူပိုင်နယ်များကို လုယူရန် ကြံရွယ်ကြ၏။ ထို့ကြောင့် ဩစတြီးယား နန်းဆက်ခံရေးစစ် ဟု အမည်တွင်သော စစ်(၁၇၄၀-၁၇၄၈)ကို ခုနှစ်နှစ်ကြာ တိုက်ခိုက်ရလေသည်။ ထို့ကြောင့် ခုနှစ်နှစ်စစ်ဟုလည်းခေါ်ကြသည်။ ထိုစစ်အတွင်း၌ပင်လျှင် ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်ကို ပြန်သိမ်းနိုင်အောင် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ချေ။ သို့သော် မျှော်လင့်ချက် ကြီးစွာဖြင့် ဆက်လက်ကြိုးစားခဲ့သည်။ ဖရက်ဒရစ်ကို ကြောက်ရွံ့မုန်းတီးနေသော [[ရုရှား]]ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဗက်နှင့်လည်းကောင်း၊ ယခင်က ရန်သူဖြစ်ခဲ့သော [[ပြင်သစ်]]နှင့်လည်းကောင်း မရီးယားတရီးဇားသည် ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီးသောအခါ၌ ဖရက်ဒရစ်ကို တိုက်ခိုက်ရန် စီစဉ်၏။ ပထမတွင် ပြင်သစ်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့နိုင်ရန်အတွက် အခက်အခဲတွေ့ရသော်လည်း ပရပ်ရှားက [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုလိုက်သည့်အတွက် ပြင်သစ်ကို ဩစတြီးယားဖက်သို့ပါအောင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ကောင်းနစ်က အရဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။[[File:Schlacht-Kolin-1.jpg|thumb|150px|ကိုလင်တိုက်ပွဲ]] မရီးယာတရီးဇားနှင့် မဟာမိတ်တို့၏ အရိပ်အခြေကို စောင့်ကြည်နေသော ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်သည် လက်ဦးအောင် ဩစတြီးယား၏ ဘက်တော်သား ဆက်စွန်နီပြည်ကို ၁၇၅၆ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလတွင် စတင်တိုက်ခိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခုနှစ်နှစ်စစ် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်။[[File:Schlacht von Leuthen.JPG|thumb|left|150px|လူသန် တိုက်ပွဲ]] ဩစတြီးယားက စစ်ကူပို့ခဲ့သော်လည်း အရေးမလှဘဲ ဆက်စွန်နီမှာ ဖရက်ဒရစ်အား အညံ့ခံလိုက်ရလေသည်။ ဖရက်ဒရစ်မှာ ပွဲဦးထွက်၌ အောင်ပွဲခံလိုက်ရသော်လည်း သူ့ဘက်တွင် ဗြိတိန်တစ်ဦးတည်းသာ ရှိခဲ့လေသည်။ ဗြိတိန်ကလည်း ထိုအချိန်တွင် ထိရောက်စွာ ကူညီခြင်း မပြုသေး။ ထို့ပြင် ၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် [[ဆွီဒင်နိုင်ငံ]]သည် ဩစတြီးယားဖက်သို့ ပါသွားပြန်လေရာ ဥရောပတိုက်တစ်တိုက်လုံးလိုလိုနှင့် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်နေရသည့်အတွက် ဖရက်ဒရစ်အဖို့ စစ်အောင်မြင်ရန် ခက်ခဲနေခဲ့၏။ === မဟာဗျူဟာ === အင်အားပင်မမျှသော်လည်း ဖဒရစ်သည် အလျှော့မပေးချေ။ မိမိ၌ ရှိသမျှသော စစ်အင်အားကို ယုံကြည်စိတ်ချ၍ လျင်မြန်ဖျက်လတ်စွာ စီမံခန့်ခွဲပြီးလျှင် ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့လေသည်။ သူသည် ဘိုဟီးမီးယားနိုင်ငံကို ချင်းနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ [[ပရာဟာမြို့]] အနီးတိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရလိုက်ပြီး၊ ပရာဟာမြို့ကို ဝိုင်းရံထားနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုလင်တိုက်ပွဲတွင် အရေးနိမ့်ခဲ့၏။ ရော့စဗတ်တိုက်ပွဲ၌ကား ဖရက်ဒရစ်သည် ပြင်သစ်တို့ကို အနိုင်ရလိုက်ရာ အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် တစ်လခန့်အကြာ၊ ၁၇၅၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်း ဩစတြီးယား စစ်တပ်တို့အား လူသင်းတိုက်ပွဲတွင် အပြတ်အသတ်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၅ ခုနှစ် နွေဦးပေါက်တွင် ဖရက်ဒရစ်၏ အခြေအနေမှာ အတော်ကောင်းမွန်လာ၏။[[File:Friedrich II in der Schlacht bei Zorndorf Copy after Carl Röchling.jpg|thumb|150px|left|ဇွန်းထော့ တိုက်ပွဲ]] [[ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]တွင် ဝီလျံပစ်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာပြီးလျှင် ပရပ်ရှားကို ထိရောက်စွာ ကူညီခဲ့လေသည်။ ဗြိတိသျှစစ်တပ် အသစ်ထပ်မံဖွဲ့စည်းကာ၊ ပရပ်ရှား၏ ရန်သူများကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် အောင်ပွဲများ ရရှိခဲ့၏။ သို့သော် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဗြိတိန်၌ တတိယဂျော့ဘုရင် နန်းတက်လေသည်။ ထိုဘုရင်သည် ပစ်၏ စွမ်းရည်သတ္တိကို မလိုလားသူ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပစ်မှာ ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်ရသည်။ ပရပ်ရှားအား ပေးနေခဲ့သော ထောက်ပံ့ကြေးများကိုလည်း ရပ်စဲလိုက်သဖြင့် ပရပ်ရှားမှာ အလွန်အားလျော့သွားခဲ့လေသည်။ ပင်ကိုအခြေ တောင့်လှသည် မဟုတ်သည့်ပြင် စစ်စရိတ်များကလည်း အလွန်ကြီးလေးသဖြင့် ပရပ်ရှားသည် အခက်ကြုံခဲ့ရသည်။ သို့ဖြစ်၍ ၁၇၆၂ ခုနှစ်တွင် ပရပ်ရှားမှာ အဆိုးဆုံးသော အခြေသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်။ သို့သော် ကံအားလျော်စွာ ရုရှားဘုရင်မ အဲလစ်ဇဘတ်သည် ထိုနှစ်တွင်ပင် ကွယ်လွန်၍ တတိယပီတာ နန်းတက်သည်။ ပီတာဘုရင်မှာ ဖရက်ဒရစ်ကို လိုလားသူဖြစ်သောကြောင့် ပရက်ရှားနှင့် သူ့တစ်နိုင်ငံတည်း စစ်ပြေငြိမ်းလိုက်လေသည်။ ထို့ပြင် ဆွီဒင်နှင့် ပြင်သစ်တို့ကလည်း ဩစတြီးယားနှင့် မဟာမိတ်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ကြလေသည်။ သူတစ်ဦးတည်းဆက်၍ မတိုက်နိုင်သောကြောင့် ဩစတြီးယားမှာ ဟူးဗက်စဗတ်မြို့တွင် ၁၇၆၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့၌ ပရက်ရှားနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းလိုက်ရလေ၏။ === အမေရိက === အမေရိကတိုက်၌လည်း ထိုစစ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ယင်းစစ်ကို ရက်အင်ဒီးယန်းခေါ် အိန္ဒိယလူနီများနှင့် ပြင်သစ်တို့စစ်ဟူ၍ လည်း အမေရိကန်များက ခေါ်သည်။ သို့သော် ဖြစ်ပွားချိန်မှာ ဥရောပတိုက်၌ စစ်မဖြစ်မီ တစ်နှစ်ခန့်ကဖြစ်သည်။ အမေရိကတိုက်တွင် ကိုလိုနီနယ်သစ်များ ထူထောင်၍ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့ အပြိုင်နယ်ချဲ့ခဲ့ရ၏။ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားပုံမှာ စိန်လော့ရင့်မြစ်မှသည် [[မစ္စစ္စပီမြစ်]]အထိ ပြင်သစ်တို့က ခံတပ်ဆောက်လုပ်ထားသည်။ ထိုဆောက်လုပ်ထားရာ မြေကိုအင်္ဂလိပ်ပိုင် ဗာဂျင်းနီးယားနယ်သစ် ဘုရင်ခံက သူတို့ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ တောင်းဆိုလေသည်။ ယင်းသို့ တောင်းဆဲတွင် ပြင်သစ်တို့၏ ခံတပ်မြို့ ဖို့ဒူးကိန်းကို ဂျော့ဝါရှင်တန်ခေါင်းဆောင်သော ဗြိတိသျှတပ်ဖွဲ့အား စေလွှတ်ကာတိုက်လိုက်စေသည်။ ထိုမှအစပြု၍ စစ်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဝါရှင်တန်သို့ အရေးမလှဘဲ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသဖြင့်၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး ဗရက်ဒေါက် ကိုယ်တိုင် သွားရောက်တိုက်ခိုက်ပြန်သည်။ သို့နှင့်လည်း အရေးမလှဘဲ၊ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီနယ်သစ်များမှာ ပြင်သစ်တို့၏ ဖိနှိပ်မှုကို ပိုမိုခံရလေသည်။ ပြင်သစ်ဘက်တော်သား ရက်အင်ဒီးယန်းများသည် နယ်စပ်များရှိ ဗြိတိသျှတို့၏ စခန်းများကို တစ်ခုပြီး တစ်ခု ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့၏။ ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင်ကား၊ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် ဝီလျံပစ်သည် လက်နက်ရိက္ခာပြည့်စုံသော စစ်တပ်နှင့် ရေတပ်ကို စေလွှတ်ကာ ကိုလိုနီနယ်သားတပ်များ၏ အကူအညီဖြင့် တိုက်စေသဖြင့်၊ ပြင်သစ်ခံတပ်များအတော်ပင် ပြိုပျက်သွားသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင်ကား ဗိုလ်ချုပ်ဝုသည် ကွီဘက်မြို့ကို အသက်စွန့်ကာ သိမ်းပိုက်ခဲ့သေည်။ ခုနှစ် နှစ်စစ်အပြီးတွင် အမေရိကတိုက်၌ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ အင်အားပြိုင်ပွဲကြီး ပြီးဆုံးသွားလေသည်။ အမေရိကတိုက်၌ နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရန်ဟူသော ပြင်သစ်၏ မျှော်မှန်းချက်မှာလည်း ပျက်ပြားသွားရလေသည်။ အကြောင်းမှာ ပြင်သစ်တို့သည် ဗြိတိသျှတို့အား [[ကနေဒါ]]တစ်နယ်လုံး ပေးအပ်လိုက်ရသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ [[အိန္ဒိယ]]တွင်လည်း ဗြိတိသျှတို့သည် ပြင်သစ်တို့အပေါ် အရေးသားခဲ့၏။ ဗြိတိသျှတို့၏ အိန္ဒိယ[[အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ]]သည် ကုန်သွယ်ရန် စခန်းများ ဖွင့်ခဲ့ရာ ယင်းတို့မှတဆင့် နိုင်ငံတော် ထူထောင်ရန် အလားအလာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်။ ဤအတွင်း ပြင်သစ်ဘုရင်ခံ ဒူးပလိတ်က အညွန့်ခူးရန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ သို့ရာတွင် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ စာရေးဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ရောဗတ်ကလိုက်၏ စွမ်းဆောင်ချက်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်တို့ အစိုးရက အားပေးခြင်း မပြုသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်တို့ အရေးမှာ မအောင်မြင်ဘဲရှိခဲ့လေသည်။ ကလိုက်သည် အိန္ဒိယပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ စိုးမိုးနိုင်ရန်အတွက် အခြေခံချပေးခဲ့သည်။ ဤသို့လျှင် အိန္ဒိယ၌ ဗြိတိသျှနှင့် ပြင်သစ်တို့ အင်အားပြိုင်မှုသည် ၁၇၆၃ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ချုပ်ဆိုသော [[ပါရီစစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်]] ချုပ်လိုက်သည်တွင် အဆုံးသို့ရောက်လေ၏။[[File:Lord Clive meeting with Mir Jafar after the Battle of Plassey.jpg|thumb|150px|၁၇၅၇ ခုနှစ်-ဗိုလ်ချုပ်ကယ်ဗင်နှင့် မစ္စတာ ဂျာဖာတို့ ပလက်စီတိုက်ပွဲအတွင်း တွေ့ဆုံစဉ်၊ ပန်းချီဆရာ ဖရန့်စ် ဟေမန်း ရေးဆွဲထားသည့်ပုံ]] === စစ်အပြီး === ခုနှစ်နှစ်စစ်အပြီးတွင် ဥရောပ၌ နယ်နမိတ်အပြောင်းအလဲများ မရှိလှချေ။ ဆိုင်လီးရှားပြည်နယ်မှာ ပရက်ရှားလက်အောက်တွင်ပင် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့လေသည်။ ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်အတွက် အောင်မြင်မှု ဖြစ်၍ သူ၏ တန်ခိုးကြီးမားလာသည်။ သို့သော် စစ်အပြီးတွင် အများဆုံးအကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းသူကား ဗြိတိန်ပင်တည်း။ ဗြိတိန်သည် ကနေဒါနယ်ကြီးကို ပြင်သစ်ထံမှ ရလိုက်သည့်အပြင် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုရှိ ကျွန်းအများကိုလည်း ရရှိခဲ့သေးသည်။ စပိန်ထံမှလည်း ဖလော်ရီဒါနယ်ကိုရလိုပြန်သေးသည်။ ဖလော်ရီဒါနယ်အစား ပြင်သစ်က မြောက်အမေရိကတိုက်၊ မစ်စစ်စပီမြစ်အနောက်ဘက်ဒေသ၊ လူဝီးဇီယန္နားနယ်ကို လွှဲပြောင်းပေးလိုက်သည်။ ပြင်သစ်မှာ စစ်ရှုံးသည့်အပြင် ကိုလိုနီနယ်များပါ လက်လွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ဥရောပနိုင်ငံများအလယ်တွင် အတော်ပင် မျက်နှာငယ်ခဲ့သည်။ ဤအကြောင်းကြောင့် ပြည်တွင်းအခြေအနေ ဆိုးဝါးလာခဲ့ရာ၊ ပြုပြင်ရေးများ ပြင်းပြင်းထန်ထန် မလုပ်ကိုင်ခဲ့လျှင် တော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားမည့် အကြောင်များပင်လျှင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင်ကား ဂျာမနီအား ခေါင်းဆောင်မှုအတွက် ပရက်ရှားနှင့် ဩစတြီးယားတို့သည် ဆက်လက်အားပြိုင် ခဲ့ပြန်လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အပိုင်း-၂၊ အတွဲ-ခ၊ နှာ-၂၉၂။</ref> == ကိုးကား == <references/> [[Category:နိုင်ငံတကာ စစ်ပွဲများ]] [[Category:ဥရောပတိုက်]] cc04fcplqxrd79ltyvgjtb8bu8r3go3 0 10644 1063063 1060914 2026-11-11T18:41:46Z Mkant00 135890 tightening refs 1063063 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း}} [[File:6sided dice.jpg|thumb|အရောင်လေးမျိုးရှိသော ခြောက်မျက်နှာပါ အန်စာတုံးလေးတုံး။ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော မျက်နှာပြင် ခြောက်ခုစလုံးကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။]] '''ဖြစ်တန်စွမ်း (probability)''' ဆိုသော ဝေါဟာရတွင် အဓိပ္ပာယ်များစွာ ရှိသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ လက်တင်စကားလုံး '''probabilitas''' မှ ဆင်းသက်လာပြီး သေချာမှု (certainty) သဘောတရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏]] (event) '''ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော (probable)''' သဘာဝကို အကဲဖြတ်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကိန်းဂဏန်းတန်ဖိုးတစ်ခုသည် ၎င်း၏ သေချာမှုအတိုင်းအတာကို (degree of certainty) ကိုယ်စားပြုဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် တိကျသော သင်္ချာသိပ္ပံပညာရပ် (mathematical science) တစ်ခုအဖြစ် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ၎င်းကို '''ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (probability theory)''' သို့မဟုတ် '''ဖြစ်တန်စွမ်းများ (probabilities)''' ဟု ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုကြသည်။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ [[ကိန်းစစ်]] (real number) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းဂဏန်း ပိုကြီးလေ အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပေါ်လာရန် '''စွန့်စားရနိုင်ခြေ (risk)''' သို့မဟုတ် '''ဖြစ်နိုင်ချေ (likelihood)''' ပိုများလေ ဖြစ်သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်းကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းသည် သင်္ချာသမိုင်းတွင် မကြာသေးမီကမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော ဖြစ်စဉ်များ အထူးသဖြင့် ကံစမ်းကစားနည်းများ၏ (games of chance) ကျပန်းဖြစ်မှု (randomness) နှင့် ပင်ကိုအားဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်း၍မရနိုင်သော သဘာဝများကို လေ့လာခြင်းကြောင့် ဆယ့်ရှစ်ရာစုမှစ၍ ဖြစ်တန်စွမ်း လေ့လာမှုသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဤစူးစမ်းလေ့လာမှုများက သင်္ချာပညာရှင်များကို သီအိုရီတစ်ခုအား ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် (formalize) ပြုလုပ်စေခဲ့သည်။ ထိုသီအိုရီသည် နောက်ပိုင်းတွင် မိုးလေဝသပညာ (meteorology)၊ ဘဏ္ဍာရေး (finance) နှင့် ဓာတုဗေဒ (chemistry) ကဲ့သို့သော ကွဲပြားသည့် နယ်ပယ်များတွင် အသုံးချမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ == အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းများ (Probabilities of an Event) == ဖြစ်တန်စွမ်းသည် ကျပန်းဖြစ်မှုကို (randomness) ကိန်းဂဏန်းဖြင့် ဖော်ပြရန် တိုင်းတာမှု (measure) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ နှစ်ဆယ်ရာစုအစောပိုင်းတွင် ရရှိခဲ့သော သင်္ချာနည်းကျ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် (formalization) ယနေ့တိုင်အောင် စံအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[အဖြစ်အပျက်]] <math>A</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို <math>\mathbb{P}(A)</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုပြီး အဖြစ်အပျက် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဖြစ်နိုင်ချေကို ကိုယ်စားပြုသော သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ တန်ဖိုးတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ <math>\mathbb{P}(A)=1</math> ဖြစ်ပါက ယင်းအဖြစ်အပျက်ကို အားလုံးနီးပါး သေချာသည့် အဖြစ်အပျက် (almost sure event) ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အကယ်၍ <math>\mathbb{P}(A)=0</math> ဖြစ်ပါက အဖြစ်အပျက် <math>A</math> ကို သုည အဖြစ်အပျက် (null event) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအဖြစ်အပျက်များသည် ဖြစ်ပေါ်လာရန် ဖြစ်တန်စွမ်း သုညဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် စမ်းသပ်မှုတစ်ခုကို (experiment) တူညီသော အခြေအနေများအောက်တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ ပြုလုပ်နိုင်ပြီး အောင်မြင်သော ရလဒ်များကို (outcomes) ဇယားပြုစုနိုင်သည့်အခါတွင် အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို ကြိမ်ဖန်များစွာ အခြေခံသော ချဉ်းကပ်မှု (frequentist approach) ကို အသုံးပြု၍ အကဲဖြတ်နိုင်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ အဖြစ်အပျက် <math>A</math> ကို အခြေခံ ရလဒ်များ (elementary outcomes) အားလုံး ပါဝင်သော [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာရပ်ဝန်း]] (sample space) <math>\Omega</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိကျခိုင်မာသော သီအိုရီ အခြေခံအုတ်မြစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် အန်ဒရေး ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် (Andrey Kolmogorov) သည် အောက်ပါ ဖြစ်တန်စွမ်း [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (probability axioms) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) <math>\mathbb{P}</math> သည် အောက်ပါတို့ကို ပြည့်စုံစေရမည်။ # မည်သည့် အဖြစ်အပျက် <math>A</math> အတွက်မဆို <math> 0\leq \mathbb P(A)\leq 1</math> ဖြစ်သည်။ # <math> \mathbb P(\Omega) = 1</math> ဖြစ်သည်။ # <math> A\cap B=\emptyset</math> ဟု ပေးထားပါက <math> \mathbb P(A \cup B)=\mathbb P(A) + \mathbb P(B)</math> ဖြစ်သည်။ ပိုမိုတိကျခိုင်မာစွာ ဆိုရလျှင် နမူနာရပ်ဝန်း <math>\Omega</math> သည် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ (σ-algebra) <math>\mathcal A</math> တစ်ခုနှင့် တပ်ဆင်ထားသည်။ အဖြစ်အပျက်များကို ဤ စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ၏ အစုဝင်များအဖြစ် တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) <math>P</math> သည် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ <math>\mathcal A</math> မှ အပိုင်းအခြား <math>[0,1]</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသော [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများကို လိုက်နာသည်။ ဤနေရာတွင် တတိယ နဂိုမှန်အဆိုကို စုံတွဲအလိုက် ဘုံမပါသော (pairwise disjoint) အဖြစ်အပျက်များ၏ ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှုအထိ (countable additivity) တိုးချဲ့ထားသည်။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်မှု သို့မဟုတ် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် အခြားတစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့် သတင်းအချက်အလက်မျှ မပေးပါက အဖြစ်အပျက် နှစ်ခုကို '''အမှီအခိုကင်းသော (independent)''' အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ သင်္ချာနည်းအရ ဤအခြေအနေကို <math> \mathbb P(A\cap B)=\mathbb P(A)\mathbb P(B)</math> ဟု ဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ဘက်မလိုက်သော ခြောက်မျက်နှာပါ အန်စာတုံးတစ်ခုကို ခေါက်၍ <math>1</math> ရရှိရန် ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် နောက်ထပ် အမှီအခိုကင်းသော ဒုတိယအကြိမ် ခေါက်ရာတွင် <math>1</math> ရရှိရန် ဖြစ်တန်စွမ်းသည် ၎င်းတို့၏ သီးခြား ဖြစ်တန်စွမ်းများ၏ (marginal probabilities) မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပြီး <math>(1/6) \times (1/6) = 1/36</math> ဖြစ်သည်။ ဤမူဘောင်သည် အဖြစ်အပျက် <math>B</math> ဖြစ်ပေါ်မှုအပေါ် အခြေခံ၍ အဖြစ်အပျက် <math>A</math> ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းကို '''ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် (conditionally)''' အကဲဖြတ်ခြင်းကိုလည်း ခွင့်ပြုသည်။ <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့သည် အမှီအခိုကင်းသော အခြေအနေမဟုတ်သောအခါ ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်တန်စွမ်း၏ (conditional probability) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် <math> \mathbb P(A\mid B)=\mathbb P(A\cap B)/\mathbb P(B)</math> အရ တစ်ခု၏ ဖြစ်ပေါ်မှုသည် အခြားတစ်ခု၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို (probability distribution) ပြောင်းလဲစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပထမ အန်စာတုံးတွင် <math>6</math> ပြထားကြောင်း သိရှိထားလျှင် စံ အန်စာတုံး နှစ်တုံး၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>12</math> နှင့် ညီမျှရန် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ <math>1/6</math> ဖြစ်သည်။ ရှုပ်ထွေးသော ဖြစ်တန်စွမ်းများကို အကဲဖြတ်ရန် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ပုံသေနည်း အများအပြား တည်ရှိသည်။ စံ သီအိုရီများတွင် '''ထည့်သွင်း-ဖယ်ကြဉ် မူဝါဒ (inclusion-exclusion principle)''' ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် '''စုစုပေါင်း ဖြစ်တန်စွမ်း နိယာမ (law of total probability)''' နှင့် '''ဘေးစ် ၏ သီအိုရမ် (Bayes' theorem)''' တို့လည်း ပါဝင်သည်။ == ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီ (Probability Theory) == ပတ်စကယ် နှင့် ဖဲမ တို့၏ စာပေးစာယူများကို သိရှိပြီးနောက် ခရစ္စတီယန် ဟိုင်းဂန် သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ဖြေရှင်းချက်များကို အခြေခံ၍ ၁၆၅၇ ခုနှစ်တွင် ကံစမ်းကစားနည်းများတွင် ကျိုးကြောင်းဆင်ခြင်ခြင်းအကြောင်းဟူသော '''De ratiociniis in ludo aleae''' ကျမ်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ဤစာသားသည် ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံး ပြည့်စုံသော ကျမ်းအဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်။ ထိုကျမ်းတွင် ဟိုင်းဂန် သည် မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value) သဘောတရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး အလောင်းအစားများကို ခွဲဝေခြင်းနှင့် မဲပုံးမော်ဒယ်များကို (urn models) ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းဆိုင်ရာ သင်္ချာနည်းကျ ချဉ်းကပ်မှုများကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=Probabilities: Historical approach and definition. |url=http://www.math93.com/theoreme/probabilites.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=9 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709182251/http://www.math93.com/theoreme/probabilites.html |url-status=dead }}</ref> အခြား အခြေခံကျသော စာသားနှစ်ခုတို့မှာ ဂျေးကော့ ဘာနူးလီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထုတ်ဝေသော '''Ars Conjectandi''' (၁၇၁၃) နှင့် အေဗရာဟမ် ဒီ မွိုင်ဗာ (Abraham de Moivre) ၏ '''The Doctrine of Chances''' (၁၇၁၈) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာနူးလီ ၏ စာအုပ်သည် ထပ်ခါတလဲလဲ စမ်းသပ်မှုများအတွက် ကြီးမားသော ကိန်းများဆိုင်ရာ နိယာမ၏ (law of large numbers) အစောဆုံး တိကျသော ဖော်ပြချက်ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့ပြီး၊ [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] သဘောတရားမှာ နောက်ပိုင်း သင်္ချာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများမှတစ်ဆင့် ဆင့်ကဲပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=A history of probability up to Laplace |url=http://www.cict.fr/~stpierre/histoire/node3.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=24 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124101450/http://cict.fr/~stpierre/histoire/node3.html |url-status=dead }}</ref> ဒီ မွိုင်ဗာ ၏ စာအုပ်သည် ဖြစ်တန်စွမ်းအတွက် ပေါင်းစပ်ခြင်း တွက်ချက်မှုပညာ၏ (combinatorics) အသုံးချမှုကို များစွာ ကျယ်ပြန့်စေခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Hacking |first=Ian |title=The Emergence of Probability |publisher=Cambridge University Press |date=1975}}</ref><ref>{{Citation |last=Huygens |first=Christiaan |title=De ratiociniis in ludo aleae |date=1657 |at=Propositions I–III |url=https://math.dartmouth.edu/~doyle/docs/huygens/huygens/}}</ref> ၁၈၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အီမိုင်း ဘိုရဲလ် (Émile Borel) ၏ အတိုင်းအတာသီအိုရီနှင့် (measure theory) တိုင်းတာနိုင်သော [[အစု|အစုများ]] (measurable sets) မိတ်ဆက်ခြင်းအပြီးတွင် စံပြ ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် ခေတ်သစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ ဤအတိုင်းအတာသီအိုရီအခြေခံ နမူနာပုံစံကို အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (Henri Lebesgue) မှ ၎င်း၏ အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (integration) သီအိုရီမှတစ်ဆင့် စနစ်တကျ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=History of probability from Borel to the Second World War |url=http://www.cict.fr/~stpierre/histoire/node4.html |access-date=10 August 2026 |archive-date=24 November 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061124102720/http://cict.fr/~stpierre/histoire/node4.html |url-status=dead }}</ref> ဗဟိုစုဆုံမှတ် သီအိုရမ်၏ (central limit theorem) ပထမဆုံး ခေတ်သစ်ပုံစံကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန္ဒား လီယာပူးနော့ဗ် (Aleksandr Lyapunov) မှ ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး<ref>{{Citation |last=Ycart |first=Bernard |title=Le procès des étoiles entre De Moivre et Laplace |journal=CUBO, Matemática Educacional |volume=3 |issue=1 |date=2001 |url=https://distantreader.org/stacks/journals/cubo/cubo-1739.pdf}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ပေါလ် လေဗီ (Paul Lévy) သည် ၁၉၂၀ နှင့် ၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အဓိက တိုးတက်မှုများကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် အန်ဒရေး မားကော့ဗ် (Andrey Markov) သည် ကြီးမားသော ကိန်းများဆိုင်ရာ နိယာမကို အမှီအခိုရှိသော ကိန်းရှင်များ၏ (dependent variables) ကိန်းစဉ်များဆီသို့ (sequences) ယေဘုယျပြုရန် မူဘောင်တစ်ခုအနေဖြင့် မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ (Markov chains) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=Chaîne de Markov |url=https://www.bibmath.net/dico/index.php?action=affiche&quoi=./m/markov.html |access-date=11 November 2026 |website=Bibmath |language=fr}}</ref> မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဘရောင်းနီးယန်း ရွေ့လျားမှုမှသည် (Brownian motion) ဂူဂဲလ်၏ ပေ့ချ်ရန့် (PageRank) ကဲ့သို့သော ခေတ်သစ် အဆင့်ဆင့်တွက်နည်းများအထိ (algorithms) ဖြစ်စဉ်များကို မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရန်အတွက် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Fischer |first=Hans |title=A History of the Central Limit Theorem |publisher=Springer |date=2011 |doi=10.1007/978-0-387-87857-7 |at=Historical chapters on Lyapunov and Lévy}}</ref><ref>{{Citation |last1=Barone |first1=Jack |last2=Novikoff |first2=Albert |title=A History of the Axiomatic Formulation of Probability from Borel to Kolmogorov: Part I |journal=Archive for History of Exact Sciences |volume=18 |date=1978 |doi=10.1007/BF00348144 |url=https://www.math.purdue.edu/~eremenko/Pdf/barone.pdf}}</ref> ၁၉၃၃ ခုနှစ်သို့ရောက်မှသာ ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် အသုံးချ နည်းစနစ်များ၏ ဖရိုဖရဲ စုစည်းမှုတစ်ခုမှ အန်ဒရေး ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် ၏ နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အခြေခံများဖြင့် (axiomatic foundations) အမြဲတမ်း ခိုင်ခံ့စွာ ကျောက်ချထားသော တိကျခိုင်မာပြီး ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်နိုင်သည့် သင်္ချာဘာသာရပ်တစ်ခုအဖြစ် ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last1=Shafer |first1=Glenn |last2=Vovk |first2=Vladimir |title=The origins and legacy of Kolmogorov’s Grundbegriffe |series=The Game-Theoretic Probability and Finance Project Working Paper 4 |date=29 December 2018 |url=https://www.probabilityandfinance.com/articles/04.pdf}}</ref> ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ကီယိုရှီ အီတိုး (Kiyoshi Itô) သည် [[ကဲကုလပ်|စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်]] (stochastic calculus) မူဘောင်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး အီတိုး ၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်ကို (Itô's lemma) ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |title=Kiyosi Ito |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Ito/ |access-date=11 November 2026 |website=MacTutor History of Mathematics |publisher=University of St Andrews}}</ref> ဤကြီးမားသော တိုးတက်မှုသည် စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်နှင့် [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ]]အကြား (partial differential equations) သေချာရေရာသော အချိတ်အဆက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်တန်စွမ်းကို စံပြ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာနှင့် (classical analysis) ပေါင်းစည်းပေးခဲ့သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သင်္ချာပညာရှင် ဝုဖ်ဂန် ဒိုဘလင် (Wolfgang Doeblin) သည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ၎င်း၏ စစ်တပ်ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခြင်း မပြုမီ အလားတူ သီအိုရီမူဘောင်တစ်ခုကို အမှီအခိုကင်းစွာ တွက်ချက်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သိပ္ပံအကယ်ဒမီတွင် ချိပ်ပိတ်၍ အပ်နှံထားသော သူ၏ လက်ရေးမူများသည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ဖွင့်မကြည့်ဘဲ ကျန်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last1=Bru |first1=Bernard |last2=Yor |first2=Marc |title=Sur l’équation de Kolmogoroff, par W. Doeblin |journal=Comptes Rendus de l’Académie des Sciences, Série I |volume=331 |date=2000 |pages=1031–1187}}. {{Citation |last=Bru |first=Bernard |title=La vie et l’œuvre de W. Doeblin (1915–1940) d’après les archives parisiennes |journal=Mathématiques, informatique et sciences humaines |issue=119 |date=1992 |pages=5–51 |url=https://www.numdam.org/item/MSH_1992__119__5_0/}}</ref><ref>{{Citation |title=Wolfgang Doeblin |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Doeblin/ |access-date=11 November 2026 |website=MacTutor History of Mathematics |publisher=University of St Andrews}}</ref> === နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (Axiomatization) === နှစ်ဆယ်ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် သည် ကျပန်းဖြစ်မှုကို (randomness) တိကျခိုင်မာသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ လေ့လာမှုပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည့် သင်္ချာဆိုင်ရာ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများကို]] စနစ်တကျ ပြုစုခဲ့သည်။ သူသည် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော အခြေခံ ရလဒ်များအားလုံး (elementary outcomes) ပါဝင်သည့် [[နမူနာ ရပ်ဝန်း|နမူနာရပ်ဝန်းကို]] (sample space) ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် နမူနာရပ်ဝန်း၏ တိုင်းတာနိုင်သော [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းများ]] (measurable subsets) ပါဝင်သည့် စစ်ဂမာ-အက္ခရာသင်္ချာ တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ရလဒ်များ၏ ဖြစ်တန်စွမ်းများကို တွက်ချက်ရန် ဤအရာအပေါ်သို့ ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ (probability measure) တစ်ခုကို သက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ရရှိလာသော [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (probability space) <math> (\Omega, \mathcal A, \mathbb P)</math> သည် ကိုလ်မိုဂိုရော့ဗ် ၏ နဂိုမှန်အဆို သုံးခုကို ပြည့်စုံစေရမည်။<ref name="Sinai6">{{Citation |last=Sinaï |first=Yakov |title=Probability Theory: An Introductory Course |date=1992 |page=6}}</ref><ref>{{Citation |last=Le Gall |first=Jean-François |title=Intégration, Probabilités et Processus Aléatoires |publisher=École normale supérieure |date=September 2006 |url=https://www.math.ens.psl.eu/shared-files/9778/?Int%C3%A9gration%2C+probabilit%C3%A9s+et+processus+al%C3%A9atoires.pdf= |at=§8.1.1, p. 91}}</ref> # '''အနုတ်မဟုတ်ခြင်း''' (Non-negativity) - [[အဖြစ်အပျက်|အဖြစ်အပျက်တစ်ခု၏]] ဖြစ်တန်စွမ်းသည် သုည နှင့် တစ် ကြားရှိ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် <math> A\in \mathcal A</math> အတွက်မဆို <math> 0\leq \mathbb P(A)\leq 1</math> ဖြစ်သည်။ # '''ပုံမှန်ဖြစ်စေခြင်း သို့မဟုတ် ယူနစ် အတိုင်းအတာ''' (Normalization or unit measure) - နမူနာရပ်ဝန်းတစ်ခုလုံး၏ ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ တစ် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math> \mathbb P(\Omega) = 1</math> ဖြစ်သည်။ # '''ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု''' (Countable additivity) - အချင်းချင်း ဖယ်ကြဉ်သော (mutually exclusive) စုံတွဲအလိုက် ဘုံမပါသည့် (pairwise disjoint) အဖြစ်အပျက်များ၏ မည်သည့် ရေတွက်နိုင်သော [[ကိန်းစဉ်]] (countable sequence) <math> A_1,A_2,\dots \in \mathcal A</math> အတွက်မဆို မည်သည့် <math> i\neq j</math> တွင်မဆို <math> A_i\cap A_j=\emptyset</math> ဖြစ်ပါက <math> \mathbb{P} \left( \bigcup_{i\geq 1}A_i \right) = \sum_{i\geq 1}\mathbb{P} (A_i)</math> ဖြစ်သည်။ === ကျပန်းကိန်းရှင်များ၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်းများနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာ သတ်မှတ်ချက်များ (Random Variables, Distributions, and Characterizations) === ကျပန်းဖြစ်စဉ်များကို (random phenomena) ထိရောက်စွာ မော်ဒယ်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်တန်စွမ်း သီအိုရီသည် ကျပန်းကိန်းရှင်များကို (random variables) မှီခိုသည်။ ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုသည် ကိန်းစစ်တန်ဖိုးရှိနိုင်သည်။ (real-valued) ၎င်းသည် ကျပန်း[[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) ကဲ့သို့ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimensions) မျိုးစုံရှိနိုင်သည်။ သို့မဟုတ် ၎င်းကို ကိန်းထွေး ရပ်ဝန်းများ (complex spaces) ဆီသို့ ယေဘုယျပြုနိုင်သည်။ ပုံစံတကျအားဖြင့် ကိန်းစစ် ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုသည် (real random variable) အခြေခံရလဒ် <math>\omega\in \Omega</math> တစ်ခုစီကို သီးခြား စမ်းသပ်မှုအကောင်အထည်ပေါ်လာခြင်း (experimental realization) <math> X(\omega)</math> ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသော တိုင်းတာနိုင်သည့် (measurable) [[ဖန်ရှင်]] <math> X:\Omega \rightarrow \mathbb R</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Le Gall93">{{Citation |last=Le Gall |first=Jean-François |title=Intégration, Probabilités et Processus Aléatoires |publisher=École normale supérieure |date=September 2006 |url=https://www.math.ens.psl.eu/shared-files/9778/?Int%C3%A9gration%2C+probabilit%C3%A9s+et+processus+al%C3%A9atoires.pdf= |at=§8.1.2, Definition 8.1.1, p. 93}}</ref> ကျပန်းကိန်းရှင်တစ်ခုကို ၎င်း၏ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းဖြင့် (probability distribution) အခြေခံအားဖြင့် ဝိသေသလက္ခဏာ သတ်မှတ်သည်။ ဤဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာတစ်ခု (probability measure) ဖြစ်သည်။ ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို ပေါင်းစု ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင် (cumulative distribution function - CDF) မှတစ်ဆင့် သင်္ချာနည်းအရ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ပကတိ အဆက်မပြတ် ကိန်းရှင်များအတွက် (absolutely continuous variables) ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင် (probability density function - PDF) ကို အသုံးပြုသည်။ တစ်ပိုင်းတစ်စ ကိန်းရှင်များအတွက်မူ (discrete variables) ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင် (probability mass function - PMF) ကို အသုံးပြုသည်။ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို မျှော်မှန်းတန်ဖိုး (expected value)၊ စာရင်းအင်းဆိုင်ရာ မိုမန့်များ (statistical moments)၊ ကွဲလွဲချက် (variance) နှင့် ကိန်းရှင်များစွာအကြားရှိ အမှီအခိုကင်းသော တည်ဆောက်ပုံ (independence structure) စသည့် ကန့်သတ်ကိန်းများမှတစ်ဆင့် (parameters) မကြာခဏ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြသည်။ === စုဆုံခြင်း နှင့် စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်များ (Convergence and Limit Theorems) === ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ [[အနန္တ]] [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များဖြစ်သော]] <math> (X_n, n\in \mathbb N)</math> ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရာတွင် [[ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ|သင်္ချာဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းသည်]] (mathematical analysis) [[စုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ၏]] (limits) တိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များကို လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကွဲပြားသော စတော့ကတ်စတစ် စုဆုံခြင်း (stochastic convergence) ပုံစံများစွာ တည်ရှိသည်။<ref name="Bertoin34">{{Citation |last=Bertoin |first=Jean |title=Probabilités : cours de licence |date=2000 |page=34}}</ref> ယင်းတို့မှာ အခြေခံဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာများ၏ (probability measures) စုဆုံခြင်းဖြစ်သော '''ဖြန့်ဖြူးခြင်းအရ စုဆုံခြင်း (convergence in distribution)'''၊ '''ဖြစ်တန်စွမ်းအရ စုဆုံခြင်း (convergence in probability)'''၊ '''အားလုံးနီးပါး သေချာသော စုဆုံခြင်း (almost sure convergence)''' နှင့် <math>L^p</math> စုဆုံခြင်းဟုလည်းခေါ်သော '''ပျမ်းမျှအရ စုဆုံခြင်း (convergence in mean)''' တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{Citation |last=Le Gall |first=Jean-François |title=Intégration, Probabilités et Processus Aléatoires |publisher=École normale supérieure |date=September 2006 |url=https://www.math.ens.psl.eu/shared-files/9778/?Int%C3%A9gration%2C+probabilit%C3%A9s+et+processus+al%C3%A9atoires.pdf= |at=§§10.1–10.3}}</ref> === စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ် (Stochastic Calculus) === [[ကဲကုလပ်|စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ်]] သည် အချိန်နှင့်အမျှ ကျပန်း (randomly) ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနေသော (evolve) စနစ်များကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် သင်္ချာဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။<ref name="Yor15">{{Citation |last1=Revuz |first1=Daniel |last2=Yor |first2=Marc |title=Continuous Martingales and Brownian Motion |date=2004 |page=15}}</ref> အချိန်ကို တစ်ပိုင်းတစ်စ ကန့်သတ်ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် (discrete parameter) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) <math> 0,1,2,\dots </math> ဖြင့် ကန့်သတ်ကိန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး ကျပန်းကိန်းရှင်များ၏ အနန္တ ကိန်းစဉ် <math> (X_n,n\geq 0)</math> ကို ထုတ်ပေးသည်။ စံပြ ဥပမာများတွင် ကျပန်းလမ်းလျှောက်မှုများနှင့် (random walks) တစ်ပိုင်းတစ်စ-အချိန် (discrete-time) မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းများ ပါဝင်သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အချိန်ကို အဆက်မပြတ် (continuous) ကန့်သတ်ကိန်းတစ်ခုအဖြစ် (parameter) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math> t\in \mathbb R_+</math> သို့မဟုတ် <math> t\in \mathbb R</math> ဖြစ်ပြီး အဆက်မပြတ်-အချိန် စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ် (continuous-time stochastic process) <math> (X_t,t\geq 0)</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>{{Citation |title=Stochastic Processes |url=https://dictionary.helmholtz-uq.de/content/stoch_process.html |access-date=11 November 2026 |website=Helmholtz UQ Dictionary}}</ref> စတော့ကတ်စတစ် ကဲကုလပ် သည် ထိုကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းစဉ်များ၏ အရေးကြီးသည့် ဂုဏ်သတ္တိများစွာကို (properties) ခွဲထုတ်ပြသသည်။ မားကော့ဗ် ဂုဏ်သတ္တိ (Markov property) အရ အနာဂတ် အခြေအနေများ၏ (future states) ကန့်သတ်ချက်ပါ ဖြစ်တန်စွမ်း ဖြန့်ဖြူးခြင်းသည် (conditional probability distribution) လက်ရှိ အခြေအနေအပေါ်တွင်သာ (current state) တိကျစွာ မူတည်နေပြီး အတိတ်သမိုင်းကြောင်းကို (past history) စာရင်းအင်းအရ (statistically) သက်ဆိုင်မှုမရှိစေကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ထပ်တလဲလဲဖြစ်ခြင်း (recurrence) နှင့် အကူးအပြောင်းဖြစ်ခြင်း (transience) ဟူသော သဘောတရားများသည် မားကော့ဗ် ချိတ်တန်းတစ်ခုသည် ပေးထားသော အခြေအနေတစ်ခုဆီသို့ အနန္တအကြိမ်အရေအတွက် (infinitely often) ပြန်လည်ရောက်ရှိမည်လား သို့မဟုတ် နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းကို လုံးဝစွန့်ခွာသွားမည်လား ဆိုသည်ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသည်။ ထို့အပြင် မာတင်ဂေးလ် (martingale) သည် လက်ရှိ သတင်းအချက်အလက် စစ်ထုတ်မှုအောက်တွင် (current information filtration) အနာဂတ် အခြေအနေတစ်ခု၏ ကန့်သတ်ချက်ပါ မျှော်မှန်းချက်သည် (conditional expectation) လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် တိကျစွာ ညီမျှနေသည့် (precisely equal) သီးခြား စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ==ကိုးကား== <references /> [[ကဏ္ဍ:ဖြစ်တန်စွမ်း]] leww00a629sjui393gv1vrl70zeug2t 0 16464 1063065 1060779 2026-11-11T18:44:20Z Mkant00 135890 tightening refs 1063065 wikitext text/x-wiki {{Calculus}} '''အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း''' (Integration) သည် [[သင်္ချာ]]ဘာသာရပ်၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (Differentiation) နှင့် တွဲဖက်၍ ကဲကုလပ် (Calculus) သင်္ချာဘာသာရပ်ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းသည် အင်တီဂရယ် (Integral) ကို ရှာဖွေသည့် တွက်ချက်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤတွက်ချက်မှုတွင် [[ဖန်ရှင်]] (Function) တစ်ခုကို ၎င်း၏ ၎င်း၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (Derivative) မှတစ်ဆင့် မူလအတိုင်း ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ ၎င်းအပြင် ဂရပ် (Graph) တစ်ခုဖြင့် ကန့်သတ်ထားသော ဧရိယာ (Area) ကို တွက်ချက်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential equations) ဖြေရှင်းသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ်လည်း နားလည်ထားကြသည်။ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသုံးချမှုများအနေဖြင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အလျင် (Velocity) မှတစ်ဆင့် ၎င်း၏ ရွေ့လျားမှုနိယာမကို ရှာဖွေရာတွင် သုံးသည်။ သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလတစ်ခုအတွင်း သက်ရောက်အားတစ်ခုက လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အလုပ် (Work) ကို တွက်ချက်ရာတွင်လည်း အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းကို အသုံးပြုကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အချိန်မှတ်တမ်း (Historical Timeline) == ၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် အော်ဂက်စတင် လူဝီ ကော်ချီ (A.L. Cauchy) သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ]] (Continuous functions) အတွက် အင်တီဂရယ်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အင်တီဂရယ် ပေါင်းလဒ်များ၏ စုဆုံမှတ် (Limit) တစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Cauchy |first=Augustin-Louis |title=Résumé des leçons données à l’École royale polytechnique sur le calcul infinitésimal |volume=1 |publication-place=Paris |publisher=Imprimerie royale |date=1823 |at=Leçon 21 |url=https://www.e-rara.ch/zut/download/pdf/8350182}}</ref> ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဘန်းဟတ် ရီးမန်း (B. Riemann) သည် အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (Arbitrary functions) အတွက် အခြေအနေကို လေ့လာခဲ့သည်။ ယင်းတွင် [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ဖန်ရှင်များ]] (Discontinuous functions) လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="riemann-integral">{{Citation |last=Riemann |first=Bernhard |title=Ueber die Darstellbarkeit einer Function durch eine trigonometrische Reihe |publication-place=Göttingen |publisher=Dieterichsche Buchhandlung |date=1867 |doi=10.3931/e-rara-49760 |url=https://www.e-rara.ch/zut/content/titleinfo/13665454 |at=§§4–6}}</ref> ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာစတွန် ဒါဘူး (G. Darboux) သည် အထက်နှင့် အောက် ရီးမန်း ပေါင်းလဒ်များ သို့မဟုတ် ဒါဘူး ပေါင်းလဒ်များကို မိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် အဆိုပါ သီအိုရီကို ပိုမိုတိုးတက်စေခဲ့သည်။ ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် တီ ဂျေ စတီးလ်ဂျက်စ် (T.J. Stieltjes) သည် စတီးလ်ဂျက်စ် အင်တီဂရယ် (Stieltjes integral) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ဖန်ရှင်တစ်ခုကို အခြားဖန်ရှင်တစ်ခုအပေါ် အခြေခံ၍ အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် အွန်ရီ လီဘက်ဂ် (H. Lebesgue) သည် ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းအတွက် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေများ (Necessary and sufficient conditions) ကို အပြီးသတ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ၎င်းအပြင် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ် (Lebesgue integral) ကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref name="lebesgue-1928">{{Citation |last=Lebesgue |first=Henri |title=Leçons sur l’intégration et la recherche des fonctions primitives |edition=2nd |publisher=Gauthier-Villars |date=1928 |url=https://fr.wikisource.org/wiki/Le%C3%A7ons_sur_l%E2%80%99int%C3%A9gration_et_la_recherche_des_fonctions_primitives_%28seconde_%C3%A9dition%29}}</ref> ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် အာနိုး ဒန်ဇွာ (A. Denjoy) သည် ဒန်ဇွာ အင်တီဂရယ် (Denjoy integral) ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ အခြားဖန်ရှင်တစ်ခု၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]]ဖြစ်သော မည်သည့်ဖန်ရှင်အတွက်မဆို သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် (Definite integral) ရှာဖွေခြင်းပြဿနာကို ဤအင်တီဂရယ်က အဖြေပေးသည်။ == ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် (The Indefinite Integral) == [[ဖန်ရှင်]] <math>F</math> တစ်ခု၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] <math>F'</math> သည် သတ်မှတ်ထားသော အပိုင်းအခြား (Interval) တစ်ခုလုံးရှိ နေရာတိုင်းတွင် ဖန်ရှင် <math>f</math> နှင့် ညီမျှနေပါက ထို <math>F</math> ကို <math>f</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ် (Primitive) ဟု ခေါ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>f</math> တစ်ခုတည်း၏ မည်သည့် ပရစ်မစ်တစ် နှစ်ခုမဆိုသည် ကိန်းသေ (Constant) <math>C</math> တစ်ခုဖြင့်သာ ကွဲလွဲကြသည်။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် ပရစ်မစ်တစ်မဆို <math>F+C</math> ပုံစံရှိသည်။ ဖန်ရှင် <math>f</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ်များအားလုံး စုစည်းမှုကို ယေဘုယျ အင်တီဂရယ် (Indefinite integral) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို <math>\int f(x) dx</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ အင်တီဂရယ် [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Integral Calculus) အရ အပိုင်းအခြားတစ်ခုပေါ်ရှိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]]တိုင်းတွင် ပရစ်မစ်တစ်တစ်ခု ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့တွင် ယေဘုယျ အင်တီဂရယ်တစ်ခု အမြဲရှိသည်။<ref>{{Citation |last1=Il’in |first1=V. A. |last2=Poznyak |first2=E. G. |title=Fundamentals of Mathematical Analysis |volume=1 |translator=Irene Aleksanova |publisher=Mir Publishers |publication-place=Moscow |date=1982 |url=https://archive.org/details/v.-a.-ilyin-e.-g.-poznyak-fundamentals-of-mathematical-analysis-part-1-mir-1982 |at=§6.1.2}}</ref><ref>{{Citation |last=Kudryavtsev |first=L. D. |title=Mathematical analysis |publisher=Moscow |date=1973 |others=In Russian}}</ref><ref>{{Citation |title=Antiderivatives |url=https://openstax.org/books/calculus-volume-1/pages/4-10-antiderivatives |access-date=11 November 2026 |website=Calculus Volume 1 |publisher=OpenStax}}</ref> == သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် (The Definite Integral) == သတ်မှတ် အင်တီဂရယ်ကို ကော်ချီ၊ ရီးမန်း၊ လီဘက်ဂ် နှင့် စတီးလ်ဂျက်စ် တို့က အင်တီဂရယ် ပေါင်းလဒ်များ၏ စုဆုံမှတ် (Limit) အနေဖြင့် မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို အပိုင်းအခြားတစ်ခု၏ အစွန်းမှတ်များ (Endpoints) တွင်ရှိသော ပရစ်မစ်တစ်တန်ဖိုးများ၏ ခြားနားခြင်းအနေဖြင့်လည်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုကြသည်။ ယင်းခြားနားခြင်းကို <math>F(b) - F(a)</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ နယူတန်-လိုက်ဘ်နစ်ဇ် ပုံသေနည်း (Newton-Leibniz formula) ကို ပရစ်မစ်တစ် <math>F</math> ရှိသော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] <math>f</math> အတွက် အသုံးပြုသည်။ ၎င်းကို <math>\int_a^b f(x)dx = F(b) - F(a)</math> ဟူ၍ ဖော်ပြသည်။ ကိန်းရှင် (Variable) ဖြစ်သော အထက်ကန့်သတ်ချက်ပါရှိသည့် သတ်မှတ် အင်တီဂရယ် <math>F(x) = \int_a^x f(t)dt</math> သည် <math>f</math> ၏ ပရစ်မစ်တစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Smirnov |first=V. I. |title=A course of higher mathematics |volume=5 |publisher=Addison-Wesley |date=1964 |others=Translated from Russian}}</ref><ref>{{Citation |last=Nikol'skii |first=S. M. |title=A course of mathematical analysis |volume=1–2 |publisher=MIR |date=1975 |others=Translated from Russian}}</ref><ref>{{Citation |title=The Fundamental Theorem of Calculus |url=https://openstax.org/books/calculus-volume-1/pages/5-3-the-fundamental-theorem-of-calculus |access-date=11 November 2026 |website=Calculus Volume 1 |publisher=OpenStax}}</ref> == ရီးမန်း အင်တီဂရယ် (The Riemann Integral) == ရီးမန်း အင်တီဂရယ်ကို ရီးမန်း ပေါင်းလဒ် (Riemann sum) <math>\sigma = \sum f(\xi_i)\Delta x_i</math> ၏ စုဆုံမှတ် (Limit) အနေဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ဤတွင် အစုခွဲစနစ် (Partition) ၏ အကြီးဆုံး ကွာဟချက် <math>\max \Delta x_i</math> သည် သုညသို့ ချဉ်းကပ်သွားသည်။ [[ဖန်ရှင်]]တစ်ခုသည် အကန့်အသတ်ရှိသော (Bounded) ဖန်ရှင်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော]] အမှတ်များ၏ လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) သည် သုညဖြစ်မှသာ ထိုဖန်ရှင်ကို <math>[a,b]</math> ပေါ်တွင် ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဖန်ရှင်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအချက်သည် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (If and only if) ဖြစ်သည်။<ref name="riemann-integral" /> ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဖန်ရှင်တိုင်းသည် အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆို (Converse) မှာ မမှန်ကန်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ဖန်ရှင် (Dirichlet function) သည် အကန့်အသတ်ရှိသော်လည်း ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်၍ မရပါ။ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (Linearity) ဂုဏ်သတ္တိကို <math>\int [\alpha f(x) + \beta g(x)] dx = \alpha \int f(x) dx + \beta \int g(x) dx</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (Additivity) ဂုဏ်သတ္တိကို <math>\int_a^b f(x) dx = \int_a^c f(x) dx + \int_c^b f(x) dx</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှု (Monotonicity) ဂုဏ်သတ္တိအရ <math>f(x) \geq g(x)</math> ဖြစ်ပါက <math>\int_a^b f(x) dx \geq \int_a^b g(x) dx</math> ဖြစ်သည်။ အကြွင်းမဲ့ အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်း (Absolute Integrability) ဂုဏ်သတ္တိအရ <math>a \leq b</math> ဖြစ်လျှင် <math>\left|\int_a^b f(x)dx\right| \leq \int_a^b |f(x)|dx</math> ဖြစ်သည်။ အင်တီဂရယ်များအတွက် ပထမပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်အရ <math>[a, b]</math> ပေါ်တွင် <math>g(x) \ge 0</math> ဖြစ်ပြီး <math>m \le f(x) \le M</math> ဖြစ်ပါက <math>\int_a^b f(x)g(x)\,\mathrm{d}x = \mu \int_a^b g(x)\,\mathrm{d}x</math> ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး <math>\mu \in [m, M]</math> ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက် ပျမ်းမျှတန်ဖိုး ပုံသေနည်း သို့မဟုတ် ဘွန်နက်၏ ပုံသေနည်း (Bonnet's Formula) သည် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဖန်ရှင်တစ်ခုနှင့် အစဉ်လိုက်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်တစ်ခုတို့၏ မြှောက်လဒ်ကို အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည်။<ref>{{Citation |last=Riemann |first=B. |title=Ueber die Darstellbarkeit einer Function durch eine trigonometrische Reihe |publisher=Dover, reprint (1953) |date=1868}}</ref><ref>{{Citation |last=Shilov |first=G. E. |title=Mathematical analysis |volume=1–2 |publisher=M.I.T. |date=1974 |others=Translated from Russian}}</ref><ref>{{Citation |last=Rudin |first=W. |title=Principles of mathematical analysis |publisher=McGraw-Hill |date=1976}}</ref><ref>{{Citation |title=The Riemann Integral |url=https://bilder.buecher.de/zusatz/40/40428/40428213_lese_1.pdf |at=Section 2.1, second mean-value theorem}}</ref> == လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ် (The Lebesgue Integral) == လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်သည် အတိုင်းအတာ သီအိုရီ (Measure theory) ကို အသုံးပြု၍ ရီးမန်း အင်တီဂရယ်ကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရေတွက်နိုင်သော တန်ဖိုးများသာရှိသည့် တိုင်းတာနိုင်သော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (Measurable functions) ဖြစ်သော ရိုးရှင်းသော ဖန်ရှင်များ (Simple functions) ပေါ်တွင် ဦးစွာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့ကို စုဆုံမှတ် (Limit) ကူးပြောင်းခြင်းမှတစ်ဆင့် အခြားဖန်ရှင်များဆီသို့ တိုးချဲ့အသုံးချသည်။ ထိုဖန်ရှင်များကို ရိုးရှင်းသော ဖန်ရှင်များ၏ ညီညာစွာ စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော ဖန်ရှင်တိုင်းသည် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ သို့သော် ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုမှာ မမှန်ကန်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ ဖန်ရှင်သည် နေရာတိုင်းတွင် [[အဆက်မပြတ်_ဖန်ရှင်#အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော_ဖန်ရှင်များ_(Discontinuous_Functions)|အဆက်မပြတ်မဖြစ်သော ဖန်ရှင်]]ဖြစ်သော်လည်း လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ အကန့်အသတ်ရှိသော ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် တိုင်းတာနိုင်သော ဖန်ရှင်များ အတန်းအစား (Class of measurable functions) တွင် ပါဝင်မှသာ လီဘက်ဂ် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည်။ ဤအချက်သည် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ အကြွင်းမဲ့ အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းသည် ၎င်းကို အခြားသော ယေဘုယျပြုထားသည့် အင်တီဂရယ်များနှင့် ကွဲပြားစေသည်။ ဘုံမပါသော [[အစု|အစုများ]] (Disjoint sets) အပေါ်တွင် ရေတွက်နိုင်သော ပေါင်းစပ်နိုင်မှု (Countable additivity) သို့မဟုတ် <math>\sigma</math>-ပေါင်းစပ်နိုင်မှု ရှိသည်။ အင်တီဂရယ်ကို [[အစု]]ဖန်ရှင် (Set function) <math>F(A) = \int_A f d\mu</math> အဖြစ် ဖော်ပြပါက ၎င်းသည် အတိုင်းအတာ <math>\mu</math> နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပကတိ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (Absolutely continuous function) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အဆိုမှာ ရေဒွန်-နီကိုဒင်းမ် သီအိုရမ် (Radon-Nikodym theorem) ဖြစ်သည်။ ဤအင်တီဂရယ်သည် ယေဘုယျပြုထားသော ဖန်ရှင်များ (Generalized functions) နှင့် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ (Hilbert spaces) ဖြစ်သော <math>L_2</math> နှင့် <math>l_2</math> ရပ်ဝန်းများ အပါအဝင် ခေတ်သစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (Modern analysis) အတွက် အလွန်အရေးပါသည်။ ၎င်းအပြင် ထောင့်မှန်ကျ ကိန်းစဉ်တန်းများတွင် သုံးသော ရီးဇ်-ဖစ်ရှာ သီအိုရမ် (Riesz-Fischer theorem) အတွက်လည်း မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည်။<ref name="lebesgue-1928" /><ref>{{Citation |last=Kolmogorov |first=A. N. |last2=Fomin |first2=S. V. |title=Elements of the theory of functions and functional analysis |volume=1–2 |publisher=Graylock |date=1957–1961 |others=Translated from Russian}}</ref><ref>{{Citation |last=Halmos |first=P. R. |title=Measure theory |publisher=v. Nostrand |date=1950}}</ref><ref>{{Citation |last=Saks |first=S. |title=Theory of the integral |publisher=Hafner |date=1952 |others=Translated from French}}</ref><ref>{{Citation |last=Rudin |first=Walter |title=Principles of Mathematical Analysis |edition=3rd |publisher=McGraw-Hill |date=1976 |url=https://www.lehman.edu/faculty/rbettiol/lehman_teaching/2020mat320/baby_Rudin.pdf |at=Theorem 11.43}}</ref> == စတီးလ်ဂျက်စ် အင်တီဂရယ် (The Stieltjes Integral) == [[ဖန်ရှင်]] <math>f</math> တစ်ခုကို ဒုတိယမြောက် အင်တီဂရိတ်လုပ်သော ဖန်ရှင် <math>u</math> နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်းကို <math>\int_a^b f(x) du(x)</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ရီးမန်း အင်တီဂရယ်သည် <math>u(x) = x + C</math> ဖြစ်သော အထူးအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ ဖန်ရှင် <math>u</math> တွင် အကန့်အသတ်ရှိပြီး အင်တီဂရိတ်လုပ်၍ရသော [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] <math>u'</math> ရှိပါက အဆိုပါ အင်တီဂရယ်ကို <math>\int_a^b f(x)u'(x)dx</math> အဖြစ် လျှော့ချနိုင်သည်။ ဤအင်တီဂရယ် တည်ရှိရန် လုံလောက်သောအခြေအနေများမှာ <math>f</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]]ဖြစ်ပြီး <math>u</math> သည် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ပြောင်းလဲမှု (bounded variation) ရှိခြင်း၊ သို့မဟုတ် <math>f</math> သည် [[ရီးမန်း အင်တီဂရယ်|ရီးမန်း အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း]]ရှိပြီး <math>u</math> သည် လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အခြေအနေ (Lipschitz condition) ကို ပြည့်စုံခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းသည် <math>f</math> နှင့် <math>u</math> နှစ်ခုစလုံးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု ရှိသည်။ ရီးမန်း အင်တီဂရယ်နှင့် မတူညီသည့်အချက်မှာ <math>a < c < b</math> ဖြစ်သော ကပ်လျက် အပိုင်းအခြားများအပေါ်တွင် အင်တီဂရယ်များ သီးခြားစီ တည်ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ပေါင်းစပ်နိုင်မှုရှိသည်။ သို့သော် <math>f</math> နှင့် <math>u</math> တို့သည် အမှတ် <math>c</math> တွင် တပြိုင်နက်တည်း အဆက်မပြတ်မဖြစ်မှု (Discontinuity) ရှိနေပါက အင်တီဂရယ်များ တည်ရှိမည်မဟုတ်သဖြင့် ပေါင်းစပ်၍မရပါ။ စတီးလ်ဂျက်စ် အင်တီဂရယ်သည် အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်များ ရပ်ဝန်းပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ် (Linear functional) တစ်ခု၏ ယေဘုယျပုံစံကို ဖော်ပြပေးသည်။ ဤသည်မှာ ရီးဇ် သီအိုရမ် (Riesz Theorem) ၏ အသုံးချမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Stieltjes |first=Thomas Jan |title=Recherches sur les fractions continues |journal=Comptes rendus de l’Académie des sciences |volume=118 |date=1894 |pages=1401–1403}}</ref><ref>{{Citation |last=Smirnov |first=V. I. |title=A Course of Higher Mathematics: Integration and Functional Analysis |volume=5 |translator=D. E. Brown |publisher=Pergamon Press |date=1964 |url=https://archive.org/details/smirnov-a-course-of-higher-mathematics-vol-5-integration-and-functional-analysis |at=§§2–4 and §15, pp. 43–44}}</ref><ref>{{Citation |title=Riesz theorem |url=https://encyclopediaofmath.org/index.php?title=Riesz_theorem |access-date=11 November 2026 |website=Encyclopedia of Mathematics}}</ref> == ကိန်းထွေးနှင့် ကော်ချီ အင်တီဂရယ်များ (Complex and Cauchy Integrals) == ကော်ချီ၏ အင်တီဂရယ်ပုံသေနည်း (Cauchy integral formula) သည် အပေါင်းဦးတည်ချက်ရှိသော အပိုင်းလိုက် ချောမွေ့သည့် ရိုးစင်းသော အပိတ်ကွန်တို (simple closed contour) <math>L</math> ၏ အတွင်းပိုင်း၌ [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] <math>f</math> နှင့် ၎င်းအတွင်းပိုင်းရှိ အမှတ် <math>z</math> အတွက် နယ်နိမိတ်ပေါ်ရှိ တန်ဖိုးများမှတစ်ဆင့် အတွင်းတန်ဖိုးကို ဖော်ပြပေးပြီး ယင်းကို <math>f(z) = \frac{1}{2\pi i} \int_L \frac{f(\zeta)}{\zeta - z} \,\mathrm{d}\zeta</math> အဖြစ် ရေးသားသည်။ ကော်ချီပုံစံ အင်တီဂရယ် (Integral of Cauchy Type) သည် အထက်ပါပုံသေနည်းကို သိပ်သည်းဆဖန်ရှင် (Density function) <math>\phi(\zeta)</math> ပါဝင်သော အဖွင့် သို့မဟုတ် အလိုရှိသလို ရွေးချယ်ထားသော အပိုင်းလိုက် ချောမွေ့သည့် မျဉ်းကွေးများ (Piecewise smooth curves) <math>\Gamma</math> ဆီသို့ ယေဘုယျပြုထားသည်။ နယ်နိမိတ်တန်ဖိုးများကို ဆိုခေါ့စကီး ပုံသေနည်းများ (Sokhotskii formulas) သို့မဟုတ် ပလီမဲလ်ဂျ် ပုံသေနည်းများ (Plemelj formulas) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤပုံသေနည်းများသည် မျဉ်းကွေးဆီသို့ အတွင်းဘက် <math>(+)</math> သို့မဟုတ် အပြင်ဘက် <math>(-)</math> မှ ချဉ်းကပ်လာချိန်တွင် ရှိသော နယ်နိမိတ်တန်ဖိုးများကို ပေးသည်။ ကော်ချီ-စတီးလ်ဂျက်စ် ပုံစံသည် [[ကိန်းထွေး]] ဘိုရဲလ် အတိုင်းအတာ (Borel measure) ကို အသုံးပြုသည်။ ပွန်ပီယူ သို့မဟုတ် ကော်ချီ-ဂရင်း ပုံသေနည်း (Pompeiu or Cauchy-Green Formula) သည် <math>\partial f / \partial \bar{\zeta}</math> ပါဝင်သော အထပ်ထပ် အင်တီဂရယ် (Double integral) ကို ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ မဟုတ်သော ဖန်ရှင်များဆီသို့ ကော်ချီ အင်တီဂရယ်ကို ယေဘုယျပြုထားသည်။ ဘော့ချ်နာ-မာတီနယ်လီ နှင့် လီရေး ပုံသေနည်းများ (Bochner-Martinelli and Leray formulas) မှတစ်ဆင့် [[ကိန်းထွေး]] ကိန်းရှင် (Complex variable) အများအပြားပါဝင်သော အခြေအနေများဆီသို့ တိုးချဲ့ထားသည်။ သက်ဆိုင်ရာ ကိုးကားကျမ်းများအဖြစ် အေ အယ်လ် ကော်ချီ ၏ ၁၈၃၁ ခုနှစ် စာတမ်း၊ အိုင် အိုင် ပရီဗာလော့ဗ် ၏ ကော်ချီ အင်တီဂရယ် စာအုပ်နှင့် အန် အိုင် မက်ရှ်ခီလစ်ရှ်ဗီလီ ၏ ဆင်ဂူလာ အင်တီဂရယ် ညီမျှခြင်းများ စာအုပ်တို့ကို လေ့လာနိုင်သည်။<ref>{{Citation |last=Cauchy |first=A. L. |title=Sur la mécanique céleste et sur un nouveau calcul appelé calcul des limites |publisher=Turin |date=1831}}</ref><ref>{{Citation |last=Privalov |first=I. I. |title=The Cauchy integral |publisher=Saratov |date=1918 |others=In Russian}}</ref><ref>{{Citation |last=Muskhelishvili |first=N. I. |title=Singular integral equations |publisher=Wolters-Noordhoff |date=1972 |others=Translated from Russian}}</ref> == အနန္တဘောင် အင်တီဂရယ်များ (Improper Integrals) == အနန္တဘောင် အင်တီဂရယ် (Improper integral) သည် အကန့်အသတ်မရှိသော (Unbounded) [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] သို့မဟုတ် အနန္တ (Infinity) သို့ သွားသော အကန့်အသတ်မရှိသော [[အစု|အစုများ]]ပေါ်တွင် အင်တီဂရိတ်လုပ်ရန်အတွက် သုံးသော စုဆုံမှတ် (Limit) ရှာခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို <math>\lim_{\beta \to b} \int_a^\beta f(x) dx</math> အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ ပကတိတန်ဖိုး <math>|f|</math> ၏ အနန္တဘောင် အင်တီဂရယ်သည် အဆုံးရှိသောကိန်းဖြစ်ပါက ၎င်းသည် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်နှင့် ထပ်တူညီသည်။ ဖန်ရှင်တစ်ခုသည် လီဘက်ဂ် ပေါင်းစပ်၍မရသော်လည်း အနန္တဘောင် အင်တီဂရယ် တည်ရှိနိုင်သည်။ ဥပမာအနေဖြင့် <math>\int_0^\infty \frac{\sin x}{x} dx</math> ကို ကြည့်နိုင်သည်။ ကော်ချီ၏ အဓိကတန်ဖိုး (Cauchy Principal Value) သည် အမှတ်ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများ (Point singularities) ပါဝင်သော အနန္တဘောင် အင်တီဂရယ်များကို တန်ဖိုးသတ်မှတ်ပေးသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်း (Singularity) ပတ်လည်တွင် အချိုးညီသော စုဆုံမှတ်များကို ယူခြင်းဖြင့် တွက်ချက်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် PV <math>\int_{-1}^1 \frac{1}{x} dx = 0</math> ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Apostol |first=T. M. |title=Calculus |volume=1–2 |publisher=Blaisdell |date=1969}}</ref><ref>{{Citation |last=Schwartz |first=L. |title=Méthodes mathématiques pour les sciences physiques |publisher=Hermann |date=1965}}</ref><ref>{{Citation |title=Topic 9: Definite Integrals Using the Residue Theorem |publisher=MIT OpenCourseWare |url=https://ocw.mit.edu/courses/18-04-complex-variables-with-applications-spring-2018/f69bc227ae476839819fb18e5b283072_MIT18_04S18_topic9.pdf |at=§9.6}}</ref> == အထပ်ထပ် အင်တီဂရယ်များ (Multiple Integrals) == ကလပ်စစ်ကယ် အထပ်ထပ် အင်တီဂရယ်ကို <math>\mathbb{R}^n</math> ရပ်ဝန်းရှိ ဂျော်ဒန် အတိုင်းအတာ (Jordan measure) အပေါ် အခြေခံထားပြီး ဂျော်ဒန် တိုင်းတာနိုင်သော အစုများအပေါ်တွင် တန်ဖိုးရှာဖွေ တွက်ချက်သော်လည်း၊ ခေတ်သစ် [[လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်]]စနစ်တွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော လီဘက်ဂ် တိုင်းတာနိုင်သည့် အစုများအပေါ်တွင် တိုးချဲ့သတ်မှတ်သည်။ ဖူဘီနီ၏ သီအိုရမ် (Fubini's Theorem) အရ အထပ်ထပ် ရီးမန်း သို့မဟုတ် လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်တစ်ခုကို အချင်းချင်းငုံထားသော တစ်ခုချင်း အင်တီဂရယ်များ ကိန်းစဉ်တန်းတစ်ခုအဖြစ် လျှော့ချနိုင်သည်။ ဤကိန်းစဉ်တန်းကို ထပ်ကျော့ အင်တီဂရယ် (Repeated integral) ဟုလည်း ခေါ်သည်။ ကိန်းရှင်များ ပြောင်းလဲခြင်းပြုလုပ်ရာတွင် အင်တီဂရိတ်လုပ်ခံကိန်း (Integrand) ကို ဂျေးကိုဘီယန် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး (Jacobian determinant) ၏ ပကတိတန်ဖိုး <math>|J(t)|</math> ဖြင့် မြှောက်ပေးရန် လိုအပ်သည်။ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်အရ အပေါင်းကိန်း [[ဖန်ရှင်]] <math>f</math> တစ်ခု၏ <math>n</math>-ကြိမ်မြောက် အထပ်ထပ် အင်တီဂရယ်သည် ဂရပ်အောက်ရှိ <math>(n+1)</math>-[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|တိုင်းတာမှု]]ရှိသော အတိုင်းအတာ သို့မဟုတ် ထုထည် (Volume) ကို ပေးသည်။<ref>{{Citation |last1=Il’in |first1=V. A. |last2=Poznyak |first2=E. G. |title=Fundamentals of Mathematical Analysis |volume=2 |translator=Vladimir Shokurov |publisher=Mir Publishers |publication-place=Moscow |date=1982 |url=https://archive.org/details/v.-a.-ilyin-e.-g.-poznyak-fundamentals-of-mathematical-analysis-part-2-mir-1982 |at=§2.5, formula (2.25)}}</ref><ref>{{Citation |last=Spivak |first=Michael |title=Calculus on Manifolds |publisher=Addison-Wesley |date=1995 |orig-year=1965 |isbn=0-8053-9021-9 |url=https://www.nara-wu.ac.jp/math/personal/moritoh/Spivak.pdf |at=Theorem 3-13}}</ref> == လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ်များနှင့် မျက်နှာပြင် အင်တီဂရယ်များ (Curvilinear and Surface Integrals) == ပထမအမျိုးအစား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ် (Line integral) ကို မျဉ်းကွေးအလျား (Arc length) <math>ds</math> နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တွက်ချက်သည်။ ၎င်းသည် ဦးတည်ချက်အပေါ် မှီခိုခြင်းမရှိပါ။ ဒြပ်ထုကို တွက်ချက်ရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။ ဒုတိယအမျိုးအစား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ်ကို ကိုဩဒိနိတ်များ <math>dx_k</math> နှင့်စပ်လျဉ်း၍ တွက်ချက်သည်။ ဦးတည်ချက် ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်ပါက လက္ခဏာ ပြောင်းလဲသွားသည်။ [[ဗက်တာ]]စက်ကွင်း (Vector field) တစ်ခုမှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သော အလုပ်ကို တွက်ချက်ရန်အတွက် အသုံးပြုသည်။ စက်ကွင်းတစ်ခု၏ လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ်သည် မည်သည့် အပိတ် မျဉ်းကွေးပေါ်တွင်မဆို သုညဖြစ်နေပါက ထိုစက်ကွင်းကို ပိုတင်ရှယ် စက်ကွင်း (Potential field) သို့မဟုတ် ကွန်ဆာဗေးတစ် စက်ကွင်း (Conservative field) ဟု ခေါ်သည်။ ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော နယ်ပယ်တစ်ခုတွင် (Simply connected domain) ဤအချက်သည် <math>\text{rot} \mathbf{a} = 0</math> နှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ ပထမအမျိုးအစား မျက်နှာပြင် အင်တီဂရယ် (Surface integral) ကို မျက်နှာပြင်ဧရိယာ <math>dS</math> ပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်။ ဦးတည်ချက်အပေါ် မှီခိုခြင်းမရှိပါ။ စုစုပေါင်း မျက်နှာပြင်ဧရိယာ သို့မဟုတ် ဒြပ်ထုကို ရှာဖွေရာတွင် အသုံးပြုသည်။ ဒုတိယအမျိုးအစား မျက်နှာပြင် အင်တီဂရယ်ကို ဦးတည်ချက်ပါသော မျက်နှာပြင်များပေါ်တွင် တွက်ချက်သည်။ ဤနေရာတွင် အထက်/အောက် သို့မဟုတ် အတွင်း/အပြင် သို့ ညွှန်ပြနေသော ထောင့်မှန်ကျ ဗက်တာများ (Normal vectors) ကို သုံးသည်။ ဗက်တာစက်ကွင်းတစ်ခု၏ စီးဆင်းမှု (Flux) ကို တွက်ချက်ရန် အသုံးပြုသည်။ ဂရင်း၏ ပုံသေနည်း (Green's Formula) သည် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ်များကို နှစ်ထပ် အင်တီဂရယ်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ အော့စထရိုဂရက်စကီး ဖြာထွက်မှု သီအိုရမ် သို့မဟုတ် ဂေါက်စ် ဖြာထွက်မှု သီအိုရမ် (Gauss Divergence Theorem) သည် မျက်နှာပြင် အင်တီဂရယ်များကို သုံးထပ် အင်တီဂရယ်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ စတုတ် သီအိုရမ် (Stokes' Theorem) သည် လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက် အင်တီဂရယ်များကို မျက်နှာပြင် အင်တီဂရယ်များနှင့် ချိတ်ဆက်ပေးသည်။<ref>{{Citation |last1=Il’in |first1=V. A. |last2=Poznyak |first2=E. G. |title=Fundamentals of Mathematical Analysis |volume=2 |translator=Vladimir Shokurov |publisher=Mir Publishers |publication-place=Moscow |date=1982 |url=https://archive.org/details/v.-a.-ilyin-e.-g.-poznyak-fundamentals-of-mathematical-analysis-part-2-mir-1982 |at=Chapter 7, §§7.1–7.3}}</ref><ref>{{Citation |last=Dubrovin |first=B. A. |last2=Fomenko |first2=A. T. |last3=Novikov |first3=S. P. |title=Modern geometry |publisher=Springer |date=1987 |others=Translated from Russian}}</ref><ref>{{Citation |last=Berger |first=M. |last2=Gostiaux |first2=B. |title=Differential geometry: manifolds, curves, and surfaces |publisher=Springer |date=1988 |others=Translated from French}}</ref><ref>{{Citation |last=Spivak |first=Michael |title=Calculus on Manifolds |publisher=Addison-Wesley |date=1995 |orig-year=1965 |isbn=0-8053-9021-9 |url=https://www.nara-wu.ac.jp/math/personal/moritoh/Spivak.pdf |at=Chapter 5, Theorems 5-5 to 5-9}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[Category:ကဲကုလပ်]] 3kgjruunbem0lu16n322sq4oun0p6un 0 30187 1063098 1055542 2026-11-12T07:41:28Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063098 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] hv25lu994fc243cp77bqzrphwvcvt5k 1063099 1063098 2026-11-12T07:42:14Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063099 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] ov42khhykrwqizx3sxgad01k6g1s9he 1063100 1063099 2026-11-12T07:42:54Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063100 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] dgk49loo4rl524fd7xo76ghqd1px6fe 1063101 1063100 2026-11-12T07:43:54Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063101 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 7e2ik0j3nsel6yv053a5v7dvbcxtfvu 1063102 1063101 2026-11-12T07:46:08Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063102 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] dc5aq7k3eg6j9gt7jdp2oifafpxv9j0 1063103 1063102 2026-11-12T07:49:55Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063103 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] arjv9d3zi35yyd051fywvihx5n1dkck 1063104 1063103 2026-11-12T07:53:12Z ~2026-58822-86 150449 /* ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ */ 1063104 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] ogyzy55t4qovo8ithjaumbte20e3crg 1063105 1063104 2026-11-12T07:54:11Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063105 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] nfuazlx9v1vcqels34ega1f19cs0irg 1063106 1063105 2026-11-12T07:55:00Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063106 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ဆရာ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 4ixzhvwnwm5wm8dfxn1zfa8n52izyvc 1063107 1063106 2026-11-12T07:55:45Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063107 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] p09p9pj35dxpf2f6dahx0hfsor86apf 1063108 1063107 2026-11-12T07:56:23Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063108 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 5eqfkmzfrqxtsk9ropbygjotrky24ob 1063109 1063108 2026-11-12T07:57:08Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063109 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်က == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] ji5ouic661jzj7iw86zczjc1xczht2v 1063110 1063109 2026-11-12T07:58:16Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063110 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောခုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘော == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 8nazovffbomjmldjmiu8bw44kybmerl 1063111 1063110 2026-11-12T07:59:27Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] mitd0tzoxjjgg11p37dzap4akhirc72 1063112 1063111 2026-11-12T08:00:21Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063112 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] i6ishmnibnyj3wwy425kne4yrhx8n00 1063113 1063112 2026-11-12T08:01:38Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063113 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 78eak1xjxy6cke8hjwjjlfggfmttrt1 1063115 1063113 2026-11-12T08:03:37Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063115 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 1pd5zvu5pj2sn6vo5ullys3197oc10y 1063116 1063115 2026-11-12T08:04:44Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063116 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] ritb2jkij12iv80nys59wei67zarnin 1063117 1063116 2026-11-12T08:05:40Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063117 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ် == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] r278id2sm4gqmufp4ycntwmzcualnyb 1063118 1063117 2026-11-12T08:07:11Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063118 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] h063s192hi13bsc2064o8vv2whn8lpp 1063119 1063118 2026-11-12T08:08:08Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063119 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref>ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] razloawbzfehbg34j5n1btek8ecewv2 1063120 1063119 2026-11-12T08:09:28Z ~2026-58822-86 150449 /* အားကစားထူးချွန်သူ */ 1063120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သား ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 9vevk3jd0f4khayxptdeqc2e1qwu2lb 1063121 1063120 2026-11-12T08:10:59Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063121 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] acjts3ub6ml91h8q4ninvce8a9gw3tk 1063122 1063121 2026-11-12T08:15:52Z ~2026-58822-86 150449 /* ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း */ 1063122 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီးနှင့် ခြောက်လကြာ အနီးကပ်နေ၍ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] lqs1pbkcvfqwj4zqjm1q0fchsdxz9ns 1063123 1063122 2026-11-12T08:17:53Z ~2026-58822-86 150449 /* ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း */ 1063123 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး နှင့် ခြောက်လကြာ အနီးကပ်နေ၍ စောင်းပညာ သင်ဖူးသည်။ တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 6hd2cu4scvy7uv3nkwacech06mn5awg 1063124 1063123 2026-11-12T08:18:46Z ~2026-58822-86 150449 /* ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း */ 1063124 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး (ရဟန်းဝတ်) နှင့် ခြောက်လကြာ အနီးကပ်နေ၍ စောင်းပညာ သင်ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] gj1v85ewbw58s64dj6jj5yfy0qy7y5b 1063125 1063124 2026-11-12T08:22:54Z ~2026-58822-86 150449 /* ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း */ 1063125 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး (ရဟန်းဝတ်) နှင့် ခြောက်လကြာ အနီးကပ်နေထိုင်ဖူးသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး ထံမှ စောင်းကြိုးညှိနည်း ခုနစ်မျိုးလုံးနှင့် သီချင်းကြီး များစွာသင်ယူခဲ့သည်။ <ref name=":1" /> တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 4fbqkdiha6yxbg1s69qcn0on6p92e1v 1063126 1063125 2026-11-12T08:24:11Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ နှမ မတင်အုန်းမှာ နောင်အခါ ပန်တျာကျောင်း ဆရာမဖြစ်လာသည်။<ref name=":1" /> စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး (ရဟန်းဝတ်) နှင့် ခြောက်လကြာ အနီးကပ်နေထိုင်ဖူးသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး ထံမှ စောင်းကြိုးညှိနည်း ခုနစ်မျိုးလုံးနှင့် သီချင်းကြီး များစွာသင်ယူခဲ့သည်။ <ref name=":1" /> တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] a3zswo6qdy301wzggy3t7pebxinpmc1 1063127 1063126 2026-11-12T08:29:12Z ~2026-58822-86 150449 /* ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ */ 1063127 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = စောင်းဦးဘသန်း | honorific_prefix=အလင်္ကာကျော်စွာ| image = UBaThan1.jpeg | birth_date = ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀နှစ်၊ တန်​ဆောင်မုန်း လဆုတ် ၁၃ရက်၊ သောကြာနေ့ | birth_place = [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်]]၊ [[သာယာဝတီခရိုင်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] | death_date = ၆ ဇွန် ၁၉၈၇ <br/> မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉နှစ်၊ နယုန် လဆန်း ၁၀ရက်၊ စနေနေ့ | parents = ဦးငယ် + ​ဒေါ်ဖွားမှီ | occupation = ဂီတပညာရှင်၊ ​တေး​ရေးဆရာ | awards = [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ |relatives=စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း (သား)<br/>ကြည်သာ(ပွဲကြိုက်ခင်) (သား)|spouse(s)=ကျောက်ပန်းတောင်းထိပ်တင်မကြီး (ကနောင်မင်းသားကြီး၏မြစ်တော်)}} '''စောင်းဦးဘသန်း''' (၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၈ – ၆ ဇွန် ၁၉၈၇) သည် [[အလင်္ကာကျော်စွာ]]ဘွဲ့ရ မြန်မာ့ရိုးရာ [[စောင်းကောက်|စောင်း]]ပညာရှင်နှင့် [[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး|မဟာဂီတ]]ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ဦးခေတ်လယ် မြန်မာ့ဂီတလောကတွင် သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံများနှင့် ပတ်သက်၍ ပန်တျာမူမှန် ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ သုတေသနပြုခြင်းနှင့် ကမ္ဘာသုံး ဂီတသင်္ကေတများဖြင့် စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထင်ရှားလှသော သမိုင်းဝင် ပညာရှင်ကြီး ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် မိသားစုနောက်ခံ == စောင်းဦးဘသန်းအား ၁၉၀၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၀ ပြည့်နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်) နေ့တွင်ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[သာယာဝတီခရိုင်|သာယာ၀တီခရိုင်]]၊ [[အုတ်ဖိုမြို့နယ်|အုတ်ဖိုမြို့]]၊ မိုးညိုတန်း၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။၎င်း၏ ဖခင်မှာ မင်းလှမြို့နယ်ပိုင် ရုံးစာရေး ဦးငယ် ဖြစ်ပြီး၊ မိခင်မှာ ဒေါ်ဖွားမှီ ဖြစ်သည်။ ဖခင်ဦးငယ်မှာ ယနေ့ မဟာဂီတ စောင်း တီးခတ် သင်ယူ လေ့ကျင့်သူများ စောင်းအစား အသုံးပြုတီးခတ်ကြသည့် စောင်းပြားတူရိယာကို တီထွင်သူဖြစ်သည်။ <ref name=":1">ဂီတနှင့် ဘဝ အတွေ့အကြုံ စာအုပ်၊ အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်း၊ ၁၉၈၇၊ စာပေဗိမာန်ထုတ် ပြည်သူ့လက်စွဲ စာစဉ်။</ref>မွေးချင်း မောင်နှမ ၅ ယောက် ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်။ နှမ မတင်အုန်းမှာ နောင်အခါ ပန်တျာကျောင်း ဆရာမဖြစ်လာသည်။<ref name=":1" /> စောင်းဦးဘသန်းသည် အရွယ်ရောက်သော် ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့် [[ကနောင်မင်းသား|ကနောင်မင်းသားကြီး]]၏ မြစ်တော်စပ်သူ ကျောက်ပန်းတောင်း ထိပ်တင်မကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သည်။ သားသမီးများထဲတွင် စန္ဒယားထိပ်တင်ဝင်း နှင့် ကြည်သာ (ပွဲကြိုက်ခင်) မှာ အနုပညာဖြင့် ထင်ရှားသည်။ == ဂီတပညာဆည်းပူးခြင်း == ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးငယ်သည် ဂီတဝါသနာထုံသူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် သားဖြစ်သူ ဦးဘသန်းအား ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတအခြေခံရရှိစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်။ အသက်ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အုတ်ဖိုမြို့မှ နာမည်ကျော် ဆိုင်းဆရာကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးဖိုးချစ်၊ ဦးဖိုးကြံတို့ထံတွင် ပတ္တလားတူရိယာမှစတင်ကာ ဆိုင်းဝိုင်းပညာရပ်များကို စနစ်တကျ သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဆိုင်းဝိုင်းတွင် လက်ထောက်ပတ်တီးဘဝဖြင့် တီးခတ်နေစဉ် ပေါင်းတည်မြို့မှ စောင်းဆရာကြီး ဆရာရှင်းထံ၌ ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စီမံပံ့ပိုးမှုဖြင့် စောင်းပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခွင့်ရခဲ့သည်။ စောင်းဦးဘသန်း၏ ဂီတအခြေခံနှင့် စောင်းပညာဆိုင်ရာ ဆရာသခင်များမှာ ဆရာရှင်း၊ စာသင်ဦးဘအုန်း၊ စောင်းဦးအောင်လှနှင့် ဆရာဦးကြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး (ရဟန်းဝတ်) နှင့် ခြောက်လကြာ အနီးကပ်နေထိုင်ဖူးသည်။ ဒေဝဣန္ဒာမောင်မောင်ကြီး ထံမှ စောင်းကြိုးညှိနည်း ခုနစ်မျိုးလုံးနှင့် သီချင်းကြီး များစွာသင်ယူခဲ့သည်။ <ref name=":1" /> တူရိယာတီးခတ်မှုသာမက မဟာဂီတအဆိုပိုင်းကိုပါ ပိုင်နိုင်စေရန်အတွက် ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာဦးဖိုးလှကြီးနှင့် ဆရာမြစ်ကြီးတို့ထံ၌ အဆိုပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတသံစဉ်များကို ကမ္ဘာသုံး သင်္ကေတများဖြင့် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အနောက်တိုင်း ဂီတသင်္ကေတ ရေးနည်းကို စန္ဒရားဆရာ ဒီဇူဇာနှင့် ကရင်အမျိုးသမီး ဆရာမကြီး မဂွက်စိန်ဌေး (မစ္စက်စိန်ဌေး) တို့ထံမှ အသေးစိတ် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်။ == အနုပညာလှုပ်ရှားမှုနှင့် လုပ်ငန်းတာဝန်များ == စောင်းဦးဘသန်းသည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသော ရိုးရာဂီတပညာရပ်များဖြင့် ခေတ်ပြိုင် ဂီတလောက၊ [[အငြိမ့်]]လောကနှင့် ဇာတ်သဘင်လောကတို့တွင် ကျင်လည်ကျက်စားခဲ့သည်။ === စစ်ကြိုခေတ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦးကာလ === ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပန်းချီနှင့် တူရိယာကျောင်း၌ တူရိယာသင်တန်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ပထမဆုံး ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး]]ရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတပညာရပ်များ ပြန့်ပွားစေရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင်တူရိယာကျောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်စန္ဒရားလုပ်ငန်းနှင့် အငြိမ့်အဖွဲ့များကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံတွင် ဂီတကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]]တွင် အထက်တန်းအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ မျိုးဆက်သစ် ဂီတပညာရှင်များကို မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်။ === မဟာဂီတသင်ရိုး ပန်တျာမူမှန်ပြုစုခြင်း === ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ရှေးဟောင်းမဟာဂီတ သီချင်းကြီးများ၏ ကွဲပြားနေသော ကနဦးမူများကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်စေရန်နှင့် စံနမူနာဖြစ်စေရန်အတွက် ခေတ်ပြိုင်ပညာရှင်ကြီးများ၊ စာဆိုကြီးများနှင့် ပူးပေါင်း၍ '''မဟာဂီတသင်ရိုး သီချင်းကြီးများ'''ကို ပန်တျာမူမှန်အဖြစ် သုတေသနပြု စိစစ်တည်းဖြတ်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပန်တျာမူမှန် ပြုစုရာတွင် အတူတကွ ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ - * [[ရွှေပြည်အေး|ရွှေပြည်ဦးဘတင်]] * ဆရာဘကလေး * ဦးချစ်မောင် * [[ဟန်ပ၊ ဦး|ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးဟန်ပ]] * [[ဒေါ်စောမြဧကြည်]] * [[ဒေါ်ဒေလီညွန့်]] * ဦးဝန် ([[မင်းသုဝဏ်]]) * ဦးသိန်းဟန် ([[ဇော်ဂျီ]]) * ဒေါ်တင်အုန်း * မန္တလေးဦးကျော် * သံလျင်ဦးမြဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းအပြင် ရှေးရိုးရာ အခြေခံကြိုးသီချင်း (၁၃) ပုဒ်ကို ပျောက်ပျက်မသွားစေရန် ခေတ်သစ်ဂီတသင်္ကေတ (Staff Notation) များဖြင့် ပထမဆုံး စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ပြုစုခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပြုစုချက်များကို ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ အဖိုးတန် ဂီတကျမ်းစာအုပ် အဖြစ် အတွဲ ၃ တွဲခွဲ၍ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဂီတအနုပညာအပေါ် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ သယ်ပိုးထမ်းဆောင်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် [[အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့|အလင်္ကာကျော်စွာ]] ဘွဲ့တံဆိပ်ကို အပ်နှင်းဂုဏ်ပြုခဲ့သည်။ === ပြည်ပယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး ခရီးစဉ်များ === သူသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ အနုပညာဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များအရ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်၍ လည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးသို့ သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ စောင်းဆန်းပညာရပ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသခဲ့သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ပထမအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ (ယိုးဒယား) သို့ သွားရောက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ခဲ့သည်။ ဆက်လက်၍ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် ထပ်မံသွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အဖြစ် အိန္ဒိယ၊ ဆိုဗီယက်၊ ယူဂိုဆလပ်၊ ဂျာမနီ၊ ချက်ကိုစလိုဗက်ကီးယားနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်သွားရောက်ကာ မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။ == အားကစားထူးချွန်သူ == စောင်းဦးဘသန်း ကို အားကစားသမား အဖြစ် သိသူ နည်းပါသည်။ ခြင်းလုံးပညာကို ကြည့်မြင်တိုင် ဆရာစု နှင့် ဦးဖိုးနောင် တို့ထံမှ သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ ခြင်းဝိုင်းအလည်တွင် ထူးချွန် ကျွမ်းကျင် လှပစွာ ခတ်ကစားနိုင်သည်။ ဘောလုံးပညာကို မင်းလှမြို့ နာမည်ကြီး ဘောလုံးသမား ဦးကံကြီးနှင့် လေ့ကျင့် သင်ယူခဲ့သည်။ မွေးဇာတိ အုတ်ဖိုမြို့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ယူနီယံ နှင့် မြူနီစီပယ် အသင်းများတွင် လည်း ကစားဖူးသည်။ ချန်ပီယံ ကြက်တောင် အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်ရေကူးကလပ် ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း)၊ မြန်မာပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (နှစ်ယောက်တွဲ)၊ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်အစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ကြက်တောင်ရိုက်ပြိုင်ပွဲ (တစ်ဦးချင်း) တို့တွင် ပထမဆုရ ဗိုလ်စွဲခဲ့ဖူးသည်။ <ref name=":1" /> == ဘဝနိဂုံး == မြန်မာ့ရိုးရာ ဂီတလောကနှင့် မဟာဂီတပန်တျာမူမှန် လုပ်ငန်းများတွင် တစ်သက်တာလုံး အားသွန်ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်းထမ်းဆောင်ခဲ့သော အလင်္ကာကျော်စွာ စောင်းဦးဘသန်းသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့ (အချို့သော မှတ်တမ်းများအရ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့) တွင် သက်ကြီးရွယ်အို ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၇၈ နှစ် (မြန်မာ့ရိုးရာ အယူအဆအရ အသက် ၈၀ နှစ်အရွယ်) ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * ''မြန်မာတူရိယာ ဂီတပညာ ကျော်များ'' (ပန်တျာ မြင့်အောင်)၊ စာပေဗိမာန်စာအုပ်တိုက်၊ ၁၆ ဇူလိုင် ၁၉၆၂။ * ''ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန မဟာဂီတမူမှန်ပြုစုရေး မှတ်တမ်းများ''။ [[Category:၁၉၀၈ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၈၇ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စောင်းပညာရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]] 96nkuicp1ph3000ipde321fygwe3azw 0 51563 1063030 1060846 2026-11-11T15:23:07Z Mkant00 135890 tightening refs 1063030 wikitext text/x-wiki {{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} {{redirect|ရာရှင်နယ်ကိန်း|ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကိန်းများအကြောင်း|ကိန်း|မူလတန်းသုံး အပိုင်းကိန်း|အပိုင်းကိန်း}} '''ရာရှင်နယ်ကိန်း (ခေါ်) အတိပြကိန်း (Rational number)''' ဆိုသည်မှာ [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) နှစ်ခု၏ အချိုး (Quotient) သို့မဟုတ် အပိုင်းကိန်း (Fraction) <math>\frac{a}{b}</math> အနေဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သော ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>a</math> သည် ကိန်းပြည့်ပိုင်းဝေ (Integer Numerator) ဖြစ်ပြီး <math>b</math> သည် သုညမဟုတ်သော ကိန်းပြည့်ပိုင်းခြေ (Nonzero Integer Denominator) ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>\frac{1}{3}</math>၊ <math>\frac{7}{8}</math> နှင့် <math>-\frac{1}{2}</math> စသည်တို့သည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုင်းခြေ သုညမဖြစ်ရခြင်းသည် အရေးပါသော ကန့်သတ်ချက် ဖြစ်သည်<ref>{{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Rational Number |work=MathWorld |url=https://mathworld.wolfram.com/RationalNumber.html}}</ref>။ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ [[အစု]] (Set of Rational Numbers) ကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{Q}</math> ဖြင့် ရေးသားဖော်ပြသည်။ ၎င်းသည် ဂျာမန်ဘာသာစကားဖြင့် အချိုးဟု အနက်ရသော စကားလုံး Quotient မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသင်္ကေတကို သင်္ချာပညာရှင် နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki) ၏ ကျမ်းများတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ [[အစုသီအိုရီ]] (Set Theory) အရ ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}</math> ကို ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbb{Z}</math> မှတစ်ဆင့် [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အစီအစဉ်ကျအတွဲများ၏]] ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (Equivalence Classes of Ordered Pairs) အဖြစ် ပုံစံတကျ တည်ဆောက်နိုင်သည်။ <math>b \neq 0</math> ဖြစ်သော ကိန်းပြည့် အစီအစဉ်ကျအတွဲ <math>(a, b)</math> များအပေါ်တွင် <math>(a, b) \sim (c, d)</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>ad = bc</math> ဖြစ်ခြင်းဟူသော ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (Equivalence Relation) ကို သတ်မှတ်သည်။ ထိုအခါ အပိုင်းကိန်း <math>\frac{a}{b}</math> သည် အဆိုပါ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်အရ <math>(a, b)</math> ပါဝင်သော ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား ဖြစ်လာသည်။ အပေါင်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (Positive Rational Numbers) အစုကို <math>\mathbb{Q}^+</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>p</math>-အခြေခံကိန်း ရာရှင်နယ်များ (p-adic Rationals) အစုကို <math>\mathbb{Q}_p</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ == အုပ်စု သီအိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Group Theory Properties) == === အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>(\mathbb{Q}, +)</math> === ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}</math> သည် အပေါင်းတွက်ချက်မှု (Addition operation) အောက်တွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian Group) သို့မဟုတ် ဖလှယ်ရအုပ်စု (Commutative Group) ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> သည် စား၍ရသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (Divisible Group) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အလိုရှိရာ [[အစုဝင်]] <math>a \in \mathbb{Q}</math> နှင့် သုညမဟုတ်သော [[ကိန်းပြည့်]] <math>k</math> တိုင်းအတွက် <math>kx = a</math> ဖြစ်စေမည့် အစုဝင် <math>x \in \mathbb{Q}</math> တည်ရှိသည်။ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>\mathbb{Q}</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ အုပ်စု (Finitely Generated Group) မဟုတ်ပေ။ သို့ရာတွင် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါ [[အုပ်စုပိုင်း]] (Finitely Generated Subgroup) တိုင်းသည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု (Cyclic Group) ဖြစ်သည်။ ၎င်းအုပ်စုပိုင်းကို အစုဝင်တစ်ခုတည်းက ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်ပြီး [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (cyclic group) ဖြစ်သည်။ အသေးစိတ်အားဖြင့် အပေါင်းကိန်းပြည့် ပိုင်းခြေများရှိသော ထုတ်လုပ်ကိန်းများ <math>a_1/b_1, \dots, a_m/b_m</math> ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အုပ်စုပိုင်းအတွက် <math>L = \operatorname{lcm}(b_1, \dots, b_m)</math> သည် ပိုင်းခြေများ၏ အငယ်ဆုံး ဘုံဆတိုးကိန်း ဖြစ်ပြီး <math>g = \gcd\left(\frac{a_1 L}{b_1}, \dots, \frac{a_m L}{b_m}\right)</math> သည် အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း ဖြစ်ပါက အဆိုပါ အုပ်စုပိုင်းကို <math>g/L</math> က ထုတ်လုပ်ပေးပြီး ၎င်းသည် <math>(g/L)\mathbb{Z}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> တွင် အဆုံးရှိ အညွှန်းကိန်းရှိသော အုပ်စုပိုင်းအစစ်များ (Proper Subgroups of Finite Index) မရှိပေ။ ထို့ပြင် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အုပ်စုပိုင်းအစစ်အချို့သည် ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု ဖြစ်ကြပြီး အချို့မှာ ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု မဟုတ်ကြပေ။ သာဓကအားဖြင့် <math>\mathbb{Z} = \langle 1 \rangle</math> သည် ဆိုက်ကလစ် အုပ်စုပိုင်းအစစ် ဖြစ်ပြီး ဒိုင်ယာဒစ် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ ((Dyadic Rational Numbers) အုပ်စုပိုင်းဖြစ်သည့် <math>\mathbb{Z}[1/2] = \{m/2^k : m \in \mathbb{Z}, k \ge 0\}</math> သည် ဆိုက်ကလစ်မဟုတ်သော အုပ်စုပိုင်းအစစ် ဖြစ်သည်။ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>\mathbb{Q}</math> သည် ကိန်းပြည့်များ၏ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>\mathbb{Z}</math>၊ ကိန်းစစ်များ၏ အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>\mathbb{R}</math> နှင့် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ၏]] အပေါင်းအခြေခံ အုပ်စု <math>\mathbb{C}</math> တို့နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (Isomorphic) မဖြစ်ပေ။ ထို့အတူ <math>\mathbb{Q} \times \mathbb{Z}_2</math> သည်လည်း <math>\mathbb{Q}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် မဖြစ်ပေ။ သို့သော် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (Vector Spaces) အဖြစ် ရှုမြင်ပါက <math>\mathbb{R}^n \cong \mathbb{R}</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>\mathbb{R}^n</math> နှင့် <math>\mathbb{R}</math> တို့သည် အပေါင်းအခြေခံ အဘီလီယန်အုပ်စုများအဖြစ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြသည်။ === မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု <math>(\mathbb{Q}^\times, \times)</math> === သုညကို ဖယ်ထုတ်ထားသော ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q} \setminus \{0\}</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Q}^\times</math> နှင့် အပေါင်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}^+</math> တို့သည် မြှောက်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အောက်တွင် ထပ်တူရအစုဝင် (Identity Element) <math>1</math> ပါရှိသော [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] ဖြစ်ကြသည်။ အပေါင်း ရာရှင်နယ်ကိန်းများ၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု <math>\mathbb{Q}^+</math> ကို [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime Number) <math>p</math> များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော <math>\{1/p \mid p \text{ is a prime}\}</math> ဟူသည့် အစုက ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စု <math>\mathbb{Q}^\times</math> သည် <math>\mathbb{R}^\times</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{C}^\times</math> တို့နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] မဖြစ်ပေ။ === စားလဒ်အုပ်စု <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> === အပေါင်းအခြေခံ စားလဒ်အုပ်စု (Quotient Group) <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> ၏ အစုဝင်များသည် ကိုဆက်များ (Cosets) ဖြစ်ကြသည်။ <math>\mathbb{Q}</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ကိုဆက်တိုင်းတွင် <math>0 \leq q < 1</math> အပိုင်းအခြားအတွင်း ကျရောက်သော ကိုယ်စားပြု ရာရှင်နယ်ကိန်း <math>q</math> တစ်ခုတည်းသာ အတိအကျ ပါဝင်သည်။ <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> ၏ အစုဝင်တိုင်းသည် အဆုံးရှိ အစဉ် (Finite Order) ရှိသော်လည်း ဤအုပ်စုအတွင်း၌ အလိုရှိသလောက် ကြီးမားသော အစဉ်ရှိသည့် အစုဝင်များ ပါဝင်သည်။ <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> သည် <math>\mathbb{C}^\times</math> အတွင်းရှိ ယူနစ်ရင်းများ (Roots of Unity) အားလုံးပါဝင်သော မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> ကဲ့သို့ပင် <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> သည်လည်း စား၍ရသော အုပ်စု ဖြစ်ပြီး အဆုံးရှိ အညွှန်းကိန်းရှိသော အုပ်စုပိုင်းအစစ်များ မရှိပေ။ == ကွင်း နှင့် ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Ring and Field Theory Properties) == === ဖီးလ်ဒ် တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဝိသေသတန်ဖိုး=== ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}</math> သည် <math>1 \neq 0</math> ဖြစ်သော ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိ [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative Ring with Identity) ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော အစုဝင်တိုင်းတွင် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန် (Multiplicative Inverse) တည်ရှိသောကြောင့် <math>\mathbb{Q}</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> သည် အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း (Integral Domain) ဖြစ်သော ကိန်းပြည့်များအစု <math>\mathbb{Z}</math> ၏ ပုံစံတကျ အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် (Field of Fractions) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>\mathbb{Z}</math> ကို ငုံထားသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် အသေးငယ်ဆုံး ဖီးလ်ဒ် ဖြစ်သည်<ref>Dummit and Foote (2004), § 7.5.</ref>။ ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ ဝိသေသတန်ဖိုး (Characteristic) သည် သုည ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဖီးလ်ဒ် <math>F</math> တစ်ခုတွင် <math>\mathbb{Z}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော ကွင်းပိုင်း (Subring) ပါဝင်ပါက ထိုကွင်းပိုင်းမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော <math>F</math> ၏ သုဒ္ဓ ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (Prime Subfield) သည် <math>\mathbb{Q}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကိန်းစစ်ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbb{R}</math> ၏ မည်သည့် ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း (Subfield) မဆို <math>\mathbb{Q}</math> ကို ငုံထားရမည် ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> သည် ဝိသေသတန်ဖိုး သုညရှိသောကြောင့် ပြည့်စုံသော ဖီးလ်ဒ် (Perfect Field) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် (Irreducible Polynomial) တိုင်းသည် ခွဲထုတ်၍ရသော ပိုလီနိုမီရယ် (Separable Polynomial) ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက် (Finite Extension) တိုင်းသည် ခွဲထုတ်၍ရသော တိုးချဲ့ချက်များ (Separable Extensions) ဖြစ်ကြသည်။ === ဒုတိယထပ်ကိန်းရင်း ဖီးလ်ဒ်များ (Quadratic Fields) === <math>D</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အတွင်း၌ နှစ်ထပ်ကိန်း (Perfect Square) မဟုတ်သော ရာရှင်နယ်ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>\mathbb{Q}(\sqrt{D}) = \{a + b\sqrt{D} \mid a, b \in \mathbb{Q}\}</math> သည် <math>\mathbb{C}</math> ၏ ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>D > 0</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် <math>\mathbb{R}</math> ၏ ဖီးလ်ဒ်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော အစုဝင် <math>a + b\sqrt{D}</math> တိုင်း၏ ပြောင်းပြန်ကို <math>\frac{a - b\sqrt{D}}{a^2 - Db^2}</math> ဖြင့် ပေးသည်။ == ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်းများ နှင့် ဆမခွဲနိုင်မှု (Polynomial Rings and Irreducibility) == <math>\mathbb{Q}</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]]တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ပိုလီနိုမီရယ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (Polynomial Ring) <math>\mathbb{Q}[x]</math> သည် ယူကလစ်ဒ် ဒိုမိန်း (Euclidean Domain)၊ ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း (Principal Ideal Domain) နှင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဆခွဲကိန်းခွဲရ ဒိုမိန်း (Unique Factorization Domain) ဖြစ်သည်။ ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း <math>\mathbb{Q}[x]</math> ၏ အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ်သည် ရာရှင်နယ် ဖန်ရှင်များ (Rational Functions) ၏ ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbb{Q}(x)</math> ဖြစ်သည်။ ကိန်းပြည့်မြှောက်ဖော်ကိန်းပါ ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (Polynomial Ring with Integer Coefficients) <math>\mathbb{Z}[x]</math> ၏ အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ်သည်လည်း <math>\mathbb{Q}(x)</math> ပင် ဖြစ်သည်။ === ရာရှင်နယ် ကိန်းရင်း သီအိုရမ် (Rational Root Theorem) === <math>p(x) = a_n x^n + \dots + a_0</math> သည် [[ကိန်းပြည့်]] မြှောက်ဖော်ကိန်းများပါရှိသော ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အကယ်၍ အရှင်းဆုံးပုံစံ (Lowest Terms) ရှိသော ရာရှင်နယ်ကိန်း <math>\frac{r}{s}</math> သည် <math>p(x)</math> ၏ ကိန်းရင်း (Root) ဖြစ်ပါက <math>r</math> သည် ကိန်းသေကိန်း (Constant Term) <math>a_0</math> ၏ ဆခွဲကိန်း ဖြစ်ပြီး <math>s</math> သည် ဦးဆောင်မြှောက်ဖော်ကိန်း (Leading Coefficient) <math>a_n</math> ၏ ဆခွဲကိန်း ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်သီအိုရမ် (Corollary) အနေဖြင့် <math>p(x)</math> သည် ဦးဆောင်မြှောက်ဖော်ကိန်း <math>1</math> ဖြစ်သော မိုးနစ် ပိုလီနိုမီရယ် (Monic Polynomial) ဖြစ်ပါက ၎င်း၏ ရာရှင်နယ် ကိန်းရင်းတိုင်းသည် ကိန်းပြည့်များသာ ဖြစ်ရမည်။ === ဂေါက်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် နှင့် အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက် === ဂေါက်စ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ် (Gauss' Lemma) အရ ကိန်းသေမဟုတ်ဘဲ မြှောက်ဖော်ကိန်းများ၏ အကြီးဆုံး ဘုံဆခွဲကိန်း ၁ ဖြစ်သော ပရစ်မစ်တစ် ပိုလီနိုမီရယ် (primitive polynomial) <math>p(x) \in \mathbb{Z}[x]</math> သည် <math>\mathbb{Z}[x]</math> အတွင်း၌ [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းသည် <math>\mathbb{Q}[x]</math> အတွင်း၌ ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ် ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အိုင်ဆင်စတိုင်း စံသတ်မှတ်ချက် (Eisenstein's Criterion) အရ ဒီဂရီ <math>n \ge 1</math> ရှိသော ပိုလီနိုမီရယ် <math>f(x) = a_n x^n + \dots + a_0 \in \mathbb{Z}[x]</math> အတွက် [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> တစ်ခုသည် ဦးဆောင်မြှောက်ဖော်ကိန်းကို စား၍မပြတ်ဘဲ (<math>p \nmid a_n</math>)၊ ကျန်မြှောက်ဖော်ကိန်းအားလုံးကို စားပြတ်ကာ (<math>p \mid a_i</math> for all <math>0 \le i < n</math>)၊ <math>p^2</math> သည် ကိန်းသေကိန်းပိုင်းကို စား၍မပြတ်ပါက (<math>p^2 \nmid a_0</math>) ထိုပိုလီနိုမီရယ် <math>f(x)</math> သည် ရာရှင်နယ် ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း <math>\mathbb{Q}[x]</math> အတွင်း၌ [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>n \geq 2</math> အတွက် <math>x^n - p</math> တွင် ရာရှင်နယ် ကိန်းရင်းများ မရှိနိုင်ပေ။ == မော်ဂျူး နှင့် ဗက်တာရပ်ဝန်း သီအိုရီ (Module and Vector Space Theory) == === <math>\mathbb{Z}</math>-[[မော်ဂျူး]] အဖြစ် <math>\mathbb{Q}</math> === [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုတိုင်းသည်]] <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူး (<math>\mathbb{Z}</math>-module) ဖြစ်သောကြောင့် <math>\mathbb{Q}</math> သည် ပုံမှန် ကိန်းပြည့်မြှောက်ခြင်း သက်ရောက်ချက်အောက်တွင် <math>\mathbb{Z}</math>-မော်ဂျူး တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> သည် အင်ဂျက်တစ် မော်ဂျူး (Injective Module) ဖြစ်ပြီး ဤဂုဏ်သတ္တိသည် ၎င်းအား စား၍ရသော အဘီလီယန်အုပ်စု ဖြစ်ခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက် တူညီသည်။ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] <math>\mathbb{Z}</math> ၏ အင်ဂျက်တစ် အဖုံးအုပ် (Injective Hull) သို့မဟုတ် အင်ဂျက်တစ် အိတ်စွပ် (Injective Envelope) သည် <math>\mathbb{Q}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> သည် တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး မော်ဂျူး (Flat Module) ဖြစ်သော်လည်း ပရိုဂျက်တစ် မော်ဂျူး (Projective Module) မဟုတ်ပေ။ စားလဒ် မော်ဂျူး <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z}</math> သည် အင်ဂျက်တစ် မော်ဂျူး ဖြစ်သော်လည်း တိကျမှုထိန်းသိမ်းပေး မော်ဂျူး မဟုတ်ပေ။ === တန်ဆာ မြှောက်လဒ်များ (Tensor Products) === အကယ်၍ <math>A</math> သည် အဆုံးရှိ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Finite Abelian Group) သို့မဟုတ် အလိမ် အဘီလီယန်အုပ်စု (Torsion Abelian Group) တစ်ခု ဖြစ်ပါက တန်ဆာ မြှောက်လဒ် (Tensor Product) <math>\mathbb{Q} \otimes_{\mathbb{Z}} A = 0</math> ဖြစ်သည်။ အဆုံးရှိ အဘီလီယန်အုပ်စုတစ်ခု၏ [[စကေလာ|စကေလာများ]] (Scalars) ကို ရာရှင်နယ်ကိန်းများသို့ တိုးချဲ့လိုက်ပါက [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးတစ်ခုလုံး]] သုညသို့ ပြိုကျသွားသည်။ ထို့ပြင် <math>\mathbb{Q}/\mathbb{Z} \otimes_{\mathbb{Z}} \mathbb{Q}/\mathbb{Z} = 0</math> ဖြစ်ပြီး <math>\mathbb{Q} \otimes_{\mathbb{Z}} \mathbb{Z}^n \cong \mathbb{Q}^n</math> လည်း ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q} \otimes_{\mathbb{Q}} \mathbb{Q}</math> နှင့် <math>\mathbb{Q} \otimes_{\mathbb{Z}} \mathbb{Q}</math> တို့သည် ဘယ် <math>\mathbb{Q}</math>-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (Left <math>\mathbb{Q}</math>-modules) အဖြစ် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် ဖြစ်ကြပြီး <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာ ၁ ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (1-dimensional Vector Spaces) ဖြစ်ကြသည်။ === ဗက်တာရပ်ဝန်း တည်ဆောက်ပုံ === <math>\mathbb{Q}</math> ကို ၎င်း၏အပေါ်၌ ပြန်လည်အခြေခံသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] ၁ ရှိသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector Space) အဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။ <math>n \in \mathbb{Z}^+</math> အတွက် <math>\mathbb{Q}^n</math> သည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများအပေါ် အခြေခံသည့် စံ အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်း (Standard n-dimensional Vector Space) သို့မဟုတ် အဖိုင်း ရပ်ဝန်း (Affine Space) ဖြစ်သည်။ == ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီ နှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းသီအိုရီ (Galois Theory and Algebraic Number Theory) == === ကိန်းရင်းများနှင့် ကိန်းလွန်များ === <math>\mathbb{C}</math> အတွင်းရှိ <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဖြစ်သော (Algebraic over <math>\mathbb{Q}</math>) [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] အားလုံး၏ [[အစု]]သည် ကိန်းရင်းများ (Algebraic Numbers) ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>\bar{\mathbb{Q}}</math> ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ ရာရှင်နယ်ကိန်းများအစု <math>\mathbb{Q}</math> သည် ရေတွက်နိုင်သောအစု (Countable Set) ဖြစ်သောကြောင့် ဒီဂရီ (Degree) တစ်ခုချင်းစီအလိုက် <math>\mathbb{Q}[x]</math> အတွင်းရှိ ပိုလီနိုမီရယ်များ၏ အရေအတွက်သည်လည်း ရေတွက်နိုင်သောအစု ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ ကိန်းရင်းများအားလုံး၏ အစု <math>\bar{\mathbb{Q}}</math> သည်လည်း ရေတွက်နိုင်သောအစု ဖြစ်သည်။ ကိန်းစစ်များအစု <math>\mathbb{R}</math> သည် ရေတွက်၍မရသောအစု (Uncountable Set) ဖြစ်ပြီး <math>\bar{\mathbb{Q}}</math> သည် ရေတွက်နိုင်သောအစု ဖြစ်သောကြောင့် <math>\mathbb{R}</math> အတွင်း၌ <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ မဟုတ်သော ကိန်းလွန်များ (Transcendental Numbers) ဖြစ်သည့် <math>\pi</math> နှင့် <math>e</math> စသည်တို့ အနန္တအပြား ရေတွက်၍မရအောင် တည်ရှိနေကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ === ကိန်း ဖီးလ်ဒ်များနှင့် ကိန်းပြည့်ရင်းများ === <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ [[ဖီးလ်ဒ်]] တိုးချဲ့ချက်ကို ကိန်း ဖီးလ်ဒ် (Number Field) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> ၏ မည်သည့် ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ချက်အတွင်း၌မဆို ပါဝင်သော အစုဝင် <math>\alpha</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အငယ်ဆုံး ပိုလီနိုမီရယ် (Minimal Polynomial) သည် ကိန်းပြည့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများသာ ပါရှိပါက ထိုအစုဝင်ကို ကိန်းပြည့်ရင်း (Algebraic Integer) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> အတွင်း၌သာ သီးသန့်တည်ရှိသော ကိန်းပြည့်ရင်းများသည် ပုံမှန် ကိန်းပြည့်များ <math>\mathbb{Z}</math> ပင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>K</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ ဒုတိယထပ်ကိန်း တိုးချဲ့ချက် (Quadratic Extension) ဖြစ်ပါက နှစ်ထပ်ကိန်းကင်းစင်သော ကိန်းပြည့် (Squarefree Integer) <math>D</math> အတွက် <math>K = \mathbb{Q}(\sqrt{D})</math> အဖြစ် ရေးသားနိုင်သည်။ ဤတိုးချဲ့ချက်အတွင်းရှိ ကိန်းပြည့်ရင်းများ၏ ကွင်းသည် <math>D \equiv 2, 3 \pmod 4</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathbb{Z}[\sqrt{D}]</math> ဖြစ်ပြီး <math>D \equiv 1 \pmod 4</math> ဖြစ်ပါက <math>\mathbb{Z}[\frac{1+\sqrt{D}}{2}]</math> ဖြစ်သည်။ === ဂယ်လ်ဝါ သီအိုရီနှင့် ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် ဖီးလ်ဒ်များ === ပရစ်မစ်တစ် အစုဝင် သီအိုရမ် (Primitive Element Theorem) အရ ဝိသေသတန်ဖိုး သုညရှိသော ဖီးလ်ဒ်၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက်တိုင်းသည် ရိုးရှင်းသော တိုးချဲ့ချက် (Simple Extension) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ တိုးချဲ့ချက်တိုင်းကို [[အစုဝင်|အစုဝင်တစ်ခုတည်း]] ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်။ သာဓကအားဖြင့် <math>\mathbb{Q}(\sqrt{2}, \sqrt{3}) = \mathbb{Q}(\sqrt{2} + \sqrt{3})</math> ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ် <math>x^n - 1</math> ၏ ကိန်းရင်းအားလုံးပါ ဖီးလ်ဒ် (Splitting Field) ကို <math>\mathbb{Q}(\zeta_n)</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>n</math> ကြိမ်မြောက် ယူနစ်ရင်းများ၏ ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် ဖီးလ်ဒ် (Cyclotomic Field) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ ၎င်း၏ ဒီဂရီသည် အွိုင်လာ၏ တိုးရှန့် [[ဖန်ရှင်]] (Euler's Totient Function) <math>\phi(n)</math> နှင့် တိကျစွာ ညီမျှပြီး ၎င်း၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု (Galois Group) သည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] <math>(\mathbb{Z}/n\mathbb{Z})^\times</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] ဖြစ်သည်။ ကရိုနက်ကာ-ဝီဘာ သီအိုရမ် (Kronecker-Weber Theorem) အရ <math>\mathbb{Q}</math> ၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိ အဘီလီယန် ဂယ်လ်ဝါ တိုးချဲ့ချက် (Abelian Galois Extension) တိုင်းသည် <math>\mathbb{Q}</math> ၏ ဆိုက်ကလိုတိုးမစ် တိုးချဲ့ချက်တစ်ခုခုအတွင်း၌ အမြဲတမ်း ပါဝင်နေသည်<ref>Dummit and Foote (2004), § 14.5, p. 600.</ref>။ ထို့ပြင် ကိန်းပြည့် <math>n</math> တိုင်းအတွက် ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု (Symmetric Group) <math>S_n</math> သည် <math>\mathbb{Q}</math> အပေါ်ရှိ ပိုလီနိုမီရယ်တစ်ခု၏ ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စုအဖြစ် အမြဲတမ်း ဖြစ်တည်နိုင်သည်။ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် <math>\mathbb{Z}[x]</math> အတွင်း၌ <math>S_n</math> ကို ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စုအဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်များ အနန္တတိုင်အောင် တည်ရှိသည်။ == ပုံမှန်ပုံစံ နှင့် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းများ (Canonical Forms, and Valuations) == === ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံ === မျဉ်းဖြောင့် အသွင်ပြောင်းခြင်း (Linear Transformation) သို့မဟုတ် ကိန်းအုံ (Matrix) တစ်ခု၏ ရာရှင်နယ် ပုံမှန်ပုံစံ (Rational Canonical Form) သည် အဆိုပါ ကိန်းအုံ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] ပါဝင်သော မူလ[[ဖီးလ်ဒ်]] <math>F</math> အတွင်း၌သာ အပြည့်အဝ တွက်ချက်ဖော်ထုတ်နိုင်သော ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် ဖီးလ်ဒ် <math>F</math> သည် ရာရှင်နယ်ကိန်းများ ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbb{Q}</math> ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းသည် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ (Eigenvalues) ပါဝင်ရန်အတွက် ဖီးလ်ဒ်ကို ထပ်မံတိုးချဲ့ရန် လိုအပ်သော ဂျော်ဒန် ပုံမှန်ပုံစံ (Jordan Canonical Form) နှင့် မတူဘဲ မူလဖီးလ်ဒ်အတွင်း၌သာ တည်ရှိနိုင်သည်<ref>Dummit and Foote (2004), §§ 12.2–12.3.</ref>။ === <math>p</math>-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံစေခြင်း === ရာရှင်နယ်ကိန်းများ <math>\mathbb{Q}</math> တွင် [[သုဒ္ဓကိန်း]] <math>p</math> တိုင်းအတွက် သီးခြားဖြစ်သော [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း|<math>p</math>-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic Valuation) <math>v_p</math> တည်ရှိသည်။ သုညမဟုတ်သော ရာရှင်နယ်ကိန်း <math>\frac{a}{b}</math> တိုင်းကို <math>a_1</math> နှင့် <math>b_1</math> တို့သည် <math>p</math> နှင့် နှိုင်းရသုဒ္ဓ (Relatively Prime or Coprime) ဖြစ်သည့် <math>p^n(\frac{a_1}{b_1})</math> သဏ္ဌာန်ဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ရေးသားနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် [[ကိန်းပြည့်]] <math>n</math> သည် <math>p</math>-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ချက် ဖြစ်သည်။ [[ဖီးလ်ဒ်]] <math>\mathbb{Q}</math> ကို <math>p</math>-အခြေခံကိန်း အကွာအဝေး ဖန်ရှင် (Metric) ဖြင့် ပြည့်စုံစေခြင်း (Completion) ပြုလုပ်ပါက <math>p</math>-အခြေခံကိန်းများ (p-adic Numbers) ၏ ဖီးလ်ဒ် <math>\mathbb{Q}_p</math> ကို ရရှိသည်။ === ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သုံးခုတွဲများ (Pythagorean Triples) === ပိုက်သာဂိုရပ်စ် ညီမျှခြင်း <math>a^2 + b^2 = 1</math> အတွက် ရာရှင်နယ် အဖြေများ <math>a, b \in \mathbb{Q}</math> ကို တစ်ပြိုင်နက် သုညမဟုတ်သော ရာရှင်နယ်ကိန်း <math>(s, t) \neq (0, 0)</math> တို့အတွက် <math>a = \frac{s^2 - t^2}{s^2 + t^2}</math> နှင့် <math>b = \frac{2st}{s^2 + t^2}</math> ဟူ၍ ကိန်းရှင်ကြားခံညီမျှခြင်းများ (Parameterization) ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်<ref>{{Citation |last=Conrad |first=Keith |title=Pythagorean Triples |url=https://kconrad.math.uconn.edu/blurbs/ugradnumthy/pythagtriple.pdf |publisher=University of Connecticut}}</ref>။ == ကိုးကား == * {{Citation |last1=Dummit |first1=David S. |last2=Foote |first2=Richard M. |title=Abstract Algebra |edition=3rd |publisher=John Wiley & Sons |date=2004 |isbn=978-0-471-43334-7}} <references /> [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ_သင်္ချာ]] [[ကဏ္ဍ:ကိန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖီးလ်ဒ် သီအိုရီ]] c3vfy62asgskej44iaejixm5ozm3uaj 0 51564 1063031 1051464 2026-11-11T15:24:16Z Mkant00 135890 tightening refs 1063031 wikitext text/x-wiki {{redirect|သဘာဝကိန်း|ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကိန်းများအကြောင်း|ကိန်း}} {{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]တွင် သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) သည် တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော ပမာဏများ (discrete quantities) ကို ရေတွက်ရန်နှင့် အစဉ်လိုက်စီစဉ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော အခြေခံကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရေတွက်[[ကိန်း|ကိန်းများ]] (counting numbers) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာအပေါ် မူတည်၍ သဘာဝကိန်းများ၏ [[အစု|အစု]] (set) ကို သုညမှစတင်သော အနုတ်မဟုတ်သော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) <math>\left\{0, 1, 2, \dots\right\}</math> အဖြစ်သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် တစ်မှစတင်သော တိကျစွာ အပေါင်းကိန်းပြည့်များ (strictly positive integers) <math>\left\{1, 2, 3, \dots\right\}</math> အဖြစ်သော်လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref> {{Citation |last=Enderton |first=Herbert B. |title=Elements of set theory |location=New York |publisher=Academic Press |date=1977 |isbn=0122384407 |page=66}} </ref><ref> {{Citation |last=Tao |first=Terence |author-link=Terence Tao |title=Analysis I |series=Texts and Readings in Mathematics |volume=37 |location=Singapore |publisher=Springer |date=2016 |page=68 |isbn=978-981-10-1789-6 |doi=10.1007/978-981-10-1789-6}} </ref> သဘာဝကိန်းများအားလုံးပါဝင်သော အစုကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{N}</math> ဖြင့် ရည်ညွှန်းရေးသားကြသည်။ သတ်မှတ်ချက်များ ကွဲပြားတတ်သောကြောင့် သုည၏ အခြေအနေကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်ရန် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများ (notations) ကို မကြာခဏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲတတ်ကြသည်။ သုညပါဝင်သော အစုအတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် <math>\mathbb{N}_0</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}_{\geqslant 0}</math> ကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် သုညမပါဝင်သော တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်သည့် အစုအတွက် <math>\mathbb{N}_1</math>၊ <math>\mathbb{N}^*</math>၊ သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}_{>0}</math> ကဲ့သို့သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref> {{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Natural Number |work=MathWorld |publisher=Wolfram Research |url=https://mathworld.wolfram.com/NaturalNumber.html}} </ref> == သမိုင်းကြောင်း (History) == === အစောပိုင်း ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများနှင့် ငြင်းခုံမှုများ (Early Terminology and Debates) === [[သင်္ချာ|သင်္ချာ]]သမိုင်းကြောင်း၏ အချိန်အများစုတွင် ယခုအခါ သဘာဝကိန်းများဟု ခေါ်ဆိုသော ကိန်းများကို "[[ကိန်း|ကိန်းများ]]" ဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ အလယ်ခေတ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၇ ရာစုကြားတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းစနစ်များ (number systems) သည် အနုတ်ကိန်း (negative number)၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) နှင့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) တန်ဖိုးများ ပါဝင်လာသည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မူလ ရေတွက်ကိန်းများကို ဤသဘောတရားအသစ်များမှ တိကျစွာ ခွဲခြားရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ၁၄၈၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင် နီကိုးလတ်စ် ရှူကေး (Nicolas Chuquet) သည် သဘာဝ[[ကိန်းစဉ်]] (natural progression) ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ရှေးစာရေးသူများက ထိုသို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Chuquet |first=Nicolas |title=Le Triparty en la science des nombres |date=1881 |orig-date=1484 |url=https://doi.org/10.3931/e-rara-27203 |page=65}}</ref> အတိအကျဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်စကားစု "natural number" ကို အစောဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ အီမာဆန် (William Emerson) ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းကို ၁၇၇၁ ခုနှစ်ထုတ် Encyclopaedia Britannica တွင် ပုံစံတကျ (formally) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Emerson |first=William |title=The method of increments |date=1763 |page=113}} </ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ သင်္ချာပညာရှင်များသည် သဘာဝကိန်းများ၏ အခြေခံသဘာဝနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ မြစ်ဖျားခံမှုတို့အပေါ် ပြင်းထန်စွာ ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ တည်ဆောက်မှုဝါဒီ (constructivist) လီယိုပို ကရိုနက်ကာ (Leopold Kronecker) က သူ၏ အမြင်ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် "ဘုရားသခင်သည် ကိန်းပြည့်များကို ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး အခြားအရာအားလုံးမှာ လူသားတို့၏ ဖန်တီးမှုသာဖြစ်သည်" ဟု နာမည်ကျော်ကြားစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) က [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) ကို ၎င်းတို့၏ အဆုံးရှိ (finite) အသုံးချမှုတွင်သာ သက်သေပြနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူခဲ့သည်။ လူသားများအား နောက်ဆက်တွဲ ပြုလုပ်ချက် (successor act) ၏ အဆုံးမရှိသော ထပ်ကျော့မှုများကို စိတ်ကူးပုံဖော်နိုင်စေခြင်းမှာ "စိတ်၏ စွမ်းအား" သာလျှင်ဖြစ်သည်ဟု သူက ငြင်းခုံခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Poincaré |first=Henri |title=Science and Hypothesis |translator-last=Greenstreet |translator-first=W. J. |date=1905 |orig-date=1902 |chapter=On the Nature of Mathematical Reasoning |chapter-url=https://brocku.ca/MeadProject/Poincare/Poincare_1905_02.html |at=Chapter 1, section VI}} </ref><ref> {{Citation |last=Weber |first=Heinrich |title=Leopold Kronecker |journal=Mathematische Annalen |volume=43 |date=1893 |pages=1–25 |at=p. 15 |doi=10.1007/BF01446613}} </ref> === သုည ( Zero) === ကိန်း <math>0</math> ကို သဘာဝကိန်းများ၏ အစုတွင် ထည့်သွင်းသင့် မသင့်ဆိုသည်မှာ ကာလကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေသော သတ်မှတ်ချက်နှင့် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၂၇ ခုနှစ်တွင် ဘာနတ် လီ ဘိုဗီယာ ဒေ ဖွန်တနယ်လ် (Bernard Le Bovier de Fontenelle) သည် အချက်နှစ်ချက်လုံးကို ငြင်းခုံခဲ့သည်။ <math>0</math> သည် [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု၏ ပထမဆုံး ကိန်း (term) ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် အခြားကိန်းများအားလုံးကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းခြင်း]] (addition) မှတစ်ဆင့် ဖွဲ့စည်းရာတွင် <math>1</math> သာလျှင် အခြေခံ [[အစုဝင်|အစုဝင်]] (basic element) ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Fontenelle |first=Bernard de |title=Eléments de la géométrie de l'infini |date=1727 |page=3}} </ref> အစောပိုင်း သင်္ချာပညာရှင်အများစုသည် သုညကို ပြတ်သားစွာ ချန်လှပ်ထားခဲ့ကြသည်။ ဂျူဆက်ပေ ပီအာနို (Giuseppe Peano) သည် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပုံစံတကျ ကိန်းစဉ် (formal sequence) ကို <math>1</math> မှ အစပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နောင်တွင် သုညကို ရှင်းလင်းစွာ ထည့်သွင်းနိုင်ရန် <math>N_0</math> ကို အသုံးပြု၍ သူ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို မွမ်းမံခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Peano |first=Giuseppe |title=Formulaire des mathematiques |location=Paris |publisher=Gauthier-Villars |date=1901 |page=39}} </ref> သုညကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းသည် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ တွင်ကျယ်စွာ လက်ခံသုံးစွဲမှု ရရှိလာခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သုညသည် အခြေခံ [[ထပ်တူရအစုဝင်|ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသော သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) နှင့် အခြေခံ [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီ]] (set theory) တို့၏ လိုအပ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော ၂၀ ရာစု သင်္ချာပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ် (Bertrand Russell)၊ နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki)၊ ပေါလ် ဟာမော့စ် (Paul Halmos) နှင့် ဂျွန် ဟော်တန် ကွန်ဝေး (John Horton Conway) တို့က ၎င်းကို ထည့်သွင်းရန် အပြင်းအထန် ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref> {{Citation |last=Bourbaki |first=N. |title=Elements of Mathematics: Theory of Sets |location=Paris, France |publisher=Hermann |date=1968}} </ref><ref> {{Citation |last=Halmos |first=P. R. |title=Naive Set Theory |location=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1974}} </ref> ဤသို့ ထည့်သွင်းခြင်းကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းအဖွဲ့မှ ISO 31-11 (၁၉၇၈) တွင် ပုံစံတကျ စံသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသတ်မှတ်ချက်ကို လက်ရှိ ISO 80000-2 စံနှုန်းတွင်လည်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref> {{Citation |title=ISO 80000-2:2019 — Quantities and units — Part 2: Mathematics |publisher=International Organization for Standardization |date=2019 |url=https://www.iso.org/standard/64973.html |at=Table 3, item 2-7.1}} </ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == ကိန်းဂဏန်းအရွယ်အစားဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ် (intuitive) သဘောတရားကို ရေတွက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကြိုတင်သိမြင်မှုမပါဘဲ တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ကို အသုံးပြု၍ တိကျခိုင်မာစွာ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ၎င်းကို [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အဆုံးရှိ စုစည်းမှု (collection) နှစ်ခု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ကို တွဲဖက်မပါသောအရာများ မကျန်ရှိစေဘဲ ပြီးပြည့်စုံစွာ အစုံလိုက်တွဲဖက်နိုင်ပါက ၎င်းတို့သည် တူညီသော ကာဒီနယ်ကိန်း (cardinal number) ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့အပြင် အစဉ်ကျသော [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]] (ordered sequences) အဖြစ် ယေဘုယျပြုလိုက်သောအခါ၊ သဘာဝကိန်းများသည် အညွှန်းတပ်ခြင်း (indexing) အတွက် ပုံမှန် (canonical) ကောင်းစွာအစဉ်ကျသောအစု (well-ordered set) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။ ၎င်းကို အော်ဒီနယ် (ordinal) အစီအစဉ် အမျိုးအစား <math>\omega</math> ဖြင့် ဝိသေသလက္ခဏာ (characterized) သတ်မှတ်ထားသည်။<ref> {{Citation |last=Russell |first=Bertrand |title=Introduction to Mathematical Philosophy |edition=2nd |location=London |publisher=George Allen & Unwin |date=1920 |orig-year=1919}} </ref><ref> {{Citation |last=Jech |first=Thomas J. |title=Set theory |edition=The 3rd millennium, rev. and expanded |location=Berlin ; New York |publisher=Springer |date=2003 |isbn=978-3540440857 |page=20}} </ref> သဘာဝကိန်းများကို တိကျသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations) မှ ခွဲထုတ်၍ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ရန်အတွက် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ သင်္ချာပညာရှင်များသည် တိကျသေချာသော [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆို]] အခြေခံအုတ်မြစ် (axiomatic foundation) ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ === နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (ပီအာနို နဂိုမှန်အဆိုများ) (Axiomatization (Peano Axioms)) === ချားလ်စ် ဆန်းဒါးစ် ပီးယားစ် (Charles Sanders Peirce) သည် သဘာဝကိန်း ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ၏ ပထမဆုံး စစ်မှန်သော [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆို]] ဖွဲ့စည်းခြင်း (axiomatization) ကို ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) က ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Peirce |first=C. S. |title=On the Logic of Number |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |issue=1 |date=1881 |pages=85–95}} </ref> ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျူဆက်ပေ ပီအာနိုသည် ဒက်ဒီကင်း၏ နဂိုမှန်အဆိုများကို ပိုမိုရိုးရှင်းစေထားသော ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ယင်း ဒုတိယအဆင့် (second-order) အဆိုများသည် သဘာဝကိန်းစဉ်ကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (uniquely) သတ်မှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref> {{Citation |title=Arithmetices principia: nova methodo |date=1889 |publisher=Fratres Bocca |page=12}} </ref><ref> {{Citation |last=Kennedy |first=H.C. |title=Selected works of Giuseppe Peano |publisher=Allen & Unwin |date=1973}} </ref> ပီအာနို နဂိုမှန်အဆိုများ (Peano axioms) သည် အခြေခံအစပြု [[အစုဝင်|အစုဝင်]]တစ်ခုနှင့် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] (successor function) <math>S: \mathbb{N} \to \mathbb{N}</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ အစု <math>\mathbb{N}</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအစပြု အစုဝင်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် <math>0</math> အဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ အဓိက စည်းမျဉ်းများက အောက်ပါအချက်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ *အခြေခံ အစုဝင် <math>0</math> သည် မည်သည့် သဘာဝကိန်း၏ နောက်ဆက်တွဲမှ မဟုတ်ပေ။ ၎င်းကို <math>n</math> အားလုံးအတွက် <math>S(n) \neq 0</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ *ကွဲပြားသော ကိန်းများသည် တိကျစွာ ကွဲပြားသော နောက်ဆက်တွဲများ ရှိကြသည်။ အကယ်၍ <math>S(a) = S(b)</math> ဖြစ်ပါက <math>a = b</math> ဖြစ်သည်။ *'''ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆို (The Axiom of Induction) -''' အကယ်၍ <math>\mathbb{N}</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုသည် <math>0</math> ကို ပါဝင်ငုံထားပြီး နောက်ဆက်တွဲ ဖန်ရှင်အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closed) ရှိပါက ၎င်းတွင် သဘာဝကိန်းအားလုံး ပါဝင်သည်။<ref> {{Citation |last=Halmos |first=Paul |author-link=Paul Halmos |title=Naive Set Theory |location=Princeton |publisher=Van Nostrand |date=1966 |page=46}} </ref><ref> {{Citation |last=Hamilton |first=A. G. |title=Logic for Mathematicians |edition=Revised |publisher=Cambridge University Press |date=1988 |isbn=978-0-521-36865-0}} </ref> === အစုသီအိုရီအခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ (Set-Theoretic Construction) === နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အပြိုင် [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီ]]ဆိုင်ရာ အခြေခံလုပ်ငန်းစဉ်များသည် သဘာဝကိန်းဆိုသည်မှာ အမှန်တကယ် မည်သည့်အရာဖြစ်သည်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂေါ့တလော့ ဖရေးဂါ (Gottlob Frege) နှင့် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ်တို့သည် အစောပိုင်းတွင် သဘာဝကိန်းကို တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှုကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ကြသော [[အစု|အစုများ]]အားလုံး၏ အတန်းအစား (class) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref> {{Citation |last=Frege |first=Gottlob |title=The foundations of arithmetic: a logico-mathematical enquiry into the concept of number |date=1975 |orig-date=1953 |publisher=Northwestern University Press |location=Evanston, IL}} </ref> ဤသို့ ကျယ်ပြန့်သော ဖော်ပြချက်သည် ကြီးမားလှသည့် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ဝိရောဓိများ (logical paradoxes) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသောကြောင့် ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) သည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် များစွာပိုမိုကောင်းမွန်လှပသော ဖြေရှင်းချက်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းဖြေရှင်းချက်သည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) တွင် စံတည်ဆောက်ပုံ (standard construction) အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။<ref> {{Citation |last=von Neumann |first=John |title=Zur Einführung der transfiniten Zahlen |journal=Acta Litterarum ac Scientiarum Regiae Universitatis Hungaricae Francisco-Josephinae, Sectio Scientiarum Mathematicarum |volume=1 |date=1923 |pages=199–208 |url=https://acta.bibl.u-szeged.hu/13294/}} </ref><ref> {{Citation |last=Scriba |first=C.J. |title=The concept of number, a chapter in the history of mathematics, with applications of interest to teachers |publisher=B.I. Wissenschaftsverlag Mannheim |date=1968}} </ref> အော်ဒီနယ်များအတွက် ဖွန်နွိုင်းမန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ သဘာဝကိန်းများကို အစုများမှသာလျှင် တိကျပြတ်သားစွာ တည်ဆောက်ထားသည်။ အခြေခံကိန်း <math>0</math> ကို ဗလာစု (empty set) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းကို <math>0 = \emptyset</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ပေးထားသော မည်သည့် အစု <math>a</math> ၏ နောက်ဆက်တွဲကိုမဆို ပေါင်းစပ်စု တွက်ချက်မှု (union operation) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းမှာ <math>S(a) = a \cup \{a\}</math> ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် သဘာဝကိန်းတစ်ခုစီသည် ၎င်း၏ ရှေ့ပြေးကိန်းများအားလုံး ပါဝင်သော အစုနှင့် ညီမျှပေသည်။ ၎င်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ * <math>0 = \emptyset</math> * <math>1 = \{\emptyset\}</math> * <math>2 = \{\emptyset, \{\emptyset\}\}</math> ပြီးပြည့်စုံသော အနန္တ (infinite) သဘာဝကိန်းများ အစုကို ဆင့်ကဲအစုများ (inductive sets) အားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတို့ တည်ရှိကြောင်းကို အနန္တဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆို (axiom of infinity) ဖြင့် အာမခံထားသည်။ == အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic Structure and Properties) == သဘာဝကိန်းများအပေါ်ရှိ အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) ကို နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] <math>S</math> အပေါ် ထပ်ကျော့နည်း (recursion) အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဆင်းသက်ရယူသည်။ [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းခြင်း]] (addition) လက္ခဏာရပ်ဖြစ်သော <math>+</math> ကို အခြေခံအခြေအနေ <math>a + 0 = a</math> နှင့် ထပ်ကျော့အဆင့် <math>a + S(b) = S(a+b)</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) လက္ခဏာရပ် <math>\times</math> ကိုလည်း ထပ်ကျော့ပေါင်းခြင်း (repeated addition) အဖြစ် ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် အလားတူ သတ်မှတ်သည်။ ယင်းမှာ <math>a \times 0 = 0</math> နှင့် <math>a \times S(b) = (a \times b) + a</math> တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Tao |first=Terence |title=Analysis I |edition=3rd |publisher=Springer |date=2016 |doi=10.1007/978-981-10-1789-6 |at=Definitions 2.2.1 and 2.3.1}}</ref> ဤတွက်ချက်မှုများအောက်တွင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ စနစ် <math>(\mathbb{N}, +, \times, 0, 1)</math> သည် အောက်ပါ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ * '''အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (Closure) -''' ဤစနစ်သည် ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်းတို့အောက်တွင် တိကျစွာ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ * '''ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Associativity and Commutativity) -''' ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်း နှစ်ခုစလုံးသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative) တို့ ပြည့်စုံကြသည်။<ref>Tao (2016), Propositions 2.2.4–2.2.5, Lemma 2.3.2 and Proposition 2.3.5.</ref> * '''ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (Distributivity) -''' မြှောက်ခြင်းသည် ပေါင်းခြင်းအပေါ်တွင် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ|ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (distributive) ရှိသည်။ * '''ထပ်တူရအစုဝင်များ (Identity Elements) -''' <math>0</math> ကို ထည့်သွင်းထားသောအခါ ၎င်းသည် အပေါင်းဆိုင်ရာ ကြားနေ အစုဝင် (additive neutral element) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ၎င်းကို <math>a + 0 = a</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ကိန်း <math>1</math> သည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကြားနေ အစုဝင် (multiplicative neutral element) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ၎င်းကို <math>a \times 1 = a</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ သဘာဝကိန်းများတွင် [[ထပ်တူရအစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်များ]] (additive inverses) မရှိသောကြောင့် <math>a + b = a</math> ဟူသော ညီမျှခြင်း (equation) အတွက် <math>b = 0</math> မှလွဲ၍ အဖြေမရှိပေ။ ထို့ပြင် ဤစနစ်သည် [[နုတ်ခြင်း|နုတ်ခြင်း]] (subtraction) အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိပေ။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>\mathbb{N}</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ပေ။ ၎င်းအစား ၎င်းကို ဖလှယ်ရ ဆီမီးကွင်း (commutative semiring) သို့မဟုတ် ရစ်ဂ် (rig) တစ်ခုအဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ထို့အပြင် သဘာဝကိန်းများသည် အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစု (totally ordered set) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အပြည့်အဝ အစဉ်ကျခြင်း ဆက်သွယ်ချက် (total ordering relation) ဖြစ်သော <math>\le</math> ကို <math>a + c = b</math> ဖြစ်စေမည့် သဘာဝကိန်း <math>c</math> တည်ရှိနေမှသာလျှင် <math>a \le b</math> ဖြစ်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအပြည့်အဝ အစဉ်ကျခြင်းက မည်သည့် [[အစုဝင်|အစုဝင်]]မျှ အစု၏ အစပြု အခြေခံအစုဝင်ထက် တိကျစွာ ပိုငယ်ခြင်းမရှိကြောင်းကို သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] l4n1q7j6kvvbpmhmzo37huvljid8gqv 1063032 1063031 2026-11-11T15:26:11Z Mkant00 135890 1063032 wikitext text/x-wiki {{redirect|သဘာဝကိန်း|ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ကိန်းများအကြောင်း|ကိန်း}} {{တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ}} [[သင်္ချာ|သင်္ချာဘာသာရပ်]]တွင် သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) သည် တစ်ပိုင်းတစ်စဖြစ်သော ပမာဏများ (discrete quantities) ကို ရေတွက်ရန်နှင့် အစဉ်လိုက်စီစဉ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော အခြေခံကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ရေတွက်[[ကိန်း|ကိန်းများ]] (counting numbers) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ တိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာအပေါ် မူတည်၍ သဘာဝကိန်းများ၏ [[အစု|အစု]] (set) ကို သုညမှစတင်သော အနုတ်မဟုတ်သော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (non-negative integers) <math>\left\{0, 1, 2, \dots\right\}</math> အဖြစ်သော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် တစ်မှစတင်သော တိကျစွာ အပေါင်းကိန်းပြည့်များ (strictly positive integers) <math>\left\{1, 2, 3, \dots\right\}</math> အဖြစ်သော်လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ဖွင့်ဆိုကြသည်။<ref> {{Citation |last=Enderton |first=Herbert B. |title=Elements of set theory |location=New York |publisher=Academic Press |date=1977 |isbn=0122384407 |page=66}} </ref><ref> {{Citation |last=Tao |first=Terence |title=Analysis I |series=Texts and Readings in Mathematics |volume=37 |location=Singapore |publisher=Springer |date=2016 |page=68 |isbn=978-981-10-1789-6 |doi=10.1007/978-981-10-1789-6}} </ref> သဘာဝကိန်းများအားလုံးပါဝင်သော အစုကို သင်္ကေတ <math>\mathbb{N}</math> ဖြင့် ရည်ညွှန်းရေးသားကြသည်။ သတ်မှတ်ချက်များ ကွဲပြားတတ်သောကြောင့် သုည၏ အခြေအနေကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်ရန် သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများ (notations) ကို မကြာခဏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲတတ်ကြသည်။ သုညပါဝင်သော အစုအတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် <math>\mathbb{N}_0</math> သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}_{\geqslant 0}</math> ကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် သုညမပါဝင်သော တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်သည့် အစုအတွက် <math>\mathbb{N}_1</math>၊ <math>\mathbb{N}^*</math>၊ သို့မဟုတ် <math>\mathbb{Z}_{>0}</math> ကဲ့သို့သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref> {{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Natural Number |work=MathWorld |publisher=Wolfram Research |url=https://mathworld.wolfram.com/NaturalNumber.html}} </ref> == သမိုင်းကြောင်း (History) == === အစောပိုင်း ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများနှင့် ငြင်းခုံမှုများ (Early Terminology and Debates) === [[သင်္ချာ|သင်္ချာ]]သမိုင်းကြောင်း၏ အချိန်အများစုတွင် ယခုအခါ သဘာဝကိန်းများဟု ခေါ်ဆိုသော ကိန်းများကို "[[ကိန်း|ကိန်းများ]]" ဟုသာ ရိုးရှင်းစွာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ အလယ်ခေတ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၁၇ ရာစုကြားတွင် သင်္ချာဆိုင်ရာ ကိန်းစနစ်များ (number systems) သည် အနုတ်ကိန်း (negative number)၊ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) နှင့် [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း|အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (irrational number) တန်ဖိုးများ ပါဝင်လာသည်အထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မူလ ရေတွက်ကိန်းများကို ဤသဘောတရားအသစ်များမှ တိကျစွာ ခွဲခြားရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်။ ၁၄၈၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင် နီကိုးလတ်စ် ရှူကေး (Nicolas Chuquet) သည် သဘာဝ[[ကိန်းစဉ်]] (natural progression) ဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ရှေးစာရေးသူများက ထိုသို့ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Chuquet |first=Nicolas |title=Le Triparty en la science des nombres |date=1881 |orig-date=1484 |url=https://doi.org/10.3931/e-rara-27203 |page=65}}</ref> အတိအကျဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်စကားစု "natural number" ကို အစောဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံ အီမာဆန် (William Emerson) ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ၎င်းကို ၁၇၇၁ ခုနှစ်ထုတ် Encyclopaedia Britannica တွင် ပုံစံတကျ (formally) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Emerson |first=William |title=The method of increments |date=1763 |page=113}} </ref> ၁၉ ရာစုတွင် ဥရောပ သင်္ချာပညာရှင်များသည် သဘာဝကိန်းများ၏ အခြေခံသဘာဝနှင့် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ မြစ်ဖျားခံမှုတို့အပေါ် ပြင်းထန်စွာ ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ တည်ဆောက်မှုဝါဒီ (constructivist) လီယိုပို ကရိုနက်ကာ (Leopold Kronecker) က သူ၏ အမြင်ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် "ဘုရားသခင်သည် ကိန်းပြည့်များကို ဖန်ဆင်းခဲ့ပြီး အခြားအရာအားလုံးမှာ လူသားတို့၏ ဖန်တီးမှုသာဖြစ်သည်" ဟု နာမည်ကျော်ကြားစွာ ဖော်ပြခဲ့သည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) က [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) ကို ၎င်းတို့၏ အဆုံးရှိ (finite) အသုံးချမှုတွင်သာ သက်သေပြနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူခဲ့သည်။ လူသားများအား နောက်ဆက်တွဲ ပြုလုပ်ချက် (successor act) ၏ အဆုံးမရှိသော ထပ်ကျော့မှုများကို စိတ်ကူးပုံဖော်နိုင်စေခြင်းမှာ "စိတ်၏ စွမ်းအား" သာလျှင်ဖြစ်သည်ဟု သူက ငြင်းခုံခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Poincaré |first=Henri |title=Science and Hypothesis |translator-last=Greenstreet |translator-first=W. J. |date=1905 |orig-date=1902 |chapter=On the Nature of Mathematical Reasoning |chapter-url=https://brocku.ca/MeadProject/Poincare/Poincare_1905_02.html |at=Chapter 1, section VI}} </ref><ref> {{Citation |last=Weber |first=Heinrich |title=Leopold Kronecker |journal=Mathematische Annalen |volume=43 |date=1893 |pages=1–25 |doi=10.1007/BF01446613}} </ref> === သုည ( Zero) === ကိန်း <math>0</math> ကို သဘာဝကိန်းများ၏ အစုတွင် ထည့်သွင်းသင့် မသင့်ဆိုသည်မှာ ကာလကြာရှည်စွာ တည်ရှိနေသော သတ်မှတ်ချက်နှင့် ငြင်းခုံစရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၂၇ ခုနှစ်တွင် ဘာနတ် လီ ဘိုဗီယာ ဒေ ဖွန်တနယ်လ် (Bernard Le Bovier de Fontenelle) သည် အချက်နှစ်ချက်လုံးကို ငြင်းခုံခဲ့သည်။ <math>0</math> သည် [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်]] (sequence) တစ်ခု၏ ပထမဆုံး ကိန်း (term) ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် အခြားကိန်းများအားလုံးကို [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းခြင်း]] (addition) မှတစ်ဆင့် ဖွဲ့စည်းရာတွင် <math>1</math> သာလျှင် အခြေခံ [[အစုဝင်|အစုဝင်]] (basic element) ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Fontenelle |first=Bernard de |title=Eléments de la géométrie de l'infini |date=1727 |page=3}} </ref> အစောပိုင်း သင်္ချာပညာရှင်အများစုသည် သုညကို ပြတ်သားစွာ ချန်လှပ်ထားခဲ့ကြသည်။ ဂျူဆက်ပေ ပီအာနို (Giuseppe Peano) သည် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပုံစံတကျ ကိန်းစဉ် (formal sequence) ကို <math>1</math> မှ အစပြုခဲ့သည်။ သို့သော် နောင်တွင် သုညကို ရှင်းလင်းစွာ ထည့်သွင်းနိုင်ရန် <math>N_0</math> ကို အသုံးပြု၍ သူ၏ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို မွမ်းမံခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Peano |first=Giuseppe |title=Formulaire des mathematiques |location=Paris |publisher=Gauthier-Villars |date=1901 |page=39}} </ref> သုညကို ထည့်သွင်းအသုံးပြုခြင်းသည် ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် သင်္ချာပညာရပ်ဆိုင်ရာ တွင်ကျယ်စွာ လက်ခံသုံးစွဲမှု ရရှိလာခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သုညသည် အခြေခံ [[ထပ်တူရအစုဝင်|ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသော သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) နှင့် အခြေခံ [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီ]] (set theory) တို့၏ လိုအပ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားသော ၂၀ ရာစု သင်္ချာပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ် (Bertrand Russell)၊ နီကိုလတ်စ် ဘော်ဘာကီ (Nicolas Bourbaki)၊ ပေါလ် ဟာမော့စ် (Paul Halmos) နှင့် ဂျွန် ဟော်တန် ကွန်ဝေး (John Horton Conway) တို့က ၎င်းကို ထည့်သွင်းရန် အပြင်းအထန် ထောက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref> {{Citation |last=Bourbaki |first=N. |title=Elements of Mathematics: Theory of Sets |location=Paris, France |publisher=Hermann |date=1968}} </ref><ref> {{Citation |last=Halmos |first=P. R. |title=Naive Set Theory |location=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1974}} </ref> ဤသို့ ထည့်သွင်းခြင်းကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းအဖွဲ့မှ ISO 31-11 (၁၉၇၈) တွင် ပုံစံတကျ စံသတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်။ ယင်းသတ်မှတ်ချက်ကို လက်ရှိ ISO 80000-2 စံနှုန်းတွင်လည်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားသည်။<ref> {{Citation |title=ISO 80000-2:2019 — Quantities and units — Part 2: Mathematics |publisher=International Organization for Standardization |date=2019 |url=https://www.iso.org/standard/64973.html |at=Table 3, item 2-7.1}} </ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Formal Definitions) == ကိန်းဂဏန်းအရွယ်အစားဆိုင်ရာ ပင်ကိုသိစိတ် (intuitive) သဘောတရားကို ရေတွက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကြိုတင်သိမြင်မှုမပါဘဲ တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှု (one-to-one correspondence) ကို အသုံးပြု၍ တိကျခိုင်မာစွာ ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ၎င်းကို [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ အဆုံးရှိ စုစည်းမှု (collection) နှစ်ခု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ကို တွဲဖက်မပါသောအရာများ မကျန်ရှိစေဘဲ ပြီးပြည့်စုံစွာ အစုံလိုက်တွဲဖက်နိုင်ပါက ၎င်းတို့သည် တူညီသော ကာဒီနယ်ကိန်း (cardinal number) ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ထို့အပြင် အစဉ်ကျသော [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]] (ordered sequences) အဖြစ် ယေဘုယျပြုလိုက်သောအခါ၊ သဘာဝကိန်းများသည် အညွှန်းတပ်ခြင်း (indexing) အတွက် ပုံမှန် (canonical) ကောင်းစွာအစဉ်ကျသောအစု (well-ordered set) အဖြစ် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။ ၎င်းကို အော်ဒီနယ် (ordinal) အစီအစဉ် အမျိုးအစား <math>\omega</math> ဖြင့် ဝိသေသလက္ခဏာ (characterized) သတ်မှတ်ထားသည်။<ref> {{Citation |last=Russell |first=Bertrand |title=Introduction to Mathematical Philosophy |edition=2nd |location=London |publisher=George Allen & Unwin |date=1920 |orig-year=1919}} </ref><ref> {{Citation |last=Jech |first=Thomas J. |title=Set theory |edition=The 3rd millennium, rev. and expanded |location=Berlin ; New York |publisher=Springer |date=2003 |isbn=978-3540440857 |page=20}} </ref> သဘာဝကိန်းများကို တိကျသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations) မှ ခွဲထုတ်၍ သရုပ်မဲ့ပြုလုပ်ရန်အတွက် ၁၉ ရာစု နှောင်းပိုင်းမှ သင်္ချာပညာရှင်များသည် တိကျသေချာသော [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆို]] အခြေခံအုတ်မြစ် (axiomatic foundation) ကို တည်ဆောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ === နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း (ပီအာနို နဂိုမှန်အဆိုများ) (Axiomatization (Peano Axioms)) === ချားလ်စ် ဆန်းဒါးစ် ပီးယားစ် (Charles Sanders Peirce) သည် သဘာဝကိန်း ဂဏန်းသင်္ချာ (arithmetic) ၏ ပထမဆုံး စစ်မှန်သော [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆို]] ဖွဲ့စည်းခြင်း (axiomatization) ကို ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနောက် ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချတ် ဒက်ဒီကင်း (Richard Dedekind) က ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref> {{Citation |last=Peirce |first=C. S. |title=On the Logic of Number |journal=American Journal of Mathematics |volume=4 |issue=1 |date=1881 |pages=85–95}} </ref> ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဂျူဆက်ပေ ပီအာနိုသည် ဒက်ဒီကင်း၏ နဂိုမှန်အဆိုများကို ပိုမိုရိုးရှင်းစေထားသော ပုံစံဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ယင်း ဒုတိယအဆင့် (second-order) အဆိုများသည် သဘာဝကိန်းစဉ်ကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) တစ်ခုအထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (uniquely) သတ်မှတ်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref> {{Citation |title=Arithmetices principia: nova methodo |date=1889 |publisher=Fratres Bocca |page=12}} </ref><ref> {{Citation |last=Kennedy |first=H.C. |title=Selected works of Giuseppe Peano |publisher=Allen & Unwin |date=1973}} </ref> ပီအာနို နဂိုမှန်အဆိုများ (Peano axioms) သည် အခြေခံအစပြု [[အစုဝင်|အစုဝင်]]တစ်ခုနှင့် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] (successor function) <math>S: \mathbb{N} \to \mathbb{N}</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ အစု <math>\mathbb{N}</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ယင်းအစပြု အစုဝင်ကို ပုံမှန်အားဖြင့် <math>0</math> အဖြစ် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ အဓိက စည်းမျဉ်းများက အောက်ပါအချက်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ *အခြေခံ အစုဝင် <math>0</math> သည် မည်သည့် သဘာဝကိန်း၏ နောက်ဆက်တွဲမှ မဟုတ်ပေ။ ၎င်းကို <math>n</math> အားလုံးအတွက် <math>S(n) \neq 0</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ *ကွဲပြားသော ကိန်းများသည် တိကျစွာ ကွဲပြားသော နောက်ဆက်တွဲများ ရှိကြသည်။ အကယ်၍ <math>S(a) = S(b)</math> ဖြစ်ပါက <math>a = b</math> ဖြစ်သည်။ *'''ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆို (The Axiom of Induction) -''' အကယ်၍ <math>\mathbb{N}</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်း]] (subset) တစ်ခုသည် <math>0</math> ကို ပါဝင်ငုံထားပြီး နောက်ဆက်တွဲ ဖန်ရှင်အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closed) ရှိပါက ၎င်းတွင် သဘာဝကိန်းအားလုံး ပါဝင်သည်။<ref> {{Citation |last=Halmos |first=Paul |title=Naive Set Theory |location=Princeton |publisher=Van Nostrand |date=1966 |page=46}} </ref><ref> {{Citation |last=Hamilton |first=A. G. |title=Logic for Mathematicians |edition=Revised |publisher=Cambridge University Press |date=1988 |isbn=978-0-521-36865-0}} </ref> === အစုသီအိုရီအခြေခံ တည်ဆောက်ပုံ (Set-Theoretic Construction) === နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အပြိုင် [[အစုသီအိုရီ|အစုသီအိုရီ]]ဆိုင်ရာ အခြေခံလုပ်ငန်းစဉ်များသည် သဘာဝကိန်းဆိုသည်မှာ အမှန်တကယ် မည်သည့်အရာဖြစ်သည်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ဂေါ့တလော့ ဖရေးဂါ (Gottlob Frege) နှင့် ဘာထရန် ရပ်ဆဲလ်တို့သည် အစောပိုင်းတွင် သဘာဝကိန်းကို တစ်-တစ် ကိုက်ညီမှုကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ကြသော [[အစု|အစုများ]]အားလုံး၏ အတန်းအစား (class) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref> {{Citation |last=Frege |first=Gottlob |title=The foundations of arithmetic: a logico-mathematical enquiry into the concept of number |date=1975 |orig-date=1953 |publisher=Northwestern University Press |location=Evanston, IL}} </ref> ဤသို့ ကျယ်ပြန့်သော ဖော်ပြချက်သည် ကြီးမားလှသည့် ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ဝိရောဓိများ (logical paradoxes) ဆီသို့ ဦးတည်သွားစေသောကြောင့် ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) သည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် များစွာပိုမိုကောင်းမွန်လှပသော ဖြေရှင်းချက်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းဖြေရှင်းချက်သည် ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) တွင် စံတည်ဆောက်ပုံ (standard construction) အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေသည်။<ref> {{Citation |last=von Neumann |first=John |title=Zur Einführung der transfiniten Zahlen |journal=Acta Litterarum ac Scientiarum Regiae Universitatis Hungaricae Francisco-Josephinae, Sectio Scientiarum Mathematicarum |volume=1 |date=1923 |pages=199–208 |url=https://acta.bibl.u-szeged.hu/13294/}} </ref><ref> {{Citation |last=Scriba |first=C.J. |title=The concept of number, a chapter in the history of mathematics, with applications of interest to teachers |publisher=B.I. Wissenschaftsverlag Mannheim |date=1968}} </ref> အော်ဒီနယ်များအတွက် ဖွန်နွိုင်းမန်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ သဘာဝကိန်းများကို အစုများမှသာလျှင် တိကျပြတ်သားစွာ တည်ဆောက်ထားသည်။ အခြေခံကိန်း <math>0</math> ကို ဗလာစု (empty set) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ၎င်းကို <math>0 = \emptyset</math> အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ ပေးထားသော မည်သည့် အစု <math>a</math> ၏ နောက်ဆက်တွဲကိုမဆို ပေါင်းစပ်စု တွက်ချက်မှု (union operation) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ၎င်းမှာ <math>S(a) = a \cup \{a\}</math> ဖြစ်သည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် သဘာဝကိန်းတစ်ခုစီသည် ၎င်း၏ ရှေ့ပြေးကိန်းများအားလုံး ပါဝင်သော အစုနှင့် ညီမျှပေသည်။ ၎င်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ * <math>0 = \emptyset</math> * <math>1 = \{\emptyset\}</math> * <math>2 = \{\emptyset, \{\emptyset\}\}</math> ပြီးပြည့်စုံသော အနန္တ (infinite) သဘာဝကိန်းများ အစုကို ဆင့်ကဲအစုများ (inductive sets) အားလုံး၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတို့ တည်ရှိကြောင်းကို အနန္တဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆို (axiom of infinity) ဖြင့် အာမခံထားသည်။ == အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ နှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Algebraic Structure and Properties) == သဘာဝကိန်းများအပေါ်ရှိ အခြေခံ ဂဏန်းသင်္ချာ တွက်ချက်မှုများ (arithmetic operations) ကို နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်]] <math>S</math> အပေါ် ထပ်ကျော့နည်း (recursion) အသုံးပြု၍ ပုံစံတကျ ဆင်းသက်ရယူသည်။ [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းခြင်း]] (addition) လက္ခဏာရပ်ဖြစ်သော <math>+</math> ကို အခြေခံအခြေအနေ <math>a + 0 = a</math> နှင့် ထပ်ကျော့အဆင့် <math>a + S(b) = S(a+b)</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ [[မြှောက်ခြင်း|မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) လက္ခဏာရပ် <math>\times</math> ကိုလည်း ထပ်ကျော့ပေါင်းခြင်း (repeated addition) အဖြစ် ထပ်ကျော့နည်းဖြင့် အလားတူ သတ်မှတ်သည်။ ယင်းမှာ <math>a \times 0 = 0</math> နှင့် <math>a \times S(b) = (a \times b) + a</math> တို့ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Tao |first=Terence |title=Analysis I |edition=3rd |publisher=Springer |date=2016 |doi=10.1007/978-981-10-1789-6 |at=Definitions 2.2.1 and 2.3.1}}</ref> ဤတွက်ချက်မှုများအောက်တွင် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ စနစ် <math>(\mathbb{N}, +, \times, 0, 1)</math> သည် အောက်ပါ အဓိက ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်သည်။ * '''အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (Closure) -''' ဤစနစ်သည် ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်းတို့အောက်တွင် တိကျစွာ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ * '''ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ နှင့် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (Associativity and Commutativity) -''' ပေါင်းခြင်းနှင့် မြှောက်ခြင်း နှစ်ခုစလုံးသည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative) နှင့် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative) တို့ ပြည့်စုံကြသည်။<ref>Tao (2016), Propositions 2.2.4–2.2.5, Lemma 2.3.2 and Proposition 2.3.5.</ref> * '''ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (Distributivity) -''' မြှောက်ခြင်းသည် ပေါင်းခြင်းအပေါ်တွင် [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ|ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (distributive) ရှိသည်။ * '''ထပ်တူရအစုဝင်များ (Identity Elements) -''' <math>0</math> ကို ထည့်သွင်းထားသောအခါ ၎င်းသည် အပေါင်းဆိုင်ရာ ကြားနေ အစုဝင် (additive neutral element) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ၎င်းကို <math>a + 0 = a</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ကိန်း <math>1</math> သည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ကြားနေ အစုဝင် (multiplicative neutral element) အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ၎င်းကို <math>a \times 1 = a</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ သဘာဝကိန်းများတွင် [[ထပ်တူရအစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်များ]] (additive inverses) မရှိသောကြောင့် <math>a + b = a</math> ဟူသော ညီမျှခြင်း (equation) အတွက် <math>b = 0</math> မှလွဲ၍ အဖြေမရှိပေ။ ထို့ပြင် ဤစနစ်သည် [[နုတ်ခြင်း|နုတ်ခြင်း]] (subtraction) အောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ မရှိပေ။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>\mathbb{N}</math> သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုအဖြစ် မဖွဲ့စည်းနိုင်ပေ။ ၎င်းအစား ၎င်းကို ဖလှယ်ရ ဆီမီးကွင်း (commutative semiring) သို့မဟုတ် ရစ်ဂ် (rig) တစ်ခုအဖြစ် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်။ ထို့အပြင် သဘာဝကိန်းများသည် အပြည့်အဝ အစဉ်ကျသောအစု (totally ordered set) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ အပြည့်အဝ အစဉ်ကျခြင်း ဆက်သွယ်ချက် (total ordering relation) ဖြစ်သော <math>\le</math> ကို <math>a + c = b</math> ဖြစ်စေမည့် သဘာဝကိန်း <math>c</math> တည်ရှိနေမှသာလျှင် <math>a \le b</math> ဖြစ်ရန် သတ်မှတ်ထားသည်။ ဤအပြည့်အဝ အစဉ်ကျခြင်းက မည်သည့် [[အစုဝင်|အစုဝင်]]မျှ အစု၏ အစပြု အခြေခံအစုဝင်ထက် တိကျစွာ ပိုငယ်ခြင်းမရှိကြောင်းကို သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:ကိန်းပြည့်များ]] 1731q14msx5gq0izjj682ojotbe1lil 0 51565 1063048 1060883 2026-11-11T16:28:24Z Mkant00 135890 tightening refs 1063048 wikitext text/x-wiki တစ်ထက်ကြီးသော [[ကိန်းပြည့်]] (integer) <math>p</math> တစ်ခုတွင် အပေါင်းဆခွဲကိန်း (positive divisor) အနေဖြင့် ၁ နှင့် <math>p</math> ကိုယ်တိုင်သာရှိပါက ၎င်းကို သုဒ္ဓကိန်း (prime number) သို့မဟုတ် သုဒ္ဓကိန်းပြည့် ဟုခေါ်သည်။ တစ်ထက်ကြီးပြီး သုဒ္ဓကိန်းမဟုတ်သော ကိန်းများကို ဆပေါင်းကိန်း (composite number) ဟုခေါ်သည်။ [[ကိန်း]] <math>1</math> သည် အထူးကိန်းဖြစ်ပြီး သုဒ္ဓကိန်းအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆပေါင်းကိန်းအဖြစ်လည်းကောင်း မသတ်မှတ်ပါ။ <math>2</math> သည် တစ်ခုတည်းသော စုံကိန်း (even number) ဖြစ်သည့် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ပြီး ကျန်ရှိသော သုဒ္ဓကိန်းများအားလုံးမှာ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] (odd number) များဖြစ်ကြသည်။ [[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာတွင်]] သုဒ္ဓကိန်းများကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြရန်အတွက် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ <math>p</math> နှင့် <math>q</math> တို့ကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။<ref>Burton (2011), p. 39.</ref> == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ နှင့် စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများ (Definitions and Divisibility Properties) == [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းသီအိုရီ]] (ring theory) တွင် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ ပိုမိုတိကျသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အသုံးပြုသည်။ သုညမဟုတ်သလို ယူနစ် (unit) လည်း မဟုတ်သော [[ကိန်းပြည့်]] <math>p</math> တစ်ခုသည် ကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ် <math>ab</math> ကို စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းသည် <math>a</math> ကိုသော်လည်းကောင်း <math>b</math> ကိုသော်လည်းကောင်း စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကိန်းပြည့်များစနစ်တွင် ယူနစ်များမှာ <math>1</math> နှင့် <math>-1</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ ဤသတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် အပေါင်းသုဒ္ဓကိန်းများသာမက <math>-2</math>, <math>-3</math>, <math>-5</math> စသည့် [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းများကိုလည်း]] သုဒ္ဓကိန်းများအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဤအခြေခံ စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိ (divisibility property) ကို '''ယူကလစ် အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်''' (Euclid's lemma) မှ ဆင်းသက်ရရှိသည်။ အကယ်၍ သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> သည် <math>ab</math> ကိုစား၍ပြတ်ပြီး <math>a</math> ကိုစား၍မပြတ်ပါက ၎င်းသည် <math>b</math> ကိုသာ တိကျစွာစား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤဂုဏ်သတ္တိကို အောက်ပါအတိုင်း တိုးချဲ့အသုံးပြုနိုင်သည်။<ref>Burton (2011), p. 40, Theorem 3.1.</ref> * '''ဆခွဲကိန်းများစွာ ပါဝင်ခြင်း -''' သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> သည် ကိန်းပြည့်များစွာ၏ မြှောက်လဒ် <math>a_1 \cdot a_2 \cdots a_n</math> ကို စား၍ပြတ်ပါက ၎င်းသည် အဆိုပါ ကိန်းပြည့်များအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤအချက်ကို သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) ဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။ * '''သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်ခြင်း -''' အကယ်၍ သုဒ္ဓကိန်းများအားလုံးသည် အပေါင်းကိန်းများ ဖြစ်ကြပါက သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> သည် အခြားသုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ် <math>q_1 \cdot q_2 \cdots q_n</math> ကို စား၍ပြတ်သည့်အခါ <math>p</math> သည် ၎င်းသုဒ္ဓကိန်းများအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုနှင့် တိကျစွာ [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှရမည်ဖြစ်သည်။]] သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုကို <math>1</math> နှင့် ၎င်းကိုယ်တိုင်ဖြင့်သာ စား၍ပြတ်သောကြောင့် ထိုသို့ညီမျှခြင်းဖြစ်သည်။ ယေဘုယျ ကိန်းပြည့်ကွင်းသဘောအရမူ ယူနစ်မြှောက်ဖော်ကိန်း ကွာခြားချက်အထိသာ ထပ်တူကျသဖြင့် <math>p = \pm q_i</math> ဖြစ်သည်။ == ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental Theorem of Arithmetic) == တစ်ထက်ကြီးသော [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်တိုင်းသည်]] သုဒ္ဓကိန်းများ သို့မဟုတ် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သုဒ္ဓကိန်းများကို ကိန်းပြည့်အားလုံး၏ အခြေခံတည်ဆောက်ပုံအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤသဘောတရားကို [[ဂဏန်းသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental Theorem of Arithmetic) အဖြစ် ပုံသေထုတ်ပြန်ထားသည်။ ၎င်းသီအိုရမ်အရ တစ်ထက်ကြီးသော အပေါင်းကိန်းပြည့်တိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းများ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အဆိုပါ ဖော်ပြချက်သည် သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အစီအစဉ်ကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားပါက တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) ဖော်ပြချက်ဖြစ်သည်။<ref>Burton (2011), p. 41, Theorem 3.2.</ref> သက်သေပြချက်ကို အပိုင်းနှစ်ပိုင်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည်။ * '''တည်ရှိမှု (Existence) -''' ကိန်းတစ်ခုသည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်ပါက ၎င်းတွင် <math>1</math> ထက်ကြီးသော အငယ်ဆုံး ဆခွဲကိန်းတစ်ခု ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဆခွဲကိန်းမှာ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသုဒ္ဓကိန်းဖြင့် စားလိုက်သောအခါ ပိုမိုငယ်ရွယ်သော ကိန်းပြည့်တစ်ခုကို ရရှိသည်။ ထိုငယ်ရွယ်သောကိန်းသည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်နေသေးပါက အထက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်ကို ထပ်မံလုပ်ဆောင်နိုင်သည်။ ကိန်းများ ဆက်တိုက်ငယ်သွားမည်ဖြစ်ရာ အဆုံးတွင် အဆုံးရှိသော သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်းများကို ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ * '''တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Uniqueness) -''' ကိန်းပြည့်တစ်ခုကို မတူညီသော သုဒ္ဓကိန်းမြှောက်လဒ် နှစ်စုဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူကြပါစို့။ ၎င်းတို့ကို ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် စီထားပါက ပထမ[[အစု]]မှ အငယ်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်းသည် ဒုတိယအစု၏ မြှောက်လဒ်တစ်ခုလုံးကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိအရ ပထမအစုမှ အငယ်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်းသည် ဒုတိယအစုမှ အငယ်ဆုံးသုဒ္ဓကိန်းနှင့် ထပ်တူညီရမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတူညီသောကိန်းများကို ချေဖျက်ခြင်းဖြင့် အစုနှစ်ခုလုံးရှိ သုဒ္ဓကိန်းများ အားလုံး တူညီကြောင်း တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ '''သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းခွဲခြင်း''' (prime factorization) တွင် တူညီသော သုဒ္ဓကိန်းများ အကြိမ်ကြိမ်ပါဝင်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို ထပ်ကိန်းများ (exponents) အသုံးပြု၍ စုစည်းရေးသားခြင်းကို ပုံမှန်ပုံစံ (canonical form) ဟုခေါ်သည်။ ကိန်း <math>n</math> ၏ ပုံမှန်ပုံစံကို <math>n = p_1^{k_1} p_2^{k_2} \dots p_r^{k_r}</math> ဟု ရေးသားသည်။ ဤနေရာတွင် <math>k</math> သည် အပေါင်းကိန်းပြည့်ဖြစ်ပြီး <math>p_1 < p_2 < \dots < p_r</math> အတိုင်း ငယ်စဉ်ကြီးလိုက် စီစဉ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>360</math> ၏ သုဒ္ဓကိန်းများကို <math>360 = 2^3 \cdot 3^2 \cdot 5</math> ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းသည် ကိန်းစနစ်တိုင်းတွင် အလိုအလျောက် မှန်ကန်သော ဂုဏ်သတ္တိမဟုတ်ပါ။ အပေါင်းစုံကိန်းများ သီးသန့်ပါဝင်သော ကိန်းစနစ်တစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်နိုင်သည်။ ၎င်းစနစ်တွင် အခြားစုံကိန်းနှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ဖော်ပြ၍မရသော စုံကိန်းကို '''e-သုဒ္ဓကိန်း''' (e-prime) ဟု သတ်မှတ်ပါစို့။ ဤစနစ်တွင် <math>60</math> ကို <math>60 = 2 \cdot 30</math> သို့မဟုတ် <math>60 = 6 \cdot 10</math> ဟူ၍ မတူညီသော e-သုဒ္ဓကိန်းများဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်းများ]]မပါဝင်သောကြောင့် ပုံမှန် သုဒ္ဓကိန်း စားကိန်းဂုဏ်သတ္တိများ ပျက်ယွင်းသွားခြင်းဖြစ်သည်။ အခြေခံသီအိုရမ်ကို အသုံးပြု၍ <math>\sqrt{2}</math> သည် '''[[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]]''' (irrational number) ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ ပိုက်သာဂိုရပ်စ် (Pythagorean) ပညာရှင်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဤအချက်ကို ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) ဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်။ <math>\sqrt{2}</math> ကို [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်း]] (rational number) <math>a/b</math> ဟု မှတ်ယူပါစို့။ ထို[[အပိုင်းကိန်း]]သည် အချိုးအကျဆုံးဖြစ်ပြီး <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တွင် <math>1</math> မှလွဲ၍ အခြားဘုံဆခွဲကိန်း မရှိဟု ယူဆရမည်ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းကို နှစ်ထပ်ကိန်းတင်လိုက်ပါက <math>2 = a^2 / b^2</math> ဖြစ်ပြီး <math>a^2 = 2b^2</math> ကို ရရှိသည်။ ထို့ကြောင့် <math>b</math> သည် <math>a^2</math> ကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>b</math> သည် <math>1</math> ထက်ကြီးပါက အခြေခံသီအိုရမ်အရ <math>b</math> တွင် အနည်းဆုံး သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း <math>p</math> တစ်ခုရှိရမည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>p</math> သည် <math>b</math> ကိုစား၍ပြတ်ပြီး <math>a^2</math> နှင့် တစ်နည်းအားဖြင့် <math>a</math> ကိုလည်း စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသည်မှာ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တွင် ဘုံဆခွဲကိန်းမရှိဟူသော မူလယူဆချက်နှင့် ဆန့်ကျင်နေသည်။ ထို့ကြောင့် <math>b = 1</math> ဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး <math>a^2 = 2</math> သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ သို့ရာတွင် မည်သည့်ကိန်းပြည့်ကိုမျှ နှစ်ထပ်ကိန်းတင်၍ <math>2</math> မရနိုင်သောကြောင့် မူလယူဆချက် မှားယွင်းပြီး <math>\sqrt{2}</math> သည် အီရာရှင်နယ်ကိန်း ဖြစ်သည်။ == သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ကြောင်း စစ်ဆေးခြင်း (Testing for Primality) == [[ကိန်း]]တစ်ခုသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ခြင်း ရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် တိုက်ရိုက်အကျဆုံးနည်းလမ်းမှာ ငယ်ရွယ်သော ကိန်းများဖြင့် စား၍စမ်းသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ကိန်းအားလုံးဖြင့် စမ်းသပ်ရန်မလိုအပ်ပါ။ ဆပေါင်းကိန်း <math>a > 1</math> တိုင်းတွင် <math>\sqrt{a}</math> ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော သုဒ္ဓကိန်း ဆခွဲကိန်း <math>p</math> တစ်ခု အမြဲတည်ရှိသည်။ ဆပေါင်းကိန်း <math>a</math> ကို <math>a = bc</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး <math>b \le c</math> ဟု ယူဆပါစို့။ <math>b</math> ကို နှစ်ထပ်ကိန်းတင်ပါက <math>b^2 \le bc = a</math> ဖြစ်လာသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးကို နှစ်ထပ်ကိန်းရင်း (square root) ရှာလိုက်ပါက <math>b \le \sqrt{a}</math> ကို ရရှိသည်။ <math>b</math> တွင် သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း အနည်းဆုံးတစ်ခု ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ရာ ထိုဆခွဲကိန်းသည်လည်း <math>\sqrt{a}</math> ထက် ငယ်ရမည် သို့မဟုတ် ညီရမည်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် <math>509</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဟုတ်မဟုတ် စစ်ဆေးရာတွင် <math>\sqrt{509}</math> ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် <math>23</math> ထက် ငယ်သော သုဒ္ဓကိန်းများဖြစ်သည့် <math>2</math>, <math>3</math>, <math>5</math>, <math>7</math>, <math>11</math>, <math>13</math>, <math>17</math> နှင့် <math>19</math> တို့ဖြင့်သာ စားကြည့်ရန် လိုအပ်သည်။ မည်သည့်ကိန်းနှင့်မျှ စား၍မပြတ်ပါက <math>509</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။<ref>Burton (2011), p. 44.</ref> ဤသဘောတရားကို အခြေခံ၍ ရှေးဟောင်းဂရိသင်္ချာပညာရှင် အီရာတိုစ်သီးနီးစ် (Eratosthenes) သည် '''အီရာတိုစ်သီးနီးစ်၏ ဆန်ခါ''' (Sieve of Eratosthenes) ဟုခေါ်သော နည်းလမ်းကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သတ်မှတ်ထားသော ကန့်သတ်ချက် <math>n</math> အောက်ရှိ သုဒ္ဓကိန်းအားလုံးကို ရှာဖွေနိုင်သည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ <math>2</math> မှစ၍ <math>n</math> အထိ [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များကို]] ရေးချရမည်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးကိန်း <math>2</math> ကို သုဒ္ဓကိန်းအဖြစ် မှတ်သားပြီး <math>2</math> ၏ ဆတိုးကိန်းများ (multiples) အားလုံးကို စာရင်းမှ ချေဖျက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ချေဖျက်မခံရသော ကိန်း <math>3</math> ကို သုဒ္ဓကိန်းအဖြစ် မှတ်သားပြီး ၎င်း၏ ဆတိုးကိန်းများကို ချေဖျက်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဤလုပ်ငန်းစဉ်ကို <math>\sqrt{n}</math> အထိရောက်သည်အထိ လုပ်ဆောင်ပါက စာရင်းတွင် ကျန်ရှိနေသော ကိန်းများအားလုံးသည် သုဒ္ဓကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>Burton (2011), pp. 45–46.</ref> == သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တဖြစ်တည်မှု (Infinitude of Primes) == သုဒ္ဓကိန်းများ၏ အရေအတွက်သည် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်ကြောင်း ယူကလစ် (Euclid) က ရှေးခေတ်ကတည်းက သက်သေပြခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှုဖြင့် သက်သေပြချက်အရ သုဒ္ဓကိန်းအရေအတွက်သည် အဆုံးရှိ[[အစု]] (finite set) အဖြစ် <math>p_1, p_2, \dots, p_n</math> သာရှိသည်ဟု ယူဆပါစို့။ ထိုသုဒ္ဓကိန်းများအားလုံးကို မြှောက်၍ <math>1</math> ပေါင်းထည့်ပါက ကိန်းအသစ် <math>P = (p_1 \cdot p_2 \cdots p_n) + 1</math> ကို ရရှိသည်။ အခြေခံသီအိုရမ်အရ <math>P</math> တွင် သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း <math>p</math> တစ်ခုရှိရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>p</math> သည် မူလစာရင်းထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ပါက ၎င်းသည် မြှောက်လဒ်ပိုင်းကို စား၍ပြတ်မည်ဖြစ်သည်။ သို့ဖြစ်၍ <math>p</math> သည် <math>P</math> နှင့် မြှောက်လဒ်ပိုင်းတို့၏ ကွာခြားချက်ဖြစ်သော <math>1</math> ကိုလည်း စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ မည်သည့်သုဒ္ဓကိန်းမှ <math>1</math> ကို စား၍မပြတ်နိုင်သဖြင့် ဤသည်မှာ ဝိရောဓိ (paradox) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သုဒ္ဓကိန်းအရေအတွက်သည် အဆုံးရှိမဖြစ်နိုင်ပါ။<ref>Burton (2011), p. 46, Theorem 3.4.</ref> သုဒ္ဓကိန်း <math>p</math> ထက်ငယ်သော သို့မဟုတ် ညီသော သုဒ္ဓကိန်းများ အားလုံး၏ မြှောက်လဒ်ကို <math>p^\#</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ယူကလစ် ပုံသေနည်းမှ ရရှိလာသော <math>p^\# + 1</math> ပုံစံ ကိန်းများကို '''ယူကလစ် ကိန်းများ''' (Euclid numbers) ဟုခေါ်သည်။ အချို့သော ယူကလစ် ကိန်းများမှာ သုဒ္ဓကိန်းများ ဖြစ်ကြသော်လည်း အမြဲတမ်းမဟုတ်ပါ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>13</math> အထိ သုဒ္ဓကိန်းများကို မြှောက်၍ <math>1</math> ပေါင်းပါက <math>30031</math> ကို ရရှိပြီး ၎င်းသည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် <math>59 \cdot 509</math> နှင့် ညီမျှသည် ။ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သော ယူကလစ် ကိန်းများ အနန္တရှိမရှိ ဆိုသည်မှာ ယနေ့တိုင် အဖြေမထွက်သေးသော သင်္ချာပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အနန္တ|အနန္တဖြစ်တည်မှုကို]] အခြားသော [[ကိန်းစဉ်]]တစ်ခုဖြင့်လည်း သက်သေပြနိုင်သည်။ <math>2</math> မှစတင်သော ကိန်းစဉ်တစ်ခုကို စဉ်းစားပါ။ နောက်ဆက်တွဲကိန်းများကို ရှေ့ကိန်းများအားလုံးမြှောက်၍ <math>1</math> ပေါင်းခြင်းဖြင့် ဖန်တီးသည်။ ဥပမာ <math>n_1 = 2</math>, <math>n_2 = n_1 + 1 = 3</math>, <math>n_3 = (n_1 \cdot n_2) + 1 = 7</math> အစရှိသဖြင့်ဖြစ်သည်။ ဤကိန်းစဉ်ရှိ မည်သည့်ကိန်းနှစ်ခုမျှ ဘုံပါဝင်သော သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်း မရှိနိုင်ပါ။ ဘုံဆခွဲကိန်းရှိပါက ၎င်းသည် ကွာခြားချက် <math>1</math> ကို စား၍ပြတ်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကိန်းအသစ်တိုင်းတွင် မတူညီသော သုဒ္ဓကိန်းဆခွဲကိန်းများ ပါဝင်နေသဖြင့် သုဒ္ဓကိန်းအရေအတွက်သည် အနန္တဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်။ == ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံ အတိုင်းအတာ (Distribution and Size) == <math>n</math> ကြိမ်မြောက် သုဒ္ဓကိန်းကို <math>p_n</math> ဟု သင်္ကေတပြုပါက မညီမျှခြင်းများ (inequalities) ကို အသုံးပြု၍ ၎င်း၏ အရွယ်အစားကို ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ယူကလစ်၏ သက်သေပြချက်အရ <math>p_n \le (p_1 \cdot p_2 \cdots p_{n-1}) + 1</math> ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ပိုမိုတိကျသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်းအရ <math>p_n</math> သည် အမြဲတမ်း <math>2^{2^{n-1}}</math> အောက် ငယ်ရမည် သို့မဟုတ် ညီရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် [[ကိန်းပြည့်]] <math>n \ge 1</math> တိုင်းအတွက် ကြီးမားလှသော <math>2^{2^n}</math> ထက်ငယ်သည့် သုဒ္ဓကိန်း အနည်းဆုံး <math>n + 1</math> ခု ရှိသည်။<ref>Burton (2011), pp. 47–48, Theorem 3.5 and corollary.</ref> ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျိုးဇက် ဘာထရန် (Joseph Bertrand) အဆိုပြုခဲ့ပြီး ချေဘီရှက်ဗ် (Chebyshev) သက်သေပြနိုင်ခဲ့သော ဘာထရန်၏ ယူဆချက် (Bertrand's Conjecture) ကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုတိကျစွာ ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ယင်းအဆိုအရ ကိန်းပြည့် <math>n \ge 2</math> တိုင်းအတွက် <math>n</math> နှင့် <math>2n</math> အကြားတွင် သုဒ္ဓကိန်း အနည်းဆုံးတစ်ခု အမြဲတမ်း ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>p_n < 2^n</math> ဟူသော ပိုမိုကျဉ်းမြောင်းသည့် ကန့်သတ်ချက်ကို ရရှိသည်။<ref>Burton (2011), pp. 48–49.</ref> သုဒ္ဓကိန်းများသည် အနန္တဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိပုံမှာ အလွန် ပုံမှန်မဟုတ်ပေ။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလွန်နီးကပ်စွာ တည်ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကြီးမားသော ကွာဟချက်များ ရှိသည်။ <math>11</math> နှင့် <math>13</math> ကဲ့သို့သော ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသည့် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်းစုံတွဲများကို '''အမြွှာသုဒ္ဓကိန်းများ''' (twin primes) ဟုခေါ်သည်။ အဆိုပါ အမြွှာသုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တရှိမရှိ ဆိုသည်မှာ အဖြေမထွက်သေးသော ပြဿနာဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေသော သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခုကြားရှိ ကွာဟချက်သည် အလိုရှိသလောက် ကြီးမားနိုင်သည်။ မည်သည့် ကိန်းပြည့် <math>n</math> အတွက်မဆို သုဒ္ဓကိန်းများ လုံးဝမပါဝင်သော ဆက်တိုက်ဖြစ်သည့် ဆပေါင်းကိန်း <math>n</math> ခုပါဝင်သည့် အပိုင်းအခြားတစ်ခုကို အမြဲရှာဖွေနိုင်သည်။ ဖက်တိုရီရယ် (factorial) ကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။ <math>(n + 1)! + 2</math> မှ <math>(n + 1)! + (n + 1)</math> အထိ ကိန်းများကို စဉ်းစားပါ။ ပထမကိန်းသည် <math>2</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်ပြီး နောက်ဆုံးကိန်းသည် <math>n+1</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်သည်။ ကိန်းတိုင်းတွင် ဆခွဲကိန်းတစ်ခုစီ အတိအကျရှိနေသဖြင့် ၎င်းတို့အားလုံးသည် ဆပေါင်းကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ == အထူးသုဒ္ဓကိန်းများနှင့် ပုံသေနည်းများ (Special Primes and Formulae) == <math>1</math> များကိုသာ ထပ်တလဲလဲ အသုံးပြုရေးသားထားသော ကိန်းများကို '''ရပ်ပ်ယူနစ်''' (repunit) ဟုခေါ်သည်။ <math>1</math> များ <math>n</math> ကြိမ်ပါဝင်သော ရပ်ပ်ယူနစ်ကို <math>R_n = (10^n - 1) / 9</math> ဟု တွက်ချက်နိုင်သည်။ ၎င်းကိန်းများသည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရန် အလွန်ခဲယဉ်းသည်။ <math>R_n</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်နိုင်ရန်အတွက် <math>n</math> ကိုယ်တိုင်သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်ရမည် ဟူသော အခြေခံစည်းမျဉ်းရှိသည်။ သို့သော် <math>n</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်တိုင်း <math>R_n</math> သည် သုဒ္ဓကိန်းမဖြစ်နိုင်ပါ။ ဥပမာ <math>R_3 = 111</math> ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် <math>3 \cdot 37</math> ဖြင့် စား၍ပြတ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ရပ်ပ်ယူနစ် သုဒ္ဓကိန်းများ အလွန်နည်းပါးစွာသာ ရှာဖွေတွေ့ရှိထားသည်။ မည်သည့် အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်ကိုမဆို]] <math>4</math> ဖြင့်စားသောအခါ ရရှိသည့် အကြွင်းကို မူတည်၍ <math>4n</math>, <math>4n+1</math>, <math>4n+2</math> သို့မဟုတ် <math>4n+3</math> ပုံစံများအဖြစ် ခွဲခြားနိုင်သည်။ <math>4n</math> နှင့် <math>4n+2</math> များသည် <math>2</math> မှလွဲ၍ ကျန်စုံကိန်းများဖြစ်သောကြောင့် ဆပေါင်းကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်းများသည် <math>5,13,17</math> ကဲ့သို့သော <math>4n+1</math> သို့မဟုတ် <math>3,7,11</math> ကဲ့သို့သော <math>4n+3</math> ပုံစံ တစ်ခုခုသာ ဖြစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ <math>4n+1</math> ပုံစံ ကိန်းများကို အချင်းချင်းမြှောက်ပါက ရလဒ်သည်လည်း <math>4n+1</math> ပုံစံသာ ဖြစ်ရမည်ဟူသော အခြေခံဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ ယူကလစ်၏ သက်သေပြချက်နည်းတူ <math>4n+3</math> ပုံစံ သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တရှိကြောင်းကို သက်သေပြနိုင်သည်။<ref>Burton (2011), p. 54, Theorem 3.6.</ref> <math>4n+1</math> ပုံစံ သုဒ္ဓကိန်းများ [[အနန္တ]]ရှိကြောင်းကိုမူ '''ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး၏ သီအိုရမ်''' (Dirichlet's Theorem) ကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြရသည်။ ၎င်းသီအိုရမ်အရ အစကိန်း <math>a</math> နှင့် ကွာခြားချက် <math>b</math> တို့တွင် <math>1</math> မှလွဲ၍ ဘုံဆခွဲကိန်း မရှိပါက အဆိုပါ '''[[ဂဏန်းသင်္ချာ]] [[ကိန်းစဉ်]]''' (arithmetic progression) တွင် သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တပါဝင်သည်။ <math>4n+1</math> တွင် <math>1</math> နှင့် <math>4</math> ကြား ဘုံဆခွဲကိန်းမရှိသဖြင့် သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တပါဝင်သည်။<ref>Burton (2011), pp. 54–55, Theorem 3.7.</ref> သို့ရာတွင် မည်သည့် [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်မှ]] သုဒ္ဓကိန်းများချည်း သီးသန့် အဆုံးအစမရှိ မပါဝင်နိုင်ပါ။ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ သင်္ချာပညာရှင်များသည် ကိန်းပြည့်များကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက သုဒ္ဓကိန်းများကိုသာ အဖြေထုတ်ပေးမည့် ပုံသေနည်း သို့မဟုတ် [[ဖန်ရှင်]] (function) များကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်။ လီယွန်ဟတ် အွိုင်လာ (Leonhard Euler) ၏ [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) ပုံသေနည်း <math>f(n) = n^2 + n + 41</math> သည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ <math>n=0</math> မှ <math>39</math> အထိ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ပါက သုဒ္ဓကိန်းများကိုသာ ရရှိသော်လည်း <math>40</math> ထည့်သွင်းသောအခါ <math>41^2</math> ကို ရရှိသဖြင့် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်သွားသည်။ ကိန်းသေမဟုတ်သော မည်သည့် ပိုလီနိုမီရယ်မျှ သုဒ္ဓကိန်းများကိုချည်း သီးသန့် မထုတ်ပေးနိုင်ကြောင်း သက်သေပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ပိုလီနိုမီရယ် မဟုတ်သော ပုံသေနည်းများတွင်မူ ဒဗလျူ အိတ်ချ် မေးလ်စ် (W. H. Mills) ၏ မေးလ်စ် ပုံသေနည်း (Mills's formula) သည် ထင်ရှားသော နမူနာတစ်ခုဖြစ်သည်။ တိကျသော [[ကိန်းစစ်]] <math>r</math> အတွက် <math>\lfloor r^{3^n} \rfloor</math> သည် အမြဲတမ်း သုဒ္ဓကိန်း ဖြစ်လာသည်။ သို့သော် ၎င်း <math>r</math> ၏ တန်ဖိုးကို အတိအကျ မတွက်ချက်နိုင်သဖြင့် လက်တွေ့အသုံးချ၍ မရနိုင်ပါ။ == ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်းများ (Fermat Primes) == [[ကိန်းပြည့်]] <math>k \geq 0</math> များအတွက် :<math>F_k = 2^{2^k}+1</math> ပုံစံရှိသော ကိန်းကို '''ဖဲမကိန်း''' (Fermat number) ဟုခေါ်သည်။ သုဒ္ဓကိန်းဖြစ်သော ဖဲမကိန်းကို '''ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း''' (Fermat prime) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>Burton (2011), p. 237, § 11.4.</ref> ၁၆၄၀ ခုနှစ်တွင် ပီယား ဒေ ဖဲမ (Pierre de Fermat) က <math>F_k</math> ကိန်းများအားလုံးသည် သုဒ္ဓကိန်းများဖြစ်မည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။ သို့သော် <math>F_5=4294967297</math> သည် ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကိန်းတွင် <math>641</math> သည် ဆခွဲကိန်းတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ကြောင်း အွိုင်လာ (Euler) က ၁၇၃၂ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လက်တွေ့တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ <math>k=0,1,2,3,4</math> အတွက် <math>F_k</math> များကိုသာ သုဒ္ဓကိန်းများအဖြစ် သိရှိထားသည်။ အောက်ပါ အခြေခံမေးခွန်းများမှာမူ ယနေ့တိုင် အဖြေမထွက်သေးဘဲ ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref name="nLabFermat4">nLab authors (2018), revision 4.</ref> *ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်းများ အနန္တတည်ရှိသလား။ *ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်သော ဖဲမကိန်းများ အနန္တတည်ရှိသလား။ <math>k=5,\ldots,32</math> အတွက် ဖဲမကိန်း <math>F_k</math> များသည် ဆပေါင်းကိန်းများဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ သို့ရာတွင် အချို့သော ကိန်းများဖြစ်သည့် <math>k=20</math> နှင့် <math>k=24</math> တို့အတွက် တိကျသော ဆခွဲကိန်းများကို မသိရှိရသေးပေ။ ထို့အပြင် <math>12 \leq k \leq 32</math> ကြားရှိ ကိန်းများအတွက် ဆခွဲကိန်းခွဲခြင်းမှာလည်း မပြည့်စုံသေးပါ။ အခြားသော သီးခြားကိန်းများဖြစ်သည့် ဥပမာ <math>k=3329780</math> သည်လည်း ဆပေါင်းကိန်းဖြစ်ကြောင်း သိရှိထားသည်။<ref name="nLabFermat4" /><ref>{{Citation |title=Fermat Number |url=https://mathworld.wolfram.com/FermatNumber.html |publisher=Wolfram MathWorld}}</ref> ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိသာဖြစ်သင့်ကြောင်း အတွေ့အကြုံအရ မှန်းဆထားသော တိကျမှုမရှိသည့် သက်သေပြချက်များ (heuristic arguments) ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဖဲမ ကိန်းများသည် အဆမတန် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် သုဒ္ဓကိန်းများအကြားတွင် သုညသိပ်သည်းဆ (zero density) သာ ရှိနိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိခြင်းသို့မဟုတ် အနန္တဖြစ်ခြင်း ဆိုသည်မှာ ယနေ့တိုင် သက်သေမပြနိုင်သေးသော ပုစ္ဆာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ သင်္ချာပညာရှင် အသီးသီးက ကွဲပြားသော အဆိုများကို တင်ပြထားကြသည်။ အချို့က ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိသာဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ အချို့ကမူ ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း ငါးခုသာရှိသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဧမီလ် အာတင် (Emil Artin) ကမူ ဖဲမ သုဒ္ဓကိန်း အရေအတွက်သည် အဆုံးရှိဖြစ်သော်လည်း ငါးခုထက် ပိုများမည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="nLabFermat4" /> == သက်သေမပြရသေးသော အဆိုများ (Unproved Conjectures) == <math>4</math> ထက်ကြီးသော စုံကိန်းတိုင်းကို [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|မကိန်း]] သုဒ္ဓကိန်း နှစ်ခု၏ [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းလဒ်အဖြစ်]] ရေးသားနိုင်သည် ဟူသော ဂိုးဘတ်ခ်၏ အဆို (Goldbach's conjecture) သည် အလွန်ထင်ရှားသည်။ ယင်းကို အဓိက ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ယင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆို (Weak Goldbach Conjecture) တွင် <math>7</math> ထက်ကြီးသော မကိန်းတိုင်းကို မကိန်း သုဒ္ဓကိန်း သုံးခု၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု ဆိုခဲ့ပြီး၊ အဆိုပါ အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဟာရယ်လ် ဟဲလ်ဖ်ဂေါ့တ် (Harald Helfgott) က အပြည့်အဝ သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့် ယခုအခါ သီအိုရမ်တစ်ခု ဖြစ်သွားပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Helfgott |first=Harald Andrés |title=The ternary Goldbach conjecture is true |arxiv=1312.7748 |date=2013}}</ref> အကယ်၍ အဓိက ဂိုးဘတ်ခ် အဆို မှန်ကန်ပါက အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုသည်လည်း အလိုအလျောက် မှန်ကန်မည်ဖြစ်သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အိုင် အမ် ဗီနိုဂရာဒေါ့ဗ် (I. M. Vinogradov) က လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော မကိန်းများအတွက် အားနည်း ဂိုးဘတ်ခ် အဆို မှန်ကန်ကြောင်း အစောပိုင်း၌ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂိုးဘတ်ခ် အဆိုနှင့် မကိုက်ညီသော စုံကိန်းများ၏ အချိုးအစားသည် သုညရာခိုင်နှုန်းသို့ ချဉ်းကပ်သွားကြောင်းကိုလည်း ၎င်းက သက်သေပြခဲ့သည်။ ဆေးလ်ဗက်စတာ (Sylvester) ၏ အဆိုအရ <math>4</math> ထက်ကြီးသော စုံကိန်း <math>2n</math> တိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ရေးသားနိုင်ပြီး တစ်ခုသည် <math>n/2</math> ထက် ကြီး၍ အခြားတစ်ခုသည် <math>3n/2</math> ထက် ငယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဒီ ပိုလီနက် (de Polignac) က မကိန်းတိုင်းကို သုဒ္ဓကိန်းတစ်ခုနှင့် <math>2</math> ၏ ထပ်ကိန်း တစ်ခု ပေါင်းလဒ်အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သော်လည်း <math>509</math> နှင့် <math>877</math> ကဲ့သို့သော ကိန်းများကြောင့် ၎င်းအဆို မှားယွင်းကြောင်း သက်သေပြပြီးဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == <references /> * {{Citation |last=Burton |first=David M. |title=Elementary Number Theory |edition=7th |publisher=McGraw-Hill |date=2011 |isbn=978-0-07-338314-9}} * {{Citation |author=nLab authors |title=Fermat number |access-date=11 November 2026 |edition=Revision 4 |url=https://ncatlab.org/nlab/revision/Fermat+number/4}} [[ကဏ္ဍ:သုဒ္ဓကိန်းများ]] 51uads914tg9f6qfto79i5y02cct1eo 0 69981 1063074 1060050 2026-11-12T04:41:03Z Zawzawaungthwin 100038 link 1063074 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | native_name = | type = အစိုးရအဖွဲ့ | seal = File:Seal of MDY Region Government.jpeg |seal_caption=အမှတ်တံဆိပ် | logo = | logo_caption = | image = | image_caption = | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flagicon|Mandalay Region}} [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] | headquarters = [[အောင်မြေသာစံမြို့နယ်]]၊[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ | employees = | budget = | chief1_name = [[မျိုးအောင်]] | chief1_position = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.emandalay.gov.mm/}} | latd =21 | latm =59 | lats =06 | latNS = N | longd =96 | longm =06 | longs =35 | longEW = E }} '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။အစိုးရအဖွဲ့ရုံး သည် ၆၄လမ်းနှင့်၂၄ ဒေါင့်၊ မဟာ​ဇေယျာဘုံရပ်၊ နန်းတော်ရှေ့၊ [[အောင်မြေသာဇံမြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]သည် လက်ရှိ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်]] ဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {{Main|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်}} {| class="wikitable" ! colspan="7" |မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ |- !စဉ် !ပုံ !အမည် ! colspan="2" |တာဝန်သက်တမ်း !ပါတီ !သမ္မတ |- |၁။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male_cropped.jpg|107x107px]] |'''ဦး[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ရဲမြင့်]]''' |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဦးသိန်းစိန် |- |၂။ |[[ဖိုင်:CM_Zaw_Myint_Maung.jpg|171x171px]] |'''ဦး[[ဇော်မြင့်မောင်]]''' <small>(၁၉၅၁–၂၀၂၄)</small> |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |[[အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] |ဦးထင်ကျော် ဦးဝင်းမြင့် |- ! colspan="7" |<small>မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီ</small><small>း စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ</small> |- | - |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male_cropped.jpg|107x107px]] |'''[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦးမောင်ကို]]''' |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | |ဦးမြင့်ဆွေ <small>(ယာယီ)</small> |- ! colspan="7" |မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ |- |၃။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male_cropped.jpg|107x107px]] |'''[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦးမောင်ကို]]''' |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |[[တပ်မတော်]] |ဦးမြင့်ဆွေ <small>(ယာယီ)</small> |- | rowspan="2" |၄။ | rowspan="2" |[[ဖိုင်:CM_Myo_Aung.jpg|80x80px]] | rowspan="2" |'''[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]''' |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[တပ်မတော်]] |ဦးမြင့်ဆွေ <small>(ယာယီ)</small> မင်းအောင်လှိုင် <small>(ယာယီ)</small> |- |၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} == အစိုးရအဖွဲ့များ == === '''တတိယအကြိမ်''' '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်သက်တမ်း (၂၀၂၆-၂၀၃၁)''' === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့တွင် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသောသမ္မတက မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးဌာန ရှစ်ခု၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးဦးရေ ရှစ်ဦးနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခုနစ်ဦးသတ်မှတ်ခြင်းကို လွှတ်တော်သို့တင်ပြပြီး လွှတ်တော်၏ အဆုံးအဖြတ်ရယူ၍ အတည်ပြုသည်။ လွှတ်တော်သို့တင်ပြပြီး တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်၏ အဆုံးအဖြတ် ရယူ၍ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အောင်မြေသာစံ မြို့နယ် ကိုယ်စားလှယ်အမှတ်(၁) တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးမျိုးအောင်အား အဆိုပြု အတည်ပြုကြသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ ကျင်းပ |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/ttttiyakim-mnttlettiungdeskiiltttteaa-pthmpunmnacnnyawe-pnycmne-kngp |access-date=2026-04-07 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81604|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81626|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81627|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81629|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/81633|access-date=2026-04-10|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] |ဝန်ကြီးချုပ် | rowspan="11" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="11" |''ယနေ့အထိ'' | rowspan="11" |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂။ |ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၃။ |ဦးသိန်းဌေး |စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၄။ |[[လှကြွယ် (နိုင်ငံရေးသမား)|ဦးလှကြွယ်]] |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၅။ |[[ကျော်မိုးသက်|ဦးကျော်မိုးသက်]] |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဦးလှမျိုး |စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |၇။ |[[သိင်္ဂီအောင်|ဒေါ်သိင်္ဂီအောင်]] |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |[[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)|ဦးခင်မောင်အေး]] |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၉။ |ဦးစိုင်းအောင်ကြည် |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးလှသိန်း |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |၁၁။ |ဒေါ်ခင်ခင်သီ |တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |- |၁၂။ |ဦးဝေဇင်ထွန်း |တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး | colspan="3" |''အရာထပ်ရာထူးအလျောက်'' |} {{Multiple image | width = 150 | align = | direction = vertical | image1 = MDYRG Office 1.jpg | atl1 = | caption1 = | image2 = MDYRG Office 2.jpg | alt2 = | caption2 = အစိုးရအဖွဲ့ရုံး }} === အစိုးရအဖွဲ့ (ဩဂုတ် ၂၀၂၁ - ၂၀၂၆) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ကာလ |- |rowspan=2|၁ |[[မောင်ကို (ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ)|ဦးမောင်ကို]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} |rowspan=2|ဝန်ကြီးချုပ် |- |[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2023|2|1|2026|4|10}} |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး [[ကျော်ကျော်မင်း|ကျော်ကျော်မင်း]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၃ |ဦးသိန်းဌေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|၄ |[[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|2|1}} |rowspan=2|သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးရွှေဇင် |၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2023|2|23|2026|4|10}} |- |rowspan=2|၅ |ဦးယဉ်ထွေး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2021|8|1|2023|1|1}} |rowspan=2|လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးအောင်မင်း |၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၃ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2023|1|1|2026|4|10}} |- |၆ |ရဲမှူးချုပ် စိန်လွင် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၇ |ဦးစိုင်းနွမ် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |[[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ဦးကျော်ဆန်း]] |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|8|1|2026|4|10}} |စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၉ |ဦးမြင့်အောင် |၄ မတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |{{age in years and days|2021|3|4|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) === {| class="wikitable" |rowspan=2|'''စဉ်''' |rowspan=2|'''အမည်''' !colspan=3 | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း |rowspan=2|'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |[[ဇော်မြင့်မောင်|ဒေါက်တာ​ဇော်မြင့်​မောင်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- | rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးမင်းအောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၆ ဇူလိုင် ​၂၀၁၇ | {{age in days|2016|04|05|2017|7|6}} | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး ​[[ကျော်ကျော်မင်း|ကျော်​ကျော်မင်း]] |၆ ဇူလိုင် ၂၀၁၇ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2017|7|6|2021|2|1}} |- |(၃) |ဒေါက်တာစိုးသန်း (ခ) ဦးကျော်စိုးသန်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးဇာနည်​အောင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်နှင့် ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဦးမျိုးသစ် (ခ) ဦးပါလေး |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးမြတ်သူ |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |[[ရဲလွင်|ဒေါက်တာရဲလွင်]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စည်ပင်သာယာ​ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |rowspan=2|(၈) |ဦးစိုင်း​ကျော်​ဇော် |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၈ |{{age in days|2016|03|30|2018|01|16}} |rowspan=2|ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဦးစိုင်းပန်းဆိုင်(ခ)ဦးစိုင်းထွန်းစိန် (ခ)ဦးကျော်စိန် |၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2018|12|18|2021|2|1}} |- |(၉) |ဦး​အောင်ဝင်း |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ | - | - |တိုင်း​ဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |(၁၀) |​ဒေါ်ခင်​အေး​ဆွေ |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ | - | - |တိုင်း​ဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |}<ref>{{cite web|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10184|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|publisher=နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|accessdate=၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201062413/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10184}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10108|title=မန္တ​လေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082219/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10108}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10150|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၁/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121043/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10150}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10146|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121042/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10146}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2017/07/07/id-12273|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121104/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2017%2F07%2F07%2Fid-12273}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6176|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151805/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6176}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2018/12/18/id-14846|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ်၊ ၄၇/၂၀၁၈ တိုင်းဒေသကြီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082421/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2018%2F12%2F18%2Fid-14846}}</ref> [[File:Mandalay Regional Ministers.jpg|thumb|တိုင်း​ဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အချို့]] === အစိုးရအဖွဲ့(၂၀၁၁–၂၀၁၆) === {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''အမည်''' |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- |(၁) |[[ရဲမြင့် (ဝန်ကြီးချုပ်)|ဦးရဲမြင့်]] |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကျော်မိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၃) |ဦးမြင့်ကြူ |ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦးမြင့်သန်း |လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်မွေးမြူရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဦးသန်းစိုးမြင့် |သစ်တောရေးရာနှင့်သတ္တုတွင်းဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးအောင်ဇံ |စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဦး[[ကျော်ဆန်း (မြို့တော်ဝန်)|ကျော်ဆန်း]] |ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဦးကျော်မြင့် |လျှပ်စစ်စွမ်းအားနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |[[ဖုန်းဇော်ဟန်|ဦးဖုန်းဇော်ဟန်]](၂၀၁၁-၂၀၁၂) ဦးအောင်မောင်း(၂၀၁၂-၂၀၁၆) |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဒေါက်တာဝင်းလှိုင် |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၁) |ဦးမောင်လှ |တိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |} စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ်၂၀၁၁ မှ၂၀၁၂ ထိ ဦးဖုန်းဇော်ဟန်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist| <ref>[http://www.burmalibrary.org/docs21/UNDP-2014-The_State_of_Local_Governance-Trends_in_Mandalay-en.] စာမျက်နှာ ၂၈</ref> }}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] nt5ihgojjxepipixs1bk49zdkm7hs9r 0 76689 1063046 1059724 2026-11-11T16:18:53Z Mkant00 135890 tightening refs 1063046 wikitext text/x-wiki [[File:Triangle illustration.svg|thumb|ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices)၊ အနားများ (sides) နှင့် အတွင်းထောင့်များ (internal angles) ပါဝင်သော တြိဂံ (triangle) တစ်ခု။]] '''တြိဂံ''' (Triangle) ဆိုသည်မှာ မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်မရှိသော (non-collinear) [[အမှတ်|ထိပ်စွန်းမှတ်]] (vertex) သုံးခုကို အနားများ (edges) ဟုခေါ်သော မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း သုံးခုဖြင့် နှစ်ခုချင်း တွဲဆက်ထားသည့် ပြင်ညီ ဗဟုဂံ (planar polygon) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Heath (1926), Book I, Definitions 19–20, p. 187.</ref> ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ဘုံမျဉ်းတစ်ခုတည်းပေါ်၌ တည်မနေသော မည်သည့် [[အမှတ်]] <math>A, B, C</math> သုံးခုမဆို သီးသန့် တြိဂံတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ၎င်း၏ နယ်နိမိတ် (boundary) သည် မျဉ်းပိုင်းများ၏ ပေါင်းစပ်စု (union of segments) <math>AB \cup BC \cup CA</math> ဖြစ်ကာ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း (interior) သည် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ခုံးသော ပြင်ညီနယ်ပယ် (bounded convex planar domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Lang and Murrow (1988), p. 4.</ref> တြိဂံများကို နှိုင်းရ အနားအလျားများနှင့် အတွင်းထောင့် အတိုင်းအတာများအပေါ် မူတည်၍ အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ * '''အနားအလျားများအရ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း''' (Classification by Side Lengths) :* '''သုံးနားညီတြိဂံ''' (Equilateral Triangle) - အနားသုံးဖက်စလုံး အလျားတူညီကြပြီး <math>a = b = c</math> ဖြစ်သည်။ :* '''အနားနှစ်ဖက်ညီတြိဂံ''' (Isosceles Triangle) - အနည်းဆုံး အနားနှစ်ဖက်သည် အလျားတူညီကြသည်။<ref>Stahl (2003), p. 37.</ref> :* '''အနားမညီတြိဂံ''' (Scalene Triangle) - အနားသုံးဖက်စလုံးသည် အချင်းချင်း မတူညီသော အလျားများ ရှိကြသည်။<ref>Ryan (2016), chapter 7, “Taking In a Triangle’s Sides”.</ref> * '''ထောင့်များအရ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း''' (Classification by Angles) :* '''ထောင့်မှန်တြိဂံ''' (Right Triangle) - အတွင်းထောင့် အတိအကျ တစ်ခုသည် <math>\frac{\pi}{2}</math> သို့မဟုတ် 90° နှင့် ညီမျှသည်။ :* '''ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ''' (Acute Triangle) - အတွင်းထောင့် သုံးခုစလုံးသည် <math>\frac{\pi}{2}</math> သို့မဟုတ် 90° ထက် တိကျစွာ ငယ်ကြသည်။ :* '''ထောင့်ကျယ်တြိဂံ''' (Obtuse Triangle) - အတွင်းထောင့် အတိအကျ တစ်ခုသည် <math>\frac{\pi}{2}</math> သို့မဟုတ် 90° ထက် တိကျစွာ ကြီးသည်။ == အခြေခံ မက်ထရစ်နှင့် ထောင့်ဆိုင်ရာ သီအိုရမ်များ (Fundamental Metric and Angle Theorems) == [[File:Triangle sommeangles.svg|thumb|အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် မျဉ်းဖြောင့်ထောင့်တစ်ခုနှင့် ညီမျှခြင်း။]] * '''ထောင့်ပေါင်းလဒ် သီအိုရမ်''' (Angle Sum Theorem) - ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) တွင် မည်သည့် တြိဂံ၏မဆို အတွင်းထောင့် အတိုင်းအတာများ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>\pi</math> ရေဒီယန် (radians) သို့မဟုတ် 180° နှင့် ညီမျှသည်။<ref>Heath (1926), Book I, [https://mathcs.clarku.edu/~DJoyce/java/elements/bookI/propI32.html Proposition 32].</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma = \pi</math> :ဤအဆိုသည် ယူကလစ်၏ ပြိုင်မျဉ်းကြိုတင်အဆို (Euclid's parallel postulate) နှင့် [[ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာထပ်တူညီမှု|ယုတ္တိဗေဒအရ ထပ်တူညီသည်]] (logically equivalent)။<ref>Gonick (2024), pp. 107–109.</ref> * '''အပြင်ထောင့် သီအိုရမ်''' (Exterior Angle Theorem) - အပြင်ထောင့် (exterior angle) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် ၎င်းနှင့် ကပ်လျက်မရှိသော ဝေးကွာသည့် အတွင်းထောင့် (remote interior angle) နှစ်ခု၏ အတိုင်းအတာများ ပေါင်းလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။<ref>Heath (1926), Book I, [https://mathcs.clarku.edu/~DJoyce/java/elements/bookI/propI32.html Proposition 32].</ref> :<math>\theta_{\text{ext}} = \alpha + \beta</math> * '''မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော [[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီဆိုင်ရာ]] ဆက်သွယ်ချက်''' (Non-linear Trigonometric Relation) - အကယ်၍ [[ကိန်းစစ်]] (real number) သုံးခု <math>\alpha, \beta, \gamma \in (0, \pi)</math> တို့သည် <math>\alpha + \beta + \gamma = \pi</math> ကို ပြည့်မီစေသည့် ယူကလစ် တြိဂံ (Euclidean triangle) တစ်ခု၏ အတွင်းထောင့်များကို ကိုယ်စားပြုပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Verdiyan and Salas (2007), [https://hoclieuxanh.com/download-file/32a62205-3a19-4f10-83a0-6318e327275e/Dung%20Luong%20Giac%20Chung%20Minh%20BDT.pdf “Well-known equalities”, item 4].</ref> :<math>\cos^2\alpha + \cos^2\beta + \cos^2\gamma + 2\cos\alpha\cos\beta\cos\gamma = 1</math> * '''[[တြိဂံ မညီမျှခြင်း|တြိဂံမညီမျှခြင်း]]''' (Triangle Inequality) - အပေါင်း အနားအလျားများ <math>a, b, c > 0</math> ရှိသော မည်သည့် ယိုယွင်းမှုမရှိသည့် တြိဂံ (non-degenerate triangle) အတွက်မဆို အနားတစ်ခုစီ၏ အလျားသည် အခြားအနားနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်ထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။<ref>Smith (2000), p. 70, Theorem 7.</ref> :<math>a + b > c, \qquad b + c > a, \qquad c + a > b</math> :<math>a + b = c</math> ဟူသော ညီမျှမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ [[အမှတ်|ထိပ်စွန်းမှတ်]] <math>C</math> သည် မျဉ်းပိုင်း <math>AB</math> ပေါ်တွင် ကျရောက်နေခြင်းပင် ဖြစ်ပြီး ထိုအခါ မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိသော ယိုယွင်းမျဉ်းပိုင်း (degenerate collinear segment) အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားသည်။ == ထပ်တူကျမှု၊ ဆင်တူမှု နှင့် တိကျခိုင်မာမှု (Congruence, Similarity, and Rigidity) == [[File:Angle-angle-side_triangle_congruence.svg|thumb|ထောင့်-ထောင့်-အနား ထပ်တူကျမှု စံသတ်မှတ်ချက်။]] * '''ထပ်တူကျမှု စံသတ်မှတ်ချက်များ''' (Congruence Criteria) - ယူကလစ် တြိဂံ (Euclidean triangle) နှစ်ခုသည် <math>\mathrm{E}(2)</math> ၏ [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (isometry) တစ်ခုအောက်တွင် ထပ်တူကျရန် (congruent) [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အောက်ပါ အမှီအခိုကင်းသော စံသတ်မှတ်ချက်များအနက် တစ်ခုခု ပြည့်မီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Gonick (2024), pp. 65, 72–73.</ref> :* '''အနား-ထောင့်-အနား (SAS - Side-Angle-Side):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အနားနှစ်စုံ နှင့် ၎င်းတို့အကြားရှိ ထောင့်တို့ တူညီကြသည်။ :* '''ထောင့်-အနား-ထောင့် (ASA - Angle-Side-Angle):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အတွင်းထောင့်နှစ်စုံ နှင့် ၎င်းတို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော အနားတို့ တူညီကြသည်။ :* '''အနား-အနား-အနား (SSS - Side-Side-Side):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အနားသုံးစုံစလုံး အလျားတူညီကြသည်။ :* '''ထောင့်-ထောင့်-အနား (AAS - Angle-Angle-Side):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အတွင်းထောင့်နှစ်စုံ နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အနားတစ်စုံတို့ တူညီကြသည်။ * '''ကော်ချီ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာတိကျခိုင်မာမှု''' (Cauchy Structural Rigidity) - အနား-အနား-အနား (SSS) စံသတ်မှတ်ချက်အရ သတ်မှတ်ထားသော အနားအလျားများ ရှိသည့် တြိဂံတစ်ခုသည် [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု|ယူကလစ် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုအရ]] သီးသန့် မက်ထရစ် ပုံသဏ္ဌာန် (metric shape) တစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်း၏ အတွင်းထောင့်များသည် အနားအလျားများကို ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ ပုံပျက်သွားနိုင်ခြင်း (deform) မရှိပေ။<ref>Jordan and Smith (2008), p. 834, on diagonal bracing. For SSS rigidity, see Henry Africk, [https://math.libretexts.org/Bookshelves/Geometry/Elementary_College_Geometry_(Africk)/02:_Congruent_Triangles/2.06:_The_SSS_Theorem The SSS Theorem], § 2.6.</ref> * '''ဆင်တူမှု စံသတ်မှတ်ချက်များ''' (Similarity Criteria) - တြိဂံနှစ်ခု ဆင်တူရန် (similar) [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေသော အတွင်းထောင့်များ တူညီကြခြင်းပင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေသော အနားအလျားများ အချိုးကျ (proportional) ဖြစ်ခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ :<math>\frac{a}{a'} = \frac{b}{b'} = \frac{c}{c'}</math> == ဧရိယာ ပုံသေနည်းထုတ်ချက်များနှင့် အဖိုင်း မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိ (Area Formulations and Affine Invariance) == [[File:Triangle.GeometryArea.svg|thumb|ထောင့်မှန်စတုဂံ (rectangle) တစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းဖြင့် တြိဂံဧရိယာ (triangle area) ကို ပုံသေနည်းထုတ်ယူခြင်း (derivation)။]] [[File:Lexell's theorem in the plane.png|thumb|လက်ဆဲလ်၏ သီအိုရမ် (Lexell's theorem) အရ တူညီသော အခြေ နှင့် ဧရိယာ ရှိသည့် တြိဂံများအတွက် ထိပ်ထွတ်မှတ် (apex) ၏ မှတ်ဆုံလမ်းကြောင်း (locus)။]] * '''အခြေ-အမြင့်မျဉ်း ပုံသေနည်း''' (Base-Altitude Formula) - အခြေအလျား <math>b</math> နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်မှန်ကျ အမြင့် (perpendicular height) <math>h</math> ရှိသော တြိဂံတစ်ခုအတွက် ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Lang and Murrow (1988), p. 86, Theorem 3-2.</ref> :<math>T = \frac{1}{2}bh</math> * '''[[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီ ပုံသေနည်း]]''' (Trigonometric Formula) - အနားအလျားများ <math>a, b</math> နှင့် ၎င်းတို့အကြားရှိ အတွင်းထောင့် <math>\gamma</math> တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>T = \frac{1}{2}ab\sin\gamma</math> * '''ဟေရွန်၏ ပုံသေနည်း''' (Heron's Formula) - အနားအလျားများ <math>a, b, c</math> နှင့် ထက်ဝက်ပတ်လည်အလျား (semiperimeter) <math>s = \frac{1}{2}(a + b + c)</math> တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>T = \sqrt{s(s - a)(s - b)(s - c)}</math> * '''အဖိုင်း မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိ နှင့် လက်ဆဲလ်၏ သီအိုရမ်''' (Affine Invariance and Lexell's Theorem) - ပြင်ညီပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ဧရိယာအချိုးများသည် [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်း အသွင်ပြောင်းမှုများ]] (affine transformations) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိကြသည်။ [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်း ပြင်ညီ]] (affine plane) တစ်ခုတွင် တူညီသော ပုံသေအခြေကို မျှဝေထားသည့် တြိဂံများ၌ လက္ခဏာပါ ဧရိယာများ (signed areas) တူညီရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ထိပ်ထွတ်မှတ်များ (apexes) သည် အခြေနှင့် ပြိုင်နေသော မျဉ်းဖြောင့်တစ်ခုပေါ်တွင် ကျရောက်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ လက္ခဏာမဲ့ ဧရိယာများ (unsigned areas) တူညီရန်အတွက်မူ ထိပ်ထွတ်မှတ်များသည် အခြေမှ အကွာအဝေးတူညီသည့် ပြိုင်မျဉ်းနှစ်ခုအနက် တစ်ခုခုပေါ်တွင် ကျရောက်နေရမည် ဖြစ်သည်။<ref>Heath (1926), Book I, [https://www.maths.tcd.ie/~dwilkins/Courses/MA232A/MA232A_Euclid_TLHeath_Propositions/EuclidBookIPropositions.pdf Propositions 37 and 39], for the Euclidean fixed-base result.</ref> * '''ကိုဩဒိနိတ် [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] ပုံသေနည်း''' (Coordinate Determinant Formula) - <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ]] (Cartesian coordinates) <math>(x_A, y_A), (x_B, y_B), (x_C, y_C)</math> ရှိသည့် ထိပ်စွန်းမှတ်များအတွက် ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Braden (1986), pp. 326–337.</ref> :<math>T = \frac{1}{2}\left|\det \begin{pmatrix} x_A & x_B & x_C \\ y_A & y_B & y_C \\ 1 & 1 & 1 \end{pmatrix}\right| = \frac{1}{2}|x_A(y_B - y_C) + x_B(y_C - y_A) + x_C(y_A - y_B)|</math> == ဆက်နွှယ်နေသော ဗဟိုများ၊ မျဉ်းများနှင့် အတွင်းရေးထိုး ရုပ်ပုံများ (Associated Centers, Lines, and Inscribed Figures) == [[File:Triangle.Circumcenter.svg|thumb|ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (perpendicular bisectors) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcenter)။]] [[File:Triangle.Incircle.svg|thumb|ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (angle bisectors) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဗဟို (incenter)။]] [[File:Triangle.Centroid.svg|thumb|အလယ်မျဉ်းများ (medians) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် (centroid)။]] [[File:Triangle.Orthocenter.svg|thumb|အမြင့်မျဉ်းများ (altitudes) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် ထောင့်မှန်ဆုံမှတ် (orthocenter)။]] [[File:Triangle.EulerLine.svg|thumb|ထောင့်မှန်ဆုံမှတ် (orthocenter)၊ ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် (centroid) နှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcenter) တို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသော အွိုင်လာ မျဉ်း (Euler line)။]] [[File:Triangle.NinePointCircle.svg|thumb|အမှတ်ကိုးမှတ် စက်ဝိုင်း (Nine-point circle)။]] [[File:Calabi triangle.svg|thumb|ကာလာဘီ တြိဂံ (Calabi triangle) တစ်ခုအတွင်းရှိ အတွင်းရေးထိုး ထောင့်မှန်စတုရန်းများ (inscribed squares)။]] [[File:Pedal Triangle.svg|thumb|အတွင်းမှတ်တစ်ခု၏ ပီဒယ်လ် တြိဂံ (pedal triangle)။]] * '''မျဉ်းများ တစ်မှတ်တည်းဆုံခြင်း နှင့် ကလပ်စစ်ကယ် ဗဟိုများ''' (Concurrency of Lines and Classical Centers) :* '''ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို''' (Circumcenter - <math>O</math>) - အနားများ၏ ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (perpendicular bisector) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>A, B, C</math> ကို ဖြတ်သန်းသွားသည့် သီးသန့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) ၏ ဗဟို ဖြစ်သည်။<ref>Lang and Murrow (1988), p. 128.</ref> :* '''အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဗဟို''' (Incenter - <math>I</math>) - အတွင်းထောင့် ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (interior angle bisector) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အနားသုံးဖက်စလုံးကို ထိစပ်နေသည့် သီးသန့် အတွင်းထိစက်ဝိုင်း (incircle) ၏ ဗဟို ဖြစ်သည်။<ref>Ryan (2016), chapter 7, “Investigating the incenter”.</ref> :* '''ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက်''' (Centroid - <math>G</math>) - အလယ်မျဉ်း (median) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက်သည် အလယ်မျဉ်းတစ်ခုစီကို ထိပ်စွန်းမှတ်မှ မျက်နှာချင်းဆိုင် အလယ်မှတ် (midpoint) သို့ <math>2:1</math> အချိုးဖြင့် ပိုင်းခြားသည်။<ref>Ryan (2016), chapter 7, “Balancing on the centroid”.</ref> :* '''ထောင့်မှန်ဆုံမှတ်''' (Orthocenter - <math>H</math>) - အမြင့်မျဉ်း (altitude) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>King (2021), pp. 153–154.</ref> * '''အွိုင်လာ မျဉ်း''' (Euler Line) - အနားမညီသော မည်သည့် တြိဂံအတွက်မဆို ထောင့်မှန်ဆုံမှတ် <math>H</math>၊ အမှတ်ကိုးမှတ် စက်ဝိုင်းဗဟို (nine-point center) <math>N</math>၊ ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် <math>G</math> နှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို <math>O</math> တို့သည် ကွဲပြားကြပြီး မျဉ်းတစ်ပြေးတည်း တည်ရှိကြသည် (collinear)။ ၎င်းတို့သည် အောက်ပါ အကွာအဝေး ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်မီစေသည်။<ref>King (2021), pp. 154–155, Figure 43.</ref> :<math>HG = 2GO, \qquad ON = NH</math> သုံးနားညီတြိဂံတစ်ခုအတွက် ထိုဗဟိုမှတ်လေးခုတို့သည် အမှတ်တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းသွားသဖြင့် မျဉ်းမှာ ယိုယွင်းသွားသည်။ * '''အမှတ်ကိုးမှတ် စက်ဝိုင်း''' (Nine-Point Circle) - အနားသုံးဖက်၏ အလယ်မှတ်များ၊ အမြင့်မျဉ်းသုံးခု၏ ခြေမှတ်များ နှင့် ထိပ်စွန်းမှတ်များမှ ထောင့်မှန်ဆုံမှတ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသော မျဉ်းပိုင်းများ၏ အလယ်မှတ်များ အားလုံးသည် အချင်းဝက် <math>R_N = \frac{1}{2}R</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ကျရောက်ကြပြီး <math>R</math> မှာ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းအချင်းဝက် (circumradius) ဖြစ်သည်။<ref>King (2021), p. 155.</ref> * '''ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ''' (Coordinate Systems) :* '''ဘာရီစင်ထရစ် ကိုဩဒိနိတ်များ''' (Barycentric Coordinates) - [[အမှတ်]] <math>P</math> တစ်ခုကို <math>\alpha + \beta + \gamma \neq 0</math> ရှိသည့် <math>P = \frac{\alpha A + \beta B + \gamma C}{\alpha + \beta + \gamma}</math> အဖြစ် <math>(\alpha : \beta : \gamma)</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြသည်။<ref>Ericson (2005), pp. 46–47.</ref> :* '''မျဉ်းဖြောင့်သုံးထပ် ကိုဩဒိနိတ်များ''' (Trilinear Coordinates) - အမှတ် <math>P</math> တစ်ခုကို <math>(x : y : z)</math> အဖြစ် ဖော်ပြပြီး ထို[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]]သည် <math>P</math> မှ အနားမျဉ်းသုံးခုသို့ လားရာပြ ထောင့်မှန်ကျ အကွာအဝေးများ (directed perpendicular distances) နှင့် အချိုးကျသည်။<ref>Eric W. Weisstein, [https://mathworld.wolfram.com/ExactTrilinearCoordinates.html Exact Trilinear Coordinates], Wolfram MathWorld.</ref> * '''အတွင်းရေးထိုး ရုပ်ပုံများ''' (Inscribed Figures) :* '''အတွင်းရေးထိုး ထောင့်မှန်စတုရန်းများ''' (Inscribed Squares) - အနား <math>a</math> ပေါ်တွင် အခြေပြုထားသော ထောင့်မှန်စတုရန်း (square) တစ်ခု၏ အနားအလျားမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Oxman and Stupel (2013), pp. 113–115.</ref> :<math>q_a = \frac{2Ta}{a^2 + 2T} = \frac{ah_a}{a + h_a}</math> ဤထောင့်မှန်စတုရန်းသည် ပိတ်ထားသော တြိဂံနယ်ပယ်အတွင်း ပါဝင်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အနား <math>a</math> နှင့် ကပ်လျက်ရှိသော အတွင်းထောင့်နှစ်ခုစလုံးသည် 90° ထက် မကြီးဘဲ ထောင့်ကျယ်မဟုတ်ခြင်း (non-obtuse) ပင် ဖြစ်သည်။ :* '''ရှတိုင်းနား အတွင်းထိအဲလစ်''' (Steiner Inellipse) - အနားသုံးဖက်စလုံးကို ၎င်းတို့၏ အလယ်မှတ်များတွင် ထိစပ်နေသည့် သီးသန့် အဲလစ် (ellipse) ဖြစ်ပြီး အတွင်းရေးထိုးထားသော အဲလစ်များအားလုံးတွင် အကြီးဆုံး ဧရိယာ ရှိသည်။ ၎င်း၏ ဗဟိုသည် ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် <math>G</math> နှင့် ထပ်တူကျသည်။<ref>Kalman (2008), pp. 330–338. For the maximal-area property, see Alan Horwitz, [https://files.ele-math.com/articles/jmi-04-40.pdf An Area Inequality for Ellipses Inscribed in Quadrilaterals], § 1.</ref> :* '''ပီဒယ်လ် တြိဂံ''' (Pedal Triangle) - ပေးထားသော [[အမှတ်]] <math>P</math> တစ်ခုအတွက် <math>P</math> ၏ ပီဒယ်လ် တြိဂံတွင် အနားမျဉ်းသုံးခုပေါ်သို့ <math>P</math> ၏ ထောင့်မှန်ကျ ပရိုဂျက်ရှင်းများ (orthogonal projections) ၌ တည်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ်များ ရှိကြသည်။<ref>Coxeter and Greitzer (1967), pp. 18, 23–25.</ref> == ယူကလစ်မဟုတ်သော တြိဂံများ (Non-Euclidean Triangles) == [[File:Triangle trirectangle.png|thumb|[[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (sphere) ပေါ်ရှိ စက်လုံးမျက်နှာပြင် ထောင့်မှန်သုံးခုတြိဂံ။]] [[File:Hyperbolic triangle.svg|thumb|အနုတ်လက္ခဏာ ကွေးညွှတ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ဟိုက်ပါဘောလစ် တြိဂံ (hyperbolic triangle)။]] * '''စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံများ''' (Spherical Triangles) - အလျား <math>\pi R</math> ထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသော စက်ဝိုင်းကြီး အကွေးများ (great-circle arcs) ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည့် အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသော [[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]]ပေါ်ရှိ ခုံး အွိုင်လာရီယန် တြိဂံ (convex Eulerian triangle) တစ်ခုအတွက် အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>\pi</math> ထက် တိကျစွာ ပိုကြီးသည်။<ref>Boris Springborn, [https://www3.math.tu-berlin.de/geometrie/Lehre/WS18/GeometryI/GeometryI_W18.pdf Geometry I], §§ 2.1–2.2. See also Polking (1999).</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma > \pi</math> ဂျီရတ်၏ သီအိုရမ် (Girard's theorem) အရ ဧရိယာသည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပိုလျှံမှု (spherical excess) <math>E</math> နှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျသည်။<ref>Polking (1999).</ref> :<math>E = \alpha + \beta + \gamma - \pi, \qquad T = R^2 E</math> * '''ဟိုက်ပါဘောလစ် တြိဂံများ''' (Hyperbolic Triangles) - ကိန်းသေ ဂေါက်ရှန်း ကွေးညွှတ်မှု (Gaussian curvature) <math>K = -1</math> ရှိသော ဟိုက်ပါဘောလစ် ပြင်ညီ (hyperbolic plane) ပေါ်ရှိ ဂျီအိုဒက်စစ် တြိဂံ (geodesic triangle) တစ်ခုအတွက် အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>\pi</math> ထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။<ref>{{Citation |title=Triangle, defect of a |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Triangle,_defect_of_a |publisher=Encyclopedia of Mathematics}}</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma < \pi</math> ဂေါက်စ်-ဘွန်နက် သီအိုရမ် (Gauss-Bonnet theorem) အရ ဟိုက်ပါဘောလစ် တြိဂံတစ်ခု၏ ဧရိယာကို ၎င်း၏ ထောင့်ဆိုင်ရာချို့ယွင်းချက် (angular defect) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Berger (2003), chapter 3, [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-18245-7_3 Surfaces from Gauß to Today], local Gauß–Bonnet formula.</ref> :<math>T = \pi - (\alpha + \beta + \gamma)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Berger |first=Marcel |title=A Panoramic View of Riemannian Geometry |publisher=Springer |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=2003 |isbn=978-3-642-18245-7 |doi=10.1007/978-3-642-18245-7}} * {{Citation |last=Braden |first=Bart |title=The Surveyor's Area Formula |journal=The College Mathematics Journal |volume=17 |issue=4 |pages=326–337 |date=1986 |doi=10.1080/07468342.1986.11972974 |jstor=2686282}} * {{Citation |last1=Coxeter |first1=H. S. M. |last2=Greitzer |first2=S. L. |title=Geometry Revisited |series=New Mathematical Library |volume=19 |publisher=Mathematical Association of America |publication-place=Washington, DC |date=1967 |isbn=978-0-88385-619-2}} * {{Citation |last=Ericson |first=Christer |title=Real-Time Collision Detection |publisher=CRC Press |publication-place=Boca Raton |date=2005 |isbn=978-1-55860-732-3}} * {{Citation |last=Gonick |first=Larry |title=The Cartoon Guide to Geometry |publisher=William Morrow |publication-place=New York |date=2024 |isbn=978-0-06-315757-6}} * {{Citation |last=Heath |first=Thomas L. |title=The Thirteen Books of Euclid's Elements |volume=1 |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=1926}} * {{Citation |last1=Jordan |first1=D. W. |last2=Smith |first2=P. |title=Mathematical Techniques: An Introduction for the Engineering, Physical, and Mathematical Sciences |edition=4th |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |date=2008 |isbn=978-0-19-928201-2}} * {{Citation |last=Kalman |first=Dan |title=An Elementary Proof of Marden's Theorem |journal=The American Mathematical Monthly |volume=115 |issue=4 |pages=330–338 |date=2008 |doi=10.1080/00029890.2008.11920532}} * {{Citation |last=King |first=James R. |title=Geometry Transformed: Euclidean Plane Geometry Based on Rigid Motions |publisher=American Mathematical Society |publication-place=Providence |date=2021 |isbn=978-1-4704-6443-1}} * {{Citation |last1=Lang |first1=Serge |last2=Murrow |first2=Gene |title=Geometry: A High School Course |edition=2nd |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1988 |isbn=978-1-4757-2022-8 |doi=10.1007/978-1-4757-2022-8}} * {{Citation |last=Nielsen |first=Frank |editor-last=Nielsen |editor-first=Frank |title=Progress in Information Geometry: Theory and Applications |chapter=On Geodesic Triangles with Right Angles in a Dually Flat Space |series=Signals and Communication Technology |publisher=Springer |publication-place=Cham |pages=153–190 |date=2021 |isbn=978-3-030-65458-0 |doi=10.1007/978-3-030-65459-7}} * {{Citation |last1=Oxman |first1=Victor |last2=Stupel |first2=Moshe |title=Why Are the Side Lengths of the Squares Inscribed in a Triangle so Close to Each Other? |journal=Forum Geometricorum |volume=13 |pages=113–115 |date=2013}} * {{Citation |last=Polking |first=John C. |title=The Area of a Spherical Triangle. Girard's Theorem |publisher=Rice University |date=1999 |url=https://www.math.csi.cuny.edu/~ikofman/Polking/gos4.html}} * {{Citation |last1=Ramsay |first1=Arlan |last2=Richtmyer |first2=Robert D. |title=Introduction to Hyperbolic Geometry |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1995 |isbn=978-1-4757-5585-5 |doi=10.1007/978-1-4757-5585-5}} * {{Citation |last=Ryan |first=Mark |title=Geometry For Dummies |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=Hoboken |edition=3rd |date=2016 |isbn=978-1-119-18155-2}} * {{Citation |last=Smith |first=James T. |title=Methods of Geometry |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=New York |date=2000 |isbn=978-0-471-25183-5}} * {{Citation |last=Stahl |first=Saul |title=Geometry from Euclid to Knots |publisher=Prentice-Hall |publication-place=Upper Saddle River |date=2003 |isbn=978-0-13-032927-1}} * {{Citation |last1=Verdiyan |first1=Vardan |last2=Salas |first2=Daniel Campos |title=Simple Trigonometric Substitutions with Broad Results |journal=Mathematical Reflections |issue=6 |date=2007}} [[Category:တြိဂံများ]] nj16x2sr412xu58ri4731t8pfct6j6d 1063114 1063046 2026-11-12T08:03:22Z Mkant00 135890 1063114 wikitext text/x-wiki [[File:Triangle illustration.svg|thumb|ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices)၊ အနားများ (sides) နှင့် အတွင်းထောင့်များ (internal angles) ပါဝင်သော တြိဂံ (triangle) တစ်ခု။]] '''တြိဂံ''' (Triangle) ဆိုသည်မှာ မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်မရှိသော (non-collinear) [[အမှတ်|ထိပ်စွန်းမှတ်]] (vertex) သုံးခုကို အနားများ (edges) ဟုခေါ်သော မျဉ်းဖြောင့်ပိုင်း သုံးခုဖြင့် နှစ်ခုချင်း တွဲဆက်ထားသည့် ပြင်ညီ ဗဟုဂံ (planar polygon) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Heath (1926), Book I, Definitions 19–20, p. 187.</ref> ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ဘုံမျဉ်းတစ်ခုတည်းပေါ်၌ တည်မနေသော မည်သည့် [[အမှတ်]] <math>A, B, C</math> သုံးခုမဆို သီးသန့် တြိဂံတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ၎င်း၏ နယ်နိမိတ် (boundary) သည် မျဉ်းပိုင်းများ၏ ပေါင်းစပ်စု (union of segments) <math>AB \cup BC \cup CA</math> ဖြစ်ကာ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း (interior) သည် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော ခုံးသော ပြင်ညီနယ်ပယ် (bounded convex planar domain) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Lang and Murrow (1988), p. 4.</ref> တြိဂံများကို နှိုင်းရ အနားအလျားများနှင့် အတွင်းထောင့် အတိုင်းအတာများအပေါ် မူတည်၍ အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားသည်။ * '''အနားအလျားများအရ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း''' (Classification by Side Lengths) :* '''သုံးနားညီတြိဂံ''' (Equilateral Triangle) - အနားသုံးဖက်စလုံး အလျားတူညီကြပြီး <math>a = b = c</math> ဖြစ်သည်။ :* '''နှစ်နားညီတြိဂံ''' (Isosceles Triangle) - အနည်းဆုံး အနားနှစ်ဖက်သည် အလျားတူညီကြသည်။<ref>Stahl (2003), p. 37.</ref> :* '''အနားမညီတြိဂံ''' (Scalene Triangle) - အနားသုံးဖက်စလုံးသည် အချင်းချင်း မတူညီသော အလျားများ ရှိကြသည်။<ref>Ryan (2016), chapter 7, “Taking In a Triangle’s Sides”.</ref> * '''ထောင့်များအရ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း''' (Classification by Angles) :* '''ထောင့်မှန်တြိဂံ''' (Right Triangle) - အတွင်းထောင့် အတိအကျ တစ်ခုသည် <math>\frac{\pi}{2}</math> သို့မဟုတ် 90° နှင့် ညီမျှသည်။ :* '''ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ''' (Acute Triangle) - အတွင်းထောင့် သုံးခုစလုံးသည် <math>\frac{\pi}{2}</math> သို့မဟုတ် 90° ထက် တိကျစွာ ငယ်ကြသည်။ :* '''ထောင့်ကျယ်တြိဂံ''' (Obtuse Triangle) - အတွင်းထောင့် အတိအကျ တစ်ခုသည် <math>\frac{\pi}{2}</math> သို့မဟုတ် 90° ထက် တိကျစွာ ကြီးသည်။ == အခြေခံ မက်ထရစ်နှင့် ထောင့်ဆိုင်ရာ သီအိုရမ်များ (Fundamental Metric and Angle Theorems) == [[File:Triangle sommeangles.svg|thumb|အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် မျဉ်းဖြောင့်ထောင့်တစ်ခုနှင့် ညီမျှခြင်း။]] * '''ထောင့်ပေါင်းလဒ် သီအိုရမ်''' (Angle Sum Theorem) - ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) တွင် မည်သည့် တြိဂံ၏မဆို အတွင်းထောင့် အတိုင်းအတာများ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>\pi</math> ရေဒီယန် (radians) သို့မဟုတ် 180° နှင့် ညီမျှသည်။<ref>Heath (1926), Book I, [https://mathcs.clarku.edu/~DJoyce/java/elements/bookI/propI32.html Proposition 32].</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma = \pi</math> :ဤအဆိုသည် ယူကလစ်၏ ပြိုင်မျဉ်းကြိုတင်အဆို (Euclid's parallel postulate) နှင့် [[ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာထပ်တူညီမှု|ယုတ္တိဗေဒအရ ထပ်တူညီသည်]] (logically equivalent)။<ref>Gonick (2024), pp. 107–109.</ref> * '''အပြင်ထောင့် သီအိုရမ်''' (Exterior Angle Theorem) - အပြင်ထောင့် (exterior angle) တစ်ခု၏ အတိုင်းအတာသည် ၎င်းနှင့် ကပ်လျက်မရှိသော ဝေးကွာသည့် အတွင်းထောင့် (remote interior angle) နှစ်ခု၏ အတိုင်းအတာများ ပေါင်းလဒ်နှင့် ညီမျှသည်။<ref>Heath (1926), Book I, [https://mathcs.clarku.edu/~DJoyce/java/elements/bookI/propI32.html Proposition 32].</ref> :<math>\theta_{\text{ext}} = \alpha + \beta</math> * '''မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သော [[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီဆိုင်ရာ]] ဆက်သွယ်ချက်''' (Non-linear Trigonometric Relation) - အကယ်၍ [[ကိန်းစစ်]] (real number) သုံးခု <math>\alpha, \beta, \gamma \in (0, \pi)</math> တို့သည် <math>\alpha + \beta + \gamma = \pi</math> ကို ပြည့်မီစေသည့် ယူကလစ် တြိဂံ (Euclidean triangle) တစ်ခု၏ အတွင်းထောင့်များကို ကိုယ်စားပြုပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Verdiyan and Salas (2007), [https://hoclieuxanh.com/download-file/32a62205-3a19-4f10-83a0-6318e327275e/Dung%20Luong%20Giac%20Chung%20Minh%20BDT.pdf “Well-known equalities”, item 4].</ref> :<math>\cos^2\alpha + \cos^2\beta + \cos^2\gamma + 2\cos\alpha\cos\beta\cos\gamma = 1</math> * '''[[တြိဂံ မညီမျှခြင်း|တြိဂံမညီမျှခြင်း]]''' (Triangle Inequality) - အပေါင်း အနားအလျားများ <math>a, b, c > 0</math> ရှိသော မည်သည့် ယိုယွင်းမှုမရှိသည့် တြိဂံ (non-degenerate triangle) အတွက်မဆို အနားတစ်ခုစီ၏ အလျားသည် အခြားအနားနှစ်ခု၏ ပေါင်းလဒ်ထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။<ref>Smith (2000), p. 70, Theorem 7.</ref> :<math>a + b > c, \qquad b + c > a, \qquad c + a > b</math> :<math>a + b = c</math> ဟူသော ညီမျှမှု ဖြစ်ပေါ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ [[အမှတ်|ထိပ်စွန်းမှတ်]] <math>C</math> သည် မျဉ်းပိုင်း <math>AB</math> ပေါ်တွင် ကျရောက်နေခြင်းပင် ဖြစ်ပြီး ထိုအခါ မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိသော ယိုယွင်းမျဉ်းပိုင်း (degenerate collinear segment) အဖြစ်သို့ လျော့ကျသွားသည်။ == ထပ်တူကျမှု၊ ဆင်တူမှု နှင့် တိကျခိုင်မာမှု (Congruence, Similarity, and Rigidity) == [[File:Angle-angle-side_triangle_congruence.svg|thumb|ထောင့်-ထောင့်-အနား ထပ်တူကျမှု စံသတ်မှတ်ချက်။]] * '''ထပ်တူကျမှု စံသတ်မှတ်ချက်များ''' (Congruence Criteria) - ယူကလစ် တြိဂံ (Euclidean triangle) နှစ်ခုသည် <math>\mathrm{E}(2)</math> ၏ [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (isometry) တစ်ခုအောက်တွင် ထပ်တူကျရန် (congruent) [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အောက်ပါ အမှီအခိုကင်းသော စံသတ်မှတ်ချက်များအနက် တစ်ခုခု ပြည့်မီခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>Gonick (2024), pp. 65, 72–73.</ref> :* '''အနား-ထောင့်-အနား (SAS - Side-Angle-Side):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အနားနှစ်စုံ နှင့် ၎င်းတို့အကြားရှိ ထောင့်တို့ တူညီကြသည်။ :* '''ထောင့်-အနား-ထောင့် (ASA - Angle-Side-Angle):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အတွင်းထောင့်နှစ်စုံ နှင့် ၎င်းတို့ကို ဆက်သွယ်ထားသော အနားတို့ တူညီကြသည်။ :* '''အနား-အနား-အနား (SSS - Side-Side-Side):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အနားသုံးစုံစလုံး အလျားတူညီကြသည်။ :* '''ထောင့်-ထောင့်-အနား (AAS - Angle-Angle-Side):''' အသီးသီး ဆက်စပ်နေသော အတွင်းထောင့်နှစ်စုံ နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အနားတစ်စုံတို့ တူညီကြသည်။ * '''ကော်ချီ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာတိကျခိုင်မာမှု''' (Cauchy Structural Rigidity) - အနား-အနား-အနား (SSS) စံသတ်မှတ်ချက်အရ သတ်မှတ်ထားသော အနားအလျားများ ရှိသည့် တြိဂံတစ်ခုသည် [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု|ယူကလစ် အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှုအရ]] သီးသန့် မက်ထရစ် ပုံသဏ္ဌာန် (metric shape) တစ်ခုကို ရရှိပြီး ၎င်း၏ အတွင်းထောင့်များသည် အနားအလျားများကို ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ ပုံပျက်သွားနိုင်ခြင်း (deform) မရှိပေ။<ref>Jordan and Smith (2008), p. 834, on diagonal bracing. For SSS rigidity, see Henry Africk, [https://math.libretexts.org/Bookshelves/Geometry/Elementary_College_Geometry_(Africk)/02:_Congruent_Triangles/2.06:_The_SSS_Theorem The SSS Theorem], § 2.6.</ref> * '''ဆင်တူမှု စံသတ်မှတ်ချက်များ''' (Similarity Criteria) - တြိဂံနှစ်ခု ဆင်တူရန် (similar) [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေသော အတွင်းထောင့်များ တူညီကြခြင်းပင် ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ ဆက်စပ်နေသော အနားအလျားများ အချိုးကျ (proportional) ဖြစ်ခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ :<math>\frac{a}{a'} = \frac{b}{b'} = \frac{c}{c'}</math> == ဧရိယာ ပုံသေနည်းထုတ်ချက်များနှင့် အဖိုင်း မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိ (Area Formulations and Affine Invariance) == [[File:Triangle.GeometryArea.svg|thumb|ထောင့်မှန်စတုဂံ (rectangle) တစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်စီစဉ်ခြင်းဖြင့် တြိဂံဧရိယာ (triangle area) ကို ပုံသေနည်းထုတ်ယူခြင်း (derivation)။]] [[File:Lexell's theorem in the plane.png|thumb|လက်ဆဲလ်၏ သီအိုရမ် (Lexell's theorem) အရ တူညီသော အခြေ နှင့် ဧရိယာ ရှိသည့် တြိဂံများအတွက် ထိပ်ထွတ်မှတ် (apex) ၏ မှတ်ဆုံလမ်းကြောင်း (locus)။]] * '''အခြေ-အမြင့်မျဉ်း ပုံသေနည်း''' (Base-Altitude Formula) - အခြေအလျား <math>b</math> နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ထောင့်မှန်ကျ အမြင့် (perpendicular height) <math>h</math> ရှိသော တြိဂံတစ်ခုအတွက် ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Lang and Murrow (1988), p. 86, Theorem 3-2.</ref> :<math>T = \frac{1}{2}bh</math> * '''[[တြီဂိုနိုမေတြီ|တြီဂိုနိုမေတြီ ပုံသေနည်း]]''' (Trigonometric Formula) - အနားအလျားများ <math>a, b</math> နှင့် ၎င်းတို့အကြားရှိ အတွင်းထောင့် <math>\gamma</math> တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>T = \frac{1}{2}ab\sin\gamma</math> * '''ဟေရွန်၏ ပုံသေနည်း''' (Heron's Formula) - အနားအလျားများ <math>a, b, c</math> နှင့် ထက်ဝက်ပတ်လည်အလျား (semiperimeter) <math>s = \frac{1}{2}(a + b + c)</math> တို့ဖြင့် ဖော်ပြသော ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>T = \sqrt{s(s - a)(s - b)(s - c)}</math> * '''အဖိုင်း မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိ နှင့် လက်ဆဲလ်၏ သီအိုရမ်''' (Affine Invariance and Lexell's Theorem) - ပြင်ညီပုံသဏ္ဌာန်များ၏ ဧရိယာအချိုးများသည် [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်း အသွင်ပြောင်းမှုများ]] (affine transformations) အောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိကြသည်။ [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်း ပြင်ညီ]] (affine plane) တစ်ခုတွင် တူညီသော ပုံသေအခြေကို မျှဝေထားသည့် တြိဂံများ၌ လက္ခဏာပါ ဧရိယာများ (signed areas) တူညီရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ ၎င်းတို့၏ ထိပ်ထွတ်မှတ်များ (apexes) သည် အခြေနှင့် ပြိုင်နေသော မျဉ်းဖြောင့်တစ်ခုပေါ်တွင် ကျရောက်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ လက္ခဏာမဲ့ ဧရိယာများ (unsigned areas) တူညီရန်အတွက်မူ ထိပ်ထွတ်မှတ်များသည် အခြေမှ အကွာအဝေးတူညီသည့် ပြိုင်မျဉ်းနှစ်ခုအနက် တစ်ခုခုပေါ်တွင် ကျရောက်နေရမည် ဖြစ်သည်။<ref>Heath (1926), Book I, [https://www.maths.tcd.ie/~dwilkins/Courses/MA232A/MA232A_Euclid_TLHeath_Propositions/EuclidBookIPropositions.pdf Propositions 37 and 39], for the Euclidean fixed-base result.</ref> * '''ကိုဩဒိနိတ် [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] ပုံသေနည်း''' (Coordinate Determinant Formula) - <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ]] (Cartesian coordinates) <math>(x_A, y_A), (x_B, y_B), (x_C, y_C)</math> ရှိသည့် ထိပ်စွန်းမှတ်များအတွက် ဧရိယာမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Braden (1986), pp. 326–337.</ref> :<math>T = \frac{1}{2}\left|\det \begin{pmatrix} x_A & x_B & x_C \\ y_A & y_B & y_C \\ 1 & 1 & 1 \end{pmatrix}\right| = \frac{1}{2}|x_A(y_B - y_C) + x_B(y_C - y_A) + x_C(y_A - y_B)|</math> == ဆက်နွှယ်နေသော ဗဟိုများ၊ မျဉ်းများနှင့် အတွင်းရေးထိုး ရုပ်ပုံများ (Associated Centers, Lines, and Inscribed Figures) == [[File:Triangle.Circumcenter.svg|thumb|ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (perpendicular bisectors) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcenter)။]] [[File:Triangle.Incircle.svg|thumb|ထောင့်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ (angle bisectors) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဗဟို (incenter)။]] [[File:Triangle.Centroid.svg|thumb|အလယ်မျဉ်းများ (medians) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် (centroid)။]] [[File:Triangle.Orthocenter.svg|thumb|အမြင့်မျဉ်းများ (altitudes) ၏ ဖြတ်မှတ်အဖြစ် ထောင့်မှန်ဆုံမှတ် (orthocenter)။]] [[File:Triangle.EulerLine.svg|thumb|ထောင့်မှန်ဆုံမှတ် (orthocenter)၊ ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် (centroid) နှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို (circumcenter) တို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသော အွိုင်လာ မျဉ်း (Euler line)။]] [[File:Triangle.NinePointCircle.svg|thumb|အမှတ်ကိုးမှတ် စက်ဝိုင်း (Nine-point circle)။]] [[File:Calabi triangle.svg|thumb|ကာလာဘီ တြိဂံ (Calabi triangle) တစ်ခုအတွင်းရှိ အတွင်းရေးထိုး ထောင့်မှန်စတုရန်းများ (inscribed squares)။]] [[File:Pedal Triangle.svg|thumb|အတွင်းမှတ်တစ်ခု၏ ပီဒယ်လ် တြိဂံ (pedal triangle)။]] * '''မျဉ်းများ တစ်မှတ်တည်းဆုံခြင်း နှင့် ကလပ်စစ်ကယ် ဗဟိုများ''' (Concurrency of Lines and Classical Centers) :* '''ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို''' (Circumcenter - <math>O</math>) - အနားများ၏ ထောင့်မှန်ကျ ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (perpendicular bisector) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် <math>A, B, C</math> ကို ဖြတ်သန်းသွားသည့် သီးသန့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) ၏ ဗဟို ဖြစ်သည်။<ref>Lang and Murrow (1988), p. 128.</ref> :* '''အတွင်းထိစက်ဝိုင်းဗဟို''' (Incenter - <math>I</math>) - အတွင်းထောင့် ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (interior angle bisector) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အနားသုံးဖက်စလုံးကို ထိစပ်နေသည့် သီးသန့် အတွင်းထိစက်ဝိုင်း (incircle) ၏ ဗဟို ဖြစ်သည်။<ref>Ryan (2016), chapter 7, “Investigating the incenter”.</ref> :* '''ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက်''' (Centroid - <math>G</math>) - အလယ်မျဉ်း (median) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။ ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက်သည် အလယ်မျဉ်းတစ်ခုစီကို ထိပ်စွန်းမှတ်မှ မျက်နှာချင်းဆိုင် အလယ်မှတ် (midpoint) သို့ <math>2:1</math> အချိုးဖြင့် ပိုင်းခြားသည်။<ref>Ryan (2016), chapter 7, “Balancing on the centroid”.</ref> :* '''ထောင့်မှန်ဆုံမှတ်''' (Orthocenter - <math>H</math>) - အမြင့်မျဉ်း (altitude) သုံးခုတို့၏ ဖြတ်မှတ် ဖြစ်သည်။<ref>King (2021), pp. 153–154.</ref> * '''အွိုင်လာ မျဉ်း''' (Euler Line) - အနားမညီသော မည်သည့် တြိဂံအတွက်မဆို ထောင့်မှန်ဆုံမှတ် <math>H</math>၊ အမှတ်ကိုးမှတ် စက်ဝိုင်းဗဟို (nine-point center) <math>N</math>၊ ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် <math>G</math> နှင့် ဝန်းရံစက်ဝိုင်းဗဟို <math>O</math> တို့သည် ကွဲပြားကြပြီး မျဉ်းတစ်ပြေးတည်း တည်ရှိကြသည် (collinear)။ ၎င်းတို့သည် အောက်ပါ အကွာအဝေး ဆက်သွယ်ချက်များကို ပြည့်မီစေသည်။<ref>King (2021), pp. 154–155, Figure 43.</ref> :<math>HG = 2GO, \qquad ON = NH</math> သုံးနားညီတြိဂံတစ်ခုအတွက် ထိုဗဟိုမှတ်လေးခုတို့သည် အမှတ်တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းသွားသဖြင့် မျဉ်းမှာ ယိုယွင်းသွားသည်။ * '''အမှတ်ကိုးမှတ် စက်ဝိုင်း''' (Nine-Point Circle) - အနားသုံးဖက်၏ အလယ်မှတ်များ၊ အမြင့်မျဉ်းသုံးခု၏ ခြေမှတ်များ နှင့် ထိပ်စွန်းမှတ်များမှ ထောင့်မှန်ဆုံမှတ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသော မျဉ်းပိုင်းများ၏ အလယ်မှတ်များ အားလုံးသည် အချင်းဝက် <math>R_N = \frac{1}{2}R</math> ရှိသော စက်ဝိုင်းတစ်ခုတည်းပေါ်တွင် ကျရောက်ကြပြီး <math>R</math> မှာ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းအချင်းဝက် (circumradius) ဖြစ်သည်။<ref>King (2021), p. 155.</ref> * '''ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ''' (Coordinate Systems) :* '''ဘာရီစင်ထရစ် ကိုဩဒိနိတ်များ''' (Barycentric Coordinates) - [[အမှတ်]] <math>P</math> တစ်ခုကို <math>\alpha + \beta + \gamma \neq 0</math> ရှိသည့် <math>P = \frac{\alpha A + \beta B + \gamma C}{\alpha + \beta + \gamma}</math> အဖြစ် <math>(\alpha : \beta : \gamma)</math> ပုံစံဖြင့် ဖော်ပြသည်။<ref>Ericson (2005), pp. 46–47.</ref> :* '''မျဉ်းဖြောင့်သုံးထပ် ကိုဩဒိနိတ်များ''' (Trilinear Coordinates) - အမှတ် <math>P</math> တစ်ခုကို <math>(x : y : z)</math> အဖြစ် ဖော်ပြပြီး ထို[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]]သည် <math>P</math> မှ အနားမျဉ်းသုံးခုသို့ လားရာပြ ထောင့်မှန်ကျ အကွာအဝေးများ (directed perpendicular distances) နှင့် အချိုးကျသည်။<ref>Eric W. Weisstein, [https://mathworld.wolfram.com/ExactTrilinearCoordinates.html Exact Trilinear Coordinates], Wolfram MathWorld.</ref> * '''အတွင်းရေးထိုး ရုပ်ပုံများ''' (Inscribed Figures) :* '''အတွင်းရေးထိုး ထောင့်မှန်စတုရန်းများ''' (Inscribed Squares) - အနား <math>a</math> ပေါ်တွင် အခြေပြုထားသော ထောင့်မှန်စတုရန်း (square) တစ်ခု၏ အနားအလျားမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Oxman and Stupel (2013), pp. 113–115.</ref> :<math>q_a = \frac{2Ta}{a^2 + 2T} = \frac{ah_a}{a + h_a}</math> ဤထောင့်မှန်စတုရန်းသည် ပိတ်ထားသော တြိဂံနယ်ပယ်အတွင်း ပါဝင်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အနား <math>a</math> နှင့် ကပ်လျက်ရှိသော အတွင်းထောင့်နှစ်ခုစလုံးသည် 90° ထက် မကြီးဘဲ ထောင့်ကျယ်မဟုတ်ခြင်း (non-obtuse) ပင် ဖြစ်သည်။ :* '''ရှတိုင်းနား အတွင်းထိအဲလစ်''' (Steiner Inellipse) - အနားသုံးဖက်စလုံးကို ၎င်းတို့၏ အလယ်မှတ်များတွင် ထိစပ်နေသည့် သီးသန့် အဲလစ် (ellipse) ဖြစ်ပြီး အတွင်းရေးထိုးထားသော အဲလစ်များအားလုံးတွင် အကြီးဆုံး ဧရိယာ ရှိသည်။ ၎င်း၏ ဗဟိုသည် ဂျီဩမေတြီဗဟိုချက် <math>G</math> နှင့် ထပ်တူကျသည်။<ref>Kalman (2008), pp. 330–338. For the maximal-area property, see Alan Horwitz, [https://files.ele-math.com/articles/jmi-04-40.pdf An Area Inequality for Ellipses Inscribed in Quadrilaterals], § 1.</ref> :* '''ပီဒယ်လ် တြိဂံ''' (Pedal Triangle) - ပေးထားသော [[အမှတ်]] <math>P</math> တစ်ခုအတွက် <math>P</math> ၏ ပီဒယ်လ် တြိဂံတွင် အနားမျဉ်းသုံးခုပေါ်သို့ <math>P</math> ၏ ထောင့်မှန်ကျ ပရိုဂျက်ရှင်းများ (orthogonal projections) ၌ တည်ရှိသော ထိပ်စွန်းမှတ်များ ရှိကြသည်။<ref>Coxeter and Greitzer (1967), pp. 18, 23–25.</ref> == ယူကလစ်မဟုတ်သော တြိဂံများ (Non-Euclidean Triangles) == [[File:Triangle trirectangle.png|thumb|[[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (sphere) ပေါ်ရှိ စက်လုံးမျက်နှာပြင် ထောင့်မှန်သုံးခုတြိဂံ။]] [[File:Hyperbolic triangle.svg|thumb|အနုတ်လက္ခဏာ ကွေးညွှတ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ဟိုက်ပါဘောလစ် တြိဂံ (hyperbolic triangle)။]] * '''စက်လုံးမျက်နှာပြင် တြိဂံများ''' (Spherical Triangles) - အလျား <math>\pi R</math> ထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသော စက်ဝိုင်းကြီး အကွေးများ (great-circle arcs) ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည့် အချင်းဝက် <math>R</math> ရှိသော [[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]]ပေါ်ရှိ ခုံး အွိုင်လာရီယန် တြိဂံ (convex Eulerian triangle) တစ်ခုအတွက် အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>\pi</math> ထက် တိကျစွာ ပိုကြီးသည်။<ref>Boris Springborn, [https://www3.math.tu-berlin.de/geometrie/Lehre/WS18/GeometryI/GeometryI_W18.pdf Geometry I], §§ 2.1–2.2. See also Polking (1999).</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma > \pi</math> ဂျီရတ်၏ သီအိုရမ် (Girard's theorem) အရ ဧရိယာသည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပိုလျှံမှု (spherical excess) <math>E</math> နှင့် တိုက်ရိုက်အချိုးကျသည်။<ref>Polking (1999).</ref> :<math>E = \alpha + \beta + \gamma - \pi, \qquad T = R^2 E</math> * '''ဟိုက်ပါဘောလစ် တြိဂံများ''' (Hyperbolic Triangles) - ကိန်းသေ ဂေါက်ရှန်း ကွေးညွှတ်မှု (Gaussian curvature) <math>K = -1</math> ရှိသော ဟိုက်ပါဘောလစ် ပြင်ညီ (hyperbolic plane) ပေါ်ရှိ ဂျီအိုဒက်စစ် တြိဂံ (geodesic triangle) တစ်ခုအတွက် အတွင်းထောင့်များ၏ ပေါင်းလဒ်သည် <math>\pi</math> ထက် တိကျစွာ လျော့နည်းသည်။<ref>{{Citation |title=Triangle, defect of a |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Triangle,_defect_of_a |publisher=Encyclopedia of Mathematics}}</ref> :<math>\alpha + \beta + \gamma < \pi</math> ဂေါက်စ်-ဘွန်နက် သီအိုရမ် (Gauss-Bonnet theorem) အရ ဟိုက်ပါဘောလစ် တြိဂံတစ်ခု၏ ဧရိယာကို ၎င်း၏ ထောင့်ဆိုင်ရာချို့ယွင်းချက် (angular defect) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Berger (2003), chapter 3, [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-642-18245-7_3 Surfaces from Gauß to Today], local Gauß–Bonnet formula.</ref> :<math>T = \pi - (\alpha + \beta + \gamma)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Berger |first=Marcel |title=A Panoramic View of Riemannian Geometry |publisher=Springer |publication-place=Berlin, Heidelberg |date=2003 |isbn=978-3-642-18245-7 |doi=10.1007/978-3-642-18245-7}} * {{Citation |last=Braden |first=Bart |title=The Surveyor's Area Formula |journal=The College Mathematics Journal |volume=17 |issue=4 |pages=326–337 |date=1986 |doi=10.1080/07468342.1986.11972974 |jstor=2686282}} * {{Citation |last1=Coxeter |first1=H. S. M. |last2=Greitzer |first2=S. L. |title=Geometry Revisited |series=New Mathematical Library |volume=19 |publisher=Mathematical Association of America |publication-place=Washington, DC |date=1967 |isbn=978-0-88385-619-2}} * {{Citation |last=Ericson |first=Christer |title=Real-Time Collision Detection |publisher=CRC Press |publication-place=Boca Raton |date=2005 |isbn=978-1-55860-732-3}} * {{Citation |last=Gonick |first=Larry |title=The Cartoon Guide to Geometry |publisher=William Morrow |publication-place=New York |date=2024 |isbn=978-0-06-315757-6}} * {{Citation |last=Heath |first=Thomas L. |title=The Thirteen Books of Euclid's Elements |volume=1 |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=1926}} * {{Citation |last1=Jordan |first1=D. W. |last2=Smith |first2=P. |title=Mathematical Techniques: An Introduction for the Engineering, Physical, and Mathematical Sciences |edition=4th |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |date=2008 |isbn=978-0-19-928201-2}} * {{Citation |last=Kalman |first=Dan |title=An Elementary Proof of Marden's Theorem |journal=The American Mathematical Monthly |volume=115 |issue=4 |pages=330–338 |date=2008 |doi=10.1080/00029890.2008.11920532}} * {{Citation |last=King |first=James R. |title=Geometry Transformed: Euclidean Plane Geometry Based on Rigid Motions |publisher=American Mathematical Society |publication-place=Providence |date=2021 |isbn=978-1-4704-6443-1}} * {{Citation |last1=Lang |first1=Serge |last2=Murrow |first2=Gene |title=Geometry: A High School Course |edition=2nd |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1988 |isbn=978-1-4757-2022-8 |doi=10.1007/978-1-4757-2022-8}} * {{Citation |last=Nielsen |first=Frank |editor-last=Nielsen |editor-first=Frank |title=Progress in Information Geometry: Theory and Applications |chapter=On Geodesic Triangles with Right Angles in a Dually Flat Space |series=Signals and Communication Technology |publisher=Springer |publication-place=Cham |pages=153–190 |date=2021 |isbn=978-3-030-65458-0 |doi=10.1007/978-3-030-65459-7}} * {{Citation |last1=Oxman |first1=Victor |last2=Stupel |first2=Moshe |title=Why Are the Side Lengths of the Squares Inscribed in a Triangle so Close to Each Other? |journal=Forum Geometricorum |volume=13 |pages=113–115 |date=2013}} * {{Citation |last=Polking |first=John C. |title=The Area of a Spherical Triangle. Girard's Theorem |publisher=Rice University |date=1999 |url=https://www.math.csi.cuny.edu/~ikofman/Polking/gos4.html}} * {{Citation |last1=Ramsay |first1=Arlan |last2=Richtmyer |first2=Robert D. |title=Introduction to Hyperbolic Geometry |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1995 |isbn=978-1-4757-5585-5 |doi=10.1007/978-1-4757-5585-5}} * {{Citation |last=Ryan |first=Mark |title=Geometry For Dummies |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=Hoboken |edition=3rd |date=2016 |isbn=978-1-119-18155-2}} * {{Citation |last=Smith |first=James T. |title=Methods of Geometry |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=New York |date=2000 |isbn=978-0-471-25183-5}} * {{Citation |last=Stahl |first=Saul |title=Geometry from Euclid to Knots |publisher=Prentice-Hall |publication-place=Upper Saddle River |date=2003 |isbn=978-0-13-032927-1}} * {{Citation |last1=Verdiyan |first1=Vardan |last2=Salas |first2=Daniel Campos |title=Simple Trigonometric Substitutions with Broad Results |journal=Mathematical Reflections |issue=6 |date=2007}} [[Category:တြိဂံများ]] dyoirru2cwcp1ea8ngh7iivs7sp0m5t 0 92879 1063049 1060557 2026-11-11T16:29:21Z Mkant00 135890 tightening refs 1063049 wikitext text/x-wiki [[File:Circle-withsegments.svg|thumb|စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သော အမည်းရောင် စက်ဝိုင်းပတ်လည်အနား C၊ အပြာရောင် အချင်း D၊ အနီရောင် အချင်းဝက် R နှင့် အစိမ်းရောင် ဗဟို O။]] [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တွင် [[စက်ဝိုင်း]] (circle) သို့မဟုတ် [[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (sphere) တစ်ခု၏ '''အချင်း''' (diameter) ဆိုသည်မှာ ဗဟို (centre) ကို ဖြတ်သွားပြီး အစွန်းမှတ်များ (endpoints) နယ်နိမိတ် (boundary) ပေါ်တွင် ကျရောက်နေသည့် မည်သည့် [[မျဉ်း|မျဉ်းဖြောင့်အပိုင်း]] (straight line segment) ကိုမဆို ခေါ်ဆိုသည်။ အချင်းကို အကြီးဆုံး အလျားရှိသော လေးကြိုး (chord of maximal length) ဟုလည်း ညီမျှစွာ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ယူကလစ် အကွာအဝေး ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean metric geometry) တွင် စက်ဝိုင်း သို့မဟုတ် စက်လုံးမျက်နှာပြင် တစ်ခု၏ မည်သည့် အချင်း၏ အလျား <math>d</math> မဆို မပြောင်းလဲဘဲ တည်ရှိပြီး အချင်းဝက် (radius) <math>r</math> ၏ နှစ်ဆနှင့် ညီမျှသည်။<ref name="EOMDiameter">{{Citation |title=Diameter |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Diameter |publisher=Encyclopedia of Mathematics}}</ref><ref>{{Citation |title=Circle |url=https://mathworld.wolfram.com/Circle.html |publisher=Wolfram MathWorld}}</ref> <math display="block">d = 2r \iff r = \frac{1}{2}d</math> == ပေတံနှင့် ကွန်ပါ တည်ဆောက်မှုများ (Straightedge-and-compass constructions) == အချင်းများနှင့် စက်ဝိုင်းဗဟိုများကို ပေတံနှင့် ကွန်ပါဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်သည်။<ref>Department of the Army (1972), p. 6-32, [https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED083372.pdf § 6-66].</ref> *စက်ဝိုင်းတစ်ခု၏ စိတ်ကြိုက် လေးကြိုး (chord) <math>AB</math> ကို ပေးထားပါက <math>AB</math> ၏ ထောင့်မှန်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်း (perpendicular bisector) သည် စက်ဝိုင်း၏ ဗဟိုကို ဖြတ်သွားသည်။ *ပြိုင်မနေသော လေးကြိုးနှစ်ခု၏ ထောင့်မှန်ထက်ဝက်ပိုင်းမျဉ်းများ ဆုံမှတ်သည် ဗဟို (centre) <math>c</math> ၏ တည်နေရာကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <math>c</math> ကို ဖြတ်သွားပြီး စက်ဝိုင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ထားသော မည်သည့် [[မျဉ်း|မျဉ်းဖြောင့်]]မဆို အချင်း (diameter) တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ * မျဉ်းပိုင်း (line segment) <math>AB</math> တစ်ခုကို ပေးထားပါက ထောင့်မှန်ထက်ဝက်ပိုင်းခြင်း (perpendicular bisection) ဖြင့် ၎င်း၏ အလယ်မှတ် (midpoint) <math>m = \frac{1}{2}(A + B)</math> ကို ရှာဖွေခြင်းသည် <math>AB</math> ကို အချင်းအဖြစ် ထားရှိပြီး အချင်းဝက် (radius) <math>r = \|A - m\|</math> ရှိသော တစ်ခုတည်းသော စက်ဝိုင်းကို တည်ဆောက်နိုင်စေသည်။ == အကွာအဝေးရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုခြင်း (Metric space generalization) == <math>(M, d_M)</math> ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဗလာမဟုတ်သော [[အစုပိုင်း]] (non-empty subset) <math>S \subseteq M</math> တစ်ခု၏ အချင်း (diameter) ကို <math>S</math> ၏ အစုဝင်များအကြား အကွာအဝေးများအားလုံး၏ [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|စူပရီမမ်]] (supremum) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။<ref name="EOMDiameter" /> <math display="block">\operatorname{diam}(S) = \sup_{x, y \in S} d_M(x, y)</math> [[ဗလာစု]] (empty set) <math>\varnothing</math> အတွက် အချင်းကို သဘောတူညီချက်အရ <math>\operatorname{diam}(\varnothing) = 0</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ အစုပိုင်း <math>S</math> တစ်ခုသည် ကန့်သတ်ချက်ရှိရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math>\operatorname{diam}(S) < \infty</math> ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math> တွင် ဗလာမဟုတ်သော ကန့်သတ်ချက်ရှိသည့် အစု <math>S</math> ၏ အချင်းနှင့် ၎င်းအား အသေးဆုံး ဝန်းရံထားသော စက်လုံး၏ ဝန်းရံစက်ဝိုင်းအချင်းဝက် (circumradius) <math>R</math> တို့အကြား ဆက်သွယ်ချက်ကို ယွန်း၏ သီအိုရမ် (Jung's theorem) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>{{Citation |title=Jung’s Theorem |url=https://mathworld.wolfram.com/JungsTheorem.html |publisher=Wolfram MathWorld}}</ref> <math display="block">R \le \operatorname{diam}(S) \sqrt{\frac{n}{2(n+1)}}</math> ယူကလစ် ပြင်ညီ (<math>n = 2</math>) တွင် ဤကန့်သတ်ချက်သည် <math>R \le \frac{1}{\sqrt{3}} \operatorname{diam}(S)</math> ကို ရရှိပြီး အတိုင်းအတာ ၃ ရှိသော ရပ်ဝန်း (<math>n = 3</math>) တွင် <math>R \le \sqrt{\frac{3}{8}} \operatorname{diam}(S)</math> ကို ရရှိသည်။ == ကတော့ချွန်ဖြတ်ပိုင်းများနှင့် လက်တွေ့အသုံးချ အတိုင်းအတာများ (Conic sections and applied measures) == အဖိုင်း ဂျီဩမေတြီ (affine geometry) တွင် ကတော့ချွန်ဖြတ်ပိုင်း (conic section) တစ်ခု၏ အချင်း (diameter) ဆိုသည်မှာ ပြိုင်နေသော လေးကြိုးများ၏ အလယ်မှတ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နေရာ (locus of midpoints) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် မည်သည့် မျဉ်းဖြောင့်ကိုမဆို ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="EOMDiameter" /> * အဲလစ်များနှင့် ဟိုက်ပါဘိုလာများ ပါဝင်သည့် ဗဟိုချက်ရှိ ကတော့ချွန်ဖြတ်ပိုင်းများ (central conics) အတွက် အချင်းတိုင်းသည် ကတော့ချွန်ဖြတ်ပိုင်း၏ ဗဟို (centre) ကို ဖြတ်သွားသည်။ * အဲလစ် (ellipse) တစ်ခုတွင် ကွန်ဂျူဂိတ် အချင်းများ (conjugate diameters) ဆိုသည်မှာ အချင်းတစ်ခု၏ အစွန်းမှတ်များရှိ အဲလစ်၏ [[ထိမျဉ်း|ထိမျဉ်းများ]]သည် အခြားအချင်းနှင့် ပြိုင်နေသည့် အချင်းအတွဲများကို ခေါ်ဆိုသည်။<ref>Raphson & Ozanam (1702), p. 26. See also Bogomolny, “Conjugate Diameters in Ellipse”.</ref> အရှည်ဆုံးနှင့် အတိုဆုံး အချင်းများသည် ဝင်ရိုးရှည် (major axis) နှင့် ဝင်ရိုးတို (minor axis) တို့ကို အသီးသီး ဖွဲ့စည်းကြသည်။ မည်သည့် အချင်း၏ ထက်ဝက်ကိုမဆို ဆီမီးအချင်း (semidiameter) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ * ပါရာဘိုလာများ (parabolas) အတွက် အချင်းတိုင်းသည် အချိုးညီဝင်ရိုး (axis of symmetry) နှင့် ပြိုင်နေသော မျဉ်းဖြောင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကွန်တင်နျူယမ် အရည်ဒိုင်းနမစ် (continuum fluid dynamics) နှင့် အမှုန် သရုပ်လက္ခဏာခွဲခြမ်းခြင်းတို့တွင် ညီမျှသော အချင်းများသည် စက်ဝိုင်းပုံမဟုတ်သည့် ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များကို ကိုယ်စားပြုကြသည်။ * ဟိုက်ဒရောလစ် အချင်း (Hydraulic diameter) - ကန့်လန့်ဖြတ် [[ဧရိယာ]] <math>A</math> နှင့် စိုစွတ်သော ပတ်လည်အနား (wetted perimeter) <math>P</math> ရှိသော ပြွန်တစ်ခုအတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |title=Hydraulic diameter |url=https://technav.ieee.org/topic/hydraulic-diameter/ |publisher=IEEE Technology Navigator}}</ref> <math display="block">D_H = \frac{4A}{P}</math> * ဆော်တာ ပျမ်းမျှအချင်း (Sauter mean diameter) - တစ်ခုချင်းစီ၏ အချင်း <math>d_i</math> ရှိသော အမှုန်စုစည်းမှုတစ်ခုအတွက် ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |title=A Guidebook to Particle Size Analysis |url=https://www.horiba.com/fileadmin/uploads/Scientific/eMag/PSA/Guidebook/pdf/PSA_Guidebook-2016.pdf |publisher=HORIBA Scientific}}</ref> <math display="block">D_{32} = \frac{\sum_{i} d_i^3}{\sum_{i} d_i^2}</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bogomolny |first=Alexander |title=Conjugate Diameters in Ellipse |url=https://www.cut-the-knot.org/Curriculum/Geometry/ConjugateDiameters.shtml |website=Cut-the-Knot}} * {{Citation |last=Department of the Army |title=General Drafting |series=Technical Manual |volume=TM 5-581A |publisher=U.S. Government Printing Office |publication-place=Washington, D.C. |date=1972 |at=p. 6-32, § 6-66 |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED083372.pdf}} * {{Citation |last=Korpela |first=Jukka K. |title=Unicode Explained |publisher=O'Reilly Media |publication-place=Sebastopol |date=2006 |isbn=978-0-596-10121-3 |page=171}} * {{Citation |last=Monniaux |first=David |title=UTF-8 (Unicode) compose sequence |url=https://xorg.freedesktop.org/archive/X11R7.6/doc/libX11/Compose/en_US.UTF-8.html}} * {{Citation |last=Online Etymology Dictionary |title=Diameter |url=https://www.etymonline.com/word/diameter |website=Online Etymology Dictionary}} * {{Citation |last=Puncochar |first=Daniel E. |title=Interpretation of Geometric Dimensioning and Tolerancing |edition=2nd |publisher=Industrial Press |publication-place=New York |date=1997 |isbn=978-0-8311-3072-5 |page=5}} * {{Citation |last1=Raphson |first1=Joseph |last2=Ozanam |first2=Jacques |title=A Mathematical Dictionary |publisher=J. Nicholson, T. Leigh and D. Midwinter |publication-place=London |date=1702 |page=26}} [[Category:စက်ဝိုင်းများ]] [[Category:အလျား]] ikjeofupj93ip4tbflqmdeccorhwdtp 0 94149 1063060 1052438 2026-11-11T17:07:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063060 wikitext text/x-wiki [[File:B.E.H.S Ma Kyet Kyee.jpg|thumb|အ.ထ.က - မကျက်ကြီး]] '''အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ မကျက်ကြီး''' ('''အ.ထ.က - မကျက်ကြီး''') သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[မကြက်ကြီးရွာ|မကျက်ကြီးရွာ]]တွင် တည်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="moi">https://www.moi.gov.mm/iprd/news/256583</ref> ==ကျောင်းဆောင်များ== စာသင်ကျောင်းအတွင်း ကျောင်းသားများ ပညာသင်ကြားရန်အတွက် ကျောင်းဆောင်စုစုပေါင်း ရှစ်ဆောင် ရှိသည်။ စာသင်ခန်းများအပြင် စာကြည့်တိုက်များ၊ ကွန်ပျူတာစက်ခန်းများလည်း ထားရှိပေးသည်။ ကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းထားမှု ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အိုပုံစံ '''O''' ရှိသည်။{{citation needed}} ==ပညာရေးအချက်အလက်များ== ကျောင်းတွင် မကျက်ကြီးရွာမှ ကျောင်းသားများ အဓိကပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် [[သပြေကန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သပြေကန်ရွာ]] မှ ကျောင်းသားအနည်းငယ်လည်း လာရောက်သင်ကြားလျက်ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ကျောင်းသားဦးရေ ၇၀၀ ခန့်ရှိသည်။{{citation needed}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{coord|17.04774167796796|96.43404524481252|format=dms|region:MM|display=inline,title}} {{Myanmar-school-stub}} 1ld3ng6pwg53agjldrzhk6j27zjhl8m 1063061 1063060 2026-11-11T17:08:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063061 wikitext text/x-wiki [[File:B.E.H.S Ma Kyet Kyee.jpg|thumb|right|150px|အ.ထ.က - မကျက်ကြီး]] '''အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ မကျက်ကြီး''' ('''အ.ထ.က - မကျက်ကြီး''') သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကဝမြို့နယ်]]၊ [[မကြက်ကြီးရွာ|မကျက်ကြီးရွာ]]တွင် တည်ရှိသည့် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="moi">https://www.moi.gov.mm/iprd/news/256583</ref> ==ကျောင်းဆောင်များ== စာသင်ကျောင်းအတွင်း ကျောင်းသားများ ပညာသင်ကြားရန်အတွက် ကျောင်းဆောင်စုစုပေါင်း ရှစ်ဆောင် ရှိသည်။ စာသင်ခန်းများအပြင် စာကြည့်တိုက်များ၊ ကွန်ပျူတာစက်ခန်းများလည်း ထားရှိပေးသည်။ ကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းထားမှု ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အိုပုံစံ '''O''' ရှိသည်။{{citation needed}} ==ပညာရေးအချက်အလက်များ== ကျောင်းတွင် မကျက်ကြီးရွာမှ ကျောင်းသားများ အဓိကပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။ ထို့ပြင် [[သပြေကန်ရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သပြေကန်ရွာ]] မှ ကျောင်းသားအနည်းငယ်လည်း လာရောက်သင်ကြားလျက်ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ကျောင်းသားဦးရေ ၇၀၀ ခန့်ရှိသည်။{{citation needed}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အထက်တန်းကျောင်းများ]] [[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] [[ကဏ္ဍ:ကဝမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{coord|17.04774167796796|96.43404524481252|format=dms|region:MM|display=inline,title}} {{Myanmar-school-stub}} sq08dcnoqlqf625wyx2ncxveqyoxgr6 0 118341 1063068 1061075 2026-11-12T01:08:55Z PAUL KYWE NYEIN 149989 ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းဇော် 1063068 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |} == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |} == ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၂ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၃ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်လင်းဇော် |DSA() |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |} == အခြား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၂ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၃ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်စိုးလင်း |– |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကိုသွင် |DSA(၄၂) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |rowspan=2|ဗိုလ်ချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |rowspan=2|DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်စွာထွန်း |– |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲဝင်းအောင် |တေဇ(၂၈) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |DSA(၄၁) |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်းထွန်း |DSA(၄၃) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == ဒုတိယဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၂ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၃ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |- |၄ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် [[ကျော်ကျော်ဟန်]] |DSA(၄၁) ယခင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းသူ |DSA(၃၅) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} 5dood2uidiwjquen6r53do2ubcu16ne 3 134956 1063008 521975 2026-11-11T13:39:52Z Little Sunshine 129577 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Keijuu]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kieru'n]] သို့ Little Sunshineက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Keijuu|Keijuu]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Kieru'n|Kieru'n]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 518220 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Oitdbem123 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် ကျူတိုရီရယ်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[WP:TUTOR|ကျူတိုရီရယ်]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [http://unicode.today/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၇၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၀ (UTC) ecrxv5e055x2394ex6x0xqwrj857mde 0 198693 1063021 994981 2026-11-11T15:02:10Z Kyaw Myo Aung 103978 [[မယားမံရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်]] စာမျက်နှာကို [[မယားမာန်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းမှား 994981 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မယားမံ |official_name = မယားမံရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = မယားမံ |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|18.6395606994629|95.1985397338867|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မယားမံရွာ''' ({{Lang-en|Mayarman}})သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)]]၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[မယားမံကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၄၅၁ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ မယားမံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၂ ဦး၊ မ ၇၃၆ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၄၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = မယားမံ |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ရွှေတောင်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Bago-geo-stub}} e56u2lcj92i931bjjlwitlm37nvmlhb 1063023 1063021 2026-11-11T15:04:00Z Kyaw Myo Aung 103978 စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1063023 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မယားမာန် |official_name = မယားမာန်ရွာ |native_name = |other_name = |postal_code = |postal_code_type = Postal codes |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ |image_skyline = |image_map = |map_caption = |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]] |subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]] |subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]] |subdivision_name1 = {{flag|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး}} |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[ပြည်ခရိုင်]] |subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]] |subdivision_name4 = မယားမာန် |unit_pref = imperial |area_total_km2 = |population = |population_as_of = |population_density_km2 = auto |coordinates_display = |coordinates_region = MM |coordinates = {{Coord|18.6395606994629|95.1985397338867|region:MM|format=dms|display=inline,title}} |elevation_ft = |elevation_m = |timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] |utc_offset = +6.30 |website = }} '''မယားမာန်ရွာ''' ({{Lang-en|Mayarman}})သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)]]၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[မယားမာန်ကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၈၂၄၅၁ ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ သန်းခေါင်စာရင်း#၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း|၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်း]]အရ မယားမာန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၂ ဦး၊ မ ၇၃၆ ဦး၊ [[လူဦးရေ]] စုစုပေါင်း ၁၄၀၈ ဦးနေထိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = မယားမံ |North = - |Northeast = - |East = - |Southeast = - |South = - |Southwest = - |West = - |Northwest = - }} {{ရွှေတောင်မြို့နယ်}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]] {{Bago-geo-stub}} mv6kh7q0z8so6z9uok8yoruwey04wjs 0 206091 1063095 1055728 2026-11-12T06:31:51Z Salai Rungtoi 22844 /* တရားသူကြီးများ */ 1063095 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small> The High Court of Mandalay Region</small> |native_name = |image = Mandalay Region High Court New Building.jpg |imagesize = |caption = မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ၆၈လမ်း၊ ၁၀၄လမ်းနှင့် ၁၀၅လမ်းကြား၊ [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]၊ [[မန္တလေးမြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၇ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://mandalay.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |termstart = ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၆)ဦး စုစုပေါင်း (၇)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == တည်နေရာ == မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ အသုံးပြုခဲ့သည့် ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသည် ၁၉၃၉ခုနှစ်တွင် တည်​ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၂[[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]]ခေတ်မတိုင်မီက ခရိုင်တရားမနှင့် စက်ရှင်တရားသူကြီးရုံး၊ တိုင်းတရားရုံးအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မဟာဇေယျာဘုံရပ်ရှိ အဆောက်အဦးသို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။၂၀၁၁ခုနှစ် စနစ်သစ်စတင်ရာတွင် ထိုနေရာအား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]]နှင့် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရအဖွဲ့]]မှ ရယူခဲ့ပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်နှင့် ခရိုင်တရားရုံးတို့မှာ ပတ်ကုန်းပျော်ဘွယ်ရပ်သို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ခရိုင်တရားရုံးသည် နေရာအသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားပြီး တိုင်းတရားလွှတ်တော်သာ ကျန်ရှိခဲ့သည်။ ထို့​နောက် တိုင်းတရားလွှတ်တော်အတွက် အဆောက်အဦးအသစ်ကို ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်ရှိ အနီးတွင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ​လက်ရှိ​နေရာသို့ ​ပြောင်း​ရွှေ့ခဲ့သည်။<ref name=MDN>{{cite news|url=http://www.mdn.gov.mm/newspaper/public/|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဥပဒေချုပ်ရုံးနှင့် တရားလွှတ်တော် ဖွင့်ပွဲပြုလုပ် (နေ့စဉ်သတင်းစာများ - ၂၃.၁.၂၀၂၂)}}</ref><ref name=MESC>{{cite news|url=https://mandalay.hc.gov.mm/my/node/2|title=သမိုင်း​ကြောင်း|accessdate=2 June 2021|archivedate=2 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210602215827/https://mandalay.hc.gov.mm/my/node/2}}</ref> [[File:Mandalay Region High Court.jpg|thumb|[[လမ်း ၃၀]]ရှိ ယခင်အ​ဆောက်အဦး]] == တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများ(၂၀၁၁ မှ လက်ရှိ) == === တရားသူကြီးချုပ်များ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးချုပ်များ !တာဝန်ကာလ !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ဦးစိုးသိန်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၂၁-၁၁-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|11|21}} |- |၂။ |ဦးကြည်သိန်း |၄-၁၂-၂၀၂၀ - ၅-၂-၂၀၂၁ |{{Age in years and days|2020|12|4|2021|2|5}} |- |၃။ |ဒေါ်[[ခင်သင်းဝေ]] |၈-၂-၂၀၂၁ - ၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2021|2|8|2025|9|9}} |- |၄။ |[[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |၁၂-၉-၂၀၂၅ - လက်ရှိ |{{Age in years and days|2025|9|12}} |} === တရားသူကြီးများ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးများ !တာဝန်ကာလ !တာဝန်သက်တမ်း |- |၁။ |ဦးကြည်သိန်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃-၁၂-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|12|3}} |- |၂။ |ဒေါ်ခင်သင်းဝေ |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၇-၂-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2021|2|7}} |- |၃။ |ဒေါ်တင်နွယ်ဝင်း |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၁၈-၃-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|3|18}} |- |၄။ |ဒေါ်လှလှရီ |၃၀-၃-၂၀၁၁ - ၃၀-၆-၂၀၂၀ |{{Age in years and days|2011|3|30|2020|6|30}} |- |၅။ |[[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] |၁၅-၇-၂၀၁၉ - ၁၂-၉-၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2019|7|15|2025|9|12}} |- |၆။ |ဦးခင်မောင်ထွန်း |၁၇-၉-၂၀၁၉ - ၁၈-၁၀-၂၀၂၃ |{{Age in years and days|2019|9|17|2023|10|18}} |- |၇။ |ဦးမြင့်ဆန်း |၂၈-၅-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|5|28}} |- |၈။ |ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် |၂၈-၇-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|7|27}} |- |၉။ |ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း |၃-၁၂-၂၀၂၀ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2020|12|3}} |- |၁၀။ |ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ |၈-၂-၂၀၂၁ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2021|2|7}} |- |၁၁။ |ဦးသန်းထွန်းအောင် |၁၉-၁၀-၂၀၂၃ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2023|10|19}} |- |၁၂။ |ဦးစောမျိုးမျိုး |၁၂-၉-၂၀၂၅ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2025|9|12}}<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/74835|title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |- |၁၃။ |ဦးဌေးအောင်<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |၂၈-၉-၂၀၂၆ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2026|9|28}} |- |၁၄။ |ဒေါ်မြတ်သီတာအောင်<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/90467 |access-date=2026-11-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |၁၁-၁၁-၂၀၂၆ - ယနေ့ထိ |{{Age in years and days|2026|11|11}} |} == ဖွဲ့စည်းပုံ == မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို နေပြည်တော်အပါအဝင် ခရိုင်တရားရုံး (၁၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၃၆)ရုံး၊ အထူးတရားရုံး (၅)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစား | author=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.emandalay.gov.mm/category/1228-bd.html|title=မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အကြောင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=|accessdate=|archivedate=24 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924135734/http://www.emandalay.gov.mm/category/1228-bd.html}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === နေပြည်တော်ခရိုင်ကို ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားခဲ့သဖြင့် မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၉)ရုံးအထိရှိလာခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ခုနှစ်တွင် ခရိုင်အသစ်များ တိုးချဲ့ခဲ့ရာ ခရိုင်တရားရုံး (၁၅) ရုံးအထိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[File:Mandalay District Court.jpg|180px|thumb|မဟာ​အောင်​မြေ၊ ​အောင်​မြေသာစံ၊ အမရပူရခရိုင်များ၏ တရားရုံး (ယခင်မန္တ​လေးခရိုင်တရားရုံး)]] *မဟာ​အောင်​​မြေခရိုင်တရားရုံး *​အောင်​မြေသာစံခရိုင်တရားရုံး *အမရပူရခရိုင်တရားရုံး *ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တရားရုံး *သပိတ်ကျင်းခရိုင်တရားရုံး *ကျောက်ဆည်ခရိုင်တရားရုံး *တံတားဦးခရိုင်တရားရုံး *မိတ္ထီလာခရိုင်တရားရုံး *မြင်းခြံခရိုင်တရားရုံး *ညောင်ဦးခရိုင်တရားရုံး *ရမည်းသင်းခရိုင်တရားရုံး *​ဇေယျာသီရိခရိုင်တရားရုံး *လယ်​ဝေးခရိုင်တရားရုံး *ပျဉ်းမနားခရိုင်တရားရုံး *ဥတ္တရခရိုင်တရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === မြို့နယ်ပေါင်း ၃၆မြို့နယ်အတွက် တရားရုံး ၃၆ ရုံးဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{columns-list|colwidth=20em| *အောင်မြေသာစံမြို့နယ်တရားရုံး *ချမ်းအေးသာစံမြို့နယ်တရားရုံး *မဟာအောင်မြေမြို့နယ်တရားရုံး *ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်တရားရုံး *ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်တရားရုံး *အမရပူရမြို့နယ်တရားရုံး *ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တရားရုံး *မတ္တရာမြို့နယ်တရားရုံး *စဉ့်ကူးမြို့နယ်တရားရုံး *သပိတ်ကျဉ်းမြို့နယ်တရားရုံး *မိုးကုတ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ဆည်မြို့နယ်တရားရုံး *မြစ်သားမြို့နယ်တရားရုံး *စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *တံတားဦးမြို့နယ်တရားရုံး *မိတ္ထီလာမြို့နယ်တရားရုံး *မလှိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်တရားရုံး *သာစည်မြို့နယ်တရားရုံး *မြင်းခြံမြို့နယ်တရားရုံး *တောင်သာမြို့နယ်တရားရုံး *နွားထိုးကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ငါန်းဇွန်မြို့နယ်တရားရုံး *ညောင်ဦးမြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရမည်းသင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်တရားရုံး *ပုပ္ဗသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်တရားရုံး *ပျဉ်းမနားမြို့နယ်တရားရုံး *လယ်ဝေးမြို့နယ်တရားရုံး *တပ်ကုန်းမြို့နယ်တရားရုံး }} === အထူးတရားရုံးများ === [[မန္တလေးမြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ|မန္တလေးမြို့တော်စည်ပင်]]နှင့် နေပြည်တော်စည်ပင်တို့အတွက် အထူးတရားရုံးများ ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ *ကလေးသူငယ်တရားရုံး (မန္တလေးတိုင်း) *မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (မန္တလေး) [[File:Motor Vehicle Court Mandalay.jpg|180px]] *စည်ပင်သာယာတရားရုံး (မန္တလေး) *မော်တော်ယာဉ်တရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) *စည်ပင်သာယာတရားရုံး (ဇမ္ဗူသီရိ) === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၇)ဦးရှိသည်။ တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] 2hs50xwaiizqj1evofzzst6k0vvuqz3 0 206133 1063094 804238 2026-11-12T06:31:48Z Salai Rungtoi 22844 /* တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်များ(၂၀၁၁-လက်ရှိ) */ 1063094 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်<br /><small>High Court of the Bago Region</small> |native_name = |image = |imagesize = |caption = |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = ရုံးကြီးရပ်ကွက်၊ [[ပဲခူးမြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၄ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://bago.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = ဒေါ်[[လွင်လွင်အေးကျော်]] |termstart = ၁၀ ဇွန် ၂၀၂၁ |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၂၈)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၃)ဦး စုစုပေါင်း (၄)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == တည်နေရာ == ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်သည် [[ပဲခူးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ == တရားသူကြီးများ == ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၄)ဦးရှိသည်။ တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ == တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်များ(၂၀၁၁-လက်ရှိ) == * ဦးမောင်မောင်ရွှေ(၃၀-၃-၂၀၁၁ မှ ၁၃-၁၀-၂၀၁၉ ) * ဦးမောင်မောင်အေး(၃၁-၁၀-၂၀၁၉ မှ ၁၀-၆-၂၀၂၁) * ဒေါ် [[လွင်လွင်အေးကျော်]] (၁၀-၆-၂၀၂၁ မှ လက်ရှိ) * ဒေါ်စန္ဒာကျော်<ref>{{Cite web|title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|url=http://www.moi.gov.mm/news/90467|website=Ministry Of Information|access-date=2026-11-12|language=en}}</ref> (၁၁-၁၁-၂၀၂၆ မှ ယနေ့အထိ) == ဖွဲ့စည်းပုံ == ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို  ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၂၈)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ| author=ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === *ပဲခူးခရိုင်တရားရုံး *တောင်ငူခရိုင်တရားရုံး *သာယာဝတီခရိုင်တရားရုံး *ပြည်ခရိုင်တရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === *ပဲခူးမြို့နယ်တရားရုံး *သနပ်ပင်မြို့နယ်တရားရုံး *ကဝမြို့နယ်တရားရုံး *ဝေါမြို့နယ်တရားရုံး *ဒိုက်ဦးမြို့နယ်တရားရုံး *ညောင်လေးပင်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်တံခါးမြို့နယ်တရားရုံး *ရွှေကျင်မြို့နယ်တရားရုံး *တောင်ငူမြို့နယ်တရားရုံး *ရေတာရှည်မို့နယ်တရားရုံး *အုတ်တွင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ဖြူးမြို့နယ်တရားရုံး *ထန်းတပင်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *သာယာဝတီမြို့နယ်တရားရုံး *လက်ပံတန်းမြို့နယ်တရားရုံး *မင်းလှမြို့နယ်တရားရုံး *မိုးညိုမြို့နယ်တရားရုံး *အုတ်ဖိုမြို့နယ်တရားရုံး *ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်တရားရုံး *ဇီးကုန်းမြို့နယ်တရားရုံး *နတ်တလင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ပြည်မြို့နယ်တရားရုံး *ပန်းတောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ရွှေတောင်မြို့နယ်တရားရုံး *ပေါင်းတည်မြို့နယ်တရားရုံး *သဲကုန်းမြို့နယ်တရားရုံး ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] p2sdhqgbizkvgtwp3z6plrhmylfaxaj 0 207555 1063129 764192 2026-11-12T09:32:35Z ~2026-59926-89 150694 1063129 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced}} [[File:Handkerchief.jpg|right|thumb|250px|A linen handkerchief with drawn thread work around the edges]] [[File:Linen cloth.jpg|thumb|right|250px|Linen cloth recovered from Qumran Cave 1 near the Dead Sea]] [[File:Textielmuseum-cabinet-02.jpg|thumb|250x250px|Flax stem, fiber, yarn and woven and knitted linen textiles]] '''လီနင် '''<ref>{{Cite web |title=Vải lanh là gì? Nguồn gốc, đặc điểm và cách chọn vải lanh chuẩn nhất |url=https://thoitrangvietthang.vn/vai-lanh-la-gi-nguon-goc-dac-diem-va-cach-chon-vai-lanh-chuan-nhat-n169143.html |access-date=2026-11-12 |website=thoitrangvietthang.vn}}</ref>သည် ပိုက်ဆံလျှော်မှ ထုတ်သော အထည်စတမျိုးဖြစ်သည်။ အလွန်ခိုင်ပြီး စုပ်အားကောင်းသည်။ ဝါထက် အခြောက်မြန်သည်။ ထိုအချက်များကြောင့် ချွေးစုပ်လွယ်ကာ ချွေးတိတ်မြန်စေရန် ပူအိုက်သောရာသီတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အခြားလူသိများသောအချက်မှာ အခေါက်အကြေလွယ်သည်။ ရှေးယခင်ကပင် လီနင်ကို အထည်အဖြစ် သုံးခဲ့ကြသည်။ ဥရောပအရှေ့တောင်ပိုင်း (ယခု [[ဂျော်ဂျီယာနိုင်ငံ|ဂျော်ဂျီယာ]]နေရာ) ရှိ ဂူတခုတွင် တွေ့ရသော ဆေးဆိုးထားသော လီနင်စကို တွေ့၍ စမ်းသပ်ကြရာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃၀၀၀၀ ကပင် သုံးကြကြောင်း သိရသည်။ ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုကာလများဖြစ်သော [[မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်|မက်ဆိုပိုတေးမီးယား]]နှင့် အီဂျစ်ခေတ်ဟောင်းတို့တွင် သုံးခဲ့ကြပြီး လီနင်အကြောင်းကို သမ္မာကျမ်းတွင်ပင် ထုတ်ရေးထားသည်။ ၁၈ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပတွင်ရော အမေရိကရှိ ကိုလိုနီများတွင်ပါ လီနင်လောကသည် အရေးပါသော ဈေးကွက်တခုဖြစ်ခဲ့သည်။ လီနင်ယက်ကွက်အတိုင်း ယက်ထားသော အခြား လီနင်မဟုတ်သော အထည်စတို့ကိုလည်း လီနင်ဟုပင် ခေါ်တတ်ကြသေးသည်။ [[ကဏ္ဍ:အထည်အလိပ်များ]] r2d2x40g7vta07mew3zt84wg7pejv5d 0 247681 1063028 1060353 2026-11-11T15:20:13Z Mkant00 135890 tightening refs 1063028 wikitext text/x-wiki [[File:Gerade.svg|alt=see caption|thumb|အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ကာတီးရှန်း [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]]ပေါ်ရှိ မျဉ်းတစ်ကြောင်း။]] '''မျဉ်း''' (line) သို့မဟုတ် '''မျဉ်းဖြောင့်''' (straight line) သည် အနံ (width)၊ အနက် (depth) နှင့် ကွေးညွှတ်မှု (curvature) သုညရှိပြီး [[အနန္တ]]တိုင် ကျယ်ပြန့်သော အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော [[ဂျီဩမေတြီ]]ဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထု (one-dimensional geometric object) ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ်သင်္ချာ (modern mathematics) တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို [[နဂိုမှန်အဆို]]စနစ် (axiomatic system) အတွင်းရှိ အခြေခံမူလအယူအဆ (primitive notion) တစ်ခုအဖြစ် သို့မဟုတ် [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်းရပ်ဝန်း]] (affine space) သို့မဟုတ် ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math> ၏ အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော အဖိုင်းရပ်ဝန်းပိုင်း (one-dimensional affine subspace) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ ဖော်ပြကြသည်<ref>{{Citation |last=Hilbert |first=David |title=The Foundations of Geometry |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/17384 |at=Chapter I, §§ 1–2}}</ref><ref>{{Citation |last1=Boyd |first1=Stephen |last2=Vandenberghe |first2=Lieven |title=Convex Optimization |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |url=https://www.stanford.edu/~boyd/cvxbook/bv_cvxbook.pdf |at=§§ 2.1.1–2.1.2}}</ref>။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ကိုဩဒိနိတ်ဖြင့် ဖော်ပြချက်များ (Formal Definitions and Coordinate Representations) == === ပြင်ညီအတွင်းရှိ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ (Linear Equations in the Plane) === [[File:Linear Function Graph.svg|alt=ကာတီးရှန်း ပြင်ညီပေါ်ရှိ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၏ မျဉ်းဂရပ်များ|thumb|ကာတီးရှန်း ပြင်ညီပေါ်ရှိ [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း|မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ]]၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်များ]]။]] ကာတီးရှန်း ပြင်ညီ (Cartesian plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် မျဉ်း (line) <math>L</math> တိုင်းသည် [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း]] (linear equation) တစ်ခုကို ကျေနပ်စေသည့် [[အမှတ်|အမှတ်များ]] (points) <math>(x, y) \in \mathbb{R}^2</math> ၏ နေရာ (locus) ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">L = \left\{ (x, y) \in \mathbb{R}^2 \mid ax + by = c \right\},</math> :ဤနေရာတွင် <math>a, b, c \in \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပြီး <math>(a, b) \neq (0, 0)</math> ဖြစ်သည်။ * '''ယေဘုယျပုံစံ နှင့် စံပုံစံ''' (General and Standard Form) - <math>ax + by - c = 0</math>။ ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများ (vertical lines) သည် <math>b = 0</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ * '''စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ''' (Slope–Intercept Form) - ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သော မျဉ်းများအတွက် (<math>b \neq 0</math>) <math>m = -a/b</math> နှင့် <math>k = c/b</math> ဟု သတ်မှတ်ပါက အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ရရှိသည်။ <math display="block">y = mx + k,</math> :ဤနေရာတွင် <math>m</math> သည် စောင်းကိန်း (slope) ဖြစ်ပြီး <math>k</math> သည် <math>y</math>-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) ဖြစ်သည်။ * '''အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ''' (Two-Point Form) - မတူကွဲပြားသော အမှတ် (distinct points) နှစ်ခုဖြစ်သည့် <math>P_0 = (x_0, y_0)</math> နှင့် <math>P_1 = (x_1, y_1)</math> အတွက် ထိုအမှတ်များကို ဖြတ်သန်းသွားသော မျဉ်းသည် အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ကျေနပ်စေသည်။ <math display="block">(y - y_0)(x_1 - x_0) = (y_1 - y_0)(x - x_0).</math> :အကယ်၍ <math>x_0 \neq x_1</math> ဖြစ်ပါက စောင်းကိန်းမှာ <math>m = \frac{y_1 - y_0}{x_1 - x_0}</math> ဖြစ်ပြီး အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (point-slope form) မှာ <math>y - y_0 = m(x - x_0)</math> ဖြစ်သည်။ === ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာများရှိ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ စနစ် (Systems of Linear Equations in Higher Dimensions) === အတိုင်းအတာ <math>n</math> ရှိသော [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်းရပ်ဝန်း]] (n-dimensional affine space) <math>\mathbb{R}^n</math> တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းသည် အဖိုင်းနည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affinely independent hyperplanes) <math>n - 1</math> ခု၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ဖြစ်သည်။ [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း]] (linear equations) <math>n - 1</math> ခုပါဝင်သော စနစ်တစ်ခုသည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို သတ်မှတ်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ မြှောက်ဖော်ကိန်း [[ကိန်းအုံ]] (coefficient matrix) ၏ အဆင့် (rank) သည် <math>n - 1</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{R}^3</math> တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို မပြိုင်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (non-parallel linear equations) နှစ်ခု၏ [[အစု|အဖြေအစု]] (solution set) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\begin{aligned} a_1 x + b_1 y + c_1 z - d_1 &= 0, \\ a_2 x + b_2 y + c_2 z - d_2 &= 0, \end{aligned}</math> ဤနေရာတွင် ထောင့်မှန်ကျ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (normal vectors) ဖြစ်ကြသည့် <math>(a_1, b_1, c_1)</math> နှင့် <math>(a_2, b_2, c_2)</math> တို့သည် [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း|မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းကြသည်]] (linearly independent)။ === ဗက်တာနှင့် ကိန်းရှင်ကြားခံ ညီမျှခြင်းများ (Vector and Parametric Equations) === <math>\mathbf{a}, \mathbf{b} \in \mathbb{R}^n</math> တို့သည် မတူကွဲပြားသော အမှတ်နှစ်ခု ဖြစ်ကြပါစေ။ <math>\mathbf{a}</math> နှင့် <math>\mathbf{b}</math> တို့ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော မျဉ်း <math>L</math> ကို [[စကေလာ]] (scalar) <math>t \in \mathbb{R}</math> ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံသတ်မှတ် (parameterized) နိုင်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">L = \left\{ (1 - t)\mathbf{a} + t\mathbf{b} \mid t \in \mathbb{R} \right\} = \left\{ \mathbf{a} + t\mathbf{v} \mid t \in \mathbb{R} \right\},</math> ဤနေရာတွင် <math>\mathbf{v} = \mathbf{b} - \mathbf{a} \neq \mathbf{0}</math> သည် ဦးတည်ရာ[[ဗက်တာ]] (direction vector) ဖြစ်သည်။ ဦးတည်ချက်မပါသော [[အစု|အမှတ်အစု]] (unoriented point set) တစ်ခုအနေဖြင့် <math>L</math> သည် အဖိုင်း ကိန်းရှင်ကြားခံပြန်လည်ဖော်ပြခြင်း (affine reparameterization) <math>t \mapsto \alpha t + \beta</math> (<math>\alpha \neq 0</math>) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိ (invariant) ရှိသည်။ <math>\mathbf{a} = (x_0, y_0, z_0)</math> နှင့် <math>\mathbf{v} = (v_1, v_2, v_3)</math> ဖြစ်သည့် <math>\mathbb{R}^3</math> အတွက် ကိုဩဒိနိတ် အစိတ်အပိုင်းများ (coordinate components) ဖြင့် ဖော်ပြပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{aligned} x &= x_0 + v_1 t, \\ y &= y_0 + v_2 t, \\ z &= z_0 + v_3 t. \end{aligned}</math> === ဟက်ဆာ ပုံမှန်ပုံစံ (Hesse Normal Form) === [[File:Hesse normalenform.svg|thumb|ဟက်ဆာ ပုံမှန်ပုံစံတွင် [[မူလနေရာ]] <math>O</math> မှ မျဉ်း <math>E</math> သို့ အကွာအဝေး။]] ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) အတွင်းရှိ မျဉ်းတစ်ကြောင်း၏ ဟက်ဆာ ပုံမှန်ပုံစံ (Hesse normal form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်<ref name="Bocher1915">Bôcher (1915), §§ 25–26, pp. 43–44.</ref>။ <math display="block">x \cos \varphi + y \sin \varphi - p = 0,</math> ဤနေရာတွင် <math>p \ge 0</math> သည် [[မူလနေရာ]] (origin) <math>(0, 0)</math> မှ မျဉ်းသို့ ယူကလစ် အကွာအဝေး (Euclidean distance) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး <math>\varphi \in [0, 2\pi)</math> သည် အပေါင်းဘက် x-ဝင်ရိုး (positive x-axis) နှင့် မူလနေရာမှ မျဉ်းဆီသို့ ဦးတည်နေသော ထောင့်မှန်ကျ [[ဗက်တာ]] (normal vector) တို့အကြားရှိ ထောင့် (angle) ဖြစ်သည်။ <math>c \neq 0</math> ရှိသော စံညီမျှခြင်း <math>ax + by = c</math> တစ်ခုအတွက် ပုံမှန်ပြုလုပ်ခြင်းကို <math>\operatorname{sgn}(c)\sqrt{a^2 + b^2}</math> ဖြင့် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်းဖြင့်]] ရရှိသည်။ အကယ်၍ <math>c < 0</math> ဖြစ်ပါက လက္ခဏာများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပြီး <math>p = \frac{|c|}{\sqrt{a^2 + b^2}} \ge 0</math> ဖြစ်စေရန် သေချာစေသည်။ <math>c = 0</math> ဖြစ်ပါက <math>p = 0</math> ဖြစ်ပြီး ထောင့်မှန်ကျ ဦးတည်ချက် (normal orientation) နှစ်ခုအနက် နှစ်သက်ရာတစ်ခုကို ရွေးချယ်နိုင်သည်။ === ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ် (Polar Coordinates) === [[File:Parametres polaires droite.svg|alt=see caption|thumb|[[မူလနေရာ|မူလနေရာကို]] ဖြတ်သန်းမသွားသော [[ဝင်ရိုးစွန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်]]အတွင်းရှိ မျဉ်း။]] <math>x = r \cos \theta</math> နှင့် <math>y = r \sin \theta</math> ဖြစ်သည့် [[ဝင်ရိုးစွန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်]] (polar coordinates) <math>(r, \theta)</math> တွင် [[မူလနေရာ|မူလနေရာကို]] ဖြတ်သန်းမသွားသော မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်<ref name="Torrence2009">Torrence and Torrence (2009), p. 314.</ref>။ <math display="block">r = \frac{p}{\cos(\theta - \varphi)},</math> ဤနေရာတွင် <math>r > 0</math> နှင့် <math>\varphi - \frac{\pi}{2} < \theta < \varphi + \frac{\pi}{2}</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ မျဉ်းသည် စောင်းထောင့် (inclination angle) <math>\alpha</math> ဖြင့် မူလနေရာကို ဖြတ်သန်းသွားပါက ၎င်း၏ ညီမျှခြင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\theta = \alpha \quad \text{or} \quad \theta = \alpha + \pi, \quad r \ge 0.</math> == ဆက်နွှယ်မှု၊ မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်း နှင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံများ (Incidence, Collinearity, and Geometric Configurations) == === မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်း (Collinearity) === မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ကျရောက်နေသော [[အမှတ်|အမှတ်များကို]] မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိသော အမှတ်များ (collinear points) ဟု ခေါ်သည်။ [[ကိန်းစစ်]] [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း|အဖိုင်းရပ်ဝန်း]] (real affine space) <math>\mathbb{R}^n</math> အတွင်းရှိ အမှတ်သုံးခုဖြစ်ကြသော <math>X = (x_1, \dots, x_n)</math>၊ <math>Y = (y_1, \dots, y_n)</math> နှင့် <math>Z = (z_1, \dots, z_n)</math> တို့သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိကြရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math display="block">\begin{bmatrix} 1 & x_1 & x_2 & \cdots & x_n \\ 1 & y_1 & y_2 & \cdots & y_n \\ 1 & z_1 & z_2 & \cdots & z_n \end{bmatrix}</math> ဟူသော [[ကိန်းအုံ]] (matrix) ၏ အဆင့် (rank) သည် ၃ ထက် နည်းခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်းသည် အောက်ပါအတိုင်း သုညဖြစ်သွားသော [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (vanishing determinant) နှင့် ထပ်တူညီသည်။ <math display="block">\det \begin{bmatrix} 1 & x_1 & x_2 \\ 1 & y_1 & y_2 \\ 1 & z_1 & z_2 \end{bmatrix} = 0.</math> <math>x</math>-ကိုဩဒိနိတ်များ အချင်းချင်း မတူကွဲပြားကြသည့် <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်းရှိ အချင်းချင်း မတူကွဲပြားသော အမှတ်သုံးခုအတွက် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်းသည် အမှတ်တစ်စုံစီ၏ စောင်းကိန်းများ (pairwise slopes) တူညီခြင်းနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ယူကလစ် ရပ်ဝန်းတွင် သို့မဟုတ် မည်သည့် တင်းကျပ်စွာ ခုံးသော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]သတ်မှတ်ထားသော ရပ်ဝန်း (strictly convex normed space) တွင်မဆို အမှတ်သုံးခု <math>a, b, c</math> သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင် ရှိကြရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ [[တြိဂံ မညီမျှခြင်း|တြိဂံမညီမျှခြင်း]] (triangle inequality) သည် ညီမျှခြင်းအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ပါမြူတေးရှင်း (permutation) တစ်ခုခုအဖြစ် ကိုက်ညီခြင်းပင်ဖြစ်သည်<ref name="Russell1903">Russell (1903), pp. 410–411, § 396. For the strictly convex normed-space case, see [https://files.ele-math.com/articles/mia-21-36.pdf On the triangle equality], ''Mathematical Inequalities &amp; Applications'', 21(2), 2018.</ref>။ <math display="block">d(a, c) = d(a, b) + d(b, c) \quad \text{or a permutation thereof.}</math> === ဖြတ်မှတ်များ၊ ပြိုင်ဆိုင်မှု နှင့် တိမ်းစောင်းမျဉ်းများ (Intersections, Parallelism, and Skew Lines) === [[File:Tangent to a curve.svg|alt=see caption|thumb|ထိမှတ်တစ်ခုတည်း၌ မျဉ်းကွေးတစ်ခုဆီသို့ [[ထိမျဉ်း]]။]] * '''ပြိုင်မျဉ်းများ''' (Parallel Lines) - အချင်းချင်း မဖြတ်ကြသော ပြင်ညီတစ်ခုတည်းပေါ်ရှိ မျဉ်း (coplanar lines) နှစ်ခုသည် ပြိုင်မျဉ်းများ (parallel) ဖြစ်ကြသည်။ <math>\mathbb{R}^n</math> တွင် ဦးတည်ရာ[[ဗက်တာ]] (direction vectors) <math>\mathbf{u}</math> နှင့် <math>\mathbf{v}</math> ရှိကြသော မျဉ်းများသည် သုညမဟုတ်သော [[စကေလာ]] (scalar) <math>k \neq 0</math> တစ်ခုခုအတွက် <math>\mathbf{u} = k\mathbf{v}</math> ဖြစ်ပါက ပြိုင်ကြသည်။ * '''ဖြတ်မျဉ်းများ''' (Intersecting Lines) - ပြင်ညီတစ်ခုတည်းပေါ်ရှိ ပြိုင်မဟုတ်သော မျဉ်းနှစ်ခုသည် သီးသန့် အမှတ်တစ်ခုတည်း၌ အချင်းချင်း ဖြတ်ကြသည်။ *'''ထောင့်မှန်ကျ မျဉ်းများ''' (Perpendicular Lines) - ဦးတည်ရာဗက်တာများ <math>\mathbf{u}</math> နှင့် <math>\mathbf{v}</math> ရှိကြသော မျဉ်းနှစ်ကြောင်းသည် <math>\mathbf{u} \cdot \mathbf{v} = 0</math> ဖြစ်ပါက ထောင့်မှန်ကျကြသည် (perpendicular)<ref name="Kay1969">Kay (1969), p. 114.</ref>။ *'''တိမ်းစောင်းမျဉ်းများ''' (Skew Lines) - အတိုင်းအတာ <math>n \ge 3</math> တွင် ပြင်ညီတစ်ခုတည်းပေါ်၌ မရှိကြသော မျဉ်းနှစ်ကြောင်းသည် အချင်းချင်း မဖြတ်သကဲ့သို့ ပြိုင်လည်း မပြိုင်ကြသဖြင့် တိမ်းစောင်းမျဉ်းများ (skew) ဖြစ်ကြသည်။ *'''မျဉ်းကွေးများနှင့် ဆက်နွှယ်မှုများ''' (Relations with Curves) - ချောမွေ့သော မျဉ်းကွေး (smooth curve) သို့မဟုတ် ကတော့ချွန်ဖြတ်ပိုင်း (conic section) တစ်ခုနှင့် ပတ်သက်၍ မျဉ်းတစ်ကြောင်းသည် အမှတ်တစ်ခုတည်း၌ အနည်းဆုံး အဆင့် ၁ ရှိသော ထိစပ်မှုရှိသည့် [[ထိမျဉ်း]] (tangent)၊ မျဉ်းကွေးကို မတူကွဲပြားသော အမှတ်နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပို၍ ဖြတ်သန်းသွားသည့် ဖြတ်မျဉ်း (secant) သို့မဟုတ် [[အနန္တ]]ရှိ ကန့်သတ်ထိမျဉ်းဖြစ်သည့် ချဉ်းကပ်မျဉ်း (asymptote) ဖြစ်နိုင်သည်<ref name="Nunemacher1999">Nunemacher (1999), pp. 183–192.</ref>။ == ဖွဲ့စည်းပုံပိုင်းများ - ရောင်ခြည်မျဉ်းများနှင့် မျဉ်းပိုင်းများ (Sub-structures: Rays and Line Segments) == === ရောင်ခြည်မျဉ်းများ (Rays) === [[File:Ray (A, B, C).svg|alt=ရောင်ခြည်မျဉ်း|thumb|စမှတ် <math>A</math> ရှိပြီး <math>B</math> နှင့် <math>C</math> တို့ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရောင်ခြည်မျဉ်းတစ်ခု။]] [[ကိန်းစစ်]] ယူကလစ် သို့မဟုတ် အဖိုင်းမျဉ်း (real Euclidean or affine line) <math>L</math> တွင် အမှတ် <math>A \in L</math> သည် <math>L \setminus \{A\}</math> ကို အဖွင့်ရောင်ခြည်မျဉ်းများ (open rays) ဟုခေါ်သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]]ဆိုင်ရာ ဆက်စပ်နေသော အစိတ်အပိုင်း (topological connected components) နှစ်ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားသည်။ ယေဘုယျ [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (ordered field) တစ်ခုအပေါ်တွင် ဤအချက်သည် မျဉ်းကို ခုံးသော အစဉ်ကျ ရောင်ခြည်မျဉ်း (convex order rays) နှစ်ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားသည်။ အဖွင့်ရောင်ခြည်မျဉ်းတစ်ခုနှင့် <math>\{A\}</math> တို့၏ ပေါင်းစည်းထားသော[[အစု]]သည် စမှတ် <math>A</math> ရှိသော အပိတ်ရောင်ခြည်မျဉ်း (closed ray) သို့မဟုတ် မျဉ်းတစ်ဝက် (half-line) ဖြစ်သည်<ref name="Wylie1964">Wylie (1964), pp. 59–60, definition 3 and theorem 3.</ref>။ ပုံစံတကျအားဖြင့် အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ မတူကွဲပြားသော အမှတ်နှစ်ခု <math>A, B \in L</math> အတွက် အပိတ်ရောင်ခြည်မျဉ်း <math>\overrightarrow{AB}</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သော အစုဖြစ်သည်။ <math display="block">\overrightarrow{AB} = \left\{ (1 - t)A + tB \mid t \ge 0 \right\}.</math> <math>t \le 0</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ရောင်ခြည်မျဉ်းသည် ဆန့်ကျင်ဘက် ရောင်ခြည်မျဉ်း (opposite ray) ဖြစ်သည်။ === မျဉ်းပိုင်းများ (Line Segments) === [[File:Adcinak.svg|alt=see caption|thumb|အစွန်းမှတ်များဖြစ်ကြသည့် <math>A</math> နှင့် <math>B</math> တို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသော မျဉ်းပိုင်း <math>\overline{AB}</math>။]] အမှတ်နှစ်ခု <math>A, B \in \mathbb{R}^n</math> အတွက် အပိတ်မျဉ်းပိုင်း (closed line segment) <math>\overline{AB}</math> သည် <math>\{A, B\}</math> ၏ ခုံးသော အဖုံးအုပ် (convex hull) ဖြစ်ပြီး အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\overline{AB} = \left\{ (1 - t)A + tB \mid 0 \le t \le 1 \right\}.</math> အဖွင့်မျဉ်းပိုင်း (open line segment) တွင် <math>0 < t < 1</math> ရှိသော အမှတ်များ ပါဝင်သည်<ref name="Pedoe1988">Pedoe (1988), p. 2.</ref>။ === ကိန်းစစ်မျဉ်း (The Real Number Line) === [[File:Number line with x smaller than y.svg|alt=see caption|thumb|<math>\mathbb{R}</math> နှင့် အစဉ်လိုက်ဖြစ်မှုကို ထိန်းသိမ်းသော [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်ကို]] တည်ဆောက်ပေးသည့် ကိန်းမျဉ်း။]] [[ကိန်းစစ်]]မျဉ်း (real number line) သည် <math>\mathbb{R}</math> ကို အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော ယူကလစ် ရပ်ဝန်းအဖြစ် [[ဂျီဩမေတြီ]]ဆိုင်ရာ ဖော်ပြချက် (geometric representation) ဖြစ်ပြီး [[မူလနေရာ]] <math>0</math>၊ ယူနစ်စကေး (unit scale) နှင့် ဦးတည်ချက် (orientation) တစ်ခုတို့သည် မက်ထရစ် (metric) နှင့် အဖိုင်းဖွဲ့စည်းပုံများ (affine structures) ကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (bijection) <math>P \leftrightarrow x \in \mathbb{R}</math> တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးသည်<ref name="Stewart2008">Stewart, Redlin, and Watson (2008), pp. 13–19.</ref>။ == ယေဘုယျပြုချက်များနှင့် ပရိုဂျက်တစ်ဂျီဩမေတြီ (Generalizations and Projective Geometry) == [[File:Great circle hemispheres.png|right|thumb|[[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]]ပေါ်ရှိ စက်ဝိုင်းကြီးများသည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်နှင့် အဲလစ်တစ် ဂျီဩမေတြီတွင် မျဉ်းများအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။]] *'''ဆက်နွှယ်မှု ဂျီဩမေတြီများ''' (Incidence Geometries) - သရုပ်မဲ့ ဂျီဩမေတြီ (abstract synthetic geometry) တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းသည် ဆက်နွှယ်မှု [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (incidence axioms) ဖြင့် [[အမှတ်|အမှတ်များနှင့်]] ဆက်နွှယ်နေသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသည့် အခြေခံမူလအရာဝတ္ထု (undefined primitive object) ဖြစ်သည်<ref name="Coxeter1969">Coxeter (1969), p. 4.</ref>။ *'''ပရိုဂျက်တစ်ဂျီဩမေတြီ''' (Projective Geometry) - [[ကိန်းစစ် ပရိုဂျက်တစ်ရပ်ဝန်း|ကိန်းစစ် ပရိုဂျက်တစ်ပြင်ညီ]] (real projective plane) <math>\mathbb{RP}^2</math> တွင် ပရိုဂျက်တစ်မျဉ်း (projective line) သည် <math>\mathbb{R}^3</math> ၏ အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော မျဉ်းဖြောင့်ရပ်ဝန်းပိုင်း (two-dimensional linear subspace) တစ်ခုနှင့် ကိုက်ညီသည့် အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော [[ပရိုဂျက်တစ်ရပ်ဝန်း|ပရိုဂျက်တစ်ရပ်ဝန်းပိုင်း]] (one-dimensional projective subspace) ဖြစ်သည်။ မတူကွဲပြားသော မည်သည့် ပရိုဂျက်တစ်မျဉ်းနှစ်ကြောင်းမဆို သီးသန့် အမှတ်တစ်ခုတည်း၌သာ အချင်းချင်း ဖြတ်ကြသဖြင့် ပြိုင်မျဉ်းများ ရှိမနေတော့ပေ။ *'''အဲလစ်တစ်နှင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ''' (Elliptic and Spherical Geometry) - အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော [[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (two-dimensional sphere) <math>S^2</math> ပေါ်တွင် ပင်ကိုမျဉ်းများသည် စက်ဝိုင်းကြီးများ (great circles) ဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့သည် ဂျီအိုဒက်စစ်ကွေးညွှတ်မှု (geodesic curvature) သုညဖြစ်သော [[လမ်းကြောင်း|လမ်းကြောင်းများ]] ဖြစ်ကြသည်<ref>{{Citation |last=Springborn |first=Boris |title=Geometry I |publisher=TU Berlin |url=https://www3.math.tu-berlin.de/geometrie/Lehre/WS18/GeometryI/GeometryI_W18.pdf |at=§ 2.1 and pp. 3, 76}}</ref><ref>{{Citation |title=Math 120A: Lecture Notes |publisher=University of California, Los Angeles |url=https://www.math.ucla.edu/~sucharit/120A-notes.html |at=Definition 16.1 and Example 16.3}}</ref>။ *'''ဂျီအိုဒက်စစ်များ''' (Geodesics) - [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုးများ]] (Riemannian manifolds) နှင့် ယေဘုယျ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်းများ]] (metric spaces) တွင် မျဉ်းဖြောင့် (straight line) ဟူသော သဘောတရားကို အမှတ်များအကြားရှိ မျဉ်းကွေးအလျား အကွာအဝေး (arc length distance) ကို ဒေသအလိုက် အငယ်ဆုံးဖြစ်စေသည့် ဂျီအိုဒက်စစ် (geodesic) အဖြစ် ယေဘုယျပြုထားသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Bôcher |first=Maxime |title=Plane Analytic Geometry: With Introductory Chapters on the Differential Calculus |publisher=H. Holt |publication-place=New York |date=1915 |at=p. 44}} * {{Citation |last=Coxeter |first=H. S. M. |title=Introduction to Geometry |edition=2nd |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=New York |date=1969 |isbn=0-471-18283-4}} * {{Citation |last=Faber |first=Richard L. |title=Foundations of Euclidean and Non-Euclidean Geometry |publisher=Marcel Dekker |publication-place=New York |date=1983 |isbn=0-8247-1748-1}} * {{Citation |last=Foster |first=Colin |title=Resources for Teaching Mathematics, 14–16 |publisher=Continuum International Publishing Group |publication-place=New York |date=2010 |isbn=978-1-4411-3724-1}} * {{Citation |last=Kay |first=David C. |title=College Geometry |publisher=Holt, Rinehart and Winston |publication-place=New York |date=1969 |isbn=978-0-03-073100-6}} * {{Citation |last=Nunemacher |first=Jeffrey |title=Asymptotes, Cubic Curves, and the Projective Plane |journal=Mathematics Magazine |volume=72 |issue=3 |pages=183–192 |date=1999 |doi=10.2307/2690881}} * {{Citation |last=Pedoe |first=Dan |title=Geometry: A Comprehensive Course |publisher=Dover Publications |publication-place=Mineola, NY |date=1988 |isbn=0-486-65812-0}} * {{Citation |last=Russell |first=Bertrand |title=The Principles of Mathematics |publisher=Cambridge University Press |date=1903}} * {{Citation |last1=Stewart |first1=James |last2=Redlin |first2=Lothar |last3=Watson |first3=Saleem |title=College Algebra |edition=5th |publisher=Brooks Cole |date=2008 |isbn=978-0-495-56521-5}} * {{Citation |last1=Torrence |first1=Bruce F. |last2=Torrence |first2=Eve A. |title=The Student's Introduction to Mathematica: A Handbook for Precalculus, Calculus, and Linear Algebra |publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-1-139-47373-6}} * {{Citation |last=Wylie |first=C. R., Jr. |title=Foundations of Geometry |publisher=McGraw-Hill |publication-place=New York |date=1964 |lccn=63023049}} [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] btc6kmcufsoic7igmpndh6f7misnb87 0 247684 1063066 1043926 2026-11-11T18:44:56Z Mkant00 135890 tightening refs 1063066 wikitext text/x-wiki [[File:Example of a set.svg|thumb|အွိုင်လာ ပုံကြမ်း (Euler diagram) တစ်ခုအတွင်းရှိ ဗဟုဂံများ (polygons) ၏ အစု (set) တစ်ခု။]] [[File:Example of a set rearranged.svg|thumb| တူညီသော [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်သောကြောင့် ဤအစုသည် အထက်ပါအစုနှင့် ညီမျှသည်။]] သင်္ချာတွင် '''အစု (set)''' ဆိုသည်မှာ ကွဲပြားခြားနားသော အရာများကို စုစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Cantor">{{Citation |last=Cantor |first=Georg |translator-last=Jourdain |translator-first=Philip E. B. |title=Contributions to the Founding of the Theory of Transfinite Numbers |date=1954 |orig-year=1915 |publisher=Dover Publications |publication-place=New York |page=85 |url=https://webhomes.maths.ed.ac.uk/~v1ranick/papers/cantor1.pdf}}</ref><ref name="JainAhmad1995">{{cite book |author1=P. K. Jain |author2=Khalil Ahmad |author3=Om P. Ahuja |title=Functional Analysis |url=https://books.google.com/books?id=yZ68h97pnAkC&pg=PA1 |year=1995 |publisher=New Age International |isbn=978-81-224-0801-0|page=1}}</ref><ref name="Goldberg1986">{{cite book |author=Samuel Goldberg |title=Probability: An Introduction |url=https://books.google.com/books?id=CmzFx9rB_FcC&pg=PA2 |date=1 January 1986 |publisher=Courier Corporation |isbn=978-0-486-65252-8 |page=2 }}</ref><ref name="CormenCormen2001">{{Citation |last1=Cormen |first1=Thomas H. |last2=Leiserson |first2=Charles E. |last3=Rivest |first3=Ronald L. |last4=Stein |first4=Clifford |title=Introduction to Algorithms |edition=2nd |date=2001 |publisher=MIT Press |isbn=978-0-262-03293-3 |url=https://www.cl72-org.hlevkin.com/110dataAlgo/Cormenl-leiserson-rivest-sstein.pdf |at=Appendix B.1, Sets}}</ref> ထိုအရာများကို အစု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] သို့မဟုတ် အဖွဲ့ဝင်များ (members) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (mathematical objects) ဖြစ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အစုဝင်များသည် ကိန်းများ (numbers) ၊ သင်္ကေတများ (symbols) ၊ ရပ်ဝန်း (space) အတွင်းရှိ အမှတ်များ (points) ၊ မျဉ်းများ (lines) ၊ အခြားသော ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန်များ (geometric shapes) ၊ ကိန်းရှင်များ (variables) ၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) ၊ အခြားသော အစုများပင် ဖြစ်နိုင်သည်။{{sfn|Halmos|1960|p=[https://archive.org/details/naivesettheory00halm/page/n11/mode/2up 1]}}<ref>{{cite book |last=Maddocks |first=J. R. |title=The Gale Encyclopedia of Science |url=https://archive.org/details/galeencyclopedia0000unse_t8q5 |publisher=Gale |year=2004 |isbn=0-7876-7559-8 |editor-last=Lerner |editor-first=K. Lee |pages=3587–3589 |language=en |editor-last2=Lerner |editor-first2=Brenda Wilmoth }}</ref> သင်္ချာပညာရပ်တွင် အစု သို့မဟုတ် စုစည်းမှု (collection) ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာဖြစ်ကြောင်းကို တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်လေ့မရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အရာတစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရာတွင် ယခင်က ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားပြီးသား အခြားအရာများကို အခြေခံရန် လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ထို့အစား အစုများကို အခြေခံ အရာဝတ္ထုများ (foundational objects) အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ပြုမူပုံများကို စုစည်းမှုများနှင့်ပတ်သက်သော ပင်ကိုသိစိတ် (intuition) အပေါ် အခြေခံထားသည့် နဂိုမှန်အဆိုများ (axioms) ဖြင့် ဖော်ပြသည်။ ဤသည်မှာ ယူကလစ်ဒ် ဂျီဩမေတြီ (Euclidean geometry) ရှိ အမှတ်များနှင့် မျဉ်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍနှင့် ဆင်တူသည်။ ယူကလစ်ဒ်သည် အမှတ် ဆိုသည်ကို အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝစွာ မသတ်မှတ်ခဲ့ပေ။ ထို့အစား ယူကလစ်ဒ်သည် အမှတ်များနှင့် မျဉ်းများ မည်သို့ပြုမူသည်ဟူသော ကျွန်ုပ်တို့၏ ပင်ကိုသိစိတ်အပေါ် အခြေခံထားသည့် နဂိုမှန်အဆိုများကို ပေးခဲ့သည်။ အခြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအားလုံးနီးပါးကို အစုများ အသုံးပြု၍ တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အစီအစဉ်ကျအတွဲ (ordered pair) <math>(x, y)</math> ကို အစု <math>\{\{x\}, \{x, y\}\}</math> အဖြစ် ပုံစံတကျ (formal) သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် <math>x</math> နှင့် <math>y</math> တို့ကို အစီအစဉ်အတိုင်း ပြန်လည်ရယူနိုင်သည်။ [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) သည် ကွဲပြားခြားနားသော နဂိုမှန်အဆို စနစ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အကျိုးဆက်များကို လေ့လာသည်။ ၂၀ ရာစု၏ ပထမတစ်ဝက်မှစတင်၍ ZFC ကို နဂိုမှန်အဆို စနစ်အဖြစ် အများဆုံးအသုံးပြုလာကြသည်။ ZFC ဆိုသည်မှာ ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (axiom of choice) ပါဝင်သော ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် အစုသီအိုရီ (Zermelo–Fraenkel set theory) ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း (History) == ၁၉ ရာစု မကုန်ဆုံးမီအချိန်အထိ အစုများကို သီးခြားခွဲ၍ လေ့လာခဲ့ခြင်းမရှိပေ။ ၎င်းတို့ကို ကိန်းစဉ်များ (sequences) နှင့်လည်း ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ သင်္ချာပညာရှင်အများစုသည် အနန္တ (infinity) ကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်စွမ်းရှိသော အခြေအနေ (potential) အဖြစ်သာ ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်။ အဆုံးသတ်မရှိသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခု၏ ရလဒ်အဖြစ် ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် အနန္တအစုများ (infinite sets) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် တွန့်ဆုတ်ခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မျဉ်းတစ်ကြောင်းကို အမှတ်များ၏ အစုတစ်ခုအဖြစ် မရှုမြင်ခဲ့ပေ။ ၎င်းကို အမှတ်တစ်ခု တည်ရှိနိုင်သော နေရာ (locus) အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ အနန္တအစုများကို ဂျော့ ကန်တာ (Georg Cantor) က သင်္ချာနည်းကျ စတင်လေ့လာခဲ့သည်။ ကန်တာသည် ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားပြီး ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဤလေ့လာမှုက ပင်ကိုသိစိတ်နှင့် ဆန့်ကျင်နေသော (counterintuitive) အဆိုများနှင့် ဝိရောဓိများ (paradoxes) ကို ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ကိန်းမျဉ်း (number line) ပေါ်ရှိ အမှတ်များ၏ အနန္တအရေအတွက်သည် သဘာဝကိန်းများ (natural numbers) ၏ အနန္တအရေအတွက်ထက် တိကျစွာ ပိုမိုကြီးမားသည် (strictly larger)။ ထို့ပြင် မည်သည့် မျဉ်းပိုင်း (line segment) မဆိုတွင် ပါဝင်သော အစုဝင်အရေအတွက်သည် မျဉ်းတစ်ကြောင်းလုံးတွင် ပါဝင်သော အစုဝင်အရေအတွက်နှင့် တူညီနေသည်။ အစုများအားလုံးပါဝင်သော အစုတစ်ခု တည်ရှိသည်ဟု ယူဆခြင်းက ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) ဟုခေါ်သော ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (contradiction) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအချက်က သင်္ချာပညာရပ်ကို အခြေခံဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း (foundational crisis) ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး ၎င်းကိုဖြေရှင်းချက်အဆိုပြုမှုများ ပေါ်ထွက်လာစေခဲ့သည်။ ထိုဖြေရှင်းချက်များအနက်မှ ယေဘုယျအားဖြင့် ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် [[အစုသီအိုရီ]]ကို အစုသီအိုရီနှင့် သင်္ချာပညာရပ်တစ်ခုလုံး၏ အခြေခံအဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးလာခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း သင်္ချာပညာရပ်၏ အစိတ်အပိုင်းအများစုသည် ထိုသီအိုရီကို အပြည့်အဝ အသုံးပြုရန် မလိုအပ်ပေ။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အစုများကို သင်္ချာပညာရပ်နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စတင်အသုံးပြုလာကြသည်။ အထူးသဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) နှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်းများ (mathematical spaces) ကို အစုများ အသုံးပြု၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ကြသည်။ ထို့ပြင် ရှေးက သင်္ချာဆိုင်ရာ ရလဒ်များစွာကိုလည်း အစုများ အသုံးပြု၍ ပြန်လည်ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ယူကလစ်ဒ် သီအိုရမ် (Euclid's theorem) ကို [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] (prime numbers) ၏ အစုသည်အနန္တ ဟူ၍ မကြာခဏ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သင်္ချာပညာရပ်တွင် အစုများကို ဤကဲ့သို့ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုလာမည်ကို ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert) က ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့သည်။ ကန်တာ ဖန်တီးပေးခဲ့သော နိဗ္ဗာန်ဘုံမှ ကျွန်ုပ်တို့ကို မည်သူမျှ နှင်ထုတ်နိုင်မည်မဟုတ်ပါ ဟု ၎င်းက ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Citation |last=Hilbert |first=David |title=Über das Unendliche |journal=Mathematische Annalen |date=1926 |volume=95 |pages=161–190 |doi=10.1007/BF01206605}}, p. 170. English translation: {{Citation |last=Hilbert |first=David |editor-last=van Heijenoort |editor-first=Jean |chapter=On the Infinite |title=From Frege to Gödel: A Source Book in Mathematical Logic, 1879–1931 |publisher=Harvard University Press |date=1967 |pages=367–392 |url=https://web.flu.cas.cz/scan/323543673.pdf}}.</ref> == အခြေခံ သဘောတရားများ (Basic Concepts) == သင်္ချာတွင် အစုဆိုသည်မှာ ကွဲပြားခြားနားသော အရာများကို စုစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုအရာများကို အစု၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] သို့မဟုတ် အဖွဲ့ဝင်များဟု ခေါ်သည်။ အစုတစ်ခုကို စုစည်းမှု သို့မဟုတ် မိသားစု (family) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်း၏ အစုဝင်များသည် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် အစုများဖြစ်နေသောအခါတွင် ထိုသို့ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည်။ ဤသို့ခေါ်ဆိုခြင်းက အစုနှင့် ၎င်း၏ အဖွဲ့ဝင်များအကြား ရောထွေးမှုကို ရှောင်ရှားနိုင်စေသည်။ အစုတစ်ခုကို ၎င်း၏ အစုဝင်များကို စာရင်းပြုစုဖော်ပြခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ၎င်း၏ အစုဝင်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးသော ဂုဏ်သတ္တိ (property) တစ်ခုခုကို ပေးခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[သုဒ္ဓကိန်း|သုဒ္ဓကိန်းများ]] ပါဝင်သော အစု သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော အတန်းတစ်ခုရှိ ကျောင်းသားအားလုံးပါဝင်သော အစု တို့သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>{{Citation |last=Devlin |first=Keith J. |title=Sets, Functions and Logic: Basic Concepts of University Mathematics |publisher=Chapman & Hall |date=1981 |isbn=978-0-412-22660-1 |doi=10.1007/978-1-4899-2967-9 |chapter=Sets and functions |pages=32–33}}</ref><ref>{{cite web |title=Set - Encyclopedia of Mathematics |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Set |access-date=2025-02-06 |website=encyclopediaofmath.org }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Citation |title=Set |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=set |access-date=11 November 2026 |website=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=HarperCollins |at=Noun, sense 8}}</ref> အကယ်၍ <math>x</math> သည် အစု <math>S</math> ၏ အစုဝင်တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>x</math> သည် <math>S</math> တွင် ပါဝင်သည် ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းကို သင်္ကေတအားဖြင့် <math>x\in S</math> ဟု ရေးသားသည်။{{sfn|Halmos|1960|p=[https://archive.org/details/naivesettheory00halm/page/2/mode/2up 2]}} <math>y</math> သည် <math>S</math> တွင် မပါဝင်ပါ ဟူသော အဆိုကို <math>y\not\in S</math> အဖြစ် ရေးသားသည်။<ref name="CapinskiKopp2004">{{cite book |author1=Marek Capinski|author2=Peter E. Kopp |title=Measure, Integral and Probability |url=https://books.google.com/books?id=jdnGYuh58YUC&pg=PA2 |year=2004 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-85233-781-0 |page=2 }}</ref><ref>{{cite web |title=Set Symbols |url=https://www.mathsisfun.com/sets/symbols.html |access-date=11 November 2026 |website=www.mathsisfun.com }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် <math>\mathbb{Z}</math> သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) အားလုံး၏ အစုဖြစ်ပါက <math>-3\in\mathbb{Z}</math> ဖြစ်ပြီး <math>1.5 \not\in \mathbb{Z}</math> ဖြစ်သည်။ အစုကျယ်ပြန့်မှု နဂိုမှန်အဆို (axiom of extensionality) အရ အစုနှစ်ခု ညီမျှရန်မှာ တူညီသော အစုဝင်များ ပါဝင်ခြင်းသည် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref name="Stoll">{{cite book |last=Stoll |first=Robert |title=Sets, Logic and Axiomatic Theories |year=1974 |publisher=W. H. Freeman and Company |pages=[https://archive.org/details/setslogicaxiomat0000stol/page/5 5] |isbn=9780716704577 |url=https://archive.org/details/setslogicaxiomat0000stol |url-access=registration }}</ref><ref name="CormenCormen2001" /> အစုဝင် တစ်ခုမျှမပါဝင်သော အစုတစ်ခု ရှိသည်။ အစုကျယ်ပြန့်မှု နဂိုမှန်အဆိုအရ ထိုကဲ့သို့သော အစုသည် တစ်ခုတည်းသာ ရှိသည်။ ၎င်းကို ဗလာအစု (empty set) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို <math>\varnothing</math> သို့မဟုတ် <math>\emptyset</math> သို့မဟုတ် <math>\{ \}</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြု ဖော်ပြသည်။ အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (singleton set) ဆိုသည်မှာ အစုဝင် တစ်ခုတိတိသာ ပါဝင်သော အစုဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>x</math> သည် ထိုအစုဝင်ဖြစ်ပါက အဆိုပါ အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုကို <math>\{x\}</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ အစု <math>\{\emptyset\}</math> နှင့် <math>\emptyset</math> တို့သည် ကွဲပြားသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပထမအစုတွင် အစုဝင် တစ်ခု ပါဝင်ပြီး ဒုတိယအစုတွင် မည်သည့် အစုဝင်မှ မပါဝင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ပထမအစုတွင်ပါဝင်သော အစုဝင်မှာ <math>\emptyset</math> ပင်ဖြစ်သည်။ ပထမဆုံး သဘာဝကိန်း <math>n</math> ခုကို အစုတစ်ခု၏ အစုဝင်များနှင့် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ပြုလုပ်နိုင်သော သဘာဝကိန်း <math>n</math> တစ်ခု တည်ရှိနေပါက ထိုအစုကို အဆုံးရှိအစု (finite set) ဟု ခေါ်သည်။ ဤအခြေအနေတွင် <math>n</math> သည် အစု၏ အစုဝင် အရေအတွက်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော <math>n</math> မတည်ရှိပါက ထိုအစုကို အနန္တအစု ဟု ခေါ်သည်။ ဗလာအစုသည် အစုဝင် အရေအတွက် <math>0</math> ခု ပါဝင်သော အဆုံးရှိအစု ဖြစ်သည်။ [[File:NumberSetinC.svg|thumb|<math>\mathbb{N}</math> ဟူသော အစုမှာ သဘာဝကိန်းများ အားလုံးကို စုစည်းပြထားသည်။ <math>\mathbb{Z}</math> ဟူသော အစုမှာ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) အစု ဖြစ်၍ အနုတ်ကိန်းများပါ ပါဝင်၍ သဘာဝကိန်းများအစုထက် ကြီးမားသွားသည်။ အစု <math>\mathbb{Q}</math> မှာ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (rational numbers) အစု ဖြစ်ပြီး အစု <math>\mathbb{R}</math> မှာ ကိန်းစစ်များ (real numbers) အစု ဖြစ်သည်။ <math>\mathbb{C}</math> အစုမှာ ကိန်းထွေးများ အစု ဖြစ်သည်။]] သဘာဝကိန်းများသည် အနန္တအစု တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းကြသည်။ ၎င်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် <math>\mathbb{N}</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ အခြားသောအနန္တအစုများ၏ ဥပမာများတွင် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] <math>\mathbb{Z}</math> ၊ ရာရှင်နယ်ကိန်းများ <math>\mathbb{Q}</math> ၊ ကိန်းစစ်များ <math>\mathbb{R}</math> နှင့် ကိန်းထွေးများ <math>\mathbb{C}</math> တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် သုညမဟုတ်သော ကိန်းစစ် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (real vector spaces) ၊ မျဉ်းကွေးများ (curves) နှင့် အခြားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ ရပ်ဝန်း အများစုသည်လည်း အနန္တအစုများ ဖြစ်ကြသည်။ == အစုတစ်ခုအား သတ်မှတ်ခြင်း (Defining a Set) == အစုကျယ်ပြန့်မှု နဂိုမှန်အဆိုအရ အစုတစ်ခုကို သတ်မှတ်ရန်အတွက် ၎င်း၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] စာရင်းပြုစုခြင်း သို့မဟုတ် ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုကို ဖော်ပြခြင်းတို့ဖြင့် လုံလောက်သည်။ ထိုဂုဏ်သတ္တိသည် ပိုမိုကြီးမားနိုင်သော အစုတစ်ခု၏ အစုဝင်များထဲမှ သက်ဆိုင်ရာ အစုဝင်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ === စာရင်းချ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Roster notation) === စာရင်းချ သို့မဟုတ် ရေတွက်ဖော်ပြခြင်း သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (enumeration notation) ဆိုသည်မှာ ၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် အန်းစ် ဇာမီလို (Ernst Zermelo) က စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အစုတစ်ခုကို သတ်မှတ်ရာတွင် ၎င်း၏ အစုဝင်များကို တွန့်ကွင်းများ (braces) ကြားတွင် ကော်မာများဖြင့် ခြား၍ စာရင်းပြုစုဖော်ပြသည်။<ref>{{Citation |last=Kanamori |first=Akihiro |title=The Empty Set, the Singleton, and the Ordered Pair |journal=Bulletin of Symbolic Logic |volume=9 |issue=3 |date=2003 |pages=273–298 |doi=10.2178/bsl/1058448671 |url=https://math.bu.edu/people/aki/8.pdf}}, p. 278.</ref><ref name="Roberts2009">{{cite book |author=Charles Roberts |title=Introduction to Mathematical Proofs: A Transition |url=https://books.google.com/books?id=NjBLnLyE4jAC&pg=PA45 |date=24 June 2009 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4200-6956-3 |page=45 }}</ref><ref name="JohnsonJohnson2004">{{cite book |first1=David |last1=Johnson |first2=David B. |last2=Johnson |first3=Thomas A. |last3=Mowry |title=Finite Mathematics: Practical Applications |edition=Docutech |url=https://books.google.com/books?id=ZQAqzxLFXhoC&pg=PA220 |date=June 2004 |publisher=W. H. Freeman |isbn=978-0-7167-6297-3 |page=220 }}</ref><ref name="BelloKaul2013">{{cite book |first1=Ignacio |last1=Bello |first2=Anton |last2=Kaul |first3=Jack R. |last3=Britton |title=Topics in Contemporary Mathematics |url=https://books.google.com/books?id=d8Se_8DWTQ4C&pg=PA47 |date=29 January 2013 |publisher=Cengage |isbn=978-1-133-10742-2 |page=47 }}</ref><ref name="Epp2010">{{cite book |first=Susanna S. |last=Epp |title=Discrete Mathematics with Applications |url=https://books.google.com/books?id=PPc_2qUhXrAC&pg=PA13 |date=4 August 2010 |publisher=Cengage |isbn=978-0-495-39132-6 |page=13 }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် <math>\{4, 2, 1, 3\}</math> နှင့် <math>\{\text{blue, white, red}\}</math> တို့ကို တွန့်ကွင်းများဖြင့် ပိတ်ထားသောကြောင့် ၎င်းတို့သည် အစီအစဉ်များ (tuples) အဖြစ်မဟုတ်ဘဲ အစုများဖြစ်ကြောင်း တွေ့နိုင်သည်။<ref name="CormenCormen2001" /> ဗလာအစုအတွက် သုံးသော <math>\{\}</math> နှင့် အစုဝင်တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစုအတွက် သုံးသော <math>\{x\}</math> သင်္ကေတများသည် စာရင်းချ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း၏ ဥပမာများ ဖြစ်ကြသည်။ အစုတစ်ခုကို သတ်မှတ်ရာတွင် အစုဝင်ဖြစ်နိုင်ချေရှိသောအရာတစ်ခုစီသည် ထိုအစုထဲတွင် ပါဝင်ခြင်း ရှိမရှိဆိုသည့်အချက်ကသာ အရေးကြီးသည်။ ထို့ကြောင့် အစုဝင်များကို ထပ်ခါတလဲလဲ ရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် အစီအစဉ်ပြောင်း၍ ရေးသားခြင်းတို့ကြောင့် အစုတစ်ခု၏ သဘောသဘာဝ ပြောင်းလဲသွားမည်မဟုတ်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |first1=Stephen B. |last1=Maurer |first2=Anthony |last2=Ralston |title=Discrete Algorithmic Mathematics |url=https://books.google.com/books?id=_0vNBQAAQBAJ&pg=PA11 |date=21 January 2005 |publisher=CRC Press |isbn=978-1-4398-6375-6 |page=11 }}</ref><ref name=":1">{{cite web |title=Introduction to Sets |url=https://www.mathsisfun.com/sets/sets-introduction.html |access-date=11 November 2026 |website=www.mathsisfun.com }}</ref><ref name="DalenDoets2014">{{cite book |first1=D. |last1=Van Dalen |first2=H. C. |last2=Doets |first3=H. |last3=De Swart |title=Sets: Naïve, Axiomatic and Applied: A Basic Compendium with Exercises for Use in Set Theory for Non Logicians, Working and Teaching Mathematicians and Students |url=https://books.google.com/books?id=PfbiBQAAQBAJ&pg=PA1 |date=9 May 2014 |publisher=Elsevier Science |isbn=978-1-4831-5039-0 |page=1 }}</ref><ref name="CormenCormen2001" /> <math display="block">\{1,2,3,4\}=\{4, 2, 1, 3\} = \{4, 2, 4, 3, 1, 3\}</math> အစုဝင်များအားလုံးကို ထုတ်လုပ်ပေးသော ထင်ရှားသည့် ပုံစံတစ်ခု ရှိနေပါက ထိုသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းကို အတိုချုံးရန်အတွက် အစက်များ (ellipsis) ကိုအသုံးပြုနိုင်သည်။<ref name="BastaDeLong2013">{{cite book |first1=Alfred |last1=Basta |first2=Stephan |last2=DeLong |first3=Nadine |last3=Basta |title=Mathematics for Information Technology |url=https://books.google.com/books?id=VUYLAAAAQBAJ&pg=PA3 |date=1 January 2013 |publisher=Cengage |isbn=978-1-285-60843-3 |page=3 }}</ref><ref name="BrackenMiller2013">{{cite book |first1=Laura |last1=Bracken |first2=Ed |last2=Miller |title=Elementary Algebra |url=https://books.google.com/books?id=nFkrl_kDiTAC&pg=PA36 |date=15 February 2013 |publisher=Cengage |isbn=978-0-618-95134-5 |page=36 }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် <math>\{1,2,3,\ldots,10\}</math> သည် <math>\{1,2,3,4,5,6,7,8,9,10\}</math> အတွက် အတိုကောက်ရေးသားချက် ဖြစ်သည်။ စာရင်းချ သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းရှိ အစက်များကို အချို့သော အနန္တအစုများကို ဖော်ပြရာတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များအားလုံး]]ပါဝင်သော အစုကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။<ref name="hammack-sets">{{Citation |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |edition=3rd |url=https://richardhammack.github.io/BookOfProof/ |at=§1.1}}</ref> <math display="block">\{\ldots, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3, \ldots\}</math> သို့မဟုတ် <math display="block">\{0, 1, -1, 2, -2, 3, -3, \ldots\}</math> === အစုတည်ဆောက်မှု သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (Set-builder notation) === အစုတည်ဆောက်မှု သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် အစုတစ်ခုကို ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ပုံသေနည်း (logical formula) တစ်ခုခုနှင့် ကိုက်ညီသော [[အစုဝင်|အစုဝင်များအားလုံး]] ပါဝင်သည့် အစုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref name="Ruda2011">{{cite book |author=Frank Ruda |title=Hegel's Rabble: An Investigation into Hegel's Philosophy of Right |url=https://books.google.com/books?id=VV0SBwAAQBAJ&pg=PA151 |date=6 October 2011 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4411-7413-0 |page=151 }}</ref><ref name="Lucas1990">{{cite book |author=John F. Lucas |title=Introduction to Abstract Mathematics |url=https://books.google.com/books?id=jklsb5JUgoQC&pg=PA108 |year=1990 |publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-0-912675-73-2 |page=108 }}</ref><ref>{{cite web |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Set |url=https://mathworld.wolfram.com/Set.html |access-date=11 November 2026 |website=Wolfram MathWorld |language=en }}</ref> ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် <math>P(x)</math> သည် ကိန်းရှင် <math>x</math> အပေါ်မူတည်သော ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ပုံသေနည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ထိုပုံသေနည်းသည် <math>x</math> ၏ တန်ဖိုးအပေါ်မူတည်၍ မှန်ခြင်း သို့မဟုတ် မှားခြင်းကို အကဲဖြတ်ပေးသည်။ ထိုအခါ အောက်ပါဖော်ပြချက်သည် <math>P(x)</math> မှန်ကန်စေမည့် <math>x</math> အားလုံး၏ အစုကို ညွှန်းဆိုသည်။ <math display="block">\{x \mid P(x)\}</math> သို့မဟုတ်<ref name="Steinlage1987">{{cite book |author=Ralph C. Steinlage |title=College Algebra |url=https://books.google.com/books?id=lcg3gY3444IC |year=1987 |publisher=West Publishing Company |isbn=978-0-314-29531-6 }}</ref> <math display="block">\{x : P(x)\}</math> ဥပမာအားဖြင့် အစု <math>F</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>{{Citation |last=Devlin |first=Keith J. |title=Sets, Functions and Logic: Basic Concepts of University Mathematics |publisher=Chapman & Hall |date=1981 |isbn=978-0-412-22660-1 |doi=10.1007/978-1-4899-2967-9 |chapter=Sets and functions |pages=33–34}}</ref><ref name="hammack-sets" /> <math display="block">F = \{n \mid n \text{ is an integer, and } 0 \leq n \leq 19\}</math> ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း <math>\mid</math> ကို "ဖြစ်စေသော (such that)" ဟု ဖတ်သည်။ ပုံသေနည်းတစ်ခုလုံးကို "<math>F</math> သည် သုညမှ ၁၉ အထိတွင် [[ကိန်းပြည့်]]ဖြစ်စေသော <math>n</math> များအားလုံး ပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်" ဟု ဖတ်နိုင်သည်။ အချို့သော ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ပုံသေနည်းများကို အစုတည်ဆောက်မှု သင်္ကေတအသုံးအနှုန်းတွင် အသုံးပြု၍မရနိုင်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် <math>S \text{ is a set }</math> သို့မဟုတ် <math>S \text{ is a set and } S\not\in S </math> ဖြစ်သည် ကဲ့သို့သော အဆိုများဖြစ်သည်။ == အစုပိုင်းများ (Subsets) == အစု <math>B</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းတစ်ခု]] ဆိုသည်မှာ <math>A</math> ၏ [[အစုဝင်]]တိုင်းသည် <math>B</math> ၏ အစုဝင်လည်း ဖြစ်နေသော အစု <math>A</math> ကို ဆိုလိုသည်။<ref name="Hausdorff2005">{{cite book |author=Felix Hausdorff |title=Set Theory |url=https://books.google.com/books?id=yvVIdH16k0YC&pg=PA30 |year=2005 |publisher=American Mathematical Soc. |isbn=978-0-8218-3835-8 |page=30 }}</ref><ref>{{Citation |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |edition=3rd |url=https://richardhammack.github.io/BookOfProof/ |at=§1.3}}</ref> အောက်ဖော်ပြပါတို့သည် တူညီသောအရာကို ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြထားသည်။ *<math>A</math> သည် <math>B</math> ၏ အစုပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ *<math>\forall x; (x\in A \implies x\in B)</math> ဖြစ်သည်။ *<math>A</math> သည် <math>B</math> တွင် ပါဝင်သည် (is contained)။ *<math>A\subseteq B</math> ဖြစ်သည်။ *<math>B</math> သည် <math>A</math> ၏ မူလအစု (superset) ဖြစ်သည်။ *<math>B</math> သည် <math>A</math> ကို ငုံထားသည် (contains)။ *<math>B\supseteq A</math> ဖြစ်သည်။ <math>\subseteq</math> ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော အစုများအကြား ဆက်သွယ်ချက်ကို ပါဝင်ခြင်း (inclusion) သို့မဟုတ် ငုံထားခြင်း (containment) ဟု ခေါ်သည်။ <math>A \subseteq B</math> နှင့် <math>A\neq B</math> ဖြစ်ပါက အစု <math>A</math> ကို အစု <math>B</math> ၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းအစစ်]] (proper subset) ဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းကို ညွှန်းဆိုရန် <math>A\subsetneq B</math> သို့မဟုတ် <math>A\subsetneqq B</math> ဟု ရေးသားကြသည်။ ထိုနည်းတူစွာ <math>B\supsetneq A</math> သို့မဟုတ် <math>B\supsetneqq A</math> ဟုလည်း ရေးသားနိုင်သည်။ သင်္ကေတ <math>A\subset B</math> သည် များသောအားဖြင့် <math>A\subseteq B</math> ကို ဆိုလိုသော်လည်း အချို့သော စာရေးသူများက <math>A\subset B</math> ကို <math>A\subsetneq B</math> ၏ အဓိပ္ပာယ်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ အဓိပ္ပာယ် ရောထွေးမှုကို ရှောင်ရှားရန် မိမိဆိုလိုသည့်အချက်အပေါ် မူတည်၍ <math>A\subseteq B</math> သို့မဟုတ် <math>A\subsetneq B</math> ဟု ရှင်းလင်းစွာ ရေးသားနိုင်သည်။{{sfn|Halmos|1960|p=[https://archive.org/details/naivesettheory00halm/page/2/mode/2up 3]}} === ဥပမာများ (Examples) === *လူသားအားလုံး၏ အစုသည် နို့တိုက်သတ္တဝါအားလုံး၏ အစု၏ [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းအစစ်]] တစ်ခုဖြစ်သည်။ *<math>\{ 1, 3 \} \subset \{ 1, 2, 3, 4 \}</math> ဖြစ်သည်။ *<math>\{ 1, 2, 3, 4 \} \subseteq \{ 1, 2, 3, 4 \}</math> ဖြစ်သည်။ === ငုံထားခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of Containment) === *အစုနှစ်ခု ညီမျှရန်မှာ တစ်ခုကိုတစ်ခု အပြန်အလှန် ငုံထားခြင်းသည် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>A = B</math> သည် <math>A \subseteq B</math> နှင့် <math>B \subseteq A</math> ဖြစ်ခြင်းတို့နှင့် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။<ref name="Lucas1990"/><ref>{{Citation |last=Devlin |first=Keith J. |title=Sets, Functions and Logic: Basic Concepts of University Mathematics |publisher=Chapman & Hall |date=1981 |isbn=978-0-412-22660-1 |doi=10.1007/978-1-4899-2967-9 |chapter=Sets and functions |pages=34–36}}</ref><ref>{{Citation |last=Hammack |first=Richard |title=Book of Proof |edition=3rd |url=https://richardhammack.github.io/BookOfProof/ |at=§8.3}}</ref> *ဗလာအစုသည် မည်သည့်အစု၏ မဆို [[အစုပိုင်း|အစုပိုင်းတစ်ခု]] ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>\varnothing \subseteq A</math> ဖြင့် ဖော်ပြသည်။{{sfn|Halmos|1960|p=[https://archive.org/details/naivesettheory00halm/page/8/mode/2up 8]}} == ကိုးကား (References) == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ အယူအဆများ]] [[ကဏ္ဍ:အစုသီအိုရီ]] e7ds6u5r5nbt7nkxkzu1qe9ikmeskwk 0 247819 1063064 1059661 2026-11-11T18:42:30Z Mkant00 135890 tightening refs 1063064 wikitext text/x-wiki [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (differential geometry) တွင် '''မက်ထရစ်တန်ဆာ''' (metric tensor) သို့မဟုတ် ရိုးရှင်းစွာအားဖြင့် '''မက်ထရစ်''' (metric) ဆိုသည်မှာ ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး]] (smooth manifold) တစ်ခု၏ အမှတ် (point) တိုင်းရှိ [[ထိမျဉ်းရပ်ဝန်း]] (tangent space) အပေါ်၌ [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) တစ်ခု သို့မဟုတ် ယိုယွင်းမှုမရှိသော အချိုးညီ [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ]] (non-degenerate symmetric bilinear form) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည့် ချောမွေ့သော အဆင့်-2 လားရာတူ တန်ဆာစက်ကွင်း (smooth rank-2 covariant tensor field) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Lee (1997), pp. 23–24, 30–31.</ref><ref name="wendl-bundle">{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§18.5, bundle metrics}}</ref> မက်ထရစ်တန်ဆာသည် [[ဗက်တာ|ဗက်တာအလျားများ]] (vector lengths) နှင့် ထောင့်များ (angles) ကဲ့သို့သော အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ ပမာဏများ (infinitesimal geometric quantities) ကို အတိအကျ သတ်မှတ်ပေးသည်။ အပေါင်းကိန်းသေချာသော မက်ထရစ်တန်ဆာ (positive-definite metric tensor) တပ်ဆင်ထားသည့် မန်နီဖိုးတစ်ခုသည် '''[[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုး]]''' (Riemannian manifold) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခု၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံကို ပင်ကိုသဘာဝအရ ဆက်ခံရရှိကာ ထိုရပ်ဝန်း၏ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] အကွာအဝေး[[ဖန်ရှင်]] (topological distance function) သည် မျဉ်းကွေးအလျားများ (curve lengths) ၏ [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|အင်ဖီမမ်]] (infimum) ဖြစ်သည်။<ref>Lee (1997), pp. 93–95, Lemma 6.2.</ref> ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် အတိအကျမရှိသော လက္ခဏာတန်ဖိုး (indefinite signature) ရှိသည့် ယိုယွင်းမှုမရှိသော မက်ထရစ်တန်ဆာ တပ်ဆင်ထားသည့် မန်နီဖိုးတစ်ခုသည် '''[[မန်နီဖိုး#ဆီမီး-ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Semi-Riemannian_Manifolds)|ဆူဒို ရီးမန်း မန်နီဖိုး]]''' (pseudo-Riemannian manifold) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ သဘောတရား (topological sense) အရ အကွာအဝေးဖန်ရှင်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း မရှိပေ။<ref>Lee (1997), pp. 30–31.</ref> ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ (general relativity) တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အာကာသအချိန် (physical spacetime) ကို လိုရန့်ဇ် မက်ထရစ် (Lorentzian metric) တပ်ဆင်ထားသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] 4 ခုရှိသော (four-dimensional) ဆူဒို ရီးမန်း မန်နီဖိုးတစ်ခုအဖြစ် ပုံစံထုတ်ဖော်ပြသည်။<ref>Misner, Thorne & Wheeler (1973), pp. 51–53.</ref><ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§1.1.3}}</ref> == ပထမ အခြေခံပုံစံ (The First Fundamental Form) == သရုပ်မဲ့ မက်ထရစ်တန်ဆာ (abstract metric tensor) သည် ကားလ် ဖရီးဒရစ် ဂေါက်စ် (Carl Friedrich Gauss) စတင်ခဲ့သည့် မျက်နှာပြင်များဆိုင်ရာ ကလပ်စစ်ကယ်သီအိုရီ (classical theory of surfaces) ကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Lee (1997), Introduction, pp. 5–6.</ref> [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] သုံးခုရှိသော ယူကလစ် [[ရပ်ဝန်း]] (three-dimensional Euclidean space) <math>\mathbb{R}^3</math> အတွင်း၌ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (coordinates) <math>(u, v)</math> ဖြင့် <math>\mathbf{r}(u, v)</math> ဟု ကိန်းရှင်ကြားခံသတ်မှတ်ထားသည့် ချောမွေ့ပြီး ပုံမှန်ဖြစ်သော ကိန်းရှင်ကြားခံပါ မျက်နှာပြင် (smooth regular parametric surface) တစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ပါစို့။ ကိုဩဒိနိတ် မျဉ်းကွေးများ (coordinate curves) တစ်လျှောက်ရှိ [[ဗက်တာ|ထိမျဉ်းဗက်တာများ]] (tangent vectors) မှာ <math>\mathbf{r}_u = \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial u}</math> နှင့် <math>\mathbf{r}_v = \frac{\partial \mathbf{r}}{\partial v}</math> တို့ ဖြစ်ကြသည်။ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပင်ကိုအကွာအဝေး (intrinsic distance) ကို ထိမျဉ်းဗက်တာများ၏ ယူကလစ် [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အစက်မြှောက်လဒ်များ]] (Euclidean dot products) ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော နှစ်ထပ်ကိန်း [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]]ပုံစံ (quadratic differential form) ဖြစ်သည့် '''ပထမ အခြေခံပုံစံ''' (first fundamental form) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>ds^2 = E \, du^2 + 2F \, du \, dv + G \, dv^2</math> ဤနေရာတွင် ကလပ်စစ်ကယ် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (classical coefficients) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။ * <math>E = \mathbf{r}_u \cdot \mathbf{r}_u</math> * <math>F = \mathbf{r}_u \cdot \mathbf{r}_v</math> * <math>G = \mathbf{r}_v \cdot \mathbf{r}_v</math><ref>Sternberg (1964), pp. 264–265, §VI.5.</ref> [[ကိန်းအုံ]] သင်္ကေတစနစ် (matrix notation) ဖြင့် ဖော်ပြပါက ဤမြှောက်ဖော်ကိန်းများသည် အတိုင်းအတာ နှစ်ခုရှိသော မက်ထရစ်တန်ဆာ (2-dimensional metric tensor) တစ်ခု၏ အချိုးညီ အစိတ်အပိုင်းများ (symmetric components) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း စုစည်းကြသည်။ :<math>[g_{ij}] = \begin{pmatrix} E & F \\ F & G \end{pmatrix}</math> ဂေါက်စ်၏ သီအိုရီမာ အီဂရီဂျီယမ် (Gauss's Theorema Egregium) အရ မျက်နှာပြင်၏ ပင်ကိုကွေးညွှတ်မှု (intrinsic curvature) နှင့် မက်ထရစ်ဆိုင်ရာ တိုင်းတာမှုများ (metric measurements) သည် <math>\mathbb{R}^3</math> အတွင်း ဝန်းရံထည့်သွင်းခြင်း (ambient embedding) အပေါ် မှီခိုခြင်းမရှိဘဲ <math>E, F, G</math> နှင့် ၎င်းတို့၏ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်များ]] (derivatives) အပေါ်တွင်သာ သီးသန့်တည်ရှိသည်။<ref>Lee (1997), p. 143, Theorem 8.6.</ref> == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ (Formal Definitions and Algebraic Structure) == <math>M</math> သည် ဆက်စပ်နေသော (connected) [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော ချောမွေ့သော [[မန်နီဖိုး]] (smooth n-dimensional manifold) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>TM</math> သည် ၎င်း၏ [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] (tangent bundle) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး <math>T^*M</math> သည် ၎င်း၏ [[ဒွန်တွဲထိမျဉ်း ရပ်ဝန်း|ဒွန်တွဲထိမျဉ်းအစည်း]] (cotangent bundle) ကို ကိုယ်စားပြုပါစေ။ ထို့ပြင် <math>\mathfrak{X}(M) = \Gamma(TM)</math> သည် <math>M</math> ပေါ်ရှိ ချောမွေ့သော [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းများ]] (smooth vector fields) ၏ <math>C^\infty(M)</math>-[[မော်ဂျူး]] (<math>C^\infty(M)</math>-module) ကို ကိုယ်စားပြုပါစေ။ <math>M</math> ပေါ်ရှိ '''မက်ထရစ်တန်ဆာစက်ကွင်း''' (metric tensor field) <math>g</math> ဆိုသည်မှာ အချိုးညီ အဆင့်-2 လားရာတူ တန်ဆာအစည်း (symmetric rank-2 covariant tensor bundle) ၏ ချောမွေ့သော အပိုင်း (smooth section) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>g \in \Gamma(\operatorname{Sym}^2 T^*M)</math> တူညီသောအဓိပ္ပာယ်အရ <math>g</math> သည် အမှတ် (point) <math>p \in M</math> တိုင်းအတွက် [[ထိမျဉ်းရပ်ဝန်း]] (tangent space) <math>T_pM</math> အပေါ်၌ <math>\mathbb{R}</math>-[[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ|မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံဖော်မှု]] (<math>\mathbb{R}</math>-bilinear map) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ :<math>g_p \colon T_pM \times T_pM \to \mathbb{R}</math> ၎င်းသည် အောက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) နှင့် ကိုက်ညီရမည် ဖြစ်သည်။<ref>Lee (1997), pp. 23–24, 30–31.</ref><ref name="wendl-bundle" /> * '''[[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှု]]''' (Symmetry) - <math>v, w \in T_pM</math> အားလုံးအတွက် ** <math>g_p(v, w) = g_p(w, v)</math> * '''ယိုယွင်းမှုမရှိခြင်း''' (Non-degeneracy) - အကယ်၍ <math>w \in T_pM</math> အားလုံးအတွက် <math>g_p(v, w) = 0</math> နှင့် ကိုက်ညီသော <math>v \in T_pM</math> ဖြစ်ပါက <math>v = 0</math> ဖြစ်ရမည်။ * '''ချောမွေ့မှု''' (Smoothness) - ချောမွေ့သော ဗက်တာစက်ကွင်း အစုံတိုင်း <math>X, Y \in \mathfrak{X}(M)</math> အတွက် <math>p \mapsto g_p(X_p, Y_p)</math> သည် <math>M</math> ပေါ်ရှိ ချောမွေ့သော [[ဖန်ရှင်]] (smooth function) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === လက္ခဏာတန်ဖိုးများနှင့် အဆင့်ခွဲခြားခြင်း (Signatures and Classification) === ဆေးလ်ဗက်စတာ၏ အီနားရှားနိယာမ (Sylvester's law of inertia) အရ <math>T_pM \cong \mathbb{R}^n</math> ပေါ်ရှိ အချိုးညီပြီး ယိုယွင်းမှုမရှိသော [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ|မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံတိုင်းသည်]] ထောင့်မှန်ကျ [[အခြေအစု]] (orthogonal basis) တစ်ခုကို လက်ခံနိုင်ပြီး ထိုအခြေအစုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက <math>g_p</math> ကို အပေါင်းကိန်း အစုဝင်များ (positive entries) <math>p</math> ခုနှင့် အနုတ်ကိန်း အစုဝင်များ (negative entries) <math>q</math> ခု ပါဝင်သည့် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ပုံစံ[[ကိန်းအုံ]] (diagonal matrix) တစ်ခုဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>p + q = n</math> ဖြစ်သည်။<ref>Dodson & Poston (1991), §§IV.3.05–3.10, pp. 85–88.</ref><ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§18.5, signatures of bundle metrics}}</ref> <math>M</math> သည် ဆက်စပ်နေပြီး <math>g</math> သည် နေရာတိုင်း၌ ယိုယွင်းမှုမရှိသောကြောင့် အစီအစဉ်ကျ အစုံ <math>(p, q)</math> သည် <math>M</math> ၏ အမှတ်တိုင်းတွင် မပြောင်းလဲသော ပမာဏ (invariant) ဖြစ်ကာ ၎င်းကို မက်ထရစ်တန်ဆာ၏ '''လက္ခဏာတန်ဖိုး''' (signature) ဟု ခေါ်သည်။ * '''ရီးမန်း မက်ထရစ်''' (Riemannian metric) - အကယ်၍ <math>q = 0</math> ဖြစ်ပြီး <math>p = n</math> ဖြစ်ပါက <math>g_p</math> သည် အပေါင်းကိန်းသေချာသော (positive-definite) ပုံစံ ဖြစ်သည်။ ** <math>g_p(v, v) > 0 \quad (\text{for all } v \in T_pM \setminus \{0\})</math> * '''ဆူဒို ရီးမန်း မက်ထရစ်''' (Pseudo-Riemannian metric) - ယေဘုယျ လက္ခဏာတန်ဖိုး <math>(p, q)</math> ရှိသော ယိုယွင်းမှုမရှိသည့် မက်ထရစ်တန်ဆာ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>p \ge 1</math> နှင့် <math>q \ge 1</math> ဖြစ်ပါက ၎င်းသည် တိကျစွာ အတိအကျမရှိသော (indefinite) ပုံစံ ဖြစ်ပြီး ဆိုလိုသည်မှာ <math>1 \le q \le n - 1</math> ဖြစ်သည်။ * '''လိုရန့်ဇ် မက်ထရစ်''' (Lorentzian metric) - အကယ်၍ <math>q = 1</math> နှင့် <math>p = n - 1</math> ဖြစ်ပါက သို့မဟုတ် အပြန်အလှန်အားဖြင့် ဖြစ်ပါက မက်ထရစ်သည် လက္ခဏာတန်ဖိုး <math>(-, +, +, \dots, +)</math> သို့မဟုတ် <math>(+, -, -, \dots, -)</math> ရှိသည်။<ref>Hawking & Ellis (1973), pp. 38–41.</ref><ref>Misner, Thorne & Wheeler (1973), signature conventions; Lee (1997), pp. 30–31.</ref> === ဂီတဆိုင်ရာ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Musical Isomorphisms) === <math>g</math> ၏ ယိုယွင်းမှုမရှိခြင်း (non-degeneracy) သည် [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] <math>TM</math> နှင့် [[ဒွန်တွဲထိမျဉ်း ရပ်ဝန်း|ဒွန်တွဲထိမျဉ်းအစည်း]] <math>T^*M</math> အကြား၌ အစည်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (bundle isomorphism) တစ်ခုကို တည်ဆောက်ပေးပြီး ၎င်းကို '''ဂီတဆိုင်ရာ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ''' (musical isomorphisms) ဟု ခေါ်ကြသည်။<ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§22.3}}</ref> * '''ဖလက်တ် ပုံဖော်မှု''' (flat map) <math>\flat \colon TM \to T^*M</math> ကို <math>v \in T_pM</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ ** <math>v^\flat(w) = g_p(v, w) \quad (\text{for all } w \in T_pM)</math> * '''ရှာ့ပ် ပုံဖော်မှု''' (sharp map) <math>\sharp \colon T^*M \to TM</math> သည် ပြောင်းပြန် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (inverse isomorphism) ဖြစ်သည်။ ** <math>\sharp = \flat^{-1}</math> == ကိုဩဒိနိတ်ဖြင့် ဖော်ပြချက်များနှင့် တန်ဆာကဲကုလပ် (Coordinate Representations and Tensor Calculus) == <math>(U, (x^1, \dots, x^n))</math> သည် <math>M</math> ပေါ်ရှိ ဒေသဆိုင်ရာ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်မြေပုံချပ်]] (local coordinate chart) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>U</math> အပေါ်ရှိ <math>TM</math> အတွက် သဘာဝကျသော ဒေသဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ် [[အခြေအစု]] (natural local coordinate basis) ကို ကိုဩဒိနိတ် [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းများ]] (coordinate vector fields) <math>\{\partial_i = \frac{\partial}{\partial x^i}\}_{i=1}^n</math> ဖြင့် ပေးထားပြီး <math>T^*M</math> အတွက် ဒွန်တွဲ ကိုဩဒိနိတ် အခြေအစု (dual coordinate basis) ကို [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] 1-ပုံစံများ (differential 1-forms) <math>\{dx^i\}_{i=1}^n</math> ဖြင့် ပေးထားသည်။<ref>Dodson & Poston (1991), pp. 184–185, §§VII.4.01–4.02.</ref> === အစိတ်အပိုင်းများနှင့် မျဉ်းဒြပ်စင် (Components and the Line Element) === ဒေသဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ် [[အခြေအစု]]၌ အမှတ် <math>p \in U</math> တိုင်းတွင် မက်ထရစ်တန်ဆာ၏ လားရာတူ အစိတ်အပိုင်းများ (covariant components) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>g_{ij}(p) = g_p\left(\left.\frac{\partial}{\partial x^i}\right|_p, \left.\frac{\partial}{\partial x^j}\right|_p\right)</math> မက်ထရစ်တန်ဆာကို ဒေသအလိုက် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်]] (tensor product) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ :<math>g = g_{ij} \, dx^i \otimes dx^j</math> အချိုးညီမှု <math>g_{ij} = g_{ji}</math> ကို အသုံးချလျက် မက်ထရစ်ကို အချိုးညီမြှောက်လဒ် (symmetric product) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားလေ့ရှိသည်။ :<math>g = g_{ij} \, dx^i \odot dx^j = \frac{1}{2} g_{ij} (dx^i \otimes dx^j + dx^j \otimes dx^i)</math> ကလပ်စစ်ကယ် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]]နှင့် ရူပဗေဒတို့တွင် ဤနှစ်ထပ်ကိန်းဖော်ပြချက်ကို '''မျဉ်းဒြပ်စင်''' (line element) သင်္ကေတဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြကြသည်။ :<math>ds^2 = g_{ij} \, dx^i \, dx^j</math> ဤနေရာတွင် အိုင်းစတိုင်း ပေါင်းခြင်းသတ်မှတ်ချက် (Einstein summation convention) အရ ထပ်ခါတလဲလဲပါဝင်သော အညွှန်းများ (repeated indices) အပေါ် <math>1</math> မှ <math>n</math> အထိ ပေါင်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။<ref>Dodson & Poston (1991), p. 21, §I.1.06.</ref> သင်္ကေတ <math>ds^2</math> သည် ပြင်ပ 1-ပုံစံ (exterior 1-form) တစ်ခု၏ နှစ်ထပ်ကိန်း မဟုတ်ဘဲ အဆင့်-2 အချိုးညီတန်ဆာအတွက် အတိုကောက်သင်္ကေတအဖြစ် သုံးသည်။ === အသွင်ပြောင်းလဲမှုနိယာမ (Transformation Law) === ဒေသဆိုင်ရာ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]]၏ ချောမွေ့သော ပြောင်းလဲမှု <math>x^i \mapsto y^k</math> အောက်တွင် [[အခြေအစု]] [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းများသည်]] [[ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း]] (chain rule) အရ <math>\frac{\partial}{\partial y^k} = \frac{\partial x^i}{\partial y^k} \frac{\partial}{\partial x^i}</math> ဟု အသွင်ပြောင်းကြသည်။ ထို့ကြောင့် မက်ထရစ် အစိတ်အပိုင်းများသည် အောက်ပါအတိုင်း လားရာတူအသွင်ပြောင်းကြသည်။ :<math>g'_{k\ell} = \frac{\partial x^i}{\partial y^k} \frac{\partial x^j}{\partial y^\ell} g_{ij}</math><ref>Lee (1997), pp. 13–14, 23.</ref> ကိန်းအုံ သင်္ကေတစနစ်အရ <math>J = \left[\frac{\partial x^i}{\partial y^k}\right]</math> သည် ကိုဩဒိနိတ်အသွင်ပြောင်းခြင်း၏ [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး|ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံ]] (Jacobian matrix) ကို ကိုယ်စားပြုပါက အသွင်ပြောင်းထားသော အစိတ်အပိုင်းများ၏ ကိန်းအုံကို အောက်ပါ ကိန်းအုံထပ်တူကျမှု (matrix congruence) ဖြင့် ရရှိသည်။ :<math>G' = J^T G J</math> === ပြောင်းပြန်မက်ထရစ်နှင့် အညွှန်းကိုင်တွယ်မှုများ (Inverse Metric and Index Gymnastics) === <math>g_p</math> သည် ယိုယွင်းမှုမရှိသောကြောင့် အစိတ်အပိုင်းများ၏ [[ကိန်းအုံ]] <math>[g_{ij}]</math> သည် အမှတ်တိုင်း၌ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ကိန်းအုံ ဖြစ်သည်။ အချိုးညီ အဆင့်-2 ဆန့်ကျင်ဘက် တန်ဆာစက်ကွင်း <math>g^{-1} \in \Gamma(\operatorname{Sym}^2 TM)</math> ဖြစ်သည့် '''ပြောင်းပြန်မက်ထရစ်''' (inverse metric) ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို ဆန့်ကျင်ဘက် အညွှန်းများ (contravariant indices) <math>g^{ij}</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]နှင့် ကိုက်ညီသည်။ :<math>g_{ik} g^{kj} = \delta_i^j</math> ဤနေရာတွင် <math>\delta_i^j</math> သည် ခရိုနက်ကာ ဒယ်လ်တာ (Kronecker delta) ဖြစ်သည်။<ref>Dodson & Poston (1991), pp. 83–84, §IV.3.02.</ref> မက်ထရစ် အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ ပြောင်းပြန်များသည် တန်ဆာအညွှန်းများမြှင့်ခြင်း နှင့် နှိမ့်ခြင်း (raising and lowering tensor indices) ဖြင့် ဂီတဆိုင်ရာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များကို]] ဒေသအလိုက် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ကြသည် * အစိတ်အပိုင်းများ <math>v = v^j \partial_j</math> ရှိသည့် ထိမျဉ်း[[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းတစ်ခုအတွက်]] ဒွန်တွဲ 1-ပုံစံ (dual 1-form) <math>v^\flat = v_i dx^i</math> ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အညွှန်းနှိမ့်ခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ ** <math>v_i = g_{ij} v^j</math> * အစိတ်အပိုင်းများ <math>\omega = \omega_j dx^j</math> ရှိသည့် 1-ပုံစံတစ်ခုအတွက် ဗက်တာစက်ကွင်း <math>\omega^\sharp = \omega^i \partial_i</math> ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို အညွှန်းမြှင့်ခြင်းဖြင့် ရရှိသည်။ ** <math>\omega^i = g^{ij} \omega_j</math> === လှုံ့ဆော်ခံမက်ထရစ် (Induced Metric) === <math>f \colon N \to M</math> သည် [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း]] သို့မဟုတ် [[မန်နီဖိုး#ဆီမီး-ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Semi-Riemannian_Manifolds)|ဆူဒို ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] <math>(M, g)</math> အတွင်းသို့ [[မန်နီဖိုး]] <math>N</math> ၏ ချောမွေ့သော အင်မာရှင်း (smooth immersion) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>N</math> ပေါ်ရှိ '''လှုံ့ဆော်ခံမက်ထရစ်''' (induced metric) သို့မဟုတ် '''ပူးလ်ဘက် မက်ထရစ်''' (pullback metric) ဆိုသည်မှာ ပူးလ်ဘက် တန်ဆာစက်ကွင်း (pullback tensor field) ဖြစ်သည်။ :<math>h = f^*g</math> ၎င်းကို ထိမျဉ်းဗက်တာများ <math>v, w \in T_qN</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>(f^*g)_q(v, w) = g_{f(q)}(df_q(v), df_q(w))</math> ဤနေရာတွင် <math>df_q \colon T_qN \to T_{f(q)}M</math> သည် <math>f</math> ၏ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (differential) ဖြစ်သည်။<ref>Lee (1997), pp. 25–26.</ref> <math>f</math> သည် အင်မာရှင်းတစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် <math>df_q</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်]] (injective)။ * အကယ်၍ <math>(M, g)</math> သည် ရီးမန်း မန်နီဖိုးတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>f^*g</math> သည် တိကျစွာ အပေါင်းကိန်းသေချာပြီး <math>N</math> ပေါ်၌ ရီးမန်း မက်ထရစ်တစ်ခုကို ခြွင်းချက်မရှိ သတ်မှတ်ပေးသည်။ * အကယ်၍ <math>(M, g)</math> သည် ဆူဒို ရီးမန်း မန်နီဖိုးတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>N</math> ပေါ်၌ <math>f^*g</math> သည် စစ်မှန်သော ဆူဒို ရီးမန်း မက်ထရစ်တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>q \in N</math> အားလုံးအတွက် <math>df_q(T_qN)</math> သည် <math>T_{f(q)}M</math> ၏ ယိုယွင်းမှုမရှိသော ရပ်ဝန်းပိုင်း (non-degenerate subspace) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>df_q(T_qN)</math> အတွင်း၌ ရပ်ဝန်းပိုင်းတစ်ခုလုံးနှင့် ထောင့်မှန်ကျသော သုညဗက်တာများ (null vectors) ပါဝင်နေပါက <math>f^*g</math> သည် ယိုယွင်းသော (degenerate) ပုံစံ ဖြစ်သွားမည် ဖြစ်သည်။ == မက်ထရစ်ဆိုင်ရာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများဖြစ်သော အလျား၊ ထုထည်နှင့် ပုံမှန်ချိတ်ဆက်မှုများ (Metric Invariants: Length, Volume, and Canonical Connections) == === မျဉ်းကွေးအလျားနှင့် စွမ်းအင် (Curve Length and Energy) === <math>\gamma \colon [a, b] \to M</math> သည် [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] (Riemannian manifold) <math>(M, g)</math> အတွင်းရှိ အပိုင်းလိုက်ချောမွေ့သည့် မျဉ်းကွေး (piecewise smooth curve) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>\gamma</math> ၏ '''အလျား''' (length) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>L(\gamma) = \int_a^b \sqrt{g(\dot{\gamma}(t), \dot{\gamma}(t))} \, dt = \int_a^b \sqrt{g_{ij}(\gamma(t)) \frac{d\gamma^i}{dt} \frac{d\gamma^j}{dt}} \, dt</math><ref>Lee (1997), pp. 92–93.</ref> အလျားဖန်ရှင်နယ် (length functional) သည် မျဉ်းကွေး၏ ဦးတည်ချက်ထိန်းသိမ်းသည့် ကိန်းရှင်ကြားခံ အသစ်ပြန်ယူခြင်းများ (orientation-preserving reparametrizations) အောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ပမာဏ (invariant) ဖြစ်သည်။ ဆက်စပ်နေသော ရီးမန်း မန်နီဖိုးတစ်ခုပေါ်တွင် အမှတ်နှစ်ခု <math>p, q \in M</math> ကို ဆက်သွယ်ပေးသည့် အပိုင်းလိုက်ချောမွေ့သည့် မျဉ်းကွေးအားလုံး၏ အလျားများဆိုင်ရာ [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်|အင်ဖီမမ်]] (infimum) သည် အကွာအဝေးဖန်ရှင် (distance function) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>d(p, q) = \inf_\gamma L(\gamma)</math> ၎င်းသည် <math>M</math> ကို [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးပြီး ထိုရပ်ဝန်း၏ အကွာအဝေးဖန်ရှင်တိုပေါ်လော်ဂျီ (metric topology) သည် မူလ မန်နီဖိုး [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (manifold topology) နှင့် ထပ်တူကျသည်။<ref>Lee (1997), p. 94, Lemma 6.2.</ref> <math>\gamma</math> ၏ '''စွမ်းအင်ဖန်ရှင်နယ်''' (energy functional) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>E(\gamma) = \frac{1}{2} \int_a^b g(\dot{\gamma}(t), \dot{\gamma}(t)) \, dt</math> [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) အရ <math>L(\gamma)^2 \le 2(b - a)E(\gamma)</math> ဖြစ်ပြီး ညီမျှခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\gamma</math> သည် ကိန်းသေ[[အလျင်]] (constant speed) ရှိခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အစွန်းမှတ်များ (endpoints) သတ်မှတ်ထားသည့် အပိုင်းလိုက်ချောမွေ့သည့် မျဉ်းကွေးတစ်ခုသည် အစွန်းမှတ်များ သတ်မှတ်ထားသည့် ချောမွေ့သော ပြောင်းလဲမှုများ (smooth variations) နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စွမ်းအင်ဖန်ရှင်နယ်၏ အပြောင်းအလဲအမှတ် (critical point) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းသည် လုံလောက်စွာ နီးကပ်သော အမှတ်များအကြား၌ အလျားကို ဒေသအလိုက် အနည်းဆုံးဖြစ်စေသည့် ကိန်းသေအလျင်ရှိ ဂျီအိုဒက်စစ် (constant-speed geodesic) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§22.4, Proposition 22.10 and Corollary 22.11}}</ref> === ပုံမှန် ရီးမန်း ထုထည်ပုံစံ (Canonical Riemannian Volume Form) === ဦးတည်ချက်ပါသော (oriented) [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း]] သို့မဟုတ် [[မန်နီဖိုး#ဆီမီး-ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Semi-Riemannian_Manifolds)|ဆူဒို ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] <math>(M, g)</math> တစ်ခုပေါ်တွင် မက်ထရစ်သည် ပုံမှန် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] <math>n</math>-ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည့် '''ထုထည်ပုံစံ''' (volume form) <math>d\operatorname{vol}_g</math> ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>Lee (1997), pp. 29–30.</ref><ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§11.4}}</ref> အပေါင်းဘက်သို့ ဦးတည်သော မည်သည့်ဒေသဆိုင်ရာ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (positively oriented local coordinate system) <math>(x^1, \dots, x^n)</math> တွင်မဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ :<math>d\operatorname{vol}_g = \sqrt{|\det(g_{ij})|} \, dx^1 \wedge dx^2 \wedge \dots \wedge dx^n</math> ကျစ်လျစ်သော အထောက်အပံ့ရှိသည့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (compactly supported continuous function) <math>f \colon M \to \mathbb{R}</math> ၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]]ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>\int_M f \, d\operatorname{vol}_g</math> ဦးတည်မရနိုင်သော [[မန်နီဖိုး]] (non-orientable manifold) တစ်ခုပေါ်တွင်လည်း မက်ထရစ်သည် တူညီသော ပုံမှန် သိပ်သည်းဆ (canonical density) ဖြစ်သည့် ရီးမန်း အတိုင်းအတာ (Riemannian measure) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ၎င်းသည် ဦးတည်ချက် (orientation) တစ်ခု မလိုအပ်ဘဲ ကိုဩဒိနိတ်အရ မပြောင်းလဲသော အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း (coordinate-invariant integration) ကို ဖြစ်မြောက်စေသည်။<ref>{{Citation |last=Burtscher |first=Annegret |title=Introduction to Riemannian Geometry |publisher=Radboud University |url=https://www.math.ru.nl/~burtscher/lecturenotes/2425RGnotes.pdf |at=Proposition 2.57}}</ref> === လေဗီ-ချီဗီတာ ချိတ်ဆက်မှုနှင့် ကွေးညွှတ်မှု (Levi-Civita Connection and Curvature) === ရီးမန်း [[ဂျီဩမေတြီ]]၏ အခြေခံသီအိုရမ် (fundamental theorem of Riemannian geometry) အရ မည်သည့် [[မန်နီဖိုး#ဆီမီး-ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Semi-Riemannian_Manifolds)|ဆူဒို ရီးမန်း မန်နီဖိုး]] <math>(M, g)</math> ပေါ်တွင်မဆို အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ကိုက်ညီသည့် သီးသန့် အဖိုင်းချိတ်ဆက်မှု (affine connection) <math>\nabla</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * '''မက်ထရစ်နှင့် ကိုက်ညီခြင်း''' (Metric-compatible) - <math>\nabla g = 0</math> * '''အလိမ်ကင်းစင်ခြင်း''' (Torsion-free) - <math>X, Y \in \mathfrak{X}(M)</math> အားလုံးအတွက် <math>\nabla_X Y - \nabla_Y X = [X, Y]</math> ဖြစ်သည်။<ref>Lee (1997), pp. 68–69, Theorem 5.4.</ref> ဤချိတ်ဆက်မှုသည် '''လေဗီ-ချီဗီတာ ချိတ်ဆက်မှု''' (Levi-Civita connection) ဖြစ်သည်။ ဒေသဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များတွင် ၎င်း၏ ချိတ်ဆက်မှု မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (connection coefficients) မှာ ဒုတိယအမျိုးအစား ခရစ္စတိုဖယ် သင်္ကေတများ (Christoffel symbols of the second kind) ဖြစ်ကြသည်။ :<math>\Gamma^k_{ij} = \frac{1}{2} g^{k\ell} \left( \frac{\partial g_{j\ell}}{\partial x^i} + \frac{\partial g_{i\ell}}{\partial x^j} - \frac{\partial g_{ij}}{\partial x^\ell} \right)</math><ref>Dodson & Poston (1991), p. 236, §VIII.6.06.</ref> <math>(M, g)</math> ၏ ပင်ကိုကွေးညွှတ်မှု (intrinsic curvature) ကို '''ရီးမန်း ကွေးညွှတ်မှုတန်ဆာ''' (Riemann curvature tensor) ဖြင့် တိုင်းတာသည်။ :<math>R(X, Y)Z = \nabla_X \nabla_Y Z - \nabla_Y \nabla_X Z - \nabla_{[X, Y]} Z</math> ဒေသဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ် အစိတ်အပိုင်းများ (local coordinate components) ဖြင့် ဖော်ပြပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>R^\ell{}_{ijk} = \frac{\partial \Gamma^\ell_{jk}}{\partial x^i} - \frac{\partial \Gamma^\ell_{ik}}{\partial x^j} + \Gamma^\ell_{im} \Gamma^m_{jk} - \Gamma^\ell_{jm} \Gamma^m_{ik}</math><ref>Lee (1997), pp. 117–118.</ref><ref>{{Citation |last=Wendl |first=Chris |title=Differential Geometry I and II |publisher=Humboldt University of Berlin |url=https://www.mathematik.hu-berlin.de/~wendl/Winter2021/Diffgeo1/lecturenotes.pdf |at=§26.3, coordinate expression for curvature}}</ref> == ပုံမှန်ဖြစ်သော သီးသန့် ဥပမာများ (Canonical Concrete Examples) == === ယူကလစ် မက်ထရစ် (Euclidean Metric) === ယူကလစ် [[ရပ်ဝန်း]] (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math> ပေါ်တွင် စံမက်ထရစ် (standard metric) သည် ရီးမန်း (Riemannian) ပုံစံ ဖြစ်သည်။ * ကာတီးရှန်း [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (Cartesian coordinates) <math>(x^1, \dots, x^n)</math> တွင် အစိတ်အပိုင်းများသည် ကိန်းသေ ဖြစ်ကြသည်။ ** <math>g_{ij} = \delta_{ij}</math> ** <math>ds^2 = (dx^1)^2 + (dx^2)^2 + \dots + (dx^n)^2</math> * <math>x = r\cos\theta</math> နှင့် <math>y = r\sin\theta</math> ဖြစ်သည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] နှစ်ခုရှိသော ဝင်ရိုးစွန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (two-dimensional polar coordinates) <math>(r, \theta)</math> တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ** <math>ds^2 = dr^2 + r^2 d\theta^2</math> * <math>x = r\sin\theta\cos\phi</math>၊ <math>y = r\sin\theta\sin\phi</math> နှင့် <math>z = r\cos\theta</math> ဖြစ်သည့် အတိုင်းအတာ သုံးခုရှိသော [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ|စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ]] ကိုဩဒိနိတ်များ (three-dimensional spherical coordinates) <math>(r, \theta, \phi)</math> တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ** <math>ds^2 = dr^2 + r^2 d\theta^2 + r^2\sin^2\theta \, d\phi^2</math><ref>{{Citation |title=Spherical Coordinates |url=https://mathworld.wolfram.com/SphericalCoordinates.html |access-date=11 November 2026 |last=Weisstein |first=Eric W. |website=MathWorld}}</ref> === စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အဝိုင်းပုံ မက်ထရစ် (Round Metric on the Sphere) === [[ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင်|ယူနစ် 2-စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (unit 2-sphere) <math>S^2 = \{(x, y, z) \in \mathbb{R}^3 : x^2 + y^2 + z^2 = 1\}</math> သည် ပါဝင်မှုပုံဖော်ခြင်း (inclusion map) <math>\iota \colon S^2 \hookrightarrow \mathbb{R}^3</math> အောက်၌ ယူကလစ် မက်ထရစ် (Euclidean metric) ၏ ပူးလ်ဘက် (pullback) မှတစ်ဆင့် ရီးမန်း မက်ထရစ်တစ်ခုကို ဆက်ခံရရှိသည်။ <math>\theta \in (0, \pi)</math> နှင့် <math>\phi \in (0, 2\pi)</math> ရှိသော [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ|စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ]] [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (spherical coordinates) <math>(\theta, \phi)</math> တွင် '''အဝိုင်းပုံ မက်ထရစ်''' (round metric) ၏ မျဉ်းဒြပ်စင် (line element) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>ds^2 = d\theta^2 + \sin^2\theta \, d\phi^2</math><ref>Lee (1997), p. 82, Exercise 5.7(a).</ref> အစိတ်အပိုင်းများ၏ [[ကိန်းအုံ]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>[g_{ij}] = \begin{pmatrix} 1 & 0 \\ 0 & \sin^2\theta \end{pmatrix}</math> ပုံမှန် ထုထည်ပုံစံ (canonical volume form) သည် စံမျက်နှာပြင်ဧရိယာ ဒြပ်စင် (standard surface area element) ဖြစ်သည်။ :<math>d\operatorname{vol}_g = \sin\theta \, d\theta \wedge d\phi</math> === နှိုင်းရသီအိုရီဆိုင်ရာ အာကာသအချိန်များ (Relativistic Spacetimes) === ယေဘုယျနှိုင်းရသီအိုရီ (general relativity) တွင် အာကာသအချိန် (spacetime) ကို ကိုဩဒိနိတ် အညွှန်းများ (coordinate indices) အဖြစ် ဂရိအက္ခရာများ (Greek letters) <math>\mu, \nu \in \{0, 1, 2, 3\}</math> အသုံးပြုထားသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] 4 ခုရှိသော [[မန်နီဖိုး|လိုရန့်ဇ် မန်နီဖိုး]] (4-dimensional Lorentzian manifold) တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံထုတ်ထားပြီး ဤနေရာတွင် <math>x^0 = ct</math> သည် ကိုဩဒိနိတ် အချိန် (coordinate time) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အပေါင်းအများစုပါဝင်သော လက္ခဏာတန်ဖိုး သတ်မှတ်ချက် (mostly plus signature convention) <math>(-, +, +, +)</math> အောက်၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * '''မင်ကော့ဗ်စကီး အာကာသအချိန်''' (Minkowski spacetime) - အီနားရှား ကိုဩဒိနိတ်များ (inertial coordinates) <math>(ct, x, y, z)</math> အတွင်းရှိ ပြန့်ကားသော အာကာသအချိန် (flat spacetime) သည် ကိန်းသေ အစိတ်အပိုင်းများ ရှိသည်။ ** <math>\eta_{\mu\nu} = \operatorname{diag}(-1, 1, 1, 1)</math> ** <math>ds^2 = -c^2 dt^2 + dx^2 + dy^2 + dz^2</math><ref>Misner, Thorne & Wheeler (1973), §2.4, equation (2.10).</ref> * '''ရှဗာ့ဇ်ရှီးလ်ဒ် မက်ထရစ်''' (Schwarzschild metric) - လည်ပတ်မှုမရှိသော [[ဒြပ်ထု]] (non-rotating mass) <math>M_0</math> ၏ အပြင်ဘက်ရှိ အိုင်းစတိုင်း စက်ကွင်း[[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (Einstein field equations) ၏ ရပ်ငြိမ်ပြီး စက်လုံးပုံစံ အချိုးညီသော လေဟာနယ်အဖြေ (static, spherically symmetric vacuum solution) ကို ရှဗာ့ဇ်ရှီးလ်ဒ် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (Schwarzschild coordinates) <math>(ct, r, \theta, \phi)</math> တွင် မျဉ်းဒြပ်စင်ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။ ** <math>ds^2 = -\left(1 - \frac{2GM_0}{c^2 r}\right) c^2 dt^2 + \left(1 - \frac{2GM_0}{c^2 r}\right)^{-1} dr^2 + r^2 d\theta^2 + r^2\sin^2\theta \, d\phi^2</math> ဤနေရာတွင် <math>G</math> သည် ဒြပ်ဆွဲအား ကိန်းသေ (gravitational constant) ဖြစ်ပြီး <math>c</math> သည် [[အလျင်|အလင်းအလျင်]] (speed of light) ဖြစ်သည်။<ref>Hawking & Ellis (1973), pp. 149–152.</ref><ref>Misner, Thorne & Wheeler (1973), §31.2, equation (31.1).</ref> == ကိုးကား (References) == <references /> * {{Citation |last1=Dodson |first1=C. T. J. |last2=Poston |first2=T. |title=Tensor Geometry: The Geometric Viewpoint and Its Uses |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=130 |publication-place=Berlin, New York |publisher=Springer-Verlag |date=1991 |isbn=978-3-540-52018-4 |doi=10.1007/978-3-642-10514-2 |mr=1223091}} * {{Citation |last1=Gallot |first1=Sylvestre |last2=Hulin |first2=Dominique |last3=Lafontaine |first3=Jacques |title=Riemannian Geometry |edition=3rd |series=Universitext |publication-place=Berlin, New York |publisher=Springer-Verlag |date=2004 |isbn=978-3-540-20493-0 |doi=10.1007/978-3-642-18201-3 |mr=2088027}} * {{Citation |last1=Hawking |first1=S. W. |last2=Ellis |first2=G. F. R. |title=The Large Scale Structure of Space-Time |series=Cambridge Monographs on Mathematical Physics |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=1973 |isbn=978-0-521-09906-6 |doi=10.1017/CBO9780511524646 |mr=0424186}} * {{Citation |last1=Lee |first1=John M. |title=Riemannian Manifolds: An Introduction to Curvature |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=176 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1997 |isbn=978-0-387-98322-6 |url=https://webhomes.maths.ed.ac.uk/~v1ranick/papers/leeriemm.pdf |doi=10.1007/b98852 |mr=1464944}} * {{Citation |last1=Misner |first1=Charles W. |last2=Thorne |first2=Kip S. |last3=Wheeler |first3=John Archibald |title=Gravitation |publication-place=San Francisco |publisher=W. H. Freeman |date=1973 |isbn=978-0-7167-0344-0 |mr=0418833}} * {{Citation |last=Sternberg |first=Shlomo |title=Lectures on Differential Geometry |publication-place=Englewood Cliffs, New Jersey |publisher=Prentice-Hall |date=1964}} [[Category:သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] gojv1xpmqm7ve9xmc7x9z01nkk1i0uq 0 257944 1063047 1059449 2026-11-11T16:19:59Z Mkant00 135890 tightening refs 1063047 wikitext text/x-wiki [[File:Linear_Function_Graph.svg|thumb|ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်]]နှစ်ခု]] [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တွင် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]]၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field of real numbers) <math>\mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]]၏ ဖီးလ်ဒ် (field of complex numbers) <math>\mathbb{C}</math> ကဲ့သို့သော ဖီးလ်ဒ် (field) <math>\mathbb{F}</math> အပေါ်၌ သတ်မှတ်သည့် '''မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း''' (linear equation) ဆိုသည်မှာ အောက်ပါပုံစံအတိုင်း ဖော်ပြရရှိသော [[ညီမျှခြင်း|အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်း]] (algebraic equation) ဖြစ်သည်။ <math display="block">a_1 x_1 + a_2 x_2 + \dots + a_n x_n + b = 0,</math> ဤညီမျှခြင်း၌ <math>x_1, \dots, x_n</math> တို့သည် ကိန်းရှင်များ သို့မဟုတ် မသိကိန်းများ (variables or unknowns) ဖြစ်ကြပြီး <math>a_1, \dots, a_n \in \mathbb{F}</math> တို့သည် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြစ်ကာ <math>b \in \mathbb{F}</math> သည် ကိန်းသေကိန်းပိုင်း (constant term) ဖြစ်သည်။<ref>Barnett, Ziegler & Byleen (2008), p. 15.</ref> မြှောက်ဖော်ကိန်းများအနက် အနည်းဆုံး မြှောက်ဖော်ကိန်း <math>a_i</math> တစ်ခုသည် သုညမဟုတ်ပါက (non-zero) အဆိုပါညီမျှခြင်းသည် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော (non-trivial) ညီမျှခြင်း ဖြစ်သည်။ ညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေသော <math>n</math>-ခုတွဲ (<math>n</math>-tuple) <math>(s_1, \dots, s_n) \in \mathbb{F}^n</math> ကို အဖြေ (solution) ဟု ခေါ်သည်။ ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ကိန်းရှင်နှစ်ခုပါ အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ အဖြေများသည် မျဉ်းဖြောင့် (straight line) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n</math> ရှိသော [[ရပ်ဝန်း]] (<math>n</math>-dimensional space) <math>\mathbb{F}^n</math> တွင် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်းတစ်ခု၏ [[အစု|အဖြေအစု]] (solution set) သည် အတိုင်းအတာ <math>n-1</math> ရှိသော အဖိုင်း ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affine hyperplane) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Citation |title=Linear equation |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Linear_equation |publisher=Encyclopedia of Mathematics}}</ref> == ကိန်းရှင်တစ်ခု (One Variable) == ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ (single variable) <math>x</math> မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါ စံပုံစံ (standard form) အတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။ <math display="block">a x + b = 0,</math> ဤတွင် <math>a \ne 0</math> ရှိသော <math>a, b \in \mathbb{F}</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်း[[ညီမျှခြင်း]]အတွက် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေ (unique solution) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">x = -\frac{b}{a}</math> == ကိန်းရှင်နှစ်ခု (Two Variables) == [[File:X_is_a.svg|thumb|<math>x = a</math> ညီမျှခြင်းရှိသော ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (Vertical line)]] [[File:Y_is_b.svg|thumb|<math>y = b</math> ညီမျှခြင်းရှိသော အလျားလိုက်မျဉ်း (Horizontal line)]] ကိန်းရှင်နှစ်ခု (two variables) <math>x</math> နှင့် <math>y</math> ပါဝင်သော မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါ သွယ်ဝိုက်ပုံစံ (implicit form) ဖြင့် ပေးထားသည်။ <math display="block">a x + b y + c = 0,</math> ဤတွင် <math>a, b, c \in \mathbb{F}</math> ဖြစ်ပြီး မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြစ်ကြသော <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့သည် တစ်ပြိုင်နက် သုညဖြစ်ခြင်း မရှိရပေ။<ref>Barnett, Ziegler & Byleen (2008), p. 15.</ref> <math>\mathbb{F} = \mathbb{R}</math> ဖြစ်သည့်အခါ အဖြေအားလုံး၏ [[အစု]]သည် ကာတီးရှန်း ပြင်ညီ (Cartesian plane) <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်း မျဉ်း (line) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ === အဖိုင်းဖန်ရှင်များနှင့် မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ (Affine Functions and Linear Maps) === အကယ်၍ <math>b \ne 0</math> ဖြစ်ပါက <math>y</math> တန်ဖိုးကို ရှင်းထုတ်ခြင်းဖြင့် အောက်ပါ ပြတ်သားသော (explicit) ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ [[ဖန်ရှင်]] (single-variable function) ကို ရရှိသတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math display="block">y = -\frac{a}{b}x - \frac{c}{b}</math> <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် ဤဖန်ရှင်၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်|ဂရပ်]] (graph) သည် စောင်းကိန်း (slope) <math>m = -a/b</math> နှင့် y-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) <math>y_0 = -c/b</math> ရှိသော မျဉ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Larson & Hostetler (2007), p. 25.</ref> [[ကဲကုလပ်|အခြေခံကဲကုလပ်]] (elementary calculus) တွင် ထိုသို့သော [[ပိုလီနိုမီရယ်|ပိုလီနိုမီရယ်ဖန်ရှင်]] (polynomial function) တစ်ခုကို '''မျဉ်းဖြောင့်ဖန်ရှင်''' (linear function) ဟု ခေါ်သည်။ သရုပ်မဲ့ [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract linear algebra) တွင် ပုံဖော်မှု (mapping) <math>f</math> တစ်ခုသည် [[ဗက်တာ]]ပေါင်းခြင်း (vector addition) နှင့် [[စကေလာ]]မြှောက်ခြင်း (scalar multiplication) တို့ကို ထိန်းသိမ်းထားမှသာလျှင် ၎င်းပုံဖော်မှုကို [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး ၎င်း[[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">f(x_1 + x_2) = f(x_1) + f(x_2), \quad f(\lambda x) = \lambda f(x)</math> ဤအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>c = 0</math> ဖြစ်ခြင်း (မျဉ်းသည် [[မူလနေရာ]] (origin) ကို ဖြတ်သန်းသွားခြင်း) ပင်ဖြစ်သည်။ <math>c \ne 0</math> ဖြစ်သည့်အခါ အဆိုပါဖန်ရှင်သည် တိကျစွာဆိုရလျှင် '''အဖိုင်းဖန်ရှင်''' (affine function) သာ ဖြစ်သည်။<ref>Gerald B. Folland, [https://sites.math.washington.edu/~folland/AdvCalc24.pdf Advanced Calculus], Appendix A, (A.4)–(A.5).</ref> === ဝင်ရိုးနှင့်ပြိုင်သော မျဉ်းများ (Axis-Parallel Lines) === * အကယ်၍ <math>b = 0</math> နှင့် <math>a \ne 0</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါမျဉ်းသည် ဒေါင်လိုက်မျဉ်း (vertical line) ဖြစ်ပြီး <math>y</math>-ဝင်ရိုး (<math>y</math>-axis) နှင့် ပြိုင်သည်။ <math display="block">x = -\frac{c}{a}</math> ဒေါင်လိုက်မျဉ်းတစ်ခုသည် <math>x</math> ၏ မည်သည့်ဖန်ရှင်မျှ၏ [[ဖန်ရှင်၏ ဂရပ်]] မဟုတ်ပေ။ * အကယ်၍ <math>a = 0</math> နှင့် <math>b \ne 0</math> ဖြစ်ပါက အဆိုပါမျဉ်းသည် အလျားလိုက်မျဉ်း (horizontal line) ဖြစ်ပြီး <math>x</math>-ဝင်ရိုး (<math>x</math>-axis) နှင့် ပြိုင်သည်။ <math display="block">y = -\frac{c}{b}</math> == ပြင်ညီအတွင်း မျဉ်းတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပုံများ (Representations of a Line in the Plane) == ပြင်ညီ (plane) <math>\mathbb{R}^2</math> အတွင်း မျဉ်း (line) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ထားသည် ဆိုပါစို့။ === စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (Slope–Intercept Form) === စောင်းကိန်း (slope) <math>m</math> နှင့် y-ဖြတ်မှတ် (y-intercept) <math>y_0</math> ရှိသော ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု (<math>b \ne 0</math>) အတွက် စောင်းကိန်း-ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (slope–intercept form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">y = m x + y_0</math> === အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (Point–Slope Form) === စောင်းကိန်း <math>m</math> ရှိပြီး သိရှိပြီးသား[[အမှတ်]] <math>(x_1, y_1)</math> ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ဒေါင်လိုက်မဟုတ်သည့် မျဉ်းတစ်ခု (<math>b \ne 0</math>) အတွက် အမှတ်-စောင်းကိန်း ပုံစံ (point–slope form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Larson & Hostetler (2007), p. 25.</ref> <math display="block">y - y_1 = m (x - x_1)</math><ref>{{Citation |title=2.1 Linear Functions |url=https://openstax.org/books/precalculus-2e/pages/2-1-linear-functions |publisher=OpenStax}}</ref> === ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (Intercept Form) === [[မူလနေရာ]]ကို ဖြတ်သန်းမသွားဘဲ (<math>c \ne 0</math>) မည်သည့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]]ဝင်ရိုး (coordinate axis) နှင့်မျှ ပြိုင်ခြင်းမရှိသည့်အပြင် (<math>a \ne 0</math> နှင့် <math>b \ne 0</math>) သုညမဟုတ်သော ဖြတ်မှတ်များ (intercepts) ဖြစ်ကြသည့် <math>x_0 = -c/a</math> နှင့် <math>y_0 = -c/b</math> ရှိသော မျဉ်းတစ်ခုအတွက် ဖြတ်မှတ် ပုံစံ (intercept form) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Wilson & Tracey (1925), pp. 52–53.</ref> <math display="block">\frac{x}{x_0} + \frac{y}{y_0} = 1</math> === အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ (Two-Point Form) === <math>x_1 \ne x_2</math> ရှိသော မတူကွဲပြားသည့် အမှတ်နှစ်ခု (distinct points) <math>(x_1, y_1)</math> နှင့် <math>(x_2, y_2)</math> တို့ကို ပေးထားပါက စောင်းကိန်းသည် <math>m = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1}</math> ဖြစ်သဖြင့် အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံ (two-point form) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Wilson & Tracey (1925), pp. 52–53.</ref> <math display="block">y - y_1 = \frac{y_2 - y_1}{x_2 - x_1} (x - x_1)</math> ပိုင်းခြေများကို ရှင်းထုတ်လိုက်ပါက <math>x_1 = x_2</math> ဖြစ်သည့် ဒေါင်လိုက်မျဉ်းများ အပါအဝင် မတူကွဲပြားသော အမှတ်စုံတွဲအားလုံးအတွက် အကျုံးဝင်သည့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ချက် (algebraic relation) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ဖော်ရရှိသည်။ <math display="block">(x_2 - x_1)(y - y_1) - (y_2 - y_1)(x - x_1) = 0</math> ကိန်းများကို ပြန်လည်စုစည်းခြင်းဖြင့် အောက်ပါ အချိုးညီ[[ညီမျှခြင်း]] (symmetric equation) ကို ရရှိသည်။ <math display="block">(y_1 - y_2)x + (x_2 - x_1)y + (x_1 y_2 - x_2 y_1) = 0</math> === အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံစံများ (Determinant Forms) === အမှတ်နှစ်ခု ပုံစံသည် အောက်ပါ <math>2 \times 2</math> [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (determinant) သုညဖြစ်သွားခြင်းနှင့် ညီမျှသည်။ <math display="block">\begin{vmatrix} x - x_1 & y - y_1 \\ x_2 - x_1 & y_2 - y_1 \end{vmatrix} = 0</math> ပရိုဂျက်တစ် တစ်ပြေးညီ[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်များ]] (projective homogeneous coordinates) တွင် မျဉ်းတစ်ကြောင်းတည်းပေါ်တွင်ရှိခြင်းကို (collinearity) ဖော်ပြပါက အောက်ပါ <math>3 \times 3</math> အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး ပုံစံကို ရရှိသည်။ <math display="block">\begin{vmatrix} x & y & 1 \\ x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \end{vmatrix} = 0</math> == ကိန်းရှင် နှစ်ခုထက်ပိုသော ပုံစံ (More Than Two Variables) == <math>n \ge 3</math> အတွက် ကိန်းရှင် (variables) <math>n</math>-ခုပါ မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း (linear equation) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားသည်။ <math display="block">\sum_{i=1}^n a_i x_i + b = 0</math> အကယ်၍ အနည်းဆုံး မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) <math>a_j \ne 0</math> တစ်ခု ရှိပါက အဖြေအစု (solution set) သည် <math>\mathbb{F}^n</math> တွင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] <math>n - 1</math> ရှိသော အဖိုင်း ဟိုက်ပါပြင်ညီ (affine hyperplane) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ မသိကိန်း (unknown) <math>x_j</math> ကို ကျန်ရှိသော ကိန်းရှင် <math>n - 1</math> ခု၏ အဖိုင်းဖန်ရှင် (affine function) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ဖြေရှင်းသတ်မှတ်နိုင်သည်။ <math display="block">x_j = -\frac{b}{a_j} - \sum_{i=1, i \ne j}^n \frac{a_i}{a_j} x_i</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Barnett |first1=Raymond A. |last2=Ziegler |first2=Michael R. |last3=Byleen |first3=Karl E. |title=College Mathematics for Business, Economics, Life Sciences and the Social Sciences |edition=11th |publisher=Pearson |place=Upper Saddle River, N.J. |date=2008 |isbn=978-0-13-157225-6}} * {{Citation |last1=Larson |first1=Ron |last2=Hostetler |first2=Robert |title=Precalculus: A Concise Course |publisher=Houghton Mifflin |date=2007 |isbn=978-0-618-62719-6}} * {{Citation |last1=Wilson |first1=Wallace Alvin |last2=Tracey |first2=Joshua Irving |title=Analytic Geometry |edition=revised |publisher=D.C. Heath |date=1925}} [[Category:ညီမျှခြင်းများ]] [[Category:မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] 0kih23q0l5jc48aihhh4mang92brwul 0 280044 1063096 1061813 2026-11-12T06:32:37Z Salai Rungtoi 22844 /* ကွယ်လွန်သူများ */ 1063096 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312113357/https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |archive-date=12 March 2026 |url-status=dead}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}} {{Dead link|date=November 2026 }}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510195136/https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |archive-date=10 May 2026 |url-status=dead}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *** [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၌ ပြစ်ဒဏ်များကျခံပြီးနောက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံထားနေရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ပြီး သူ ၁၄၇၆ ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ တပ်မတော် (ရေ) မှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88667 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === အောက်တိုဘာ === * ၂ - [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[လဂွေရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|လဂွေရွာ]]တွင် တည်ရှိသော ယမ်းသိုလှောင်ရုံတစ်ခု ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-03 |title=အောက်တိုဘာ ၃ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ရသေ့တောင်မှာ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c680zepnnxjxo |access-date=2026-10-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ - [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]] နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88972 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၇ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်လေဆိပ်]]မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မလေးရှားနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) စတင်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88966 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - ** ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *၁၀ - [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အမိန့် ၇ ခု ထုတ်ပြန်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးများ အပြန်အလှန်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89148 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအသစ်များ ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအား အခြားတာဝန်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89154 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89152 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89150 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>ထို့ပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး<ref>{{Cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89158 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89159 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအပြောင်းအလဲများကို အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၆ မှ ၈၀/၂၀၂၆ အထိ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ *၁၁ - [[ဆိပ်ခွန်ရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများ]] *၁၂ - အထွေထွေသပိတ်ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးအင်အားစု (GSCB) နှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]၊ ကိုနန်းလင်းနှင့် ကိုထက်မြတ်အောင်တို့ ၃ ဦးကို Forum 2000 ဖောင်ဒေးရှင်းက ပေးအပ်သည့် "ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဆု" (International Award for Courage and Responsibility) ချီးမြှင့်လိုက်ကြောင်း အဆိုပါအဖွဲ့က ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-12 |title=အယ်လ်နီညိုအားကောင်းလာချိန် ရန်ကုန်မှာ သက်ကြီး ၁ ဦး အပူလျှပ်ပြီးသေဆုံး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်သတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt |access-date=2026-10-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၄ - [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၁၅ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/89390 |access-date=2026-10-16 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ - ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားသည့် [[နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်|နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်]] [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ထံသို့ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ဗြိတိန်နိုင်ငံ]]၊ [[တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်|တတိယမြောက် ချားစ်ဘုရင်]]က စာအုပ် ၂ အုပ် (The Land Garderners – Soil to Table နှင့် Soil The World at Our Feet) အိတ်ပိတ်စာအိတ် ၁ အိတ်နှင့် သံတမန်အိတ်ပိတ်စာတိုအား ပေးပို့ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/89570 |access-date=2026-10-20 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === နိုဝင်ဘာ === * ၄ - စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စားနှင့် အလတ်စား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အမည်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း|url=http://www.moi.gov.mm/news/90191|website=Ministry Of Information|access-date=2026-11-05|language=en}}</ref> * ၅ - [[ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၇]] - လာမည့် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်သုံးရပ်ပေါင်း၌ လစ်လပ်မဲဆန္ဒနယ် ၅၅ နေရာအတွက် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် လစ်လပ်မဲဆန္ဒနယ် ၃၄ နေရာ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် ၅ နေရာနှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော် လစ်လပ်မဲဆန္ဒနယ် ၁၆ နေရာတို့တွင် ပြုလုပ်သွားဟု ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-11-06 |title=မြန်မာကို FATF အမည်ပျက်စာရင်းကနေ ဖယ်ရှားပေးဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တာမရှိ - ဂျပန် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm3ell19z52xt |access-date=2026-11-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ - [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်မြတ်သီတာအောင်၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်စန္ဒာကျော်တို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/90467 |access-date=2026-11-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] brdtp98ca4omedrz50cgo2x5o183ybv 0 287577 1063010 1049517 2026-11-11T13:43:23Z ~2026-59670-15 150666 /* */ 1063010 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်'''၊'''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref>ဇင်းမယ်(ချင်းမိုင်) တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းသော တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဂုဏ်သရေရှိ အဆင့်မြင့်ဝတ်စုံအဖြစ် ဆင်ယင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဇင်းမယ်သည် အချိတ်ယဉ်ကျေးမှု ပျံ့နှံ့ရာ ထင်ရှားသော နယ်စပ်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များသည် ရှမ်းပဒေသရာဇ် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref>ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} 5cvz50oh2tlwwtnu363ctwnxj6gd2gw 1063011 1063010 2026-11-11T13:56:24Z ~2026-59670-15 150666 /* ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ */ 1063011 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်'''၊'''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref>ဇင်းမယ်(ချင်းမိုင်) တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းသော တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဂုဏ်သရေရှိ အဆင့်မြင့်ဝတ်စုံအဖြစ် ဆင်ယင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဇင်းမယ်သည် အချိတ်ယဉ်ကျေးမှု ပျံ့နှံ့ရာ ထင်ရှားသော နယ်စပ်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များသည် ရှမ်းပဒေသရာဇ် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref>ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} gpeeobf9bsp9q7xjv8730b2nun5vb8s 1063012 1063011 2026-11-11T14:05:51Z ~2026-59670-15 150666 /* လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု */ 1063012 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်'''၊'''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref>ဇင်းမယ်(ချင်းမိုင်) တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းသော တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဂုဏ်သရေရှိ အဆင့်မြင့်ဝတ်စုံအဖြစ် ဆင်ယင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဇင်းမယ်သည် အချိတ်ယဉ်ကျေးမှု ပျံ့နှံ့ရာ ထင်ရှားသော နယ်စပ်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> [[File:Arakanese longyi.png|thumb|ရခိုင်ရိုးရာ လိပ်ပြာကွက်နှင့် စိန်ကွက် ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ဖော်စပ်ရက်လုပ်ထားသော ရခိုင်အချိတ်လုံချည်]] ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များသည် ရှမ်းပဒေသရာဇ် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref>ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} kce35yp66q83cwwsr10zw625stsv8f7 1063013 1063012 2026-11-11T14:07:00Z ~2026-59670-15 150666 /* လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု */ 1063013 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်'''၊'''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref> [[File:Arakanese longyi.png|thumb|ရခိုင်ရိုးရာ လိပ်ပြာကွက်နှင့် စိန်ကွက် ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ဖော်စပ်ရက်လုပ်ထားသော ရခိုင်အချိတ်လုံချည်]] ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များသည် ရှမ်းပဒေသရာဇ် အသိုင်းအဝိုင်းအတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref>ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> ဇင်းမယ်(ချင်းမိုင်) တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းသော တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဂုဏ်သရေရှိ အဆင့်မြင့်ဝတ်စုံအဖြစ် ဆင်ယင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဇင်းမယ်သည် အချိတ်ယဉ်ကျေးမှု ပျံ့နှံ့ရာ ထင်ရှားသော နယ်စပ်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} gw9k5o2mujmo7ps1ejunyaclkoc2ia0 1063014 1063013 2026-11-11T14:27:04Z ~2026-59670-15 150666 /* လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု */ 1063014 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်'''၊'''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref> [[File:Arakanese longyi.png|thumb|ရခိုင်ရိုးရာ လိပ်ပြာကွက်နှင့် စိန်ကွက် ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ဖော်စပ်ရက်လုပ်ထားသော ရခိုင်အချိတ်လုံချည်]] ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့မူလ လက်ရာဖြစ်သော "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို စတင်လက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref> ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အမရပူရနှင့် မန္တလေး နန်းတော်တို့သည် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားနယ်များသို့ သံတမန်စေလွှတ်သည့်အခါ သို့မဟုတ် လက်အောက်ခံမဟာမိတ်အဖြစ် သစ္စာခံယူသည့် အခမ်းအနားများတွင် တန်ဖိုးအကြီးဆုံးသော မြန်မာ့နန်းတွင်းထွက် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်"အထည်များကို သံတမန် လက်ဆောင်အဖြစ် ပေးအပ်လေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသရှိ တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းလာကြသော မူလမြန်မာ့လက်ရာ တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ယူသုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ဇင်းမယ် နန်းတွင်း အမျိုးသမီးများနှင့် အထက်တန်းစားများအကြားတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းမှ ရရှိသော မူလ "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် မြင့်မားသော အဆင့်အတန်းနှင့် ဂုဏ်သရေကို ပြသသည့် သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဇင်းမယ်ဒေသသည် မြန်မာ့အချိတ်အထည်များကို ယူငင်သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အဓိက အထည်အလိပ် အရင်းအမြစ်မှာ မြန်မာ့နန်းတွင်း ရက်ကန်းအတတ်ပညာနှင့် မူလအစ မြန်မာ့ဒီဇိုင်းများသာ ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} cf5irygn9w4bb53lum670yt0qg9zuv8 1063069 1063014 2026-11-12T02:05:36Z ~2026-59670-15 150666 /* လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု */ 1063069 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်'''၊'''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref> [[File:Arakanese longyi.png|thumb|ရခိုင်ရိုးရာ လိပ်ပြာကွက်နှင့် စိန်ကွက် ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ဖော်စပ်ရက်လုပ်ထားသော ရခိုင်အချိတ်လုံချည်]] ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့မူလ လက်ရာဖြစ်သော "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို စတင်လက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref> ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> ထို့အတူ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အမရပူရနှင့် မန္တလေး နန်းတော်တို့သည် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားနယ်များသို့ သံတမန်စေလွှတ်သည့်အခါ တန်ဖိုးအကြီးဆုံးသော မြန်မာ့နန်းတွင်းထွက် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို သံတမန် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာအဖြစ် အပြန်အလှန် ပေးအပ်လေ့ရှိခဲ့သည်။ထို့အတူ ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသရှိ တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းလာကြသော မူလမြန်မာ့လက်ရာ တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ယူသုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ဇင်းမယ် နန်းတွင်း အမျိုးသမီးများနှင့် အထက်တန်းစားများအကြားတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းမှ ရရှိသော မူလ "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် မြင့်မားသော အဆင့်အတန်းနှင့် ဂုဏ်သရေကို ပြသသည့် သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဇင်းမယ်ဒေသသည် မြန်မာ့အချိတ်အထည်များကို ယူငင်သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အဓိက အထည်အလိပ် အရင်းအမြစ်မှာ မြန်မာ့နန်းတွင်း ရက်ကန်းအတတ်ပညာနှင့် မူလအစ မြန်မာ့ဒီဇိုင်းများသာ ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} k2n7temkz51it5ziutbj90d288kc3th 1063070 1063069 2026-11-12T02:24:57Z ~2026-59670-15 150666 1063070 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်အနုပညာ (Tapistry weaving) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ (အထူးသဖြင့် [[အမရပူရမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းရိုးရာ | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝပိုးချည်၊ ရွှေခြည်ငွေခြည် }} '''အချိတ်''' ({{lang-en|Achit}} / {{IPA-my|ə-tɕʰeɪʔ|}}), '''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' ({{lang-en|Luntaya Achit}} / {{IPA-my|lʊ́ɴ-tə-ja̰ ə-tɕʰeɪʔ|}}) သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref> [[File:Arakanese longyi.png|thumb|ရခိုင်ရိုးရာ လိပ်ပြာကွက်နှင့် စိန်ကွက် ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ဖော်စပ်ရက်လုပ်ထားသော ရခိုင်အချိတ်လုံချည်]] ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့မူလ လက်ရာဖြစ်သော "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို စတင်လက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref> ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> ထို့အတူ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အမရပူရနှင့် မန္တလေး နန်းတော်တို့သည် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားနယ်များသို့ သံတမန်စေလွှတ်သည့်အခါ တန်ဖိုးအကြီးဆုံးသော မြန်မာ့နန်းတွင်းထွက် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို သံတမန် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာအဖြစ် အပြန်အလှန် ပေးအပ်လေ့ရှိခဲ့သည်။ထို့အတူ ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသရှိ တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းလာကြသော မူလမြန်မာ့လက်ရာ တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ယူသုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ဇင်းမယ် နန်းတွင်း အမျိုးသမီးများနှင့် အထက်တန်းစားများအကြားတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းမှ ရရှိသော မူလ "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် မြင့်မားသော အဆင့်အတန်းနှင့် ဂုဏ်သရေကို ပြသသည့် သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဇင်းမယ်ဒေသသည် မြန်မာ့အချိတ်အထည်များကို ယူငင်သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အဓိက အထည်အလိပ် အရင်းအမြစ်မှာ မြန်မာ့နန်းတွင်း ရက်ကန်းအတတ်ပညာနှင့် မူလအစ မြန်မာ့ဒီဇိုင်းများသာ ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} foww1dnpzr5gsek7ra1ut2y4h60kjhh 1063071 1063070 2026-11-12T02:34:12Z ~2026-59670-15 150666 /* */ 1063071 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | title = အချိတ် (လွန်းတစ်ရာ) | titleclass = fn summary | image = [[File:Burmese Acheik.jpg|thumb|center|220px]] | caption = ၁၉ ရာစုကတည်းက တော်ဝင်အမျိုးသမီးများ ဝတ်ဆင်ခဲ့သည့် လှပဆန်းပြားသော မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ထမိန်များ | label1 = အမျိုးအစား | data1 = လွန်းရက်ကန်း ပိုးထည်(Tapestry-weave silk textile) | label2 = အဓိကတွေ့ရသော နေရာ | data2 = မြန်မာနိုင်ငံ ([[အမရပူရမြို့]]၊ [[မန္တလေးမြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့]]) | label3 = မူလအစ | data3 = [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှု၊ {{flag|မြန်မာ}} | label4 = ကုန်ကြမ်း | data4 = သဘာဝ [[ပိုးချည်]]၊ ရွှေခြည်၊ ငွေခြည် }} '''အချိတ်''' ({{lang-en|Achit}} / {{IPA-my|ə-tɕʰeɪʔ|}}), '''ချိတ်''' သို့မဟုတ် '''လွန်းတစ်ရာအချိတ်''' ({{lang-en|Luntaya Achit}} / {{IPA-my|lʊ́ɴ-tə-ja̰ ə-tɕʰeɪʔ|}}) သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ရက်ကန်းအတတ်ပညာတွင် အဆန်းအပြား၊ အနုစိတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး သဘာဝ[[ပိုးချည်|ပိုးချည်မျှင်များ]]ကို 'လွန်း' ရာကျော် အသုံးပြု၍ လှိုင်းကနုတ်ပုံသဏ္ဌာန် ရွက်တွန့်ဒီဇိုင်းများ ရက်လုပ်ထားသည့် အဆင့်မြင့် ပိုးထည်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ferrars |first=Max |title=Burma |year=1900 |publisher=Sampson Low, Marston & Co. |pages=62 |language=en}}</ref> ကနုတ်ကွက်များ ဖော်ရာတွင် လွန်းအခုရေ တစ်ရာကျော် (တစ်ခါတစ်ရံ နှစ်ရာအထိ) အသုံးပြု၍ ရက်လုပ်ရခြင်းကို အစွဲပြုကာ လွန်းတစ်ရာအချိတ် ဟု အများသိကြသည်။ ဤအနုပညာသည် [[ကုန်းဘောင်ခေတ်]] နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုတွင် စတင်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဘုရင်၊ မိဖုရားနှင့် မင်းစိုးရာဇာ တော်ဝင်အသိုင်းအဝိုင်းများသာ ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိသည့် အထူးအခွင့်အရေးပိုင် အဝတ်အထည် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၂၅-၃၀ |language=my}}</ref> အချိတ်၏ ကနုတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံစံများ၊ သဘာဝမိုးတိမ်တောင်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီကနုတ်များကို အခြေခံထားပြီး "မဟာလတ်"၊ "ကုမုဒြာ"၊ "စင်္ကြာကွက်" စသည့် အမည်နာမမျိုးစုံဖြင့် တော်ဝင်ဆန်စွာ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=72-81 |language=en}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်ကန်းလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[File:Myanmar royal clothes2.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုတွင် တွေ့ရသော ရိုးရာ လွန်းရာကျော် အချိတ်ထဘီ]] ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များကို မြန်မာ့ရိုးရာ မင်္ဂလာပွဲများ၊ ကပြဖျော်ဖြေပွဲများနှင့် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာရေးပွဲလမ်းသဘင်များတွင် အမျိုးသမီးများက ရိုးရာရင်ဖုံးအင်္ကျီ၊ ဇာအင်္ကျီများဖြင့် တွဲဖက်၍ အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်ကာလတွင် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် လက်ရက်လွန်းတစ်ရာအပြင် စက်ရက်ဒီဇိုင်းများနှင့် ပရင့်ထုတ်အချိတ်များကိုပါ လူထုအကြား ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အထည်အလိပ် သမိုင်းတွင် ဖယောင်းပိတ်ဆေးဆိုးခြင်း (ပါတိတ်) နည်းစနစ်ထက် ပိုးချည်မျှင်များကို လွန်း အမြောက်အမြား အသုံးပြု၍ ရက်ကန်းစင်ပေါ်တွင် ကနုတ်ပုံဖော်သည့် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အတတ်ပညာသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော မြန်မာ့ဒီဇိုင်းစစ်စစ်အဖြစ် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အချိတ်ရက်ကန်းအတတ်ပညာ၏ အစောပိုင်းကာလကို အတိအကျ သတ်မှတ်ရန် ခဲယဉ်းသော်လည်း ရတနာပူရ [[အင်းဝမြို့|အင်းဝမြို့တော်]]နှင့် [[အမရပူရမြို့]]တို့တွင် ခရစ်နှစ် ၁၈ ရာစုကတည်းက စတင်အခြေတည်ခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=သန်းထွန်း |title=မြန်မာ့သမိုင်းနိဒါန်း |year=၂၀၀၄ |publisher=ကံ့ကော်ဝတ်ရည်စာပေ |pages=၁၄၂-၁၄၅ |language=my}}</ref> [[File:Dancing girls.png|thumb|upright=1.2|၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီ။ အကပျိုဖြန်းများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် ဆန်းပြားသော လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို တွေ့ရစဉ်]] အချိတ်အနုပညာသည် ၁၉ ရာစု [[မင်းတုန်းမင်း]]နှင့် [[သီပေါမင်း]]တို့ စိုးစံခဲ့သည့် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း (ရတနာပုံခေတ်) တွင် အမြင့်မားဆုံး ထွန်းကားခဲ့သည်။ ထိုခေတ်တွင် အချိတ်အထည်များကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့၏ တော်ဝင်အခွင့်အာဏာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် ဝတ်ဆင်ရသည့် "ဒီဇိုင်းနှင့် ကနုတ်အရောင်" များကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် အမိန့်တော်များ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=တင် |first=မှော်ဘီဆရာ |title=မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးစံများနှင့် နန်းတွင်းရေးရာများ |year=၁၉၆၅ |publisher=သုဓမ္မဝတီစာပေ |pages=၁၁၂ |language=my}}</ref> နန်းတွင်းပုရပိုက်ပန်းချီများတွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများနှင့် အကပျိုဖြန်းများသည် ရေလှိုင်းဒီဇိုင်းများ၊ မိုးတိမ်တောင်ကနုတ်များနှင့် ဒူးကွင်းပုံစံများ ပါဝင်သည့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့ခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က အချိတ်စစ်စစ်များကို သဘာဝရွှေချည်၊ ငွေချည်များနှင့် ဟင်္သာပြဒါး၊ မဲနယ်တို့မှရသော သဘာဝဆိုးဆေးပိုးချည်များဖြင့်သာ သီးသန့်ရက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=74-83 |language=en}}</ref> [[File:Gentleman and servant.gif|thumb|160px|ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်ဦး ရေဆေးပန်းချီ။ လှိုင်းကြီးကနုတ်ပါ အချိတ်ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြန်မာလူကုံထံအမျိုးသားတဦး]] ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ပဒေသရာဇ်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းပြီး ဗြိတိသျှကိုလိုနီအုပ်ချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိသွားသောအခါ နန်းတွင်းအမိန့်တော် ကန့်သတ်ချက်များ ပျယ်ပြယ်သွားသဖြင့် အချိတ်အထည်များကို နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းပြင်ပရှိ လူကုံထံများနှင့် စီးပွားရေးတတ်နိုင်သူများပါ ကျယ်ပြန့်စွာ ဝတ်ဆင်လာကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ်ဦး ပန်းချီမှတ်တမ်းများအရ အမျိုးသားလူကုံထံများသည်လည်း ခန့်ညားထင်ရှားသော 'လှိုင်းကြီးကနုတ်' သို့မဟုတ် 'စင်္ကြာကွက်' အချိတ်ပုဆိုးများကို အဆင့်အတန်းပြသင်္ကေတအဖြစ် ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Wright |first=Arnold |title=Twentieth Century Impressions of Burma |year=1910 |publisher=Lloyd's Greater Britain Publishing Co. |pages=230-234 |language=en}}</ref> သို့သော်လည်း ဥရောပမှ စက်ရက်အထည်များနှင့် အင်္ဂလိပ်ချိတ် (Manchester acheik) ဟုခေါ်သော အချိတ်တုများ ဈေးကွက်အတွင်း ဝင်ရောက်လာခြင်းကြောင့် ရိုးရာလက်ရက် လွန်းတစ်ရာလုပ်ငန်းများ ရေရှည်ရပ်တည်ရန် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ [[File:Barack Obama and Aung San Suu Kyi September 2012.jpg|thumb|upright=1.1|left|၂၀၁၂ ခုနှစ် ဝါရှင်တန်ဒီစီတွင် တွေ့ရသော ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။ အစိမ်းရင့်ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီအရောင်ဖြင့် ဆန်းသစ်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားပုံ]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ခေတ်ကာလများတွင် အမရပူရမြို့ရှိ ရက်ကန်းပညာရှင်များသည် လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ မပျောက်ပျက်စေရန် နည်းစနစ်ဟောင်းများကို ခေတ်ပြိုင်ဒီဇိုင်း များဖြင့် ဆန်းသစ်ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ပြိုင်မြန်မာ့နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကဏ္ဍများတွင်လည်း အချိတ်သည် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ကမ္ဘာသို့ ထုတ်ဖော်ပြသရာ၌ အဓိကအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထင်ရှားသော သမိုင်းဝင်ပုံရိပ်ဖြစ်သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ခရီးစဉ်အတွင်း ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အချိတ်ဝတ်စုံသည် ရိုးရာလှိုင်းကနုတ်များကို ခေတ်မီစိုပြေသော အရောင်အသွေးများဖြင့် ဆန်းသစ်တီထွင်ထားသည့် ခေတ်ပြိုင်အချိတ် ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ် ဆန်းသစ်မှုကို ကမ္ဘာ့စင်မြင့်ထက်တွင် ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အမေရိကန်ခရီးစဉ်နှင့် မြန်မာ့ဖက်ရှင်သံတမန်ရေး |work=မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ် |date=၂၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |location=ရန်ကုန် |language=my}}</ref> ယနေ့ခေတ်တွင် လွန်းတစ်ရာအချိတ်စစ်စစ်များသည် တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် ၎င်းဒီဇိုင်းများကို အခြေခံထားသည့် စက်ရက်အချိတ်များနှင့် ပရင့်အချိတ်များကိုပါ မြန်မာ့လူထုအကြား နေ့စဉ်နှင့် ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ဝတ်ဆင်လျက် ရှိသည်။ == ကနုတ်များနှင့် ဒီဇိုင်းပုံစံများ == အချိတ်အထည်များ၏ ဒီဇိုင်းပုံစံများသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ နန်းတွင်းအနုပညာနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများကို အခြေခံ၍ ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ အချိတ်ကနုတ်တစ်ခုချင်းစီတွင် သတ်မှတ်ထားသော အမည်နာမများ၊ နက်ရှိုင်းသော သင်္ကေတများနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းပြ အနက်အဓိပ္ပာယ်များ ကိန်းအောင်းလျက်ရှိပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက တော်ဝင်မင်းစိုးရာဇာများနှင့် အထက်တန်းလွှာများအကြား သီးသန့်ဝတ်ဆင်ရန် ကန့်သတ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=နုနုရီ |first=အမရပူရ |title=မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ် |year=၂၀၀၂ |publisher=ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> [[File:Le char mi pha yar of king mindon.jpg|thumb|ကုန်းဘောင်ခေတ် နန်းတွင်းသူတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုဖြစ်သော ထိုင်မသိမ်းအင်္ကျီနှင့် ရိုးရာအချိတ်ထဘီ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါး]] အချိတ်ဒီဇိုင်းများ၏ အခြေခံအရိုးခံမှာ ဧရာဝတီမြစ်၏ လှိုင်းကယက်ပုံသဏ္ဌာန် "လှိုင်းကနုတ်" ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အခြေခံ၍ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ကနုတ်ပုံစံ အမျိုးကွဲပေါင်း ၆၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Sylvia |first=Fraser-Lu |title=Ancient Acheik Textiles of Burma |date=Winter 1988 |journal=Arts of Asia |volume=18 |issue=1 |pages=၇၅-၇၈ |language=en}}</ref> === အဓိကထင်ရှားသော အချိတ်ကနုတ်ပုံစံများ === မဟာလတ်အချိတ်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် အဆင့်မြင့်ဆုံးနှင့် အနုစိတ်ဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော တော်ဝင်နန်းတွင်းအချိတ် ကနုတ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ လှိုင်းတွန့်လိုင်းများအကြားတွင် သေးငယ်သော ပန်းပွင့်၊ ပန်းခက်များနှင့် နန်းတွင်းပန်းချီဒီဇိုင်းများကို စိတ်ရှည်စွာ ညှပ်၍ ရက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Fraser-Lu |first=Sylvia |title=Handwoven Textiles of South-East Asia |url=https://archive.org/details/handwoventextile0000fras |year=1988 |publisher=Oxford University Press |pages=၉၂ |language=en}}</ref> ကုမုဒြာအချိတ်သည် ညအခါတွင် လပြည့်ဝန်းနှင့်အတူ ပွင့်လေ့ရှိသည့် ကုမုဒြာကြာပန်း ပုံသဏ္ဌာန်ကို လှိုင်းကနုတ်များအကြား ပေါင်းစပ်ပုံဖော်ထားသည့် ရိုးရာဒီဇိုင်းဆန်း ဖြစ်သည်။ အေးချမ်းခြင်းနှင့် စင်ကြယ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်။ စင်္ကြာကွက်အချိတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာအယူအဆလာ ဘီးစင်္ကြာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ရိုးရာလမင်းပုံစံ ကွက်လပ်များကို လှိုင်းကနုတ်အကြီးများအကြား စနစ်တကျ ကွက်စိပ်ချ၍ ရက်လုပ်ထားသော ကနုတ် ဖြစ်သည်။ ခန့်ညားထင်ရှားလှသဖြင့် ကိုလိုနီခေတ်ဦးပိုင်းက အမျိုးသားလူကုံထံများ အထူးနှစ်ခြိုက်စွာ ဆင်ယင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=အုန်း |first=သန်း |title=မြန်မာ့ရိုးရာအထည်အလိပ်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၂ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၁၀၅-၁၀၈ |language=my}}</ref> ဒူးကွင်းအချိတ်သည် တော်ဝင်မင်းသမီးများနှင့် မှူးမတ်ကတော်များ ဝတ်ဆင်သည့် ထမိန်များတွင် အဓိကအသုံးပြုလေ့ရှိပြီး၊ ဝတ်ဆင်လိုက်သည့်အခါ ဒူးဆစ်နေရာတွင် ကနုတ်ကွက်ကြီးများ ကွင်းပုံသဏ္ဌာန် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လွင်နေအောင် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရိုးရာအဆင် ဖြစ်သည်။ ပန်းထိုင်အချိတ်သည် အောက်ခံလှိုင်းကနုတ်များအပေါ်တွင် ပန်းအိုး သို့မဟုတ် ပန်းပွင့်ချပ်ကြီးများ သီးသန့်ထိုင်နေသည့် ပုံစံမျိုး ထည့်သွင်းရက်လုပ်ထားသော ခေတ်လယ်အချိတ်ဒီဇိုင်း ဖြစ်သည်။ === အရောင်အသွေးဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ === ရိုးရာအချိတ်ဒီဇိုင်းများတွင် ကနုတ်ပုံစံသာမက အရောင်အသွေး ရွေးချယ်မှုသည်လည်း ဝတ်ဆင်သူ၏ အဆင့်အတန်းနှင့် အခမ်းအနားအလိုက် အလွန်အရေးပါလှသည်။ နန်းတွင်းခေတ်က အဝါရောင် (ရွှေရောင်) ကို ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကြီးများသာ သီးသန့်ဝတ်ဆင်ခွင့်ရှိပြီး၊ သွေးရောင်နှင့် ဟင်္သာပြဒါးရောင် (အနီရင့်) ကို အောင်ပွဲနှင့် မင်္ဂလာအခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း၊ မဲနယ်ရောင် (အပြာရင့်) နှင့် ခရမ်းရောင်ကို ခန့်ညားသော ပွဲတက်အခမ်းအနားများတွင်လည်းကောင်း ခွဲခြားအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |last=Singer |first=Noel F. |title=Royal Dress: The Costume of the Court of Ava |date=1993 |journal=Arts of Asia |volume=23 |issue=5 |pages=၇၈ |language=en}}</ref> ယနေ့ခေတ် ခေတ်ပြိုင်ဖက်ရှင်လောကတွင်မူ ရိုးရာအချိတ်ကနုတ်များကို မူလလက်ရာမပျက်စေဘဲ ပိုမိုနုပျိုစိုပြေသော ပက်စတယ်ရောင် များ၊ အစိမ်းနုရောင်များနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ ခေတ်မီဆန်းသစ်သော အချိတ်ဒီဇိုင်းများအဖြစ် တိုးတက်ပြောင်းလဲ တီထွင်လျက် ရှိသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဒေသများ == အချိတ်အထည်များသည် မြန်မာ့ပထဝီဝင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်အသီးသီးတွင် ဒေသအလိုက် ကွဲပြားသော အခန်းကဏ္ဍများဖြင့် ထွန်းကားခဲ့သည်။ အစောပိုင်းတွင် မန္တလေးဒေသရှိ နန်းတွင်းဗဟိုပြု ယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမျိုးစုဓလေ့များအရ အခြားဒေသများသို့ပါ ပျံ့နှံ့ကူးစက်သွားခဲ့သည်။ === အမရပူရနှင့် ဆောင်းဒါးရက်ကန်းသိပ္ပံ (အထက်မြန်မာပြည် ယဉ်ကျေးမှု) === မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[အမရပူရမြို့]]သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကတည်းက ယနေ့တိုင် မြန်မာ့လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရိုးရာ၏ အဓိကအချက်အချာ အမွေအနှစ်ဒေသ ဖြစ်သည်။ အမရပူရရှိ ရက်ကန်းရွာများသည် တော်ဝင်နန်းတွင်းသုံး အချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အဓိကထုတ်လုပ်ပေးခဲ့ရာ အရပ်ဖြစ်သည်။ ခရစ်နှစ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမရပူရမြို့၌ "ဆောင်းဒါးရက်ကန်းကျောင်း" (ယခု ဆောင်းဒါးရက်ကန်းနှင့် အထည်အလိပ်သိပ္ပံ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာ့ရိုးရာ လွန်းတစ်ရာအချိတ်ရက်လုပ်နည်း အတတ်ပညာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင် ထိန်းသိမ်းသင်ကြားပေးနိုင်ခဲ့သဖြင့် အမရပူရသည် ပါရမီရှင်ရက်ကန်းပညာရှင်များ မွေးထုတ်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဘုန်းမြင့် |first=ထွန်း |title=အမရပူရရိုးရာရက်ကန်းနှင့် ဆောင်းဒါးသမိုင်း |year=၂၀၁၅ |publisher=မြန်မာ့ရတနာစာပေ |pages=၄၅-၅၂ |language=my}}</ref> === တနင်္သာရီနှင့် အောက်မြန်မာပြည် ကုန်သွယ်ရေးယဉ်ကျေးမှု === မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးရှိ [[မြိတ်မြို့]]နှင့် [[ထားဝယ်မြို့]]တို့သည် အနောက်ဘက် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် တောင်ဘက် မလေးကျွန်းစုတို့နှင့် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှု အချက်အချာကျသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒေသများတွင် ပိုးချည်မျှင်များကို အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မလေးရှားတို့မှ တင်သွင်းပြီး အမရပူရစတိုင် အချိတ်ကနုတ်များကို ဒေသတွင်း ပထဝီဝင်နှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်သော အဝတ်အထည်များအဖြစ် ပြန်လည်ဆန်းသစ် ရက်လုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ပြင် မြိတ်နှင့် ထားဝယ်ရိုးရာ အထည်ဒီဇိုင်းအချို့တွင် အချိတ်ကနုတ်များနှင့် ပါတိတ် အနုပညာ ပေါင်းစပ်မှုများကိုပါ တွေ့ရှိရသဖြင့် အောက်မြန်မာပြည်၏ အချိတ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပိုမိုဆက်စပ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last=Howard |first=Michael C. |title=Textiles of the Dawei and Myeik Regions of Myanmar |date=2002 |journal=Journal of the Siam Society |volume=90 |issue=1 |pages=115-128 |language=en}}</ref> === လူမျိုးစုယဉ်ကျေးမှုများနှင့် အချိတ်အသွင်ကူးပြောင်းမှု === အချိတ်ဒီဇိုင်းများသည် ဗမာလူမျိုးများသာမက အခြားသော မြန်မာ့တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများနှင့် အိမ်နီးချင်းဒေသများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ယဉ်ကျေးမှုအပေါ်တွင်လည်း များစွာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်။ မွန်လူမျိုးတို့၏ ပွဲနေပွဲထိုင် ဝတ်စုံများတွင် မွန်ရိုးရာကျိုင်းကနုတ်များနှင့်အတူ အမရပူရထုတ် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်ကျော့ရှင်းမှုကို ဖော်ဆောင်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=မင်းနိုင် |title=မြန်မာ့တိုင်းရင်းသားရိုးရာ ဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှုများ |year=၁၉၈၀ |publisher=စာပေဗိမာန် |pages=၆၇ |language=my}}</ref> ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တော်ဝင်ဓညဝတီနှင့် မြောက်ဦးခေတ်ကတည်းက ကိုယ်ပိုင်ရက်ကန်းယဉ်ကျေးမှု ရှိခဲ့သော်လည်း၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ့နန်းတွင်းအချိတ်ဒီဇိုင်းများကို အခြေခံကာ ရခိုင်ရိုးရာ "လိပ်ပြာကွက်"၊ "စိန်ကွက်" စသည့် ကနုတ်များဖြင့် ပေါင်းစပ်ပြီး "ရခိုင်အချိတ်" ဟုခေါ်သော ကိုယ်ပိုင်ထူးခြားသည့် ရက်ကန်းအနုပညာကို [[စစ်တွေမြို့]]နှင့် [[ဝါးခယ်မမြို့]] (ဧရာဝတီတိုင်းရှိ ရခိုင်ရက်ကန်းစုရပ်) တို့တွင် ထွန်းကားစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=ဦးကျော်မင်း |title=ရခိုင်ရိုးရာအထည်အလိပ်များနှင့် ရက်ကန်းအတတ် |year=၂၀၁၈ |publisher=ရခိုင်ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့ |pages=၈၈-၉၃ |language=my}}</ref> [[File:Arakanese longyi.png|thumb|ရခိုင်ရိုးရာ လိပ်ပြာကွက်နှင့် စိန်ကွက် ကနုတ်ဒီဇိုင်းများ ဖော်စပ်ရက်လုပ်ထားသော ရခိုင်အချိတ်လုံချည်]] ရှမ်းစော်ဘွားများသည်လည်း မန္တလေးနှင့် အမရပူရ နန်းတွင်းအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် သံတမန်ရေးရာ ကူးလူးဆက်ဆံမှုများမှတစ်ဆင့် မြန်မာ့မူလ လက်ရာဖြစ်သော "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို စတင်လက်ခံခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Conway |first=Susan |title=The Shan: Culture, Art and Crafts |url=https://archive.org/details/shancultureartcr0000conw |year=2006 |publisher=River Books |isbn=978-9749863060 |pages=၁၂၀-၁၂၅ |language=en}}</ref> ရှမ်းစော်ဘွားများ၊ မဟာဒေဝီများနှင့် နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည် အမရပူရမြို့မှ ထွက်ရှိသော အဆင့်မြင့် လွန်းတစ်ရာအချိတ်များကို ဘုရင့်နန်းတော်တက် အခမ်းအနားများနှင့် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ဂုဏ်သရေပြသင်္ကေတအဖြစ် အမြတ်တနိုး ဆင်ယင်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=မိုးဟိန်း |first=သီပေါ |title=ရှမ်းစော်ဘွားများသမိုင်းနှင့် နန်းတွင်းဝတ်စုံဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့မှု |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိစာပေ |pages=၈၄-၈၉ |language=my}}</ref> ထို့အတူ ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် အမရပူရနှင့် မန္တလေး နန်းတော်တို့သည် ဇင်းမယ်၊ ကျိုင်းတုံနှင့် ရှမ်းစော်ဘွားနယ်များသို့ သံတမန်စေလွှတ်သည့်အခါ တန်ဖိုးအကြီးဆုံးသော မြန်မာ့နန်းတွင်းထွက် "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" အထည်များကို သံတမန် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာအဖြစ် အပြန်အလှန် ပေးအပ်လေ့ရှိခဲ့သည်။ထို့အတူ ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ဒေသရှိ တော်ဝင်နန်းတွင်းအမျိုးသမီးများသည်လည်း မြန်မာ့နန်းတွင်းမှ တင်သွင်းလာကြသော မူလမြန်မာ့လက်ရာ တန်ဖိုးကြီး လွန်းတစ်ရာအချိတ်ထမိန်များကို ယူသုံးစွဲခဲ့ကြပြီး ဇင်းမယ် နန်းတွင်း အမျိုးသမီးများနှင့် အထက်တန်းစားများအကြားတွင် ဗမာ့နန်းတွင်းမှ ရရှိသော မူလ "လွန်းတစ်ရာအချိတ်" များကို ဝတ်ဆင်ခြင်းသည် မြင့်မားသော အဆင့်အတန်းနှင့် ဂုဏ်သရေကို ပြသသည့် သင်္ကေတ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဤသို့ဖြင့် ဇင်းမယ်ဒေသသည် မြန်မာ့အချိတ်အထည်များကို ယူငင်သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အဓိက အထည်အလိပ် အရင်းအမြစ်မှာ မြန်မာ့နန်းတွင်း ရက်ကန်းအတတ်ပညာနှင့် မူလအစ မြန်မာ့ဒီဇိုင်းများသာ ဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြနေသည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စု |title=မြန်မာ-ဇင်းမယ် ယဉ်ကျေးမှုနှီးနွှယ်မှုသမိုင်း |year=၂၀၁၉ |publisher=သီရိဆွေစာပေ |pages=၈၂-၈၅ |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} trnimjczuntbuel657yo3qd2frubsp6 0 290880 1063057 1050054 2026-11-11T17:04:16Z Mkant00 135890 tightening refs 1063057 wikitext text/x-wiki [[သင်္ချာ|သင်္ချာ]] (mathematics) ဘာသာရပ်တွင်နှင့် ပိုမိုတိကျစွာဆိုရသော် သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) ၏ [[ကွင်းသီအိုရီ]] (ring theory) တွင် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု (Morita equivalence) ဆိုသည်မှာ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) အကြားရှိ ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (equivalence relation) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအား ဂျပန် သင်္ချာပညာရှင် ခီးအီချီ မိုရီတာ အား အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး သူသည် ၎င်းအား ၁၉၅၈ ခုနှစ် စာတမ်းတစ်ခုတွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>Morita (1958), introduction; Meyer (1997), § 1.</ref> ကွင်းတစ်ကွင်းအား လေ့လာရာတွင် ယင်းကွင်းအပေါ်အခြေခံသည့် [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) အား စူးစမ်းလေ့လာခြင်းများ မကြာခဏ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ ကွင်းတိုင်းသည် ၎င်းကိုယ်တိုင်အပေါ် သဘာဝကျစွာ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူး]] တည်ဆောက်ပုံ (module structure) ဖြင့် ပြည့်စုံနေသည်။ ကွင်းနှစ်ကွင်း၏ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီများ ထပ်တူညီသောအခါတွင် ယင်းကွင်းနှစ်ကွင်းသည် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု ဖြစ်သည်ဟု တိကျစွာ ဆိုနိုင်သည်။ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် [[ဖလှယ်၍မရသော ကွင်းများ]] (noncommutative rings) ကို လေ့လာရာတွင် အဓိကအားဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်းများ]] (commutative rings) ကြားရှိ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် ဤကွင်းများ၏ တိကျသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (strict isomorphism) နှင့် အံဝင်ခွင်ကျ ထပ်တူကျနေသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် [[ကွင်း၏ ဗဟို|ကွင်းတစ်ခု၏ ဗဟို]] (center of a ring) သည် ၎င်း၏ မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ၏ ဗဟိုနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုရီတာ ထပ်တူညီသော ကွင်းနှစ်ကွင်းတွင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော ဗဟိုများ မလွဲမသွေ ရှိရမည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ကွင်းများသည် ဖလှယ်ရဖြစ်ပါက ၎င်းတို့ကို ၎င်းတို့၏ ဗဟိုများနှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် (canonically) ထပ်တူပြုသတ်မှတ်နိုင်ပြီး ဤသည်က အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ကို သက်သေပြနေသည်။ ဤသဘောတရားသည် တိုပို့စ် သီအိုရီ (topos theory) တွင်နှင့် C*-အက္ခရာသင်္ချာများ (C*-algebras) လေ့လာမှုတွင် အလားတူ တည်ဆောက်ပုံများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံများကို ယင်းအကြောင်းအရာများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုများ ဟုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ == မော်ဂျူး နှင့် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီဆိုင်ရာ ကြိုတင်လိုအပ်ချက်များ (Prerequisites in Module and Category Theory) == မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရန် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) နှင့် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) နှင့်ပတ်သက်သော အခြေခံမူများစွာ လိုအပ်သည်။ * '''မော်ဂျူးဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များ—''' မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity) အတွက် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ကို ထိန်းသိမ်းရန်အလို့ငှာ <math>f(ps) = (fp)s</math> အဖြစ် သတ်မှတ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ညာမော်ဂျူးများ (right modules) ၏ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homomorphisms) သည် <math>p \mapsto fp</math> မှတစ်ဆင့် ဘယ်ဘက်မှ ပုံမှန်အားဖြင့် သက်ရောက်သည်။ * '''ပရိုဂျက်တစ် မော်ဂျူးများ (Projective Modules)—''' မော်ဂျူး <math>P</math> တစ်ခုသည် လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး (free module) တစ်ခု၏ တိုက်ရိုက် ပေါင်းကိန်း (direct summand) ဖြစ်ပါက <math>P</math> ဆီသို့ [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှု]] (surjective map) တိုင်း ခွဲထွက်သည် (splits) ဆိုပါက သို့မဟုတ် လားရာတူ ဖန်တာ (covariant functor) <math>\text{Hom}(P, -)</math> သည် [[တိကျသော ဖန်တာ|တိကျသော]] (exact) အခြေအနေရှိပါက ယင်း <math>P</math> ကို ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်သော (projective) မော်ဂျူးဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဟု ဆိုနိုင်သည်။ * '''ဖန်တာ တိကျမှု—''' [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] ဖန်တာ (tensor product functor) <math>- \otimes_R P</math> သည် ညာတိကျ (right exact) ဖြစ်သည်။ လားရာတူ ဖန်တာ <math>\text{Hom}_S(P, -)</math> သည် ဘယ်တိကျ (left exact) ဖြစ်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖန်တာ (contravariant functor) <math>\text{Hom}_S(-, N)</math> သည် မြားများကို ပြောင်းပြန်လှန်ပေးပြီး ညာတိကျသော ကိန်းစဉ် <math>P_1 \to P_2 \to P_3 \to 0</math> ကို [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) <math>0 \to \text{Hom}_S(P_3, N) \to \text{Hom}_S(P_2, N) \to \text{Hom}_S(P_1, N)</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ * '''ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှု နှင့် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ—''' ဖန်တာတစ်ခုသည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ|ပြည့်ဝသစ္စာရှိသော]] (fully faithful) နှင့် [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ|အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (essentially surjective) ဖြစ်ပါက ယင်းဖန်တာသည် ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (equivalence of categories) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်ကာ၊ ယင်းအချက်က ၎င်းအား တိကျစေရန်နှင့် တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ (direct sums) နှင့် ကိုက်ညီမှုရှိစေရန် တွန်းအားပေးသည်။ မည်သည့် ထပ်တူညီမှုအတွက်မဆို ၎င်း၏ ကွာစီ-ပြောင်းပြန် (quasi-inverse) သည် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်တွဲဖက်]] (left adjoint) နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာတွဲဖက်]] (right adjoint) နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့အပြင် ဘယ်တွဲဖက်များ တည်ရှိမှု စံသတ်မှတ်ချက်များကို ဖရွိုက် တွဲဖက်ဖန်တာ သီအိုရမ် (Freyd Adjoint Functor Theorem) အတွင်းရှိ မြားများကို ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းဖြင့် ရရှိနိုင်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် နှင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Definition and Characterization) == <math>R</math> နှင့် <math>S</math> တို့အား [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းနှစ်ကွင်း]]ဟု ဆိုပါစို့။ အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိများသည် <math>R</math> နှင့် <math>S</math> တို့အတွက် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု ဖြစ်စေရန် အပြည့်အဝ ထပ်တူညီသောအခြေအနေများ ဖြစ်သည်။ * ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီသည် ညာ <math>S</math>-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ယင်းကတ်တဂိုရီများကို အသီးသီး <math>\text{Mod-}R</math> နှင့် <math>\text{Mod-}S</math> ဟု သင်္ကေတပြုထားသည်။ ညာမော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုသည် ဘယ်မော်ဂျူးများ (left modules) ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှုကို မလွဲမသွေ အာမခံသည်။<ref>Meyer (1997), § 1, Definition 1 and Corollary 1.1.</ref> * <math>R</math> သည် ညာ <math>S</math>-[[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]]အတွင်းရှိ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်း (progenerator) တစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်း (endomorphism ring) နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းဆိုသည်မှာ အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါသည့် (finitely generated) ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်သော ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Meyer (1997), § 1, Theorem 2; Bass (1968), Chapter II, § 3.</ref> * <math>S</math> သည် ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင် ကွင်းနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ == တန်ဆာ ဖန်တာအရ သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Tensor Functor Characterization) == <math>\text{Mod-}R</math> မှ <math>\text{Mod-}S</math> သို့ ထပ်တူညီမှု [[ဖန်တာ|ဖန်တာ]]သည် <math>- \otimes_R P</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်စေသော]] <math>R,S</math>-ဘိုင်မော်ဂျူး (bimodule) <math>_R P_S</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>Meyer (1997), § 1, Theorem 1 and Corollary 1.1.</ref> အိုင်လန်ဘာ့ဂ်-ဝပ်စ် သီအိုရမ် (Eilenberg-Watts theorem) အရ အပေါင်းအခြေခံ ဖန်တာ (additive functor) <math>F: \text{Mod-}R \to \text{Mod-}S</math> တစ်ခု ထပ်တူညီမှုဖြစ်ရန်မှာ <math>F \cong - \otimes_R P</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်သည်။ ဤနေရာတွင် <math>_R P_S</math> သည် ဘိုင်မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ကာ <math>P_S</math> သည် ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ == မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များ (The Morita Context) == မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုကို ညွှန်ပြသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များ (Morita context) အဖြစ် ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါ ကိန်းအုံ (matrix) ဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ :<math>\begin{pmatrix} R & P \\ Q & S \end{pmatrix}</math> မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များအတွက် ဘိုင်မော်ဂျူးများဖြစ်သော <math>_R P_S</math> နှင့် <math>_S Q_R</math> တို့ တည်ရှိရန် လိုအပ်ပြီး၊ ယင်းနှင့်အပြိုင် <math>P \otimes_S Q \cong R</math> နှင့် <math>Q \otimes_R P \cong S</math> ဖြစ်စေသော ဘိုင်မော်ဂျူး [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] တည်ရှိရမည်။ ဤနေရာတွင် <math>P \otimes_S Q \cong R</math> ကို <math>R,R</math>-ဘိုင်မော်ဂျူးများအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ <math>Q \otimes_R P \cong S</math> ကို <math>S,S</math>-ဘိုင်မော်ဂျူးများအဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ ဤအချက်များ ပြည့်စုံသောအခါ <math>\text{Mod-}R</math> မှ <math>\text{Mod-}S</math> သို့ ထပ်တူညီမှု ဖန်တာကို <math>- \otimes_R P</math> ဖြင့် ဖော်ပြပြီး၊ ၎င်း၏ ကွာစီ-ပြောင်းပြန်မှာ <math>- \otimes_S Q</math> ဖြစ်သည်။<ref>Meyer (1997), § 1, Corollary 1.1, gives the criterion with both pairings invertible.</ref> ဤအခြေခံအချက်အလက်များအတွင်း တိကျခိုင်မာသော တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ]] အများအပြား ထွက်ပေါ်လာသည်။ * '''ဒွန်တွဲများနှင့် အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ—''' <math>Q</math> သည် <math>P_S</math> ၏ ဒွန်တွဲ မော်ဂျူး (dual module) နှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်ရာ <math>Q \cong \text{Hom}_S(P, S)</math> ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>R \cong \text{Hom}_S(P, P) = \text{End}(P_S)</math> ဖြစ်သည်။<ref>Meyer (1997), § 1, p. 2.</ref> * '''သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Natural Isomorphisms)—''' မည်သည့် ညာ <math>S</math>-မော်ဂျူး <math>N</math> အတွက်မဆို [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]]ဖြစ်သည့် <math>N \otimes_S Q \cong \text{Hom}_S(P, N)</math> ရှိသည်။ အရာဝတ္ထု <math>\text{Hom}_S(P, N)</math> သည် သက်ရောက်ချက် <math>[fr]p = f(rp)</math> မှတစ်ဆင့် ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူးတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ * '''တန်ဆာ-ဟွမ်း တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Tensor-Hom Adjunction)—''' ဖန်တာများဖြစ်သော <math>- \otimes_R P</math> နှင့် <math>\text{Hom}_S(P, -)</math> တို့သည် တွဲဖက်များဖြစ်ပြီး [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) <math>\text{Hom}_S(M \otimes_R P, N) \cong \text{Hom}_R(M, \text{Hom}_S(P, N))</math> ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ * '''ပုံမှန် အခြေခံအချက်အလက်များ (Canonical Contexts)—''' မည်သည့် အလိုရှိရာ ညာ <math>S</math>-မော်ဂျူး <math>P_S</math> မဆိုသည် <math>Q = \text{Hom}_S(P, S)</math> နှင့် <math>R = \text{End}(P_S)</math> ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် ပုံမှန် မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးသည်။ ဤသည်က တန်ဖိုးရှာ ပုံဖော်မှုများ (evaluation maps) နှစ်ခုကို ထုတ်ပေးသည်။ :<math>\mu: Q \otimes_R P \to S</math> အား <math>\mu(q \otimes p) = q(p)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဤပုံဖော်မှုသည် <math>P_S</math> ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခုဖြစ်ပါက [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ရန်]] လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်သည်။ :<math>\theta: P \otimes_S Q \to R</math> အား <math>\theta(p \otimes q)(x) = p q(x)</math> ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဤပုံဖော်မှုသည် <math>P_S</math> သည် အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါပြီး ပရိုဂျက်တစ်ဖြစ်ပါက ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေဖြစ်သည်။ <math>P_S</math> သည် ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းတစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>\mu</math> နှင့် <math>\theta</math> နှစ်ခုစလုံးသည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်သည်။ ပရိုဂျက်တစ် ထုတ်လုပ်ကိန်းသည် ထုတ်လုပ်ကိန်းလည်းဖြစ်ပြီး အဆုံးရှိ ထုတ်လုပ်ကိန်းပါသည့် ပရိုဂျက်တစ် [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူး]]လည်း ဖြစ်သည်။ မိုရီတာ အခြေခံအချက်အလက်များ၏ အနေအထားတွင် ဤဆာဂျက်တစ်ဖြစ်မှု (surjectivity) သည် အလိုအလျောက် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (bijectivity) ကို သက်ရောက်စေပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>{{Citation |last=Islam |first=Rabib |title=Morita Equivalence |date=2015 |url=https://alistairsavage.ca/pubs/Islam-MoritaEquivalence.pdf |at=§1.4, Lemma 1.4.17 and Propositions 1.4.18–1.4.19}}</ref> == ဥပမာများ (Examples) == * [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (isomorphic rings) သည် အမှန်တကယ်ပင် မိုရီတာ သဘောတရားအရ ထပ်တူညီသည်။ * <math>R</math> သည် ယူနစ်ရှိဂုဏ်သတ္တိရှိသော (with identity) ကွင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ၎င်း[[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] <math>R</math> မှ ရယူထားသော စတုရန်းကိန်းအုံများ (square matrices) ၏ ကွင်းကို <math>M_n(R)</math> ဟု သတ်မှတ်ပါမည်။ ထို့နောက် အပေါင်းကိန်း <math>n > 0</math> အားလုံးအတွက် <math>R</math> နှင့် <math>M_n(R)</math> တို့သည် မိုရီတာ ထပ်တူညီသည်။<ref>Meyer (1997), § 1, p. 1.</ref> * [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ ကွင်း]] <math>R</math> တစ်ခုအပေါ်တွင် <math>L</math> သည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) <math>R</math>-မော်ဂျူးတစ်ခုဖြစ်ပါက တန်ဆာ မြှောက်လဒ် ဖန်တာ <math>- \otimes_R L</math> သည် <math>\text{Mod-}R</math> ၏ အော်တို-ထပ်တူညီမှု (autoequivalence) ကို တည်ဆောက်ပေးပြီး ၎င်း၏ ကွာစီ-ပြောင်းပြန်မှာ <math>- \otimes_R L^{-1}</math> ဖြစ်သည်။<ref>Bass (1968), Chapter II, § 5, pp. 71–73.</ref> == ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) == မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် သက်ဆိုင်ရာ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီများ]]ကြားတွင် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အချိုးညီမှု (structural symmetry) ကို လှုံ့ဆော်ပေးသော်လည်း ၎င်းသည် ကွင်းများကိုယ်တိုင်၏ ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (geometric isomorphism) မဟုတ်ပေ။ === ထိန်းသိမ်းထားသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Preserved Properties) === [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ၏]] မော်ဂျူးသီအိုရီနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများစွာသည် မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုအောက်တွင် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိအဖြစ် တည်ရှိသည်။ <math>R</math> နှင့် <math>S</math> တို့သည် မိုရီတာ ထပ်တူညီပါက ၎င်းတို့သည် [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော]] (simple)၊ [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ဆီမီးရိုးရှင်းသော]] (semisimple)၊ နိုသာ (Noetherian) သို့မဟုတ် အာတင် (Artinian) ဖြစ်ခြင်းစသည့် ဂုဏ်သတ္တိများကို မျှဝေခံစားကြသည်။<ref>Meyer (1997), § 1, p. 2; Bass (1968), Chapter II, § 4.</ref> ကတ်တဂိုရီသဘောတရားအရ ထပ်တူညီမှုသည် ၎င်းတို့၏ တည်ဆောက်ပုံ အစိတ်အပိုင်းများဆီသို့ပါ ပြန့်နှံ့သွားသည်။ * ၎င်းတို့၏ ပရိုဂျက်တစ် မော်ဂျူးများ (projective modules) ကတ်တဂိုရီများကြားတွင် လှုံ့ဆော်ခံ ထပ်တူညီမှုတစ်ခု ရှိသည်။<ref>Meyer (1997), § 1, p. 2.</ref> * ၎င်းတို့၏ ဗဟိုများ (centers) သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]]ဖြစ်သည်။<ref>Meyer (1997), § 1, p. 2.</ref> * စားလဒ်များ (quotients) ဖြစ်သော <math>R/J(R)</math> နှင့် <math>S/J(S)</math> တို့သည် မိုရီတာ ထပ်တူညီကြပြီး ထိုနေရာတွင် <math>J</math> သည် ဂျေးကော့ဘ်ဆန် အရင်း (Jacobson radical) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ === မထိန်းသိမ်းထားသော ဂုဏ်သတ္တိများ (Unpreserved Properties) === မော်ဂျူး ကတ်တဂိုရီထက် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] အတွင်းတည်ဆောက်ပုံအပေါ် မူတည်နေသော ကွင်းသီအိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ မိုရီတာ ထပ်တူညီမှုသည် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရ]]၊ ဒေသအလိုက် (local)၊ လျှော့ချထားသော (reduced) သို့မဟုတ် [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း|အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (integral domain) ဖြစ်ခြင်း စသည့် ဂုဏ်သတ္တိများကို မထိန်းသိမ်းထားပေ။ == ကိုးကား == <references /> * {{Citation |last=Morita |first=Kiiti |title=Duality for Modules and its Applications to the Theory of Rings with Minimum Condition |journal=Science Reports of the Tokyo Kyoiku Daigaku, Section A |volume=6 |issue=150 |date=1958 |pages=83–142 |url=https://hdl.handle.net/2241/106282}} * {{Citation |last1=Anderson |first1=Frank W. |last2=Fuller |first2=Kent R. |title=Rings and Categories of Modules |edition=2nd |publisher=Springer-Verlag |date=1992 |doi=10.1007/978-1-4612-4418-9}} * {{Citation |last=Bass |first=Hyman |title=Algebraic K-theory |publisher=W. A. Benjamin |date=1968 |url=https://webhomes.maths.ed.ac.uk/~v1ranick/papers/bass.pdf |at=Chapter II}} * {{Citation |last=Meyer |first=Ralf |title=Morita Equivalence In Algebra And Geometry |date=1997 |url=https://ncatlab.org/nlab/files/MeyerMoritaEquivalence-2.pdf}} [[ကဏ္ဍ:ကွင်းသီအိုရီ]] 8tvii07caq4yccrwb20ek572fhjdmis 0 292941 1063056 1058217 2026-11-11T17:03:15Z Mkant00 135890 tightening refs 1063056 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) <math>C</math> နှင့် မည်သည့်ကတ်တဂိုရီ (category) <math>D</math> ကိုမဆို ပေးထားပါက '''ဖန်တာကတ်တဂိုရီ''' (functor category) <math>\operatorname{Fun}(C, D)</math> ဆိုသည်မှာ <math>C</math> မှ <math>D</math> သို့ သွားသော [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာများ]] (covariant functors) ကို အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ်ယူပြီး ထိုဖန်တာများအကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ကို မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အဖြစ်ယူထားသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>[C, D]</math> သို့မဟုတ် <math>D^C</math> ဟုလည်း ရေးသည်။<ref>Mac Lane (1998), pp. 40–41, § II.4.</ref> ဖန်တာကတ်တဂိုရီများသည် အကြိုစည်းသီအိုရီ (presheaf theory)၊ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) နှင့် တိုပို့စ်သီအိုရီ (topos theory) တို့အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များနှင့် အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ == === အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Objects and Morphisms) === <math>C</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) ဖြစ်ပြီး <math>D</math> သည် မည်သည့်ကတ်တဂိုရီ (category) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>D^C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများသည် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာများ]] (covariant functors) <math>F \colon C \to D</math> ဖြစ်ကြသည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' ဖန်တာ (functor) <math>F</math> မှ ဖန်တာ <math>G</math> သို့ သွားသော မော်ဖစ်ဇင်သည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) <math>\mu \colon F \Rightarrow G</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် <math>D</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု (family) :<math>\{\mu_X \colon F(X) \to G(X)\}_{X \in \operatorname{Ob}(C)}</math> ပါဝင်သည်။ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f \colon X \to Y</math> တိုင်းအတွက် သဘာဝကျမှုအခြေအနေပြပုံကြမ်း (naturality diagram) သည် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ဖြစ်ရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ :<math>\mu_Y \circ F(f) = G(f) \circ \mu_X</math> ဖြစ်ရမည်။ === ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုများ (Composition and Categorical Axioms) === <math>D^C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကို '''ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်း''' (vertical composition) ဖြင့် ပေါင်းစပ်သည်။ * <math>\mu \colon F \Rightarrow G</math> နှင့် <math>\eta \colon G \Rightarrow H</math> ကို ပေးထားပါက [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|ပေါင်းစပ်သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (composite natural transformation) <math>\eta \circ \mu \colon F \Rightarrow H</math> ကို အရာဝတ္ထု <math>X \in \operatorname{Ob}(C)</math> တစ်ခုချင်းအတွက် သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ :<math>(\eta \circ \mu)_X = \eta_X \circ \mu_X</math> * <math>D</math> အတွင်းရှိ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် အောက်ပါညီမျှခြင်း မှန်ကန်သည်။ :<math>((\nu \circ \eta) \circ \mu)_X = \nu_X \circ (\eta_X \circ \mu_X) = (\nu_X \circ \eta_X) \circ \mu_X = (\nu \circ (\eta \circ \mu))_X</math> * ဖန်တာ <math>F</math> ၏ ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) သည် <math>(\operatorname{id}_F)_X = \operatorname{id}_{F(X)}</math> ဟူသော အစိတ်အပိုင်းများ (components) ပါရှိသည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\operatorname{id}_F \colon F \Rightarrow F</math> ဖြစ်သည်။ ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုအားလုံး]] ကို ပြည့်မီသည်။ === ဆန့်ကျင်ဘက်နှင့် အပေါင်းအခြေခံ မူကွဲများ (Contravariant and Additive Variants) === * <math>C</math> မှ <math>D</math> သို့ သွားသော [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ]] (contravariant functors) ကတ်တဂိုရီသည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ]] (opposite category) <math>C^{\text{op}}</math> မှ စတင်သော လားရာတူဖန်တာကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{Fun}(C^{\text{op}}, D) = D^{C^{\text{op}}}</math> * <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့သည် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီများ (preadditive categories) ဖြစ်လျှင် '''အပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီ''' (additive functor category) <math>\operatorname{Add}(C, D)</math> သည် [[ဖန်တာ|အပေါင်းအခြေခံဖန်တာများ]] (additive functors) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော <math>D^C</math> ၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ဖြစ်သည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ကို သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် ပေါင်းခြင်းဖြင့် <math>\operatorname{Add}(C, D)</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ :<math>(\mu + \eta)_X = \mu_X + \eta_X</math> == အဓိကသီအိုရမ်များနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Categorical Properties) == === စုဆုံမှတ်များနှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များကို သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တည်ဆောက်ခြင်း (Componentwise Construction of Limits and Colimits) === <math>J</math> သည် သေးငယ်သော အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (small indexing category) ဖြစ်ပြီး <math>\Phi \colon J \to D^C</math> သည် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) <math>D^C</math> အတွင်းရှိ ပုံကြမ်း (diagram) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ * <math>D</math> တွင် <math>J</math> ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) ရှိလျှင် <math>D^C</math> တွင်လည်း ထိုပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော စုဆုံမှတ်များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို <math>D</math> အတွင်း အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းအလိုက် (objectwise) တွက်ချက်နိုင်သည်။<ref name="riehl-pointwise">{{Citation |last=Riehl |first=Emily |title=Category Theory in Context |publisher=Dover Publications |date=2016 |url=https://agorism.dev/book/math/cat/category-theory_emily-riehl.pdf |at=Proposition 3.3.9}}</ref> :<math>\left(\varprojlim_{j \in J} \Phi(j)\right)(X) \cong \varprojlim_{j \in J} (\Phi(j)(X)) \quad \forall X \in \operatorname{Ob}(C)</math> * <math>D</math> တွင် <math>J</math> ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (colimits) ရှိလျှင် <math>D^C</math> တွင်လည်း ထိုပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို <math>D</math> အတွင်း အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းအလိုက် တွက်ချက်နိုင်သည်။<ref name="riehl-pointwise" /> :<math>\left(\varinjlim_{j \in J} \Phi(j)\right)(X) \cong \varinjlim_{j \in J} (\Phi(j)(X)) \quad \forall X \in \operatorname{Ob}(C)</math> အထူးသဖြင့် အောက်ပါညီမျှခြင်းများ မှန်ကန်သည်။ * [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|နှစ်လုံးသွင်းမြှောက်လဒ်များ]] (binary products) အတွက် <math>(F \times G)(X) = F(X) \times G(X)</math> ဖြစ်သည်။ * [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) အတွက် <math>(\ker \mu)(X) = \ker(\mu_X)</math> ဖြစ်သည်။ * [[ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်များ]] (cokernels) အတွက် <math>(\operatorname{coker} \mu)(X) = \operatorname{coker}(\mu_X)</math> ဖြစ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများ ဆက်ခံခြင်းသီအိုရမ်များ (Categorical Inheritance Theorems) === * '''ပြည့်စုံမှုနှင့် ဒွန်တွဲပြည့်စုံမှု (Completeness and Cocompleteness):''' <math>D</math> သည် ပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (complete category) ဖြစ်လျှင် <math>D^C</math> သည်လည်း ပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ <math>D</math> သည် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (cocomplete category) ဖြစ်လျှင် <math>D^C</math> သည်လည်း ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * '''အဘီလီယန်တည်ဆောက်ပုံ ဆက်ခံခြင်း (Abelian Structure Inheritance):''' <math>D</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ဖြစ်လျှင် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>D^C</math> သည်လည်း အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>0 \to F' \to F \to F'' \to 0</math> သည် <math>D^C</math> အတွင်း [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ အရာဝတ္ထု (object) <math>X \in \operatorname{Ob}(C)</math> တိုင်းအတွက် <math>0 \to F'(X) \to F(X) \to F''(X) \to 0</math> သည် <math>D</math> အတွင်း တိကျခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * '''တိုပို့စ်သီအိုရမ် (Topos Theorem):''' [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) <math>C</math> မည်သည့်ကတ်တဂိုရီအတွက်မဆို အကြိုစည်းများ ကတ်တဂိုရီ (presheaf category) <math>\mathbf{Set}^{C^{\text{op}}}</math> သည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ် (Grothendieck topos) ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Morel |first=Sophie |title=MAT 540: Homological Algebra |date=26 January 2020 |url=https://morel.perso.math.cnrs.fr/notes540.pdf |at=Definition III.2.1.7 and Example III.2.1.9(0)}}</ref> === ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်နှင့် အပြည့်အဝထည့်သွင်းခြင်းများ (The Yoneda Lemma and Full Embeddings) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မည်သည့်ကတ်တဂိုရီအတွက်မဆို ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (Yoneda embedding) :<math>Y \colon C \to \mathbf{Set}^{C^{\text{op}}}, \quad X \mapsto \operatorname{Hom}_C(-, X)</math> သည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (fully faithful functor) ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီတိုင်းကို ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော အကြိုစည်းတိုပို့စ် (presheaf topos) အတွင်းသို့ အပြည့်အဝထည့်သွင်းနိုင်သည်။ အလားတူစွာ သေးငယ်သော အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (small preadditive category) <math>C</math> မည်သည့်ကတ်တဂိုရီအတွက်မဆို အပေါင်းအခြေခံ ယိုးနေဒါ ဖန်တာ (additive Yoneda functor) :<math>Y_{\text{add}} \colon C \to \operatorname{Add}(C^{\text{op}}, \mathbf{Ab}), \quad X \mapsto \operatorname{Hom}_C(-, X)</math> သည် <math>C</math> ကို အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ <math>\operatorname{Add}(C^{\text{op}}, \mathbf{Ab})</math> အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းသော ပြည့်ဝသစ္စာရှိသည့် အပေါင်းအခြေခံထည့်သွင်းခြင်း (fully faithful additive embedding) ဖြစ်သည်။ === ဖန်တာမှ လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းနှင့် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှင့်တင်ခြင်း (Functorial Induction and Adjunction Lifting) === * [[ဖန်တာ]] (functor) <math>K \colon D \to E</math> တိုင်းသည် နောက်ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်းဖန်တာ (postcomposition functor) ကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>K_* = K^C \colon D^C \to E^C, \quad F \mapsto K \circ F</math> * ဖန်တာ <math>H \colon C_1 \to C_2</math> တိုင်းသည် ရှေ့ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်းဖန်တာ (precomposition functor) ကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>H^* \colon D^{C_2} \to D^{C_1}, \quad G \mapsto G \circ H</math> * '''တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှင့်တင်ခြင်း (Adjunction Lifting):''' <math>F \colon D \to E</math> သည် <math>G \colon E \to D</math> ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) ဖြစ်ပြီး <math>F \dashv G</math> ဖြစ်လျှင် နောက်ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်းဖန်တာ <math>F^C \colon D^C \to E^C</math> သည် <math>G^C \colon E^C \to D^C</math> ၏ ဘယ်-တွဲဖက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>F^C \dashv G^C</math> ဖြစ်သည်။ === ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုတည်ဆောက်ပုံနှင့် ကာတီးရှန်းအပိတ်ဖြစ်မှု (Exponential Object Structure and Cartesian Closure) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများ ကတ်တဂိုရီ (category of small categories) ကို <math>\mathbf{Cat}</math> ဟု ရေးပါ။ သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အတွက် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>D^C</math> သည် <math>\mathbf{Cat}</math> အတွင်းရှိ ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထု (exponential object) ဖြစ်သည်။ ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) အကြား အောက်ပါ[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ရှိသည်။ :<math>\operatorname{Fun}(E \times C, D) \cong \operatorname{Fun}(E, D^C)</math> ဤအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် <math>E, C, D</math> တို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သဘာဝကျသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbf{Cat}</math> သည် ကာတီးရှန်း အပိတ်ကတ်တဂိုရီ (cartesian closed category) ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), pp. 97–98, § IV.6.</ref> == စံဥပမာများ (Canonical Examples) == === ပိုင်းစသီးခြား အညွှန်းတပ်ခြင်းနှင့် မြားကတ်တဂိုရီများ (Discrete Indexing and Arrow Categories) === * <math>I</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ (identity morphisms) သာပါရှိသော သေးငယ်သည့် ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီ (small discrete category) ဖြစ်လျှင် [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F \colon I \to C</math> သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ (objects) ၏ စုစည်းမှု (family) <math>\{F(i)\}_{i \in I}</math> ဖြစ်သည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) <math>C^I</math> သည် [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်]] (categorical product) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် (isomorphic)။ :<math>C^I \cong \prod_{i \in I} C</math> * အရာဝတ္ထုနှစ်ခုနှင့် ထပ်တူရမဟုတ်သော မြား (non-identity arrow) တစ်ခုတည်းဖြစ်သည့် <math>0 \to 1</math> ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{2}</math> ဟု ရေးပါ။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>C^{\mathbf{2}}</math> သည် <math>C</math> ၏ '''မြားကတ်တဂိုရီ''' (arrow category) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ ဖလှယ်ရစတုရန်းပုံကြမ်းများ (commutative squares) ဖြစ်ကြသည်။ === ကွီဗာများနှင့် လားရာပြဂရပ်များ (Quivers and Directed Graphs) === <math>C_{\text{quiv}}</math> သည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခုဖြစ်သော ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် <math>V</math> နှင့် အနားများ (edges) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် <math>E</math> တို့ ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ၎င်းတွင် အရင်းအမြစ် (source) နှင့် ပစ်မှတ် (target) ကို ဖော်ပြသော ထပ်တူရမဟုတ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်နှစ်ခု <math>s, t \colon E \to V</math> ပါရှိသည်။ ဤမော်ဖစ်ဇင်နှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်တူသော မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) ဖြစ်ကြသည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Set}^{C_{\text{quiv}}}</math> သည် အနားတစ်စုံထက်ပိုရှိနိုင်သော လားရာပြဂရပ်များ (directed multigraphs) ခေါ် ကွီဗာများ (quivers) ကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ဖန်တာ <math>F \in \operatorname{Ob}(\mathbf{Set}^{C_{\text{quiv}}})</math> သည် အနားအစု (edge set) <math>F(E)</math>၊ ထိပ်စွန်းမှတ်အစု (vertex set) <math>F(V)</math> နှင့် အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်ဖန်ရှင်များ (source and target functions) <math>F(s), F(t) \colon F(E) \to F(V)</math> တို့ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ === အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များနှင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (Group Actions and Representations) === * [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) <math>G</math> မည်သည့်အုပ်စုကိုမဆို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ ကတ်တဂိုရီ (single-object category) အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ ၎င်း၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုကို <math>\bullet</math> ဟု ရေးပြီး မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို [[မြှောက်ခြင်း|အုပ်စုမြှောက်ခြင်း]] (group multiplication) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Set}^G</math> သည် <math>G</math>-အစုများ (G-sets) နှင့် <math>G</math>-သက်ရောက်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော ပုံဖော်မှုများ (G-equivariant maps) ကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ * [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အတွက် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Vect}_K^G</math> သည် <math>G</math> ၏ <math>K</math>-မျဉ်းဖြောင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (K-linear representations) နှင့် <math>G</math>-သက်ရောက်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ (G-linear maps) ကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ === ကွင်းများအပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများ (Modules over Rings) === [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်း]] (unital ring) <math>R</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (single-object preadditive category) အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ ၎င်း၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုသည် <math>\bullet</math> ဖြစ်ပြီး ဟွမ်းအစု (hom-set) သည် <math>\operatorname{Hom}(\bullet, \bullet) = R</math> ဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို [[မြှောက်လဒ်|ကွင်းမြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ * [[မော်ဂျူး|ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ]] (left R-modules) ကတ်တဂိုရီသည် အောက်ပါအပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီ (additive functor category) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ :<math>{}_R\mathbf{Mod} \cong \operatorname{Add}(R, \mathbf{Ab})</math> * [[မော်ဂျူး|ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူးများ]] (right R-modules) ကတ်တဂိုရီသည် အောက်ပါအပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ :<math>\mathbf{Mod}_R \cong \operatorname{Add}(R^{\text{op}}, \mathbf{Ab})</math> === တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများပေါ်ရှိ အကြိုစည်းများ (Presheaves on Topological Spaces) === <math>X</math> သည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{Open}(X)</math> သည် <math>X</math> ၏ အဖွင့်စုပိုင်းများ (open subsets) ကို ပါဝင်ခြင်း (inclusion) အလိုက် အစဉ်သတ်မှတ်ထားသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသော အစုကတ်တဂိုရီ (poset category) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>X</math> ပေါ်ရှိ အစုများ၏ အကြိုစည်းများ (presheaves of sets) ကတ်တဂိုရီသည် အောက်ပါဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (contravariant functor category) ဖြစ်သည်။ :<math>\mathbf{PSh}(X) = \operatorname{Fun}(\operatorname{Open}(X)^{\text{op}}, \mathbf{Set}) = \mathbf{Set}^{\operatorname{Open}(X)^{\text{op}}}</math> အလားတူစွာ <math>X</math> ပေါ်ရှိ အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏ အကြိုစည်းများ (presheaves of abelian groups) ကတ်တဂိုရီသည် အပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Ab}^{\operatorname{Open}(X)^{\text{op}}}</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == <references /> * {{Citation |last=Leinster |first=Tom |title=Higher Operads, Higher Categories |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=298 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-53215-0}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2 |url=https://pages.jh.edu/rrynasi1/NewFoundations4Math/Literature/Textbooks/Mac_Lane1998CategoriesForTheWorkingMathematician.2ndEdition.pdf |zbl=0906.18001}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] ql62tqjlus2fz8xbmr4wepwy4n9zq6b 0 293210 1063058 1059236 2026-11-11T17:04:42Z Mkant00 135890 tightening refs 1063058 wikitext text/x-wiki [[Image:Cartesian-coordinate-system-directed.svg|thumb|[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Cartesian coordinate system) ၏ မူလနေရာ (origin) <math>O</math>။]] [[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) ၏ '''မူလနေရာ''' ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်[[ရပ်ဝန်း]]၏ [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) အတွက် အထိုင်ရည်ညွှန်းအမှတ် (fixed reference point) အဖြစ် အသုံးပြုသော ထူးခြားသော အမှတ် (point) ဖြစ်ပြီး သတ်မှတ်သုံးစွဲပုံအရ အက္ခရာ <math>O</math> ဖြင့် ရေးလေ့ရှိသည်။ ဂျီဩမေတြီနှင့် ရူပဗေဒအသုံးချမှုများတွင် ရပ်ဝန်းအတွင်း အဆင်ပြေသည့် မည်သည့်အမှတ်ကိုမဆို မူလနေရာအဖြစ် ရွေးနိုင်သည်။ [[ညီမျှခြင်း|ကိုဩဒိနိတ်ညီမျှခြင်း]]များ (coordinate equations) ရိုးရှင်းစေရန် [[ခေါက်ချိုးညီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အချိုးညီမှု]] (geometric symmetry) ၏ ဗဟို (center) သို့မဟုတ် ဝင်ရိုး (axis) ပေါ်တွင် ရွေးလေ့ရှိသည်။<ref name="gallier-affine">{{Citation |last=Gallier |first=Jean |title=Basics of Affine Geometry |url=https://cgvr.informatik.uni-bremen.de/teaching/cg_literatur/Basics%20of%20Affine%20Geometry%20-%20Jean%20Gallier.pdf |at=§2.6, Definition 2.6.4}}</ref> == ကိုဩဒိနိတ်စနစ်များ (Coordinate systems) == === ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (Cartesian coordinates) === ထောင့်မှန်ကျ (orthogonal) သို့မဟုတ် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ (rectangular) [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Cartesian coordinate system) တွင် မူလနေရာ (origin) သည် ကိုဩဒိနိတ်ဝင်ရိုး (coordinate axis) အားလုံး၏ ဖြတ်ဆုံမှတ် (intersection point) ဖြစ်သည်။<ref>Madsen (2001), p. 120.</ref> မူလနေရာသည် ဝင်ရိုးတစ်ခုစီကို ဆန့်ကျင်ဘက်ရောင်ခြည်မျဉ်း (opposite ray) နှစ်ခုဖြစ်သော အပေါင်းဘက် ဝင်ရိုးတစ်ဝက် (positive semiaxis) နှင့် အနုတ်ဘက် ဝင်ရိုးတစ်ဝက် (negative semiaxis) ဟူ၍ ခွဲသည်။<ref>Pontrjagin (1984), p. 73.</ref><ref>{{cite web |title=The Rectangular Coordinate Systems and Graphs |url=https://openstax.org/books/college-algebra/pages/2-1-the-rectangular-coordinate-systems-and-graphs |access-date=11 November 2026 |website=College Algebra |publisher=OpenStax}}</ref> ထို့နောက် [[ရပ်ဝန်း]] (space) အတွင်းရှိ အမှတ် (point) တိုင်း၏ တည်နေရာကို မူလနေရာနှင့် နှိုင်းယှဉ်သော ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များ (numerical coordinates) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ထိုကိုဩဒိနိတ်များသည် ဝင်ရိုးတစ်ခုစီတစ်လျှောက် ယင်းအမှတ်၏ ထောင့်မှန်ကျ ပရိုဂျက်ရှင်းများ (orthogonal projections) အတွက် အပေါင်းအနုတ်လက္ခဏာပါ အကွာအဝေးများ (signed distances) ကို တိုင်းသည်။ မူလနေရာ၏ ကိုဩဒိနိတ်အားလုံးသည် သုညဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာနှစ်ခုရှိသော ပြင်ညီ (two-dimensional plane) <math>\mathbb{R}^2</math> တွင် <math>(0, 0)</math>၊ အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော ရပ်ဝန်း (three-dimensional space) <math>\mathbb{R}^3</math> တွင် <math>(0, 0, 0)</math> နှင့် <math>\mathbb{R}^n</math> တွင် သုည <math>n</math> ခုတွဲ (zero n-tuple) <math>(0, 0, \dots, 0)</math> တို့ ဖြစ်သည်။<ref>Madsen (2001), p. 120.</ref><ref name="gallier-affine" /> အဖိုင်း ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (affine Euclidean space) တွင် အထိုင်မူလနေရာကို ရွေးပေးလိုက်လျှင် ထိုရပ်ဝန်းကို [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)|ကိန်းစစ် အတွင်းမြှောက်လဒ် ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (real inner product vector space) နှင့် တစ်ထပ်တည်း သတ်မှတ်ဆက်စပ်နိုင်ပြီး မူလနေရာသည် [[ဗက်တာ|သုညဗက်တာ]] (zero vector) <math>\mathbf{0}</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။ === အခြားကိုဩဒိနိတ်စနစ်များ (Other coordinate systems) === ပြင်ညီ၏ ဝင်ရိုးစွန်းကိုဩဒိနိတ်စနစ် (polar coordinate system) တွင် မူလနေရာကို '''ဝင်ရိုးစွန်းမှတ်''' (pole) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်း၏ အချင်းဝက်အကွာအဝေး (radial distance) ကို တစ်ခုတည်းသီးသန့် <math>r = 0</math> ဟု သတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း ဝင်ရိုးစွန်းထောင့် (polar angle) <math>\varphi</math> ကို တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်၍ မရပါ။ အကြောင်းမှာ မူလနေရာမှ ထိုအမှတ်သို့ သွားသော ရောင်ခြည်မျဉ်းသည် ယိုယွင်းနေပြီး (degenerate) ဝင်ရိုးစွန်းဝင်ရိုး (polar axis) နှင့် ယင်းကြားရှိ ထောင့်ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်မထားသောကြောင့် (undefined) ဖြစ်သည်။<ref>Tanton (2005), p. 400.</ref> [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ|ပေါင်းစပ်နှင့် နဂိုမှန်အဆိုအခြေပြု ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (synthetic and axiomatic Euclidean geometry) တွင် မည်သည့်အမှတ်မျှ ပင်ကိုအားဖြင့် အထူးအခွင့်အရေး မရရှိပါ။ ထို့ကြောင့် မည်သည့် ရည်ညွှန်းအမှတ် (reference point) ကိုမဆို မူလနေရာအဖြစ် လွတ်လပ်စွာ ရွေးနိုင်သည်။<ref>Lee (2013), p. 134.</ref><ref name="gallier-affine" /> [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (complex plane) <math>\mathbb{C}</math> တွင် မူလနေရာသည် အလျားလိုက် ကိန်းစစ်ဝင်ရိုး (real axis) နှင့် ဒေါင်လိုက် ကိန်းယောင်ဝင်ရိုး (imaginary axis) တို့၏ ဖြတ်ဆုံမှတ်ဖြစ်ပြီး [[ကိန်းထွေး]] (complex number) <math>0 = 0 + 0i</math> နှင့် ကိုက်ညီသည်။<ref>Gonzalez (1991).</ref><ref>{{cite web |title=Complex Numbers |url=https://openstax.org/books/precalculus/pages/3-1-complex-numbers |access-date=11 November 2026 |website=Precalculus |publisher=OpenStax}}</ref> == ကိုးကားများ (References) == <references /> * {{Citation |last=Gonzalez |first=Mario |title=Classical Complex Analysis |series=Chapman & Hall Pure and Applied Mathematics |publisher=CRC Press |date=1991 |isbn=978-0-8247-8415-7}} * {{Citation |last=Lee |first=John M. |title=Axiomatic Geometry |series=Pure and Applied Undergraduate Texts |volume=21 |publisher=American Mathematical Society |date=2013 |page=134 |isbn=978-0-8218-8478-2}} * {{Citation |last=Madsen |first=David A. |title=Engineering Drawing and Design |series=Delmar Drafting Series |publisher=Thompson Learning |date=2001 |page=120 |isbn=978-0-7668-1634-3}} * {{Citation |last=Pontrjagin |first=Lev S. |title=Learning Higher Mathematics |series=Springer Series in Soviet Mathematics |publisher=Springer-Verlag |date=1984 |page=73 |isbn=978-3-540-12351-4}} * {{Citation |last=Tanton |first=James Stuart |title=Encyclopedia of Mathematics |publisher=Facts On File |date=2005 |page=400 |isbn=978-0-8160-5124-3}} [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] ssoxor1ur5rei5r09m2ur7v4nv5wh1k 0 293353 1063041 1059913 2026-11-11T16:07:24Z Kyaw Myo Aung 103978 [[အ.လ.က - သရက်တပင်]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က - သရက်တပင် (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်)]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်: ဤဆောင်းပါး ခေါင်းစဉ်က အခြား တူညီနေတဲ့ သံတူကြောင်းကွဲစာမျက်နှာတွေ့ ရှိနေလို့ 1059913 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - သရက်တပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်]]၊ [[သရက်တပင်ရွာ၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၃၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/paukkhaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|19.00802252168662| 95.6478656525935|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} h6z1xf9ymschq5fovn4yoh9hdywe2rh 0 293366 1063059 1059960 2026-11-11T17:05:15Z Mkant00 135890 tightening refs 1063059 wikitext text/x-wiki '''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု''' (simplicial set) ဆိုသည်မှာ အရိုးရှင်းဆုံးပုံကတ်တဂိုရီ (simplex category) မှ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) သို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), § I.1. Eilenberg and Zilber (1950), p. 499, give an earlier face-operator formulation.</ref> အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများသည် [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီသီအိုရီ]] (homotopy theory) တွင် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) အတွက် စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ မော်ဒယ်များ (combinatorial models) ကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ၎င်းအရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of simplicial sets) သည် တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ၏ ဆဲရ်-ကွီလန် မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ (Serre–Quillen model category) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု|ကွီလန် ထပ်တူညီမှု]] (Quillen equivalence) ရှိသော အပိတ်မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (closed model category structure) ကို ပိုင်ဆိုင်ကာ ၎င်းတို့၏ ဟိုမိုတိုပီကတ်တဂိုရီများ (homotopy categories) အကြား ထပ်တူညီမှုတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), Theorems 11.3–11.4.</ref><ref>{{Citation |last1=Goerss |first1=Paul |last2=Schemmerhorn |first2=Kristen |title=Model Categories and Simplicial Methods |url=https://www.math.uic.edu/~bshipley/goerss.pdf |at=Theorem 2.3}}</ref> မည်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တွင်မဆို အလားတူ တည်ဆောက်ချက်ကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအရာဝတ္ထု (simplicial object) ဟူသော ယေဘုယျ သဘောတရားကို ရရှိသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် နှင့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံထပ်တူညီမှုများ (Formal Definition and Simplicial Identities) == အရိုးရှင်းဆုံးပုံကတ်တဂိုရီ (simplex category) <math>\Delta</math> တွင် အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) <math>n \ge 0</math> အတွက် ဗလာမဟုတ်သော၊ အဆုံးရှိသော၊ မျဉ်းဖြောင့်အစဉ်ကျသော [[အစု|အစုများ]] (linearly ordered sets) ဖြစ်သည့် အောက်ပါ အစုများ ပါဝင်သည်။ :<math>[n] = \{0, 1, \dots, n\}</math> ထို့ပြင် [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်များ]] (morphisms) အဖြစ် <math>i \le j \implies f(i) \le f(j)</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် [[ဖန်ရှင်|အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ဖန်ရှင်များ]] (order-preserving functions) <math>f\colon [m] \to [n]</math> ပါဝင်ကြသည်။ '''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု''' (simplicial set) <math>X</math> ဆိုသည်မှာ [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) <math>\mathbf{Set}</math> သို့ ပို့ဆောင်သည့် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ :<math>X\colon \Delta \to \mathbf{Set}</math> ၎င်းသည် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) <math>X\colon \Delta^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Set}</math> နှင့် တူညီမှုရှိသည်။ <math>n \ge 0</math> တစ်ခုစီအတွက် အစု <math>X([n])</math> ကို <math>X_n</math> ဟု သတ်မှတ်ပြီး ၎င်း၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များကို]] <math>X</math> ၏ <math>n</math>-[[အရိုးရှင်းဆုံးပုံ|အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ]] (<math>n</math>-simplices) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ <math>\mathbf{sSet}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of simplicial sets) သည် အကြိုစည်းကတ်တဂိုရီ (presheaf category) <math>[\Delta^{\mathrm{op}}, \mathbf{Set}]</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ် (Grothendieck topos) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === အခြေခံ ထုတ်လုပ်ကိန်း မော်ဖစ်ဇင်များ (Elementary Generating Morphisms) === <math>\Delta</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင်များကို အောက်ပါ အခြေခံပုံဖော်မှုများ၏ စုစည်းမှု နှစ်ခုဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ * <math>0 \le i \le n</math> အတွက် ပုံရိပ်၌ <math>i</math> ချန်လှပ်ထားသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ပုံဖော်မှုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် ဒွန်တွဲမျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ (coface maps) <math>\delta^{n,i}\colon [n-1] \to [n]</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\delta^{n,i}(j) = \begin{cases} j & \text{if } j < i \\ j+1 & \text{if } j \ge i \end{cases}</math> * <math>0 \le i \le n</math> အတွက် <math>\sigma^{n,i}(i) = \sigma^{n,i}(i+1) = i</math> ကို ပြည့်စုံစေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆူဂျက်တစ်ဖြစ်သည့်]] အစီအစဉ်ကိုမပြောင်းလဲစေသော ပုံဖော်မှုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် ဒွန်တွဲယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ (codegeneracy maps) <math>\sigma^{n,i}\colon [n+1] \to [n]</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\sigma^{n,i}(j) = \begin{cases} j & \text{if } j \le i \\ j-1 & \text{if } j > i \end{cases}</math> အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု ဖန်တာ <math>X</math> အောက်ရှိ အဆိုပါ မော်ဖစ်ဇင်များ၏ ပုံရိပ်များသည် မျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ (face maps) <math>d_{n,i} = X(\delta^{n,i})\colon X_n \to X_{n-1}</math> နှင့် ယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ (degeneracy maps) <math>s_{n,i} = X(\sigma^{n,i})\colon X_n \to X_{n+1}</math> တို့ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) <math>n</math> မှာ ရှင်းလင်းတိကျသည့် အခါများတွင် ၎င်းတို့ကို <math>d_i</math> နှင့် <math>s_i</math> ဟု ရေးသားဖော်ပြသည်။ === အရိုးရှင်းဆုံးပုံထပ်တူညီမှုများ (Simplicial Identities) === မျက်နှာပြင် နှင့် ယိုယွင်းမှု အော်ပရေတာများသည် ပုံမှန် အရိုးရှင်းဆုံးပုံထပ်တူညီမှုများ (canonical simplicial identities) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ * <math>i < j</math> အတွက် <math>d_i d_j = d_{j-1} d_i</math> * <math>i < j</math> အတွက် <math>d_i s_j = s_{j-1} d_i</math> * <math>i = j</math> သို့မဟုတ် <math>i = j+1</math> အတွက် <math>d_i s_j = \mathrm{id}</math> * <math>i > j+1</math> အတွက် <math>d_i s_j = s_j d_{i-1}</math> * <math>i \le j</math> အတွက် <math>s_i s_j = s_{j+1} s_i</math> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် အဆိုပါ ထပ်တူညီမှုများကို ပြည့်စုံစေသည့် ပုံဖော်မှုများ <math>d_i\colon X_n \to X_{n-1}</math> နှင့် <math>s_i\colon X_n \to X_{n+1}</math> တပ်ဆင်ထားသော မည်သည့် အစုများ၏ ကိန်းစဉ် <math>\{X_n\}_{n \ge 0}</math> မဆိုသည် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>X</math> တစ်ခုကို တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ပေးသည်။ == စံအရိုးရှင်းဆုံးပုံ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် (The Standard Simplex and Colimit Representation) == <math>n \ge 0</math> တစ်ခုစီအတွက် '''စံ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံ''' (standard <math>n</math>-simplex) <math>\Delta^n</math> သည် ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အကြိုစည်း (representable presheaf) ဖြစ်သည်။ :<math>\Delta^n = \operatorname{hom}_\Delta(-, [n])</math> [[ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (Yoneda lemma) အရ မည်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု (simplicial set) <math>X</math> အတွက်မဆို [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|သဘာဝဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (natural bijection) တစ်ခု ရှိသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 6, Example 1.7.</ref> :<math>X_n \cong \operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(\Delta^n, X)</math> <math>\Delta \downarrow X</math> ဟု ရေးသားဖော်ပြသည့် <math>X</math> ၏ အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ ကတ်တဂိုရီ (category of simplices) သည် အရာဝတ္ထုများအဖြစ် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>\Delta^n \to X</math> ပါဝင်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် <math>\Delta</math> ရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော <math>X</math> အပေါ်ရှိ [[ပုံကြမ်း|ဖလှယ်ရတြိဂံပုံကြမ်းများ]] ပါဝင်သည့် [[ကော်မာကတ်တဂိုရီ|အလွှာလိုက်ကတ်တဂိုရီ]] (slice category) ဖြစ်သည်။ အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုတိုင်းသည် ၎င်း၏ ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အရိုးရှင်းဆုံးပုံများ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (colimit) ဖြစ်သည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 7, Lemma 2.1.</ref> :<math>X \cong \varinjlim_{(\Delta^n \to X) \in \Delta \downarrow X} \Delta^n</math> == ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု နှင့် ဆင်ဂူလာ တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (Geometric Realization and Singular Adjunction) == စံ တိုပေါ်လော်ဂျီ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံသည် ရပ်ဝန်းပိုင်းတိုပေါ်လော်ဂျီ (subspace topology) တပ်ဆင်ထားသည့် ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) ၏ ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) ဖြစ်သည်။ :<math> |\Delta^n| = \left\{ (t_0, \dots, t_n) \in \mathbb{R}^{n+1} \Big| t_i \ge 0, \sum_{i=0}^n t_i = 1 \right\} </math> ကျစ်လျစ်မှုအရထုတ်လုပ်ထားသော ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ရပ်ဝန်းများ (compactly generated Hausdorff spaces) ၏ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{CGHaus}</math> ထဲသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည့် '''ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု''' (geometric realization) [[ဖန်တာ]] <math>|\cdot|\colon \mathbf{sSet} \to \mathbf{CGHaus}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>|X| = \varinjlim_{(\Delta^n \to X) \in \Delta \downarrow X} |\Delta^n|</math> [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>|X|</math> သည် CW ကွန်ပလက်စ် (CW complex) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ <math>n</math>-ဆဲလ်များသည် <math>X</math> ၏ မယိုယွင်းသော <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများနှင့် တစ်ခုချင်း ဘိုင်ဂျက်တစ် ကိုက်ညီကြသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), § I.2, Proposition 2.3.</ref> တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း <math>Y</math> တိုင်းအတွက် '''ဆင်ဂူလာ ဖန်တာ''' (singular functor) <math>S\colon \mathbf{CGHaus} \to \mathbf{sSet}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>(SY)_n = \operatorname{hom}_{\mathbf{Top}}(|\Delta^n|, Y)</math> ဆင်ဂူလာ ဖန်တာသည် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ဖြစ်သည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 7, Proposition 2.2.</ref> :<math>\operatorname{hom}_{\mathbf{CGHaus}}(|X|, Y) \cong \operatorname{hom}_{\mathbf{sSet}}(X, SY)</math> <math>\mathbf{CGHaus}</math> သည် ကာတီးရှန်းအပိတ် (Cartesian closed) ဖြစ်သောကြောင့် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှုသည် အဆုံးရှိ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်များ]] (finite categorical products) ကို ထိန်းသိမ်းသည်။ :<math>|X \times Y| \cong |X| \times |Y|</math> == ကွီလန် မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (Quillen Model Category Structure) == ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{sSet}</math> သည် ထင်ရှားသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အတန်းအစား သုံးခုဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော အပိတ်မော်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ တည်ဆောက်ပုံ (closed model category structure) ကို လက်ခံရရှိသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 62, Theorem 11.3.</ref> * '''ဒွန်တွဲဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ''' (Cofibrations) - အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစုများ၏ [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (monomorphisms) ဖြစ်ကြသည့် အဆင့်အလိုက် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''အားနည်းသော ထပ်တူညီမှုများ''' (Weak Equivalences) - ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု <math>|f|\colon |X| \to |Y|</math> သည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများ]]၏ အားနည်းသော [[ဟိုမိုတိုပီ|ဟိုမိုတိုပီထပ်တူညီမှု]] (weak homotopy equivalence) ဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များ <math>f\colon X \to Y</math> ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ''' (Fibrations) - ဦးချိုပုံ ပါဝင်ခြင်းများ (horn inclusions) <math>\Lambda^n_k \hookrightarrow \Delta^n</math> အားလုံးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ညာ-ပင့်တင်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိ (right lifting property) ရှိသော မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်သည့် ကန် ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်းများ (Kan fibrations) ဖြစ်ကြသည်။ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်အတွဲ]] (adjoint pair) <math>(|\cdot|, S)</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု|ကွီလန် ထပ်တူညီမှု]] (Quillen equivalence) တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းပြီး ဟိုမိုတိုပီကတ်တဂိုရီများ (homotopy categories) ၏ ထပ်တူညီမှုတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>\mathrm{Ho}(\mathbf{sSet}) \simeq \mathrm{Ho}(\mathbf{Top})</math> == အရိုးရှင်းဆုံးပုံအရာဝတ္ထုများ နှင့် ဒေါ့လ်ဒ်-ကန် ကိုက်ညီမှု (Simplicial Objects and the Dold–Kan Correspondence) == မည်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] <math>\mathbf{C}</math> အတွက်မဆို <math>\mathbf{C}</math> ရှိ '''အရိုးရှင်းဆုံးပုံအရာဝတ္ထု''' (simplicial object) ဆိုသည်မှာ [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) <math>X\colon \Delta \to \mathbf{C}</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) <math>X\colon \Delta^{\mathrm{op}} \to \mathbf{C}</math> နှင့် တူညီသည်။ <math>\mathbf{C} = \mathbf{Ab}</math> ဖြစ်ပြီး [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) ဖြစ်သည့်အခါ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (simplicial abelian groups) ၏ ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{sAb}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ '''ဒေါ့လ်ဒ်-ကန် ကိုက်ညီမှု''' (Dold–Kan correspondence) သည် <math>\mathbf{sAb}</math> နှင့် အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏ အနှုတ်မဟုတ်သော အဆင့်ခွဲထားသည့် [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်များ]] (chain complexes) ၏ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathrm{Ch}_+</math> အကြား [[ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု]] (equivalence of categories) ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), p. 149, Corollary 2.3.</ref> :<math>N\colon \mathbf{sAb} \rightleftarrows \mathrm{Ch}_+\colon \Gamma</math> ပုံမှန်ပြု [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်]] (normalized chain complex) ဖန်တာ <math>N</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ :<math>(NX)_n = \bigcap_{i=0}^{n-1} \ker(d_i\colon X_n \to X_{n-1})</math> ဤတွင် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (differential) မှာ <math>\partial_n = (-1)^n d_n</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ပုံမှန်မပြုထားသော မိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ် <math>\partial_n = \sum_{i=0}^n (-1)^i d_i</math> ၏ ကန့်သတ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသည်။<ref>Goerss and Jardine (1999), § III.2, pp. 145–146.</ref> အရိုးရှင်းဆုံးပုံ အဘီလီယန်အုပ်စု <math>X</math> တိုင်းအတွက် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (natural isomorphisms) ရှိသည်။ :<math>\pi_n(|X|) \cong H_n(NX)</math><ref>Goerss and Jardine (1999), p. 153, Corollary 2.7; § I.11, Theorem 11.4.</ref> == ဥပမာများ နှင့် တည်ဆောက်ပုံများ (Examples and Constructions) == === တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစု၏ နဗ် (Nerve of a Partially Ordered Set) === [[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု]] (partially ordered set) <math>(S, \le)</math> အတွက် '''နဗ်''' (nerve) <math>NS</math> ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု (simplicial set) ဖြစ်သည်။ :<math>NS([n]) = \operatorname{hom}_{\mathbf{Poset}}([n], S)</math> <math>NS</math> ၏ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် အလျား <math>n</math> ရှိသော ချိတ်တန်းများနှင့် တစ်ခုချင်း [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်]] ကိုက်ညီကြသည်။ :<math>a_0 \le a_1 \le \dots \le a_n</math> မျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ <math>d_i</math> သည် <math>i</math>-မြောက် [[အစုဝင်|အစုဝင်ကို]] ချန်လှပ်ထားပြီး ယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ <math>s_i</math> သည် <math>i</math>-မြောက် အစုဝင်ကို နှစ်ထပ်ပွားစေသည်။ === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ၏ နဗ် (Nerve of a Small Category) === သေးငယ်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (small category) <math>\mathbf{C}</math> အတွက် '''နဗ်''' (nerve) <math>N\mathbf{C}</math> ဆိုသည်မှာ အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု ဖြစ်သည်။ :<math>N\mathbf{C}([n]) = \operatorname{Fun}([n], \mathbf{C})</math> ဤတွင် <math>[n]</math> ကို <math>0 \to 1 \to \dots \to n</math> ဟူသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျအစု ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ <math>0</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် <math>\mathbf{C}</math> ၏ အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြပြီး <math>1</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် [[မော်ဖစ်ဇင်|မော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ကြကာ <math>n</math>-အရိုးရှင်းဆုံးပုံများသည် ပေါင်းစပ်၍ရသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အစဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ :<math>a_0 \xrightarrow{f_1} a_1 \xrightarrow{f_2} \dots \xrightarrow{f_n} a_n</math> မျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ <math>d_0</math> နှင့် <math>d_n</math> တို့သည် ရှေ့ဆုံး နှင့် နောက်ဆုံး မြားများကို အသီးသီး ချန်လှပ်ထားကြပြီး အတွင်းမျက်နှာပြင်ပုံဖော်မှုများ <math>d_i</math> သည် ကပ်လျက်ရှိသော မြားများ <math>f_{i+1} \circ f_i</math> ကို ပေါင်းစပ်ပေးကာ ဤတွင် <math>0 < i < n</math> ဖြစ်သည်။ ယိုယွင်းမှုပုံဖော်မှုများ <math>s_i</math> သည် [[မော်ဖစ်ဇင်|ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များကို]] ထည့်သွင်းပေးသည်။ === ကွာစီကတ်တဂိုရီများ (Quasi-Categories) === '''ကွာစီကတ်တဂိုရီ''' (quasi-category) သို့မဟုတ် အားနည်းသော ကန်ကွန်ပလက်စ် (weak Kan complex) ဆိုသည်မှာ အားနည်းသော ကန်အခြေအနေ (weak Kan condition) ကို ပြည့်စုံစေသည့် အရိုးရှင်းဆုံးပုံအစု <math>X</math> တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၎င်းအခြေအနေအရ <math>0 < k < n</math> ဖြစ်သော အတွင်းဦးချိုပုံ (inner horn) <math>\Lambda^n_k \to X</math> တိုင်းသည် ဖြည့်ဆည်းကိန်း (filler) <math>\Delta^n \to X</math> တစ်ခုကို လက်ခံရရှိသည်။ ကွာစီကတ်တဂိုရီများသည် <math>(\infty, 1)</math>-ကတ်တဂိုရီများဖြစ်ကြသည့် ပိုမိုမြင့်မားသော ကတ်တဂိုရီများသီအိုရီ (higher category theory) အတွက် စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ == ကိုးကား (References) == <references /> * {{Citation |last1=Eilenberg |first1=Samuel |last2=Zilber |first2=Joseph A. |title=Semi-Simplicial Complexes and Singular Homology |journal=Annals of Mathematics |volume=51 |issue=3 |date=1950 |pages=499–513 |doi=10.2307/1969364 |jstor=1969364}} * {{Citation |last1=Gelfand |first1=Sergei I. |last2=Manin |first2=Yuri I. |title=Methods of Homological Algebra |edition=2nd |series=Springer Monographs in Mathematics |publisher=Springer-Verlag |date=2013 |isbn=978-3-662-12492-5}} * {{Citation |last1=Goerss |first1=Paul G. |last2=Jardine |first2=John F. |title=Simplicial Homotopy Theory |series=Progress in Mathematics |volume=174 |publisher=Birkhäuser |date=1999 |isbn=978-3-7643-6064-1 |doi=10.1007/978-3-0348-8707-6 |url=https://www.sas.rochester.edu/mth/sites/doug-ravenel/otherpapers/Goerss-Jardine2.pdf |mr=1711612}} * {{Citation |last1=Quillen |first1=Daniel |title=Higher algebraic K-theory: I |series=Lecture Notes in Mathematics |volume=341 |publisher=Springer-Verlag |date=1973 |pages=85–147 |isbn=978-3-540-06434-3 |doi=10.1007/BFb0067053}} * {{Citation |last1=Segal |first1=Graeme B. |title=Categories and cohomology theories |journal=Topology |volume=13 |issue=3 |date=1974 |pages=293–312 |doi=10.1016/0040-9383(74)90022-6}} [[ကဏ္ဍ:တိုပေါ်လော်ဂျီ]] 4qmo19pobqf1zhwya6yf0wd7ovcabf3 0 293462 1063055 1060320 2026-11-11T17:02:12Z Mkant00 135890 tightening refs 1063055 wikitext text/x-wiki [[Image:Triangle with notations 2.svg|thumb|မျက်နှာချင်းဆိုင် အတွင်းထောင့်များ (interior angles) <math>\alpha, \beta, \gamma</math> နှင့် အနားအလျားများ (side lengths) <math>a, b, c</math> ရှိသော ပြင်ညီ[[တြိဂံ]] (planar triangle)။]] ယူကလစ် ပြင်ညီ (Euclidean plane) တွင် <math>\alpha, \beta, \gamma \in (0, \pi)</math> ဖြစ်ကြသည့် အတွင်းထောင့်များ (interior angles) <math>\alpha = \angle BAC</math>၊ <math>\beta = \angle ABC</math> နှင့် <math>\gamma = \angle BCA</math> အသီးသီးရှိပြီး အနားအလျားများ (side lengths) <math>a = BC</math>၊ <math>b = AC</math> နှင့် <math>c = AB</math> ရှိသော [[တြိဂံ]] (triangle) <math>ABC</math> ဖြစ်ပါစေ။ '''ကိုဆိုင်းနိယာမ''' (law of cosines) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>Wylie (1955), pp. 195–198.</ref><ref name="openstax-cosines">{{cite web |title=Non-right Triangles: Law of Cosines |website=Algebra and Trigonometry |publisher=OpenStax |url=https://openstax.org/books/algebra-and-trigonometry/pages/10-2-non-right-triangles-law-of-cosines |access-date=11 November 2026}}</ref> <math display="block">\begin{aligned} c^2 &= a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma, \\ a^2 &= b^2 + c^2 - 2bc\cos\alpha, \\ b^2 &= a^2 + c^2 - 2ac\cos\beta \end{aligned}</math> အကယ်၍ <math>\gamma = \pi/2</math> ဖြစ်ပါက <math>\cos\gamma = 0</math> ဖြစ်ပြီး အဆိုပါ ဆက်သွယ်ချက် (relation) သည် [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) သို့ တိုက်ရိုက် လျော့ကျသွားသည်။ <math display="block">c^2 = a^2 + b^2</math> == တြိဂံရှင်းထုတ်ခြင်း နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဝေခွဲမရဖြစ်မှု (Triangle Solving and Ambiguity) == [[Image:triangle-with-an-unknown-angle-or-side.svg|thumb|မသိအနား (unknown side) သို့မဟုတ် မသိထောင့် (unknown angle) အတွက် [[တြိဂံ]]ရှင်းထုတ်ခြင်း (triangle solving)။]] [[File:SSA triangle ambiguity.png|thumb|အနား-အနား-ထောင့် အချက်အလက်အောက်ရှိ အဓိပ္ပာယ်ဝေခွဲမရဖြစ်သော အခြေအနေ (ambiguous case)။]] [[တြိဂံ]] (triangle) တစ်ခု၏ အမှီအခိုကင်းသော တိုင်းတာမှု (independent measurements) သုံးခုကို ပေးထားပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ * အနား-ထောင့်-အနား အချက်အလက်များ (side-angle-side data) <math>(a, b, \gamma)</math> အောက်တွင် မသိအနား (unknown side) ကို အောက်ပါအတိုင်း တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ရရှိသည်။ <math display="block">c = \sqrt{a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma}</math> * [[တြိဂံ မညီမျှခြင်း|တြိဂံမညီမျှခြင်းများ]] (triangle inequalities) ကို ပြေလည်စေသော အနား-အနား-အနား အချက်အလက်များ (side-side-side data) <math>(a, b, c)</math> အောက်တွင် အတွင်းထောင့် (interior angle) ကို အောက်ပါအတိုင်း တစ်ခုတည်းသီးသန့် သတ်မှတ်ရရှိသည်။ <math display="block">\gamma = \arccos\left(\frac{a^2 + b^2 - c^2}{2ab}\right)</math> * အနား-အနား-ထောင့် အချက်အလက်များ (side-side-angle data) <math>(b, c, \gamma)</math> အောက်တွင် အနားအလျား (side length) <math>a</math> သည် [[ညီမျှခြင်း|နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း]] (quadratic equation) ကို ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">a^2 - (2b\cos\gamma)a + (b^2 - c^2) = 0</math> ၎င်းမှတစ်ဆင့် ပုံစံတကျ အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ [[ကိန်းရင်း|ကိန်းရင်းများ]] (formal algebraic roots) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">a = b\cos\gamma \pm \sqrt{c^2 - b^2\sin^2\gamma}</math> [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] အနားအလျား (geometric side length) တစ်ခုသည် <math>a > 0</math> ဖြစ်သည့် တိကျစွာ အပေါင်းဖြစ်သော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်တန်ဖိုး]] (strictly positive real value) လိုအပ်သောကြောင့် လက်ခံနိုင်သော ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ တြိဂံများ၏ အရေအတွက်သည် <math>\gamma</math> ၏ ထောင့်အတန်းအစား (angle class) အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ * <math>\gamma < \pi/2</math> ဖြစ်သည့် ထောင့်ကျဉ်း (acute) အခြေအနေတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ** အကယ်၍ <math>c < b\sin\gamma</math> ဖြစ်ပါက ခွဲခြားကိန်း (discriminant) သည် အနုတ်ဖြစ်ပြီး ဖြစ်တည်နိုင်သော တြိဂံမရှိပေ။ ** အကယ်၍ <math>c = b\sin\gamma</math> ဖြစ်ပါက <math>a = b\cos\gamma</math> ရှိသော [[တြိဂံ|ထောင့်မှန်တြိဂံ]] (right triangle) တစ်ခုသာ ဖြစ်တည်သည်။ ** အကယ်၍ <math>b\sin\gamma < c < b</math> ဖြစ်ပါက ခွဲခြားကိန်းသည် အပေါင်းဖြစ်ပြီး <math>b\cos\gamma > \sqrt{c^2 - b^2\sin^2\gamma}</math> ဖြစ်သောကြောင့် ကွဲပြားသော တြိဂံ နှစ်ခု ဖြစ်တည်သည်။ ** အကယ်၍ <math>c \ge b</math> ဖြစ်ပါက ငယ်သောကိန်းရင်းသည် အပေါင်းမဟုတ်သည့်အတွက် <math>a = b\cos\gamma + \sqrt{c^2 - b^2\sin^2\gamma}</math> ရှိသော တြိဂံ တစ်ခုသာ ဖြစ်တည်သည်။ * <math>\gamma \ge \pi/2</math> ဖြစ်သည့် ထောင့်မှန် သို့မဟုတ် ထောင့်ကျယ် (right or obtuse) အခြေအနေတွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ** အနား <math>c</math> သည် ထောင့်ကျဉ်းမဟုတ်သော ထောင့်တစ်ခု၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်သောကြောင့် တြိဂံတစ်ခု ဖြစ်တည်ရန် [[ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ|လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ]] (if and only if) မှာ <math>c > b</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ** အကယ်၍ <math>c > b</math> ဖြစ်ပါက <math>a = b\cos\gamma + \sqrt{c^2 - b^2\sin^2\gamma}</math> ရှိသော တြိဂံ တစ်ခုသာ ဖြစ်တည်သည်။ ** အကယ်၍ <math>c \le b</math> ဖြစ်ပါက ဖြစ်တည်နိုင်သော တြိဂံမရှိပေ။ == ပင်မ သက်သေပြချက်များ (Core Proofs) == === အမြင့်မျဉ်းများနှင့် ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်ကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခြင်း (Proof via Altitudes and the Pythagorean Theorem) === [[Image:Obtuse Triangle With Altitude ZP2.svg|thumb|တိုးချဲ့ထားသော အောက်ခြေမျဉ်း CA ပေါ်သို့ အမြင့်မျဉ်း BH ချထားသည့် ထောင့်ကျယ်တြိဂံ ABC။]] [[Image:Triangle with trigonometric proof of the law of cosines.svg|thumb|အမြင့်မျဉ်းဖြင့် ထောင့်မှန်တြိဂံနှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြမ်းထားသော ထောင့်ကျဉ်းတြိဂံ ABC။]] အနား <math>AC</math> ပါဝင်သော မျဉ်းပေါ်သို့ ထောင့်မှန်ကျသည့် အမြင့်မျဉ်း (altitude) <math>h = BH</math> ကို ဆွဲပါ။<ref>Euclid, Book II, Propositions 12–13, in David E. Joyce’s edition.</ref> * ထောင့်ကျယ် (obtuse angle) <math>\gamma > \pi/2</math> အတွက် ထောင့်မှန်ကျခြေမှတ် <math>H</math> သည် မျဉ်းဖြတ်ပိုင်း (segment) <math>AC</math> ၏ အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ [[တြိဂံ|ထောင့်မှန်တြိဂံ]] (right triangle) <math>AHB</math> တွင် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">c^2 = (b + d)^2 + h^2 = b^2 + 2bd + d^2 + h^2</math> ဤနေရာတွင် <math>d = CH</math> သည် အကူမျဉ်းဖြတ်ပိုင်း အလျားကို ဖော်ပြသည်။ ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>CHB</math> တွင် <math>d^2 + h^2 = a^2</math> ဖြစ်သည်။ <math>\gamma \in (\pi/2, \pi)</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>\cos\gamma < 0</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် <math>d = -a\cos\gamma</math> ကို တိကျစွာ အပေါင်းတန်ဖိုး ဖြစ်စေသည်။ ဖြန့်ထုတ်ချက်အတွင်းသို့ <math>d</math> နှင့် <math>h</math> ကို အစားသွင်းပါက အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma</math> * ထောင့်ကျဉ်း (acute angle) <math>\gamma < \pi/2</math> အတွက် ထောင့်မှန်ကျခြေမှတ် <math>H</math> သည် အောက်ခြေမျဉ်း <math>b</math> ကို ပိုင်းခြားခြင်း သို့မဟုတ် တိုးချဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမြင့်မျဉ်းမှာ <math>h = a\sin\gamma</math> ဖြစ်ပြီး ကပ်လျက် အောက်ခြေမျဉ်းဖြတ်ပိုင်းမှာ <math>AH = |b - a\cos\gamma|</math> ဖြစ်သည်။ ထောင့်မှန်တြိဂံ <math>AHB</math> ပေါ်သို့ [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) ကို အသုံးချပါက အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">c^2 = (b - a\cos\gamma)^2 + (a\sin\gamma)^2 = b^2 - 2ab\cos\gamma + a^2(\cos^2\gamma + \sin^2\gamma) = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma</math> === ပရိုဂျက်ရှင်း ပုံသေနည်းကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခြင်း (Proof via Projection Formula) === [[Image:Triangle-with-cosines.svg|thumb|အောက်ခြေမျဉ်းဖြတ်ပိုင်း တစ်ခုစီပေါ်သို့ ကပ်လျက်အနားများ၏ ပရိုဂျက်ရှင်း။]] ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) သုံးခုစလုံးမှတစ်ဆင့် အောက်ခြေမျဉ်းဖြတ်ပိုင်း တစ်ခုစီပေါ်သို့ ကပ်လျက်အနားများကို ပရိုဂျက်ရှင်း (projection) ပြုလုပ်ပါက မျဉ်းဖြောင့်စနစ် (linear system) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။<ref>Bogomolny (2011).</ref> <math display="block">\begin{aligned} c &= a\cos\beta + b\cos\alpha, \\ a &= b\cos\gamma + c\cos\beta, \\ b &= a\cos\gamma + c\cos\alpha \end{aligned}</math> ညီမျှခြင်း သုံးခုကို <math>c</math>၊ <math>a</math> နှင့် <math>b</math> တို့ဖြင့် အသီးသီး မြှောက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">\begin{aligned} c^2 &= ac\cos\beta + bc\cos\alpha, \\ a^2 &= ab\cos\gamma + ac\cos\beta, \\ b^2 &= ab\cos\gamma + bc\cos\alpha \end{aligned}</math> <math>c^2</math> မှ <math>a^2</math> နှင့် <math>b^2</math> တို့ကို နှုတ်ပါက ကြက်ခြေခတ်ကိန်းပိုင်းများ (cross terms) ချေဖျက်သွားပြီး အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">c^2 - a^2 - b^2 = -2ab\cos\gamma \implies c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma</math> === ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်များကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခြင်း (Proof via Cartesian Coordinates) === [[File:Triangle-law-of-cosines-proof.png|thumb|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ် ဝင်ရိုးများပေါ်တွင် နေရာချထားသော [[တြိဂံ]]။]] ကာတီးရှန်း ပြင်ညီ (Cartesian plane) ပေါ်တွင် ထိပ်စွန်းမှတ် <math>C</math> ကို [[မူလနေရာ]] (origin) <math>(0, 0)</math> ၌ ထားရှိပြီး အနား <math>CB</math> ကို အပေါင်း <math>x</math>-ဝင်ရိုးတစ်လျှောက် <math>B = (a, 0)</math> ဖြစ်စေရန်နှင့် ထိပ်စွန်းမှတ် <math>A</math> ကို ကိုဩဒိနိတ်များ (coordinates) <math>(b\cos\gamma, b\sin\gamma)</math> တွင် တည်ရှိစေရန် နေရာချထားခြင်းဖြင့် [[တြိဂံ]] <math>ABC</math> ကို တည်ဆောက်ပါ။<ref name="openstax-cosines" /> ထိပ်စွန်းမှတ် <math>A</math> နှင့် <math>B</math> အကြား ယူကလစ် အကွာအဝေး (Euclidean distance) <math>c = d(A, B)</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည်။ <math display="block">\begin{aligned} c^2 &= (a - b\cos\gamma)^2 + (0 - b\sin\gamma)^2 \\ &= a^2 - 2ab\cos\gamma + b^2\cos^2\gamma + b^2\sin^2\gamma \\ &= a^2 + b^2(\cos^2\gamma + \sin^2\gamma) - 2ab\cos\gamma \\ &= a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma \end{aligned}</math> === ဗက်တာ အစက်မြှောက်လဒ်များကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခြင်း (Proof via Vector Dot Products) === [[File:Dot product cosine rule.svg|thumb|ယူကလစ် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]]အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော [[တြိဂံ]]အနားများ။]] တြိဂံအနားများတစ်လျှောက် လားရာပြ [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (directed vectors) ကို <math>\vec{a} = \vec{CB}</math>၊ <math>\vec{b} = \vec{CA}</math> နှင့် <math>\vec{c} = \vec{AB} = \vec{a} - \vec{b}</math> ဟု သတ်မှတ်ပါ။ <math>\vec{c}</math> ၏ ၎င်းကိုယ်တိုင်နှင့် [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) ကို တွက်ချက်ပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\begin{aligned} \|\vec{c}\|^2 &= (\vec{a} - \vec{b}) \cdot (\vec{a} - \vec{b}) \\ &= \|\vec{a}\|^2 + \|\vec{b}\|^2 - 2(\vec{a} \cdot \vec{b}) \\ &= \|\vec{a}\|^2 + \|\vec{b}\|^2 - 2\|\vec{a}\| \|\vec{b}\| \cos\gamma \\ &= a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma \end{aligned}</math> === ပတိုလမီ သီအိုရမ်ကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခြင်း (Proof via Ptolemy's Theorem) === [[Image:Ptolemy cos.svg|thumb|ဝန်းရံစက်ဝိုင်းအတွင်း ရေးဆွဲထားသော စက်ဝိုင်းထပ်စတုဂံ ABCD။]] [[တြိဂံ]] <math>ABC</math> ကို ဝန်းရံစက်ဝိုင်း (circumcircle) <math>\Gamma</math> အတွင်း ရေးဆွဲပါ။ တြိဂံ <math>ABD</math> သည် တြိဂံ <math>BAC</math> နှင့် ထပ်တူကျ (congruent) စေရန် <math>\Gamma</math> ပေါ်တွင် [[အမှတ်]] <math>D</math> ကို တည်ဆောက်ပါက <math>AD = a</math> နှင့် <math>BD = b</math> ကို ရရှိသည်။ ထိပ်စွန်းမှတ်များကို အောက်ခြေမျဉ်း <math>AB</math> ပေါ်သို့ ပရိုဂျက်ရှင်းပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် လေးကြိုး (chord) အလျား <math>CD = |c - 2a\cos\beta|</math> ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ * အကယ်၍ <math>c > 2a\cos\beta</math> ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ်များသည် <math>\Gamma</math> တစ်လျှောက် စက်ဝိုင်းစဉ်အတိုင်း အစီအစဉ် <math>ABCD</math> ဖြစ်ကြသည်။ ပတိုလမီ သီအိုရမ် (Ptolemy's theorem) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Ptolemy’s Theorem |url=https://mathworld.wolfram.com/PtolemysTheorem.html |access-date=11 November 2026 |last=Weisstein |first=Eric W. |website=MathWorld}}</ref> <math display="block">AD \cdot BC + AB \cdot CD = AC \cdot BD \implies a^2 + c(c - 2a\cos\beta) = b^2 \implies b^2 = a^2 + c^2 - 2ac\cos\beta</math> * အကယ်၍ <math>c < 2a\cos\beta</math> ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ်များသည် <math>\Gamma</math> တစ်လျှောက် စက်ဝိုင်းစဉ်အတိုင်း အစီအစဉ် <math>ABDC</math> ဖြစ်ကြသည်။ ပတိုလမီ သီအိုရမ်အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">AD \cdot BC = AB \cdot CD + AC \cdot BD \implies a^2 = c(2a\cos\beta - c) + b^2 \implies b^2 = a^2 + c^2 - 2ac\cos\beta</math> * အကယ်၍ <math>c = 2a\cos\beta</math> ဖြစ်ပါက ထိပ်စွန်းမှတ် <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့သည် ထပ်တူကျဆုံစည်းသွားပြီး <math>a = b</math> ကို တိုက်ရိုက်ရရှိကာ အဆိုပါ ထပ်တူညီမှုကို အပြည့်အဝ ပြေလည်စေသည်။ === အမှတ်တစ်ခု၏ ပါဝါကို အသုံးပြု၍ သက်သေပြခြင်း (Proof via Power of a Point) === [[Image:triangle with circle of center B and radius BC.svg|thumb| ဖြတ်မျဉ်း AC နှင့် ဖြတ်လျက်ရှိသော ဗဟို B နှင့် အချင်းဝက် BC ရှိသည့် စက်ဝိုင်း။]] ဗဟို (center) <math>B</math> နှင့် အချင်းဝက် (radius) <math>a</math> ရှိသော စက်ဝိုင်း <math>\Omega</math> ကို တည်ဆောက်ပါ။ * <math>\gamma \ne \pi/2</math> အတွက် မျဉ်း <math>AC</math> သည် စက်ဝိုင်း <math>\Omega</math> ကို အမှတ် <math>C</math> နှင့် <math>K</math> တို့တွင် ဖြတ်သော ဖြတ်မျဉ်း (secant line) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စက်ဝိုင်း <math>\Omega</math> နှင့် သက်ဆိုင်သော [[အမှတ်]] <math>A</math> ၏ ပါဝါ (power of a point) ကို <math>P(A) = AB^2 - a^2 = c^2 - a^2</math> ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဖြတ်မျဉ်းပိုင်းများ၏ မြှောက်လဒ်အဖြစ် ဖော်ပြပါက <math>P(A) = AC \cdot AK = b(b - 2a\cos\gamma)</math> ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြချက် နှစ်ခုစလုံးကို ညီမျှစေပါက အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">c^2 - a^2 = b(b - 2a\cos\gamma) \implies c^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\gamma</math> * <math>\gamma = \pi/2</math> အတွက် မျဉ်း <math>AC</math> သည် အမှတ် <math>C</math> ၌ အချင်းဝက် <math>BC</math> နှင့် ထောင့်မှန်ကျသောကြောင့် စက်ဝိုင်း <math>\Omega</math> ၏ [[ထိမျဉ်း]] (tangent) ဖြစ်သည်။ အမှတ် <math>A</math> ၏ ပါဝါမှာ <math>P(A) = AC^2 = b^2</math> ဖြစ်ပြီး <math>c^2 - a^2 = b^2</math> ကို ရရှိစေကာ <math>\cos(\pi/2) = 0</math> ဖြစ်သည့်အတွက် <math>b(b - 2a\cos\gamma)</math> နှင့် အပြည့်အဝ ထပ်တူကိုက်ညီသည်။ == မူကွဲများနှင့် ယေဘုယျပြုချက်များ (Variations and Generalizations) == === အနားနှစ်ဖက်ညီတြိဂံအတွက် ရိုးရှင်းစေခြင်း (Isosceles Simplification) === <math>a = b</math> ဖြစ်သောအခါ ကိုဆိုင်းနိယာမ (law of cosines) သည် အောက်ပါအတိုင်း လျော့ကျသွားသည်။ <math display="block">c^2 = 2a^2(1 - \cos\gamma) \quad \text{and} \quad \cos\gamma = 1 - \frac{c^2}{2a^2}</math> === ထောင့်ငယ်များအတွက် ဟာဗာဆိုင်း ပုံစံ (Haversine Formulation for Small Angles) === <math>\gamma \ll 1</math> နှင့် <math>a \approx b</math> ဖြစ်သောအခါ စံတွက်ချက်မှုသည် ကိန်းဂဏန်းဆိုင်ရာ ချေဖျက်မှုအမှား (numerical cancellation) ဖြစ်ပေါ်လွယ်သည်။ ဟာဗာဆိုင်း ထပ်တူညီမှု (haversine identity) <math>1 - \cos\gamma = 2\sin^2(\gamma/2)</math> ဖြင့် ပြန်လည်ရေးသားပါက ကိန်းဂဏန်းအရ တည်ငြိမ်သော ပုံစံ (numerically stable form) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">c^2 = (a - b)^2 + 4ab\sin^2\left(\frac{\gamma}{2}\right) = (a - b)^2 + 4ab\operatorname{haversin}(\gamma)</math> === စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဆိုင်းနိယာမ (Spherical Law of Cosines) === [[Image:Law-of-haversines.svg|thumb|[[ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] ပေါ်ရှိ စက်လုံးမျက်နှာပြင်တြိဂံ။]] [[ယူနစ်စက်လုံးမျက်နှာပြင်]] (unit sphere) <math>S^2</math> ပေါ်တွင် [[စက်လုံး|စက်လုံးမျက်နှာပြင်]]ဆိုင်ရာ အတွင်းထောင့်များ (spherical interior angles) <math>A, B, C \in (0, \pi)</math> ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်၌ ဂျီအိုဒက်စစ် စက်ဝိုင်းပြတ် အနားအလျားများ (geodesic arc side lengths) <math>a, b, c \in (0, \pi)</math> ရှိသော စက်လုံးမျက်နှာပြင်[[တြိဂံ]] (spherical triangle) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။<ref>Van Brummelen (2012), p. 98.</ref><ref>{{Citation |last=Springborn |first=Boris |title=Geometry I |url=https://www3.math.tu-berlin.de/geometrie/Lehre/WS18/GeometryI/GeometryI_W18.pdf |at=§2.5, Theorem 2.5.1 and equations (2.22)–(2.23)}}</ref> ပထမ စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ကိုဆိုင်းနိယာမ (first spherical law of cosines) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\cos a = \cos b\cos c + \sin b\sin c\cos A</math> ထောင့်များအတွက် ဝင်ရိုးစွန်း ဒွန်တွဲနိယာမ (polar dual law) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\cos A = -\cos B\cos C + \sin B\sin C\cos a</math> === ဟိုက်ပါဘောလစ် ကိုဆိုင်းနိယာမ (Hyperbolic Law of Cosines) === ကိန်းသေ ဂေါက်ရှန်း ကွေးညွှတ်မှု (constant Gaussian curvature) <math>\kappa = -1</math> ရှိသော ဟိုက်ပါဘောလစ် ပြင်ညီ (hyperbolic plane) တွင် ဂျီအိုဒက်စစ် အနားအလျားများ (geodesic side lengths) <math>a, b, c</math> နှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အတွင်းထောင့်များ <math>A, B, C</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |last=Walkden |first=Charles |title=Hyperbolic Geometry |publisher=University of Manchester |date=2019 |url=https://personalpages.manchester.ac.uk/staff/charles.walkden/hyperbolic-geometry/hyperbolic_geometry_1920.pdf |at=§8.5, Propositions 8.5.1–8.5.2}}</ref> <math display="block">\cosh a = \cosh b\cosh c - \sinh b\sinh c\cos A</math> ဝင်ရိုးစွန်း ဒွန်တွဲနိယာမမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">\cos A = -\cos B\cos C + \sin B\sin C\cosh a</math> === တက်ထရာဟီဒရွန်များအတွက် နှိုင်းယှဉ်ချက် (Analogue for Tetrahedra) === မျက်နှာပြင် <math>A</math> သည် မျက်နှာပြင်များဖြစ်ကြသော <math>B, C, D</math> တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် သုံးမျက်နှာဆုံ ထိပ်စွန်းမှတ် (trihedral vertex) ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်၌ တည်ရှိသည်။ [[စကေလာ|စကေလာများ]] (scalars) <math>A, B, C, D</math> ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော [[တြိဂံ]]မျက်နှာပြင် [[ဧရိယာ|ဧရိယာများ]]နှင့် မျက်နှာပြင် <math>i</math> နှင့် <math>j</math> အကြား အတွင်း ပြင်ညီနှစ်ခုကြားထောင့်များ (interior dihedral angles) <math>\varphi_{ij}</math> ရှိသည့် ယိုယွင်းမှုမရှိသော (non-degenerate) တက်ထရာဟီဒရွန် (tetrahedron) တစ်ခုအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Tetrahedron |url=https://mathworld.wolfram.com/Tetrahedron.html |access-date=11 November 2026 |last=Weisstein |first=Eric W. |website=MathWorld |at=Equation (4)}}</ref> <math display="block">A^2 = B^2 + C^2 + D^2 - 2(BC\cos\varphi_{bc} + CD\cos\varphi_{cd} + DB\cos\varphi_{db})</math> == ကိုးကား (References) == <references /> * {{Citation |last=Bogomolny |first=Alexander |title=The Law of Cosines (Independent of the Pythagorean Theorem) |website=Cut the Knot |date=2011 |access-date=11 November 2026 |url=https://www.cut-the-knot.org/pythagoras/CosLawMolokach.shtml}} * {{Citation |last=Casey |first=John |title=A Treatise on Spherical Trigonometry: And Its Application to Geodesy and Astronomy with Numerous Examples |publication-place=London |publisher=Longmans, Green, & Company |date=1889 |url=https://www.survivorlibrary.com/library/a_treatise_on_spherical_trigonometry_and_its_application_to_geodesy_and_astronomy_1889.pdf}} * {{Citation |author=Euclid |editor-last=Joyce |editor-first=David E. |title=Elements, Book II, Proposition 12 |publisher=Clark University |url=https://aleph0.clarku.edu/~djoyce/elements/bookII/propII12.html |access-date=11 November 2026}} * {{Citation |author=Euclid |editor-last=Joyce |editor-first=David E. |title=Elements, Book II, Proposition 13 |publisher=Clark University |url=https://aleph0.clarku.edu/~djoyce/elements/bookII/propII13.html |access-date=11 November 2026}} * {{Citation |last=Van Brummelen |first=Glen |title=Heavenly Mathematics: The Forgotten Art of Spherical Trigonometry |publisher=Princeton University Press |date=2012 |page=98 |isbn=978-0-691-14892-2}} * {{Citation |last=Wylie |first=Clarence Raymond |title=Plane Trigonometry |publisher=McGraw-Hill |date=1955 |pages=195–198}} [[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]] [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] dpy7ei6c1pcl7qrkeby3mwszxvt7asm 0 293702 1063067 1061758 2026-11-12T00:51:18Z Kyaw Myo Aung 103978 1063067 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} '''Pauline Elsie Clayden''' (၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက် – ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်) သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးအကမယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ဘဝနှင့် အလုပ်အကိုင် == Pauline Elsie Clayden ကို ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ လန်ဒန်မြို့၊ Lewisham အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ သူမသည် Cone School of Dancing တွင် အကပညာ သင်ယူခဲ့သည်။ Peggy van Praagh က သူမကို Cone ကျောင်းရှိ ကျောင်းသူများအကြားတွင် သတိပြုမိပြီး Antony Tudor ၏ London Ballet အဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ရန် အကြံပြုပေးခဲ့သည်။ Cone ကျောင်းမှ ဆရာ၊ ဆရာမများ အထူးနှစ်သက်သဘောကျသည့် ကျောင်းသူအချို့ ရှိသော်လည်း Tudor ကမူ သူမကိုသာ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ Covent Garden တွင် တင်ဆက်သည့် Aida ပြဇာတ်၌ အမျိုးသမီးလေးဦးပါဝင်သော အကကွက်တစ်ခုတွင် သူမကို ပါဝင်ကပြစေခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သူမနှင့် Tudor တို့ အတူတကွ လက်တွဲလုပ်ကိုင်ခဲ့သည့် တစ်ကြိမ်တည်းသော အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ မကြာမီမှာပင် Tudor သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် သူမသည် Ballet Rambert အဖွဲ့သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်အထိ Sadler's Wells Ballet အဖွဲ့၌ တစ်ကိုယ်တော်ကပြသူ (soloist) အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်။ သူမသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး H. J. Gamble နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ သူမသည် Ninette de Valois ၏ 'Promenade'၊ Robert Helpmann ၏ 'Miracle in the Gorbals'၊ Frederick Ashton ၏ 'Tiresias' နှင့် 'Cinderella'၊ John Cranko ၏ 'Bonne-Bouche'၊ နှင့် Andrée Howard ၏ 'Veneziana' အစရှိသည့် လက်ရာများတွင် ဇာတ်ရုပ်များကို စတင်ဖန်တီးသရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် မူလက Margot Fonteyn အတွက် ဖန်တီးထားသည့် ဇာတ်ရုပ်များစွာကိုလည်း ကပြဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ Clayden သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ Salisbury မြို့၌ အသက် ၁၀၃ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ Pauline Clayden အကြောင်း ပိုမိုသိရှိရန် https://www.nytimes.com/2026/08/17/arts/dance/pauline-clayden-dead.html https://web.archive.org/web/20141029234248/http://www.brb.org.uk/masque/index.htm?act=Person&urn=294<nowiki/>{{DEFAULTSORT:Clayden, Pauline}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ကွယ်လွန်သူများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၂၂ မွေးဖွားသူများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] 0e4brq6gq440msggjote03kdysm0iiz 0 293724 1063097 1062656 2026-11-12T06:35:53Z Salai Rungtoi 22844 /* ရွေးကောက်ပွဲစနစ် */ 1063097 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၂၇ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ | country = မြန်မာနိုင်ငံ | type = parliamentary | ongoing = yes | previous_election = မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ | previous_year = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆]] | next_election = - | next_year = - | seats_for_election = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ၃၄ နေရာ<br />[[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ၅ နေရာ<br /> [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် လွှတ်တော်]] ၁၆ နေရာ | election_date = ၄ ဧပြီ ၂၀၂၇ | image1 = | leader1 = [[ခင်ရီ]] | leader_since1 = | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | leaders_seat1 = | last_election1 = | seats_before1 = ၂၃၁ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့]] / ၁၀၈ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသား]] / ၃၇၉ [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်/တိုင်း]] | seats1 = | seats_after1 = '''၂၃၁ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|R]] / ၁၀၈ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်|N]] / ၃၇၉ [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|S]]''' | seat_change1 = {{steady}} [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|R]] / {{steady}} [[အမျိုးသားလွှတ်တော်|N]] / {{steady}} [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|S]] | popular_vote1 = | percentage1 = | swing1 = | image2 = | leader2 = - | leader_since2 = | party2 = - | leaders_seat2 = | last_election2 = | seats_before2 = - [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|R]] / - [[အမျိုးသားလွှတ်တော်|N]] / - [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|S]] | seats2 = | seats_after2 = '''- [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|R]] / - [[အမျိုးသားလွှတ်တော်|N]] / - [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|S]]''' | seat_change2 = {{steady}} [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်|R]] / {{steady}} [[အမျိုးသားလွှတ်တော်|N]] / {{steady}} [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|S]] | popular_vote2 = | percentage2 = | swing2 = | title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | posttitle = ရွေးကောက်ပွဲပြီးနောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | before_election = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | before_party = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာချုပ်(ငြိမ်း)]] | after_election = - | after_party = - }} {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} '''၂၀၂၇ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ'''ကို လစ်လပ်လျက်ရှိသော လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်နေရာများ အတွက် ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၄ ရက် တွင် ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်လွှတ်တော် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ဧပြီလ ကျင်းပမည် |url=https://burmese.dvb.no/post/527020 |access-date=2026-11-06 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> လစ်လပ်သော မဲဆန္ဒနယ် ၅၅ ခုရှိပြီး [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]တွင် ၅ နေရာ၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် ၃၄ နေရာ၊ [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ]]တွင် ၁၆ နေရာတို့ ဖြစ်သည်။ ယင်းနေရာတို့သည် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ နိုင်ငံရေးရာထူး ထမ်းဆောင်ခြင်းအပါအဝင် ယခင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် မကျင်းပဖြစ်ခဲ့သည့် လစ်လပ်နေရာများ ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပမည့်နေ့ရက်သတ်မှတ်ကြေညာ |url=http://moi.gov.mm/announcements/90228 |access-date=2026-11-06 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == === အချိန်နှင့် နေ့ရက်ကြေညာခြင်း === [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]သည် ၂၀၂၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင်ကျင်းပမည့် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲအတွက် လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်များအား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်‌ ရက်စွဲပါ ကြေညာချက်အမှတ် (၆၈ /၂၀၂၆)ဖြင့် သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ယင်းမဲဆန္ဒနယ်မြေ သတ်မှတ်ထုတ်ပြန်ချက်များနှင့် လွှတ်တော်အလိုက်မဲဆန္ဒနယ်များတွင် ကျင်းပမည့် နယ်မြေများစာရင်းအသေးစိတ်ကိုပါ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ရုံး Website ဖြစ်သည့် www.uec.gov.mm တွင် ထည့်သွင်းကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၇ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမည့် မဲဆန္ဒနယ်များအား ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်ကြေညာ |url=http://moi.gov.mm/announcements/90239 |access-date=2026-11-06 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> လွှတ်တော်အသီးသီး၏ မဲဆန္ဒနယ်များအတွက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အမည်စာရင်း စတင် တင်သွင်းနိုင်သည့် နေ့ရက်သည် ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတင်သွင်းရမည့်နေရက်သည့် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အမည်စာရင်းတင်သွင်းလွှာများကို ရုပ်သိမ်းလိုပါက ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထားပြီး ရုပ်သိမ်းနိုင်သည်။ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အမည်စာရင်းတင်သွင်းလွှာများ စိစစ်မည့် နေ့ရက်ကိုမူ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်မှ ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်အထိ သတ်မှတ်ထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ၂၀၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လွှတ်တော်အသီးသီးအတွက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခြင်း၊ ရုပ်သိမ်းခြင်း၊ စိစစ်ခြင်းတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် နေ့ရက်များ သတ်မှတ်ကြေညာခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/90469 |access-date=2026-11-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ရွေးကောက်ပွဲစနစ် == ဤကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲသည် [[အနိုင်ရသူ အကုန်ယူစနစ်|မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်]] (FPTP) ဖြင့် လစ်လပ် မဲဆန္ဒနယ်အားလုံးကို ကျင်းပမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-11-06 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် သားဖြစ်သူနဲ့ဖုန်းပြောခဲ့တာကို‌လွှတ်တော်မှာထည့်ဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm3ell19z52xt |access-date=2026-11-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ပြည်သူ့လွှတ်တော် == {| class="wikitable sortable" !အမှတ် !မဲဆန္ဒနယ် !တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် !ယခင်ပါတီ !ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ပါတီ !ယခင် ကိုယ်စားလှယ် !လစ်လပ်အကြောင်းရင်း !ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် !မှတ်ချက် |- | ၁ | [[တွန်းဇံမြို့နယ်|တွန်းဇံ]] | [[ချင်းပြည်နယ်]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[တွန်းဇံမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|တွန်းဇံတိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂ | [[ဖလမ်းမြို့နယ်|ဖလမ်း]] | [[ချင်းပြည်နယ်]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[ဖလမ်းမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|ဖလမ်းတိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃ | [[ထီးချိုင့်မြို့နယ်|ထီးချိုင့်]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၄ | [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်|ဗန်းမောက်]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၅ | [[အင်းတော်မြို့နယ်|အင်းတော်]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[အင်းတော်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|အင်းတော်တိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၆ | [[ကောလင်းမြို့နယ်|ကောလင်း]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၇ | [[ပုလဲမြို့နယ်|ပုလဲ]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၈ | [[ယင်းမာပင်မြို့နယ်|ယင်းမာပင်]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၉ | [[တန့်ဆည်မြို့နယ်|တန့်ဆည်]] | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၀ | [[မြိတ်မြို့နယ်|မြိတ်]] | [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] |[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၁ | [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]] | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |Dr[[သန့်ဇော်လွင်]] |[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူကယ်ပြန်]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၂ | [[ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်|ပေါက်ခေါင်း]] | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] |[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမကျေး]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၃ | [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ပန်းတောင်း]] | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] |[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စွမ်း]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၄ | [[ချောက်မြို့နယ်|ချောက်]] | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |ဦးရဲတင့် |[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြား]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၅ | [[မင်းဘူး(စကု)မြို့နယ်|မင်းဘူး]] | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံး]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၆ | [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်|ပြင်ဦးလွင်]] | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] |[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၇ | [[မိတ္ထီလာမြို့နယ်|မိတ္ထီလာ]] | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |Dr[[မောင်သင်း]] |[[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၈ | [[နွားထိုးကြီးမြို့နယ်|နွားထိုးကြီး]] | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၉ | [[စဉ့်ကူးမြို့နယ်|စဉ့်ကူး]] | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[စဉ့်ကူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|စဥ့်ကူးတိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၀ | [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]] | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[မိုးကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|မိုးကုတ်တိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၁ | [[ကျိုက်မရောမြို့နယ်|ကျိုက်မရော]] | [[မွန်ပြည်နယ်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] |[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၂ | [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်|မရမ်းကုန်း]] | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |Dr[[သက်ခိုင်ဝင်း]] |[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်း]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၃ | [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်|ရွှေပြည်သာ]] | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီး]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၄ | [[လှည်းကူးမြို့နယ်|လှည်းကူး]] | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] |[[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဥ်/ဟိုတယ်]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၅ | [[တာမွေမြို့နယ်|တာမွေ]] | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] |[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးကူး]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၆ | [[ကိုကိုးကျွန်းမြို့နယ်|ကိုကိုးကျွန်း]] | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] |ဒုသမ္မတ(၁) | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၇ | [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်|လှိုင်သာယာ]] (အနောက်ပိုင်း) | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] |[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|စီနိုင်ခြားစီး]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၈ | [[ကျောက်မဲမြို့နယ်|ကျောက်မဲ]] | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[ကျောက်မဲမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|ကျောက်မဲတိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂၉ | [[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်|မိုင်းဖြတ်]] | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] |[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လဝက]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃၀ | [[မိုင်းပန်မြို့နယ်|မိုင်းပန်]] | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |ဦးဖြိုးဇော်စိုး |[[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဥ်/ဟိုတယ်]]ဒုဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃၁ | [[မအူပင်မြို့နယ်|မအူပင်]] | [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ဝန်]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃၂ | [[ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်|ဇမ္ဗူသီရိ]] | [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|နေပြည်တော်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] |[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃၃ | [[ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်|ဒက္ခိဏသီရိ]] | [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|နေပြည်တော်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[မြတ်ဟိန်း|ဦးမြတ်ဟိန်း]] |အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃၄ | [[ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်|ဥတ္တရသီရိ]] | [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ|နေပြည်တော်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] |[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံး]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |} == အမျိုးသားလွှတ်တော် == {| class="wikitable sortable" !အမှတ် !မဲဆန္ဒနယ် !တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် !ယခင်ပါတီ !ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ပါတီ !ယခင် ကိုယ်စားလှယ် !လစ်လပ်အကြောင်းရင်း !ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် !မှတ်ချက် |- | ၁ | မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) | [[ကချင်ပြည်နယ်]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ဒွဲဘူ|ဒေါ်ဒွဲဘူ]] | [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂ | မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၃) | [[ချင်းပြည်နယ်]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃ | မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၄) | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] |[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကာ]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၄ | မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၅) | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် | - | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၅ | မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၆) | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] |[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာ]]ဝန် | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |} == ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ == {| class="wikitable sortable" !အမှတ် !မဲဆန္ဒနယ် !တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် !ယခင်ပါတီ !ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ပါတီ !ယခင် ကိုယ်စားလှယ် !လစ်လပ်အကြောင်းရင်း !ရွေးကောက်ခံ ကိုယ်စားလှယ် !မှတ်ချက် |- | ၁ | တွန်းဇံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[ချင်းပြည်နယ်]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၂ | ဖလမ်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[ချင်းပြည်နယ်]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၃ | ထီးချိုင့်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၄ | ဗန်းမောက်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၅ | အင်းတော်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၆ | ကောလင်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၇ | ပုလဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၈ | ယင်းမာပင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၉ | တန့်ဆည်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၀ | ရွှေဘိုမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |ဒေါက်တာသောင်းနိုင် | - | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၁ | ဇီးကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |ဦးဉာဏ်ဝင်း | - | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၂ | သဲကုန်းမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |ဦးအုန်းသွင် | - | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၃ | နွားထိုးကြီးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |မတည်ငြိမ်မှု | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၄ | စဉ့်ကူးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[စဉ့်ကူးမြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|စဥ့်ကူးတိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၅ | မိုးကုတ်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |မရှိ | |မရှိပါ |[[မိုးကုတ်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ|မိုးကုတ်တိုက်ပွဲ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |- | ၁၆ | ရေကြည်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် | [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] |[[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ရာထူးဝန်ဥက္ကဋ္ဌ]] | | FPTP မဲဆန္ဒနယ် |} == ဖတ်ရှုရန် == * [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] == ကိုးကား == <references /> {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ}}{{DEFAULTSORT:ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၇}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲများ]] rduvoq652040uytz4feoahesob7qs07 1 293802 1063036 1062701 2026-11-11T15:50:28Z Prince Min Paing 148011 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း- ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ(Prince Min Paing... 1063036 wikitext text/x-wiki '''ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်''' (ရဟန်းဘွဲ့: '''အရှင်သုဇာတ'''၊ လူဝတ်လဲပြီးနောက်: '''ဦးမောင်ဟန်''') သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း ရတနာပုံခေတ် ထီးရံနန်းရံ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး၏ သားတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နန်းတွင်းအရေးအခင်းများမှ ကင်းလွတ်စေရန် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ဇာတ်မြှုပ်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီတိုင်းအတွင်း တိတ်တဆိတ် တိမ်းရှောင်ကာ မိတ်သလင်၊ ဖန်ခါးပင်၊ ရေကြည်နှင့် ငါးသိုင်းချောင်းနယ်တစ်ဝိုက်၌ ဘဝနိဂုံးချုပ်သည်အထိ နေထိုင်သွားခဲ့သည်။<ref name="myaung">မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)။ ''ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)''။ စာမျက်နှာ ၇၁-၇၃။</ref> ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၉၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၉၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း- ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ([[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)) == ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ([[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)) :@[[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] မင်္ဂလာပါဗျ။ ဆရာမောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန်" စာအုပ်ပါ ( [[ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်]]သည် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ဇာတ်မြှုပ်နေခဲ့သည်။ တိတ်တဆိတ် တိမ်းရှောင်ကာ ဘဝနိဂုံးချုပ်သည်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်) စသည့် ရေးသားဖော်ပြထားချက်များကို မကန့်ကွက်သော်လည်း ဝီကီပီးဒီးယား၏ မူဝါဒများအရ ယခုဆောင်းပါးသည် ချက်ချင်းဖျက်ပစ်ရန် သတ်မှတ်ချက် (WP:A7) နှင့် ငြိစွန်းနေတယ် ။ :ဝီကီပီးဒီးယားတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး သီးခြားဆောင်းပါးအဖြစ် ရပ်တည်ရန်အတွက်ဘုရင့်ဆွေတော်မျိုးတော် ဖြစ်ရုံမျှ သို့မဟုတ် ကိုယ်ရေးရာဇဝင် သက်သက်မျှဖြင့် စွယ်စုံကျမ်းဆိုင်ရာ ထင်ရှားအရေးပါမှု မမြောက်ပါ။ :ထင်ရှားအရေးပါမှုဆိုသည်မှာ ကာယကံရှင်နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် လွတ်လပ်သော ပြင်ပသတင်းမီဒီယာများ၊ သမိုင်းသုတေသနစာအုပ်များ သို့မဟုတ် ဂျာနယ်များတွင် ၎င်းအကြောင်းကို အကျယ်တဝင့်အလေးအနက်ထား ရေးသား တင်ပြ ဖော်ပြခံထားရခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်တယ်။စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှ ဖော်ပြချက်ကိုသာ ကိုးကားထားခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ သမိုင်းဝင် လွှမ်းမိုးနိုင်မှု သို့မဟုတ် ထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုများကို ပြသနိုင်သော အခြားလွတ်လပ်သည့် ကိုးကားအထောက်အထားများ ထပ်မံမဖြည့်စွက်နိုင်ပါက ဆောင်းပါး ဆက်လက်တည်ရှိရန် ခက်ခဲမည်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::တစ်ခြား ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းတစ်ခုခုမှာ ဖော်ပြပါရှိမှသာ အကျုံးဝင်နိုင်မှလာလား အကို [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၀၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) khpp10s3n3098ztymdms63iwrpy6g3f 1063037 1063036 2026-11-11T15:51:27Z Prince Min Paing 148011 /* ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း- ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ(Prince Min Paing... 1063037 wikitext text/x-wiki '''ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်''' (ရဟန်းဘွဲ့: '''အရှင်သုဇာတ'''၊ လူဝတ်လဲပြီးနောက်: '''ဦးမောင်ဟန်''') သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း ရတနာပုံခေတ် ထီးရံနန်းရံ အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး၏ သားတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ သီပေါမင်း နန်းတက်စတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နန်းတွင်းအရေးအခင်းများမှ ကင်းလွတ်စေရန် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ဇာတ်မြှုပ်နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ဧရာဝတီတိုင်းအတွင်း တိတ်တဆိတ် တိမ်းရှောင်ကာ မိတ်သလင်၊ ဖန်ခါးပင်၊ ရေကြည်နှင့် ငါးသိုင်းချောင်းနယ်တစ်ဝိုက်၌ ဘဝနိဂုံးချုပ်သည်အထိ နေထိုင်သွားခဲ့သည်။<ref name="myaung">မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)။ ''ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)''။ စာမျက်နှာ ၇၁-၇၃။</ref> ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၉၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၀၉၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ဤဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များသည် ဆရာကြီး မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန် (ပေါင်းချုပ်)" စာအုပ် စာမျက်နှာ ၇၁၊ ၇၂၊ ၇၃ ပါ တရားဝင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေပြီးသား သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ သမိုင်းဝင် ကိုးကားချက် ခိုင်လုံမှုရှိပါသဖြင့် စိစစ်ပေးပါရန် တင်ပြအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၀၊ ၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဖျက်ပစ်ခြင်းအတွက် ခုခံပြောဆိုခြင်း- ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ([[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)) == ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန် ၏ အကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ စာရေးဆရာ ဦးသန်းဆွေ(ထားဝယ်)၏ ကုန်းဘောင်အလွန်(ပေါင်းချုပ်)တွင် အဆက်အနွယ်များကျန်သေးကြောင်းကို တရားဝင် အတည်ပြုရေးသားထားပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိပ်တင်ဆွေဟန်၏ မျိုးဆက် ကျနော့်အနေဖြင့် ဘိုးဘုရား၏ အမှန်တကယ်ရာဇဝင်ကြောင်းအား တင်ထားရခြင်းဖြစ်ပါသည်။ စိစစ်လိုပါက ထားဝယ်ဦးသန်းဆွေထံကိုလည်းကောင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်အဖွဲ့ချုပ် အသင်းဝင် ကျနော်၏ဖုန်း 09255725431 သို့ ဆက်သွယ် Comfirm လုပ် ဆွေးနွေးစိစစ်နိုင်ပါသည်ခင်ဗျာ([[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)) :@[[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] မင်္ဂလာပါဗျ။ ဆရာမောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်) ၏ "ကုန်းဘောင်အလွန်" စာအုပ်ပါ ( [[ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ဆွေဟန်]]သည် ရဟန်းဝတ်ဖြင့် ဇာတ်မြှုပ်နေခဲ့သည်။ တိတ်တဆိတ် တိမ်းရှောင်ကာ ဘဝနိဂုံးချုပ်သည်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်) စသည့် ရေးသားဖော်ပြထားချက်များကို မကန့်ကွက်သော်လည်း ဝီကီပီးဒီးယား၏ မူဝါဒများအရ ယခုဆောင်းပါးသည် ချက်ချင်းဖျက်ပစ်ရန် သတ်မှတ်ချက် (WP:A7) နှင့် ငြိစွန်းနေတယ် ။ :ဝီကီပီးဒီးယားတွင် လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး သီးခြားဆောင်းပါးအဖြစ် ရပ်တည်ရန်အတွက်ဘုရင့်ဆွေတော်မျိုးတော် ဖြစ်ရုံမျှ သို့မဟုတ် ကိုယ်ရေးရာဇဝင် သက်သက်မျှဖြင့် စွယ်စုံကျမ်းဆိုင်ရာ ထင်ရှားအရေးပါမှု မမြောက်ပါ။ :ထင်ရှားအရေးပါမှုဆိုသည်မှာ ကာယကံရှင်နှင့် မသက်ဆိုင်သည့် လွတ်လပ်သော ပြင်ပသတင်းမီဒီယာများ၊ သမိုင်းသုတေသနစာအုပ်များ သို့မဟုတ် ဂျာနယ်များတွင် ၎င်းအကြောင်းကို အကျယ်တဝင့်အလေးအနက်ထား ရေးသား တင်ပြ ဖော်ပြခံထားရခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်တယ်။စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းမှ ဖော်ပြချက်ကိုသာ ကိုးကားထားခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ သမိုင်းဝင် လွှမ်းမိုးနိုင်မှု သို့မဟုတ် ထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှုများကို ပြသနိုင်သော အခြားလွတ်လပ်သည့် ကိုးကားအထောက်အထားများ ထပ်မံမဖြည့်စွက်နိုင်ပါက ဆောင်းပါး ဆက်လက်တည်ရှိရန် ခက်ခဲမည်။ [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၇၊ ၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::တစ်ခြား ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းတစ်ခုခုမှာ ဖော်ပြပါရှိမှသာ အကျုံးဝင်နိုင်မှလာလား အကို [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၀၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::အကို့ကို ဆက်သွယ်လို့ရမည့် ဖုန်းနံပါတစ်ခုလောက် မက်ဆေ့ပို့ပေးနိုင်မလား 09-255725431 သို့ [[အသုံးပြုသူ:Prince Min Paing|Prince Min Paing]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Prince Min Paing|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၁၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) jdbmhlihzmiphh3zuf337cdcg3xz59f 0 293812 1063033 1062620 2026-11-11T15:29:53Z Kyaw Myo Aung 103978 [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး (မိုးညိုမြို့နယ်)]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည် 1062620 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မိုးညိုမြို့နယ်]]၊ [[မိုးညိုမြို့]]၊ ရွှေပြည်သာရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/monyo-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.02501588764096| 95.52482183414726|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:မိုးညိုမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} mccfh1vpr4yisk6osy65uthikww4c94 100 293849 1063093 1062918 2026-11-12T06:29:38Z Salai Rungtoi 22844 1063093 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=11|day=11|content= <!-- All news items below this line --> '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်မြတ်သီတာအောင်၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်စန္ဒာကျော်တို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/90467 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 0km76povn0fsl6xz4gq7efy44qhbta7 0 293857 1062994 1062933 2026-11-11T12:08:57Z Kyaw Myo Aung 103978 မွမ်းမံခြင်း ။ 1062994 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ရွှေတောင် |address = ကြာနီကန်ရပ်ကွက်၊ [[ပြည်လမ်း|ပြည် - ရန်ကုန်လမ်းမကြီး]] ဘေး |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6971955|95.2165022|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၆၂ ဦး |students = ၁,၉၄၁ ဦး |ratio = ၁:၃၁ |area = ၁၈.၁၆ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ရွှေတောင်) }} '''အ.ထ.က - ရွှေတောင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့]]၊ ကြာနီကန်ရပ်ကွက်၊ [[ပြည်လမ်း|ပြည် - ရန်ကုန် လမ်းမကြီး]] ဘေးတွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၁၈.၁၆ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၆၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁,၉၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၃၁ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} t2ua32wtf74undut3o57hinzc6342bi 0 293864 1062995 1062983 2026-11-11T12:11:14Z Kyaw Myo Aung 103978 1062995 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ညောင်စာရေး |address = [[ညောင်စာရေးမြို့|ညောင်စာရေးရွာ]] ၊ ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်း |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.5211288|95.1472003|type:school|display=inline}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၃၂ ဦး |students = ၇၄၅ ဦး |campus_size = ၅.၁၁ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ညောင်စာရေး) }} '''အ.ထ.က - ညောင်စာရေး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ညောင်စာရေးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ညောင်စာရေးရွာ]]၊ ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်းတွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၅.၁၁ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၃၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၇၄၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၃ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tqmxjgvmwlwyl98rnt8alf4wpbrl8ao 0 293866 1062996 1062984 2026-11-11T12:12:14Z Kyaw Myo Aung 103978 1062996 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ကျီးသဲ |address = [[ကျီးသဲရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ကျီးသဲရွာ]]၊ ရှမ်းတန်းလေးလမ်း |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.643146|95.107000|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၃၄ ဦး |students = ၈၉၆ ဦး |ratio = ၁:၂၆ |area = ၈.၁၆ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ကျီးသဲ) }} '''အ.ထ.က - ကျီးသဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျီးသဲရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ကျီးသဲရွာ]]၊ ရှမ်းတန်းလေးလမ်းတွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၈.၁၆ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၃၄ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၈၉၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၆ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9ajm4id2ng4m1e0xr64hhu2ab4etkh7 0 293867 1063001 1062985 2026-11-11T12:15:49Z Kyaw Myo Aung 103978 1063001 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ကြာနီကန် |address = ကြာနီကန် ရပ်ကွက်၊ သစ်ချိုပင်လမ်း |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.7028284|95.2095231|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၃၄ ဦး |students = ၉၈၅ ဦး |ratio = ၁:၂၉ |area = ၀.၇၇ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ကြာနီကန်) }} '''အ.ထ.က - ကြာနီကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ ကြာနီကန်ရပ်ကွက်၊ သစ်ချိုပင်လမ်း၊ [[ရွှေတောင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၇၇ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၃၄ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၉၈၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၉ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} sttxonkjeohqpbbt8mvyyae417v6mu5 0 293869 1062999 1062989 2026-11-11T12:14:26Z Kyaw Myo Aung 103978 1062999 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ယင်းမူကုန်း |address = [[ယင်းမူကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ယင်းမူကုန်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.3695082|95.2821855|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၇ ဦး |students = ၄၅၂ ဦး |ratio = ၁:၁၇ |area = ၂.၃၅ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ယင်းမူကုန်း) }} '''အ.ထ.က - ယင်းမူကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ယင်းမူကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ယင်းမူကုန်းရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၂.၃၅ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၇ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၄၅၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၇ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} cm332zjseiozvf417tkbxarl919djs7 0 293870 1063000 1062990 2026-11-11T12:15:10Z Kyaw Myo Aung 103978 1063000 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - တရုတ်မှော် |address = [[တရုတ်မှော်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|တရုတ်မှော်ရွာ]]၊ ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်းအနီး |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.4365815|95.2068181|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၂ ဦး |students = ၃၈၂ ဦး |ratio = ၁:၁၇ |area = ၈.၄၀ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (တရုတ်မှော်) }} '''အ.ထ.က - တရုတ်မှော်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[တရုတ်မှော်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|တရုတ်မှော်ရွာ]]၊ ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်းအနီးတွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၈.၄၀ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၃၈၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၇ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tk4glmhxsavbpo2610jqe5m6gvwqlra 0 293871 1063002 1062991 2026-11-11T12:16:13Z Kyaw Myo Aung 103978 1063002 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ကျွဲတလင်း |address = [[ကျွဲတလင်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ကျွဲတလင်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.4187159|95.2774722|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၃ ဦး |students = ၅၂၃ ဦး |ratio = ၁:၂၃ |area = ၇.၁၇ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ကျွဲတလင်း) }} '''အ.ထ.က - ကျွဲတလင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ကျွဲတလင်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ကျွဲတလင်းရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၇.၁၇ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၃ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၅၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၃ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} ck501io4x6skdgohdaxt38lmkwcu7h7 0 293872 1062997 1062992 2026-11-11T12:13:36Z Kyaw Myo Aung 103978 1062997 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - အောင်သုခ |address = မမဲလေးကျေးရွာအုပ်စု၊ [[အောင်သုခရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|အောင်သုခရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.3948500|95.2448924|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၁ ဦး |students = ၂၇၂ ဦး |ratio = ၁:၁၃ |area = ၅.၂၅ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (အောင်သုခ) }} '''အ.ထ.က - အောင်သုခ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ မမဲလေးကျေးရွာအုပ်စု၊ [[အောင်သုခရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|အောင်သုခရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၅.၂၅ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၁ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၂၇၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၃ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} i5j1hcqtbwz256bqxkllgek130mb4iw 0 293873 1062998 1062993 2026-11-11T12:13:59Z Kyaw Myo Aung 103978 1062998 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က - ရွှေဟင်္သာ |address = [[ရွှေဟင်္သာရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရွှေဟင်္သာရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.5497251|95.0950217|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၁ ဦး |students = ၂၁၆ ဦး |ratio = ၁:၁၀ |area = ၁.၅၂ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း (ရွှေဟင်္သာ) }} '''အ.ထ.က - ရွှေဟင်္သာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ရွှေဟင်္သာရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရွှေဟင်္သာရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၁.၅၂ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၁ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၂၁၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၀ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} r0e3vx1ebnj5ujpomzs9icaieq259na 0 293874 1063004 2026-11-11T13:26:21Z Myo Li Aung 150665 Taiwan နိင်ငံကဘာလို့ 3+4 နဲ့ခေါ်ယူတာလဲ 1063004 wikitext text/x-wiki Taiwan နိင်ငံကဘာလို့ 3+4 နဲ့ခေါ်ယူတာလဲ i5yk8o8px9exhgbfuykqb92wvk5pxg0 1063005 1063004 2026-11-11T13:33:58Z Kyaw Myo Aung 103978 1063005 wikitext text/x-wiki {{Db-g2}} Taiwan နိင်ငံကဘာလို့ 3+4 နဲ့ခေါ်ယူတာလဲ e3j7a5zbrat6gan3o356midiu318dwa 3 293875 1063006 2026-11-11T13:35:13Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1063006 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Myo Li Aung ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၃၅၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 897k45zp1cfce39pywvc44t90m95c7g 3 293876 1063009 2026-11-11T13:39:52Z Little Sunshine 129577 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Keijuu]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kieru'n]] သို့ Little Sunshineက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Keijuu|Keijuu]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Kieru'n|Kieru'n]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1063009 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kieru'n]] 2gxxhxgyosn26i6ejk5b6k1nu05fzom 3 293877 1063015 2026-11-11T14:35:21Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1063015 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-59670-15 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၅၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) kosyrh9hqcbdsiiub39nwydt3rzsrui 0 293878 1063016 2026-11-11T14:43:00Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) ရှားပင်ဇင်း |address = [[ရှားပင်ဇင်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရှားပင်ဇင်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |s..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063016 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) ရှားပင်ဇင်း |address = [[ရှားပင်ဇင်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရှားပင်ဇင်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.5458780|95.1353500|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၇ ဦး |students = ၁၂၅ ဦး |ratio = ၁:၁၈ |area = ၀.၉၉ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ (ရှားပင်ဇင်း) }} '''အ.လ.က(ခွဲ) ရှားပင်ဇင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ရှားပင်ဇင်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ရှားပင်ဇင်းရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၉၉ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၇ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၂၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၈ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 82eho60a924w4a001fp4f2qahr6d06h 0 293879 1063017 2026-11-11T14:46:29Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.ထ.က(ခွဲ) မြို့မ |address = မြို့မ |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063017 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က(ခွဲ) မြို့မ |address = မြို့မ |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6895902|95.1387581|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၀ ဦး |students = ၃၃၈ ဦး |ratio = ၁:၁၇ |area = ၂.၆၈ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ (မြို့မ) }} '''အ.ထ.က(ခွဲ) မြို့မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ မြို့မတွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၂.၆၈ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၀ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၃၃၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၇ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 8o2y2sbpxwvf4j6gpex4y2y55wgzgz5 1063018 1063017 2026-11-11T14:47:40Z Kyaw Myo Aung 103978 1063018 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က(ခွဲ) မြို့မ |address = မြို့မ |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6895902|95.1387581|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၀ ဦး |students = ၃၃၈ ဦး |ratio = ၁:၁၇ |area = ၂.၆၈ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ (မြို့မ) }} '''အ.ထ.က(ခွဲ) မြို့မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[မြို့မရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မြို့မ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၂.၆၈ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၀ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၃၃၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၇ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} j48sdv113xkrbv5gaytkeblrko1u4dj 0 293880 1063019 2026-11-11T14:51:16Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.ထ.က (ခွဲ) ကံသုံးဆင့် |address = ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်း |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = ပဲခူးတိုင်းဒေသက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063019 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.ထ.က (ခွဲ) ကံသုံးဆင့် |address = ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်း |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6050186|95.1805100|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၂၁ ဦး |students = ၁၂၃ ဦး |ratio = ၁:၆ |area = ၀.၈၁ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ ဒွါဒသမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ (ကံသုံးဆင့်) }} '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကံသုံးဆင့်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်းတွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၈၁ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၂၁ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၆ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9t5kh5reemjes6v3box3348v7u6m7hi 0 293881 1063020 2026-11-11T15:00:30Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က - မယားမာန် |address = ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်း၊ [[မယားမာန်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မယားမာန်ရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063020 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က - မယားမာန် |address = ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်း၊ [[မယားမာန်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မယားမာန်ရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6399909|95.1995299|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၁၂ ဦး |students = ၁၇၅ ဦး |ratio = ၁:၁၅ |area = ၀.၇၈ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း (မယားမာန်) }} '''အ.လ.က - မယားမာန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ ရွှေတောင် - ညောင်စာရေး - ကွေ့မ လမ်း၊ [[မယားမာန်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မယားမာန်ရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၇၈ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၁၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၇၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၅ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} a1udky2infavwiaxy91dm5olo44gerf 0 293882 1063022 2026-11-11T15:02:11Z Kyaw Myo Aung 103978 [[မယားမံရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်]] စာမျက်နှာကို [[မယားမာန်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်: စာလုံးပေါင်းမှား 1063022 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[မယားမာန်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်]] 8qv0t2atrgggwzkw6whvmsin9s022j6 0 293883 1063024 2026-11-11T15:10:31Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က (ခွဲ)မကျီးပေါက်ကုန်း |address = [[မကျီးပေါက်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မကျီးပေါက်ကုန်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ ရွှေတေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063024 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က (ခွဲ)မကျီးပေါက်ကုန်း |address = [[မကျီးပေါက်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မကျီးပေါက်ကုန်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6173690|95.1554696|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၁၄ ဦး |students = ၁၇၆ ဦး |ratio = ၁:၁၃ |area = ၁.၄၉ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း (မကျီးပေါက်ကုန်း) }} '''အ.လ.က (ခွဲ) မကျီးပေါက်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[မကျီးပေါက်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|မကျီးပေါက်ကုန်းရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၁.၄၉ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၁၄ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၇၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၃ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 4m2wddxbd87av3g348igyeypcs6klx5 0 293884 1063025 2026-11-11T15:16:13Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က - ဝါးတော |address = [[ပြည်လမ်း|ပြည်လမ်း]]၊ [[ဝါးတောရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဝါးတောရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063025 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က - ဝါးတော |address = [[ပြည်လမ်း|ပြည်လမ်း]]၊ [[ဝါးတောရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဝါးတောရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.6502901|95.2403980|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၁၂ ဦး |students = ၁၂၇ ဦး |ratio = ၁:၁၀ |area = ၂.၀၀ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း (ဝါးတော) }} '''အ.လ.က - ဝါးတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်လမ်း|ပြည်လမ်း]]၊ [[ဝါးတောရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဝါးတောရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၂.၀၀ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၁၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၂၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၀ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} hij5kqfnzt1g4ds0fvh5xud6il1r9e9 0 293885 1063026 2026-11-11T15:17:58Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က - သောင်ပြင်ကုန်း |address = [[သောင်ပြင်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|သောင်ပြင်ကုန်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ ရွှေတောင်မြိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063026 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က - သောင်ပြင်ကုန်း |address = [[သောင်ပြင်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|သောင်ပြင်ကုန်းရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.5474454|95.0997869|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၁၂ ဦး |students = ၁၅၄ ဦး |ratio = ၁:၁၃ |area = ၁.၅၇ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း (သောင်ပြင်ကုန်း) }} '''အ.လ.က - သောင်ပြင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[သောင်ပြင်ကုန်းရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|သောင်ပြင်ကုန်းရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၁.၅၇ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၁၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၅၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၃ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gnj8sqo6t2wf5a2pr14xrqu77yq7w6t 0 293886 1063029 2026-11-11T15:20:24Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က - ဆိတ်ကြီး |address = [[ဆိတ်ကြီးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဆိတ်ကြီးရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = ပဲခူးတိုင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063029 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က - ဆိတ်ကြီး |address = [[ဆိတ်ကြီးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဆိတ်ကြီးရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.3972752|95.2999562|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၁၄ ဦး |students = ၃၆၆ ဦး |ratio = ၁:၂၆ |area = ၃.၀၈ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း (ဆိတ်ကြီး) }} '''အ.လ.က - ဆိတ်ကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[ဆိတ်ကြီးရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|ဆိတ်ကြီးရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၃.၀၈ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၁၄ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၃၆၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၆ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c98zgs8ldrtmnqjft7w5r2r3cwehhpd 0 293887 1063034 2026-11-11T15:29:53Z Kyaw Myo Aung 103978 [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး (မိုးညိုမြို့နယ်)]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည် 1063034 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး (မိုးညိုမြို့နယ်)]] grbj2b9f10dky0imtijnmsqk75tsuuk 1063035 1063034 2026-11-11T15:36:53Z Kyaw Myo Aung 103978 ဤဆောင်းပါး ခေါင်းစဉ်က အခြားတူညီနေတဲ့ စာမျက်နှာတွေ့ ရှိနေလို့ 1063035 wikitext text/x-wiki {{Db-g6}} 91xhc3ive90s21xcbdsyyrznh6n7gdp 1063044 1063035 2026-11-11T16:09:50Z Kyaw Myo Aung 103978 1063044 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး (မိုးညိုမြို့နယ်) ]] ogfubcjfdwt1f34w2bonqexzyw6bn4f 1063045 1063044 2026-11-11T16:10:06Z Kyaw Myo Aung 103978 စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး (မိုးညိုမြို့နယ်)]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1063045 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က (ခွဲ) ကျွန်းကလေး (မိုးညိုမြို့နယ်)]] grbj2b9f10dky0imtijnmsqk75tsuuk 0 293888 1063038 2026-11-11T15:52:30Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) နွားမယံ |address = [[နွားမယံရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|နွားမယံရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = ပဲခူးတိုင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063038 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) နွားမယံ |address = [[နွားမယံရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|နွားမယံရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.7561355|95.2120867|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၁၂ ဦး |students = ၃၀၆ ဦး |ratio = ၁:၂၆ |area = ၀.၄၅ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ (နွားမယံ) }} '''အ.လ.က(ခွဲ) နွားမယံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[နွားမယံရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|နွားမယံရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၄၅ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၁၂ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၃၀၆ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၆ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gsbhv34stv0qy0v74wnq9jaq8tes55t 0 293889 1063039 2026-11-11T15:54:21Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) တွင်းဗြဲ |address = [[တွင်းဗြဲရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|တွင်းဗြဲရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = ပဲခူးတ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063039 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) တွင်းဗြဲ |address = [[တွင်းဗြဲရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|တွင်းဗြဲရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.4685577|95.2006933|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၈ ဦး |students = ၁၆၇ ဦး |ratio = ၁:၂၁ |area = ၀.၉၂ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ (တွင်းဗြဲ) }} '''အ.လ.က(ခွဲ) တွင်းဗြဲ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[တွင်းဗြဲရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|တွင်းဗြဲရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၀.၉၂ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၈ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၆၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၂၁ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 7wqhh02mi39alf56ywp9qn7znlvwr3i 0 293890 1063040 2026-11-11T15:58:21Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) သရက်တပင် |address = [[သရက်တပင်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = ပဲခူးတ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063040 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = အ.လ.က(ခွဲ) သရက်တပင် |address = [[သရက်တပင်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]] |city = [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]] |state = [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်) |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |coordinates = {{coord|18.4830649|95.1948334|type:school|display=inline,title}} |type = အများဆိုင် |teaching_staff = ၈ ဦး |students = ၁၁၇ ဦး |ratio = ၁:၁၅ |area = ၁.၅၀ ဧက |grades = သူငယ်တန်း မှ အဋ္ဌမတန်း အထိ |colors = အဖြူ နှင့် အစိမ်း |other_names = အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ (သရက်တပင်) }} '''အ.လ.က(ခွဲ) သရက်တပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] (အနောက်)၊ [[ပြည်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေတောင်မြို့နယ်]]၊ [[သရက်တပင်ရွာ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်|သရက်တပင်ရွာ]]တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာ အလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ စာရင်းများအရ ကျောင်း၏ မြေအကျယ်အဝန်းမှာ ၁.၅၀ ဧက ရှိပြီး ဆရာ/ဆရာမ ဦးရေ ၈ ဦးနှင့် ကျောင်းသား/သူ ဦးရေ ၁၁၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိရာ ဆရာ နှင့် ကျောင်းသား အချိုးမှာ ၁:၁၅ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Shwedaung Township |url=https://myanmargeographicalsociety.org/shwedaung-township/ |website=Myanmar Geographical Society |language=en |access-date=၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ }}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ရွှေတောင်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 56gs4ihldsancqnvkqg3wlfaa0k6pzb 0 293891 1063042 2026-11-11T16:07:24Z Kyaw Myo Aung 103978 [[အ.လ.က - သရက်တပင်]] စာမျက်နှာကို [[အ.လ.က - သရက်တပင် (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်)]] သို့ Kyaw Myo Aungက ရွှေ့ခဲ့သည်: ဤဆောင်းပါး ခေါင်းစဉ်က အခြား တူညီနေတဲ့ သံတူကြောင်းကွဲစာမျက်နှာတွေ့ ရှိနေလို့ 1063042 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အ.လ.က - သရက်တပင် (ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်)]] 81wa8ltwpzu9xabcrtmemflif7vdx5n 1063043 1063042 2026-11-11T16:08:35Z Kyaw Myo Aung 103978 ဤဆောင်းပါး ခေါင်းစဉ်က အခြား တူညီနေတဲ့ စာမျက်နှာတွေ့ ရှိနေလို့ 1063043 wikitext text/x-wiki {{Db-g6}} 91xhc3ive90s21xcbdsyyrznh6n7gdp 0 293892 1063050 2026-11-11T16:43:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "အခုဆဲခိဂျိမ (悪石島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063050 wikitext text/x-wiki အခုဆဲခိဂျိမ (悪石島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကျွန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၁ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိကမှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အခုဆဲချိဂျိမသည် နခနိုရှိမ၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၄၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၈၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အလျား ၄.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုတွင် မတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘိရိုယမ (ビロ山), အမြင့် -၃၅၅.၅ မီတာ (၁၁၆၆ ပေ) နှင့် နခဒခဲ (中岳) အမြင့် - ၄၆၄ မီတာ (၁၅၂၂ ပေ)တို့ ဖြစ်သည်။ မိတခဲ (御岳山) သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ချော်ရည်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈ သောင်းအကြာက ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတင်ခေတ်ကာလတွင် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကျွန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} o5hvfpvw9vdk4unu4t0020jbnqcpvi1 1063075 1063050 2026-11-12T05:12:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အခုဆဲခိဂျိမ | image = Akusekijima.jpg | native_name = {{Nihongo2|悪石島}} | native_name_link = Japanese languageV | image_caption = အခုဆဲခိဂျိမကို မြင်ရပုံ၊ မေလ ၂၀၀၇ | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|27|06|N|129|36|04|E|type:isle}} | archipelago = [[Tokara Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.49 | length_km = 3.2 | width_km = 2.5 | coastline_km = 12.64 | highest_mount = မိဒခဲ | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 59 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 7.87 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အခုဆဲခိဂျိမ''' (悪石島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ကျွန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၁ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိကမှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အခုဆဲချိဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၄၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၈၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အလျား ၄.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုတွင် မတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘိရိုယမ (ビロ山), အမြင့် -၃၅၅.၅ မီတာ (၁၁၆၆ ပေ) နှင့် နခဒခဲ (中岳) အမြင့် - ၄၆၄ မီတာ (၁၅၂၂ ပေ)တို့ ဖြစ်သည်။ မိတခဲ (御岳山) သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ချော်ရည်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈ သောင်းအကြာက ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတင်ခေတ်ကာလတွင် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကျွန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.tokara.jp/tourism/profile/akusekijima/ Akusekijima Tourist Information] - Toshima Village Official Website * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/L10.html Akuseki Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Akusekijima|vn=282022|access-date=2021-06-24}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} km63uaihr2kw9az7t7e5qdz0tqbd68j 1063076 1063075 2026-11-12T05:13:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063076 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အခုဆဲခိဂျိမ | image = Akusekijima.jpg | native_name = {{Nihongo2|悪石島}} | native_name_link = Japanese languageV | image_caption = အခုဆဲခိဂျိမကို မြင်ရပုံ၊ မေလ ၂၀၀၇ | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|27|06|N|129|36|04|E|type:isle}} | archipelago = [[Tokara Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.49 | length_km = 3.2 | width_km = 2.5 | coastline_km = 12.64 | highest_mount = မိဒခဲ | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 59 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 7.87 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အခုဆဲခိဂျိမ''' (悪石島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ကျွန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၁ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိကမှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အခုဆဲချိဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၄၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၈၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အလျား ၄.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုတွင် မတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘိရိုယမ (ビロ山), အမြင့် -၃၅၅.၅ မီတာ (၁၁၆၆ ပေ) နှင့် နခဒခဲ (中岳) အမြင့် - ၄၆၄ မီတာ (၁၅၂၂ ပေ)တို့ ဖြစ်သည်။ မိတခဲ (御岳山) သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ချော်ရည်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈ သောင်းအကြာက ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတင်ခေတ်ကာလတွင် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကျွန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.tokara.jp/tourism/profile/akusekijima/ Akusekijima Tourist Information] - Toshima Village Official Website * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/L10.html Akuseki Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Akusekijima|vn=282022|access-date=2021-06-24}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] j252idavbvzj6ia0qmej49uzo5ix733 1063077 1063076 2026-11-12T05:13:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အခုဆဲခိဂျိမ | image = Akusekijima.jpg | native_name = {{Nihongo2|悪石島}} | native_name_link = Japanese languageV | image_caption = အခုဆဲခိဂျိမကို မြင်ရပုံ၊ မေလ ၂၀၀၇ | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|27|06|N|129|36|04|E|type:isle}} | archipelago = [[Tokara Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.49 | length_km = 3.2 | width_km = 2.5 | coastline_km = 12.64 | highest_mount = မိဒခဲ | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 59 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 7.87 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အခုဆဲခိဂျိမ''' (悪石島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ကျွန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၁ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိကမှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အခုဆဲချိဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၄၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၈၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အလျား ၄.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုတွင် မတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘိရိုယမ (ビロ山), အမြင့် -၃၅၅.၅ မီတာ (၁၁၆၆ ပေ) နှင့် နခဒခဲ (中岳) အမြင့် - ၄၆၄ မီတာ (၁၅၂၂ ပေ)တို့ ဖြစ်သည်။ မိတခဲ (御岳山) သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ချော်ရည်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈ သောင်းအကြာက ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတင်ခေတ်ကာလတွင် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကျွန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.tokara.jp/tourism/profile/akusekijima/ Akusekijima Tourist Information] - Toshima Village Official Website * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/L10.html Akuseki Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Akusekijima|vn=282022|access-date=2021-06-24}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ မီးတောင်များ]] 0u9ctgx9jlgc9ea2ucvrrt5og62qr3y 1063078 1063077 2026-11-12T05:13:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုခရကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အခုဆဲခိဂျိမ | image = Akusekijima.jpg | native_name = {{Nihongo2|悪石島}} | native_name_link = Japanese languageV | image_caption = အခုဆဲခိဂျိမကို မြင်ရပုံ၊ မေလ ၂၀၀၇ | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|27|06|N|129|36|04|E|type:isle}} | archipelago = [[Tokara Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.49 | length_km = 3.2 | width_km = 2.5 | coastline_km = 12.64 | highest_mount = မိဒခဲ | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 59 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 7.87 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အခုဆဲခိဂျိမ''' (悪石島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ကျွန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၁ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိကမှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အခုဆဲချိဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၄၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၈၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အလျား ၄.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုတွင် မတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘိရိုယမ (ビロ山), အမြင့် -၃၅၅.၅ မီတာ (၁၁၆၆ ပေ) နှင့် နခဒခဲ (中岳) အမြင့် - ၄၆၄ မီတာ (၁၅၂၂ ပေ)တို့ ဖြစ်သည်။ မိတခဲ (御岳山) သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ချော်ရည်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈ သောင်းအကြာက ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတင်ခေတ်ကာလတွင် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကျွန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.tokara.jp/tourism/profile/akusekijima/ Akusekijima Tourist Information] - Toshima Village Official Website * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/L10.html Akuseki Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Akusekijima|vn=282022|access-date=2021-06-24}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] cvdf8thhlextveu00cgskxj4l57wrx8 1063079 1063078 2026-11-12T05:13:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အခုဆဲခိဂျိမ | image = Akusekijima.jpg | native_name = {{Nihongo2|悪石島}} | native_name_link = Japanese languageV | image_caption = အခုဆဲခိဂျိမကို မြင်ရပုံ၊ မေလ ၂၀၀၇ | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|27|06|N|129|36|04|E|type:isle}} | archipelago = [[Tokara Islands]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.49 | length_km = 3.2 | width_km = 2.5 | coastline_km = 12.64 | highest_mount = မိဒခဲ | elevation_m = 584 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 59 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 7.87 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အခုဆဲခိဂျိမ''' (悪石島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၅၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ကျွန်းသို့ တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ်ပြေးဆွဲပေးသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၁ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိကမှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အခုဆဲချိဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၈ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ဧရိယာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၄၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၈၉ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အလျား ၄.၂ ကီလိုမီတာခန့် (၂.၀ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုတွင် မတ်စောက်သည့် တောင်စောင်းများဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ထိပ်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ ဘိရိုယမ (ビロ山), အမြင့် -၃၅၅.၅ မီတာ (၁၁၆၆ ပေ) နှင့် နခဒခဲ (中岳) အမြင့် - ၄၆၄ မီတာ (၁၅၂၂ ပေ)တို့ ဖြစ်သည်။ မိတခဲ (御岳山) သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၈၄ မီတာ (၁၉၁၆ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ချော်ရည်များသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈ သောင်းအကြာက ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတင်ခေတ်ကာလတွင် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။ ကျွန်းသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category}} * [http://www.tokara.jp/tourism/profile/akusekijima/ Akusekijima Tourist Information] - Toshima Village Official Website * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/L10.html Akuseki Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Akusekijima|vn=282022|access-date=2021-06-24}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] almhjhhtash6nv6joqnoiqx6wfnzks3 0 293893 1063051 2026-11-11T16:45:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "ခိုဒခရဂျိမ (小宝島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ရတနာကျ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063051 wikitext text/x-wiki ခိုဒခရဂျိမ (小宝島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ရတနာကျွန်းငယ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး တိုခရကျွန်းစုတွင် လူနေထိုင်မှုရှိသည့် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ ကျွန်းသို့ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့မှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၃ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှသင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုခရကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် ခိုဒခရဂျိမသည် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက်အကျဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ နခနိုရှိမ၏ အနောက်တောင်ဘက် ၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) နှင့် တခရဂျိမ၏ မြောက်ဘက် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၆.၅ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ဗဟိုတောင်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၂ မီတာ (၃၃၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် "ယုဒိုမရိအွန်းဆန်း" ဟု ခေါ်သည့် ရေပူစမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းတွင် ရေအပူချိန်သည် ၉၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် ထုံးကျောက်ဆောင်များ ရှိသည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} 7g8q3nhxh9rikg0o0bywds0vk0a7tr7 1063080 1063051 2026-11-12T05:16:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063080 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုဒခရဂျိမ | image = Kodakara-Jima Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|小宝島 }} | native_name_link = | image_caption = ခိုဒခရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|13|26|N|129|19|39|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 1.0 | length_km = | width_km = | coastline_km = 4.74 | highest_mount = | elevation_m = 103 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 49 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 49 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''ခိုဒခရဂျိမ''' (小宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ရတနာကျွန်းငယ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး တိုခရကျွန်းစုတွင် လူနေထိုင်မှုရှိသည့် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ ကျွန်းသို့ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၃ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှသင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုခရကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် ခိုဒခရဂျိမသည် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက်အကျဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) နှင့် [[တခရဂျိမ]]၏ မြောက်ဘက် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၆.၅ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ဗဟိုတောင်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၂ မီတာ (၃၃၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် "ယုဒိုမရိအွန်းဆန်း" ဟု ခေါ်သည့် ရေပူစမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းတွင် ရေအပူချိန်သည် ၉၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် ထုံးကျောက်ဆောင်များ ရှိသည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/kodakara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} f5u45k59za1fxz0h08ibiifs6c8ruet 1063081 1063080 2026-11-12T05:17:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုခရကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုဒခရဂျိမ | image = Kodakara-Jima Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|小宝島 }} | native_name_link = | image_caption = ခိုဒခရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|13|26|N|129|19|39|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 1.0 | length_km = | width_km = | coastline_km = 4.74 | highest_mount = | elevation_m = 103 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 49 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 49 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''ခိုဒခရဂျိမ''' (小宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ရတနာကျွန်းငယ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး တိုခရကျွန်းစုတွင် လူနေထိုင်မှုရှိသည့် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ ကျွန်းသို့ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၃ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှသင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုခရကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် ခိုဒခရဂျိမသည် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက်အကျဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) နှင့် [[တခရဂျိမ]]၏ မြောက်ဘက် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၆.၅ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ဗဟိုတောင်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၂ မီတာ (၃၃၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် "ယုဒိုမရိအွန်းဆန်း" ဟု ခေါ်သည့် ရေပူစမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းတွင် ရေအပူချိန်သည် ၉၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် ထုံးကျောက်ဆောင်များ ရှိသည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/kodakara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] 3h1nmkmcm9i31qyukuvs8lghhs88pam 1063082 1063081 2026-11-12T05:17:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063082 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုဒခရဂျိမ | image = Kodakara-Jima Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|小宝島 }} | native_name_link = | image_caption = ခိုဒခရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|13|26|N|129|19|39|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 1.0 | length_km = | width_km = | coastline_km = 4.74 | highest_mount = | elevation_m = 103 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 49 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 49 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''ခိုဒခရဂျိမ''' (小宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ရတနာကျွန်းငယ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး တိုခရကျွန်းစုတွင် လူနေထိုင်မှုရှိသည့် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ ကျွန်းသို့ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၃ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှသင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုခရကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် ခိုဒခရဂျိမသည် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက်အကျဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) နှင့် [[တခရဂျိမ]]၏ မြောက်ဘက် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၆.၅ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ဗဟိုတောင်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၂ မီတာ (၃၃၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် "ယုဒိုမရိအွန်းဆန်း" ဟု ခေါ်သည့် ရေပူစမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းတွင် ရေအပူချိန်သည် ၉၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် ထုံးကျောက်ဆောင်များ ရှိသည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/kodakara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 7pa1kenhfur599ycwsg084zwiar1qb7 1063083 1063082 2026-11-12T05:17:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063083 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုဒခရဂျိမ | image = Kodakara-Jima Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|小宝島 }} | native_name_link = | image_caption = ခိုဒခရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|13|26|N|129|19|39|E|type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 1.0 | length_km = | width_km = | coastline_km = 4.74 | highest_mount = | elevation_m = 103 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 49 | population_as_of = 2004 | density_km2 = 49 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''ခိုဒခရဂျိမ''' (小宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ရတနာကျွန်းငယ်" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိပြီး တိုခရကျွန်းစုတွင် လူနေထိုင်မှုရှိသည့် အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ လူဦးရေ ၄၉ ဦး နေထိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ ကျွန်းသို့ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]မှ ပုံမှန်ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၁၃ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှသင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုခရကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့်ကျွန်းများထဲတွင် ခိုဒခရဂျိမသည် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက်အကျဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၇၃ ကီလိုမီတာ (၃၉ မိုင်) နှင့် [[တခရဂျိမ]]၏ မြောက်ဘက် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၆.၅ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ဗဟိုတောင်ထိပ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၀၂ မီတာ (၃၃၅ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် "ယုဒိုမရိအွန်းဆန်း" ဟု ခေါ်သည့် ရေပူစမ်းတစ်ခု ရှိသည်။ ထိုအွန်းဆန်းတွင် ရေအပူချိန်သည် ၉၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ ရောက်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ ကမ်းရိုးတန်းတွင် ထုံးကျောက်ဆောင်များ ရှိသည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/kodakara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 6376c2ugzf7ms9752opzm0rpt0tlqjb 0 293894 1063052 2026-11-11T16:46:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "တိုင်းရဂျိမ (平島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063052 wikitext text/x-wiki တိုင်းရဂျိမ (平島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိဘဲ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့နှင့် အမမိအိုးရှိမကျွန်းရှိ နဆဲမြို့မှ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှု တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ တိုင်းရဂျိမသို့ ကြာချိန်သည် ၉ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး၊ အမမိအိုးရှိမမှ ကြာချိန်သည် ၆ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုင်းရဂျိမသည် နခနိုရှိမ၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၁၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၀.၈၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် အလျား ၁.၅ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၉၃ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၂.၉ မီတာ (၇၉၇ ပေ) မြင့်သည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် အွန်းဆန်းတစ်ခု၊ စာတိုက်ရုံးတစ်ခုနှင့် ဆက်ဆံရေးစင်တာတစ်ခု ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} mpcysszligmjr6kwd6wd6ayme18zk5n 1063084 1063052 2026-11-12T05:20:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063084 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုင်းရဂျိမ | image = Taira-Jima Tokara Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|平島}} | native_name_link = | image_caption = တိုင်းရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|41|16.1|N|129|31|42.1|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 2.08 | length_km = 1.5 | width_km = 1.0 | coastline_km = 7.23 | highest_mount = | elevation_m = 242.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 89 | population_as_of = 2020 | density_km2 = 42.78 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တိုင်းရဂျိမ''' (平島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်း]]စုရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိဘဲ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ|အမမိအိုးရှိမကျွန်း]]ရှိ နဆဲမြို့မှ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှု တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ တိုင်းရဂျိမသို့ ကြာချိန်သည် ၉ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး၊ အမမိအိုးရှိမမှ ကြာချိန်သည် ၆ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုင်းရဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၁၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၀.၈၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် အလျား ၁.၅ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၉၃ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၂.၉ မီတာ (၇၉၇ ပေ) မြင့်သည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် [[အွန်းဆန်း]]တစ်ခု၊ စာတိုက်ရုံးတစ်ခုနှင့် ဆက်ဆံရေးစင်တာတစ်ခု ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/taira.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} 26sjv4w2l8guyus81717exy0cnhrltf 1063085 1063084 2026-11-12T05:21:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုခရကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063085 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုင်းရဂျိမ | image = Taira-Jima Tokara Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|平島}} | native_name_link = | image_caption = တိုင်းရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|41|16.1|N|129|31|42.1|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 2.08 | length_km = 1.5 | width_km = 1.0 | coastline_km = 7.23 | highest_mount = | elevation_m = 242.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 89 | population_as_of = 2020 | density_km2 = 42.78 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တိုင်းရဂျိမ''' (平島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်း]]စုရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိဘဲ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ|အမမိအိုးရှိမကျွန်း]]ရှိ နဆဲမြို့မှ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှု တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ တိုင်းရဂျိမသို့ ကြာချိန်သည် ၉ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး၊ အမမိအိုးရှိမမှ ကြာချိန်သည် ၆ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုင်းရဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၁၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၀.၈၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် အလျား ၁.၅ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၉၃ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၂.၉ မီတာ (၇၉၇ ပေ) မြင့်သည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် [[အွန်းဆန်း]]တစ်ခု၊ စာတိုက်ရုံးတစ်ခုနှင့် ဆက်ဆံရေးစင်တာတစ်ခု ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/taira.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] 5vgriaka2rxmd6tluhi0kj85vtzbfpq 1063086 1063085 2026-11-12T05:21:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063086 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုင်းရဂျိမ | image = Taira-Jima Tokara Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|平島}} | native_name_link = | image_caption = တိုင်းရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|41|16.1|N|129|31|42.1|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 2.08 | length_km = 1.5 | width_km = 1.0 | coastline_km = 7.23 | highest_mount = | elevation_m = 242.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 89 | population_as_of = 2020 | density_km2 = 42.78 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တိုင်းရဂျိမ''' (平島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်း]]စုရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိဘဲ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ|အမမိအိုးရှိမကျွန်း]]ရှိ နဆဲမြို့မှ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှု တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ တိုင်းရဂျိမသို့ ကြာချိန်သည် ၉ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး၊ အမမိအိုးရှိမမှ ကြာချိန်သည် ၆ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုင်းရဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၁၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၀.၈၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် အလျား ၁.၅ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၉၃ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၂.၉ မီတာ (၇၉၇ ပေ) မြင့်သည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် [[အွန်းဆန်း]]တစ်ခု၊ စာတိုက်ရုံးတစ်ခုနှင့် ဆက်ဆံရေးစင်တာတစ်ခု ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/taira.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] lyra7j1l2hu2dqnctbigz7j4xq6xcxj 1063087 1063086 2026-11-12T05:21:26Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုင်းရဂျိမ | image = Taira-Jima Tokara Island Aerial Photograph.jpg | native_name = {{langx|ja|平島}} | native_name_link = | image_caption = တိုင်းရဂျိမ၏ ကောင်းကင်မြင်ကွင်း | image_size = | locator_map = | map_custom = | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|41|16.1|N|129|31|42.1|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 2.08 | length_km = 1.5 | width_km = 1.0 | coastline_km = 7.23 | highest_mount = | elevation_m = 242.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | population = 89 | population_as_of = 2020 | density_km2 = 42.78 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တိုင်းရဂျိမ''' (平島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်း]]စုရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂.၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး လူဦးရေ ၈၉ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိဘဲ လှေဖြင့်သာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ|အမမိအိုးရှိမကျွန်း]]ရှိ နဆဲမြို့မှ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဝန်ဆောင်မှု တစ်ပတ်လျှင် နှစ်ကြိမ် ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ တိုင်းရဂျိမသို့ ကြာချိန်သည် ၉ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး၊ အမမိအိုးရှိမမှ ကြာချိန်သည် ၆ နာရီ ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း၊ ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုင်းရဂျိမသည် [[နခနိုရှိမ (ခဂိုရှိမ)|နခနိုရှိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၂ ကီလိုမီတာ (၁၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်မှုရှိသည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၂၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၀.၈၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် အလျား ၁.၅ ကီလိုမီတာခန့် (၀.၉၃ မိုင်) နှင့် အကျယ် ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၂.၉ မီတာ (၇၉၇ ပေ) မြင့်သည်။ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းတွင် [[အွန်းဆန်း]]တစ်ခု၊ စာတိုက်ရုံးတစ်ခုနှင့် ဆက်ဆံရေးစင်တာတစ်ခု ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[http://www.tokara.jp/profile/taira.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 6yk3u5gfdlqci3grzmo8wb77cnx3dqw 0 293895 1063053 2026-11-11T16:47:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "တခရဂျိမ (宝島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063053 wikitext text/x-wiki တခရဂျိမ (宝島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာကျွန်း" ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၇ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် ကျူးရှူးကျွန်းရှိ ခဂိုရှိမြို့နှင့် အမမိအိုးရှိမရှိ နဆဲမြို့တို့မှတဆင့် တခရဂျိမသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အရေးပေါ် အခြေအနေများအတွက် ဟယ်လီကော်ပတာ ရပ်နားကွင်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကြာချိန် ၁၃ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ ကြာချိန် ၃ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အဓိက မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} kst1hbaz5r3mclb1wiiwdr8aj3j5sit 1063054 1063053 2026-11-11T16:47:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1063054 wikitext text/x-wiki တခရဂျိမ (宝島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာကျွန်း" ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၇ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် ကျူးရှူးကျွန်းရှိ ခဂိုရှိမြို့နှင့် အမမိအိုးရှိမရှိ နဆဲမြို့တို့မှတဆင့် တခရဂျိမသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အရေးပေါ် အခြေအနေများအတွက် ဟယ်လီကော်ပတာ ရပ်နားကွင်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကြာချိန် ၁၃ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ ကြာချိန် ၃ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အဓိက မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တခရဂျိမသည် တိုခရကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဂိုရှိမဆိပ်ကမ်းမှ ၃၆၆ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) နှင့် အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ မြောက်ဘက် ၉၀ ကီလိုမီတာ (၄၉ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အိမခိရဒခဲသည် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၂ မီတာ (၉၅၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိကာ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} eaovapbmcea71unk7kz7j3ufcb9w35p 1063088 1063054 2026-11-12T05:25:28Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063088 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တခရဂျိမ | image = takarajima_zenkei.JPG | native_name = {{langx|ja|宝島}} | native_name_link = | image_caption = | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|08|N|129|12|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.14 | length_km = | width_km = | coastline_km = 13.77 | highest_mount = အိမခိရဒခဲ | elevation_m = 291.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 124 | population_as_of = 2024 | density_km2 = 16.25 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တခရဂျိမ''' (宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာကျွန်း" ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၇ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=第3期十島村まち・ひと・しごと創生総合戦略の策定について |trans-title=Formulation of the 3rd Toshima Village Town, People, and Job Creation Comprehensive Strategy |url=http://www.tokara.jp/2025/03/28/24781/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ]]ရှိ နဆဲမြို့တို့မှတဆင့် တခရဂျိမသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အရေးပေါ် အခြေအနေများအတွက် ဟယ်လီကော်ပတာ ရပ်နားကွင်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကြာချိန် ၁၃ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ ကြာချိန် ၃ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=フェリー運航予定 |trans-title=Ferry Operation Schedule |url=http://www.tokara.jp/ferry/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အဓိက မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တခရဂျိမသည် တိုခရကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဂိုရှိမဆိပ်ကမ်းမှ ၃၆၆ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) နှင့် အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ မြောက်ဘက် ၉၀ ကီလိုမီတာ (၄၉ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အိမခိရဒခဲသည် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၂ မီတာ (၉၅၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိကာ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category}} *[http://www.tokara.jp/profile/takara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} o1epkzne5dqwostmw7yzmpshyhdqtge 1063089 1063088 2026-11-12T05:25:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုခရကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063089 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တခရဂျိမ | image = takarajima_zenkei.JPG | native_name = {{langx|ja|宝島}} | native_name_link = | image_caption = | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|08|N|129|12|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.14 | length_km = | width_km = | coastline_km = 13.77 | highest_mount = အိမခိရဒခဲ | elevation_m = 291.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 124 | population_as_of = 2024 | density_km2 = 16.25 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တခရဂျိမ''' (宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာကျွန်း" ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၇ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=第3期十島村まち・ひと・しごと創生総合戦略の策定について |trans-title=Formulation of the 3rd Toshima Village Town, People, and Job Creation Comprehensive Strategy |url=http://www.tokara.jp/2025/03/28/24781/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ]]ရှိ နဆဲမြို့တို့မှတဆင့် တခရဂျိမသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အရေးပေါ် အခြေအနေများအတွက် ဟယ်လီကော်ပတာ ရပ်နားကွင်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကြာချိန် ၁၃ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ ကြာချိန် ၃ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=フェリー運航予定 |trans-title=Ferry Operation Schedule |url=http://www.tokara.jp/ferry/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အဓိက မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တခရဂျိမသည် တိုခရကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဂိုရှိမဆိပ်ကမ်းမှ ၃၆၆ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) နှင့် အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ မြောက်ဘက် ၉၀ ကီလိုမီတာ (၄၉ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အိမခိရဒခဲသည် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၂ မီတာ (၉၅၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိကာ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category}} *[http://www.tokara.jp/profile/takara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] r0qtvkwa6xx203dmygvs2g4la8pnfk9 1063090 1063089 2026-11-12T05:25:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063090 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တခရဂျိမ | image = takarajima_zenkei.JPG | native_name = {{langx|ja|宝島}} | native_name_link = | image_caption = | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|08|N|129|12|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.14 | length_km = | width_km = | coastline_km = 13.77 | highest_mount = အိမခိရဒခဲ | elevation_m = 291.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 124 | population_as_of = 2024 | density_km2 = 16.25 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တခရဂျိမ''' (宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာကျွန်း" ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၇ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=第3期十島村まち・ひと・しごと創生総合戦略の策定について |trans-title=Formulation of the 3rd Toshima Village Town, People, and Job Creation Comprehensive Strategy |url=http://www.tokara.jp/2025/03/28/24781/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ]]ရှိ နဆဲမြို့တို့မှတဆင့် တခရဂျိမသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အရေးပေါ် အခြေအနေများအတွက် ဟယ်လီကော်ပတာ ရပ်နားကွင်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကြာချိန် ၁၃ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ ကြာချိန် ၃ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=フェリー運航予定 |trans-title=Ferry Operation Schedule |url=http://www.tokara.jp/ferry/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အဓိက မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တခရဂျိမသည် တိုခရကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဂိုရှိမဆိပ်ကမ်းမှ ၃၆၆ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) နှင့် အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ မြောက်ဘက် ၉၀ ကီလိုမီတာ (၄၉ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အိမခိရဒခဲသည် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၂ မီတာ (၉၅၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိကာ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category}} *[http://www.tokara.jp/profile/takara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 069agvyn66855dk36fx1j5m0zsw2dzk 1063091 1063090 2026-11-12T05:26:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063091 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တခရဂျိမ | image = takarajima_zenkei.JPG | native_name = {{langx|ja|宝島}} | native_name_link = | image_caption = | image_size = | image_map = Tokara-eilanden.png | map_caption = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{Coord|29|08|N|129|12|E|type:isle}} | archipelago = [[တိုခရကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 7.14 | length_km = | width_km = | coastline_km = 13.77 | highest_mount = အိမခိရဒခဲ | elevation_m = 291.9 | country = Japan | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | population = 124 | population_as_of = 2024 | density_km2 = 16.25 | ethnic_groups = [[ဂျပန်လူမျိုး]] | additional_info = }} '''တခရဂျိမ''' (宝島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[တိုခရကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တခရဂျိမ၏ အဓိပ္ပါယ်မှာ "ရတနာကျွန်း" ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၇.၁၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁၄၇ ဦး ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2025-03-28 |title=第3期十島村まち・ひと・しごと創生総合戦略の策定について |trans-title=Formulation of the 3rd Toshima Village Town, People, and Job Creation Comprehensive Strategy |url=http://www.tokara.jp/2025/03/28/24781/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေဖြစ်သည့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]ရှိ [[ခဂိုရှိမမြို့]]နှင့် [[အမမိအိုးရှိမ]]ရှိ နဆဲမြို့တို့မှတဆင့် တခရဂျိမသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ သို့သော်လည်း အရေးပေါ် အခြေအနေများအတွက် ဟယ်လီကော်ပတာ ရပ်နားကွင်း ရှိသည်။ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကြာချိန် ၁၃ နာရီခန့် ဖြစ်ပြီး အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ ကြာချိန် ၃ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=フェリー運航予定 |trans-title=Ferry Operation Schedule |url=http://www.tokara.jp/ferry/ |access-date=2025-09-09 |website=十島村公式サイト |language=ja}}</ref> ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီပေါ် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အဓိက မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တခရဂျိမသည် တိုခရကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ဆုံးတွင်ရှိသည့် လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခဂိုရှိမဆိပ်ကမ်းမှ ၃၆၆ ကီလိုမီတာ (၁၉၈ မိုင်) နှင့် အမမိအိုးရှိမကျွန်းမှ မြောက်ဘက် ၉၀ ကီလိုမီတာ (၄၉ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အိမခိရဒခဲသည် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၉၂ မီတာ (၉၅၈ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိကာ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category}} *[http://www.tokara.jp/profile/takara.html Official home page] ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 8yjbrfi5bgdbkxatx637zutjekw86ay 100 293896 1063072 2026-11-12T03:52:42Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=11|day=12|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063072 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=11|day=12|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} l9ndoczmqsjj928dkochr48anec6bvs 0 293897 1063073 2026-11-12T04:39:26Z Zawzawaungthwin 100038 ဦးလှကြွယ် ( ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် 1063073 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = လှကြွယ် | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = Hla Kywe (Minister).jpg | image_size = | alt = | caption = လှကြွယ် (နိုင်ငံရေးသမား) (၂၀၂၆) | office = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]]<br> လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = |appointer= [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | 1blankname = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] | 1namedata = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | 2blankname = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဝန်ကြီးချုပ်]] | 2namedata = [[မျိုးအောင်]] | predecessor = အောင်မင်း | successor = | office1 = ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) ကိုယ်စားလှယ် | term_start1 = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end1 = | constituency1 = [[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]] <br> မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁) | majority1 = မဲ ၃၃၀၇၄ <br>{{small|(၃၉.၀၃ ရာခိုင်နှုန်း)}} <ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=1_2_26_S_D_FPTP_PR.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=2273&token=350cec19360b590c6555b23189212b3ebbd74fdee7dc99ad29e5c8924a27f90768b3d8fc3ca132c8903f9f85fea4872606a233a0d325afc253553f713f67c1a4|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၃)တိုင်းဒေသကြီး(သို့)ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၂၀၂၆}}</ref> | predecessor1 = တင်အောင်(ခ)တင့်ဆွေ <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} | successor1 = | birth_name = ကိုတွက် | birth_date = {{birth date and age|1964|2|12}} | birth_place = [[မြစ်သားမြို့]] | death_date = | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = | citizenship = မြန်မာ | nationality = ဗမာ | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | spouse = အေးအေးအောင် | children = သားသမီး ၂ ဦး | parents = ကျော်မြင့်+ကြင်ကြင် | known_for = | awards = }} '''ဦးလှကြွယ်''' ( ၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။[[ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်]]၊ မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ကို ကိုယ်စားပြု၍ အရွေးချယ်ခံထားရသူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-08 |title=တိုင်းဒေသကြီးအဆင့် ဝန်ကြီး အမည်စာရင်းတွေကို မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်မှာ တင်သွင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/08/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%9e%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%86%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80/ |access-date=2026-06-12 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=ဝန်ကြီးချုပ်ကအဆိုပြုထားသော မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အဆင့်အဖွဲ့အစည်းဝင် ဝန်ကြီးများ၏ အမည်စာရင်းများ၊ တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးချုပ်၊ ဥပဒေချုပ်၊ စာရင်းစစ်ချုပ်၊ တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများကို အတည်​ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311103 |archive-url=http://web.archive.org/web/20261028085459/https://news-eleven.com/article/311103 |archive-date=2026-10-28 |access-date=2026-11-12 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်၌ ဖီးကြမ်းငှက်ပျောပင်စိုက်ပျိုးပွဲ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm/index.php/my/pnnykiittnkhnmiunyn-phiikmngkpeaapngciukpiupai-kngp |access-date=2026-11-12 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}</ref> == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးလှကြွယ် ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်နေ့တွင် [[မြစ်သားမြို့]] တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်မှာ ဦးကျော်မြင့် နှင့် မိခင်မှာ ဒေါ်ကြွယ်ကြွယ် တို့ ဖြစ်သည်။ပညာအရည်အချင်းအနေဖြင့် B.A (History) ဘွဲ့ကို ရရှိထားသည်။<ref>{{Cite web |title=ဦးလှကြွယ် – မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် |url=https://mandalayregion.hluttaw.mm/?representative=%e1%80%a6%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%be%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%bd%e1%80%9a%e1%80%ba |access-date=2026-11-12 |language=en-US}}</ref> == နိုင်ငံရေးဘဝ == ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=976.pdf&type=law&code=x&sno=378&token=6ff439d7027ad13fccc5001538f96c0b8851c1ce14071a38cf70e8dc9bf724dd5fad852387d8195b14d48d8d397d4c02f2269f3059d6e67774562a8d47a0f7b0|title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသူများ အမည်စာရင်းကြေညာခုင်း|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆}}</ref> လက်ရှိတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ တွင် လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=MOSWRR |url=https://www.moswrr.gov.mm/news/department-social-welfare/details/b9b1c061-57f7-4f4f-8da8-a73a2fc452cb |access-date=2026-11-12 |website=www.moswrr.gov.mm}}</ref> == မိသားစုဘဝ == အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊သားသမီး ၂ ဦးရှိသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၇| | }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ]] d754eyd483v0qf9y3w5danpb84uw14e 3 293898 1063130 2026-11-12T09:37:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1063130 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-59926-89 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၇၊ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) p2i18pxycxg83y0oo5m5o5bepoheb0i 0 293899 1063131 2026-11-12T09:40:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "အုခဲဂျိမ (請島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခိနဝကျွန်းနှင့် ကျူးရှူးကျွန်းအကြား အမမိကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063131 wikitext text/x-wiki အုခဲဂျိမ (請島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခိနဝကျွန်းနှင့် ကျူးရှူးကျွန်းအကြား အမမိကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂၀၀ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းကို ခဂိုရှိမခရိုင်၊ ဆဲတိုအုချိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် "အမမိ ဂွန်းတိုး အမျိုးသားဥယျာဉ်"၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အုခဲဂျိမသည် ခခဲရိုမဂျိမ၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် ရေလက်ကြားတစ်ခု ခြားထားသည်။ အမမိကျွန်းစုရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုးယမတောင်သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အုခဲဂျိမ၏ ရာသီဥတုသည် စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် သင့်တင့်စွာ အေးသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းသို့ တိုင်းဖွန်းများ မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} kizdz3w7mxaq065o0a57aiqx216fh7a 1063133 1063131 2026-11-12T09:57:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1063133 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုခဲဂျိမ | image = Ukejima.jpg | image_caption = အုခဲဂျိမ | image_size = | image_map = Satsunan-Islands-Kagoshima-Japan.png | map_caption = | native_name = {{Nihongo||請島|Uxezima}} | native_name_link = Amami Ōshima language | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|28|01|38|N|129|14|22|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[အမမိကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.35 | length_km = | width_km = | coastline_km = 25 | highest_mount = Ōyama | elevation_m = 400 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima District, Kagoshima|Ōshima District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[ဆဲတိုအုချိမြို့၊ ခဂိုရှိမ]] | population = 200 | population_as_of = 2013 | density_km2 = 15 | ethnic_groups = [[Ryukyuan people|Ryukyuan]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုခဲဂျိမ''' (請島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုခိနဝကျွန်း]]နှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြား [[အမမိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂၀၀ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းကို [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[ဆဲတိုအုချိမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် "အမမိ ဂွန်းတိုး အမျိုးသားဥယျာဉ်"၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အုခဲဂျိမသည် [[ခခဲရိုမဂျိမ]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် ရေလက်ကြားတစ်ခု ခြားထားသည်။ [[အမမိကျွန်းစု]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုးယမတောင်သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အုခဲဂျိမ၏ ရာသီဥတုသည် စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် သင့်တင့်စွာ အေးသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းသို့ တိုင်းဖွန်းများ မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{refbegin}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} {{refend}} 0m1zol94r1d2v3cm8b7zjdo47c06848 1063134 1063133 2026-11-12T09:57:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အမမိကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063134 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုခဲဂျိမ | image = Ukejima.jpg | image_caption = အုခဲဂျိမ | image_size = | image_map = Satsunan-Islands-Kagoshima-Japan.png | map_caption = | native_name = {{Nihongo||請島|Uxezima}} | native_name_link = Amami Ōshima language | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|28|01|38|N|129|14|22|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[အမမိကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.35 | length_km = | width_km = | coastline_km = 25 | highest_mount = Ōyama | elevation_m = 400 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima District, Kagoshima|Ōshima District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[ဆဲတိုအုချိမြို့၊ ခဂိုရှိမ]] | population = 200 | population_as_of = 2013 | density_km2 = 15 | ethnic_groups = [[Ryukyuan people|Ryukyuan]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုခဲဂျိမ''' (請島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုခိနဝကျွန်း]]နှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြား [[အမမိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂၀၀ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းကို [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[ဆဲတိုအုချိမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် "အမမိ ဂွန်းတိုး အမျိုးသားဥယျာဉ်"၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အုခဲဂျိမသည် [[ခခဲရိုမဂျိမ]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် ရေလက်ကြားတစ်ခု ခြားထားသည်။ [[အမမိကျွန်းစု]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုးယမတောင်သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အုခဲဂျိမ၏ ရာသီဥတုသည် စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် သင့်တင့်စွာ အေးသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းသို့ တိုင်းဖွန်းများ မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{refbegin}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:အမမိကျွန်းစု]] bhycpsekczwzda69tgfrsz3e3t4xvpb 1063135 1063134 2026-11-12T09:57:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063135 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုခဲဂျိမ | image = Ukejima.jpg | image_caption = အုခဲဂျိမ | image_size = | image_map = Satsunan-Islands-Kagoshima-Japan.png | map_caption = | native_name = {{Nihongo||請島|Uxezima}} | native_name_link = Amami Ōshima language | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|28|01|38|N|129|14|22|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[အမမိကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.35 | length_km = | width_km = | coastline_km = 25 | highest_mount = Ōyama | elevation_m = 400 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima District, Kagoshima|Ōshima District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[ဆဲတိုအုချိမြို့၊ ခဂိုရှိမ]] | population = 200 | population_as_of = 2013 | density_km2 = 15 | ethnic_groups = [[Ryukyuan people|Ryukyuan]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုခဲဂျိမ''' (請島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုခိနဝကျွန်း]]နှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြား [[အမမိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂၀၀ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းကို [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[ဆဲတိုအုချိမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် "အမမိ ဂွန်းတိုး အမျိုးသားဥယျာဉ်"၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အုခဲဂျိမသည် [[ခခဲရိုမဂျိမ]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် ရေလက်ကြားတစ်ခု ခြားထားသည်။ [[အမမိကျွန်းစု]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုးယမတောင်သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အုခဲဂျိမ၏ ရာသီဥတုသည် စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် သင့်တင့်စွာ အေးသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းသို့ တိုင်းဖွန်းများ မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{refbegin}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:အမမိကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] isxn4ye0f0xutxpsomywtlt3sfhg0ez 1063136 1063135 2026-11-12T09:57:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063136 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုခဲဂျိမ | image = Ukejima.jpg | image_caption = အုခဲဂျိမ | image_size = | image_map = Satsunan-Islands-Kagoshima-Japan.png | map_caption = | native_name = {{Nihongo||請島|Uxezima}} | native_name_link = Amami Ōshima language | nickname = | location = [[အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|28|01|38|N|129|14|22|E|region:JP_type:isle|display=inline,title}} | archipelago = [[အမမိကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 13.35 | length_km = | width_km = | coastline_km = 25 | highest_mount = Ōyama | elevation_m = 400 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = ခဂိုရှိမခရိုင် | country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima District, Kagoshima|Ōshima District]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[ဆဲတိုအုချိမြို့၊ ခဂိုရှိမ]] | population = 200 | population_as_of = 2013 | density_km2 = 15 | ethnic_groups = [[Ryukyuan people|Ryukyuan]], [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုခဲဂျိမ''' (請島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုခိနဝကျွန်း]]နှင့် [[ကျူးရှူးကျွန်း]]အကြား [[အမမိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>''Teikoku's Complete Atlas of Japan'', Teikoku-Shoin Co., Ltd., Tokyo, {{ISBN|4-8071-0004-1}}</ref> ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၂၀၀ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းကို [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ [[ဆဲတိုအုချိမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် အုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်း၏ နေရာအများစုသည် "အမမိ ဂွန်းတိုး အမျိုးသားဥယျာဉ်"၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== အုခဲဂျိမသည် [[ခခဲရိုမဂျိမ]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းနှစ်ခုအကြားတွင် ကျဉ်းမြောင်းသည့် ရေလက်ကြားတစ်ခု ခြားထားသည်။ [[အမမိကျွန်းစု]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းများထဲတွင် ဒုတိယမြောက်အသေးဆုံး ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ အိုးယမတောင်သည် ကျွန်းတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ကာ ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ) မြင့်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းပတ်လည်တွင် သန္တာကျောက်တန်းများ ရှိသည်။ အုခဲဂျိမ၏ ရာသီဥတုသည် စိုထိုင်းသည့် အပူပိုင်းရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် သင့်တင့်စွာ အေးသည်။ မိုးရာသီသည် မေလမှ စက်တင်ဘာလအထိ ကြာမြင့်သည်။ ကျွန်းသို့ တိုင်းဖွန်းများ မကြာခဏ တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== {{commonscat-inline}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{refbegin}} *National Geospatial Intelligence Agency (NGIA). ''Prostar Sailing Directions 2005 Japan Enroute''. Prostar Publications (2005). {{ISBN|1577856511}} {{refend}} [[ကဏ္ဍ:အမမိကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] dmemxje6hi2n7yj32t0g4qenhbb2nvx 0 293900 1063132 2026-11-12T09:52:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "ခုချိနိုရှိမ (口之島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ပါးစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1063132 wikitext text/x-wiki ခုချိနိုရှိမ (口之島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ပါးစပ်ကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၁၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကျွန်းသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၆ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် ရှားပါးသည့် ဂျပန်မျိုးရင်းကြောင်ဖြစ်သည့် "ခုချိနိုရှိမကြောင်" ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} ahfvzns6s4mwdvopcytjcshxderxdl4 1063137 1063132 2026-11-12T09:59:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုခရကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063137 wikitext text/x-wiki ခုချိနိုရှိမ (口之島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ပါးစပ်ကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၁၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကျွန်းသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၆ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် ရှားပါးသည့် ဂျပန်မျိုးရင်းကြောင်ဖြစ်သည့် "ခုချိနိုရှိမကြောင်" ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] aqa0ey0m68vt17rqxgjes4yh3lclz0r 1063138 1063137 2026-11-12T09:59:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063138 wikitext text/x-wiki ခုချိနိုရှိမ (口之島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ပါးစပ်ကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၁၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကျွန်းသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၆ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် ရှားပါးသည့် ဂျပန်မျိုးရင်းကြောင်ဖြစ်သည့် "ခုချိနိုရှိမကြောင်" ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] m0ks4r9sqplnr2e2anjdi235hi075qu 1063139 1063138 2026-11-12T10:00:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1063139 wikitext text/x-wiki ခုချိနိုရှိမ (口之島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခဂိုရှိမခရိုင်၊ တိုခရကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ အမည်သည် "ပါးစပ်ကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ဧရိယာ ၁၃.၃၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၅.၁၅ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ လူဦးရေ ၁၄၀ ဦး နေထိုင်သည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ် မရှိပေ။ လှေဖြင့်သာ ကျွန်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဂျပန်ပင်မကုန်းမြေရှိ ခဂိုရှိမမြို့မှ ကျွန်းသို့ ပုံမှန်ပြေးဆွဲပေးနေသည့် ဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှု ရှိသည်။ ခရီးကြာချိန် ၆ နာရီခန့် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့ကို မှီခိုလုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကျွန်းတွင် ရှားပါးသည့် ဂျပန်မျိုးရင်းကြောင်ဖြစ်သည့် "ခုချိနိုရှိမကြောင်" ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုခရကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] jqwp67gwp2d4vlrsgwwxassehzbopjo 0 293901 1063140 2026-11-12T10:23:28Z Zawzawaungthwin 100038 ဒေါ်စန္ဒာခင် (၁၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား)သည် ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ ယဥ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး (ငြိမ်း)ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် 1063140 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = စန္ဒာခင် | honorific-prefix = | native_name = | native_name_lang = | honorific-suffix = | image = Sanda Khin.jpg | image_size = | alt = | caption = စန္ဒာခင်အား မြင်တွေ့ရစဥ် (၂၀၂၆) | office1 = [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] <br/> ဒုတိယဝန်ကြီး | appointer1 = [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]] | president1 = [[သိန်းစိန်]] | minister1 = * [[ကျော်ဆန်း]] * [[အေးမြင့်ကြူ]] | term_start1 = ၃၁ မတ် ၂၀၁၁ | term_end1 = ၃၁ မတ် ၂၀၁၆ | predecessor1 = ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးဝင်းမောင် | successor1 = [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့်ယဥ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွား | office2 = [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] <br/> ပါမောက္ခချုပ် | appointer2 = [[ဦးသန်းရွှေအစိုးရ (ဒုတိယအကြိမ်)|ဦးသန်းရွှေအစိုးရ(ဒု)]] | 1blankname2 = [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ ဥက္ကဋ္ဌ]] | 1namedata2 = [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး သန်းရွှေ]] | term_start2 = ၃၀ ဧပြီ ၂၀၁၀ | term_end2 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | predecessor2 = နန္ဒာမွှန်း | successor2 = ကျော်ဦး | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1961|10|19}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | citizenship = မြန်မာ | nationality = ဗမာ | party = | spouse = ကျော်မြင့်လှိုင် | children = သားသမီး ၂ ဦး | alma_mater = | education = | occupation = ဒုတိယဝန်ကြီး(ငြိမ်း)၊ပါမောက္ခချုပ်(ငြိမ်း) | parents = ဒေါက်တာချစ် (ဒုဝန်ကြီး-ငြိမ်း)+ကြည်ကြည်ညွန့်(ဝန်ဇင်းမုန့်တိုက်) | known_for = မြန်မာ့ရိုးရာယဥ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၏ဥက္ကဋ္ဌ | awards = }} '''ဒေါ်စန္ဒာခင်''' (၁၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား)သည် [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ]] [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|ယဥ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး (ငြိမ်း)ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် မြန်မာ့ရိုးရာယဥ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ထမ်းဆောင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Interview: Promoting Myanmar culture by emulating Chinese New Year displays, says expert |url=https://english.news.cn/asiapacific/20250127/b276d779423b4e9db9beba6674d3c62f/c.html |access-date=2026-11-12 |website=english.news.cn}}</ref> == ပါမောက္ခချုပ်ဘဝ == ဒေါ်စန္ဒာခင် သည် [[အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)|အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်)]] ၏ ပါမောက္ခချုပ် အဖြစ် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) |url=https://www.moculture.gov.mm/national-culture-and-art-universities/national-culture-uni-ygn-2/ |access-date=2026-11-12 |website=Ministry of Culture, Hotels and Tourism |language=en-US}}</ref> == ဒုဝန်ကြီးဘဝ == သမ္မတ [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] သည် ဒေါ်စန္ဒာခင် အား [[ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|ယဥ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် [[ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] သို့ တင်သွင်းကြေညာခဲ့ပြီး၊လွှတ်တော်ကလည်း အတည်ပြုပြီးနောက် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊မတ် ၃၀ ရက် တွင် ထိုတာဝန်ကို စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=၃၀ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများခန့်အပ်၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၉/၂၀၁၁ |url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docsMA2011/MA2011-03-31.pdf |access-date=၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |work=၂၀၁၁ ခုနှစ်၊မတ် ၃၁ ရက် နေ့ထုတ်၊မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊စာမျက်နှာ (၁၀)}}</ref> == ထင်ရှားဖြစ်ရပ်များ == မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးအတာသင်္ကြန်ပွဲတော်အား ယူနက်စကို၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခွင့်ရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကိုလည်း သူက ဦးဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.myawady.net.mm/mnmaariuraancsckuuattaasngknpaitteaaaaa-yuunkckiue-dpmaiynykemu-ameanccaarngttng-pwngkhngrriaeaang|title=မြန်မာ့ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးအတာသင်္ကြန်ပွဲတော်အား ယူနက်စကို၏ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခွင့်ရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား ဂုဏ်ပြုကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်လာသည့် တာဝန်ရှိသူများနှင့် ပြည်သူတို့၏စကားသံများ|work=မြဝတီနေ့စဥ်|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄}}</ref> မြန်မာ့သနပ်ခါး ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကို ယူနက်စကို၏ လူသားမျိုးနွယ်ကိုယ်စားပြု ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းနိုင်ရန် ၂၀၂၅ ခုနှစ်ကတည်းက အဆိုပြုတင်သွင်းထားခဲ့ခြင်းတွင် ဒေါ်စန္ဒာခင် လည်း တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ယူနက်စကို အကဲဖြတ်အဖွဲ့ က မြန်မာ့သနပ်ခါးကို အဆိုပါစာရင်းဝင်အဖြစ် ကနဦး သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-11-05 |title=မြန်မာ့သနပ်ခါး UNESCO စာရင်းဝင်သင့်ကြောင်း ကနဦးသတ်မှတ်ချက်ထွက် - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ နို၀င်ဘာ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqj34d2ymrjnt |access-date=2026-11-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/mnmaasnpkh-ynykemudhle-practice-thanakha-culture-myanmar-kiu-kmbhaadpmai-ynykemuameanc|title=“မြန်မာ့သနပ်ခါး ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့” (Practice of Thanakha Culture in Myanmar) ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် စာရင်းတင်သွင်းရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးသို့ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးတင်ဦးလွင် တက်ရောက်|work=မြဝတီနေ့စဥ်|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၆|date=၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅}}</ref> == မိသားစုဘဝ == ဒေါ်စန္ဒာခင် သည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ခင်ပွန်းသည် ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာန၏ ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးကျော်မြင့်လှိုင် ဖြစ်သည်။သားသမီး ၂ ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Dr. Sandar Khin |url=https://mcfacentral.com/en/member/dr-%E1%80%85%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%92%E1%80%AC%E1%80%81%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-11-12 |website=Myanmar China Friendship Association |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၁| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်များ]] skm31p6n4d71k3rgj4mx0cw5siavogo