ویکیپدیا
mznwiki
https://mzn.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
مدیا
شا
گپ
کارور
کارور گپ
ویکیپدیا
ویکیپدیا گپ
پرونده
پرونده گپ
مدیاویکی
مدیاویکی گپ
شابلون
شابلون گپ
رانما
رانما گپ
رج
رج گپ
پورتال
پورتال گپ
پروژه
پروژه گپ
TimedText
TimedText talk
ماژول
ماژول گپ
Event
Event talk
ایرون
0
1679
329350
327855
2026-07-01T20:00:38Z
HenryThe
27142
329350
wikitext
text/x-wiki
{{جعبه اطلاعات کشور
| نام اصلی= ئیرون ِایسلامی جمهوری
| نام عادی= ئیرون
| تصویر پرچم=Flag of Iran.svg
| تصویر نشان ملی=Coat of arms of Iran.svg
| شعار ملی=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| سرود ملی=مهر خاوران
| نقشه=Iran (orthographic projection).svg
| پایتخت=[[تهرون]]|latd=۳۵|latm=۴۱|latNS=N|longd=۵۱|longm=۲۵|longEW=E
| بزرگترین شهر=[[تهرون]]
| زبان رسمی=[[فارسی|پارسی]]
| نوع حکومت= [[ایسلام]]ی [[جمهوری]]
| نوع حاکمان={{•}} رهبر{{سخ}}{{•}} رئیس جمهور
| نام حاکمان=[[علی خامنهای]]{{سخ}}[[مسعود پزشکیان]]
| نحوه تشکیل=[[ایران اسلامی انقلاب|ایسلامی انقلاب]]
| موارد منجر به تشکیل= نخستین تمدنها
([[نیا-عیلامی]]، [[کاسپیئون]]، [[سیلک]] و...){{سخ}} -[[ایران انقلاب (۱۳۵۷)|انقلاب]]{{سخ}}{{سخ}}اسلامی جمهوری ِروز
| تاریخ تشکیل=سال ۵۰۰۰ قبل میلاد{{سخ}}[[محمدرضا شاه]] ِعزل{{سخ}}[[۲۲ بهمن]] [[۱۳۵۷]]{{سخ}}[[۱۲ فروردین]] [[۱۳۵۸]]
| مساحت = ۱٫۶۴۸٫۱۹۵
| رتبه مساحت=١٧ام
| درصد آبها=۰٫۷
| سال سرشماری جمعیت=١٣٩٩
| جمعیت=۸۳٬۵۶۰٬۱۶٢
| رتبه جمعیت=۱۷ام
| تراکم جمعیت=۴۷ نفر بر کیلومتر مربع<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref>
| رتبه تراکم جمعیت=۱۶۲ام
| سال تولید ناخالص داخلی=[[۲۰۱۳]]
| تولید ناخالص داخلی=۵۵۸٬۳۸۵ میلیارد [[دلار]]<ref name="imf">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| رتبه تولید ناخالص داخلی=۳۲ام
| سرانه تولید ناخالص داخلی=۷٬۵۹۶ [[دلار]]<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref>
| رتبه سرانه تولید ناخالص داخلی=۱۰۲ام
| سال شاخص توسعه انسانی=۲۰۱۳
| شاخص توسعه انسانی={{increase}} 0.742<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref>
| رتبه شاخص توسعه انسانی=۷۳ام
| وضع شاخص توسعه انسانی=<span style="color:#090;">بالا</span>
| واحد پول=[[ریال]]
| کد واحد پول=IRR
| منطقه زمانی=یوتیسی ۳:۳۰+
| منطقه زمانی تابستانی=یوتیسی ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بینالمللی خودرو=[[IR]]
| دامنه اینترنتی= [[ir.]]
| پیششماره تلفنی=۹۸
| جینی= ۳۸<ref name='CBI'>[http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| تقویم=[[خورشیدی تقویم|خورشیدی گاهشومار]]
| سال جینی=۲۰۰۸
| رده جینی=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span>
| رانندگی از سمت = راست
| ولتاژ برق= ۲۴۰~۲۲۰
| بسامد برق= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ئیرون''' ([[پارسی]] جه: ایران) اتا کیشوره که آسیایِ جنوب غربی و خاورمیونه بخش دله دره. ونه رسمی نوم '''ئیرون ِایسلامی جمهوری''' ([[پارسی]] جه: جمهوری اسلامی ایران) هسّه و ونه نیشتگا''،<nowiki/>[[ تهرون]] نوم دارنه. اینتا کیشور ِگتی ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومترمربع هسّه و حدود ۹۰ ملیون هزار تن جمعیت دانّه و هر سال حدود یک ملیون نفر ونه جمعیت ره اضافه بونه.<ref>name="Britannica۱" Britannica Encyclopedia, ''Iran'', p.۱/۱۰۱</ref>''
شمال جه [[آذربایجون]]، [[ارمنسّون]]، و [[تورکمونسّون]] جه؛ شرق جا [[افخانسّون]] و [[پاکسّون]] جه؛ و غرب جا [[تورکيه]] و [[عیراق]] جه زمینی سامون دانّه و ونه شمالی سامون [[مازرون دریا]] و جنوبی [[فارس دریامونا| پارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] جه وَر خارنه. ئیرون جِهونِ گتترین [[نفت|نفتی]] و [[گاز|گازی]] منابع جه هسّه.
ئیرون ِسیاسی نیظام سال ۱۳۵۸ جه، اساسی قانون ِبنویشتن په، "ایسلامی جمهوری" بیّه. گتترين رسمی مقوم ئیرون دله "[[ولی فقیه]]" هسّه که اسا [[علی خامنهای]] این مقوم سَر کَته و وه ره "رهبر" هم گانّه. [[ایسلام]] رسمی دین و [[تشیع|شیعه]] رسمی مذهب هسّنه و [[فارسی|پارسی]] رسمی زوون هسّه.
== نوم ==
ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران) کلمه باستانی پارسی دله «اَریاَ/airya» و میونی پارسی دله «اِران» (به دبیره پهلوی: 𐭠𐭩𐭫𐭠𐭭/erān) بییه و ونه کهن شکل «airya nama» بییه که «اصیل ِمردمون ِسرزمین» معنی دِنه. [[کوردستون]] دله هَنتا ئیرون ره ونه کهن نوم، یعنی «اِران»، جه اِشناسِنّه و این تلفظ رسمیت دانّه.<ref name="MacKenzie">{{cite encyclopedia|last=MacKenzie|first=David Niel|title=Ērān, Ērānšahr|year=۱۹۹۸|volume=۸|encyclopedia=Encyclopedia Iranica|publisher=Mazda|location=Cosa Mesa|url=http://www.iranica.com/newsite/articles/v8f5/v8f545.html}}</ref> البته از ۶۰۰ سنه پیش از میلاد تا ۱۳۱۴ «۱۹۳۵ (میلادی)» میون اوروپاییون با نوم «پارس/Persia» شناخته بیه.<ref>[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]</ref>
تا سال ۱۳۱۴ خورشیدی جهون دله ئیرون ره «پارس/Persia» نوم جه اشناسینه که این سال ''ملل لیگ'' دله [[رضاشاء]] رسماً همه جه بخاسته ونه محلی نوم، ئیرون ([[پارسی]] جه: ایران)، ره استفاده هاکنن و اسا این کلمه ویشته استفاده وانه.
== تاریخ ==
[[File:Dynasties of Iran.gif|thumb|This gif shows the territory of Iran in various dynasties|بندانگشتی|ئیرونِ تاریخی سلسلهئون ِتقریبی نقشه]]
ئیرونِ تاریخ دِ قسمت دانّه. نخستین دوره زمونی آغاز وونه که برخی پچوک ِتمدنها بخشون گوناگون دله بساته بَیینه. این دوره گادِر آریاییئون بمونه ایران ِفلات دله و ساکن بَیینه و بعضی سلسلهئون ره بساتنه. دورهیِ اول دله بتومبی باوّیم ایران دِنیایِ گتترین شاهونشاهوین جه بییه. این دوره وقتی تموم بیّه که [[اسلامی فتح|عربون]] ئیرون ره بَییتنه. دومین دوره دله اتا خله اسلامی سلسله ئیرونِ فلات دله بساته بیّه. اونچی که اسا وه ره ایران گانّه و اتا مستقل کشور هسته، این سلسلهئون ِدَس اداره بییه البته [[تبرستون]] و [[گیلان]] ([[فرشوادگر]]) این دوره دله ویشته اتا مستقل بخش بییه و خله از محققون و کارشناسون [[مازرون تاریخ|مازرون]] و [[گیلان تاریخ]] ره این دوره دله [[ایران تاریخ]] جه سِوا کانّه.
=== باستون سلسلهئون ===
* [[عیلام]]یون (بیش از ۳۲۰۰ سنه پ. م. - ۵۳۹ پ.م.)
* [[ماد]]ون (ابل قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) ؛ بونیانگوذار: [[دیاکو]]
* [[هخامنشیون]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بونیانگوذار: [[گت کوروش]]
* [[سولوکیون]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بونیانگوذار: [[سولوکوس]]
* [[اشکانیون]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) ؛ بونیانگوذار: [[ارشک]]
* [[ساسانیون]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بونیانگوذار: [[اردشیر پاپکان]]
=== خلافت سلسلهئون ===
* [[طاهریون]] (۲۰۶ - ۲۵۹ ه. ق.) بونیانگوذار: طاهر ذوالیمینین
* [[صفاریون]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بونیانگوذار: [[یعقوب لیث]]
* [[سامانیون]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بونیانگوذار: [[اسماعیل سامانی]]
* [[زیاریون]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بونیانگوذار: [[مرداویج]]
* [[بوئیون]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بونیانگوذار: [[علی بویه|عمادالدوله علی]]
* [[غزنویون]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بونیانگوذار: [[محمود غزنوی]]
* [[سلجوقیون]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بونیانگوذار: [[طغرل بیک]]
* [[خوارزمشاهیون]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بونیانگوذار: [[انوشتکین]]
=== ایلخانون ===
* [[مغلون]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بونیانگوذار: [[هلاکوخان]]
* [[تیموریون]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بونیانگوذار: [[تیمور]]
=== دوران مدرن اولیه ===
* [[صفویون]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بونیانگوذار: [[شاه اسماعیل اول]]
* [[افشاریون]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بونیانگوذار: [[نادرشاء]]
* [[زندیون]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بونیانگوذار: [[کریمخان زند]]
* [[قاجارون]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بونیانگوذار: [[آقا محمد خان]]
=== معاصر ===
* [[پهلویون]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ ه.خ. - ۱۳۵۷ ه.خ.) بونیانگوذار: [[رضاشاء]]
* [[ایسلامی جمهوری نظام]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تاسا) بونیانگوذار: [[روحالله خمینی]]
<gallery mode="packed" heights="100">
Pasargad Tomb Cyrus3.jpg|آرومگا [[گت کوروش]]، [[هخامنشیون]]ِ بونیانگوذار
Historical Atlas of Iran - Plate No. 05 (cropped).jpg|هخامنشیون ِگتِ سامون (۵۵۹–۳۳۰ پیش از میلاد)
Irnp105-Grobowce Naqsh-E Rustam.jpg|[[نقش رستم]]: سنگنگاره [[اردشیر پاپکان]]، [[ساسانیون]]ِ بونیانگوذار
Naghsh-e rostam, Irán, 2016-09-24, DD 12.jpg|[[نقش رستم]]: [[شاهپور یکم]] و [[ساسانیون]]ِ پیروزی ره دربرابر [[روم]]یون سِراق دِنه
Ispahbod Xurshid's coin-1.jpg|[[اسپهبد خورشید]]: وه اتا [[تبرستون]]ی اسپهبد بییه. تبرسّون عربون ِفتح په اتا مستقل منطقه بیّه.
Shah Ismail I.jpg|[[اسماعیل یتم|شاء اسماعیل یکم]]: [[صفویون|صفوین]]ِ بونیانگوذار
ShahAbbasPortraitFromItalianPainter.jpg|[[گت عباس شاء]]: [[صفویون|صفوین]]ِ گتترین شاء
NaderShahPainting.png|[[نادرشاء]]: [[افشاریون]]ِ بونیانگوذار و گتترین شاء
Reza shah uniform.jpg|[[رضاشاء]]: [[پهلویون]]ِ بونیانگوذار
</gallery>
== جوغرافی ==
[[پرونده:Iran-geographic map.svg|راست|بندانگشتی|150 px|ناهمواریئون ِتَنِکی و اَنبِسی]]
ایران شمال جه [[اترک]]، [[مازرون دریا]] و [[ارس]] جه وَر خانّه، شرق جه [[هندوکش]] و [[سند]] ِدره جه محدود وانه و غرب جه [[زاگرس]] و [[شط العرب]] جه رِسِنه و جنوب جه [[فارس دریامونا]] و [[عمان دریا]] ره وَر گیرنه. بیش از نصف ایران [[بیابون|کویر]] هسته. حدود 1/3 ایران هم کوهه. چنتا خورد ِبخش هم جلگهیی هستنه که [[مازرون دریا]]یِ جنوب و [[خوزستون]] ره شامل وانه. گتترین کوه ایران دله [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر جه) هسته. غربیترین شهر ایران دله [[کلیساکندی]]؛ شرقیترین شهر [[جالق]]؛ شمالیترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبیترین شهر [[چابهار]] هستنه.<ref>اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران: ۱۳۸۳، نقشهئون.</ref>
=== اقلیمی وضعیت ===
[[پرونده:Iran-climate-map.svg|بندانگشتی|راست|150 px|ئو و هوایی نقشه]]
ایران ِئو و هوا خله جورواجور هسته. اختلاف دما زمستون دله بعضی گادِر میون گرمترین و سردترین نقطه بیش از ۵۰ درجهٔ سانتیگراد جه رسنه.
کلاً ایران اتا منطقهی دله دَره که [[وارش]] ِوضعیت اونجه سطح نیمه خاشک و خاشک دله قرار گنّه.
ایران ِئو و هوا چنتا سیستم جه تأثیر گیرنه:
# [[سیبری]] ِپرفشار ِسیستم: شمالی مناطق دله [[ورف]] و [[وارش]] ره وجود یانّه و باعث وانه بعضی مناطق ِدما کمته بَواشه.
# [[مدیترانه دریا|مدیترانهیِ]] وارشزا سیستم: این سیستم غرب جه ایران دله اِنه و باعث وانه خله شهرون، که غرب و میونی منطقه و شرق دله دَرنه، سَر وارش بئه.
# جنوبِ کمفشار سیستم: این سیستم جنوب و جنوبغرب دله شِل ِوارش یانّه.
وارشئون ِآمار گانّه ایران ِمناطق وسّه اختلاف خلوئه: شمال دله وارشون ِآمار بیش از ۲۱۱۳ میلیمتر ''([[رشت]] واری، ۱۳۸۳)'' هم رسنه. کویری شهرون دله وارش عمدتاً خله کم و حدود ۱۵ میلیمتر وانه. این آمار شمالغرب و غرب، [[جنوبی البرز]] ِدامنهئون و شمالشرق دله هم بد نییه (حدود ۵۰۰ میلیمتر). سایر نقاط وارشون ۲۰۰ میلیمتر جه ویشتر نَوانّه.
اختلاف دما هم وارش واری خله شهرون وسّه اختلاف دانّه. فیالمثل در حالی که زمستونها [[شهرکرد]] دله شوئون ۳۰- درجه هم رسینه، همون زمون [[اهواز]] ِمردمون ۲۵ درجه ره تجربه کاردنه. شمالی سواحل ِهوا تابستونها گرم و مرطوب و زمستون معتدل هسته. شمالغرب و غرب ِنواحی هم تابستونهای معتدل و زمستونهای سرد دارنه و جنوب تابستونهایی شدیداً گرم و زمستونهایی موعتدل دانه.
=== اوستانها ===
{{ایران اوستانها نقشه سر}}
کشوری تقسیمات قانون په (سال ۱۲۸۶ شمسی دله) ایران ره ۴ ایالت هاکردنه: «آذربایجون»، «خراسون»، «فارس»، و «کرمان و بلوچستون» و هر ایالت اون گادِر چنتا حاکمهنیشت ولایت و هر ولایت ره چنتا نایبالحکومههنیشت منطقه جه تقسیم بییه. اینجوری تقسیمات تا سال ۱۳۱۶ شمسی کاربرد داشتنه و تا این سال فقط اتکه ونه دله تغییرات انجام دانه.
سال ۱۳۱۶ شمسی اتا جديد قانون تصویب بیه که ایران ره ۱۰ اوستان و ۴۹ شهرستون جه تقسیم کارده. این اوستانها کمکم زیاد بَیینه ولی بعد انقلاب تا چندین سال ایران دله ۲۴ اوستان دَیینه.
سال ۱۳۷۲ [[اردبیل اوستان]] بتونسته [[شرقی آذربایجان اوستان|شرقی آذربایجون]] جه سِوا بَواشه. [[قم اوستان|قم]] هم سنه ۱۳۷۴ [[تهران اوستان]] جه سِوا بیه و [[قزوین اوستان]] سال ۱۳۷۳ [[زنجان اوستان|زنجان]] جه بریم بَزوئه و [[تهران اوستان|تهران]] دله بورده و پئیته سال ۱۳۷۶ شه مستقل اوستان بگردسته. سال ۱۳۷۶ [[گلستان اوستان]] هم [[مازرون]] جه سوا بیّه. سال ۱۳۸۳، خراسون ره سه تیکه هاکردنه: جنوبی خراسون، شمالی خراسون و رضوی خراسون. سال ۸۹ هم آخرین بار وسّه [[البرز اوستان|البرز]] اتا جدید اوستان بیّه.<ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.qazvin.net/?type=static&lang=1&id=26| عنوان = تاریخچه اوستان| تاریخ بدین = ناشر = شبکه اطلاع رسانی اوستان قزوین | زوون = پارسی}}</ref>
اسا ایران دله ۳۱ اوستان وجود دانّه.
{{-}}
== مردمون ==
=== جمعیت ===
[[پرونده:IranProvPopDen.PNG|thumb|راست|150px|میزان تراکم جمعیت در استانهای ایران.]]
اونچی که ایران ِآمار ِسازمان گانه سِراق دِنّه ایران ِجمعیت ۸۰ میلیون نفر جه رد بیّه. این سازمان گانه تا سال ۲۰۵۰ این کشور ۱۰۵ میلیون نفر جمعیت پیدا کانده.<ref>{{یادکرد وب
| نشونی = http://www.khabaronline.ir/news-52027.aspx
| عونوان = خبرآنلاین(خود برگرفته از '''ایسنا''')
| تاریخ بدیین = فروردین 1389
| ناشر =
| زوون = فارسی}}</ref>
این در حالی هسته که ایران ِحکومت همینتی مردِم ره تشویق کانده که جمعیت ره ویشته هاکِنِن و ویشته وَچه دِنیا بیارن.
=== نژادون و زوونون ===
{{ایران قومیتون}}
[[File:Languages of Iran, looklex.png|thumb|500px|ایران ِزوونون ِگنشکَرون درصدی نمودار]]
[[سیا|CIA]] شه اطلاعاتی کتابچه دله گانه: ایران دله نژادون و زوونهای جورواجوری درنه [[فارسی|فارسها]] و [[لری|لُرها]] (61 درصد)، [[آذری|آذربایجونیها]] (17 درصد)، [[کوردی|کوردها]] (۷ درصد)، [[گیلکی|گیلکون]] و [[مازرونی|مازرونیئون]] (۷ درصد: ''٪۳٫۶ گیلک و ٪۳ مازرونی'')، [[بلوچی|بلوچها]] (۲ درصد)، [[عربی|عربها]] (۲ درصد)، [[ترکمونی|ترکمونها]] و [[قشقاییون]] (۲ درصد) و بقیه (۲ درصد) این کشور ِ اصلی جمعیتون هستنه.<ref name="CIA">{{یادکرد وب|نشانی=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html|عنوان=Iran|تاریخ بازدید=بهمن ۱۳۸۷|تاریخ=۲۲ ژانویهٔ ۲۰۰۹|ناشر=Official Website of Central Intelligence Agency (CIA)|زبان=انگلیسی}}</ref> <ref>Mehrdad Izady (2006-2011), [https://web.archive.org/web/20131001091018/http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Iran_Languages_lg.jpg]</ref> غیر این گروهونی که وشون نوم دره [[تالش]]یها، [[خلج]]ها، [[آشوری]]ون، [[کلدانی]]ون، [[مندایی]]ون، [[تات]]ون، [[گورجی]]ون، [[سیستونی]]ها، [[ارمنی]]ون، و [[یهودی]]ون هم کشور دله درنه.
ایران رسمی و اداری زوون فارسی هسته. [[فارسی]] اتا هندی-اروپایی زوون هسته. ایران ِاساسی قانون ِاصل پونزهم گانه درسی کتابون ونه فارسی ِزوون و خط جه بائِن ولی بنشنه محلی زوونها جه همه جا استفاده هاکردن و بنشنه فارسی پَلی وشون ره مدرسه دله درس هدائِن.<ref>[http://fa.wikisource.org/wiki/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C_%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#.D8.A7.D8.B5.D9.84_.DB.B1.DB.B5 اصل ۱۵ قانون اساسی]</ref>
=== دین ===
ایران ِتاریخ دله چنتا دینی دوره وجود دانّه:
* [[میتراییسم]]
* [[زرتشت]]
** ''[[مانی]]''
** ''[[مزدک]]''
* [[اسلام]]
** [[تسنن]] حنفی، شافعی و غیره
** [[تشیع]]: دوازدهامامی، اسماعیلی، زیدی (پیشین)
* بهائیت
{{bar box
|عنوان=دین ایرانیان
|titlebar=#ddd
|چپ۱='''دین'''
|راست۱='''درصد'''
|چینش=left
|نوارها=
{{bar percent|[[تشیع]]|darkgreen|89}}
{{bar percent|[[تسنن]]|black|9}}
{{bar percent|دیگرون (مسیحیت و زرتشت دستوری)|red|2}}
}}
پونصد سال پیش تاسا، خصوصاً [[صفویون]] ِسلسلهیِ تأسیس په جه، هَنتا [[تشیع]] ایران ِرسمی مذهب هسّه. اسا ئیرونِ دله ۸۹٪ [[تشیع]]، ۹٪ [[تسنن]] و ۲٪ [[مسیحیت]]، [[زرتشت]]، [[یهودیت]]، [[بهائیت]] و... پهروو هسّنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20120203093100/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ir.html]</ref> در اساسی قانون ِدوازهمین اصل گانه اسلام ِدین و اثنیعشری مذهب رسمی دین هسنه و سایر مذاهب ایسلامی ([[حنفی]]، [[شافعی]]، [[حنبلی]]، [[مالکی]] و [[زیدی]]و ...) هم قانونی هستنه و وشون احترام ره ونه داشتن. همینتی اصل ۱۳ گانه ئیرونی مسیحیون، یهودیون و زرتشیون بعنوان اقلیت پذیرفته هسّه و بتونّه شه دین ره، تا جایی که قانون ِپهروو بائه، عمل هاکنِن.
== پیموننومهئون ==
پیموننومههای ایران با دیگر دولتون:
* پیموننومه گلستان (۱۱۹۲خارشیدی)
* پیماننامه ترکمانچای (۱۲۰۶ خارشیدی)
* معاهده پاریس
* پیمون سنتو
* قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) میون ایران و عیراق در سنه ۱۳۵۳<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2004/09/040901_la-mp-arvandrood.shtml BBC Persian<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->]</ref>
پیموننومههای دیگه دولتئون به سر ایران:
* پیموننومه ۱۹۰۷
== سیاستون ==
=== روابط خارجی ===
ایران اتا از ۱۹۲ کشور عضو سازمان ملل متحد هسته. همینتی در سازمان کشورون صادر کونندهٔ نفت اوپک، سازمان کونفیرانس اسلامی، جنبش عدم تعهد، سازمان اکو، و پیمون NPT هم عضو هسته.
روابط خارجی ایران دورهٔ جوموری اسلامی با تنشای زیادی روبرو بیه.
از جمله چالشای ایران پس از انقلاب تومبی به موارد زیر اشاره هکنیم:
* جنگ تحمیلی ۸ ساله با [[عیراق]] که با یورش کشور عیراق به شروء بیه (حدود ۵۰۰ هزار بمرده، یک میلیون زخمی و هزار میلیارد دلار خسارت برای ایران)
* تحریمئون بولندمدت اقتصادی و فناورانه
== منابع و معادن ==
[[پرونده:Damavand3.jpg|بندانگشتی|چپ|150 px|| [[دماوند]] ِکوه]]
مهمترین منابع ایران عبارتنه از: نفت و گاز. ایران، دیّمین ذخایر نفتی جهون، ۱۱ درصد ذخایر ثابت بیه نفتی زمین موعادل ۱۳۰ میلیارد بوشکه؛ و هم دیّمین ذخایر گازی جهون، ۱۸ درصد ذخایر ثابت بیه گاز زمین، موعادل ۲۶ تریلیون میتر موکئب ره در اختیار خادش دانه. موهمترین منطقهئون نفتی این کشور مسجد سلیمان، هفتگل، گچساران، آغاجاری و اسلام آباد غرب هسته. همینتی [[مازرون دریا]] هم اندوخته نفتی زیادی ره شه دله دانه. نفت [[قم اوستان]] هم در حال بهرهبرداری هسته. ویشترین معادن در حال بهرهبرداری در اوستانهای خوراسان وجود دانه.
دیگر معادن موهم ایران عبارتنه از: معادن زوغال سنگ؛ کانیئون فلزی: طلا، منگنز، کرومیت، مس، سرب، روی، نیکل ، کبالت، نقره و اورانیوم؛ معدنی شیمیایی: گوگرد، نمک؛ سنگهای تزئینی میثل فیروزه؛ شن و ماسه.
== صنایع ==
گت ترین صنایع پیشرفته ایران عبارتن از: صنایع نفت، گاز، پتروشیمی، فولاد، نساجی، شیمیایی، غذایی، خودروسازی، سد سازی، ایلیکتریکی و ایلیکترونیکی ئو....
سازهئون موهم دستی و سنتی ایران عبارتنه از: فرش و قالی، گلیم بافی و زیلو، منبتکاری، خاتمکاری و سفالگری.
== رائون ==
را آهن سراسری جنوب غرب ایران ره به شومال شرق وه، شومال غرب ره به شومال شرق، و شومال شرق ره به جنوب میونی متصل سازنه. خط آهنی که جنوب شرق ایران ره به شومال شرق وه متصل کانده، ابلین خط آهن ایران هسته که در زمون [[رضاشا]] بساته بیه که بندر امام خمینی ره به [[بندر ترکمن]] متصل کانده. خط آهن دیگری از بندرعباس تا بافق و از اونجه به سرخس (به سوی ترکمنستان) و قطور (به سوی ترکیه) اتصال دانه. شومال شرق و شومال غرب ایران هم با خط آهن به هم ارتباط دارنه.
همینتی جادهئون آسفالته و خاکی همه شهرون ایران ره به هم مربوط کانه. راهئون کشتیرونی در [[مازرون دریا]] ، دریای عمان و خليج فارس برقرار هسته. راهون هوایی میون ویشتر گت کشورون جهون و شهرون گت ایران به ویژه [[تهران]] و [[شیراز]] برقرار هسته.
== اقتصاد ==
در ۳۰ سال قبل جمئیت ۳۶ میلیونی ایران به ۷۰ میلیون تن زیادی بیته و ابلین موج این نسل نو به بزرگسالی برسیه. بر اساس آمارون رسمی نرخ بیکاری به ۲۲ % برسیه اما برخی کارشناسا رقم وه ره ۱۲٫۲ % دوننه. ممد خاتمی رئیس جوموری قبلی گانه: «حضور سالونه ۷۰۰ هیزار نفر به بازارکار نشونگر فشار شدیدی هسته که اقتصاد ایران ناگزیر به تحمل وه هسته.»
در دوره (۱۳۸۳–۱۳۵۳)، نرخ تورم گائی ۷ درصد بیه و گائی به مرز ۵۰ درصد نزدیک بیه و نرخ بیکاری زمونی ۳ درصد و گائی بیش از ۱۶ درصد بیه. در حالی که در زمینه بدهی خارجی، این رقم برای مدتا صفر بیه ولی گاه چنون زیاد بیه که دولت ره با بحران بازپرداخت مواجه هکرده.
== گردشگران ==
[[پرونده:Divan von Hafiz.jpg|بندانگشتی|125 px|نگاره ایرونی به سال ۹۶۴]]
[[پرونده:Woman playing a santur, Qajar Iran, artist named Ahmad.jpg|بندانگشتی|125 px|خلاصه ای از سنتور زن در حال نواختن سنتور در سال 1830.]]
بر پایهٔ گزارش سازمان جهاني جهانگردی، ایران رتبه ۱۰ جاذبهئون باستونی و تاریخی و روتبهجاذبهئون طبیعی ره در جهون دارا هسته، ولی با این وجود تاالآن چندان در جذب گردشگرون خارجی موفق نبوده است. <ref>[https://web.archive.org/web/20110915192257/http://newsforums.bbc.co.uk/ws/thread.jspa?forumID=5009 ایران مقصد جدید گردشگرون اوروپائی؟]</ref>
== هونر و فرنگ ==
فرهنگ ایرانی ریشه در تاریخ دانه. برای بشناسین فرهنگ ایران ونه به کشورون مستقلی که کنارای ایران درنه ره بدین. [[افغانستان]]، [[تاجیکستان]]، [[ازبکستان]]، [[پاکستان]]، [[ترکمنستان]]، [[آذربایجان]] و حتی [[ارمنستان]] و [[گرجستان]] و همچنین کوردای عراق و ترکیه همه کم یا زیاد گوشهای از فرهنگ ایران ره به ارث بوردنه.حتی سرود ملی پاکستان به زوون پارسی هسته.
در مجموع تومبی عناصر فرهنگ ایرونی ره که فراتر از مرزاي ایران هسته ره به اختصار اینتی اشاره هکنيم:
* زوون پارسی که مهمترین شاخصه فرهنگ ایرونی هسته.
* اعیاد ملی از مثل: نوروز
* شخصیتای اسطورهای مثل رستم و سهراب
* اساطیر تمثیلی مثل: دیو، [[سیمرغ]] و...
* علم و هونر
* معماری ایرونی
* دین [[اسلام]] و فرهنگ اسلامی به ویژه در قرون وسطا و معاصر
== ورزش ==
ورزش ابّل ایران [[کشتی]] (مازرون دله) هسته و فوتبال پُرطرفدارترین ورزش وشونه.
ایران ابّلین بار اولمپیک ۱۹۴۸ لندن دله با ۲۸ ورزشکار حاضر بیه و موفق به کسب اتا مدال برونز در وزنهبرداری توسط جعفر سلماسی بیه. ایران پس از وه در ۱۳ دورهٔ دیگر هم شرکت هکرده و تنها ۲ اولمپیک ۱۹۸۰ مسکو و ۱۹۸۴ لوسآنجلس ره تحریم هکرده. بهترین مقوم ایران در اولمپیک روتبهٔ ۱۴ در اولمپیک ۱۹۵۶ ملبورن هسته.
== گالری ==
<gallery mode="packed" heights="170">
Tehran skyline may 2007.jpg|[[تهران]]
Nadershahtomb.jpg|[[مشهد]]
Chehel Sotun Garden, Isfahan, Iran 2005.jpg|[[اصفهان]]
Karaj 45.jpg|[[کرج]]
Hafeziyeh_0386.JPG|[[شیراز]]
Qom masjed-e-hazrat-masumeh.jpg|[[قم]]
Palais ramsar.jpg|[[رامسر]]
</gallery>
{{پورتال}}
== پانویسها ==
{{پانویس|2}}
{{پایان}}{{پاککن}}
{{ایران اوستانون}}
{{خاورمیونه}}
{{آسیا کشورون}}
{{مازرون دریا}}
{{اوپک}}
{{شانگهای کایری سازمان}}
{{جی پونزه}}
{{اکو}}
[[رج:ایران| ]]
[[رج:آسیایی کشورون]]
[[رج:اوپک]]
[[رج:اکو]]
[[رج:شانگهای کایری سازمان]]
[[رج:اسلامی کشورون]]
[[رج:اسلامی جمهوریون]]
[[رج:فارسیزوون کشورون]]
[[رج:جی پونزه]]
o3tz1fjq3dqwbq00qcjtfhhpjctvi2i
دب
0
1809
329343
329310
2026-07-01T18:18:06Z
HenryThe
27142
+لینک
329343
wikitext
text/x-wiki
{{بدون منبع}}{{Databox}}
''''''دب''''' کا ([[فارسی|فارسیج]] جه : ''فرهنگ'') ادمی رفتار ساجوتارئون ره شامل بونه. [[ادوارد تایلر]] تعریف اساس رو : دب اتا پیچیده مجموعه ای هسه کا دونستنیون, اعتقادون, [[هنر]]ون, [[اخلاق]]ون, [[قانونون]], [[عادت]]ون و دیگر تونستنیون ره شامل بونه که ادمی جا و [[جامعه|جامعهی]] طریق جا کسب بونه.<ref>Tylor, Edward. (1871). ''Primitive Culture''. Vol 1. New York: J. P. Putnam's Son</ref>
[[رج:مردمون]]
fyxur5854fmv0tipshkqo06e5u1pom6
329344
329343
2026-07-01T18:18:25Z
HenryThe
27142
+بنبنویشت
329344
wikitext
text/x-wiki
{{بدون منبع}}{{Databox}}
''''''دب''''' کا ([[فارسی|فارسیج]] جه : ''فرهنگ'') ادمی رفتار ساجوتارئون ره شامل بونه. [[ادوارد تایلر]] تعریف اساس رو : دب اتا پیچیده مجموعه ای هسه کا دونستنیون, اعتقادون, [[هنر]]ون, [[اخلاق]]ون, [[قانونون]], [[عادت]]ون و دیگر تونستنیون ره شامل بونه که ادمی جا و [[جامعه|جامعهی]] طریق جا کسب بونه.<ref>Tylor, Edward. (1871). ''Primitive Culture''. Vol 1. New York: J. P. Putnam's Son</ref>
== بنبنویشت ==
[[رج:مردمون]]
grq30vs4sxl49u1kw27tv1jo025vdqz
ده ما
0
1889
329345
329308
2026-07-01T18:44:09Z
HenryThe
27142
اونچی که [[Special:Contributions/NVNkz|NVNkz]] ([[User talk:NVNkz|گپ]]) دچی بییه، دگارسته بیه همونتایی که [[User:Hamedvahid|Hamedvahid]] این ولگه دله، اواخر بنویشت بییه.
110655
wikitext
text/x-wiki
{{ده ما}}
'''دِه ما'''، [[تبری تقویم|تبری سال]] ره دهمین ما هَسّه و [[۵ اردیبهشت]] - [[۳ خرداد]] ماه [[هجری شمسی]] جه بِرایری کِنده.
== خور دکتون / xaver daketun ==
== بزائون / Bezä'un ==
== بمرده ئون / Bamerde'un ==
{{تبری ماهئون}}
[[رج:تبری ماهئون|۹۱]]
[[رج:تبری تقویم]]
l7nz1m01d8pnvmdvr7a4hz785faxj66
صفویون
0
8237
329352
248889
2026-07-02T04:41:27Z
HenryThe
27142
+تپوری گرامر
329352
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/کشور}}
'''صفویون''' اتا [[ایران]]ی و [[تشیع|شیعه]] سلسله بینه که سالئون ۸۸۰ تا ۱۱۰۱ هجری خورشیدی (برابر ۱۱۳۵-۹۰۷ قمری و ۱۷۲۲-۱۵۰۱ میلادی) ایران سر فرمونروایی هاکردنه. وشون گت شاه که ایران ره اولین کش متحد هاکرده و مرکزی حکومت بساته، [[شاه اسماعیل اول]] هسته که سال ۸۸۰ خورشیدی [[تبریز]] دله شه سر تاج بشته و آخرین شاه که واقعا حکومت کرده، [[شاه سلطون حوسن]] هسته که سال ۱۱۰۱ خورشیدی [[افخانئون|افغانشون]] جه شکست بخارده.
دوره صفویه از مهمترین دوران تاریخی ایران به شمار شونه، وشون حدود هزار سال [[ساسانیون]] رقد بوردنه په، اتا فرمونروایی بساتنه که ایران نوم ره احیاء هاکرده و دشت مناطق ره بیته. اسلام بمو په، چندین پادشائی ایرانی [[زیاریون]]، [[سامانیون]]، [[بویه ی آل|بوییون]] و [[سربدارون]] دسوری بساته بَینه، ولی هیچکومتا نتونسنه تموم ایران ره شه دس سر بَیرن و اتپارچگی میون مردم ایران پدید بییارن.<ref>تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران دوران صفویه دله (صص ۲۱ تا ۳۶) </ref>
صفویون، آیین [[تشیع|شیعه]] ره دین رسمی ایران جا بزونه و وه ره به عنوان عامل همبستگی ملّی ایرانیون انتخاب هاکردنه. شیوه فرمونروایی صفوی تمرکزگرا و نیروی مطلقه (شاء دس دله) بییه. پس از بساته بیّن پادشائی صفویه، ایران اهمیتی بیشتر پیدا هاکرده و از ثبات و اتپارچگی برخوردار بیّه و زمینهٔ جهونی دله مهم بیّه.<ref> تاریخ ایران (۲)، ص ۱۲۲</ref> این دوره روابط ایران و [[اروپا]]یی کشورون به دلیل دشمنی [[عوثمانی]] با صفویون و هم جریونای بازرگونی (به ویژه داد و ستد [[ابریشم]] ایران) گسترش فراوونی پیداهاکرده. دوره صفوی (به ویژه نیمه اول وه) جنگئون خلهیی میون ایران با [[عثمانی|عوثمانی]] و با [[ازبک]]ئون دَییته که علت این جنگئون جریانئون زمینی و دینی بییه.<ref>تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران دوران صفویه دله (صص ۶-۲۸۴) </ref>
== صفویون روابط مازرون جا ==
''گت بنویشته ره بخوندین'': '''[[تبرستون صفویون گادر]]'''
مناطق شومالی ایران که تبرستون گانّه وشون ره، از زمون [[ساسانیون]] تا این گادر به صورت مستقل یا نیمه شهگردون(=خودمختار) بینه ولی زمون [[گت عباس شاء]] گادِر وه با رِقِدبدائن سلسله '''[[پادوسبانیون]]''' باعث بیّه که تا اسا [[مازرون]] و بقیهی بخشئون تبرستون (که بعدها با اسمئون [[البرز اوستان|البرز]]، [[گلستان اوستان|گلستان]]،[[سمنان]]،[[تهران]] و [[قزوین]] تبدیل به اوستان بَینه) اتا از بخشئون ایران بَواشِن.
==منبع==
{{پانویس}}
* {{یادکرد ویکی|پیوند=http://fa.wikipedia.org/wiki/ایران|عنوان=ایران|تاریخ بازدید=10-4-2011|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد ویکی|پیوند=http://fa.wikipedia.org/wiki/صفویان|عنوان=صفویه|تاریخ بازدید=10-4-2011|زبان=فارسی}}
* {{یادکرد ویکی|پیوند=http://fa.wikipedia.org/wiki/تاریخ_طبرستان|عنوان=تاریخ_طبرستان|تاریخ بازدید=10-4-2011|زبان=فارسی}}
[[رج:صفویون|*]]
[[رج:ایران تاریخ]]
5xkt5nu2ocoha2gn3oqyrod2k8n1qop
شاعر
0
20763
329348
324320
2026-07-01T19:17:36Z
HenryThe
27142
+لینک
329348
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Carl_Spitzweg_017_(Der_arme_Poet).jpg|thumb|اتا فقیر شاعر]]
'''شاعر''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Poet'') کسی ره گانّه که بتونه شه جه شعر باره و ادبی فنئون مبنا جه بتونده اتا شعر بساجه.
شاعرون ماقبل تاریخ گدر جا و تقریبا دِشت زوونئون دله دئی بینه، و اثرونی بسروستنه کا هئی جه موختلف [[توم|تومئون]] و [[دب|فرهنگ و دب]] جا خله فرق کاندنه.<ref>Orban, Clara Elizabeth (1997). [https://books.google.com/books?id=KbCVyt6MWg0C The Culture of Fragments: Word and Images in Futurism and Surrealism]. Rodopi. p. 3. [[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/90-420-0111-9|90-420-0111-9]].</ref>
== منابع ==
* '''سبک شناسی'''، [[ملک الشعرای بهار]]
[[رج:شعر|*]]
[[رج:ادبیات]]
[[رج:حرفه]]
rd6344q2x0rrpuaovipaua69s6gtmpu
بوداییسم
0
23281
329341
327173
2026-07-01T14:30:51Z
EmausBot
1945
ربوت:عوض هایتن دکشیهئون دِتایی → [[بودایی دین]]
329341
wikitext
text/x-wiki
#بور [[بودایی دین]]
8aqxzts1tgc2tdvxxzy5l0mzbtzwovy
بودایی
0
23284
329340
327174
2026-07-01T14:30:41Z
EmausBot
1945
ربوت:عوض هایتن دکشیهئون دِتایی → [[بودایی دین]]
329340
wikitext
text/x-wiki
#بور [[بودایی دین]]
8aqxzts1tgc2tdvxxzy5l0mzbtzwovy
بودائی
0
23303
329338
327175
2026-07-01T14:30:21Z
EmausBot
1945
ربوت:عوض هایتن دکشیهئون دِتایی → [[بودایی دین]]
329338
wikitext
text/x-wiki
#بور [[بودایی دین]]
8aqxzts1tgc2tdvxxzy5l0mzbtzwovy
کبودوال
0
28796
329358
146386
2026-07-02T11:02:04Z
محک
1023
[[رج:علیآباد کتول]] حذف شد; [[رج:علیآباد شهرستان]] اضافه شد با استفاده از [[ویکیپدیا:رجساز]]
329358
wikitext
text/x-wiki
{{جعبه آبشار
|نام= '''کبودوال'''
|تصویر= Kaboudval waterfall Hadi Karimi.jpg
|اندازهتصویر=
|زیرنویس=
|محل=
|عرض=
|طول=
|مختصات=
|فرازا=
|گونه=
|بلندا=
|پهنا=
|بلندترینبلندا=
|میانگینپهنا=
|تعدادریزشگاهها=
|میانگینجریان=
|آبراهه=
|رتبهجهان=
|پانویس=}}
'''کبودوال''' اتا ئوشار نوم هسته که [[علیآباد کتول]] ۵ کیلومتری، [[گلستان اوستان]] دله، دره.<ref>{{وب منبع| لینک= http://www.afarineshdaily.ir/afarinesh/News.aspx?NID=25238| عنوان = آبشار کبودوال، تفرجگاه دیدنی استان گلستان | نویسنده = | هارشیین تاریخ = ۴ خرداد ۱۳۸۸| تاریخ = ۹ دی ۱۳۸۶ | ناشر = آفرینش | صفحه = | زوون= فارسی}}</ref> کبودوال ایران ِتنها خزهیی ئوشار هسته.
[[پرونده:Iran - Golestan - Aliabad Katoul - Kaboudwall Waterfall - Information in Page 1 - panoramio.jpg|بندانگشتی]]
<gallery>
Iran - Golestan - Aliabad Katoul - Kaboudwall Waterfall - Information in Page 1 - panoramio.jpg
Aliabad - Kaboudwall Alireza Javaheri (5).jpg
Aliabad Katool Kaboudwall Waterfall Alireza Javaheri (1).jpg
Aliabad Katool Kaboudwall Waterfall Alireza Javaheri (2).jpg
Aliabad Katool Kaboudwall Waterfall Alireza Javaheri (3).jpg
Aliabad Katool Kaboudwall Waterfall Alireza Javaheri (4).jpg
</gallery>
== منابع ==
{{پانویس}}
{{جغرافیا-خرد}}
{{استان گلستان}}
[[رده:ایران ئوشارون]]
[[رج:علیآباد شهرستان]]
[[رج:گلستان اوستان]]
kpfv0v1q52xzwger1j2p393hzk7cz7z
بودیسم
0
46017
329342
327176
2026-07-01T14:31:01Z
EmausBot
1945
ربوت:عوض هایتن دکشیهئون دِتایی → [[بودایی دین]]
329342
wikitext
text/x-wiki
#بور [[بودایی دین]]
8aqxzts1tgc2tdvxxzy5l0mzbtzwovy
کوکاکولا
0
46066
329354
194061
2026-07-02T06:01:01Z
HenryThe
27142
329354
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:15-09-26-RalfR-WLC-0098 - Coca-Cola glass bottle (Germany).jpg|بندانگشتی]]
'''کوکاکولآ''' یتا گازدار اوسو (=نوشابه) هسه کا شکر و کفئین جا خار بونه. 1886 دله یتا داروساج کا [[آمریکای متحده ایالات|امریکائی]] بییه وه ره اولین کش بساته کا ونه نوم [[جان پمبرتون]] بییه. امرزوجه دی خلی طرفدار دارنه .
[[رج:کوکاکولا]]
4j528kxt40g5qeksa8137j1b5us55ne
329355
329354
2026-07-02T06:02:16Z
HenryThe
27142
329355
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:15-09-26-RalfR-WLC-0098 - Coca-Cola glass bottle (Germany).jpg|بندانگشتی]]
'''کوکاکولآ''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: Coca-Cola) یا '''کوک''' (Coke) یتا گازدار اوسو (=نوشابه) هسه کا شکر و کفئین جا خار بونه. 1886 دله یتا داروساج کا [[آمریکای متحده ایالات|امریکائی]] بییه وه ره اولین کش بساته کا ونه نوم [[جان پمبرتون]] بییه. امرزوجه دی خلی طرفدار دارنه .
[[رج:کوکاکولا]]
94ebqhryymv24vaik5dzlb9xcn7c3kz
اسارهدونی
0
46303
329347
188888
2026-07-01T19:09:02Z
HenryThe
27142
329347
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:Crab_Nebula.jpg|چپ|بندانگشتی|260x260پیکسل| [[مسیه ۱]] تصفیر کا هابل جا بیتنه ]]
'''اسارهدونی'''<ref>{{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مُر|نام=فرید|نام خانوادگی۲=مدبری|نام۲=سروش|کتاب=فرهنگ جامع علوم زمین|ناشر=[[فرهنگ معاصر]]|سال=۱۳۹۱|مکان=|شابک=۹۷۸-۶۰۰-۱۰۵-۰۴۰-۴}}فرهنگ دهخدا</ref> یا '''آسترانمی''' یا '''نِجوم''' {{به انگلیسی|Astronomy}}، [[دونش|دونشی]] ره گننه کا آسمونی چیئون جا و دگشون و جامبشئون و فزیکال ویجگیون و کسمسائی ویجیگیون ره بررسی کنده.
== ممبعئون ==
فارسیج ویکیپدیا{{بنبنویشت|۲|چپچین=بله}}
[[رج:خورشیدی منظومه]]
[[رج:اسارهشناسی]]
[[رج:اسارهبینی]]
pn8egknd4aq4jvt6iy8ntcbj6zrwq62
شابلون:چین اوستانون
10
46432
329357
189150
2026-07-02T06:59:29Z
HyBoxwood
45908
[[w:zh:Template_talk:中华人民共和国国徽#編輯請求_2026-04-17_将svg替换为File:中華人民共和國國徽.svg]]
329357
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
|name = چین اوستانون
|title = چین اوستانون
|image = [[Image:中華人民共和國國徽.svg|80px|چین مردمون جمهوری نماد]]
|group1 = اوستان
|list1 = <div>
{{nowrap begin}} [[آنهوئی]]{{•w}} [[فوجیان]]{{•w}} [[گانسو]]{{•w}} [[گوانگدونگ]]{{•w}} [[گوئیژو]]{{•w}} [[هاینان]]{{•w}} [[هبئی]]{{•w}} [[هیلونگجیانگ]]{{•w}} [[هنان]]{{•w}} [[هوبئی]]{{•w}} [[هونان]]{{•w}} [[جیانگسو]]{{•w}} [[جیانگشی]]{{•w}} [[جیلین]]{{•w}} [[لیائونینگ]]{{•w}} [[چینگهای]]{{•w}} [[شنشی]]{{•w}} [[شاندونگ]]{{•w}} [[شانشی]]{{•w}} [[سیچوآن]]{{•w}} [[یوننان]]{{•w}} [[چجیانگ]] {{nowrap end}}
</div>
|group2 = شهگردون
|list2 = <div>
{{nowrap begin}} [[دلهئی موغلستون]]{{•w}} [[سین کیانگ]]{{•w}} [[نینگشیا]]{{•w}} [[گوانگشی]]{{•w}} [[تبت]] {{nowrap end}}
</div>
|group3 = گتگتِ شهرون
|list3 = <div>
{{nowrap begin}} [[پکن]]{{•w}} [[چونگچینگ]]{{•w}} [[شانگهای]]{{•w}} [[تیانجین]] {{nowrap end}}
</div>
|group4 = مخصوصِ مناطق
|list4 = <div>
{{nowrap begin}} [[Image:Regional Emblem of Hong Kong.svg|20px|نشان منطقهای هنگکنگ]] [[هونگ کونگ]]{{•w}} [[Image:Regional Emblem of Macau.svg|20px|نشان ماکائو]] [[ماکائو]] {{nowrap end}}
</div>
{{nowrap end}}
</div>
}}<noinclude>
[[رج:شابلون:چین]]
</noinclude>
tv9cjkz51fq5u68soucvasecne6bed2
فورتنایت
0
47439
329346
194476
2026-07-01T19:07:01Z
HenryThe
27142
+لینک +اینگلیسی ویکیپدیا جه عکس اضافه بیّه.
329346
wikitext
text/x-wiki
[[پرونده:A Fortnight of Folly - 1902 edition cover.jpg|بندانگشتی|1888 سال گدر؛ [[موریس تامپسون]]، فورتنایت واجه ره شه [[رمان]] نوم وسّه کار بزوئه.]]
'''فورتنایت''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Fortnight'' ) اتّا [[توم|تومِ]] بِشمارِسِّنِ واحد هسّه که 14 روزِ (دِ هفته) جا بِرابِری کنّه. فورتنایت قدیمی اینگلیسی زوون واجه ''{{lang|ang|fēowertīene niht}}'' جه اِنه که وِنه معنی ''"چاردِ شوء"'' ( یا چاردِ روز، اینتا وسّه که انگلوسکسونِ مردمئون شوءِ جه شِمارِنّینه) بونه.<ref>"Fortnight". The Concise Oxford Dictionary (5th ed.). 1964. p. 480.</ref><ref>Senight, sennight or se'night (seven-night), an old word for the week, was still in use in the early 19th century, to judge from [[:en:Jane_Austen|Jane Austen]]'s letters.</ref>
== منبع ==
* 27 ارکه ما 1535 تبری، این ولگ [[:en:Fortnight|اینگلیسی ویکیپدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:توم]]
[[رج:توم واحد]]
rnr1yu34beily9xfniz8njz917t4xaq
ادم درایور
0
47661
329356
328060
2026-07-02T06:13:16Z
HenryThe
27142
+لینک
329356
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''اَدِم داگلاس دِرایوِر''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Adam Douglas Driver'')، (بزائه: 1983 نوامبر مایِ 19) ات [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] کاکر هسّه.
درایور اته وازهنیشته آمریکایی [[سِلات|سلات]] هسّه.<ref>Brady, Tara (December 29, 2016). [https://www.irishtimes.com/culture/film/adam-driver-accidental-superstar-on-star-wars-scorsese-and-stepping-up-after-9-11-1.2911542 "Adam Driver, on Star Wars, Scorsese and stepping up after 9/11"]. [[:en:The_Irish_Times|The Irish Times]]. [https://web.archive.org/web/20190809171419/https://www.irishtimes.com/culture/film/adam-driver-accidental-superstar-on-star-wars-scorsese-and-stepping-up-after-9-11-1.2911542 Archived] from the original on August 9, 2019. Retrieved June 16, 2018.</ref><ref>[http://video.wmagazine.com/watch/birthday-stories-adam-driver-birthday "Adam Driver Talks About His Most Favorite Birthday Gift Ever"]. [[:en:W_(magazine)|W]]. November 19, 2017. [https://web.archive.org/web/20180204000147/http://video.wmagazine.com/watch/birthday-stories-adam-driver-birthday Archived] from the original on February 4, 2018. Retrieved February 3, 2018.</ref>
== منبع ==
* 13 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Adam_Driver|اینگلیسی ویکیپدیا]] جه ترجمه بیّه.
== بریمی لینکئون ==
[[رج:زننه آدمون]]
[[رج:امریکا بازیگرون]]
[[رج:۱۹۸۳ بزائهئون]]
etek4dswx02isw38rr8369g7bju8io1
اسماعیل یتم
0
48039
329351
328312
2026-07-01T20:04:30Z
HenryThe
27142
+لینک
329351
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''اسماعیل یَتِّم''' ( [[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Ismael I'')، ([[فارسی|پارسی]] جه: ''اسماعیل یکم'')، (بزائۀ: ۱۴۸۷ جولای مایِ ۱۷ -بمردۀ: ۱۵۲۴ می مایِ ۲۳ ) [[صفویون|صفوی]] ایرانِ تاسیسکر و ونه یتمین شاءِ بییه، کا ۱۵۰۱ جه تا ۱۵۲۴ که بمرده شایی هاکرده. ونه شایی ویشتۀ تومئون، مودرنِ [[ایرون|ایرانِ]] تاریخِ شروء بیّن حیساب وونه،<ref>[[:en:Ismail_I#CITEREFMatthee2008|Matthee 2008]].</ref> و امپراتوری کا وه په بشته ره [[باروت امپراتوریئون]] میون حیساب هاکردنه. شاء اسماعیلِ شایی هاکردن ایرانِ تاریخ دله، اتّا خله-خله موهم و پِر اهمیتدار دکتهئون میون جه هسّه.<ref>[[:en:Ismail_I#CITEREFSavoryKaramustafa1998|Savory & Karamustafa 1998]], pp. 628–636.</ref>
== منبع ==
* 30 ده مایِ 1535 تبری، این ولگ [[:en:Ismail_I|اینگلیسی ویکیپدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:فارسی شاعرون]]
[[رج:1487 بزائهئون]]
[[رج:1524 بمردهئون]]
[[رج:اردبیل آدمئون]]
[[رج:ایران شائون]]
<references />
[[رج:صفویون]]
[[رج:صفویون شائون]]
[[رج:ایران تاریخ]]
ism9rysk7j4do0xbtn03qoy68qw7zm2
بودائیج
0
55833
329339
327177
2026-07-01T14:30:31Z
EmausBot
1945
ربوت:عوض هایتن دکشیهئون دِتایی → [[بودایی دین]]
329339
wikitext
text/x-wiki
#بور [[بودایی دین]]
8aqxzts1tgc2tdvxxzy5l0mzbtzwovy
بابک جهانبخش
0
56162
329361
253173
2026-07-02T11:40:26Z
~2026-37863-69
45914
ثمازنی هیسته
329361
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''بابک جهانبخش''' {{Lang-fa|بابک جهانبخش}} اتا خونشکر مردی هسته که [[ایران]] شنه و ونه ویشته آثار [[مازنی زوون]] جه هستنه.
== منابع ==
{{پانویس}}
*{{ویکی منبع|عنوان = بابک جهانبخش |لینک= https://fa.wikipedia.org/wiki/بابک_جهانبخش |زوون = {{ISO 639 name|fa}} | بازیابی = ۱ ژوئن ۲۰۲۴}}
[[رج:ایران مردی خونشکرون]]
3bavw7tsuy62ctj9ymx0ujqvp1egf9s
جک ننس
0
93133
329349
328023
2026-07-01T19:51:59Z
HenryThe
27142
+لینک
329349
wikitext
text/x-wiki
{{صندخ/شخص}}
'''ماروین جان "جک" ننس''' ([[اینگلیسی زوون|اینگلیسی]] جه: ''Marvin John "Jack" Nance'')،(بزائۀ: 1943 دسامبر مای 1943- بمردۀ: 1996 دسامبر مایِ 30) کا وره '''جک ننس''' نوم جا اشناسینه، اتِ [[آمریکای متحده ایالات|آمریکایی]] فیلم و سریال کارکر بییه. وه [[دیوید لینچ]] جه ات خله کایری هاکرده و ونه یتیمن فیلم دله اریزرهِد (''Eraserhead'') اصلی نقش ره داشته.
آی دُنت نُو جَک (''I Don't Know Jack'')، اته مُستنِد جک ننس خوری کا دیوید لینچ ونه سرمایهگذار بییه 2002 گدر بریم بموئه.<ref>Khan, Palvasha (December 11, 2021). [https://thestrand.ca/you-dont-know-jack/ "You don't know Jack"]. The Strand. Retrieved February 28, 2024.</ref>
== منبع ==
* 10 میره مایِ 1536 تبری، این ولگ [[:en:Jack_Nance|اینگلیسی ویکیپدیا]] جه ترجمه بیّه.
[[رج:امریکا بازیگرون]]
[[رج:1943 بزائهئون]]
[[رج:1996 بمردهئون]]
t99wkvuq97vtvd1jwh1j30mbnlj6glp
شا(سرنوم)
0
93135
329353
323232
2026-07-02T04:45:22Z
HenryThe
27142
+دپیته چرخهتو +اته رجه اضافه بیّه.
329353
wikitext
text/x-wiki
'''شا''' اتا ایرونی واجک هسه که کسی که مردم سر حکومت کننه، اینتا واجک ر ونه نوم سر النه'''.''' ایتا سرنوم ر خله شانشاییون شه حکومت نوم سر کار زونه، شروانشائون، [[عثمانی|عثمانیون]]، [[گورکانی امپراتوری|گورکانیون]] و شیبونی دولت و هندیون سون و دیئرون کار زونه.
شاه ویشتر محلی حاکم ر گننه و امپراتور ر پاشا گننه، هرچن این دتا سرنوم هدی جا کار شونه. ایی ارباب و حاکم کا شاه و پاشاتون وشون جگاه بجر دره ره کیا گننه. پسون شا ر اتا کس دونسنه کا خدا جا این سرنوم ر بهیته و مردم سر سلار بونه. [[ایرون]] تهن شا ممضا پالونی بیه کا ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ جا بر ایرون سر سلار بیه.
== دپیته چرخهتو ==
* [[شاهونشاه|شاهونشا]]
[[رج:تاریخ]]
[[رج:القاب]]
8xpwmpg677rrfgqdxixkkfd86vbbxh7
پورتال:اسایی دکتهئون/دکتهئون ۲ ژوئیه ۲۰۲۶
100
114585
329359
2026-07-02T11:15:41Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «* ایران و آمریکای مذاکرهکرون شه گپ بزوئن ره لسی هدانه تا [[علی خامنهای]]ِ مراسم سر بووشه. قطری میونجیکر باته اینصوه پیشرفت داشتنه. خامنهای مراسم که تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد دله هسته، ۱۳ تا ۱۸ تیر ماه (۱۱ - ۱۶ نوروزماه) کشنه. ([https://l.euron...» دره
329359
wikitext
text/x-wiki
* ایران و آمریکای مذاکرهکرون شه گپ بزوئن ره لسی هدانه تا [[علی خامنهای]]ِ مراسم سر بووشه. قطری میونجیکر باته اینصوه پیشرفت داشتنه. خامنهای مراسم که تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد دله هسته، ۱۳ تا ۱۸ تیر ماه (۱۱ - ۱۶ نوروزماه) کشنه. ([https://l.euronews.com/s8XR یورونیوز] و [https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9_%D8%AC%D9%86%D8%A7%D8%B2%D9%87_%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C فارسی ویکیپدیا ])
i64lxzoweyoh9r474o6efyafotaq4lm
ژوئیه ۲۰۲۶
0
114586
329360
2026-07-02T11:18:46Z
محک
1023
اتا نو ولگ بساته که ونه دله «{{ادم|ژوئیه ۲۰۲۶}}» دره
329360
wikitext
text/x-wiki
{{ادم|ژوئیه ۲۰۲۶}}
iw8k8ennto45we5ukhlmenbwwinixfq