Huiquipedia
nahwiki
https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl
MediaWiki 1.47.0-wmf.9
first-letter
Mēdiatl
Nōncuahquīzqui
Tēixnāmiquiliztli
Tlatequitiltilīlli
Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli
Huiquipedia
Huiquipedia tēixnāmiquiliztli
Īxiptli
Īxiptli tēixnāmiquiliztli
Huiquimedia
Huiquimedia tēixnāmiquiliztli
Nemachiyōtīlli
Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli
Tēpalēhuiliztli
Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli
Neneuhcāyōtl
Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Tepetl
0
638
527663
521386
2026-07-06T18:19:23Z
Akapochtli
159
Arreglos
527663
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Mount Everest, Nepal, Himalayas.jpg|200px|thumb|right|Everest tepētl]]
'''Tepētl''' (Caxtillāntlahtōlli: ''Montaña'').
Cē tepētl ocachi ce huei tlaltolontli panohua ce tsontli caxtolli pohualme tamachiu campa taksatoc.
Nein tepemej oncaque itech nochi anahuac quemej satepan mo ijcuilohua. Altepetl asia omepohualli mahtactiomeyi macuilcempoalpa, America ome pohualli caxtolomeyi macuilcempoalapa, Europa cempohual huan macuilcempoalpa, Australia caxtolomome macuilcempoalpa huan Africa eyi macuilcempoalpa. Itech nochi tlalticpac sayoj cempoal huan nahui macuilcempoalpa quipia tepetl.
Itech nochi anahuak sayoj majtac macuilcempoalpa nemij itech tepemej.
Nochi acecencamej tlacatlin itech tepemej huan tlajko tlakamej itech semanahuac mo palehuiaj ica nein atl tein tlacatin itech tepemej
== Occequīntīn macehuallahtōlcopa ==
* [[Pipillahtōlli]]: ''tepet''
== {{SeeAlso}} ==
* [[Āltepētl]]
* [[Tlalticpacmatiliztli]]
* [[Tepētiliztli]]
* [[Tetepētl]]
* [[Tleco]]
[[Neneuhcāyōtl:Tepetl]]
0mu1odq6qev6m8ivelqbvs69v0dy51n
Hernán Cortés
0
1075
527776
527343
2026-07-07T07:54:17Z
Akapochtli
159
Categorizar
527776
wikitext
text/x-wiki
[[image: Retrato de Hernán Cortés.jpg|thumb|right|Hernan Cortes]]
In '''Hernan Cortes Monroy Pizarro Altamirano''', '''tecpilli itech in Teotlalli itech Oaxaca<ref>«El Valle que está en Oaxaca»: «InTeotlalli (in) itech (cah) Oaxaca».</ref>''' (tlacatqui ipan [[Medellin]], [[Tlahtohcayotl itech Castilla]], inic [[1485]] - micqui ipan [[Castilleja de la Cuesta]], [[Tlahtohcayotl itech Castilla]], inic 2 inic [[Mētztli (cāhuitl)|tonecallotian]] inic [[1547]]) yehhuatl catca ce [[tlalpoloani españatlacatl]], in ipan itzin in [[mahcuilpoalxiuhtiliztli XVI]] teyacancatic ipan in ohtocaliztli in peuh in [[tlalpololiztli itech Mexihco]] ihuan in itzonquizaliz in tlacateuccan mexihcatl, inic quitlalih itzintlan ihuelitiliz in [[Tlahtohcayotl itech Castilla]] in tenehualoc [[Yancuic España]].
Tlacat ipan in altepetl [[Medellin]]<ref>«La ciudad (cuyo nombre es) Medellín»: «in altepetl (in) (itoca) (yehhuatl) Medellin».</ref>, ipan in tlalli españayotl [[Extremadura]]<ref>«(In itoca yehhuatl) Extremadura»</ref>, ipan in iteihiocuitiliz in ce cencalli ica ahmo ixquich calpampilotl. Quicentlalih quitemoz tlaciuhcayotl ipan in Yancuic Cemanahuatl inic ohtoca in ompa [[La Española]] ihuan [[Cuba]], in canon ipampa ce nalquizani xeliuhcayotl itech cahuitl yehhuatl catca topileh itech inic ome altepetl tlanelhuayotilli intechpa in españatlacah ipan inon apantlalli. Inic 1519 tenehualoc teachcauh itech inic yei ohtocaliztli in ompa tlalli tepitztic, in tlein quipahtiotih ahmo cenquizca. Iahtetlazohtlaliz ica in tecuexanoani itech Cuba, [[Diego Velazquez itech Cuellar]], ipan quichiuh in itlaxitiniliz in ohtocaliztli ipan in tlaquizcayotl cahuitl, ce nahuatilli in Cortes quicentopeuh.
Inic ahcito in ompa hueyitlalli, Cortes quineltilih ce mahcehualtilizoh tlaihmatiliztli in quimmoicniuhtiz in tlamanalhuiltin necentlaliliztin tlalquixtianimeh inic quipoloz in oc cequintin. Yequeneh quimoyecoltih ce cihuatl tlalquixtiani, [[in cihuapilli Marina]] (in Malintzin), in quitlayecoltih in iuh tlahtolmelahuani ihuan in aquin itloc quimixihuitih ce tepilzin. In ihcoac in tecuexanoani itech Cuba quintitlan titlantin inic quimomaltiz in Cortes, in yehhuatl quimixcuah ihuan quimpoloh, in oquic quihcuiloh in teyaochiuhcayotl in yaya inic quicuauhtzacuaz in iuh tepalehuiliztli ipan iohtocaliz. Cortes quihualih ixachi amatlahcuilolli in tlahtoani [[Carlos I]] ipal ca huelittoni imahcehualtiliz itech tlalpololiztli achto ca tzacuiltiloz ipampa inecomoniliz. Iccen macoc in tepantlazaliztli inic Tecpilli itech Teotlalli itech Oaxaca, mahcihui in tlapanahuia in ic tenyoh tepantlazaliztli inic Tlahtohcateixiptla macoc ce pilli ica hueyi ipan huetziliztli, [[Antonio de Mendoza ihuan Pacheco]]. Inic 1541, Cortes mocuep in ompa España, in canon omic chicuace xihuit zatepan, inic quihuilana iyollohtonehualiz.
== Tlacatiliztli ihuan telpochyotl ==
Yehhuatl catca in zan ce inconeuh in [[tecpampilli]] [[extremaduratlacatl]], tlatocayotilli Martin Cortes Monroy ihuan in Catalina Pizarro Altamirano. Hernan Cortes huehcapa yehhuatl yeya icotonca in [[Francisco Pizarro]], in zatepan tlalpoloh itech in [[tlacateuccan incayotl]].<ref>[[Esteban Mira Caballos]]: [http://www.chdetrujillo.com/hernan-cortes-mitos-y-leyendas-del-conquistador-de-nueva-espana-2/ ''Hernan Cortes: Tlahtlaquetzalli ihuan tlaquetzalli itechpa in tlalpoloani itech Yancuic España''], Asociación cultural "Coloquios Históricos de Extremadura" (16 de junio de 2016).</ref> Iuhqui occequintin tecpampiltin, itahtzin quiuh ica mahtlactli on nahui xihuitl in quimomachtiz tenahuatilli ipan Salamanca, altepetl in quicauh ome xihuitl zatepan, neihcuanilli ipampa ineixpetzoliz itech ohtlatocaliztli. Inin nemachtiliztli tenemachitiani ihuan in machiliztli tehuelnemitiani itech lin tenahuatilli in tlaixahxicaittlac ipan inemachtiliz itloc ce tlamachiyoanani ipan Valladolid oquitopeuh in tlahtlaquetzalli in itech Cortes quimomachtih ltenahuatilli ipan in [[Hueyitlamachtilcalli itech Salamanca]].<ref>David A. Boruchoff, "Hernán Cortés, ''International encyclopedia of the Social Sciences'', 2a ed. (2008), t. 2, pp. 146-149.</ref> Zatepan cequih neyehyecoliztli tlanenchiuhtli, centlapal, inic macalaquiz in ompa Las Indias, ihuan, oc centlapal, inic tlaicneliz ipan in iohtocaliz in [[Gonzalo Fernandez itech Cordoba]] ipan [[Italia]], iccen, ipan in xopantlah inic 1504, acalco ehuac in ompa in apantlalli [[La Española]], in canon mocallotih in iuh milleh ihuan tlacepanyecoltiani analco tlallotl. Tel, monec in mocuepaz in ompa España, yehica inic 29 inic [Mētztli (cāhuitl)|tochihchinahuian] inic 1506 itahtzin quipahtiotih in pahtiotl itech itlacalaquil in ompa Santo Domingo ipan in nao San Juan Bautista, iaxca in Luis Fernandez Alfaro.<ref>Ma xiquitta ‘’Caballos’’, ''tlachiuhtli.tlatenehualli'' pp. 134-135</ref>
== Nemanepanoliztli ihuan tetech quizaliztli ==
[[Image:Busto de Hernán Cortés.jpg|thumb|Tecuacuilli itech Hernan Cortes ipan in [[Archivo General de Indias|Tlamachiyotiliztli itech Indias]] itech [[Sevilla]].]]
Hernan Cortes momanepanoh oppa ihuan quintlacatiliz mahtlactli once ipilhuan tlaneltililtin ipan chicuace teahciliztli centlamanquizqui. In inic ce icihuauh, in cihuapilli [[Catalina Juarez Marcaida]], mic zatepan macuilli xihuitl itech nemanepanoliztli tetzicatl inic ce inic totlanacayotiayan inic 1522, ipan ichtacayoh tlachihualiztli.<ref>[http://sobreleyendas.com/2008/05/19/hernan-cortes-y-la-muerte-de-su-esposa/ Hernan Cortes y la muerte de su esposa.]</ref> Yeheppa ihuan inoc inin nemanepanoliztli, Cortes quimotlacatilih mahcuilli ipilhuan ahmo nemanepanolizotl:<ref>[http://www.motecuhzoma.de/hijos.html Xavier López Medellín: Los hijos de Hernán Cortés.]</ref>
[[Image:Hernán Cortés Monroy y Pizarro.jpg|miniatura|derecha|Tlamachioanaliztli itech ce tlatlapalhuiliztli itech Hernan Cortes tlaneltililli ipan in mahcuilpohualxiuhtiliztli XIX itechpa in tlatlapalhuiani mexihcatl [[Jose Salome Pina]]. [[Museo del Prado]], [[Madrid]].]]
* In ''Catalina Pizarro'', tlacatqui inic 1514 nozo inic 1515 ipan Santiago itech Cuba, ahnozo quintepan ipan in Yancuic España. In inantzin yehhuatl catca Leonor Pizarro, hueliyoh ihuilteca in Cortes. Nelihtoloc intloc iteiccahuan Martin ihuan Luis ipan ce itetlacoliliz hueyiteopixcayotl in Clemente VII inic 1529.
* In [[Martin Cortes|Martin Cortes (in Chictlapanqui)]], tlacatqui ipan Coyohuahcan inic 1522. In inantzin yehhuatl catca [[in Malintzin]], in itetlancatcauh ihuan itlatlahtolcuepcauh tlalquixtiani in Cortes. Nelihtoloc intloc in iteiccahuan Catalina ihuan Luis ipan ce itetlacoliliz hueyiteopixcayotl in Clemente VII inic 1529.
* In ''Luis Cortes'' —tlacatqui inic 1525— yehhuatl ipiltzin in españatlacatl Antonia nozo Elvira Hermosillo, ihuan in noihuan nelihtoloz intloc Martin ihuan Catalina. Momanepanoh itloc in cihuapilli Guiomar Vazquez itech Escobar, imach in tlalpoloani Bernardino Vazquez itech Tapia.
* In [[Leonor Cortes Moctezuma|''Leonor Cortes ihuan Moctezuma'']], tlacatqui inic 1528 in Altepetl Mexihco. Yehhuatl yeya icihuaconeuhtzin in [[Tecuichpo]] nozo I[[chcaxochitl]], in cuaatequiloni ica in tocatzintli cihuapilli [[Isabel Moctezuma Tecuichpo Ixcaxochitzin|Isabel itech Moctezuma]], no ihuih, icihuaconeuhtzin in Moctezuma II. Tlacualancaittalli itechpa inantzin niman in tlacatiliztli, yehhuatl catca itahtzin in quixihmachtilih zatepan. Momanepanoh itloc in euskaditlacatl [[Juan itech Tolosa]], tlalpoloani itech Zacatecas.
* ''Maria Cortes'', icihuaconeuhtzin in ce tlahtocacihuapilli mexihcatl in itocatzin ahmo macho. [[Bernal Díaz del Castillo]] quitenehua in tlacat ica cequih tlacanextiliztli.
Inic tohuemmanayan inic 1528<ref>[http://www.motecuhzoma.de/chrono-es.html Hernán Cortés y su tiempo.]</ref> Cortes onahcic inic ome nemanepanoliztli itloc in cihuapilli Juana Ramirez itech Arellano itech Zuñiga, icihuaconeuhtzin in ololiuhqui itech Aguilar ihuan imachtzin in Teahuayoh itech Bejar. In cihuapilli Juana mocallotih ipan in caltzacualli itech Cuauhnahuac, inic nemi ipan in tecpanchantli calchiuhtli inic 1526.<ref>[https://web.archive.org/web/20110514161418/http://www.cuernavacaturismo.com.mx/sobrecuernavaca.php Sobre Cuernavaca.]</ref> Itech inin nemanepanoliztli tlacatqueh chicuace tepilhuan:
* Luis Cortes ihuan Ramirez itech Arellano, tlacatqui ipan Texoco inic 1530 ihuan micqui achi zatepan in tlacatiz.
* Catalina Cortes itech Zuñiga, tlacatqui ipan Cuauhnahuac inic 1531 ihuan micqui achi zatepan in tlacatiz.
* [[Martin Cortes Zuñiga|Martin Cortes ihuan Ramirez itech Arellano]], tlacatqui ipan Cuauhnahuac inic 1532. Itetoquilihcauh in itahztin in iuh tecpilli itech in Teotlalli itech Oaxaca.
* Maria Cortes itech Zuñiga, tlacatqui ipan Cuauhnahuac itzalan inic 1533 ihuan inic1536. Itahtzin oquinecuiloaya inemanepanoliz itloc Alvar Perez Osorio, ipiltzin in tecpilli itech Astorga, tel, in yehhuantin quixitinihqueh iccen, inic ipan quichihua ce teihzahuih nezomaliztli in Cortes, in itech no mopihpiqui ipan oquichiuh in cohcoliztli in itech miqui. Zatepan Maria momanepanoh itloc Luis itech Quiñones, inic mahcuilli ololiuhqui itech Metztli.
* Catalina Cortes itech Zuñiga, tlacatqui ipan Cuauhnahuac itzalan inic 1533 ihuan inic 1536. Micqui in ahmo tenamic ipan Sevilla zatepan in miquiz itahtzin.
* Juana Cortes itech Zuñiga, tlacatqui ipan Cuauhnahuac itzalan inic 1533 ihuan inic 1536. Monepanoh inic 1564 itloc in pilli Fernando Enriquez itech Ribera, inic ome teahuayoh itech Alcala.
== Machiztli teyaochiuhcayotl ==
=== Cuba ===
Inic [[1511]] tlacnelih ipan in [[ohtocaliztli]] itech tlalpololiztli itech [[Cuba]] tlaachcauhtilli itechpa in tecuexanoani [[Diego itech Velazquez]], in aquitechpa quimcelih milli ihuan tlacohtin ipan in apantlalli. Onahcic tenehualoz topileh itech [[Santiago itech Cuba]], mahcihui zatepan cuauhtzacualoc itechpa in tecuexanoani, tlateilhuilli in tetlapiquiz ihuic in yehhuatl. Tlamaquixtilli, momanepanoh itloc in ihuehpoltzin in inohmah Diego Velazquez, in itoca [[Catalina Juárez]].
Ipan itzonquizaliz inic [[1518]] Velazquez itech quicauh in tepacholiztli itech inic yei, zatepan in [[Francisco Hernandez itech Cordoba (tlanextiani itechYucatán)|Francisco Hernandez itech Cordoba]] ihuan [[Juan itech Grijalva]], inic quicentocaz itlanextiliz ipan in hueyi atentli itech [[Tlalli ipitzahuayan itech Yucatan|Yucatan]]. Yeceh Velazquez ihciuhca itech chicotlamah.
Quipohua [[Bernal Diaz itech Neyaotiloyan]], tlachihuani itech ''[[Nemilizotl nelli itech in tlalpololiztli itech in Yancuic España]]'', in ce itexohxolotihcauh in Velazquez, tlatenehualli ''Cervantes in cuacohcoxqui'', quilhuih in aquin iteyacancauh, texohxoloticateuh: «inic inetlamachtil in noteyacancauh Diego, Diego, ¿catlehhuatl tiachcauhtli oticpepenalo? Ca yehhuatl tiachcauhtli nequiztic itech Medellin itech Extremadura. Cencah ninomauhtia, Diego, huel mohuic necomonia ica in acalcentlamantli, ca niquitta ipampa cencah nequiztic oquichtli ipan itlatqui».
Hernan Cortes quicentocaya, tel, ica in itlachihchihualiz in ohtocaliztli, ihuan ipampa in nequiztic itecealtiliz, cualtihuani itech in teyollohtiliztli ihuan itech huetztinemiliztli, ihciuhca mahcehuac quihcuiloz oc ye 600 tlacah ipal itlatequipanoliz.
=== In tlalpololiztli itech Tlacateuccan mexihcayotl ===
[[Image:Cortés Ruta Cuba-Tenochtitlan.png|thumb|Iohtocaliz in Hernan Cortes niman Cuba ixquichca Tenochtitlan.]]
Inic quipanahuia in quitlazani Diego Velazquez, in iacalyaochihchihual in Cortes ehuac hueciniliztica in oncan in acaltecoyan itech [[Santiago itech Cuba]] inic [[18 inic totlanacayotiayan]] inic [[1518]]. In iuh yaya ahyecauhqui itech tetlaaxcatiliztli, itech monec in motlamachiliz itech inin ipan in acaltecoyan itech Trinidad ihuan ocequi yelohuayan.
Iccen, inic 10 inic [[Mētztli (cāhuitl)|tohuetzian]] inic [[1519]], in acalcentlamantli quicauh in hueyatentli itech [[Cuba]]. Monelhuayotiaya yehhuatl on in acalcentlamantli ipan 11 acalli, ica 518 yaoquizqueh, 16 ipan yetianimeh, 13 matlequihquizoanimeh, 32 tlatilinianimeh, 110 atlacah ihuan cequih 200 tlalquixtianimeh ihuan tliliuhqueh in iuh tepalehuianimeh itech in teyaochiuhcayotl. Quihuicayah 32 cahuallomeh, 10 tlequihquiztli ica coztepoztli ihuan nahui tlohtlequihzquiztli. In iuh teachcauhtin yayah [[Alonso Hernandez Portocarrero]] (yehhuatl in aquin quitemacazquia zatepan in cihuatl tlalquixtiani [[La Malinche|cihuapilli Marina]]), [[Alonso Davila]], [[Diego itech Ordas]], [[Francisco itech Montejo]], [[Francisco itech Morla]], [[Francisco itech Saucedo]], [[Juan itech Escalante]], [[Juan Velázquez itech Leon]] (icotonca in tecuexanoani), [[Cristobal itech Olid]], [[Gonzalo itech Sandoval]] ihuan [[Pedro itech Alvarado]]. Miyaquintin yeyah tlaixmatinimeh itech in yaoyotl itech Italia. In iuh tachacauh acallachiani yaya [[Anton itech Alaminos]] ica tlaixmatiliztli ipan in ome achto iohtocaliz in [[Francisco Hernandez itech Cordoba (tetlanextiliani itech Yucatan)|Francisco Hernandez itech Cordoba]] ihuan [[Juan itech Grijalva]].
==== Ic ce tetech pachihuiliztli intloc in chanehqueh ====
[[Image:Malinche Tlaxcala.jpg|thumb|'''[[In Malintzin]]''' quitlahtolcuepilia in itlahtoliz in mexihcah in Cortes. ''Tetectli itech Tlaxcallan, mahcuilpohuaxihuitl inic XVI''.]]
In ic ce tetech pachihuiliztli itloc in cemanahuatl [[Mesoamérica|mesoamericayotl]] quineltilih ipan in apantlalli itech [[Cozumel]], ce ittitiloni acaltecoyan acallotl ihuan xomolli teoyoh [[Cultura maya|mayayotl]] in itech pachihuiaya huelitiliztli itech [[Ekab|Ecab]], ihuan in canon itech catca in neteochihualoyan itech huetzqui in [[Ixchel]], cihuateotl itech in [[nepilhuahtilizotl]]. In españatlacah ahcitoh inoc in [[Cultura maya#Período Posclásico|Cahuitl Zatepanhuehcauhqui itech in Tlamatiliztli mayayotl]] achi zatepan in huetziliztli itech [[Mayapan]] inic [[1480]], in quihuicac in tlaxehxeloliztli itech in tlalliipitzahuayan itech [[Yucatan]] ipan 16 tepiton tenapalohcayotl, cehceccan ica inohmah tenapaloani tlatenehualli ''[[Halach Uinik|halach uinik]]'', ihuan ipan cemanqui netech tecualancanamiquiliztli.
Niman ye ic ixpan yaz in ''[[batab]]'' (tenapaloani yeloacayotl itech in altepetl) Cortes quitlahtlauhtih in quicahuanih inyolpachihuitiz ihuan quicuinih in netecpicholiztli inic quihualia in ioquichhuan inic quixitiniz in tetehteoh teoyohqueh mayayomeh ihuan quitlaliz temazoaya ihuan iixiptla in [[Ichpochtzintli Mariatzin] ipan in teocalli. Ce itenemilizpoal in tlahtoani [[Carlos I itech España|Carlos I]] tlahcuilolli inic [[1603]] iuh quipohua in zanachitonca :
: <small>Momauhtihqueh in apantlallacah in quittaz yehhuatl on in acalcentlamantli ihuan in ompa calacqueh in tepetl, inic quicahua tlaxiccahualli inchan ihuan immil. In ompa calacqueh in cemeh españatlacah ihtec in tlalli ihuan quittaqueh nahui cihuah intloc eyi tlachihualtin ihuan quimitquiqueh iixpan Cortes, ihuan ica imixyohyomoctiliz in tlalquixtianimeh in itloc quihuicaya, quixtlamatilih ca ce in cihuah yehhuatl yeya in cihuapilli itech inon tlalli ihuan innatzin in cohconeh. Quichiuh Cortes cualli tecpiltihcayotl, ihuan yehhuatl in cihuatl quihuallauhtih ompa in ioquich, in quitenahuatih quimmacaz in españatlacah cualli teceliloyan ihuaz cencah quinnemactiz. Auh ihcoac quittac Cortes ca ye itech catcah tlacneliltin ihuan pahpaquinimeh, peuh inic quineltoquitiz in teomatiliztli itech [[Cristo]]. quinahuatih in tetlahtolmachtiani in quihuicaya, ca quimilhuiani ca quinequia quimmacaz occe oc cencah ipani Teuctli in yehhuatl in aquin quipiyayah. Quintlahtlauhtilih ca quimoteotiani in Temazoa ihuan ce iixiptla in Tocihuapiltzin, ihuan quitelhuihqueh ca quinpactiaya. In ompa quinhuicac inteocal ihuan quimpoztequilih in tetehteoh ihuan oncan quitlalih temazoa ihuan iixiptla in Tocihuapiltzin, in tlein ixquich quicelihquen in tlalquixtianimeh in iuh cualli. Inic itech cah ompa Cortes ayic tehuemman, in tlein »quimonemiliztiayah quichihuaz cehcemilhuitl.</small>
::::::::::::::::::::: <small>''Nemilizotl itech in iyoliliz ihuan itlachiuh in Tlacateuctli Carlos V'', itechpa Prudencio itech Sandoval<ref>In «Nemilizotl itech in iyoliliz ihuan itlachiuh in Tlacateuctli Carlos V», itechpa Prudencio itech Sandoval, itech cah cactihcac ipan: [https://web.archive.org/web/20150924114250/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/90904584878552620270479/p0000010.htm#190 ].</ref></small>
Hernan Cortes quimoyecoltiaya in iuh tlatlahtolcuepani ce telpochtli [[Cultura maya|mayatlacatl]] tlayaoantli ipan in [[Apantlalli Cihuah]], in itoca ayac [[nemilizopoani itech Indias]] quiteneuh zan in aquin in españatlacah contetocayotiayah «[[Melchorejo]]». Ica itepan tlahtoliz ixmachtilo in ionyeliz in cemeh oquichtin tentzonehqueh itech cuacueloloc ce tepachohcan mayayotl cenyani ihuan
quintitlan titlantin inic quinhualtiliniz.
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[Jean-Paul Penin]] ''Fernand Cortez'' opera, [[Gaspare Spontini]] [https://web.archive.org/web/20011104171132/http://www.multimania.com/fcortez]
*{{Cite web
| title = Códice del Marquesado del Valle
| work = Biblioteca Digital Mundial
| accessdate = 2013-12-29
| language = Nāhuatlahtōlli
| url = http://www.wdl.org/es/item/9681/
}}
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
{{DEFAULTSORT:Cortés Pizarro, Hernán}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlacah]]
[[Neneuhcāyōtl:Caxtiltecah]]
mdh5ze72vyi6tlhr5so3d77cueoeffo
Zotolin
0
1089
527700
477499
2026-07-06T20:48:14Z
Akapochtli
159
Categorizar
527700
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Dasylirion acrotrichum.jpg|thumb|200px|Zotolin.]]
'''Zotolin'''
== {{SeeAlso}} ==
* [[Zoyatl]]
* [[Yōlizmatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Arecales]]
[[Neneuhcāyōtl:Arecaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
bonxaa20k1nxpa671mq99goxgkc92sx
Nezahualcoyotl (tlahtoani)
0
1165
527768
527434
2026-07-07T07:46:23Z
Akapochtli
159
Categorizar
527768
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoani
| Tocaitl = Nezahualcoyotl
| Tlacatiliztocaitl =
| Tlaixcopinalli = NezahualcoyotlGardenTADF.JPG
| Inic = [[1430]]-[[1472]]
| Tlacatiyan = Tetzcohco
| Tlahtoani = Tlahtoani
| Tlacatiyanf = {{MEX}}
| Tlacatiliztli = [[8 mazatl]] [[tepeilhuitl]] [[1 tecpatl]]{{MEXf}} [[Tetzcohco Mora|Tetzcohco]].
| Miquiztli =
| Machiztli = [[Tlamahuizoltequitini]]
| Pehualli = [[1430]]
| Tlamiliztli = [[1472]]
| Achtopan = [[Ixtlilxochitl]]
| Niman = [[Nezahualpilli]]
| Tahtli = [[Ixtlilxochitl]]
| Nantli = [[Matlacihuatl]]
| Namictli = [[Azcalxochitzin]]
| Conemeh = [[Nezahualpilli]], [[Tetzauhpiltzin]]
| Cihuaconemeh =
}}
[[Image:Nezahualcoyotl.jpg|thumb|Nezahualcoyotl ipan in Ixtlilxochitl Amoxtli]][[Īxiptli:Nezahualcoyotl_Rey_Poeta.gif|thumb|Nezahualcoyotzin inic nahui tlahtoani [[Tetzcohco]]]]
'''Nezahualcoyotzin''' (noihuan tlahcuilolli in iuh '''Netzahualcoyotl''')<ref> Ramón Sol, «''Enciclopedia práctica Planeta''», amoxchiuhtli 5, ixtli 1459, amoxchihualiztli inic 1992. Amoxchihualoyan ''Planeta''. Barcelona. ISBN 84-395-2330-0.</ref><ref> etLux (inic 2003). «''Netzahualcóyotl''». Mexihco-Tenochtitlan. Tlayehyecoltilli inic 19 inic centetl metztli inic 2014.</ref><ref>«Significado de Netzahualcóyotl diccionario». ''The Free Dictionary'' (ica inglaterratlahtolli). Tlayehyecoltilli inic 19 inic centetl metztli inic 2014.</ref><ref>Achtopa mihcuiloaya ''Neçahualcoyotl'' (noihuan ''Neçahualpilli'' -ipiltzin-). Rémi Simeon, «''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana''», ixtli 308, Amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', (inic 7. amoxchihualiztli), Mexihco, inic 1988.</ref> (t. inic [[1402]] {{1conejo}} - m. inic [[1472]] {{6ped}}) catca in itlahtohcauh<ref>In tlācatl Nezāhualcoyōtzin ōcatca in inic nāhui ahnozo inic chicōme tlahtoāni</ref> in altepetl-tenapaloliztli [[Tetzcohco]]<ref>Nozo ''Texcohco''.</ref> ipan in Mexihco huehueh. Quiyehyecoh in huelitiliztli ihuan mixcahuih mahuiztica in iuh tlahtollaliani, contocani ihuan calmanani. Otlacat inic 28 inic nauhtetl metztli (inpan occequintin, inic 4 inic ontetl metztli) inic [[1402]] ipan [[Tetzcohco]], axcan ce topilehcan<ref>''Topilehcan'' quinezcayotia ''Municipio'' ihuan ''topileh'', ''alcalde'', ''autoridad'', ''funcionario'' nozo ''alguacil''. Rémi Simeon, «''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana''», ixtli 22, Amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', (inic 7. amoxchihualiztli), Mexihco, inic 1988.</ref> in Tenapaloliztli Mexihco. Yehhuatl yeya in inpiltzin in ic chicoacentetl inteuc in chichimecah [[Ixtlilxochitzin]], iteuc in altepetl Texcohco, ihuan in tlahtohcacihuapilli [[Matlalcihuatzin]], itecihuaconeuh in tlahtoani mexihcatl [[Huitzilihhuitl]], inic ontetl teuctli Mexihco. Itoca ocatca ''Acolmiztli'' zatepan mopatla itoca ic Nezahualcoyotl.
==Nemiliztlahcuilolli==
=== Achto xihuitl ===
Itzin in macuilpohualxihuitl XV in (ic) quicempanhuia inic hueyi iyolloh in huelitiliztli ipan in ixomol in Mexihco yehhuatl yeya<ref>''Yeya'' quinezcayotia ''era''; ''catca'', ''fue''; ''ocatca'', ''ha sido'' ihuan ''oyeya'', ''había sido''. Ma xiquixpohua inin tlahtolli: ''Ihcuac <u>(o)niyeya</u> niichpocaton ¡Tlen notzupe, tlen notamal! Ihcuac onimonamictih, za ce maololli ipan nocamac.'': ''Cuando yo era una muchachita, ¡Qué de mis sopes, qué de mis tamales! Cuando me casé, sólo ya un puñetazo en la boca.'' Inin tlahtolli, ca huitz itech Milpa Alta, motocayotia ''Xochipitzahuac'' (''Flor Delgadita''). Miguel León Portilla, ''In yancuic nahuatlahtolli'', tepoztlacopinalli 38 ihuan t. 31, UNAM, México, 1988. </ref> [[Azcapotzalco]], intecuacan in tepanecah. In iteucyo tepanecatl itzintlan [[Tezohzomoc]] quimocuiliaya tlilli tlacacatzilpiani, ihuan zatepan ce tlatlecotlalilli nenquizaliztli teyaochiuhqui, ica ce tetlapiquiliztli tecpanchanyotl queuhtahciz itech [[Texcohco]]<ref>Ahzo ''Texcalhco''. In caquiztiliztli ''A / O'' mihcuiloaya ''A'' nozo ''O'' (iuhqui ''cocoa(tl)'' nozo ''cacahuatl''). ''Texcalco'' quinezcayotia ''lugar escarpado''.</ref> ihuan ahzo, inic quimacaz miquiliztli in [[Ixtlilxochitl]], itahtzin in Nezahualcoyotl. Niman yehhuatli quimocuilih in inenehuianhuiliz inic mocepanicneliz ipan ce nenohnotlaliztli intloc in [[mexicah]], ca, oc no inic omotzoncuiz itech imiquiliz in itahtzin, quihuelonihtahcic in huelitiliztli tepanecatl.
Ceppa ca quiyuhticauh in tlahtocatzatzaicpalli, Nezahualcoyotl tepan ihcaca ompa Texcohco. Noihuan, quicnopilhuih mahuizotl inic ixtlamatini ihuan macoc tenyoh iuhqui tlahtollaliani. Iizcaliloca neyoliximachilizotl motta amo zan ipan icalmanaliz in altepetl, zan yeh noihuan ipan itlachiuh tlahtollalilizotl ihuan tlacemmatilizotl. Nezahualcóyotl quiquetztahcic ce xochitlah pahixihmatilizotl tlacencauhtli ica iatezcauh in atl ihuan aohtli ipan [[Tetzcotzinco]], in canin yeya ixtlamatiloni in innenechicoliz in tlahtollalianimeh ihuan momachtihqueh.
Cequintin tlahtolihcuiloanimeh oquitenextilih ca mahcihui in acolhuah quineltocayah in tlateotoquiliztli, yehhuatzin quipouhtitlan in imachiliz in icel izan teotl, in yehhuatl quitocayotia Tloqueh Nahuaqueh<ref>Quihtoznequi ''Omnipresente''.</ref>. Ixachi in itlahtollaliz itech cah axcan tlamahnahuatilli ipan itehtenan<ref>''Tenamitl'' quinezcayotia ''muro''.</ref> in iTlacehcentlaliloyan Tenapalohcayotl in Tlacanemiliztli<ref>''Tlacatlanextiliztli'' quinezcayotia ''Antropología''. Ihuan ''tlanextiliztli'' quihtoznequi ''originalidad'', ''noticia'', ''descubrimiento'' nozo ''primicia''. Ica alemania tlahtolli: ''Die Menschenkunde''.</ref> ipan in Altepetl Mexihco<ref>Nozo ''Altepetl inic Mexihco''. Ma xiquitta:
[La estrella no ha terminado <u>de</u> brillar: Ayamo tlami <u>inic</u> tlatla citlalin (Michel Launey, Introducción a la Lengua y a la Literatura Náhuatl, p. 301, UNAM, 1992]
[<u>De(sde)</u> la salida del sol (h)a(sta) su puesta...: <u>Inic</u> ohualquiz in tonatiuh ihuan inic ooncalac... (Rémi Simeon, Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana, p. 191, Ed. Siglo XXI, 1988]</ref>:
=== Tetzcohco nozo in chichimecayaoyotl (inhuic in tepanecah) ===
Niman iconeyo ihuan inoc itelpochyo, Nezahualcóyotl quimonemactih ce teizcaltiliztli huel tlacencuilli pohuini itech ihuehuehmecayo. Momachtih achto ipan in tecpanchantli ica teizcaltianimeh tlatenehualli itechpa itahtzin, ihuan oc cencah tlahuehcahualiztica ipan in calmecac, itlamachtiloyan in nemachtiliztli tlapanahuih in canin yayah in itelpochhuan in tlamantiliztli huehcatecauhqui ihuan tepanihcac. Ic moyehyecoh ipan in tlahcuiloliztli; ipan itlamahuiztiliz ihuan itlamanitiliz techiuhcayotl in itechiuhcahuantzihtzin chichimecah-toltecah; ipan in tlahtollotl, in temachtilli ihuan in nemachtilli netlanemactilli intechpa in mexicah ihuan acolhuah huitzqueh itech mictlampa ihuan ipan in itlamatiliz in yaoyotl ihuan in tenapaloliztli, ca quimachtizquia inic quinapaloz in mahcehualli.
Mahcihui Nezahualcoyotl yeya in itlahtlacahcahhuilil piltilizotl in itlahtocayo in Texcohco, ahmo yolia in iuh ce tlahtohcapiltzintli itzalan in necencahualiztli ihuan neceltiliztli, yehica ipan inon xihxihuitl itahtzin quimoyaotiaya in inteihcaliliz in itepanecahuan in [[Azcapotzalco]], in tetlahuelcuitiani itlahtohcauh, [[Tezohzomoc]], ye oquipolohca [[Tenayohcan]] ihuan [[Colhuahcan]], ihuan quimoihcoltiaya quitilanaz itepacholiz itlocpa in ihueitlal cetlan in hueyi atezcatl. In icealiz in Tezohzomoc yeya quimezmictiz in tlahtoani Ixtlilxóchitl ihuan in moch icencal inic quiantahciz in tlahtohcatzatzaicpal in Texcohco. Quin ihcuac, in tlahtocayotl texcohcah momatia caxahuac, ahmo quimmocuiliaya icneuhtin netlatenehuililtin, ahmo no quimocuiliaya in yehuatini yaotlatquitl ahno in teyaochiuhcayotl tetech monequini inic quihuapahuaz ce yaoyotl ihuan quimayahuiliz in tepehualtiliztli.
Inic 1418, in tepanecah quiyahualhuih in ialtepeuh in Texcohco inoc 30 tonalli. Itzintlan in temahmauhtiliz in miquiztli tlazalli itechpa Tezohzmoc, in tlahtoani Ixtlilxóchitl inic 54 xihuitl, ahhuic yani ihuan tlayanalli, itech monec quicahuaz itecpanchan. In oquic in iteyaochiuhcayo in Tezhozomoc quixtohtocaya ipan iyahualoloyan in altepetl inic quimixnepanoz in tlahtoani ihuan tlahtocapilli texcohcah, inihqueh momanihqueh ipan in ioztouh in [[Cualyacac]] ihuan [[Tzinacanoztoc]], intzalan cemeh izquitohton netlacaneconimeh. Ahmo inic minaxtahci ompa cencah cahuitl, Ixtlilxóchitl quinahuatih in ipiltzin ca calaquini ipan in cuauhtlah, in oquic yehhuatzin ihuan cemeh izquitohton oquichtin quitzicohtitlaniah in ahtle<ref>''In ahtle'' quihtoznequi ''sin''.</ref> mahcehualtiliztli in inehuicomaliz in iteahcicahuan. Tel, inihqueh quiachtopaittaqueh in iteihcaliliz ihuan ipan ahcic ipan in cuauhtlah. In tlahtohcapilli Nezahualcoyotl, tlainayalli itzalan in icuauhma in ce cuahuitl, tlaneltiliani catca in iuh itahtzin temaiztlacoh ixquichca huetziz tlahuelonilli ipampa in xichtli tepanecatl.
=== Tetohtocaliztli<ref>Nozo ''tehualtlazaliztli''.</ref> ===
[[Image:NezaFountainMonumentChapultepec4.JPG|thumb|Itepetlacal in Nezahualcoyotl ipan in [[Chapōltepec|Cuauhtlah Chapōltepec]]]]
Niman ic quittaz in iteezmictiliz in itahtzin, Nezahualcoyotl, ica quin ye 16 xihuitl, tzomocquiztehuac ihuan tetlacalhuih. Achtopa quinahuatih in itenematiliztocacahuan ca mocahuani in tlateliczaliztli ihuan ca, oquic, mopachoanih itech in tlaehelehuiliz in Tezohzómoc, in oquic yehhuatzin quitemoaya in intepalehuiliz in ocequintin mahcehualtin ihuan quiteonamiqui in inenemitiliz inic quimmaquixtih. Ceppa ca Tezozómoc can<ref> ''Ana, nitla-'' quinezcayotia ''apoderarse (de algo)''. Xiquitta in tlahtoltecpanaliztli "[[Tehtlahtol]]"</ref> ahcic in altepetl, quinahuatih in itetlamaltiliz in Nezahualcoyotl ihuan quitemanilih ce ilhuilli ipal aquin maconi yolqui nozo micqui; quimatia ca in nelli tlahtohcapilli cahuililotani quiixiptlatia ce temahmauhtiliztli yehihca quimaquixtihtitlanizquia itlahtocayo.
Quinihcuac ihuan inoc in tetoquilih ome xihuitl, Nezahualcóyotl itech monec itech quehuaz in itetlayehualtiliz ihuan in itenahuallalililiz in itetohtocacahuan. Ichtaca, nehnen ixachi callah ica in cealiztli inic quimahcehuaz tetloc moquetzanimeh ihuan inic motlamachiztihtimani itechpa in inetalhuiliz in tlahtoani tetlaquixtiliani.
Ce cahuitl minaxtimocauh ipan [[Tlaxcallan]], in canin panotahcic tlalcahualli tlanahualpahuilli iuhqui cuenchihuani. Inic oncan molinih ompa [[Chalco]] ihuan itech pachiuh iuhqui yaochiuhqui in iteyaochiuhcayo in chalcah, zan nextiloc ihuan calaquiloc iihtec ce totocalli. [[Toteotzintecuhtli]], in tlahtocat ipan inon altepetl, quitzontequilih in miquiztli inic quimicniuhtiz ica in tepam motlalihqui Tezohzomoc. Tel, [[Quetzalmacatzin]], iicneuh in tepan ihcac chalcatl, quicnoittac in Nezahualcóyotl ihuan quipalehuih inic chitontiquizaz, inic quipatla itlaquen ihuan inic mocallotia itlahtlacahualoyan ipan in totocalli. Nezahualcóyotl hualquixtahcic itech Chalco ihuan mohualcuepaz ompa Tlaxcallan in ahtle huel matiloz; In oquic, iteicnelihcauh mictiloc ipan itlahtlacahualoyan, tlateilhuilli ipampa tetlehcoaquiliztli.
=== Inecuepaliz ompa Tetzcohco ===
Yelohua ixquichca inic 1420 in ihcuac tzopi inin cahuitl ahhuic yani, niman ic ca in iahuihuan in Nezahualcoyotl, itecihuaconehuan in inantzin ihuan incihuahuan in intepan ihcacahuan in [[Tenochtitlan]] ihuan [[Tlatelolco]], quitlahtlauhtih in tlahtoani tepanecatl in tetlapohpolhuiliztli ipal itelpoch machtli. Tezohzomoc quihuelcac ca Nezahualcóyotl nemini ipan Tenochtitlan, altepetl in oncan in tlahtocapilli in ahtle tlahtohcatzatzaicpalli tenacazittaliztica hualceliloc.
Inoc in tetoquilih chicuei xihuitl, ipampa in temalhuiliz in icencal nanyotl, Netzahualcoyotl huel quicemantahcic iizcaltiloca ihuan ineyehyecoliz yaochiuhcayotl, in tlein quimacahuilih ihciuhca mocuepaz teyaochihuani; ic quipix inehuehhuelililiz itech tlanahnamictiliztli<ref>''Tlanahnamictiliztli'' quinezcayotia ''Armonía'', ''belleza'', ''arte''. ''Nahnamictia, nitla-'' quihtoznequi ''armoniza'', ''concertar'', ''acompasar''.</ref> ihuan itech in tlamatiliztli. Ipan inon xihxihuitl, Tezohzomoc quimonemactilih ce tecpanchantli ipan Texcohco ihuan quimacahuilih ohtocaz itzalan in ome altepetl. Tel, Nezahualcoyotl ahmo oquilcauhca nozo ''estética''. in tlachihualiztli ca oconeuh itetohtocaliz. Yollohtetl inic quiyuhticahuaz itlahtocatzatzaicpal, quimolhuiaya in tlaihmatiliztli inic quineltiliz icealiz. Quin ihcuac, in huehueh Tezohzomoc, caxahuac ihuan netlanalhuiliztica cohcoxqui, chicotlamati itech itlanequiliztzin in Nezahualcoyotl ihuan, achi itlatzacualiz in miquiliztli, quintequiuhtih in etetl ipilhuantzihtzin [[Maxtla]], [[Teyatzin]] ihuan [[Tlatohca Tlitzpaltzin]] quezmictiz in tlahtohcapilli tlatlaquixtililli.
Nezahualcoyotl, inic quimati in intlaihmatiliz in iyaohuan, momanih ipan Tenochtitlan itzintlan in iteicneliliz in itlahtzin, in tlahtoani [[Chimalpohpoca]]. Ce xihuitl zatepan mochiuh in imiquiliz in Tezohzomoc, ihuan [[Maxtla]] monemitih iyeyan in iuh itlahtohcauh in [[Azcapotzalco]]. Mahcihui quimatía in cealiztli inic quezmictiz, Nezahualcóyotl yah in imiccatlatlahtlauhtiliz in teyacanqui tepanecatl. In icahuililotahcauh in Tezohzomoc ahmo itech yeya tlatlamachhuiani inic quimacaz in itlahtohcatzatzaicpal in Texcohco in Nezahualcoyotl, ihuan quicentlalih quichihuaz tlaahxitl in Chimalpohpoca in iuh tlacuepcayotiliztli ihuic yehhuatl ipampa oquipalehuiz in iyaouh; ipan nenehuixqui<ref>''Nenehuixqui'' quihtoznequi ''mismo'' nozo ''idéntico''.</ref> cahuitl, quititlan ce incenquizaliz in tlaquehualtin inic quitemoz ihuan inic quimictiz in ahcan ixmahuini tlahtohcapilli.
Nezahualcoyotzin, inic quimocuepiliz in temahmauhtiliztli, ahcito ompa Azcapotzalco inic ipan tlahtoz in itemaquixtiliz in Chimalpohpoca. Maxtlatzin quimopiquih icnohuah yez, zan quezmictihtitlan tetlehcoaquiliztica. Nezahualcoyotl quiztahcic cehcemeltic ihuan chitontiquiz Texcohcopa. In ihcuac on Maxtla quichihchiuh ce yancuic tzonhuaztli inic quimictiz. Quiyollapan in [[Yancuiltzin]], iconeuh yuhquizani in itahtzin in Nezahualcoyotl, ca quicoanotzayani in itlahco teconeuh ihuan ceppa ca itech yeni icalco icel quimictiayani. Tel, Nezahualcoyotl tlauhyotilo in tepatzmictih netlalhuiliztli itechpa ce icneuhtli ihuan, inic momaquixtiz in miquiliztli, quitenahuatih ca ce milchihuani quipatillotia inic yaz in itecoanotzaliz in Yancuiltzin. Oncan, in tlaixpanilli Nezahualcoyotl quechcotonalo ihuan icua maco in iuh tetlaxtlahuiliztli in Maxtla, in aquin momatia ca zatlatzonco otlayecohca ica in ahpehualoni tlahtocapilli. Tel, ahmo mohuehcauh itech momatiz ca Nezahualcoyotl oc itech yeya yolqui. Yollohpozonqui, Maxtla quimacac nahuatilli in iteyacatihcahuan teachcauhtin ca yanih ompa Texcohco inic quitemoa in Nezahualcoyotl ihuan quipoloayani<ref>''Poloa, nite-'' quinezcayotia ''aniquilar (a Alguien)''.</ref> in ahtle teicnomatiliztli.
=== Iteihcaliliz in Maxtlah ===
[[Image:Nezahualcoyotl.JPG|thumb|Imachiyo in Nezahualcoyotl]]
Yancuican, in tlahtohcapilli texcohcatl itech monec moyeltiz ce tecuani tetohtoquiliztli. Ipan miec nenehuianhuiliztli quiztahcic cehcemiltic itech in tenahuallalililiztli tlaachcauhtilli itechpa Maxtla. Yehhuatl, in ahmo quicnopilhuihtahciz in ialaztic moteixnamictiani, quichiuh inetzoncuiliz itech [[Chimalpohpoca]] ihuan icnopillahuelilocayotica quezmictih, in tlein quimacazquia ce pihpitzahuac nemalacacholiztli ipal Nezahualcoyotl, yehica in mexihcah, cualanqueh, quicentlalihqueh quitequiz inenohnotzaliz ica [[Azcapotzalco]] ihuan quiteneuhqueh in Izcóatl in iuh in yancuic tlahtoani. Inon quichiuh ca in altepetl [[Tenochtitlan]] yeyani tlayahualhuilli itechpa [[Maxtla]].
In oquic, ica hueyi tlaihmatiliztli tlacanexqui, Netzahualcoyotl quicoconahuihtahcic iteicneliliz in occe ahaltepetl tlayolihtlacohtli ica in tepacholiztli tepanecatl ihuan quichihchiuh ce tlachihualiztli nepanotl, in ietiliz teyacatih huetzi inpan in tlaxcaltecah ihuan huexotzincah. In imacahxoni teyaochiuhcayotl tetloc moquetzani quixahcicaittac tetlaniliztli ipan [[Otompan]] ihuan [[Acolman]] achtopa inic quitzitzquiz Texcohco inic 1429.
Niman ic Netzahualcoyotl itech huetz inetlacuitlahuiliz inic tlaquixtiz Mexihco ihuan Tlatelolco. Ipan ce yaotlahueliloc neyaochihualiztli, tlaxitinih Azcapotzalco zatepan ce tlayahualhuilizti centetl ''cien'' caxtoltetl onnauhtetl<ref>Macuilpohualli ipan caxtolli onnahui.</ref> ilhuitl. Maxtla mic imac in Nezahualcoyotl, in aquin, mocencahuani inic quichaliz ce cahuitl ica pehpetlaquiliztli ipan in [[Teotlalli Mexihco]], quiyecohtahcic ce nenahuatiliztli netlanechicoltilizotl intloc [[Itzcoatl]], inic tenochtitlan , ihuan [[Totoquiyauhtzin]], teuctli inic [[Tlacopan]], nenahuatiliztli tlaixihmachtli in iuh ''In Eppa Nenohnotzaliztli''.
=== Miquiliztli ihuan tetoquiliani<ref>Nozo cahuililotani.</ref> ===
In ihcuac inic 1472 mic Nezahualcoyotl, tlehcoc tlahtohcatzatzaicpalco ipiltzin [[Nezahualpilli]], in aquin tepan ihcaca altepec ixquichca in xihuitl inic 1516, inic quicentoca in tlacaneciliztli tlacoyohuani tlapehualtilli itechpa itechiuhcauh <ref>''Techiuhqui'' quihtoznequi ''antepasado'', ''predecesor'' nozo ''antecesor''. Xiquitta ipan in tlahtoltecpanaliztli [[Tehtlahtol]].</ref>
== Tlahtlachiuhtli inoc itepan-ihcaliz ==
In itepan-ihcaliz in Nezahualcóyotl ahmo zan iyoh quixiptlatic ce neixcuiltil inic tepan-ihcaliztli ihuan teitquiliztli, in tlahtoani noihuan quipehualtih tlapanahuih nehnelhuiliztli inic calquetzaliztli ihuan calmanaliztli ipan Texcohco ihuan Tenochtitlan. Quimocuilih cecniquizqui neixpetzoliztli ipan in tlahtlachiuhtli inic tetlayecoltiliztli ihuan neyecquetzaliztli, ipampa in tlein quiquetz ahatzacualoyan, ahaohtli, tehtecpanchantli, tehteopancalli, tehtepetlacalli, ohochpantli ihuan xohxochitlah. Ipampa in itlachializ tlanahnamictilizotl, quitemoh quinahnamictih in nenahuatiliztli inic in tlatecpanaliztli altepeyotl ica in tlapanahuilizti yuhquizani itech in nemoayan<ref>''Nemoayan'' quihtoznequi ''entorno'' nozo ''medio ambiente''</ref>.
== Xochicuicatl ==
=== Zan Yehhuan ===
:Zan yehhuān
:Īpal nemōhua
:Ninēntlamatiya,
:¿Āc ahzo aic īc?
:¿Āc ahzo aic?
:Nonāhuīya in tēnāhuacān.
:In zan tictlazohtzetzeloā,
:In motechpa yeh huītz in monecuiltōnōl,
:¡Īpal nemōhua!
:In ixquixōchihtli, cacahuaxōchihtli,
:zan noconēlēhuiya,
:zan ninēntlamatiya
=== In Centzontototl ===
:Nehhuātl nictlazohtla in centzontōtōtl icuic,
:nehhuātl nictlazohtla in chālchihuitl ītlapaliz
:īhuān in nepapan ahhuiyāc xōchitl;
:zan oc cencah nocnīuhtzin in tlācatl
:nehhuātl nictlazohtla.
=== Niquihtoa ===
:Niquihtoa neh Nezāhualcoyotl:
:¿Cuix oc nelli nemōhua in Tlalticpac?
:Ahnochipa Tlalticpac:
:zan achica yeh nican.
:Tēl cah chalchihuitl no xamani,
:no teocuitlatl in tlapani,
:no quetzalli poztequi.
:Ahnochipa Tlālticpac:
:zan achica yeh nican.
==Occe xochicuicatl==
* [[Niquihtoa]]
* [[Xopan cuicatl]]
* [[Excan tlahtoloyan]]
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[Xochicuicatl]]
== Toquiliztequitl ==
<references/>
==Tlahtolcaquiliztiloni==
{{Notetag/end}}
== Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía-->
== Occe necuazaloliztli ==<!--Otros enlaces-->
* [http://www.los-poetas.com/NETZ1.HTM Poemas de Nezahualcóyotl]
* [https://web.archive.org/web/20091128061311/http://www.corredorturisticotexcoco.com/nezahualcoyotl.htm Corredor turístico Texcoco]
* [http://www.poemasde.net/poemas-de-Nezahualcoyotl Antología Poética de Nezahualcóyotl]
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh]]
dm6wweu1396aj7dlnaytap6zt39lr3k
Itzcohuatl
0
2258
527766
527281
2026-07-07T07:44:39Z
Akapochtli
159
Categorizar
527766
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Itzcōātl
|Imagen =Itzcoatl.jpg
|tamaño =150px
|descripcion =
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1427]]-[[1440]]
|predecesor =[[Chīmalpopoca]]
|sucesor =[[Motēcuzōma Ilhuicamina]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte =1440
|lugar_muerte =
|padre =[[Ācamāpīchtli]]
|madre =
|consorte =[[Huācaltzintli]]
|hijos =[[Tezozomōc (Itzcōātl piltzin)|Tezozomōc]]
}}
[[Īxiptli:IzcoatlSculptureInMexicoCity.jpeg|thumb|right|200px|Tlacuìcuīliztli tlàtoāni '''Itzcōhuātl''', òtli Tlacōpan, Centro Histórico, [[Mēxihco Tenōchtitlan]].]]
'''Itzcōātl''' ([[1427]]-[[1440]]). In tlācatl Itzcōhuātzin tlahtoāni [[Tenōchtitlan]].
Īpan [[1380]] xihuitl, ōncān [[Mēxihco Tenōchtitlan]], ōcōnmotlācatilih. Yehhuātzintli Ācamāpichtzin īhuān ce tēcpanecātl cihuātl īnpiltzin. Moneltoca yehhuātl mācēhualcihuātl ōcatcah.
Ītechpa Itzcōhuātzin ītēlpōcayōuh ahmo miyec ticmatih, māqueh nelli yehhuātzintli tlacochcalcatl achtopa tlen tlahtoāni, oquīc Huitzilihuitzin īhuān Chimalpopocatzin īn tlahtocāyōhuān
Īpan [[1427]] xihuitl, Itzcōhuātzin mohtlahtohcatlālihtzinoh. Nimān quimoyāōchihuililih [[Āzcapōtzalco]]; ītloc [[Nezāhualcoyōtl]] īhuān Totoquihuāztzin yāōyōc ōtlayehyecoh.
Īpan [[1428]] xihuitl, ahnōzo ītōcāuh ce tecpatl xihuitl, in [[Coyōhuahcān]] āltepētl ōtlālpololōc īpal Itzcōhuātzin, īmach ac motōcātiaya Motēuczōmatzin (Motēuczōma Ilhuicamina) īhuān Nezāhualcoyōtzin.
Niman ōtlan in yāōyōtl, Itzcōhuātzin ōcōnmotlātilih in huēhueāmōxtin, īpampa yehhuātzin īhuān Tlācaeleletzin ahmo cōnmonequiliaya in mācēhualmeh canatih ininquehōn āmōxtin īhuān mopolōzque, moyōlpalānīzque.
Īpan [[1440]] xihuitl ōmomiquilih in Itzcōhuātzin. Mahtlāctli ōmōme xihuitl ōmotēpachohuililih [[Mēxihco Tenōchtitlan]].
{{DEFAULTSORT:Itzcoatl}}
{{Commonscat|Itzcóatl}}
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
ay3bl8cof3dsz1rkysy8ao0xowob274
Calīxatl
0
2865
527669
523416
2026-07-06T19:21:53Z
Akapochtli
159
Arreglos
527669
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Portada600k/styles.css" />
{{Quiyahuatentli600k/cuaitl}}
{{Quiyahuatentli600k/calpollahtolli}}
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport nomobile" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/cahuayomalacatl}}
</div>
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport" style="min-width:500px">
{{Calīxatl:Cualli tlahcuilōlli}}
</div>
</div>
<div class="reqport" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/axcancayotl}}
</div>
<div class="reqport" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/Tlahuipantli}}
</div>
</div>
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport nomobile" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/Mah moyolicatzin}}
</div>
</div>
</div>
</div>
<br/>
{{Quiyahuatentli600k/Icniuhuan}}
{{Quiyahuatentli600k/tlahtolli}}
nwux143jyqn6k6hsvq6k3372gzyihck
527670
527669
2026-07-06T19:23:54Z
Akapochtli
159
Arreglos
527670
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Portada600k/styles.css" />
{{Quiyahuatentli600k/cuaitl}}
{{Quiyahuatentli600k/calpollahtolli}}
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport nomobile" style="padding:0px;box-shadow:0 0 0 0;margin-right:10px;min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/cahuayomalacatl}}
</div>
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport nomobile" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/Mah moyolicatzin}}
</div>
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport" style="min-width:500px">
{{Calīxatl:Cualli tlahcuilōlli}}
</div>
</div>
<div class="reqport" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/axcancayotl}}
</div>
<div class="reqport" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/Tlahuipantli}}
</div>
</div>
<div class="caixa-flex">
<div class="reqport nomobile" style="min-width:500px">
{{Quiyahuatentli600k/Mah moyolicatzin}}
</div>
</div>
</div>
</div>
<br/>
{{Quiyahuatentli600k/Icniuhuan}}
{{Quiyahuatentli600k/tlahtolli}}
devb66v7obkxwkhhqruxxljs69n117o
Ahuehuetl
0
3041
527702
506205
2026-07-06T20:53:39Z
Akapochtli
159
Categorizar
527702
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
{{Taxobox
| name = Āhuēhuētl
| status = LC
| status_system = IUCN3.1
| trend = stable
| image = El Sabinal, Salto de los Salado, Aguascalientes 51.JPG
| image_width = 240px
| image_caption = ''Taxodium macronatum'' ipan Aguascalientes.
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Pinophyta]]
| classis = [[Pinopsida]]
| ordo = [[Pinales]]
| familia = [[Cupressaceae]]
| genus = ''[[Taxodium]]''
| species = '''''T. mucronatum'''''
| binomial = ''Taxodium mucronatum''
| binomial_authority = [[Tenore]]
}}
'''Ahuehuetl''' ([[Caxtillantlahtolli]] ''Ahuehuete'' nozo ''Sabino'') (''Taxodium mucronatum'') in [[cuahuitl]] itech Mexicopa.
==No xiquitta==
*[[Árbol del Tule]]
*[[Tlanelhuayōmatiliztli]]
[[Image:Tronco-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg|thumb|250px|right|''Taxodium mucronatum'' ahnōzo ''āhuēhuētl'']]
=={{Links}}==
{{commons|Taxodium mucronatum}}
*[https://web.archive.org/web/20061117212617/http://www.semarnat.gob.mx/comunicacionsocial/nov01tex01.shtml SEMARNAT]
[[Categoría:Ontzintiliztica]]
[[Categoría:Taxodiaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
3cs3fsqddbg3d5jy8a7yw77xpifjcoz
527703
527702
2026-07-06T20:55:48Z
Akapochtli
159
Categorizar
527703
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Ahuehuetl
| status = LC
| status_system =
| trend = stable
| image = El Sabinal, Salto de los Salado, Aguascalientes 51.JPG
| image_width = 240px
| image_caption = ''Taxodium macronatum'' ipan Aguascalientes.
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Ontzintiliztica]]
| classis = [[Pinopsida]]
| ordo = [[Pinales]]
| familia = [[Cupressaceae]]
| genus = ''[[Taxodium]]''
| species = '''''T. mucronatum'''''
| binomial = ''Taxodium mucronatum''
| binomial_authority = [[Tenore]]
}}
'''Ahuehuetl''' ([[Caxtillantlahtolli]] ''Ahuehuete'' nozo ''Sabino'') (''Taxodium mucronatum'') in [[cuahuitl]] itech Mexicopa.
==No xiquitta==
*[[Árbol del Tule]]
*[[Tlanelhuayomatiliztli]]
[[Image:Tronco-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg|thumb|250px|right|''Taxodium mucronatum'' ahnōzo ''āhuēhuētl'']]
=={{Links}}==
{{commons|Taxodium mucronatum}}
*[https://web.archive.org/web/20061117212617/http://www.semarnat.gob.mx/comunicacionsocial/nov01tex01.shtml SEMARNAT]
[[Categoría:Ontzintiliztica]]
[[Categoría:Taxodiaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
be12ke4mpjscnymbxvyjtpgcwe9g0bu
Xochihcualli
0
3594
527739
526550
2026-07-06T23:47:04Z
Akapochtli
159
Categorizar
527739
wikitext
text/x-wiki
In xochihcualli, ce tlamantli itechpa cuahuitl ihcuac in xochihtli.
{| class="wikitable sortable"
|-
! Nahuatlahtolli
! Tlaixcopinalli
! Tlamatilizcopa tocayotl
|-
| [[Ahuacatl]]
| [[Image:Persea americana 2.jpg|150px]]
| Persea americana
|-
| [[Amacapolin]]
| [[Image:Raspberries (Rubus Idaeus).jpg|150px]]
| Morus celtidifolia
|-
| [[Atoyaxocotl]]
| [[Image:Jocote fruit.jpg|150px]]
| Spondias purpurea
|-
| [[Atzapotl]]
| [[Image:Pear DS.jpg|150px]]
| Pyrus
|-
| [[Axocotl]]
| [[Image:Quelques mirabelles - 20050831.jpeg|150px]]
| Prunus domestica
|-
| [[Ayohtli]]
| [[Image:Close up of Pumpkin, Halfsliced (Scientifc Name Cucurbita maxima).jpg|150px]]
| Cucurbita
|-
| [[Capolin]]
| [[Image:野櫻莓果實.jpg|150px]]
| Aronia
|-
| [[Chichihualtzapotl]]
| [[Image:Papaya cross section BNC.jpg|150px]]
| Carica papaya
|-
| [[Chictzapotl]]
| [[Image:Chikoo.JPG|150px]]
| Manilkara zapota
|-
| [[Chichilayohtli]]
| [[Image:Watermelon cross BNC.jpg|150px]]
| Citrullus lanatus
|-
| [[Coamixocotl]]
| [[Image:Mulberry IMG 0124.jpg|150px]]
| Rubus ulmifolius
|-
| [[Cochitzapotl]]
| [[Image:Casimiroa edulis, fruta.jpg|150px]]
| Casimiroa edulis
|-
| [[Coztomatl]]
| [[Image:Golden berries - Physalis peruviana.jpg|150px]]
| Physalis peruviana
|-
| [[Cuauhtzapotl]]
| [[Image:CDC cherimoya.jpg|150px]]
| Annona cherimola
|-
| [[Cuauhxilotl]]
| [[Image:Bananas white background.jpg|150px]]
| Musa paradisiaca
|-
| [[Elocapolin]]
| [[Image:20140718Prunus serotina2.jpg|150px]]
| Prunus erotina
|-
| [[Etzapotl]]
| [[Image:Soursop, Annona muricata.jpg|150px]]
| Annona muricata
|-
| [[Ezxocotl]]
| [[Image:Granatapfel 2013.jpg|150px]]
| Punica granatum
|-
| [[Hicox]]
| [[Image:Fig (Ficus carica) fruits.jpg|150px]]
| Ficus carica
|-
| [[Hueyilalaxtli]]
| [[Image:Citrus paradisi (Grapefruit, pink)-2.jpg|150px]]
| Citrus paradisi
|-
| [[Ilamatzapotl]]
| [[Image:Annona diversifolia.jpg|150px]]
| Annona diversifolia
|-
| [[Lalaxtli]]
| [[Image:Citrus sinensis.jpg|150px]]
| Citrus sinensis
|-
| [[Matzahtli]]
| [[Image:Split ananas cropped.jpg|150px]]
| Ananas comosus
|-
| [[Mazaxocotl]]
| [[Image:2014-10-11 Spondias dulcis Goldpflaume anagoria.JPG|150px]]
| Spondias mombin
|-
| [[Miltomatl]]
| [[Image:Tomatillo 01 cropped.jpg|150px]]
| Physalis ixocarpa
|-
| [[Nochtli]]
| [[Image:Prickly pear CDC.jpg|150px]]
| Opuntia ficus indica
|-
| [[Otonlalaxtli]]
| [[Image:Mandarins - whole and halved.jpg|150px]]
| Citrus tangerina
|-
| [[Teayohtli]]
| [[Image:Melon cantaloupe.jpg|150px]]
| Cucumis melo
|-
| [[Tetzapotl]]
| [[Image:Egg fruit cross section DS.jpg|150px]]
| Pouteria campechiana
|-
| [[Tetzontzapotl]]
| [[Image:CDC sapote2.jpg|150px]]
| Pouteria sapota
|-
| [[Texocotl]]
| [[Image:Tejocotes2.jpg|150px]]
| Crataegus mexicana
|-
| [[Tliltzapotl]]
| [[Image:BlackSapote Cupidon2 Asit.jpg|150px]]
| Diospyros nigra
|-
| [[Tzaponochtli]]
| [[Image:Pitaya cross section ed2.jpg|150px]]
| Hylocereus
|-
| [[Xaltomatl]]
| [[Image:Jaltomata procumbens Jaltomata rozesłana 2021-08-08 01.jpg|150px]]
| Jaltomata procumbens
|-
| [[Xalxocotl]]
| [[Image:Psidium guajava (fruit).jpg|150px]]
| Psidium guajava
|-
| [[Xihtomatl]]
| [[Image:Bright red tomato and cross section02.jpg|150px]]
| Solanum lycopersicum
|-
| [[Xochipalxocotl]]
| [[Image:Peach (1).jpg|150px]]
| Prunus persica
|-
| [[Xoconochtli]]
| [[Image:Peeled prickly pear fruit - καθαρισμένα φραγκόσυκα.jpg|150px]]
| Opuntia joconostle
|-
| [[Xocotl]]
| [[Image:Malus-Boskoop organic.jpg|150px]]
| Malus
|-
| [[Xocomecatl]]
| [[Image:Close up grapes.jpg|150px]]
| Vitis
|-
| [[Xocotzapotl]]
| [[Image:Maracuyá.jpg|150px]]
| Passiflora edulis
|-
| [[Yoloxocotl]]
| [[Image:Fraises 2 Luc Viatour.jpg|150px]]
| Fragaria
|-
| [[Zoyacapolin]]
| [[Image:Mejhoul.jpg|150px]]
| Phoenix dactylifera
|-
| [[Chabacano]]
| [[Īxiptli:Apricot and cross section.jpg|50px]]
|
|-
| [[Lima]]
| [[Īxiptli:Zalioji citrina.2007-03-16.jpg|50px]]
|
|-
| [[Limon]]
| [[Īxiptli:Lemon.jpg|50px]]
|
|-
| [[Mango]]
| [[Īxiptli:Apple mango and cross section edit1.jpg|50px]]
|
|-
| [[Quihui]]
| [[Īxiptli:Kiwi aka.jpg|50px]]
|
|-
|}
==Oc no xiquitta==
*[[Xochitl]]
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochihcualli| ]]
r43zoyg3icynibzcp0v2i9s0wevf4jw
Tlalticpacmatiliztli
0
3805
527660
474488
2026-07-06T17:57:14Z
Akapochtli
159
Arreglos
527660
wikitext
text/x-wiki
'''Tlalticpacmatiliztli''', itech pohui in mochi tlalticpactli inemachtiliz. In [[Caxtillantlahtolli]] ihuan occequintin tlahtoltin mihtoa ica [[Greciatlahtōlli]], ''geos'', tlein quihtoznequi ''Tlalticpactli'', ihuan ''graphos'', tlein quihtoznequi ''zemmelahualiztli''.
== Tenonotzallin tlamatiliztlin ==
* [[Yōllōcemanāhuāyotl]]
* [[Huēhuehcayōmatiliztli]]
* [[Tlapōhualmatiliztli]]
* [[Ilhuicamatiliztli]]
== No Xiquitta ==
* [[Cemanahuac]]
* [[Altepetl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli]]
7ltitb0c3hphdkhyzs0i422kvbken67
527664
527660
2026-07-06T18:21:16Z
Akapochtli
159
/* Tenonotzallin tlamatiliztlin */ Quitar macron
527664
wikitext
text/x-wiki
'''Tlalticpacmatiliztli''', itech pohui in mochi tlalticpactli inemachtiliz. In [[Caxtillantlahtolli]] ihuan occequintin tlahtoltin mihtoa ica [[Greciatlahtōlli]], ''geos'', tlein quihtoznequi ''Tlalticpactli'', ihuan ''graphos'', tlein quihtoznequi ''zemmelahualiztli''.
== Tenonotzallin tlamatiliztlin ==
* [[Huēhuehcayōmatiliztli]]
* [[Tlapohualmatiliztli]]
* [[Ilhuicamatiliztli]]
== No Xiquitta ==
* [[Cemanahuac]]
* [[Altepetl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli]]
p73ru8qllhc3497kvl9xic9i0jrqp7w
Tlapohualmatiliztli
0
3806
527661
523673
2026-07-06T18:04:15Z
Akapochtli
159
Arreglos
527661
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Sanzio 01 Pythagoras.jpg|thumb|left|Pitagoras]]
'''Tlapohualmatiliztli''' (Caxtillantlahtolli: ''Matemática'', [[Latintlahtolli]]: Mathematica, [[Greciatlahtolli]]: μαθηματική) itoca in [[tlapōhualli]] ihuan zan cualli tlatamachihualli tlamatiliztli.
[[Īxiptli:Uno Nahuatl.svg|thumb|right|150px|Nahuatlapohualli [[Ce (tlapohualli)|ce]]]]
== Tenonotzallin tlamatiliztlin ==
* [[Cemanāhuātiliztli]]
== No xiquitta ==
* [[Cuauhtexticatontli]]
* [[Tlapohualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlapohualmatiliztli]]
ansqwchgklx1fqexci1fdroavnieo7f
527662
527661
2026-07-06T18:05:20Z
Akapochtli
159
Arreglos
527662
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Sanzio 01 Pythagoras.jpg|thumb|left|Pitagoras]]
'''Tlapohualmatiliztli''' (Caxtillantlahtolli: ''Matemática'', [[Latintlahtolli]]: Mathematica, [[Greciatlahtolli]]: μαθηματική) itoca in [[tlapohualli]] ihuan zan cualli tlatamachihualli tlamatiliztli.
[[Īxiptli:Uno Nahuatl.svg|thumb|right|150px|Nahuatlapohualli [[Ce (tlapohualli)|ce]]]]
== Tenonotzallin tlamatiliztlin ==
* [[Cemanahuatiliztli]]
== No xiquitta ==
* [[Cuauhtexticatontli]]
* [[Tlapohualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlapohualmatiliztli]]
20tzuiw60mbir7re93u5vr4ew5xpqv6
527665
527662
2026-07-06T18:26:07Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tlapōhualmatiliztli]] a [[Tlapohualmatiliztli]]: Título mal escrito
527662
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Sanzio 01 Pythagoras.jpg|thumb|left|Pitagoras]]
'''Tlapohualmatiliztli''' (Caxtillantlahtolli: ''Matemática'', [[Latintlahtolli]]: Mathematica, [[Greciatlahtolli]]: μαθηματική) itoca in [[tlapohualli]] ihuan zan cualli tlatamachihualli tlamatiliztli.
[[Īxiptli:Uno Nahuatl.svg|thumb|right|150px|Nahuatlapohualli [[Ce (tlapohualli)|ce]]]]
== Tenonotzallin tlamatiliztlin ==
* [[Cemanahuatiliztli]]
== No xiquitta ==
* [[Cuauhtexticatontli]]
* [[Tlapohualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlapohualmatiliztli]]
20tzuiw60mbir7re93u5vr4ew5xpqv6
Cuauhtontli
0
4146
527710
496809
2026-07-06T21:09:49Z
Akapochtli
159
Arreglos
527710
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
Ahmo yēctli inin tlahtōlli "Cuauhtontli", ca cualli ca yēctli in tlahtōlli '''Tlanelhuayōtl''' ([[Caxtillahtōlli]]: ''Planta''; [[Inglatlahtōlli]]: ''Plant''). Cuauhtōntli quihtōznequi "''árbolito, arbusto''"
==Tlanelhuayōtl==
*[[Acocohtli]] <!-- en: Acotote, name of several different squash plants -->
*[[Ahuacuahuitl]] <!-- en: oak log; oak tree -->
*[[Ahuacuauhtomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Ahuehuetl]] <!-- en: cypress tree -->
*[[Amacapoli]] <!-- en: mulberry -->
*[[Ayohtli]] <!-- en: gourd -->
*[[Cacahuacuahuitl]] <!-- en: cacao tree -->
*[[Huauhtli]] <!-- Amaranthus -->
*[[Huexotl]] <!-- en: willow -->
*[[Nopalli]]
*[[Omixochitl]] <!-- en: white amaryllis -->
*[[Pochotl]] <!-- en: silk cotton tree -->
*[[Teocuahuitl]] <!-- en: oak tree -->
*[[Xīcama]], [[Xīcamatl]] <!-- Jícama -->
*[[Xitomātl]], [[Xitomatl]] <!-- Tomato -->
*[[Yolloxochitl]] <!-- en: magnolia -->
*[[Zacatontli]], [[zacatl]] <!-- en: grass -->
*[[Zotolin]] <!-- en: Palm Tree -->
=={{SeeAlso}}==
*[[Tlanelhuayōmatiliztli]]
*[[Yolimachiliztli]] <!-- Biology -->
*[[Ahuatl]] <!-- en: thorn -->
*[[Ahhuayoh]]<!-- en: spiny, thorny -->
*[[Āhuacatl]]<!-- en: avocado -->
*[[Āhuatomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Āhuatl]]<!-- en: acorn; oak; oak tree; thorn -->
*[[Ayecohtli]], [[ayecotli]] <!-- en: fat bean; fat black bean; fat red bean; large black bean -->
*[[Cacahuatetl]] <!-- en: cacao bean -->
*[[Camohtli]] <!-- en: sweet potato -->
*[[Chīlli]] <!-- en: chili, red pepper -->
*[[Cuauhchicahuac]] <!-- en: strong tree -->
*[[Cuauhnacayotl]] <!-- en: wood of the tree -->
*[[Cuauhnelhuatl]] <!-- en: tree root -->
*[[Cuauhtepitztli]] <!-- en: hard tree; hard wood -->
*[[Cuauhtextli]] <!-- en: sawdust (da: savsmuld?) -->
*[[Cuāuhtlā]]<!-- en: forest -->
*[[Etl]] <!-- en: bean -->
*[[Tlīletl]] <!-- en: black bean -->
*[[Tlīlxōchitl]] <!-- en: vanilla -->
*[[Tōctli]] <!-- en: young plant -->
*[[Tzītzicāztli]]<!-- en: nettle; thistle -->
*[[Xiuhnelhuatl]] <!-- en: herb root -->
*[[Xōchicualcuahuitl]] <!-- en: fruit tree -->
*[[Xocotl]] <!-- en: fruit -->
*[[Xōchitl]] <!-- en: flowers, blossoms -->
*[[Xōnacatl]] <!-- en: onion -->
*[[Zacatl]] <!-- en: grass land; grassland; grassy place; grassy plain -->
{{Commonscat|Plantae}}
{{Wikispecies|Plantae}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Categoría:Cuauhtontli| ]]
eminde0w5w2sq6eef2awjzl8duihss5
527711
527710
2026-07-06T21:10:47Z
Akapochtli
159
Arreglos
527711
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
Ahmo yēctli inin tlahtōlli "Cuauhtontli", ca cualli ca yēctli in tlahtōlli '''Tlanelhuayōtl''' ([[Caxtillahtōlli]]: ''Planta''; [[Inglatlahtōlli]]: ''Plant''). Cuauhtōntli quihtōznequi "''árbolito, arbusto''"
==Tlanelhuayōtl==
*[[Acocohtli]] <!-- en: Acotote, name of several different squash plants -->
*[[Ahuacuahuitl]] <!-- en: oak log; oak tree -->
*[[Ahuacuauhtomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Ahuehuetl]] <!-- en: cypress tree -->
*[[Amacapoli]] <!-- en: mulberry -->
*[[Ayohtli]] <!-- en: gourd -->
*[[Cacahuacuahuitl]] <!-- en: cacao tree -->
*[[Huauhtli]] <!-- Amaranthus -->
*[[Huexotl]] <!-- en: willow -->
*[[Nopalli]]
*[[Omixochitl]] <!-- en: white amaryllis -->
*[[Pochotl]] <!-- en: silk cotton tree -->
*[[Teocuahuitl]] <!-- en: oak tree -->
*[[Xīcama]], [[Xīcamatl]] <!-- Jícama -->
*[[Xitomātl]], [[Xitomatl]] <!-- Tomato -->
*[[Yolloxochitl]] <!-- en: magnolia -->
*[[Zacatontli]], [[zacatl]] <!-- en: grass -->
*[[Zotolin]] <!-- en: Palm Tree -->
=={{SeeAlso}}==
*[[Tlanelhuayōmatiliztli]]
*[[Yolimachiliztli]] <!-- Biology -->
*[[Ahuatl]] <!-- en: thorn -->
*[[Ahhuayoh]]<!-- en: spiny, thorny -->
*[[Āhuacatl]]<!-- en: avocado -->
*[[Āhuatomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Āhuatl]]<!-- en: acorn; oak; oak tree; thorn -->
*[[Ayecohtli]], [[ayecotli]] <!-- en: fat bean; fat black bean; fat red bean; large black bean -->
*[[Cacahuatetl]] <!-- en: cacao bean -->
*[[Camohtli]] <!-- en: sweet potato -->
*[[Chīlli]] <!-- en: chili, red pepper -->
*[[Cuāuhtlā]]<!-- en: forest -->
*[[Etl]] <!-- en: bean -->
*[[Tlīletl]] <!-- en: black bean -->
*[[Tlīlxōchitl]] <!-- en: vanilla -->
*[[Tōctli]] <!-- en: young plant -->
*[[Tzītzicāztli]]<!-- en: nettle; thistle -->
*[[Xiuhnelhuatl]] <!-- en: herb root -->
*[[Xōchicualcuahuitl]] <!-- en: fruit tree -->
*[[Xocotl]] <!-- en: fruit -->
*[[Xōchitl]] <!-- en: flowers, blossoms -->
*[[Xōnacatl]] <!-- en: onion -->
*[[Zacatl]] <!-- en: grass land; grassland; grassy place; grassy plain -->
{{Commonscat|Plantae}}
{{Wikispecies|Plantae}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Categoría:Cuauhtontli| ]]
8b1nabcehpzn06m6jtlm6jmxxdkfk41
527712
527711
2026-07-06T21:12:38Z
Akapochtli
159
Arreglos
527712
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
Ahmo yēctli inin tlahtōlli "Cuauhtontli", ca cualli ca yēctli in tlahtōlli '''Tlanelhuayōtl''' ([[Caxtillahtōlli]]: ''Planta''; [[Inglatlahtōlli]]: ''Plant''). Cuauhtōntli quihtōznequi "''árbolito, arbusto''"
==Tlanelhuayōtl==
*[[Acocohtli]] <!-- en: Acotote, name of several different squash plants -->
*[[Ahuacuahuitl]] <!-- en: oak log; oak tree -->
*[[Ahuacuauhtomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Ahuehuetl]] <!-- en: cypress tree -->
*[[Amacapoli]] <!-- en: mulberry -->
*[[Ayohtli]] <!-- en: gourd -->
*[[Cacahuacuahuitl]] <!-- en: cacao tree -->
*[[Huauhtli]] <!-- Amaranthus -->
*[[Huexotl]] <!-- en: willow -->
*[[Nopalli]]
*[[Omixochitl]] <!-- en: white amaryllis -->
*[[Pochotl]] <!-- en: silk cotton tree -->
*[[Teocuahuitl]] <!-- en: oak tree -->
*[[Xīcama]], [[Xīcamatl]] <!-- Jícama -->
*[[Xitomātl]], [[Xitomatl]] <!-- Tomato -->
*[[Yolloxochitl]] <!-- en: magnolia -->
*[[Zacatontli]], [[zacatl]] <!-- en: grass -->
*[[Zotolin]] <!-- en: Palm Tree -->
=={{SeeAlso}}==
*[[Tlanelhuayomatiliztli]]
*[[Yolimachiliztli]] <!-- Biology -->
*[[Ahuatl]] <!-- en: thorn -->
*[[Ahhuayoh]]<!-- en: spiny, thorny -->
*[[Āhuacatl]]<!-- en: avocado -->
*[[Āhuatomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Āhuatl]]<!-- en: acorn; oak; oak tree; thorn -->
*[[Ayecohtli]], [[ayecotli]] <!-- en: fat bean; fat black bean; fat red bean; large black bean -->
*[[Cacahuatetl]] <!-- en: cacao bean -->
*[[Camohtli]] <!-- en: sweet potato -->
*[[Chīlli]] <!-- en: chili, red pepper -->
*[[Cuāuhtlā]]<!-- en: forest -->
*[[Etl]] <!-- en: bean -->
*[[Tlilxochitl]] <!-- en: vanilla -->
*[[Zacatl]] <!-- en: grass land; grassland; grassy place; grassy plain -->
{{Commonscat|Plantae}}
{{Wikispecies|Plantae}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Categoría:Cuauhtontli| ]]
68m6eofg6wwta4mdxx7fwrmfw29tybt
527713
527712
2026-07-06T21:13:16Z
Akapochtli
159
Arreglos
527713
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
Ahmo yēctli inin tlahtōlli "Cuauhtontli", ca cualli ca yēctli in tlahtōlli '''Tlanelhuayōtl''' ([[Caxtillahtōlli]]: ''Planta''; [[Inglatlahtōlli]]: ''Plant''). Cuauhtōntli quihtōznequi "''árbolito, arbusto''"
==Tlanelhuayōtl==
*[[Acocohtli]] <!-- en: Acotote, name of several different squash plants -->
*[[Ahuacuahuitl]] <!-- en: oak log; oak tree -->
*[[Ahuacuauhtomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Ahuehuetl]] <!-- en: cypress tree -->
*[[Amacapoli]] <!-- en: mulberry -->
*[[Ayohtli]] <!-- en: gourd -->
*[[Cacahuacuahuitl]] <!-- en: cacao tree -->
*[[Huauhtli]] <!-- Amaranthus -->
*[[Huexotl]] <!-- en: willow -->
*[[Nopalli]]
*[[Omixochitl]] <!-- en: white amaryllis -->
*[[Pochotl]] <!-- en: silk cotton tree -->
*[[Teocuahuitl]] <!-- en: oak tree -->
*[[Xīcama]], [[Xīcamatl]] <!-- Jícama -->
*[[Xitomātl]], [[Xitomatl]] <!-- Tomato -->
*[[Yolloxochitl]] <!-- en: magnolia -->
*[[zacatl]] <!-- en: grass -->
*[[Zotolin]] <!-- en: Palm Tree -->
=={{SeeAlso}}==
*[[Tlanelhuayomatiliztli]]
*[[Yolimachiliztli]] <!-- Biology -->
*[[Ahuatl]] <!-- en: thorn -->
*[[Ahhuayoh]]<!-- en: spiny, thorny -->
*[[Āhuacatl]]<!-- en: avocado -->
*[[Āhuatomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Āhuatl]]<!-- en: acorn; oak; oak tree; thorn -->
*[[Ayecohtli]], [[ayecotli]] <!-- en: fat bean; fat black bean; fat red bean; large black bean -->
*[[Cacahuatetl]] <!-- en: cacao bean -->
*[[Camohtli]] <!-- en: sweet potato -->
*[[Chīlli]] <!-- en: chili, red pepper -->
*[[Cuāuhtlā]]<!-- en: forest -->
*[[Etl]] <!-- en: bean -->
*[[Tlilxochitl]] <!-- en: vanilla -->
*[[Zacatl]] <!-- en: grass land; grassland; grassy place; grassy plain -->
{{Commonscat|Plantae}}
{{Wikispecies|Plantae}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Categoría:Cuauhtontli| ]]
7bgpapsntdxfczprv5ufghldmrchqog
527714
527713
2026-07-06T21:15:10Z
Akapochtli
159
Arreglos
527714
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
Ahmo yēctli inin tlahtōlli "Cuauhtontli", ca cualli ca yectli in tlahtolli '''[[Tlanelhuayotl]]''' ([[Caxtillahtōlli]]: ''Planta''; [[Inglatlahtōlli]]: ''Plant''). Cuauhtontli quihtoznequi "''árbolito, arbusto''"
==Tlanelhuayōtl==
*[[Acocohtli]] <!-- en: Acotote, name of several different squash plants -->
*[[Ahuacuahuitl]] <!-- en: oak log; oak tree -->
*[[Ahuacuauhtomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Ahuehuetl]] <!-- en: cypress tree -->
*[[Amacapoli]] <!-- en: mulberry -->
*[[Ayohtli]] <!-- en: gourd -->
*[[Cacahuacuahuitl]] <!-- en: cacao tree -->
*[[Huauhtli]] <!-- Amaranthus -->
*[[Huexotl]] <!-- en: willow -->
*[[Nopalli]]
*[[Omixochitl]] <!-- en: white amaryllis -->
*[[Pochotl]] <!-- en: silk cotton tree -->
*[[Teocuahuitl]] <!-- en: oak tree -->
*[[Xīcama]], [[Xīcamatl]] <!-- Jícama -->
*[[Xitomātl]], [[Xitomatl]] <!-- Tomato -->
*[[Yolloxochitl]] <!-- en: magnolia -->
*[[zacatl]] <!-- en: grass -->
*[[Zotolin]] <!-- en: Palm Tree -->
=={{SeeAlso}}==
*[[Tlanelhuayomatiliztli]]
*[[Yolimachiliztli]] <!-- Biology -->
*[[Ahuatl]] <!-- en: thorn -->
*[[Ahhuayoh]]<!-- en: spiny, thorny -->
*[[Āhuacatl]]<!-- en: avocado -->
*[[Āhuatomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Āhuatl]]<!-- en: acorn; oak; oak tree; thorn -->
*[[Ayecohtli]], [[ayecotli]] <!-- en: fat bean; fat black bean; fat red bean; large black bean -->
*[[Cacahuatetl]] <!-- en: cacao bean -->
*[[Camohtli]] <!-- en: sweet potato -->
*[[Chīlli]] <!-- en: chili, red pepper -->
*[[Cuāuhtlā]]<!-- en: forest -->
*[[Etl]] <!-- en: bean -->
*[[Tlilxochitl]] <!-- en: vanilla -->
*[[Zacatl]] <!-- en: grass land; grassland; grassy place; grassy plain -->
{{Commonscat|Plantae}}
{{Wikispecies|Plantae}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
ti51edeev2tj3mhket2ngr7l5n5br6y
527715
527714
2026-07-06T21:16:19Z
Akapochtli
159
Arreglos
527715
wikitext
text/x-wiki
Ahmo yectli inin tlahtolli "Cuauhtontli", ca cualli ca yectli in tlahtolli '''[[Tlanelhuayotl]]''' ([[Caxtillanahtolli]]: ''Planta''; [[Inglatlahtolli]]: ''Plant''). Cuauhtontli quihtoznequi "''árbolito, arbusto''"
==Tlanelhuayotl==
*[[Acocohtli]] <!-- en: Acotote, name of several different squash plants -->
*[[Ahuacuahuitl]] <!-- en: oak log; oak tree -->
*[[Ahuacuauhtomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Ahuehuetl]] <!-- en: cypress tree -->
*[[Amacapoli]] <!-- en: mulberry -->
*[[Ayohtli]] <!-- en: gourd -->
*[[Cacahuacuahuitl]] <!-- en: cacao tree -->
*[[Huauhtli]] <!-- Amaranthus -->
*[[Huexotl]] <!-- en: willow -->
*[[Nopalli]]
*[[Omixochitl]] <!-- en: white amaryllis -->
*[[Pochotl]] <!-- en: silk cotton tree -->
*[[Teocuahuitl]] <!-- en: oak tree -->
*[[Xīcama]], [[Xīcamatl]] <!-- Jícama -->
*[[Xitomātl]], [[Xitomatl]] <!-- Tomato -->
*[[Yolloxochitl]] <!-- en: magnolia -->
*[[zacatl]] <!-- en: grass -->
*[[Zotolin]] <!-- en: Palm Tree -->
=={{SeeAlso}}==
*[[Tlanelhuayomatiliztli]]
*[[Yolimachiliztli]] <!-- Biology -->
*[[Ahuatl]] <!-- en: thorn -->
*[[Ahhuayoh]]<!-- en: spiny, thorny -->
*[[Āhuacatl]]<!-- en: avocado -->
*[[Āhuatomatl]] <!-- en: acorn -->
*[[Āhuatl]]<!-- en: acorn; oak; oak tree; thorn -->
*[[Ayecohtli]], [[ayecotli]] <!-- en: fat bean; fat black bean; fat red bean; large black bean -->
*[[Cacahuatetl]] <!-- en: cacao bean -->
*[[Camohtli]] <!-- en: sweet potato -->
*[[Chīlli]] <!-- en: chili, red pepper -->
*[[Cuāuhtlā]]<!-- en: forest -->
*[[Etl]] <!-- en: bean -->
*[[Tlilxochitl]] <!-- en: vanilla -->
*[[Zacatl]] <!-- en: grass land; grassland; grassy place; grassy plain -->
{{Commonscat|Plantae}}
{{Wikispecies|Plantae}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
s21zbxw35zu3giev7ri88amjthhywud
Cemanahuatl
0
4270
527659
527342
2026-07-06T17:39:24Z
Akapochtli
159
Arreglos
527659
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Universum.jpg|thumb|Universum (oquinezcayōtia “Cemānāhuac”) - C. Flammarion, Woodcut, Paris 1888, Coloration]]
In '''cemanahuac''' nozo '''cemanahuatl'''<ref><<''In zan ye iyoh tlazohtli, in inenca, in imanca, in iyolca in cemanahua'''tl''': Es lo único precioso, la vida, la vianda, el sustento del mundo (Thelma D. Sullivan, Compendio de la Gramática Náhuatl, p. 134, UNAM, 1992 / Bernardino de Sahagún)>>. <<In itocatzin Jesus, in cemanahua'''c''' temaquixtiani: El buen nombre de Jesús, salvador (del mundo / en el mundo): (Andrés de Olmos, Tratado sobre los Siete Pecados Mortales, pp. 44-45, Edición de Georges Baudot, UNAM, 1996)>>. </ref> ({{es2}}: ''Universo'') itoca in nechicalli in nochin citlalin huan citlaltzitzimimeh. Ipan cemanahuac moyoliliah nochitlacah ihuan nochi yolcatzintin.
== Occe itoca in cemanahuatl ==
===1. In [[ilhuicatl]]<ref>In tlahtolli ''ilhuicatl'' quinezcayotia ica caxtillantlahtolli ''firmamento'', ''cielo'', ''cosmos'', ''espacio''(<u>https://web.archive.org/web/20160324044414/http://www.wordreference.com/sinonimos/firmamento</u> ihuan in tlahtolli ilhuicayotl ''aéreo'', ''celeste'', ''espacial'', ''cósmico'', nozo ''galáctico'' (https://web.archive.org/web/20150905011541/http://www.wordreference.com/sinonimos/celeste</u>)</ref> ===
In ilhuicatl quitenehua in tlayocoyalizotl, in ilhuicacayotl <ref>''Ilhuicacayotl''(Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 187, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> nozo ilhuicaccayotl ihuan in [[tlalticpactli]]
<ref name="Unnamed-20230316160050">(Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 605, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref>
<ref>In tlahtolli ''tlalticpactli'' ica españatlahtolli quinezcayotia ''mundo terrenal'', ''mundo''.<<In mahuilquixtia ihuan in tetlaxinqui ahmo yazqueh in ilhuicac, intlacahmo quicahuah, quichihuah penitencia in tlalticpac: (El que se envilece / El pervertido) y el adúltero no irán al cielo, si no desisten de ello y hacen penitencia en (la tierra / en el mundo terrenal) (Andrés de Olmos, Tratado sobre los Siete Pecados Mortales, pp. 126-127, Edición de Georges Baudot, UNAM, 1996)>>.<<Itzalan icencalhuan, otlanohnotzaloc in quenin mohhuanaltiz in tlalticpac: En el seno de su familia recibió los primeros consejos de cómo debía comportarse (encaminarse por el mundo) (Ignacio Silva Cruz, Los Colibríes, Estudios de Cultura Náhuatl)>><<Ma mitztlapololtih in [[tlalticpaccayotl]], inic huel timacoz in [[ilhuicacayotl]]: Él te privó (quiso privarte) de los bienes terrenales para que puedas recibir los celestiales: (Andrés de Olmos, Tratado sobre los Siete Pecados Mortales, p. 100-101, Edición de Georges Baudot, UNAM, 1996)>></ref> quitenehua in tlalticpacayotl <ref name="Unnamed-20230316160050"/> nozo tlalticpaccayotl <ref>''Tlalticpaccayotl'' (Andres de Olmos, Tratado sobre los Siete Pecados Mortales, ixtli 100-101, iamoxchihualiz in Georges Baudot, UNAM, 1996)</ref>.
===2. Tlayocoyaliztli ===
In '''[[tlayocoyaliztli]]'''
<ref>Inin tlahtolli ica caxtillantlahtolli quinezcayotia ''creación'', ''universo'' (<u>https://web.archive.org/web/20150828001504/http://www.wordreference.com/sinonimos/creaci%C3%B3n)</u>. Itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''yocoya, nitla-'' ca quihtoznequi ica caxtillantlahtolli ''crear'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 192-193, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref> quitenehua in ilhuicacayotl, in tlayocoyalizotl.
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Cemanahuac itoca ==
{{referencias|t=20150618221121}}
In tocaitl ic “cemanahuac” achto in America, “cemanahuac” oquinezcayotia “imatiltlallin” ({{es2}}: ''Mundo conocido'') ahnozo “[[America]]”. Zatepan “cemanahuac” oquipehualtia nezcayotia “nochin tlamantin ma mochihua”.
== Noihuan xiquitta ==
* [[Ilhuicatlamatilizmatini]]<ref>Inin tlahtolli quinezcayotia ica caxtillantlahtolli ''astrólogo'' (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan ''Siglo XXI'', ixtli 187, 7º amoxchihualiztli inic 1988, Mexihco).</ref>
[[Neneuhcāyōtl:Ilhuicamatiliztli]]
3vat1sks0z94im882l6280am3l9404s
Tlanelhuayomatiliztli
0
4465
527719
527584
2026-07-06T21:34:05Z
Akapochtli
159
Arreglos
527719
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Īxiptli:FilogeniaPteridofitos.gif|thumb|500px]]
'''Tlanelhuayōmatiliztli''' (īpan [[greciatlahtōlli]] ''botané'', tlanelhuatl) ca machiliztli in tēchmachtiā ītlatzīntiliz, īchihchīuhcayo, ītech [[cuahuitl]] īpatlaliz, īhuipāntiliz, tlālpan ītecpāntiliz īhuān intlā necōni.
In oc tlanelhuayōmatiliztli quipiya tētlanēhui nōncuahquīzaliztli ic quitēnnōnōtza cēcen tlahtōlpechtiliztli.<ref>Quihtōznequi '''tema'''</ref> Iz motēnēhua in tēyacatih:
=== Nohuianyoh ===
* Tlamantilizzōtl,<ref>Quihtōznequi '''Morfología'''</ref>tēchmachtiā in ītlamantiliz īhuān cecniquīzaliztli īmachiyo in quipiya in tlanelhuayōtl.
* Iuhquiyōmatiliztli,<ref>Quihtōznequi '''Fisiología'''</ref> tēchmachtiā in quēnamih huēyiyaz in īcecniquīzaliz tlanelhuatl.
=== Nōncuahquīzqui ===
* Mecatecpāntiliztli,<ref>Quihtōznequi '''Sistemática'''</ref> in tlein quitecpāna, quihuipāna in tlanelhuayōtl.; quichīhua tlaololōlli in centiliztli ic zan quipiya cē tlanelhuayōtl ītloc occē tlanelhuayōtl, oc cennemi ahnozo occē īnoquīpan ōcennen.
* Ecología, Tēchmachtiā in netēicniuhtiliztli īntzālan tlanelhuayōtl īhuān yōlqueh in īntech nemih.
* Tlanelhuayōtl Īcemānāhuacāyo,<ref>Quihtōznequi '''Geografía Botánica'''</ref> tēchmachtiā in quēnamih tlālpan momohmoyāhua īhuān tleica ihui on.
* Tlatēctli Tlanelhuayōmatiliztli,<ref>Quihtōznequi '''Botánica''' '''Aplicada'''</ref> tēchmachtiā in iuh tlamaniliztli, in tleh necōni, in tleh pahtli, in tleh cualōni.
=== Tlamantilizzōtl īhuān Iuhquiyōmatiliztli ===
In tlanelhuayōtl quinēxtiā cē netecpāntlāliliztli huel yōlcuecuepqui, ihui oc in etl quipiya tētlanēhui cecni quīzaliztli īpampa īnemiliz, occē tlanelhuayōtl mā tēl neneuhqui nemi, ahnēci nepapan cecniquīzaliztli īhuān cequi tlanelhuayōtl ahtle quipiya; ca neīxcuītīlli in teōnanacatl, ahmo tiquittah tlanelhuatl, tzīncuauhyōtl, izhuatl, ahmo nō xōchitl.
In occē tlanelhuayōtl oc ye cencah cemani, monequi motta in tēnenehuixca netecpāncātlāliliztli ītech yōlqueh.
== Tlahtōlcaquiliztilōni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Izhuatl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Tzīncuauhyōtl]]
* [[Xochihcualli]]
* [[Xochitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli|*]]
hajbxx555m23us6wn62gyq1sffsj79o
527720
527719
2026-07-06T21:36:16Z
Akapochtli
159
Protegió «[[Tlanelhuayomatiliztli]]»: Guerra de ediciones ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido))
527719
wikitext
text/x-wiki
{{Tepitzin tlahcuilolli}}
[[Īxiptli:FilogeniaPteridofitos.gif|thumb|500px]]
'''Tlanelhuayōmatiliztli''' (īpan [[greciatlahtōlli]] ''botané'', tlanelhuatl) ca machiliztli in tēchmachtiā ītlatzīntiliz, īchihchīuhcayo, ītech [[cuahuitl]] īpatlaliz, īhuipāntiliz, tlālpan ītecpāntiliz īhuān intlā necōni.
In oc tlanelhuayōmatiliztli quipiya tētlanēhui nōncuahquīzaliztli ic quitēnnōnōtza cēcen tlahtōlpechtiliztli.<ref>Quihtōznequi '''tema'''</ref> Iz motēnēhua in tēyacatih:
=== Nohuianyoh ===
* Tlamantilizzōtl,<ref>Quihtōznequi '''Morfología'''</ref>tēchmachtiā in ītlamantiliz īhuān cecniquīzaliztli īmachiyo in quipiya in tlanelhuayōtl.
* Iuhquiyōmatiliztli,<ref>Quihtōznequi '''Fisiología'''</ref> tēchmachtiā in quēnamih huēyiyaz in īcecniquīzaliz tlanelhuatl.
=== Nōncuahquīzqui ===
* Mecatecpāntiliztli,<ref>Quihtōznequi '''Sistemática'''</ref> in tlein quitecpāna, quihuipāna in tlanelhuayōtl.; quichīhua tlaololōlli in centiliztli ic zan quipiya cē tlanelhuayōtl ītloc occē tlanelhuayōtl, oc cennemi ahnozo occē īnoquīpan ōcennen.
* Ecología, Tēchmachtiā in netēicniuhtiliztli īntzālan tlanelhuayōtl īhuān yōlqueh in īntech nemih.
* Tlanelhuayōtl Īcemānāhuacāyo,<ref>Quihtōznequi '''Geografía Botánica'''</ref> tēchmachtiā in quēnamih tlālpan momohmoyāhua īhuān tleica ihui on.
* Tlatēctli Tlanelhuayōmatiliztli,<ref>Quihtōznequi '''Botánica''' '''Aplicada'''</ref> tēchmachtiā in iuh tlamaniliztli, in tleh necōni, in tleh pahtli, in tleh cualōni.
=== Tlamantilizzōtl īhuān Iuhquiyōmatiliztli ===
In tlanelhuayōtl quinēxtiā cē netecpāntlāliliztli huel yōlcuecuepqui, ihui oc in etl quipiya tētlanēhui cecni quīzaliztli īpampa īnemiliz, occē tlanelhuayōtl mā tēl neneuhqui nemi, ahnēci nepapan cecniquīzaliztli īhuān cequi tlanelhuayōtl ahtle quipiya; ca neīxcuītīlli in teōnanacatl, ahmo tiquittah tlanelhuatl, tzīncuauhyōtl, izhuatl, ahmo nō xōchitl.
In occē tlanelhuayōtl oc ye cencah cemani, monequi motta in tēnenehuixca netecpāncātlāliliztli ītech yōlqueh.
== Tlahtōlcaquiliztilōni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Izhuatl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Tzīncuauhyōtl]]
* [[Xochihcualli]]
* [[Xochitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli|*]]
hajbxx555m23us6wn62gyq1sffsj79o
527721
527720
2026-07-06T21:53:39Z
Akapochtli
159
Arreglos
527721
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:FilogeniaPteridofitos.gif|thumb|500px]]
'''Tlanelhuayomatiliztli''' (ipan [[greciatlahtolli]] ''botané'', tlanelhuatl) ca machiliztli in techmachtia itlatzintiliz, ichihchiuhcayo, itech [[cuahuitl]] ipatlaliz, ihuipantiliz, tlalpan itecpantiliz ihuan intla neconi.
In oc tlanelhuayomatiliztli quipiya tetlanehui noncuahquizaliztli ic quitennonotza cecen tlahtolpechtiliztli.<ref>Quihtoznequi '''tema'''</ref> Iz motenehua in teyacatih:
=== Nohuianyoh ===
* Tlamantilizzotl,<ref>Quihtoznequi '''Morfología'''</ref>techmachtia in itlamantiliz ihuan cecniquizaliztli imachiyo in quipiya in tlanelhuayotl.
* Iuhquiyomatiliztli,<ref>Quihtoznequi '''Fisiología'''</ref> techmachtia in quenamih hueyiyaz in icecniquizaliz tlanelhuatl.
=== Noncuahquizqui ===
* Mecatecpantiliztli,<ref>Quihtoznequi '''Sistemática'''</ref> in tlein quitecpana, quihuipana in tlanelhuayotl.; quichihua tlaolololli in centiliztli ic zan quipiya ce tlanelhuayotl itloc occe tlanelhuayotl, oc cennemi ahnozo occe inoquipan ocennen.
* Ecología, Techmachtia in neteicniuhtiliztli intzalan tlanelhuayotl ihuan yolqueh in intech nemih.
* Tlanelhuayotl Itlalticpacayo,<ref>Quihtoznequi '''Geografía Botánica'''</ref> techmachtia in quenamih tlalpan momohmoyahua ihuan tleica ihui on.
* Tlatectli Tlanelhuayomatiliztli,<ref>Quihtoznequi '''Botánica''' '''Aplicada'''</ref> techmachtia in iuh tlamaniliztli, in tleh neconi, in tleh pahtli, in tleh cualoni.
=== Tlamantilizzotl īhuan Iuhquiyomatiliztli ===
In tlanelhuayotl quinextia ce netecpantlaliliztli huel yolcuecuepqui, ihui oc in etl quipiya tetlanehui cecni quizaliztli ipampa inemiliz, occe tlanelhuayotl ma tel neneuhqui nemi, ahneci nepapan cecniquizaliztli īhuān cequi tlanelhuayotl ahtle quipiya; ca neixcuitilli in teonanacatl, ahmo tiquittah tlanelhuatl, tzincuauhyotl, izhuatl, ahmo no xochitl.
In occe tlanelhuayotl oc ye cencah cemani, monequi motta in tenenehuixca netecpancatlaliliztli itech yolqueh.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Izhuatl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Tzincuauhyotl]]
* [[Xochihcualli]]
* [[Xochitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli|*]]
9e1hi2j4h0tf0yj4fh2fkquyfiamrqy
Tlanelhuatl
0
4466
527736
497074
2026-07-06T23:41:27Z
Akapochtli
159
Categorizar
527736
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Plant taproot.jpg|thumb|225px|cē tēyacatih tlanelhuatl]]
[[Īxiptli:Wurzeln am Berghäuser Altrhein, Speyerer Auwald.JPG|thumb|250px|]]
Ca īnōncuahquīzaliz in [[tlanelhuayōtl]] tlanihuīc mani in quitzicoā īpan tlālli, quiltequi (''iltequi'') in nēuhcāyōtl monequini in ixhuiltiliztli īhuān quēmmanyaān quitlatecpichalhuiā tlacualli. In ihcuāc tlani mani in tlanelhuatl ahnēci izhuāxoxohuitl<ref>quihtōznequi '''clorofila'''</ref>, aceh in tlein tlālpan huēyiya ca yeh izhuāxoxohuihuah tlanelhuatl in netlālīlo īpan tlani tlatēctli ītloc tlanelhuayōtl, iuhqui āpachtli ahnozo teōnanacatl ahnēci tlanelhuatl; quiltequi in nēuhcāyōtl ic ītlāc. Occē tlanelhuatl -iuhqui āmomoxtli- quipiya tziquitepilōlli in ītōcā ''rizoides''<ref>nō hueli mihtōz "tzicotlanelhuatzontli"</ref>.
Nō oncah cequi centiāchcāuh tlanelhuayōtl in tlein ahnēci tlanelhuatl, ca neīxcuītīlli in ''cúscata'', in tlein tlanelhuahuah ixquichca cueponiliztli.
In [[xinachtlanelhuayōtl]] ītlalnehuauh quipiya īpan tziquitlanelhuatl<ref>quihtōznequi '''radícula del embrión'''</ref>, pēhui cemani zātēpan hueli mopatlaz īhuān huēyiyaz oc ye cencah. Ca ētlamantli in tēyacatih: ''pivotantes'', ''fibrosas'' īhuān ''tuberculosas''.
In tlanelhuatl īhuān ītlacpayo quipiya īpan ītlatzacuiticāyo cē tlamantli iuhqui ''casquete'' motēnēhualo cuāloliuhcāyōtl<ref>quihtōznequi '''cofia'''</ref> ic moyāōtlātiā, īhuān cē achi tlacpac motta pipiciltic icpatl in tlein motēnēhua "miltecōni tzontli"<ref>quihtōznequi '''pelos absorbentes'''</ref> īpampa ca yehhuatl ic quiltequi.
Intlā ticchīuhcān cē īxtlapal tlacotōntli<ref>'''corte transversal'''</ref> īpan tlanelhuatl in cānin cah miltecōni tzontli in motta nepapan nōncuahquīzaliztli.
In tlanelhuatōntli<ref>quihtōznequi '''raicillas'''</ref> quipiya pilōhuilīlli ītlalhuauh ic nepantlah mimilli īpan tēyacatih centlatzōtl. Ītlstzīntiliz īpan ''periciclo'' īhuān motlapoā ic quicoyōniā in cuauhēhuatl, in ic mihtoā in īhuēyayiliz ca ''endógeno'', quihtōznequi ihtec huēyiya.
== Tlahtōlcaquiliztilōni ==
<references/>
== Nō Xiquitta ==
* [[Xochitl]]
* [[Tzincuauhyotl]]
* [[Xochihcualli]]
* [[Izhuatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
3aowqjf9w7tfrdtmcxylsjpkl13n21i
Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli
14
4467
527735
473395
2026-07-06T23:31:05Z
Akapochtli
159
Aclaración
527735
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Botánica'''.
[[Neneuhcāyōtl:Yolizmatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlamatiliztli]]
21ltr70bb9yqqzg65pt17vf4yxgrf2d
Tzincuauhyotl
0
4474
527737
509376
2026-07-06T23:44:55Z
Akapochtli
159
Categorizar
527737
wikitext
text/x-wiki
{{Tzintiliztli}}
[[Īxiptli:Vastago 2.JPG|200px|thumb|In tzīncuauhyōtl īiuhcayo]]
'''Tzīncuauhyōtl''', nō mihtoā quiyotl, tetepontli. Tlanelhuayōtl īnōncuahquīzaliz achi mochipa, ehēcayōtl<ref>quihtōznequi '''aérea(o)'''</ref>ye oc nō huēyiya in ne tlanelhuatl īhuān quitoquillōtiā in izhuatl, in xōchitl, ''etc''. Quipiya miyac [[tlalhuacocohtli]]<ref>quihtōznequi '''haces vasculares'''</ref> in quihuīca [[izhuāxoxohuitl]]<ref>quihtōznequi '''savia'''</ref>. In iquin quitecpichalhuiā tlacualli.
Monāmiqui in tzīncuauhyōtl (ītlan tlanelhuayōtl ahxōchitl) īpan āmomoxtli, ocopetlatl īhuān in ''licopodios''; īhuān īpan mochi [[nēzcānāmictli]]<ref>quihtōznequi '''fanerógamas''', āxcān motēnēhua [[Xinachtlanelhuayōtl]] = Spermatophyta</ref>, mā zo tēl īpan cequi tepitōnilli, iuh in ''remolacha'' īhuān occē tlanelhuayōtl in ahyēctli motēnēhua ''acaules''(ahtzīncuauhyōtl).
Ītamachīuhca yez zan tepitōn īpan cequi āmomoxtli ixquichca cempōhualli [[centamachīhualli]]<ref>quihtōznequi '''metro'''</ref> īpan ''eucaliptus'', īhuān mahtlāctli ahnozo mahtlāctliomōme centamachīhualli īpan ''diámetro'' (īpan Āhuēhuetl Santa María del Tule, Oax.).
Ye iuh nohuianyōh mihtoā in ihcuāc huēyiya oc ye cencah mācuīlli centamachīhualli, cuauhuātzalloh tzīncuauhyōtl īhuān cuammāyeh ca cuahuitl; ca cuauhtōntli in ahci oc ye ahmo mācuīlli centamachīhualli nōīhuān cuauhuātzalli; ca xihuitl in tlanelhuayōtl in tlein quipiya xoxoctic tzīncuauhyōtl, pōpoztectli tzīncuauhyōtl īhuān ic nōncuahquīzqui ahmo quipanahuiā cē ahnozo ōme centamachīhualli īpan cuauhtic. Motlachiya miyac cuahuitl intlā cēcān nemi hueli motomāhuaz ixquichca huēyi cuahuitl ahnozo zan cuauhtōntli.
Motecpāna in tzīncuauhyōtl ic cāhuitl in moztlātiliā (cēxiuhtica, ōnxiuhtica ahnozo mochi xoxoctic).
Nō motecpāna ic iuh huēyiya in cuammāitl (papanhuetzqui<ref>quihtōznequi '''alterna'''</ref>, tēīxnāmicqui ahnozo malacachōlli<ref>quihtōznequi '''verticilada'''</ref>).
Nō motecpāna ic cānin nemi (ehēcayōtl ahnozo tlanitlālli<ref>quihtōznequi '''subterráneo'''</ref>).
==Oc no xiquitta==
*[[Xochitl]]
*[[Tlanelhuatl]]
*[[Xochihcualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
dw73ylvawyhq18xala94o82qovi0dyn
Izhuatl
0
4561
527740
523686
2026-07-06T23:48:20Z
Akapochtli
159
Categorizar
527740
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[isuatl|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[Īxiptli:leaf 1 web.jpg|thumb|225px|izhuatl]]
[[Īxiptli:Ramat Gan Leaves 12 2015 (27).JPG|miniaturadeimagen|Izhuatl]]
'''Izhuatl''', nō mihtoā ahtlapalli. Ca monequi cecniquīzaliztli ica mixhuiltiā in tlanelhuayōtl īpampa in izhuatl quiltequi in tlālli īyeliz, tēyacatica in [[tecolli]], ic in [[izhuāxoxohuitl]]<ref>quihtōznequi '''clorofila'''</ref> īhuān tlatzintlān īchicāhuaca in tlanēxtli. Īpan ītlanehuiltiliz<ref>..''su asimilación''..; huīcpa nehultiā = asimilar</ref> mocuepa in tlacuallamantli ic tlanelhuayōtl.
Ic nohuianyoh tlatecpāntzīntli, in tzīncuauhyōhuah tlanelhuayōtl nō izhuahuah. Miyacpa -mā tēl- zan nēci īpan cequi cāhuitl ahnozo mopatla achi ye iuhqui. Intlā mochīhuaz in, in [[tzīncuauhyōtl]] quīxiptlati in izhuatl ītech ītlamaniliz.
In izhuatl achi mochipa ca tlaātezcamantli cecniquīzaliztli cuēponi īpan īilpica in tzīncuauhyōtl. Quitlatechtiā [[izhuatlacotl]]<ref>quihtōznequi '''pecíolo'''</ref> īhuān [[izhuatlāctli]]<ref>quihtōznequi '''limbo'''</ref> cequi izhuatl nō īpan oncah [[tzīnizhuatl]]<ref>quihtōznequi '''estípula'''</ref> īhuān ''vaina''. In tzīnizhuatl ca izhuatl mopatla īpan izhuatlacotl ic quiyāōtlātiā in xocoyotilizhuatl. Īpan cequi tlanelhuayōtl zan nō iuhqui ''chicharo'', miyac huēyiya in tzīnizhuatl īhuān quichīhua ītequiuh in izhuatl. In ''vaina'' mochīhua in ic quipatlāhua in ītzīntiliz izhuatlacotl in quimalcochoā achi ye iuhqui in tzīncuauhyōtl.
In izhuatlacotl hueli ahtlapalti auh zan ica nēci, in iquin motēnēhua "motlālihqui izhuatl". Īpan izhuatlāctli oncah in [[izhuatlalhuatl]]<ref>quihtōznequi '''nervadura'''</ref>, in tlamantlanelhuayōtl, in izhuatēntli (bordes), in izhuayacatl (apice o punta).
Quinēxtiā ōme tlaīxpayōtl: in tlacpan (mihtoā ic caxtillāntlahtōlli "haz") īhuān in huehcatlān (mihtoā ic caxtillāntlahtōlli "envés"). Ahmo neneuhqui in tlapālli, in tochomitl, in huitztli in ic ītequiuh quiyāōtlātiā.
In izhuatlalhuatl ca tlalhuacocohtli, ca cuauhuātzalloh, quīza īpan tzīncuauhyōtl, quihuīca in [[tlanelhuayōātl]]<ref>quihtōznequi '''savia'''</ref> īhuān quihuipāna īpan tlamantlanelhuayōtl.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Xochitl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Xochicualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
5zq51oz3yzm0g0l5yytmuw8na108051
527741
527740
2026-07-06T23:48:47Z
Akapochtli
159
/* No xiquitta */
527741
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[isuatl|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[Īxiptli:leaf 1 web.jpg|thumb|225px|izhuatl]]
[[Īxiptli:Ramat Gan Leaves 12 2015 (27).JPG|miniaturadeimagen|Izhuatl]]
'''Izhuatl''', nō mihtoā ahtlapalli. Ca monequi cecniquīzaliztli ica mixhuiltiā in tlanelhuayōtl īpampa in izhuatl quiltequi in tlālli īyeliz, tēyacatica in [[tecolli]], ic in [[izhuāxoxohuitl]]<ref>quihtōznequi '''clorofila'''</ref> īhuān tlatzintlān īchicāhuaca in tlanēxtli. Īpan ītlanehuiltiliz<ref>..''su asimilación''..; huīcpa nehultiā = asimilar</ref> mocuepa in tlacuallamantli ic tlanelhuayōtl.
Ic nohuianyoh tlatecpāntzīntli, in tzīncuauhyōhuah tlanelhuayōtl nō izhuahuah. Miyacpa -mā tēl- zan nēci īpan cequi cāhuitl ahnozo mopatla achi ye iuhqui. Intlā mochīhuaz in, in [[tzīncuauhyōtl]] quīxiptlati in izhuatl ītech ītlamaniliz.
In izhuatl achi mochipa ca tlaātezcamantli cecniquīzaliztli cuēponi īpan īilpica in tzīncuauhyōtl. Quitlatechtiā [[izhuatlacotl]]<ref>quihtōznequi '''pecíolo'''</ref> īhuān [[izhuatlāctli]]<ref>quihtōznequi '''limbo'''</ref> cequi izhuatl nō īpan oncah [[tzīnizhuatl]]<ref>quihtōznequi '''estípula'''</ref> īhuān ''vaina''. In tzīnizhuatl ca izhuatl mopatla īpan izhuatlacotl ic quiyāōtlātiā in xocoyotilizhuatl. Īpan cequi tlanelhuayōtl zan nō iuhqui ''chicharo'', miyac huēyiya in tzīnizhuatl īhuān quichīhua ītequiuh in izhuatl. In ''vaina'' mochīhua in ic quipatlāhua in ītzīntiliz izhuatlacotl in quimalcochoā achi ye iuhqui in tzīncuauhyōtl.
In izhuatlacotl hueli ahtlapalti auh zan ica nēci, in iquin motēnēhua "motlālihqui izhuatl". Īpan izhuatlāctli oncah in [[izhuatlalhuatl]]<ref>quihtōznequi '''nervadura'''</ref>, in tlamantlanelhuayōtl, in izhuatēntli (bordes), in izhuayacatl (apice o punta).
Quinēxtiā ōme tlaīxpayōtl: in tlacpan (mihtoā ic caxtillāntlahtōlli "haz") īhuān in huehcatlān (mihtoā ic caxtillāntlahtōlli "envés"). Ahmo neneuhqui in tlapālli, in tochomitl, in huitztli in ic ītequiuh quiyāōtlātiā.
In izhuatlalhuatl ca tlalhuacocohtli, ca cuauhuātzalloh, quīza īpan tzīncuauhyōtl, quihuīca in [[tlanelhuayōātl]]<ref>quihtōznequi '''savia'''</ref> īhuān quihuipāna īpan tlamantlanelhuayōtl.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Xochitl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Xochihcualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
1n4gb44ux5tzs8xikp4wg6hancf7c5v
527746
527741
2026-07-07T02:03:32Z
Akapochtli
159
Arreglos
527746
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[isuatl|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[Īxiptli:leaf 1 web.jpg|thumb|225px|izhuatl]]
[[Īxiptli:Ramat Gan Leaves 12 2015 (27).JPG|miniaturadeimagen|Izhuatl]]
'''Izhuatl''', no mihtoa ahtlapalli. Ca monequi cecniquīzaliztli ica mixhuiltiā in tlanelhuayōtl īpampa in izhuatl quiltequi in tlalli iyeliz, tēyacatica in [[tecolli]], ic in [[izhuāxoxohuitl]]<ref>quihtoznequi '''clorofila'''</ref> īhuān tlatzintlān īchicāhuaca in tlanēxtli. Īpan itlanehuiltiliz<ref>..''su asimilación''..; huīcpa nehultiā = asimilar</ref> mocuepa in tlacuallamantli ic tlanelhuayotl.
Ic nohuianyoh tlatecpantzintli, in tzīncuauhyōhuah tlanelhuayōtl nō izhuahuah. Miyacpa -mā tēl- zan neci ipan cequi cahuitl ahnozo mopatla achi ye iuhqui. Intlā mochīhuaz in, in [[tzīncuauhyōtl]] quīxiptlati in izhuatl ītech ītlamaniliz.
In izhuatl achi mochipa ca tlaātezcamantli cecniquīzaliztli cuēponi īpan īilpica in tzīncuauhyōtl. Quitlatechtiā [[izhuatlacotl]]<ref>quihtōznequi '''pecíolo'''</ref> īhuān [[izhuatlāctli]]<ref>quihtōznequi '''limbo'''</ref> cequi izhuatl nō īpan oncah [[tzīnizhuatl]]<ref>quihtōznequi '''estípula'''</ref> īhuān ''vaina''. In tzīnizhuatl ca izhuatl mopatla īpan izhuatlacotl ic quiyāōtlātiā in xocoyotilizhuatl. Īpan cequi tlanelhuayōtl zan nō iuhqui ''chicharo'', miyac huēyiya in tzīnizhuatl īhuān quichīhua ītequiuh in izhuatl. In ''vaina'' mochīhua in ic quipatlāhua in ītzīntiliz izhuatlacotl in quimalcochoā achi ye iuhqui in tzīncuauhyōtl.
In izhuatlacotl hueli ahtlapalti auh zan ica nēci, in iquin motēnēhua "motlālihqui izhuatl". Īpan izhuatlāctli oncah in [[izhuatlalhuatl]]<ref>quihtōznequi '''nervadura'''</ref>, in tlamantlanelhuayōtl, in izhuatēntli (bordes), in izhuayacatl (apice o punta).
Quinēxtiā ōme tlaīxpayōtl: in tlacpan (mihtoā ic caxtillāntlahtōlli "haz") īhuān in huehcatlān (mihtoā ic caxtillāntlahtōlli "envés"). Ahmo neneuhqui in tlapālli, in tochomitl, in huitztli in ic ītequiuh quiyāōtlātiā.
In izhuatlalhuatl ca tlalhuacocohtli, ca cuauhuātzalloh, quīza īpan tzīncuauhyōtl, quihuīca in [[tlanelhuayōātl]]<ref>quihtōznequi '''savia'''</ref> īhuān quihuipāna īpan tlamantlanelhuayōtl.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Xochitl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Xochihcualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
43h3nx02b4x1o24o6cwin2rs7zwf64e
527747
527746
2026-07-07T02:20:17Z
Akapochtli
159
Arreglos
527747
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[isuatl|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[Īxiptli:leaf 1 web.jpg|thumb|225px|izhuatl]]
[[Īxiptli:Ramat Gan Leaves 12 2015 (27).JPG|miniaturadeimagen|Izhuatl]]
'''Izhuatl''', no mihtoa ahtlapalli. Ca monequi cecniquizaliztli ica mixhuiltia in tlanelhuayotl īpampa in izhuatl quiltequi in tlalli iyeliz, tēyacatica in [[tecolli]], ic in [[izhuaxoxohuitl]]<ref>quihtoznequi '''clorofila'''</ref> īhuān tlatzintlan ichicahuaca in tlanextli. Ipan itlanehuiltiliz<ref>..''su asimilación''..; huicpa nehuiltia = asimilar</ref> mocuepa in tlacuallamantli ic tlanelhuayotl.
Ic nohuianyoh tlatecpantzintli, in tzīncuauhyohuah tlanelhuayotl no izhuahuah. Miyacpa -ma tel- zan neci ipan cequi cahuitl ahnozo mopatla achi ye iuhqui. Intla mochihuaz in, in [[tzincuauhyotl]] quīxiptlati in izhuatl itech itlamaniliz.
In izhuatl achi mochipa ca tlaatezcamantli cecniquizaliztli cueponi ipan iilpica in tzincuauhyotl. Quitlatechtia [[izhuatlacotl]]<ref>quihtoznequi '''pecíolo'''</ref> ihuan [[izhuatlactli]]<ref>quihtoznequi '''limbo'''</ref> cequi izhuatl no ipan oncah [[tzīnizhuatl]]<ref>quihtoznequi '''estípula'''</ref> ihuan ''vaina''. In tzinizhuatl ca izhuatl mopatla ipan izhuatlacotl ic quiyaotlatia in xocoyotilizhuatl. Ipan cequi tlanelhuayotl zan no iuhqui ''chicharo'', miyac hueyiya in tzīnizhuatl ihuan quichihua itequiuh in izhuatl. In ''vaina'' mochihua in ic quipatlahua in itzintiliz izhuatlacotl in quimalcochoa achi ye iuhqui in tzīncuauhyōtl.
In izhuatlacotl hueli ahtlapalti auh zan ica neci, in iquin motenehua "motlalihqui izhuatl". Ipan izhuatlāctli oncah in [[izhuatlalhuatl]]<ref>quihtoznequi '''nervadura'''</ref>, in tlamantlanelhuayōtl, in izhuatēntli (bordes), in izhuayacatl (apice o punta).
Quinēxtiā ōme tlaīxpayōtl: in tlacpan (mihtoa ic [[caxtillantlahtolli]] "haz") ihuan in huehcatlan (mihtoa ic caxtillāntlahtōlli "envés"). Ahmo neneuhqui in tlapalli, in tochomitl, in huitztli in ic itequiuh quiyāōtlātiā.
In izhuatlalhuatl ca tlalhuacocohtli, ca cuauhuatzalloh, quiza ipan tzincuauhyotl, quihuica in [[tlanelhuayōātl]]<ref>quihtōznequi '''savia'''</ref> ihuan quihuipana ipan tlamantlanelhuayotl.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Xochitl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Xochihcualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
onmwpuomodlilsi955a9t5ca22fddn7
527748
527747
2026-07-07T03:04:03Z
Akapochtli
159
Quitar macron
527748
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{P2|[[isuatl|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[Īxiptli:leaf 1 web.jpg|thumb|225px|izhuatl]]
[[Īxiptli:Ramat Gan Leaves 12 2015 (27).JPG|miniaturadeimagen|Izhuatl]]
'''Izhuatl''', no mihtoa ahtlapalli. Ca monequi cecniquizaliztli ica mixhuiltia in tlanelhuayotl īpampa in izhuatl quiltequi in tlalli iyeliz, teyacatica in [[tecolli]], ic in [[izhuaxoxohuitl]]<ref>quihtoznequi '''clorofila'''</ref> īhuān tlatzintlan ichicahuaca in tlanextli. Ipan itlanehuiltiliz<ref>..''su asimilación''..; huicpa nehuiltia = asimilar</ref> mocuepa in tlacuallamantli ic tlanelhuayotl.
Ic nohuianyoh tlatecpantzintli, in tzincuauhyohuah tlanelhuayotl no izhuahuah. Miyacpa -ma tel- zan neci ipan cequi cahuitl ahnozo mopatla achi ye iuhqui. Intla mochihuaz in, in [[tzincuauhyotl]] quixiptlati in izhuatl itech itlamaniliz.
In izhuatl achi mochipa ca tlaatezcamantli cecniquizaliztli cueponi ipan iilpica in tzincuauhyotl. Quitlatechtia [[izhuatlacotl]]<ref>quihtoznequi '''pecíolo'''</ref> ihuan [[izhuatlactli]]<ref>quihtoznequi '''limbo'''</ref> cequi izhuatl no ipan oncah [[tzinizhuatl]]<ref>quihtoznequi '''estípula'''</ref> ihuan ''vaina''. In tzinizhuatl ca izhuatl mopatla ipan izhuatlacotl ic quiyaotlatia in xocoyotilizhuatl. Ipan cequi tlanelhuayotl zan no iuhqui ''chicharo'', miyac hueyiya in tzinizhuatl ihuan quichihua itequiuh in izhuatl. In ''vaina'' mochihua in ic quipatlahua in itzintiliz izhuatlacotl in quimalcochoa achi ye iuhqui in tzincuauhyotl.
In izhuatlacotl hueli ahtlapalti auh zan ica neci, in iquin motenehua "motlalihqui izhuatl". Ipan izhuatlactli oncah in [[izhuatlalhuatl]]<ref>quihtoznequi '''nervadura'''</ref>, in tlamantlanelhuayotl, in izhuatentli (bordes), in izhuayacatl (apice o punta).
Quinextia ome tlaixpayotl: in tlacpan (mihtoa ic [[caxtillantlahtolli]] "haz") ihuan in huehcatlan (mihtoa ic caxtillāntlahtolli "envés"). Ahmo neneuhqui in tlapalli, in tochomitl, in huitztli in ic itequiuh quiyaotlatia.
In izhuatlalhuatl ca tlalhuacocohtli, ca cuauhuatzalloh, quiza ipan [[tzincuauhyotl]], quihuica in [[tlanelhuayoatl]]<ref>quihtoznequi '''savia'''</ref> ihuan quihuipana ipan tlamantlanelhuayotl.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references/>
== No xiquitta ==
* [[Xochitl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Xochihcualli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
3a1gt6vomfrdtu738ykg0aoplsvc567
Canauhxochitl
0
4594
527696
373672
2026-07-06T20:29:31Z
Akapochtli
159
Arreglos
527696
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Canauhxochitl
| image = calla lily.jpg
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| ordo = [[Alismatales]]
| familia = [[Araceae]]
| genus = '''''Zantedeschia'''''
| genus_authority = [[Karl Koch|K. Koch]]
| species = '''Z. aethiopica'''
| binomial = ''Zantedeschia aethiopica''
| binomial_authority = ([[L.]]) [[Kurt Sprengel|Spreng.]]
}}
'''Canauhxochitl''', quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''alcatraz''' (''Zantedeschia sp.'').
[[Neneuhcāyōtl:Araceae]]
bgbv76xvib3h0k00wle2tg76iz7jpcm
527697
527696
2026-07-06T20:34:08Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Canāuhxōchitl]] a [[Canauhxochitl]] sobre una redirección: Título mal escrito
527696
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Canauhxochitl
| image = calla lily.jpg
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| ordo = [[Alismatales]]
| familia = [[Araceae]]
| genus = '''''Zantedeschia'''''
| genus_authority = [[Karl Koch|K. Koch]]
| species = '''Z. aethiopica'''
| binomial = ''Zantedeschia aethiopica''
| binomial_authority = ([[L.]]) [[Kurt Sprengel|Spreng.]]
}}
'''Canauhxochitl''', quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''alcatraz''' (''Zantedeschia sp.'').
[[Neneuhcāyōtl:Araceae]]
bgbv76xvib3h0k00wle2tg76iz7jpcm
Tlilxochitl
0
4604
527682
527610
2026-07-06T20:21:56Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tlīlxōchitl]] a [[Tlilxochitl]] sobre una redirección: Título mal escrito
527610
wikitext
text/x-wiki
{{taxobox
| name = Tlīlxōchitl
| image =Vanilla_planifolia_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-278.jpg
| image_caption = Dibujo de la planta de la vainilla
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
|sub_classis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Orchidales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Vanilloideae]]
| tribus = [[Vanilleae]]
| subtribus = [[Vanillinae]]
| genus = Vanilla </br>
[http://www.itis.usda.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=43714 ITIS 43714]
| genus_authority = [[Mill.]]
| type_species = [[Vanilla mexicana]]
| type_species_authority = Miller 1786
| range_map = Map Vanilla.png
| range_map_caption = In tlīlxōchitl īchān
| subdivision_ranks = species
| subdivision = Ver texto
| synonyms =
*''Myrobroma'' <small>[[Salisb.]]</small>
}}
'''Tlilxochitl''' (caxtillantlahtolli ''Vanilla'').
[[Īxiptli:vanilla planifolia 1.jpg|left|thumb|Tlīlxōchitl]]
[[Īxiptli:Vanilla florentine codex.jpg|thumb|500px|In tlīlxōchitl īpan in ''[[Badiano āmōxtli]]'' ([[circa]] [[1580]]) ōtlahcuilolo īpan [[nāhuatlahtōlli]].]]
{{Commons|Vanilla|Tlīlxōchitl (''Vanilla'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
o4bsbu7f590a1y2nyhse32mc1khab24
Ontzintiliztica
0
4611
527707
439997
2026-07-06T21:04:40Z
Akapochtli
159
Arreglos
527707
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Ontzintiliztica
| image = Au tas botanic 1379.jpg
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = '''Ontzintiliztica'''
| classis_authority = [[Adolphe Théodore Brongniart|Brongn.]], [[1843]]
| subdivision_ranks = subclassis
| subdivision =
* Magnólidas (subclase [[Magnoliidae]]).
* Ranuncúlidas (subclase [[Ranunculidae]]).
* Cariofílidas (subclase [[Caryophyllidae]]).
* Hanmamelídidas, también llamadas amentíferas (subclase [[Hamamelididae]]).
* Dilénidas (subclase [[Dilleniidae]]).
* Rósidas o Rosiflóras (subclase [[Rosidae]]).
* Lámidas (subclase [[Lamiidae]]).
* Astéridas, también llamadas Sinandras (subclase [[Asteridae]]).
}}
'''Ontzintiliztica''', quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Dicotiledoneo''', axcan mihtoa '''Magnoliopsida'''.
[[Neneuhcāyōtl:Teconxinachtli]]
[[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]]
p9bk4m1epx4szaaxi39w6mt8u722800
527708
527707
2026-07-06T21:05:21Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ōntzīntiliztica]] a [[Ontzintiliztica]] sobre una redirección
527707
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Ontzintiliztica
| image = Au tas botanic 1379.jpg
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = '''Ontzintiliztica'''
| classis_authority = [[Adolphe Théodore Brongniart|Brongn.]], [[1843]]
| subdivision_ranks = subclassis
| subdivision =
* Magnólidas (subclase [[Magnoliidae]]).
* Ranuncúlidas (subclase [[Ranunculidae]]).
* Cariofílidas (subclase [[Caryophyllidae]]).
* Hanmamelídidas, también llamadas amentíferas (subclase [[Hamamelididae]]).
* Dilénidas (subclase [[Dilleniidae]]).
* Rósidas o Rosiflóras (subclase [[Rosidae]]).
* Lámidas (subclase [[Lamiidae]]).
* Astéridas, también llamadas Sinandras (subclase [[Asteridae]]).
}}
'''Ontzintiliztica''', quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Dicotiledoneo''', axcan mihtoa '''Magnoliopsida'''.
[[Neneuhcāyōtl:Teconxinachtli]]
[[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]]
p9bk4m1epx4szaaxi39w6mt8u722800
Petlauhxinachtli
0
4614
527722
373682
2026-07-06T22:07:18Z
Akapochtli
159
Arreglos
527722
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Gimnospermaea'''. Inin Neneuixqui<ref>Categoría</ref> quipiya [[nahui]] cenyeliztli:
* Cicadophyta
* Ginkgophyta
* Pinophyta
* Gnetophyta
== Tlahtōlcaquiliztilōni ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]]
[[Neneuhcāyōtl:Petlāuhxinachtli]]
3a768iqx8idp8dvsyx0i0t78k02c6yh
527723
527722
2026-07-06T22:07:46Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Petlāuhxinachtli]] a [[Petlauhxinachtli]] sobre una redirección: Título mal escrito
527722
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Gimnospermaea'''. Inin Neneuixqui<ref>Categoría</ref> quipiya [[nahui]] cenyeliztli:
* Cicadophyta
* Ginkgophyta
* Pinophyta
* Gnetophyta
== Tlahtōlcaquiliztilōni ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]]
[[Neneuhcāyōtl:Petlāuhxinachtli]]
3a768iqx8idp8dvsyx0i0t78k02c6yh
527733
527723
2026-07-06T22:25:40Z
Akapochtli
159
Quitar macron
527733
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Gimnospermaea'''. Inin Neneuixqui<ref>Categoría</ref> quipiya [[nahui]] cenyeliztli:
* Cicadophyta
* Ginkgophyta
* Pinophyta
* Gnetophyta
== Tlahtōlcaquiliztilōni ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Petlauhxinachtli]]
jxpkvn4177kusf7fc2qe8j55lt9zoiv
Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayotl
14
4616
527730
524001
2026-07-06T22:17:55Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]] a [[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayotl]]: Título mal escrito
524001
wikitext
text/x-wiki
Quihtōznequi ic caxtillāntlahtōlli '''Spermatophyta'''.
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)]]
pxtpzc1wdkmcg8xkkrdsi0k24iubtiu
527734
527730
2026-07-06T22:32:02Z
Akapochtli
159
Categorizar
527734
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] '''Spermatophyta'''.
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
pyqijplq9kyjz66p7r1m42qrjmxslcr
Neneuhcāyōtl:Petlauhxinachtli
14
4618
527725
125575
2026-07-06T22:09:31Z
Akapochtli
159
Categorizar
527725
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] Gimnospermaea (gimnospermas).
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]]
hwn3wcgfioqn6xul4yt007mxg7xnf1r
527726
527725
2026-07-06T22:09:57Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Neneuhcāyōtl:Petlāuhxinachtli]] a [[Neneuhcāyōtl:Petlauhxinachtli]]: Título mal escrito
527725
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] Gimnospermaea (gimnospermas).
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]]
hwn3wcgfioqn6xul4yt007mxg7xnf1r
527732
527726
2026-07-06T22:22:22Z
Akapochtli
159
Quitar macron
527732
wikitext
text/x-wiki
Quihtoznequi ic [[caxtillantlahtolli]] Gimnospermaea (gimnospermas).
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayotl]]
owu06heo2vn0g0181wj2l95dbafzng7
Axayacatl
0
4646
527770
527302
2026-07-07T07:49:07Z
Akapochtli
159
Categorizar
527770
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Āxāyacatl
|Imagen =Axayacatl.jpg
|tamaño =250
|descripcion =Āxāyacatzin, Āzcatitlan āmoxtli
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1469]]-[[1481]]
|predecesor =[[Motēuczōma Ilhuicamīna]]
|sucesor =[[Tīzoc]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =~[[1451]]
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte =1481
|lugar_muerte =[[Mēxihco Tenōchtitlan]]
|padre =[[Tezozomōc (Itzcōātl piltzin)|Tezozomōc]]
|madre = [[Atotoztli]]
|consorte =
|hijos =[[Motēcuhzōma Xōcoyōtzin]]<br>[[Cuitlāhuac]]
}}
In tlācatl '''Āxāyacatzin''' ([[1469]] - [[1481]]) tlahtoāni [[Tenōchtitlan]] tētoquiliāni [[Motēuczōma Ilhuicamina]]. In īpiltzin [[Huēhueh Tezozomoctli]], in īmiuc in [[Tizoc]] īhuān [[Āhuitzotl]]; in ītah [[Motēuczōma Xōcoyotzin]].
[[Īxiptli:Codex Mendoza folio 10r.jpg|left|250px|thumb|Āxāyacatl ītēpēhualiz īpan in Mendoza Āmoxtli]]
=={{Links}}==
*{{Cite web
| last = Tovar
| first = Juan de
| title = Axayácatl, el sexto rey azteca (reinó entre 1469 y 1481)
| work = Biblioteca Digital Mundial
| accessdate = 2013-05-25
| date = 1585
| url = http://www.wdl.org/es/item/6723
}}
[[Neneuhcāyōtl:Tlacah]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
1vmljcyskoq84bywaeajh9kbstw7e2r
Xinachtlanelhuayotl
0
4653
527728
373693
2026-07-06T22:15:16Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xinachtlanelhuayōtl]] a [[Xinachtlanelhuayotl]]: Título mal escrito
373693
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Espermatofitas
| image = Gnetum gnemon BotGardBln1105C.JPG
| superior = [[Plantae]] (clado)<br />
[[Viridiplantae]]<br />
[[Streptophyta]]<br />
[[Streptophytina]]<br />
[[Embryophyta]] (Plantas terrestres)<br />
[[Tracheobionta]]<br />
[[Euphyllophyta]]<br />
[[Lignophyta]]
| divisio = '''Spermatophyta'''
| subdivision_ranks = classis
| subdivision =
* [[Helechos con semilla]] (polifiléticos, extinguidos, a veces dentro de Gymnospermae ''sensu lato'')
* [[Gymnospermae]] ''sensu stricto'', sólo los 4 representantes vivientes, aparentemente monofilético, pero a veces se lo divide en:
** [[Pinophyta]]
** [[Cycadophyta]]
** [[Ginkgophyta]]
** [[Gnetophyta]]
* [[Teconxinachtli]]
}}
'''Xinachtlanelhuayōtl''' quihtōznequi '''Spermatophyta'''. Ye uehcāuh mihtoā "Fanerógamas" ye quihtōznequi ''Nēzcānāmictli''. Oc Āxcān xelihui ōme "''ordenes''", inic cē ītōcā [[Teconxinachtli]] (Angiospermas); inic ōme ītōcā [[Petlauhxinachtli]] (Gimnospermas).
== Nō Xiquitta ==
* [[Tlanelhuayōmatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]]
lrryayr3sekehti8z4afcqnyle27wmo
Capolcuahuitl
0
4738
527705
495140
2026-07-06T20:59:46Z
Akapochtli
159
Arreglos
527705
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Capolcuahuitl
| image = Capulin1.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Ontzintiliztica]]
| ordo = [[Rosales]]
| familia = [[Rosaceae]]
| subfamilia = [[Prunoideae]]
| genus = [[Prunus]]
| subgenus = [[Padus]]
| species = '''P. salicifolia'''
| binomial = Prunus salicifolia
| binomial_authority = [[Kunth]]
| synonyms =
* ''[[Prunus serotina subesp. capuli]]'' (Cav.) McVaugh 1951
* ''[[Prunus capuli]]'' Cav.
* ''[[Prunus serotina var. salicifolia]]'' (Kunth) Koehne
}}
'''Capolcuahuitl''' (''Prunus salicifolia''), ce cuahuitl itech [[xochicualli|ixochicual]] in [[capolin]].
[[Categoría:Ontzintiliztica]]
[[Categoría:Rosaceae]]
eprcrwwajnac4i1xokncd96poidr04t
527706
527705
2026-07-06T21:00:15Z
Akapochtli
159
Categorizar
527706
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Capolcuahuitl
| image = Capulin1.jpg
| image_caption =
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Ontzintiliztica]]
| ordo = [[Rosales]]
| familia = [[Rosaceae]]
| subfamilia = [[Prunoideae]]
| genus = [[Prunus]]
| subgenus = [[Padus]]
| species = '''P. salicifolia'''
| binomial = Prunus salicifolia
| binomial_authority = [[Kunth]]
| synonyms =
* ''[[Prunus serotina subesp. capuli]]'' (Cav.) McVaugh 1951
* ''[[Prunus capuli]]'' Cav.
* ''[[Prunus serotina var. salicifolia]]'' (Kunth) Koehne
}}
'''Capolcuahuitl''' (''Prunus salicifolia''), ce cuahuitl itech [[xochicualli|ixochicual]] in [[capolin]].
[[Categoría:Ontzintiliztica]]
[[Categoría:Rosaceae]]
2[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
43c1tqybzn2iorwxd2zutijmx8c4alq
Cuauhtemoc (tlahtoani)
0
6102
527772
527174
2026-07-07T07:50:50Z
Akapochtli
159
Categorizar
527772
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahcuilolli-MEX}}
{{Tlahtoani
| Tocaitl = Cuauhtemoc
| Tlacatiliztocaitl =
| Ixiptli = Relieve de Cuauhtémoc (Jesús F. Contreras), Patio Jesús F. Contreras, Aguascalientes.jpg
| Inic = [[1494]]-[[1525]]
| Tlacatiyan = Mexico Tenochtilan
| Tlahtoani = Tlahtoani
| Tlacatiyanf = {{MEX}}
| Tlacatiliztli = [[Mexico Tenochtitlan]].
| Miquiztli = [[Hibueras]] (axcan [[Honduras]]).
| Machiztli =
| Pehualli = [[1430]]
| Tlamiliztli = [[1472]]
| Achtopan = [[Cuitlahuac]]
| Niman = [[Tlacotzin]]
| Tahtli = [[Ahuitzotl]]
| Nantli = [[Tlilancapatl]]
| Namictli = [[Isabel Moctezuma Tecuichpo Ixcaxochitzin]]
| Conemeh =
| Cihuaconemeh =
}}
'''Cuauhtemoc''' ([[1494]]-[[1524]]/[[1525]]), in inic [[mahtlactli huan ome]] tlahtoani ipan [[Mexico Tenochtitlan]], xiuhpan in [[1521]] - [[1524]]/[[1525]].
== No xiquitta ==
* [[Cuauhtemoc (tlahuelmanitiliztli)]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
j91php7c60l7bqdcrqt6ibnu5rhoc7f
Spermatophyta
0
6235
527742
30908
2026-07-07T00:29:40Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Xinachtlanelhuayotl]]
527742
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Xinachtlanelhuayotl]]
jt7fq5pma4b4a4lubzwxihq3vy628c4
Gimnospermas
0
6238
527744
60596
2026-07-07T00:29:50Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Petlauhxinachtli]]
527744
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Petlauhxinachtli]]
a93iqosdh4y47rbtxhrjyivmh6z7lzu
Neneuhcāyōtl:Rosales
14
6285
527704
382574
2026-07-06T20:57:31Z
Akapochtli
159
Quitar macron
527704
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Rosales}}
[[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]]
nf8p0j6ku112m8g5gw8pww9c0y5y2fr
Tlanelhuayotl
0
6340
527716
496704
2026-07-06T21:22:42Z
Akapochtli
159
Categorizar
527716
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Tlanelhuayotl
| image =
| image_caption = Diversidad de plantas
| domain = [[Eukaryota]]
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subdivision_ranks = divisio
| subdivision =
'''Plantae (reino de autótrofos multicelulares)'''
* Algas multicelulares
* [[Plantas terrestres]]
'''Plantae (clado de adquisición primaria de cloroplastos)''' también llamado [[Primoplantae]] o Archaeplastida
* '''[[Glaucophyta|Glaucofitas]]''' (Glaucophyta)
* '''[[Rhodophyta|Algas rojas]]''' (Rhodophyta)
* '''[[Viridiplantae|Plantas verdes]]''' (Viridiplantae)
** '''[[Chlorophyta|Algas verdes]]''' (Chlorophyta)
** '''[[Streptophyta]]'''
*** '''[[Streptophyta|Otras algas verdes no clorofitas]]'''
*** '''[[Embryophyta|Plantas terrestres]]''' (Embryophyta)
**** '''"[[Bryophyta sensu lato|Bryophyta en sentido amplio]]"''' (grupo [[parafilético]])
***** [[Marchantiophyta|Hepáticas]] (Marchantiophyta)
***** [[Anthocerophyta|Antoceros]] (Anthocerophyta)
***** [[Bryophyta sensu stricto|Musgos]] (Bryophyta en sentido estricto)
**** '''[[Tracheophyta|Plantas vasculares]]''' (Tracheophyta, Cormophyta)
***** "[[Pteridophyta]]" (grupo [[parafilético]] que comprende a [[Lycopodiophyta]] y [[Monilophyta]])
***** '''[[Lycopodiophyta]]''' o Lycophyta
***** '''[[Euphyllophyta|Plantas con megafilos]]''' (Euphyllophyta)
****** '''[[Monilophyta|Helechos y afines]]''' (Monilophyta)
******* [[Psilotopsida]]
******* [[Equisetopsida]]
******* [[Marattiopsida]]
******* [[Polypodiopsida]]
****** '''[[Spermatophyta|Plantas con semilla]]''' (Spermatophyta, Fanerógamas, Antofitas)
******* †[[Pteridospermatophyta|Helechos con semilla]] ("Pteridospermatophyta", polifilético, extintos)
******* [[Gymnospermae|Gimnospermas]] (Gymnospermae)
******** [[Pinophyta|Coníferas]] (Pinophyta)
******** [[Cycadophyta]]
******** [[Ginkgophyta]]
******** [[Gnetophyta]]
******* [[Magnoliophyta|Plantas con flores]] (Angiospermae, Magnoliophyta)
}}
'''Tlanelhuayotl''' (Caxtillāntlahtōlli: '''Flora''').
'''Xihuitl'''<ref>[1] quihtoznequi ''planta'' nozo ''hierba''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>. Tictocayotia ''[[cuahuitl]]'', ''[[Xihuitl (tlanelhuayōtl)|xihuitl]]'', ''[[nanacatl]]'' in tlein yoli ihuan mozcaltia tlalticpac intla pohui in itech in tlahtocayotl ''plantae''. Yeceh inin yolqui ca centlamamanquizqui. Ceh xihuitl ahmo ceh cuahuitl, ahmono ceh nanacatl.
Inin yolli<ref>[2] quihtoznequi ''ser vivo''. Inin tlahtolli huitz in ihuic inn ixcahuilli ''[[Yeliztli|yoli]]'' (''vivir''). Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref> tlacati, mozcaltia, tlacachihua ihuan miqui<ref>[3] In icuac in miqui, oc ''yolli'' yeceh ahmo ''yolqui''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>.
Cequi itlacotonyo nozo icentlamanyo in xihuitl: [[xōchitl]], [[izhuatl]], [[nelhuatl]], [[quiyotl]], [[quilyolohtli]], [[xocotl]], [[achtli]] nozo [[achelli]]. In xochitl ahmo quipiya izhuatl, nelhuatl nozo quiyotl, quemah in xihuitl nozo in cuahuitl.
== No Xiquitta ==
* [[Xōchihcualli]]
* [[Xiuhtlacualli]]
* [[Tzīncuauhyōtl]]
* [[yolopahtli]]
* [[Quilitl]]
* [[Camohtli]]
* [[Huauhtli]]
* [[Āyohtli]]
* [[Etl]]
* [[Xōchitl]]
* [[Xihuitl (tlanelhuayōtl)|Xihuitl]]
* [[Texachtli]]<ref>[2] quihtoznequi ''cereal(es)''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''achtli'' ihuan ''textli'' nozo ''teci''.</ref>
* [[Xinachtli]]<ref>[3] quihtoznequi ''semilla de legumbre(s)'' nozo ''semilla de leguminosas''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''xini'' ihuan ''achtli''. Xiquitta Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>
* [[Xinxocotl]]<ref>[4] quihtoznequi ''legumbre(s)'' nozo ''leguminosas''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''xini'' ihuan ''achtli''. Xiquitta Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885)</ref>
* [[Xocotl]]
== Toquiliztequitl ==
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
pda9y6yarsyccsu6moqgpasd1qjv62l
527717
527716
2026-07-06T21:31:17Z
Akapochtli
159
Arreglos
527717
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Tlanelhuayotl
| image =
| image_caption = Diversidad de plantas
| domain = [[Eukaryota]]
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subdivision_ranks = divisio
| subdivision =
'''Plantae (reino de autótrofos multicelulares)'''
* Algas multicelulares
* [[Plantas terrestres]]
'''Plantae (clado de adquisición primaria de cloroplastos)''' también llamado [[Primoplantae]] o Archaeplastida
* '''[[Glaucophyta|Glaucofitas]]''' (Glaucophyta)
* '''[[Rhodophyta|Algas rojas]]''' (Rhodophyta)
* '''[[Viridiplantae|Plantas verdes]]''' (Viridiplantae)
** '''[[Chlorophyta|Algas verdes]]''' (Chlorophyta)
** '''[[Streptophyta]]'''
*** '''[[Streptophyta|Otras algas verdes no clorofitas]]'''
*** '''[[Embryophyta|Plantas terrestres]]''' (Embryophyta)
**** '''"[[Bryophyta sensu lato|Bryophyta en sentido amplio]]"''' (grupo [[parafilético]])
***** [[Marchantiophyta|Hepáticas]] (Marchantiophyta)
***** [[Anthocerophyta|Antoceros]] (Anthocerophyta)
***** [[Bryophyta sensu stricto|Musgos]] (Bryophyta en sentido estricto)
**** '''[[Tracheophyta|Plantas vasculares]]''' (Tracheophyta, Cormophyta)
***** "[[Pteridophyta]]" (grupo [[parafilético]] que comprende a [[Lycopodiophyta]] y [[Monilophyta]])
***** '''[[Lycopodiophyta]]''' o Lycophyta
***** '''[[Euphyllophyta|Plantas con megafilos]]''' (Euphyllophyta)
****** '''[[Monilophyta|Helechos y afines]]''' (Monilophyta)
******* [[Psilotopsida]]
******* [[Equisetopsida]]
******* [[Marattiopsida]]
******* [[Polypodiopsida]]
****** '''[[Spermatophyta|Plantas con semilla]]''' (Spermatophyta, Fanerógamas, Antofitas)
******* †[[Pteridospermatophyta|Helechos con semilla]] ("Pteridospermatophyta", polifilético, extintos)
******* [[Gymnospermae|Gimnospermas]] (Gymnospermae)
******** [[Pinophyta|Coníferas]] (Pinophyta)
******** [[Cycadophyta]]
******** [[Ginkgophyta]]
******** [[Gnetophyta]]
******* [[Magnoliophyta|Plantas con flores]] (Angiospermae, Magnoliophyta)
}}
'''Tlanelhuayotl''' (Caxtillāntlahtōlli: "Aquello que tiene raíz", ipan [[tlanelhuayomatiliztli]] quinezcayotia in nechicolli tlen itoca '''Plantae''').
'''Xihuitl'''<ref>[1] quihtoznequi ''planta'' nozo ''hierba''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>. Tictocayotia ''[[cuahuitl]]'', ''[[Xihuitl (tlanelhuayotl)|xihuitl]]'', ''[[nanacatl]]'' in tlein yoli ihuan mozcaltia tlalticpac intla pohui in itech in tlahtocayotl ''plantae''. Yeceh inin yolqui ca centlamamanquizqui. Ce xihuitl ahmo ce cuahuitl, ahmono ceh nanacatl.
Inin yolli<ref>[2] quihtoznequi ''ser vivo''. Inin tlahtolli huitz in ihuic inn ixcahuilli ''[[Yeliztli|yoli]]'' (''vivir''). Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref> tlacati, mozcaltia, tlacachihua ihuan miqui<ref>[3] In icuac in miqui, oc ''yolli'' yeceh ahmo ''yolqui''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>.
Cequi itlacotonyo nozo icentlamanyo in xihuitl: [[xochitl]], [[izhuatl]], [[nelhuatl]], [[quiyotl]], [[quilyolohtli]], [[xocotl]], [[achtli]] nozo [[achelli]]. In xochitl ahmo quipiya izhuatl, nelhuatl nozo quiyotl, quemah in xihuitl nozo in cuahuitl.
== No Xiquitta ==
* [[Xochihcualli]]
* [[Xiuhtlacualli]]
* [[Tzīncuauhyōtl]]
* [[yolopahtli]]
* [[Quilitl]]
* [[Camohtli]]
* [[Huauhtli]]
* [[Āyohtli]]
* [[Etl]]
* [[Xōchitl]]
* [[Xihuitl (tlanelhuayōtl)|Xihuitl]]
* [[Texachtli]]<ref>[2] quihtoznequi ''cereal(es)''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''achtli'' ihuan ''textli'' nozo ''teci''.</ref>
* [[Xinachtli]]<ref>[3] quihtoznequi ''semilla de legumbre(s)'' nozo ''semilla de leguminosas''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''xini'' ihuan ''achtli''. Xiquitta Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>
* [[Xinxocotl]]<ref>[4] quihtoznequi ''legumbre(s)'' nozo ''leguminosas''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''xini'' ihuan ''achtli''. Xiquitta Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885)</ref>
* [[Xocotl]]
== Toquiliztequitl ==
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
9mjsd4rbpik7j5b6jpwbigjhxbx2z8j
527718
527717
2026-07-06T21:32:00Z
Akapochtli
159
/* No Xiquitta */
527718
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Tlanelhuayotl
| image =
| image_caption = Diversidad de plantas
| domain = [[Eukaryota]]
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subdivision_ranks = divisio
| subdivision =
'''Plantae (reino de autótrofos multicelulares)'''
* Algas multicelulares
* [[Plantas terrestres]]
'''Plantae (clado de adquisición primaria de cloroplastos)''' también llamado [[Primoplantae]] o Archaeplastida
* '''[[Glaucophyta|Glaucofitas]]''' (Glaucophyta)
* '''[[Rhodophyta|Algas rojas]]''' (Rhodophyta)
* '''[[Viridiplantae|Plantas verdes]]''' (Viridiplantae)
** '''[[Chlorophyta|Algas verdes]]''' (Chlorophyta)
** '''[[Streptophyta]]'''
*** '''[[Streptophyta|Otras algas verdes no clorofitas]]'''
*** '''[[Embryophyta|Plantas terrestres]]''' (Embryophyta)
**** '''"[[Bryophyta sensu lato|Bryophyta en sentido amplio]]"''' (grupo [[parafilético]])
***** [[Marchantiophyta|Hepáticas]] (Marchantiophyta)
***** [[Anthocerophyta|Antoceros]] (Anthocerophyta)
***** [[Bryophyta sensu stricto|Musgos]] (Bryophyta en sentido estricto)
**** '''[[Tracheophyta|Plantas vasculares]]''' (Tracheophyta, Cormophyta)
***** "[[Pteridophyta]]" (grupo [[parafilético]] que comprende a [[Lycopodiophyta]] y [[Monilophyta]])
***** '''[[Lycopodiophyta]]''' o Lycophyta
***** '''[[Euphyllophyta|Plantas con megafilos]]''' (Euphyllophyta)
****** '''[[Monilophyta|Helechos y afines]]''' (Monilophyta)
******* [[Psilotopsida]]
******* [[Equisetopsida]]
******* [[Marattiopsida]]
******* [[Polypodiopsida]]
****** '''[[Spermatophyta|Plantas con semilla]]''' (Spermatophyta, Fanerógamas, Antofitas)
******* †[[Pteridospermatophyta|Helechos con semilla]] ("Pteridospermatophyta", polifilético, extintos)
******* [[Gymnospermae|Gimnospermas]] (Gymnospermae)
******** [[Pinophyta|Coníferas]] (Pinophyta)
******** [[Cycadophyta]]
******** [[Ginkgophyta]]
******** [[Gnetophyta]]
******* [[Magnoliophyta|Plantas con flores]] (Angiospermae, Magnoliophyta)
}}
'''Tlanelhuayotl''' (Caxtillāntlahtōlli: "Aquello que tiene raíz", ipan [[tlanelhuayomatiliztli]] quinezcayotia in nechicolli tlen itoca '''Plantae''').
'''Xihuitl'''<ref>[1] quihtoznequi ''planta'' nozo ''hierba''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>. Tictocayotia ''[[cuahuitl]]'', ''[[Xihuitl (tlanelhuayotl)|xihuitl]]'', ''[[nanacatl]]'' in tlein yoli ihuan mozcaltia tlalticpac intla pohui in itech in tlahtocayotl ''plantae''. Yeceh inin yolqui ca centlamamanquizqui. Ce xihuitl ahmo ce cuahuitl, ahmono ceh nanacatl.
Inin yolli<ref>[2] quihtoznequi ''ser vivo''. Inin tlahtolli huitz in ihuic inn ixcahuilli ''[[Yeliztli|yoli]]'' (''vivir''). Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref> tlacati, mozcaltia, tlacachihua ihuan miqui<ref>[3] In icuac in miqui, oc ''yolli'' yeceh ahmo ''yolqui''. Xiquitta: Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>.
Cequi itlacotonyo nozo icentlamanyo in xihuitl: [[xochitl]], [[izhuatl]], [[nelhuatl]], [[quiyotl]], [[quilyolohtli]], [[xocotl]], [[achtli]] nozo [[achelli]]. In xochitl ahmo quipiya izhuatl, nelhuatl nozo quiyotl, quemah in xihuitl nozo in cuahuitl.
== No Xiquitta ==
* [[Xochihcualli]]
* [[Xiuhtlacualli]]
* [[Tzīncuauhyōtl]]
* [[yolopahtli]]
* [[Quilitl]]
* [[Camohtli]]
* [[Huauhtli]]
* [[Ayohtli]]
* [[Etl]]
* [[Xochitl]]
* [[Xihuitl (tlanelhuayōtl)|Xihuitl]]
* [[Texachtli]]<ref>[2] quihtoznequi ''cereal(es)''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''achtli'' ihuan ''textli'' nozo ''teci''.</ref>
* [[Xinachtli]]<ref>[3] quihtoznequi ''semilla de legumbre(s)'' nozo ''semilla de leguminosas''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''xini'' ihuan ''achtli''. Xiquitta Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885).</ref>
* [[Xinxocotl]]<ref>[4] quihtoznequi ''legumbre(s)'' nozo ''leguminosas''. Inin tlahtolli huitz in ihuic ''xini'' ihuan ''achtli''. Xiquitta Rémi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'' (1885)</ref>
* [[Xocotl]]
== Toquiliztequitl ==
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayomatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
ngiw5r0qbi2ueigcgfs2wfz77cc62oy
Magnoliopsida
0
6342
527745
31499
2026-07-07T00:29:55Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Ontzintiliztica]]
527745
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Ontzintiliztica]]
skh257secknjyuxbuop4m76rr1p6hfn
Nēzcānāmictli
0
7854
527743
35562
2026-07-07T00:29:45Z
Xqbot
1575
corrección de redirección doble a [[Xinachtlanelhuayotl]]
527743
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Xinachtlanelhuayotl]]
jt7fq5pma4b4a4lubzwxihq3vy628c4
Neneuhcāyōtl:Cuahuitl
14
9407
527699
526648
2026-07-06T20:46:34Z
Akapochtli
159
Categorizar
527699
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Category:Cuahuitl|NHN]]}}
{{P2|[[:Category:Koauitl|NCH]]}}
{{P2|[[:Category:Cuahuitl (nci)|NCI]]}}
{{Tlani}}
[[Neneuhcāyōtl:Centzintiliztica]]
gu8vnehnouqvl7clv9gok0wx39mlkxa
Ahuacacuahuitl
0
10004
527701
526645
2026-07-06T20:52:02Z
Akapochtli
159
Categorizar
527701
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Ahuacacuahuitl
| image = Avocado fruitnfoliage.jpg
| image_caption = Frutos de ''P. americana''
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Ōntzīntiliztica]]
| ordo = [[Laurales]]
| familia = [[Lauraceae]]
| genus = [[Persea]]
| species = P. americana
| binomial = Persea americana
| binomial_authority = [[Philip Miller|Mill.]]
| synonyms =
* ''[[Persea gratissima]]'' <small>[[Gaertn.]]</small>
}}
'''Ahuacacuahuitl''' (latintlahtolli; ''Persea americana'') ce [[cuahuitl]] itech [[America]] cemantoc tlalli, huehuehcauh inelhuayo ca ipan Coaxcatlan ipan tlahtohcayotl Puebla, in ompa Mexihco. Ixochihcual [[ahuacatl]], tlamantli huel nacayoh.
[[Īxiptli:Persea americana flowers 2.JPG|thumb|left|Ahuacaxochitl.]]
[[Īxiptli:Persea americana fruit.JPG|thumb|left|Ahuacaxihuitl ixochihcual.]]
== Xochihcualli ==
[[Īxiptli:Avocado.jpeg|thumb|left|Ahuacatl]]
In '''ahuacatl''', ce xochihcualli itech ahuacacuahitl, itlapal [[xoxoctic]], [[tliltic]] huan [[chichiltic]]. Quipia occe ahuacatl, in, [[tlalahuacatl]], [[tonalahuacatl]] nozo [[tzopelahuacatl]].
== Oc no xiquitta ==
* [[Ahuacamolli]]
* [[Cuahuitl]]
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
[[Neneuhcāyōtl:Centzintiliztica]]
[[Neneuhcāyōtl:Lauraceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]]
lpp5h6zmfl00roij8s3ah969bk7tr29
Aristoteles
0
11966
527756
526418
2026-07-07T07:10:41Z
Akapochtli
159
Categorizar
527756
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
{{Tlahcuilolli-GRE}}
{{Tlamatiliztlācatl-miac
|Nombre = Aristoteles
|Image = Aristoteles Louvre.jpg
|birthname = Αριστοτέλης
|born = [[-384]]<br />[[Stágira, Chalkidikē|Stágira]], [[Chalkidikē]]
|dead = [[-322]] <small>(62)</small><br />[[Eúboia]]
|occupation = [[Cemitquimatiliztli]]<br />[[Cualīxtlamatiliztli]]<br />[[Cuīcayōtl]]<br />[[Huehca Iuhcāyōtl]]<br />[[Iuhcāyōtl]]<br />[[Tlazohmatiliztli]]<br />[[Xōchicuīcayōtl]]<br />[[Yēctimatiliztli]]<br />[[Yōlcamatiliztli]]<br />[[Yōlizmatiliztli]] <!--theater, rhetoric, government,-->
}}
'''Aristoteles''' ({{el2}} Αριστοτέλης) ce [[Greciatecatl]] [[tlazohmatiliztli|tlazohmatini]]. Ocatca hueytlacameh ipan huehuehcauh [[Grecia]].
== No xiquitta ==
[[Neneuhcāyōtl:Tlamatini]]
1wcatboqguz257pbi9cho8hu00qfow6
527757
527756
2026-07-07T07:34:00Z
Akapochtli
159
Categorizar
527757
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
{{Tlahcuilolli-GRE}}
{{Tlamatiliztlācatl-miac
|Nombre = Aristoteles
|Image = Aristoteles Louvre.jpg
|birthname = Αριστοτέλης
|born = [[-384]]<br />[[Stágira, Chalkidikē|Stágira]], [[Chalkidikē]]
|dead = [[-322]] <small>(62)</small><br />[[Eúboia]]
|occupation = [[Cemitquimatiliztli]]<br />[[Cualīxtlamatiliztli]]<br />[[Cuīcayōtl]]<br />[[Huehca Iuhcāyōtl]]<br />[[Iuhcāyōtl]]<br />[[Tlazohmatiliztli]]<br />[[Xōchicuīcayōtl]]<br />[[Yēctimatiliztli]]<br />[[Yōlcamatiliztli]]<br />[[Yōlizmatiliztli]] <!--theater, rhetoric, government,-->
}}
'''Aristoteles''' ({{el2}} Αριστοτέλης) ce [[Greciatecatl]] [[tlazohmatiliztli|tlazohmatini]]. Ocatca hueytlacameh ipan huehuehcauh [[Grecia]].
== No xiquitta ==
[[Neneuhcāyōtl:Tlazohtlamatiliztli]]
3t94yz85dbiiuebycjps9o380fywjrh
Andrés de Olmos
0
14080
527777
526682
2026-07-07T07:55:14Z
Akapochtli
159
Categorizar
527777
wikitext
text/x-wiki
{{Tlācatl
|Nombre = Andrés de Olmos
|Image =
|birthname = Andrés de Olmos
|born = {{ESPf1506}} c. [[1485]]<br />[[Oña]], [[Burgos]], [[Caxtillān]]
|dead = {{ESPf1506}} [[8 ic mahtlāctetl mētztli]] [[1571]]<br />[[Tamaulipas]], [[Yancuīc Caxtillān]]
|occupation = [[Tlahtōlihcuiloāni]] <br/>''[[Orden Franciscana|Franciscano]]'' [[teōpixqui]]
|yearsactive =
|
}}
[[Īxiptli:OlmosArtep32r.jpg|thumb|Andrés de Olmos ī''Arte de la lengua Mexicana'', 1547]]
In '''Andres de Olmos''' otlacat ipan [[Oña]], [[Burgos]], [[Caxtillān]] inahuac inic [[1485]], omictih ipan [[Tampico]], [[Yancuic España]], axcan [[Tampico]], [[Tamaulipas]], [[Mexihco]]. Yehhuatl ocatca ce tetlaneltoquitiani franciscoteotlacatl ixmachoni ipampa itequitiliz in iuh motlahtolmachtiani<ref>In tlahtolli «motlahtolmachtiani» quinezcayotia ica españatlahtolli ''gramático'', ''lingüista'' nozo ''filólogo''.</ref> ica nahuatlahtolli, huaxtecatlahtolli ihuan totonacatlahtolli.
==Nenemitiliztli<ref>In tlahtolli «nenemitiliztli» quinezcayotia ica españatlahtolli ''trayectoria'' nozo ''conducta''.</ref>==
Oncah cequi tetlaxinililiztli itechpa in ixiuh in itlacatiliztzin, ipan in [[George Baudot]] yehhuatl ocatca inic 1480, ipan [[Remi Simeon]] yehhuatl ocatca inic 1491, ipan [[Angel Maria Garibay]] yehhuatl ocatca inic 1500 ihuan impan [[Ascension Hernandez Triviño]] ihuan [[Miguel Leon-Portilla]] yehhuatl ocatca inic 1485. Inoc itelpochtian, Andres de Olmos nen itloc ce hueltiuhtli ipan [[Olmos]] itech [[Burgos]] ihuan quimomachtih melahuacayotl<ref>In tlahtolli «melahuacayotl» quuihtoznequi ica españatlahtolli ''justicia'' nozo ''jurisprudencia''.</ref>. Ica in huehhuetiliztli ompohualli once xihuitl ompachiuh itech in 'itlamaceuhcayo in Teotlacah Tepitohton. In aquin quixmah yehhuatl in teotlacatl [[Juan itech Zumarraga]], in quihtlanilih inic ohtocaz in ompa [[America]] inic quintlaneltoquitiz in tlacamecayomeh tlalquixtianimeh. Ic ohtocac ompa in [[Yancuic España]] inic 1528.
Niman inic 1530 ticteonamiquih ipan in yollohco Mexihco, itzalan Tepepulco (tlalli Texcoco) ihuan Cuauhnahuac. Inic 1533 mocepanicnelih ipan itlanelhuayotiliz in Nemachtilcalli in Yecnemiliceh Temazoa<ref>In tlahtolli «temazoa» quihtoznequi ica españatlahtolli ''cruz'', ''instrumento para crucificar, instrumento para clavar a la gente de manos'' (Thelma D. Sullivan, ''Compendio de la Gramática Náhuatl'', ixtli 134, amoxchihualolyan UNAM, Mexihco, inic 1992). Itzintiliz huitz itech mazoa, nite- ihuan itech -(y)a.</ref> itech Tlatelolco, tlanelhuayotiliztli in ica quicnelih ixquichca inic 1539, xihuitl in ipan ohtocac in ompa Hueytlalpan, ipan in tlalli totonaca.
Inic 1544 quinelhuayotih in tetlaneltoquitiloyan<ref>In tlahtolli «tetlaneltoquitiloyan» quihtoznequi ''misión'' nozo ''encomienda''. Itzintiliz huitz itech tetlaneltoquitiani» ca quinezcayotia ica españatlahtolli ''predicador'', ''misionero''.</ref> Tamaholipa, in itoca itech quiza in itoca in onohuayan [[Tamaulipas]] ihuan in ipan quinhualcelih in tlalquixtianimeh «''olives''». Ipan itlacohyo in iuh tetlaneltoquitiani nehnen in tlalli oc ye cencah in mictlan in ahmo in atoyatl In Zoyacuahuitl, yehhuatl catca in tlazintiani itech in inechantiliz inin tlalli. Inic 1558 inic 1568 monactih ipan Tampico, xomolco in ompa sitech huetz inic quihcuiloz ce nequiztic icotoncayo in itlachiuh, yehica itlamaliz in iuh tetlaneltoquitiani ahcico inic quixmatiz in nahuatlahtolli, in tepehuantlahtolli, in huaxtecatlahtolli ihuan in totonacatlahtolli. Mic inic 8 inic mactlactetl metztli inic 1571.
In oquihcuilo:
*[[Arte de la lengua Mexicana]] (1547)<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.cucsh.uan.edu.mx/jornadas/modulos/memoria/herrera_lengua_mexicana_olmos.pdf |access-date=2017-01-07 |archive-date=2021-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426215509/http://www.cucsh.uan.edu.mx/jornadas/modulos/memoria/herrera_lengua_mexicana_olmos.pdf |dead-url=yes }}</ref>
[[Neneuhcāyōtl:Tlacah]]
jbj371y7ljlkdu79a4f2ubwjgmyxjx8
Rosa de Lima
0
17143
527778
479218
2026-07-07T07:56:13Z
Akapochtli
159
Categorizar
527778
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahcuilolli-PER}}
[[Īxiptli:Sta Rosa de Lima por Claudio Coello.jpg|thumb|Rosa de Lima por Claudio Coello]]
'''Isabel Flores de Oliva''', '''Rosa de Lima''', Perutlācah mācēhuālli, (* [[20 ic nāuhtetl mētztli]] [[1586]] - † [[Tlachicuēiti 24]], [[1617]]).
== Tlahtōllōtl ==
Yehhuatl onichanti xiuhpan [[1586]] in ipan [[Lima]], [[Peru]].
== Nō Xiquitta ==
* [[Lima]]
* [[Peru]]
[[Neneuhcāyōtl:Catolicismo Romano]]
qzlurt686t2cba6dqfpmq85mkbovczq
Tzaucxochitl
0
17449
527686
527612
2026-07-06T20:23:14Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tzaucxōchitl]] a [[Tzaucxochitl]]: Título mal escrito
527612
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Tzaucxōchitl
| image = Bletia catenulata.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = ''Bletia catenulata''
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Bletiinae]]
| genus = Bletia
| genus_authority = [[Hipólito Ruiz López|Ruiz]] & [[Pav.]] (1794)
| subdivision_ranks = [[Especie]]s
| subdivision =
<center>35 especies - ver texto.</center>
}}
In '''tzaucxochitl''' (''bletia campanulata'' ihuan ''Bletia coccinea'').
{{Commons|Bletia|Tzaucxōchitl (''Bletia'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
2zg66almw21rurxedin9c0yf2j2as6p
Tzaucxilotl
0
17458
527684
527611
2026-07-06T20:22:32Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tzaucxīlōtl]] a [[Tzaucxilotl]]: Título mal escrito
527611
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Tzaucxīlōtl
| image = Arpophyllum spicatum Orchi 005.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Laeliinae]]
| genus = [[Arpophyllum]]
| species = A. spicatum
| binomial = Arpophyllum spicatum
| binomial_authority = [[la Llave]] & [[Lex.]] 1825
}}
In '''tzaucxilotl''' (''Arpophyllum spicatum'').
{{Commons|Arpophyllum spicatum|Tzaucxilotl<br>(''Arpophyllum spicatum'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
jfaq6a7hkmxvj6o8q4lhvxraxm7ujhs
Atzauctli
0
17459
527692
527617
2026-07-06T20:24:57Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ātzauctli]] a [[Atzauctli]]: Título mal escrito
527617
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Atzauctli
| image =
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Orchidoideae]]
| tribus = [[Cranichideae]]
| subtribus = [[Cranichidinae]]
| genus = [[Cranichis]]
| species = C. speciosa
| binomial = Cranichis speciosa
| binomial_authority = [[la Llave]] & [[Lex.]] 1825
}}
In '''atzauctli''' (''Cranichis speciosa'').
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
8vn1hcm1jwlyd4nlbaza0iutjhf8xaw
Acatzauctli
0
17460
527688
527615
2026-07-06T20:23:51Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ācatzauctli]] a [[Acatzauctli]]: Título mal escrito
527615
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Ācatzauctli
| image = Cranichis muscosa.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Orchidoideae]]
| tribus = [[Cranichideae]]
| subtribus = [[Cranichidinae]]
| genus = [[Cranichis]]
| species = C. Muscosa
| binomial = Cranichis muscosa
| binomial_authority = [[la Llave]] & [[Lex.]] 1825
}}
In '''acatzauctli''' (''Cranichis tubularis'').
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
mr7dz7yna1aq6d1gd3b9iqoa3lqqfnt
Cozticcohuatzontecomaxochitl
0
17461
527673
527604
2026-07-06T20:15:40Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōzticcōātzontecomaxōchitl]] a [[Cozticcohuatzontecomaxochitl]]: Título mal escrito
527604
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Cōzticcōātzontecomaxōchitl
| image = Euchile aff. citrina (1).jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Laeliinae]]
| genus = [[Encyclia]]
| species = E. speciosa
| binomial = Encyclia citrina
| binomial_authority = [[la Llave]] & [[Lex.]] 1825
}}
In '''cozticcohuatzontecomaxochitl''' (''Encyclia citrina'').
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
8tp8a0u7t36zlet5os5o7gabh8qdz4g
Amatzauctli
0
17462
527690
527616
2026-07-06T20:24:25Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Āmatzauctli]] a [[Amatzauctli]]: Título mal escrito
527616
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Amatzauctli
| image =
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Laeliinae]]
| genus = [[Encyclia]]
| species = E. pastoris
| binomial = Encyclia pastoris
| binomial_authority = [[Lex.]] [[Espejo]] & [[López-Ferr.]]
}}
In '''amatzauctli''' (''Encyclia pastoris'').
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
my9x89rpkefdhkarn4d3cqxoz2or7zr
Iztactepetzaucxochitl
0
17463
527680
527608
2026-07-06T20:21:08Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Iztāctepētzaucxōchitl]] a [[Iztactepetzaucxochitl]]: Título mal escrito
527608
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Iztāctepētzaucxōchitl
| image = Govenia liliacea - Edwards vol 24 (NS 1) pl 13 (1838).jpg
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Cymbidieae]]
| genus = [[Govenia]]
| species = G. liliacea
| binomial = Govenia liliacea
| binomial_authority = ([[Lex.]]) [[Lindl.]]
}}
In '''iztactepetzaucxochitl''' (''Govenia liliacea'').
{{Commons|Govenia liliacea|Iztactepetzaucxochitl (''Govenia liliacea'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
c3x82mtuexns0w21ro98vfv69hctldn
Coztictepetzaucxochitl
0
17464
527678
527605
2026-07-06T20:20:23Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōztictepētzaucxōchitl]] a [[Coztictepetzaucxochitl]]: Título mal escrito
527605
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Cōztictepētzaucxōchitl
| image = Govenia superba - Edwards vol 21 pl 1795 (1836).jpg
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Cymbidieae]]
| genus = [[Govenia]]
| species = G. superba
| binomial = Govenia superba
| binomial_authority = [[la Llave]] & [[Lex.]]
}}
In '''coztictepetzaucxochitl''' (''Govenia superba'').
{{Commons|Govenia superba|Coztictepetzaucxochitl (''Govenia superba'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
66i69krh4adxaj8qmprqy4pzkr2d5xx
Chichiltictepetzaucxochitl
0
17465
527671
527603
2026-07-06T20:14:05Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Chīchīltictēpetzaucxōchitl]] a [[Chichiltictepetzaucxochitl]]: Título mal escrito
527603
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Chīchīltictēpetzaucxōchitl
| image = Laelia autumnalis Orchi 005.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Laeliinae]]
| genus = [[Laelia]]
| species = L. autumnalis
| binomial = Laelia autumnalis
| binomial_authority = ([[Lex.]]) [[Lindl.]] (1831)
}}
In '''chīchīltictēpetzaucxōchitll''' (''Laelia autumnalis'').
{{Commons|Laelia autumnalis|Chīchīltictēpetzaucxōchitl (''Laelia autumnalis'')}}
{{Wikispecies|Laelia autumnalis|Chīchīltictēpetzaucxōchitl (''Laelia autumnalis'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
ewlw7ums05izpr34vvge2zh0ln0gw0o
527675
527671
2026-07-06T20:17:55Z
Akapochtli
159
Arreglo
527675
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Chichiltictepetzaucxochitl
| image = Laelia autumnalis Orchi 005.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Laeliinae]]
| genus = [[Laelia]]
| species = L. autumnalis
| binomial = Laelia autumnalis
| binomial_authority = ([[Lex.]]) [[Lindl.]] (1831)
}}
In '''chichiltictepetzaucxochitll''' (''Laelia autumnalis'').
{{Commons|Laelia autumnalis|Chichiltictepetzaucxochitl (''Laelia autumnalis'')}}
{{Wikispecies|Laelia autumnalis|Chichiltictepetzaucxochitl (''Laelia autumnalis'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
hsdwm8pny56bwcz91x0jf82yoblix8c
Itzamahuah
0
17466
527694
527607
2026-07-06T20:25:43Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Itzāmahuah]] a [[Itzamahuah]]: Título mal escrito
527607
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Itzāmahuah
| image = Laelia speciosa.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayōtl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzīntiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Epidendreae]]
| subtribus = [[Laeliinae]]
| genus = [[Laelia]]
| species = L. speciosa
| binomial = Laelia speciosa
| binomial_authority = ([[Kunth]]) [[Schltr.]]
}}
In '''Itzamahuah''' (''Laelia speciosa'').
{{Commons|Laelia speciosa|Itzamahuah<br>(''Laelia speciosa'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
k7k8m68bomrbaju7um63iizfl90zoo4
Cohuatzontecomaxochitl
0
17467
527676
527618
2026-07-06T20:19:00Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōātzontecomaxōchitl]] a [[Cohuatzontecomaxochitl]]: Título mal escrito
527618
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Cohuatzontecomaxochitl
| image = Stanhopea tigrina Orchi 01.jpg
| image_width = 250px
| regnum = [[Tlanelhuayotl]]
| subregnum = [[Tracheobionta]]
| divisio = [[Teconxinachtli]]
| classis = [[Centzintiliztica]]
| subclassis = [[Liliidae]]
| ordo = [[Asparagales]]
| familia = [[Orchidaceae]]
| subfamilia = [[Epidendroideae]]
| tribus = [[Cymbidieae]]
| subtribus = [[Stanhopeinae]]
| genus = [[Stanhopea]]
| species = S. tigrina
| binomial = Stanhopea tigrina
| binomial_authority = [[Frost]] (1829)
}}
In '''cohuatzontecomaxochitl''' (''Stanhopea tigrina'').
{{Commons|Stanhopea tigrina|Cohuatzontecomaxochitl (''Stanhopea tigrina'')}}
[[Neneuhcāyōtl:Orchidales]]
[[Neneuhcāyōtl:Orchidaceae]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
rx646utjdegfc1hh6a3dvo9abgvr0tt
Nemachiyōtīlli:Calīxatl:Neneuhcāyōtl
10
18462
527668
431882
2026-07-06T19:15:56Z
Akapochtli
159
Arreglos
527668
wikitext
text/x-wiki
{| width=100% style="background:transparent; font-size:8pt" cellspacing=10
|-
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_browser.png|33px|Tlalticpacmatiliztli · Geografía · Geography · Géographie · Geographie]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli|Tlalticpacmatiliztli]]'''<br>
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_bell.png|33px|Teomatiliztli · Religión · Religion · Religion · Religion]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Teomatiliztli|Teomatiliztli]]'''<br>
|-
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_kcmmidi.png|33px|Cuicayotl · Música · Music · Musique · Musik]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Cuīcayōtl|Cuicayotl]]'''<br>
| valign=top |[[Īxiptli:Nuvola_apps_clock.png|33px|Huehcauhticayotl · Historia · History · Histoire · Geschichte]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Huehcauhticayotl|Huehcauhticayotl]]'''<br>
|-
| valign=top | [[Īxiptli:Crystal_Clear_app_konquest.png|33px|Ilhuicamatiliztli · Astronomía · Astronomy · Astronomie · Astronomie]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Ilhuicamatiliztli|Ilhuicamatiliztli]]'''<br>
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_kmplot.svg|33px|Tlamatiliztli · Ciencia · Science · Science · Wissenschaft]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Tlamatiliztli|Tlamatiliztli]]'''<br>
|-
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_Mexihco.png|33px|Mexihco · México · Mexico · Mexique · Mexiko]]'''[[:Neneuhcāyōtl:Mēxihco|Mexihco]]'''<br>
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_bookcase.png|33px|Amoxtlahcuiloliztli · Literatura · Literature · Littérature · Literatur]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Amoxtlahcuiloliztli|Amoxtlahcuiloliztli]]'''<br>
|-
| valign=top | [[Īxiptli:Crystal_Clear_app_3d.png|33px|Tlapohualmatiliztli · Matemáticas · Mathematics · Mathématiques · Mathematik]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Tlapōhualmatiliztli|Tlapohualmatiliztli]]'''<br>
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_kcoloredit.png|33px|Toltecayotl · Arte · Arts · Art · Kunst]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Toltecayotl|Toltecayotl]]'''<br>
|-
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_filetypes.png|33px|Tlazohtlamatiliztli · Filosofía · Philosophy · Philosophie · Philosophie]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Tlazohtlamatiliztli|Tlazohtlamatiliztli]]'''<br>
| valign=top | [[Īxiptli:Nuvola_apps_bug.png|33px|Yolizmatiliztli · Biología · Biology · Biologie · Biologie]] '''[[:Neneuhcāyōtl:Yolizmatiliztli|Yolizmatiliztli]]'''<br>
|-
|}
<br/>
<div style="text-align:center;">
<inputbox>
type=search2
bgcolor=#EAF5FB
width=18
buttonlabel=Tlatemoliztli
searchbuttonlabel=Buscar en texto
</inputbox>
</div>
<br/>
ha1sybpk7bfbyt82wtub1wk6o6y8upt
Acamapichtli
0
22747
527760
527534
2026-07-07T07:37:19Z
Akapochtli
159
Categorizar
527760
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoani
|Tocaitl =Acamapichtli
|Imagen =Acamapichtli, - 1387, 1395 o 1403, retrato anónimo (~1541).png
|tamaño =
|descripcion =
|titulo =[[Mexihco Tenochtitlan]] [[Tlahtoani]]
|termino =[[1366]]-[[1391]]
|predecesor =
|sucesor =[[Huitzilihhuitl]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =[[1307]]~[[1357]]
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte =1391
|lugar_muerte =[[Mexihco Tenochtitlan]]
|padre =
|madre =
|consorte =Tezcatlamiyahuatzin<br>[[Ilancueitl]]<br>Huitzilxotzin<br>Xiuhcuetzin
|hijos =[[Huitzilihhuitl]]<br>[[Chimalpopoca]] (Ahzo)<br>[[Itzcohuatl]]<br>Tlahtolzaca<br>Cuatlecohuatl<br>Matlalxoch
}}
[[Imagen:Codex Mendoza folio 2v.jpg|right|250px|thumb|'''Acamapichtli''', itepehualiz iuh neci ipan [[Códice Mendocino]]. Ma xiquitta in xihuitl ce-tecpatl in nican neci Acamapichtli iuhquin cihuacohuatl, zan ixquichca xihuitl chicueyi-acatl (1383) omotlahtohcatlalih zan ye iuh omoteneuh Tlahtoani-tlacateccatl.]]
'''Acamapichtli''' tlatectli iuh in yacatto [[Hueyi tlahtoani]] [[mexihcatl]], in aquin oquichicauh in [[Excan Tlahtoloyan]] netech [[Tenochtitlan]] ihuan in tecuacan [[tepanecayotl]], [[Azcapotzalco]]. Yehhuatl quinpalehuilih in tepanecah itech itepehualiz huitztlampa.
=== In tlein quihtoznequi itoca ===
Itoca quihtoznequi ic caxtillantlahtolli 'el que empuña la vara de carrizo', manel oc achi huel mihtoa ''''puño cerrado con carrizos'''' ( ''aca-tl'' 'carrizo', mapich-tli 'puño cerrado, manojo' huicpa ''ma-piqui'' 'apretar algo con la mano').
== Inemiliz ==
Inoquipan macuilpohualxiuhtiliztli XIII ihuan itzintiliz XIV omohmoyahuaqueh in [[mexitin]] huiccopa tonatiuh icalaquiyan atenco in atezcatl [[Tetzcoco]] yehhuantin omotlalihqueh in nepapan altepetl, iuh Huixachtitlan, iuh Azcapotzalco noihuan [[Chapoltepec]]. In tepanecah oquimmacauhqueh in mexihcah inic omotlalihqueh ipan mictlampa in tlalhuactli yehhuantin oquiteneuhqueh imaltepeuh '''Cuauhmixtitlan''' ipan xihuitl 1274. Ipan xihuitl [[1366]]<ref>Chimalpain, p.223</ref> in tepanecatl hueyitlahtoani [[Ahcolnahuacatl]], yehhuatlin quixittac in Acamapichtli (colhuatl tlahtohcapilli in aquin nemiya [[Cohuatlichan]]) inic omotlalih ipan tlahtohcaicpalli itech pohui [[Tenochtitlan]], iuh opeuh in yancuic Tenochtitlan itlahtohcamecayo, inin altepetl motenehua in tlacemololoh itech toltecayotl ihuan in tlahtohcayotl mocuepa iuhqui Hueyi tlahtohcayotl, yehhuatlin quihualpatlac Colhuahcan, iuh omochiuh inic eyi [[excan tlahtoloyan]].
[[Imagen:Cambio de Cuauhmixtiltlan a Tenochtitlan.png|thumb|250px|Cuauhmixtitlan 1274/Tenochtitlan 1376]] Cequi tlamantli in techpalehuiz ic ticmatizqueh in iquin otlacat Acamapichtli, monequi ma ticmatican in aquihqueh ocatcah in itah in inan, inic quicemmelahuaz itzintiliz, ic monequi timomachtizqueh ic miyac netlacuitlahuiliztli. Itah ocatca '''Huehueh Acamapichtli''' (Chimalpain, Mendieta, Torquemada), in tlahtoani Colhuahcan (1323-1336). Ca yehhuatl '''[[Ilancueitl Ixxochitl]]''' in inan. <ref>Chimalpain p. 225; Ixtllxochitl hualmitzilhuia ca yehhuatl oquitocayotiya iuh ''Cuetlaxxochitzin''. Chimalpain quimaca occe tocaitl ipan amaizhuatl 357 quihtoa in Acamapichtli ipil Opochtli Iztahuatzin ihuan in cihuatl Matotoztli, iniqueh on tocaitl ahmo nelli.</ref>
Monequi ma tiquilnamican in tlahtohqueh mexihcah miaquin icihuahuan, ic neixcuitilli, Torquemada quihtoa in acatto ocatca Tezcatlamiyahuatl. Itechpa ipilhuan Chimalpain oquihtoh in oncateh 23 ipilhuan, manel za oquitocayotih 11: Cuauhtlecohuatl, Ixehuatzin, Ometochtzin (Tollan itlahtohcauh), Cuetlachtzin (omonamic Tollan Xiloxochitzin itlahtohcauh), Citlalcohuatzin, Macuextzin, Itzcohuatzin (yez tlahtoani Tenochtitlan), Huehuezaca, Tetlepanquetza, Yaotlantzin, Ixcuitlantoc. Nepapan nemiliztlahcuilolli techilhuiah in Huitzilihhuitl (Chimalpain, Mendieta, Ixtlilxochitl, Torquemada) ihuan in Chimalpopoca (Mendieta, Torquemada, ''Historia de los mexicanos'') no ipilhuan in Acamapichtli. Ixtlilxochitl techilhuia no ipilhuan Xiuhtlatonac ihuan Chalchiuhtlatonac, ca yehhuatlin omihtoh ompa Coyohuahcan ocatca in achtopa tlahtoani, inin ahmo nelli.
Manel Acamapichtli oquitzonan iuhqui [[Cihuacohuatl]] ipan 1366 xihuitl,<ref> Ixtlilxochitl auh in ''Anales de Tlatelolco'' iuh in oquitecah 1367 xihuitl</ref> ye ocatca niman ic iuh Hueyi tlahtoani. Zan ixquichca 1383 mochihuaz inic motlahtohcatlaliz iuhqui ic motocayotiz Tlahtoani-tlacateccatl. Acamapichtli ahmo omeyollouh in oquimotlacentlalilih in tepanecah inyaoyo, iuh ipan 1376 xihuitl huiccopa [[chalcayotl]] inic pehua in achtopa "Xochiyaoyotl" ma mantoqueh ixquichca 40 xihuitl; zan ce no xihuitl ipan quiyeyecalhuia ca yehhuatl quipatla in tecuacan itoca ''Mexihco-Cuauhmixtitlan'' copahuic ''Mexihco-Tenochtitlan'', Acamapichtli oquichiuh inic quimahuiztiliz in Tenochtzin. Occe altepetl ihtic Atezcatl Tetzcoco Tlahuelmayan Mexihco (Valle de México) ca yehhuantin oquipanahuihqueh in altepetl Xaltocan ihuan in altepetl Tepotzohtlan. Ipan achi cahuitl, in tlacetililiztli intech mexihcah ihuan tepanecah oquitlalpolohqueh ic ichicahualiz nepapan [[altepetl]].
== Itepehualiz ==
*1367. Itloc Azcapotzalco quipanahuiah in Excan Tlahtoloyan Xaltocan-Cuauhtitlan-Tepotzohtlan. In mexihcah nohmah quipanahuiah Teohuahcan Amaquemecan Chalco, inic quimictiah Huehue Cacama Totec (1352-1367).
*1370. Tequitilo Tenayohcan.
*1376. Pehua in [[Xochiyaotl]] Chalcopa.
*1379. Tlalpololo Xochimilco.
*1382. Tlalpololo Mizquic.
*1393. Tlalpololo Cuitlahuac.
*1395. Tlalpololo Cuauhnahuac (quilmach cequintin tlatlalihqueh inin altepetl itech pohui Chalco).
== Oc no xiquitta ==<!--Véase también-->
* [[Tenochtitlan]]
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
== Amoxtiliztli ==<!--Bibliografía-->
* [[Chimalpain|Chimalpain Cuauhtlehuanitzin, Domingo]]. ''Las ocho relaciones y el memorial de Colhuacan.'' CNCA. 1998.
* [[Hernando de Alvarado Tezozómoc|de Alvarado Tezozómoc, Hernando]]. ''Crónica mexicana.''Col. Crónicas de América. Ed. Dastin. 2002.
* [[Ángel María Garibay|Garibay, Ángel]]. ''Teogonía e Historia de los mexicanos.'' Ed. Porrúa 1965.
*Gillespie, Susan. ''Los reyes aztecas''. Ed. Siglo XXI. 1994
*[[Fray Juan de Torquemada|Torquemada, Fray Juan]]. ''Monarquía Indiana''. Biblioteca del Estudiante Universitario # 84 UNAM 1995.
*[[Fernando de Alva Ixtlilxóchitl|de Alva Ixtlilxóchitl, Fernando]]. ''Historia de la Nación Mexicana.'' Ed. Dastin. España 2002.
*Fray Gerónimo de Mendieta. ''Historia Eclesiástica Indiana.'' Conaculta 1997.
*''[[Códice Ramírez]]''. SEP 1975.
*''Anales de Tlatelolco.'' Traducción y paleografía de Rafael Tena Conaculta 2004.
=={{Links}}==
*{{Cite web
| last = Tovar
| first = Juan de
| title = Acamapichtli, el primer rey azteca (reinó entre 1376 y 1395)
| work = Biblioteca Digital Mundial
| language = '''Idioma: Náhuatl del norte de Puebla''' y Español
| accessdate = 2013-05-25
| date = 1585
| url = http://www.wdl.org/es/item/6718/
| archive-date = 2014-10-29
| archive-url = https://web.archive.org/web/20141029100846/http://www.wdl.org/es/item/6718/
| dead-url = yes
}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtoanimeh]]
l9xckbv07ak5svan1511d6c4hs0t25d
Huitzilihhuitl
0
22775
527762
527176
2026-07-07T07:40:31Z
Akapochtli
159
Categorizar
527762
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Huītzilihhuitl
|Imagen =Huitzilíhuitl.gif
|tamaño = 150px
|descripcion =
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1391]]-[[1415]]
|predecesor =[[Ācamāpīchtli]]
|sucesor =[[Chīmalpopoca]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =[[1379]]
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte =1415
|lugar_muerte =[[Mēxihco Tenōchtitlan]]
|padre =[[Ācamāpīchtli]]
|madre = Tēzcatlamiyāhuatzin
|consorte =Āyauhcihuātl<br>Cacamacihuātl<br>Miyāhuaxīhuitl<br>Miyāhuaxōchitzin
|hijos =[[Chīmalpopoca]] (Ahzo)<br>[[Tlācaēllel]]<br>[[Motēcuhzōma Ilhuicamina]]<br>Huēhueh Zaca<br>Cītlalcōhuātl<br>Āztacōhuātl
}}
'''Huītzilihhuitl Tlahtōlzacac ''' quihtōznequi ic caxtillantlahtōlli “la pluma de colibrí” huiccopa '''huītzilin''' ahnōzo '''huītzitzilin''', colibrí; '''ihhuitl''', pluma. Ōcatca inic ōme [[hueyi tlahtoāni]] [[mexihcatl]], in āquin ōtepacholih īpan [[1391]]xihuitl ixquichca [[1415]]xihuitl; Huītzilihhuitl nō ōcatca inic nāhui [[Acamapichtli]] īpiltzin, in mexihcah ōquitzonānqueh ca yehhuātl iuh mihtoā in nemiliztlahcuilōlpan tleīca "''ōcatca cē tēlpōchtzin yōlyamānqui, yōlceuhqui auh in yēctlamanitilizeh''".
Ye ihcuāc in Huītzilihhuitl ōmotlahtohcātlālih īpan cemilhuitōnalli 5-cōhuātl<ref>12° ilhuitl īpan mētzpōhualli ochpāniztli, ca neneuhqui in septiembre 22 īpan ilhuitlapōhualāmoxtli gregoriano</ref> īpan ēyi-ācatl xihuitl (1391), tlahpaliuhca ōquichīuh in tēpanahuiliztli huīccopa Morelos īhuān in Estado de México (Cuitlahuac īpan 1393, Cuauhnāhuac īpan 1395, Cuāuhtinchān īpan 1398, Cuaxīmalpan īpan 1404, Āyacapichtla y Cuaxīmilco ipan 1408, Tequezquiac īpan 1413); īpan 1415 xihuitl Huītzilihhuitl ōquicotōn in necepantlahtōlli ītechpa “xōchiyāōyōtl” in tlein ōpeuh īpan 1376 Chalcopahuīc. Īpan 1392 ōquitlān in nechihchīhualiztli in hueyi teōcalli iuh cencāuh Inicōme Tlamamatlatl (etapa II). Īpan 1403 Huītzilihhuitl Īhuiyānyōtica ōquichīuh in [[Xiuhmolpīlli]] (yancuīc tletl ilhuiquīxtiliztli).
Īpan 1414 Tezozomoc in āzcapōtzalcatl tlahtoani quihcaliznequih Tetzcoco in ōtlahtohcat Īxtlīlxōchitl ixquichca 1409, in āquin ōquiyacān cē nehcaliliztli, achto Īxtlīlxōchitl quihuiliā in Cōācuecuenotzin<ref>Cihuācuecuenotzin, iuh quihcuiloā occē nemiliztlahcuilōlli</ref> tlālpan in tetzcocah ōpanōqueh ic Chiconāuhtla īhuān Ehēcatepēc auh ātēzcapan ācaltica tēhuilīlōque tlani in tēāchcāuh Tzoacnāhuacātzin. Nenāmiquilizpan ōquīz in Tlācateōtl, mexihca-tepaneca in ītlācatēccauh, in āquin quimahhuīctopēhua in tetzcocaācaltin ixquichca ītēcuācān, in cānin ca ehezzo mochīhualiztli ic īōccāmpaīxti yeceh ahmo tlālpoloāni. Cōācuecuenotzin, iuhqui īpan abril 14, 1415<ref> Īxtlīlxōchitl iuh oquihtoh</ref> ōpēuh occē nehcaliliztli, Tzoacnāhuacātzin quimahhuīctopēhua in mexicah auh quīztiyāuh huitztlāmpa iuh ahzico Chalco; Cōācuecuenotzin īpan īohhui mictlāmpa ōquicalac ic Xīlōtepēc, Cītlaltepēc, Tepotzohtlān auh Cuauhtitlān; auh oquichēhualo ic huēyi tēīlōchtiliztli yeceh cahxiliā in tēpololiztli, ōehcoc ixquichca in tepētl Temācpalco Ītoca, in cānin in [[ahcōlhuah]] tepāntlehco Āzcapōtzalco achi ēyixiuhtica. Īnoquīpan inin nechīhualiztli in Huītzilihhuitl zan cē tlacxipanhuiāni ītloc in huēliyōtl tepanēcatl, ca yehhuātzin ōmomiquilih īpan 1415 ahnōzo 1417.
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
<references />
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcah tlahtohqueh]]
1d44qc6kgbi2vojri2d85w9fboqoojr
Juan Velázquez Tlacotzin
0
22835
527773
475038
2026-07-07T07:51:32Z
Akapochtli
159
Categorizar
527773
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Juan Velázquez Tlacotzin
|Imagen =
|tamaño =
|descripcion =
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Cuauhtlahtoani]]
|termino =[[1525]]-[[1526]]
|predecesor =[[Cuāuhtēmoc]]
|sucesor =[[Andrés de Tapia Motelchiuh]] (cuauhtlato)
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =[[Mēxihco Tenōchtitlan]]
|fecha_muerte =1526
|lugar_muerte =[[Nōchīxtlān Mejía (āltepēcalpōlli)|Nōchīxtlān]], [[Zacatēcapan]]
|padre =
|madre =
|consorte =
|hijos =
}}
'''Juan Velázquez Tlacotzin''' ahnozo '''Diego Velázquez Tlacotzin''' ītōcā [[Cuāuhtēmoc]] [[Cihuācōātl (tequitl)|cihuācōātl]]. In xiuhpan [[1525]] [[Hernán Cortés]] tiquitlahtocātlali [[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Tlahtoāni]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
gr9c5gc3xkscyhaiwgvwcbdmk7ayvoi
Andrés de Tapia Motelchiuh
0
22918
527774
526417
2026-07-07T07:52:22Z
Akapochtli
159
Categorizar
527774
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Andrés de Tapia Motelchiuh
|Imagen =
|tamaño =
|descripcion =
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Cuauhtlahtoani]]
|termino =[[1526]]-[[1530]]
|predecesor =[[Juan Velázquez Tlacotzin]]
|sucesor =[[Pablo Xochiquentzin]] (cuauhtlato)
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =[[Mēxihco Tenōchtitlan]]
|fecha_muerte =1530
|lugar_muerte =
|padre =
|madre =
|consorte =
|hijos =
}}
'''Andrés de Tapia Motelchiuh''' ītōcā cē mēxihcatl [[mācēhualli]]. In xiuhpan [[1526]], [[Hernán Cortés]] tiquitlahtocātlali [[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Cuauhtlahtoani]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
eypxedq4l0816payu9stcok8iy3bgxv
Pablo Xochiquentzin
0
22920
527775
475037
2026-07-07T07:53:04Z
Akapochtli
159
Categorizar
527775
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Pablo Xochiquentzin
|Imagen =
|tamaño =
|descripcion =
|titulo =[[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Cuauhtlahtoani]]
|termino =[[1530]]-[[1536]]
|predecesor =[[Andrés de Tapia Motelchiuh]] (cuauhtlato)
|sucesor =[[Diego de Alvarado Huanitzin]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte =1536
|lugar_muerte =
|padre =
|madre =
|consorte =
|hijos =
}}
'''Pablo Xochiquentzin''' ītōcā cē mēxihcatl [[mācēhualli]] auh [[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[Cuauhtlahtoani]] in xiuhpan [[1530]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
m2r1mey8cmstf2miwqv5dnosjvriuv6
Dante Alighieri
0
22976
527759
526514
2026-07-07T07:36:17Z
Akapochtli
159
Categorizar
527759
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahcuilolli-ITA}}
{{Escritor
|Nombre = Dante Alighieri
|Image = Portrait de Dante.jpg
|birthname = Durante degli Alighieri
|born = [[1265]]<br />[[Firenze]]
|dead = [[9 ic chiucnāhui mētztli]], [[1321]] <br />[[Ravenna]],<small>(56)</small>
|génerolit = [[Xōchicuīcayōtl]]
|obramásconocida = ''[[Divina Commedia]]''
|yearsactive =
}}
'''Dante Alighieri''' ītōca cē [[Italia]] huēi [[xōchicuīcatiani]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
k2h1x9lwjxsz7j8tcp16dnrdbwnheh1
Antonio de Salazar
0
23303
527753
383001
2026-07-07T03:16:56Z
Akapochtli
159
Categorizar
527753
wikitext
text/x-wiki
{{Compositor
|Nombre = Antonio de Salazar
|Image =
|birthname = Antonio de Salazar
|born = {{ESPf1506}} c[[1650]]<br />[[Sevilla]], [[Caxtillān]]
|dead = {{NSPf}} [[25 ic ēyi mētztli]] [[1715]]<br />[[Āltepētl Mēxihco]], [[Yancuīc Caxtillān]]
|corrienteart =
|instruments =
|númobras =
|obramásimport =
}}
'''Antonio de Salazar''' ītōcā cē [[Yancuīc Caxtillān]] [[cuīcapixqui]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
7iuxycki18mru03zn8rk7ialvmlguef
Rafael Landívar
0
23316
527755
383006
2026-07-07T03:19:31Z
Akapochtli
159
Categorizar
527755
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Rafael Landívar
|Image =
|birthname = Rafael Landívar y Caballero
|born = {{NSPf}} [[27 ic mahtlāctetl mētztli]], [[1731]]
[[Huehcāuh Cuauhtēmallān]], [[Cuauhtēmallān]], [[Yancuīc Caxtillān]]
|dead = {{ITAf}} [[27 ic chiucnāhui mētztli]], [[1793]] <br />[[Bologna]], [[Italia]] <small>(61)</small>
|génerolit = [[Xōchicuīcayōtl]]
|obramásconocida = "[[Rusticatio Mexicana]]"
|yearsactive =
}}
'''Rafael Landívar y Caballero''' ītōcā [[Cuauhtēmallān|Cuauhtēmaltēcatl]] [[tlahcuiloh]] auh [[xōchicuīcanitl]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
hs16omq1m5wejk02ci2i2adbdu9d6xx
Xōlōtl (tlahtoāni)
0
24298
527758
523249
2026-07-07T07:35:27Z
Akapochtli
159
Categorizar
527758
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre = Xolotl
|Imagen = Xolotl en Tenayocan L3.png
|tamaño =
|descripcion =
|titulo = Chichimecateuctli
|termino = [[1157]]-[[1204]]
|predecesor =
|sucesor = [[Nohpaltzin]]
|titulo2 = Tlahtoani
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 = Chichimeca-acolhuah
|termino4 = Chichimecayotl
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento = 1130?
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = 1204
|lugar_muerte = [[Tenayohcan]]
|padre =
|madre =
|consorte = Tomiyauh
|hijos = [[Nohpaltzin]]<br> [[Cuetlaxochitzin]]<br> Cihuaxochitzin
}}
'''Xōlōtl ''' ītōcā [[chīchīmēcah]] tlayacānqui auh inic cē intlahtohcauh. Ōmotlahtohcatlalih ipan [[Tenanyōhcān]] xiuhpan [[1157]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
ie9h7t2xzgfujekuam833hcwsihya45
Nohpaltzin
0
24301
527750
454708
2026-07-07T03:14:24Z
Akapochtli
159
Categorizar
527750
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Nohpaltzin
|Imagen = Nopaltzin y su padre Xolotl.png
|tamaño =
|descripcion =
|titulo =[[Chīchīmēcah]] [[Tlahtoāni]]
|termino =c.[[1204]]-[[1236]]
|predecesor =[[Xōlōtl (tlahtoāni)|Xōlōtl]]
|sucesor =[[Tlohtzin Pōchōtl]]
|titulo2 = Chichimecateuctli
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = [[1236]]
|lugar_muerte =[[Tenanyōcān]]
|padre = [[Xōlōtl (tlahtoāni)|Xōlōtl]]
|madre = Tomiyauh
|consorte = Āzcaxōchitzin
|hijos = [[Tlohtzin]]
}}
'''Nohpaltzin''' ītōcā inic ōme [[chīchīmēcah]] tlahtōani. Inoquipan iteyacaniliz ōquizaco in [[Mēxihcah]] īpan [[Chapoltepēc]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
o4kmduujv9zb0bn3lnqvj0xgzepoytb
Tlohtzin Pōchōtl
0
24316
527751
454711
2026-07-07T03:15:16Z
Akapochtli
159
Categorizar
527751
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Tlohtzin
|Imagen = Tlotzin con su esposa.png
|tamaño =
|descripcion =
|titulo =[[Chīchīmēcah]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1236]]-[[1272]]
|predecesor =[[Nohpaltzin]]
|sucesor =[[Quinatzin]]
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = 1272
|lugar_muerte =[[Tenanyōcān]]
|padre = Nohpaltzin
|madre = Āzcaxōchitzin
|consorte = Pachxōchitzin
|hijos = [[Quinatzin]]
}}
'''Tlohtzin Pōchōtl''' ītōcā cē [[chīchīmēcah]] tlahtōani. Ōmotlahtohcatlalih ipan Tlatzallān Tlāllānztoc, xiuhpan [[1236]]. Ōquitlalcāuh in [[Mēxihcah]] ompa [[Huīzāchtitlan]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
hbfmud2z6ayseget6za4ush2zadtm6m
Quinatzin
0
24318
527752
454709
2026-07-07T03:16:03Z
Akapochtli
159
Categorizar
527752
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Quinatzin
|Imagen =Quinatzin.jpg
|tamaño =150
|descripcion =Quinatzin īpan in [[Xōlōtl āmoxtli]]
|titulo =[[Tetzcohco (huehuehāltepētl)|Tetzcohco]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1272]]-[[1331]]
|predecesor =[[Tlohtzin Pōchōtl]] <small>([[Chīchīmēcah]] Tlahtoāni)</small>
|sucesor =[[Techotlālatzin]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = 1331
|lugar_muerte =[[Tetzcohco]]
|padre = Tlohtzin
|madre =
|consorte = Cuauhcihuatzin
|hijos = Tochpilli<br> Matzicoltzin<br> Memexoltzin<br> Chicomacatzin<br> Techotlālatzin
}}
'''Quinatzin Tlaltecatzin''' ītōcā inic cē [[Tetzcohco (huehuehāltepētl)|Tetzcohco]] tlahtōani.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
e1tqudseo8h29cmwlxe53o3bzbcpx7f
Ātōnaltzin
0
24322
527767
527279
2026-07-07T07:45:32Z
Akapochtli
159
Categorizar
527767
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Ātōnaltzin
|Imagen =Atonal.jpg
|tamaño =200
|descripcion =Ātōnaltzin īpan in [[Mendoza āmoxtli]]
|titulo =[[Coīxtlāhuacan]] [[Tlahtoāni]]
|termino =?-c.[[1458]]
|predecesor =
|sucesor =
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = c.1458
|lugar_muerte =Canah īpan [[Mixtēcapan]]
|padre =
|madre =
|consorte = Xōchiquetzal
|hijos =
}}
'''Ātōnaltzin''' ([[Mixtēcatlahtōlli]]: '''Dzawindanda''') ītōcā cē [[Coīxtlāhuacan]] tlahtōani. Ōquihuilān in [[Mēxihcah]] tlahtoāni [[Motēuczōma Ilhuicamīna]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
0r73c2naxp5acwsrdvz6gcs2txsjpmw
Techotlālatzin
0
24325
527761
527289
2026-07-07T07:38:21Z
Akapochtli
159
Categorizar
527761
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Techotlālatzin
|Imagen =Techotlalatzin.jpg
|tamaño =150
|descripcion =Techotlālatzin īpan in [[Xōlōtl āmoxtli]]
|titulo =[[Tetzcohco (huehuehāltepētl)|Tetzcohco]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1357]]-[[1409]]
|predecesor =[[Quinatzin]]
|sucesor =[[Īxtlīlxōchitl]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = 1409
|lugar_muerte =[[Tetzcohco]]
|padre = Quinatzin
|madre = Cuauhcihuatzin
|consorte = Tozquetzin
|hijos = Tenannahuacatzin, Acatlotzin, Tenancacaltzin, Chochxochitzin, Īxtlilxōchitl
}}
'''Techotlālatzin''' ītōcā inic omē [[Tetzcohco (huehuehāltepētl)|Tetzcohco]] tlahtōani.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
svntrnelqj7y4eldj9r5qlml7saq82v
Ixtlilxochitl
0
24328
527763
527287
2026-07-07T07:41:36Z
Akapochtli
159
Categorizar
527763
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Īxtlilxōchitl
|Imagen =Ixtlilxochitl I.jpg
|tamaño =150
|descripcion =Īxtlilxōchitl īpan in [[Īxtlilxōchitl āmoxtli]]
|titulo =[[Tetzcohco (huehuehāltepētl)|Tetzcohco]] [[Tlahtoāni]]
|termino =[[1409]]-[[1418]]
|predecesor =[[Techotlālatzin]]
|sucesor =[[Nezahualcoyōtl]]
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = 1418
|lugar_muerte =[[Tetzcohco]]
|padre = Techotlālatzin
|madre = Tozquetzin
|consorte = Mātlācihuatl
|hijos = Nezahualcoyōtl, Ātōtōtzin
}}
'''Īxtlīlxōchitl''' ītōcā inic ēyi [[Tetzcohco (huehuehāltepētl)|Tetzcohco]] tlahtōani. Ōmotēnēuh huēyi [[Chīchīmēcah]] tēcuhtli in xihuitl 1414. In [[Āzcapōtzalco (huehuehāltepētl)|Āzcapōtzalco]] tlahtoāni, [[Tezohzomoc]], ōyāōchiuh Tetzcohco. Īxtlīlxōchitl ōmictiloc in xihuitl 1418 īpan in Tlāloctepētl.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
7v7mkggk3ja0z4pa0kz4gmpyyt2hdia
Miguel Cabrera
0
24359
527754
527347
2026-07-07T03:18:35Z
Akapochtli
159
Categorizar
527754
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapehualiztli}}
{{Tlahcuiloh
|Tōcāitl = Miguel Cabrera
|Īxiptli =
|Tlācatōcāitl = Miguel Mateo Maldonado y Cabrera
|Tlācati = [[1695]]<br>{{NSPf}} [[Huāxyacac Juárez|Huāxyacac]], [[Huāxyacac]]
|Micqui = [[1768]] <small>(73)</small><br>{{NSPf}} [[Āltepētl Mēxihco]]
|Tequitiliztli =
|Ōquichīuh = ''[[Pintura de castas]]''<br>''Retrato de [[Juana Inés de la Cruz]]''
}}
[[Image:Sor Juana by Miguel Cabrera.png|thumb|Juana Inés de la Cruz.]]
'''Miguel Cabrera''' ītōcā [[Yancuīc Caxtillān]] [[tlahcuiloh]].
==Tlahtōlcaquiliztilōni==
''[https://web.archive.org/web/20150924052556/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/01593963102364951882257/index.htm Maravilla americana y conjunto de raras maravillas observadas con la dirección de las reglas del arte de la pintura]'' ([[1756]])
{{commonscat|Miguel Cabrera (painter)}}
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
7ee59v4owerbs1h17ir9thswpoxv5x1
Tlācaēllel
0
24376
527771
527270
2026-07-07T07:49:54Z
Akapochtli
159
Categorizar
527771
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Tlacochcalcatl.jpg|miniaturadeimagen|In tlacochcalcatl.]]
'''Tlācaēllel''' nozo '''Huēhueh Tlācaēlleltzin''' cā cē [[Mēxihcah]] [[yāōquizqui]], [[tlazohmatiliztlācatl]] auh tlapapatiani.
In [[Mēxihco Tenōchtitlan]] [[tlacochcalcatl]], quin [[Cihuācōātl (tequitl)|Cihuācōātl]]. Ōtlācat īn xiuhpan [[1398]], [[Huītzilihhuitl]] auh [[Cacamacihuātl]] conētl. Mictilo īn xiuhpan [[1487]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
k4yf0ghpq23l9vmpnrg55xb4dkzrfps
Tezozomoc
0
26085
527764
527285
2026-07-07T07:42:25Z
Akapochtli
159
Categorizar
527764
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Tezohzōmoc
|Imagen = Tezozomoc.jpg
|tamaño =
|descripcion =Tezohzōmoctzin īpan in [[Xōlōtl āmoxtli]]
|titulo = Tepanecateuctli
|termino =c.[[1367]]-c[[1426]]
|predecesor =[[Ācōlnāhuacatl]]
|sucesor =[[Tayatzin]]
|titulo2 =[[Tlahtoāni]]
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento = c [[1320]]
|lugar_nacimiento = Āzcapōtzalco
|fecha_muerte = 1426
|lugar_muerte = Āzcapōtzalco
|padre = Ācōlnāhuacatl
|madre = Cuetlaxochitl
|consorte = [[Chalchiuhcozcatzin]]<br>
Tzihuacxochitzin
|hijos = [[Acolnahuacatl Tzacualcatl]]<br>
[[Cuācuauhpitzāhuac]]<br>
[[Epcōātl]]<br>
[[Tzihuactlayahuallohuatzin]]<br>
[[Māxtla]]<br>
[[Teyollocohuatzin]]<br>
[[Cuacuatzin]]<br>
[[Moquihuixtzin]]<br>
[[Tayatzin]]<br>
Quetzalcuixin<br>
Quetzalmazatl<br>
Tepanquizqui<br>
Chalchiuhtlatonac<br>
Tecuicpaltzin<br>
Cuitlachcihuatzin<br>
Cuetlaxxochitzin<br>
Tzihuacxochtzin<br>
Chalchiuhcihuatzin <br>
Tecpaxochitzin<br>
Papaloxochitzin
}}
'''Tezozōmoc''' ītōcā ce [[tepanecatl]] [[tlahtoani]] īpan [[Āzcapōtzalco]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
eeipe6y46xzqaldm5pv9gq14tsl9lkw
Maxtlah
0
26198
527765
527283
2026-07-07T07:43:15Z
Akapochtli
159
Categorizar
527765
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtolcaquiliztiloni}}
{{Tlahtoāni
|nombre =Maxtla
|Imagen =Maxtlatl.JPG
|tamaño =
|descripcion =Maxtla īpan ''Xolotl amoxtli''
|titulo =Tepanecateuctli
|termino =[[1427]] - [[1428]]
|predecesor =[[Tezozomoc]]
|sucesor = [[Totoquihuaztli]]
|titulo2 = Tlahtoani
|termino2 = [[1367]] - [[1427]]
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento = [[1320]]
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = [[1428]]
|lugar_muerte =
|padre = [[Tezozomoc]]
|madre = Iztacxochitzin
|consorte = Ahuexotla
|hijos = [[Tecolotzin]]
}}
'''Maxtla''' ītoca ce [[tlahtoani]] ipan [[Azcapotzalco]] huan [[Coyohuahcan]].
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
1mkaxlaoplznj9pi6ar79sirc31tylp
Totoquihuaztli
0
28783
527769
527277
2026-07-07T07:47:35Z
Akapochtli
159
Categorizar
527769
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahtoāni
|nombre =Totoquihuatzin
|Imagen =TotoquihuatzinGardenDF.JPG
|tamaño =
|descripcion =Totoquihuaztli itechpa Jesús Fructuoso Contreras ipan In iXochitlah in Eppa Nenohnotzaliztli
|titulo =[[Tlacopan]] [[Tlahtoani]]
|termino =[[1428]] - c.[[1475]]
|predecesor =[[Acolnahuacatl Tzacualcatl]]
[[Maxtlah]] <small>(Tepanecah teuctli)</small>
|sucesor =[[Chimalpopoca (Tlacopan tlahtoani)|Chimalpopoca]]<br>
|titulo2 =
|termino2 =
|predecesor2 =
|sucesor2 =
|titulo3 =
|termino3 =
|predecesor3 =
|sucesor3 =
|titulo4 =
|termino4 =
|predecesor4 =
|sucesor4 =
|fecha_nacimiento =
|lugar_nacimiento =
|fecha_muerte = c. [[1475]]
|lugar_muerte =
|padre = Acolnahuacatl Tzacualcatl
|madre = Tzihuacxochitzin
|consorte =
|hijos = Chimalpopoca
}}
'''Totoquihuatzin''' itoca ce [[tlahtoani]] ipan [[Tlacopan]] huan in [[tepanecah]] teuctli, zatepan [[Maxtlah]] omomiquili.
==Xochicuicatl==
Mitoa, Totoquihuatzin oquicuiloh eyi xochicuicatl ipan in ''Cantares Mexicanos'': '''''¿Can in tinemi?''''', '''''In Totoquihuatzin icuic''''' huan '''''Nimitznotza'''''. Ce xochicuicatl oquicuicatia: '''''Itotocuic, Totoquihuatzin Tlacopan tlahtoani'''''.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
eqe2v4mcvc9xxut38dd1lt4cb9frexy
Nemachiyōtīlli:Quiyahuatentli600k/Tlahuipantli
10
32654
527667
502614
2026-07-06T18:45:41Z
Akapochtli
159
Arreglos
527667
wikitext
text/x-wiki
<noinclude><templatestyles src="Portada600k/styles.css" /></noinclude>
<div style="position:relative; margin:0; background:#ffffff; font-family: 'Montserrat', sans-serif; font-size:120%; font-weight:bold; border:0px solid #DDDDC0; text-align:left; color:#000; padding:0.6em 0.4em;"><div style="position:absolute; left:-4px; top:0px;">[[Īxiptli:Blue-bg rounded cropped.svg|link=]]</div><div style="position:absolute; left:5px; top:3px; vertical-align:bottom;">Tlamatiliztli neneuhcayotl</div></div>
<br/>
{{Calīxatl:Neneuhcāyōtl}}
{|style="width:100%; background:none; margin:-.8em 0 -.7em 0;"
|style="font-size:95%; padding:10px 0; margin:0px; text-align:left; white-space:nowrap; color:#000;"| [[Huiquipedia|Itechcopa]] '''·''' [[Huiquipedia:Tlapatlahualiztli|Tlapatlahualiztli]] '''·''' [[Huiquipedia:Neyolnotzaliztli|Neyolnotzaliztli]] '''·''' [[Tēpalēhuiliztli:Tlapiyaliztli|Tepalehuiliztli]]
|}
{|style="width:100%; background:none; margin:-.8em 0 -.7em 0;"
|style="font-size:95%; padding:10px 0; margin:0px; text-align:left; white-space:nowrap; color:#000;"|
[[Huiquipedia:Tlapiyaliztli|Tlapiyaliztli]] '''·''' [[Huiquipedia:Neneuhcāyōtl|Neneuhcayotl]] '''·''' [[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilolli|Cualtzin tlahcuilolli]] '''·''' [[Huiquipedia:Piyalizāmoxtli|Piyalizamoxtli A-O]]
|}
dq6nw08nhj58qfbo5lmzh6lvlxsnq9g
Xochitl
0
38003
527738
527562
2026-07-06T23:45:51Z
Akapochtli
159
Categorizar
527738
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Red rose.jpg|thumb|right|Xochitl]]
[[Īxiptli:Arctotis.jpg|right|thumb|Xochitl]]
[[Īxiptli:Little Flower.JPG|thumb|Xochitl]]
'''Xochitl''' ({{es2}} ''Flor'') itoca tlamantli [[cuahuitl|cuauhcopa]].
== Xochitechcopa ==
Tlein xoxohuic cahqui ichin tlalticpactli, tiquin tocayotia cuahuimeh, xihuitl, zacatl, ihuan cequime mo miahtia ican tlein itoca toctzintli. Inon toctli panquiza ichin xochitl. Tlein xoxohuic quipiya xochitl axcan quilia ''magnoliofitas''.
Xochitl tictocayotia ce tlamantli mozcaltia ichin xiuhmeh, canin motemaca tlein itoca mihtiliztli.
== Cemmelahualiztli<ref>Inin tlahcuilolli tlatzinichotilli ipan amoxtli "Botánica", oquihcuilo in hueyi temachtiani Maximino Martínez ipan 1934</ref> ==
Ca icecniquizaliz<ref>In tlahtolli ''cecniquizaliztli'' quinezcayotia ''parte'' nozo ''fragmento'' (Remi Simeon), ahzo ''peculiaridad'', ''atributos'' nozo ''rasgos''; zan nican ''órganos'', iuhqui quitlahtolcuepa in Alfredo López Austin ipan amoxtli "Cuerpo Humano e Idelogía" UNAM, 1992. Remi Simeon tlahtolcuepa in tlahtolli ''eltzacuilhuaztli'' ica caxtillantlahtolli in iuh ''órgano'', ''entraña'', ''víscera'' ''glándula'' nozo ''cuerpo''. Itzintiliz huitz itech in tlahtolli ''tzacuilhuaztli'' ca quihtoznequi ''sombrilla'' nozo ''protector'' ica españatlahtolli (Remi Simeon, ''Diccionario de la Lengua Náhuatl o Mexicana'', amoxchihualoyan Siglo XXI, ixtli 148, amoxchihualiztli inic 1988)</ref> in xochitl ic mocopina in [[tlanelhuayotl]] xinachtlanelhuayotl. Ca nechihualiztli ic tlanechicoliztli izhuatl yeh iuhqui mocuepa oc yeh cencah oc yeh ahmo miyac.
Zan ica in xochitl tlatoquillotihticah ic tziquiquiyotl ''(pedúnculo)'', in mopatlahua itlatzacuiticayo iuh mochihuaz in xochitlalilli ''(receptáculo)'' in canin tlatlalihtihcac nepapan cecniquizaliztli. Ipan tziquiquiyotl achtza motta izhuapil in itoca tziquizhuatl ''(brácteas)'' in ichihchiuhcayo ca quipachoa ain xochitl. Inin tziquizhuatl zan ica onoca huel cualneci in zan nehhuiyan xochitl, in ye iuh motta ipan in ''bugambilia'', in canauhxochitl ihuan in cuetlaxochitl.
Cequi xochitl monetechtlalia iuhqui tlaolololli ihuan quipiya in ixconexiliztli zan ce xochitl. Inexcuitil on, in coctelxochitl, in cocoxochitl ihuan in ''crisantema''.
Ipan xochitlalilli cah in xochicecniquizaliztli mani yahualiuhqui ihticpa netocayotilo malacachohqui<ref>quihtoznequi '''verticilo'''</ref> ihuan ca nahui: in xochicomatl, in xochicopilli, in xochitepolli ihuan in xochitepilli.<ref>el cáliz, la corola, el androceo y el gineceo</ref>
Quichiuhticah in xochicomatl ic xoxoctic tlacotonyotl netocayotilo xochicontlacotonyotl.<ref>In tlahtolli ''xochicontlacotonyotl'' tlahtolcueptli ica españatlahtolli itech nahuatlahtolli quihtoznequi '''sépalos'''</ref> Quemmanyan -ma tel- in tlapalloh xochicomatl. Hueliz ''monosépalo'' ahnozo ''polisépalo''.<ref>Hueli mihtoz: cexochicontlacotonyotl ihuan miyacxochicontlacotonyotl</ref>
Quichiuhticah in xochicopilli ic nepapan tlapaltlacotonyotl netocayotilo xochizhuatl. hueliz cexochizhuatl ahnozo miyacxochizhuatl.
In xochicomatl ihuan in xochicopilli ca xochiquimiliuhcayotl auh itlamaniliz ic quipachoz in xochitepolli ihuan in xochitepilli, in teyacatih cecniquizaliztli itech xochitl.
Ca xochitepolli in oquichxochitl itlacopinalizcecniquizaliz, tlachiuhticah ic xochitepilolli<ref>quihtoznequi '''estambre(s)'''</ref> (ca iuhqui tepolli). Cecen xochitepilolli quipiya ce itetepontepilol ''(filamento)'' ihuan ce icua in ''antera'' itoca, ipan ''antera'' quipiya ome xiquipiltontli in canin mochihua in xochitextli ''(polen)''. In ome xiquipiltontli tlatoquillotihtihcac ic ce amatlacotonyopilli<ref>amatlacotonyotl = lámina, amatlacotonyopil = '''láminita'''</ref> netenehualo ''conectivo''.
Ca xochitepilli in zihuaxochitl itlacopinalizcecniquizaliz, tlachiuhticah ic achtapayolchiuhqui,<ref>quihtoznequi '''ovario'''</ref> in tziquicomoltemimilli<ref>quihtoznequi '''estilo'''</ref> ihuan in xochitexcelilli.<ref>''Xochitexcelilli'' quinezcayotia '''estigma''' ica caxtillantlahtolli</ref> Ihtic achtapayolchiuhqui mantoc in achtapayolli ''(óvulos)'', inin zatepan yez in achtli.
== {{SeeAlso}} ==
* [[Quilitl]]
* [[Cuetlaxochitl]]
* [[Tzincuauhyotl]]
* [[Tlanelhuatl]]
* [[Xochihcualli]]
* [[Izhuatl]]
* [[Xochicozcatl]]
==Tlahtolcaquiliztiloni==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Tlanelhuayotl]]
[[Neneuhcāyōtl:Xochitl]]
kzwjlugu0e6fl7gog5bk57x633hhomy
Tlapōhualmatiliztli
0
38012
527666
2026-07-06T18:26:07Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tlapōhualmatiliztli]] a [[Tlapohualmatiliztli]]: Título mal escrito
527666
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Tlapohualmatiliztli]]
sfjozhbe8r0b6rtju9yo5czlxgg0hfw
Chīchīltictēpetzaucxōchitl
0
38013
527672
2026-07-06T20:14:05Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Chīchīltictēpetzaucxōchitl]] a [[Chichiltictepetzaucxochitl]]: Título mal escrito
527672
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Chichiltictepetzaucxochitl]]
kys4q3s72i6k36bqtc00j6dlu2zx5d7
Cōzticcōātzontecomaxōchitl
0
38014
527674
2026-07-06T20:15:40Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōzticcōātzontecomaxōchitl]] a [[Cozticcohuatzontecomaxochitl]]: Título mal escrito
527674
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Cozticcohuatzontecomaxochitl]]
9muyi1gopdsn4kf73kodgiuph0akfgn
Cōātzontecomaxōchitl
0
38015
527677
2026-07-06T20:19:00Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōātzontecomaxōchitl]] a [[Cohuatzontecomaxochitl]]: Título mal escrito
527677
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Cohuatzontecomaxochitl]]
3ycpgfvtqtaswiwvtkfd3f67ic7ope4
Cōztictepētzaucxōchitl
0
38016
527679
2026-07-06T20:20:24Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Cōztictepētzaucxōchitl]] a [[Coztictepetzaucxochitl]]: Título mal escrito
527679
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Coztictepetzaucxochitl]]
cqpcfcbqrgp9utid2p65f7fh0dkkhy2
Iztāctepētzaucxōchitl
0
38017
527681
2026-07-06T20:21:08Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Iztāctepētzaucxōchitl]] a [[Iztactepetzaucxochitl]]: Título mal escrito
527681
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Iztactepetzaucxochitl]]
p83z2hmy55zaefyo1732t76t7inf1dc
Tlīlxōchitl
0
38018
527683
2026-07-06T20:21:56Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tlīlxōchitl]] a [[Tlilxochitl]] sobre una redirección: Título mal escrito
527683
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Tlilxochitl]]
e8kmtbbzazne73ng2htaxuugtw5pf04
Tzaucxīlōtl
0
38019
527685
2026-07-06T20:22:32Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tzaucxīlōtl]] a [[Tzaucxilotl]]: Título mal escrito
527685
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Tzaucxilotl]]
7fkj4qrub0ghzmg6sin717dl3my9f28
Tzaucxōchitl
0
38020
527687
2026-07-06T20:23:14Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Tzaucxōchitl]] a [[Tzaucxochitl]]: Título mal escrito
527687
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Tzaucxochitl]]
ii4oq9z7rz0p3i7yu1azk8o2u2pgy4c
Ācatzauctli
0
38021
527689
2026-07-06T20:23:52Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ācatzauctli]] a [[Acatzauctli]]: Título mal escrito
527689
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Acatzauctli]]
2e600zftrbjvao6nz6mkp9xakvcacgm
Āmatzauctli
0
38022
527691
2026-07-06T20:24:25Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Āmatzauctli]] a [[Amatzauctli]]: Título mal escrito
527691
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Amatzauctli]]
5eoul238l4qgknhg1ewghnfdiqz9flv
Ātzauctli
0
38023
527693
2026-07-06T20:24:57Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ātzauctli]] a [[Atzauctli]]: Título mal escrito
527693
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Atzauctli]]
g86npafxwh4iom1b1cjb7i6kgkm4tbl
Itzāmahuah
0
38024
527695
2026-07-06T20:25:43Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Itzāmahuah]] a [[Itzamahuah]]: Título mal escrito
527695
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Itzamahuah]]
33qqna353wv05512evfcdbswrtymzqe
Canāuhxōchitl
0
38025
527698
2026-07-06T20:34:08Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Canāuhxōchitl]] a [[Canauhxochitl]] sobre una redirección: Título mal escrito
527698
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Canauhxochitl]]
suji562a87cm8wz73dbn5vs2mgpu3vw
Ōntzīntiliztica
0
38026
527709
2026-07-06T21:05:21Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Ōntzīntiliztica]] a [[Ontzintiliztica]] sobre una redirección
527709
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Ontzintiliztica]]
skh257secknjyuxbuop4m76rr1p6hfn
Petlāuhxinachtli
0
38027
527724
2026-07-06T22:07:46Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Petlāuhxinachtli]] a [[Petlauhxinachtli]] sobre una redirección: Título mal escrito
527724
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Petlauhxinachtli]]
a93iqosdh4y47rbtxhrjyivmh6z7lzu
Neneuhcāyōtl:Petlāuhxinachtli
14
38028
527727
2026-07-06T22:09:57Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Neneuhcāyōtl:Petlāuhxinachtli]] a [[Neneuhcāyōtl:Petlauhxinachtli]]: Título mal escrito
527727
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[:Neneuhcāyōtl:Petlauhxinachtli]]
1yknrpp12dsh2ldiym2piiu4t8r5e7l
Xinachtlanelhuayōtl
0
38029
527729
2026-07-06T22:15:16Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Xinachtlanelhuayōtl]] a [[Xinachtlanelhuayotl]]: Título mal escrito
527729
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[Xinachtlanelhuayotl]]
jt7fq5pma4b4a4lubzwxihq3vy628c4
Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl
14
38030
527731
2026-07-06T22:17:55Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayōtl]] a [[Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayotl]]: Título mal escrito
527731
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[:Neneuhcāyōtl:Xinachtlanelhuayotl]]
ikiugfjhlokep4f2g4qbwn4j7913sg3
Neneuhcāyōtl:Mexihcatl
14
38031
527749
2026-07-07T03:13:33Z
Akapochtli
159
Página para translado temporal.
527749
wikitext
text/x-wiki
Yancuic amatlahcuilolli/neneuncayotl nican mozacaz miac tlahtolli.
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia]]
kniai4m24tkyydsp3d89h2nhcdecb6x