Huiquipedia nahwiki https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Mēdiatl Nōncuahquīzqui Tēixnāmiquiliztli Tlatequitiltilīlli Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli Huiquipedia Huiquipedia tēixnāmiquiliztli Īxiptli Īxiptli tēixnāmiquiliztli Huiquimedia Huiquimedia tēixnāmiquiliztli Nemachiyōtīlli Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli Tēpalēhuiliztli Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli Neneuhcāyōtl Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli TimedText TimedText talk Módulo Módulo discusión Evento Evento discusión Tlatequitiltilīlli:Akapochtli 2 4021 528000 527999 2026-07-11T15:40:46Z Akapochtli 159 Protegió «[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli]]»: Evitar vandalismo ([xikpatla=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo in tetlamahmacanimeh] (indefinido)) 527999 wikitext text/x-wiki {{Miec itequiuh}} {{#babel:es|en-3|nah-4}} *[https://nah.wikipedia.org/wiki/N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui:UsuariosActivos Usuarios activos] (''checar cada mes'') *[[Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya]] *[[Huiquipedia:Cenca cualtzin tlahcuilolli]]. *[[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilolli]]. *[[Huiquipedia:Yancuictlahtolli]] *[[:Neneuhcāyōtl:Nci]] *[[Neneuhcāyōtl:Olimpicayoh neāhuiltiliztli]] (Itechpa Deporte) *[[:Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlapohpololiztli (cemmanca)]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia 2]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuiloltin tlacempanahuiah inic ahcualli]] *[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Casos especiales]] == Nahuatlahtoltecpantiliztli == {| class="wikitable sortable" ! URL !! Comentario !! Lenguas!! Entradas |- | http://avanthooft.net/vocablos/ | Mit Aussprachen | nch, español | style="text-align:right" | {{formatnum:2000}} |- | http://sites.estvideo.net/malinal/nahuatl.page.html | Wimmer | náhuatl, francés | style="text-align:right" | {{formatnum:40000}} |- | http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm | Joseph Carl Wolgemuth Walters et al. Diccionario náhuatl de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz. Instituto Lingüistico de Verano. 2001-2010 | náhuatl, español | style="text-align:right" | {{formatnum:4800}} |- | http://www.scribd.com/doc/24351077/Tlahtolamoxtli-Nahuatl-%E2%80%93-Caxtitl | Tlahtolamoxtli Náhuatl–Caxtitl | náhuatl, español | style="text-align:right" | {{formatnum:11000}} |- | http://www.acoyauh.org/naheng.html | acoyauh.org | náhuatl, inglés | style="text-align:right" | {{formatnum:570}} |- | http://www.acoyauh.org/nahesp.html | acoyauh.org | náhuatl, español | style="text-align:right" | {{formatnum:570}} |- | http://nah.wikipedia.org/wiki/Tehtlahtol | Wikipedia | español, náhuatl | style="text-align:right" | {{formatnum:7600}} |- | http://whp.uoregon.edu/dictionaries/?page_id=17 | University of Oregon: Diccionario de náhuatl | náhuatl, inglés, español | style="text-align:right" | {{formatnum:36000}} |- | http://www2.potsdam.edu/schwaljf/Nahuatl/florent.txt | Schwaller, Campbell | náhuatl, inglés | style="text-align:right" | {{formatnum:11915}} |} == Plantillas == {| align=center width=100% id=toc | <center> <div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Montenegro.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Tlīltepēc]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center> |} = {{Tlahcuilolli-ME}} {| align=center width=100% id=toc | <center> <div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Mexico.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Mexihco]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center> |} = {{Tlahcuilolli-MEX}} [https://nah.wikipedia.org/wiki/Nemachiy%C5%8Dt%C4%ABlli:Borrada Plantilla Borrada] {{#tag:timeline| ImageSize = width:800 height:auto barincrement:21 PlotArea = right:20 left:20 top:5 bottom:60 Legend = position:bottom orientation:horizontal Colors = id:bg value:rgb(0.9,0.9,1) id:major value:black id:minor value:rgb(0.8,0.8,0.8) id:text value:black id:header value:rgb(0.6,0.6,0.9) id:htext value:white id:current value:rgb(0.5,0.9,0.5) legend:clerk id:previous value:rgb(0.9,0.8,0.5) legend:Usuarios id:steward value:rgb(0.7,0.8,0.9) legend:{{MediaWiki:group-sysop-member}} BackgroundColors = canvas:bg TimeAxis = orientation:horizontal DateFormat = mm/dd/yyyy Period = from:08/10/2003 till:{{#time: m/d/Y|+4 months|en}} ScaleMajor = gridcolor:major unit:year increment:1 start:08/10/2003 ScaleMinor = gridcolor:minor unit:month increment:1 start:08/10/2003 BarData = Bar:H Barset:S PlotData = width:15 textcolor:text bar:H color:header textcolor:htext width:20 shift:(-95,-5) fontsize:m from:08/10/2003 till:end text:"Usuarios relevantes" barset:S shift:(5,-5) anchor:from fontsize:m color:previous from:08/10/2003 till:11/20/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Youssefsan|Youssefsan]]" color:previous from:08/10/2003 till:08/21/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Piolinfax|Piolinfax]]" color:previous from:09/16/2004 till:09/07/2009 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Netza~nahwiki|Netza]]" color:current from:04/06/2004 till:04/19/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Sj|Sj]]" color:previous from:04/15/2004 till:09/19/2006 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Amoxtlacatl|Amoxtlacatl]]" color:previous from:06/24/2005 till:end text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo gs]]" color:previous from:05/14/2006 till:end text:"[[User:Battroid|Battroid]]" color:previous from:06/06/2006 till:end text:"[[User:Akapochtli|Akapochtli]]" color:previous from:11/30/2006 till:07/09/2011 text:"[[User:Fluence|Fluence]]" color:current from:01/30/2007 till:03/08/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Drini|Drini]]" color:previous from:04/04/2007 till:10/31/2008 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Manu|Manu(Marrovi)]]" color:previous from:10/26/2008 till:05/31/2016 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marrovi|Marrovi]]" color:previous from:12/19/2009 till:11/22/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]]" color:previous from:07/31/2011 till:end text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Cuaitl|Cuaitl]]" color:previous from:10/14/2011 till:11/04/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marlon|Marlon]]" color:previous from:07/04/2015 till:06/06/2019 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Tepoxteco|Tepoxteco]]" barset:break at:01/01/2010 # Youssefsan at:01/01/2010 # Piolinfax at:01/01/2010 # Netza at:01/01/2010 # Sj at:01/01/2010 # Amoxtlacatl color:steward from:02/28/2007 till:end text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Ricardo gs color:steward from:02/28/2007 till:end text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Battroid color:steward from:02/28/2007 till:end text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Akapochtli at:01/01/2010 # Fluence at:01/01/2010 # Drini at:01/01/2010 # Manu(Marrovi) at:01/01/2010 # Marrovi at:01/01/2010 # Teòtlalili at:01/01/2010 # Cuaitl at:01/01/2010 # Marlon at:01/01/2010 # Tepoxteco barset:break at:01/01/2010 # Youssefsan at:01/01/2010 # Piolinfax at:01/01/2010 # Netza at:01/01/2010 # Sj at:01/01/2010 # Amoxtlacatl at:01/01/2010 # Ricardo gs at:01/01/2010 # Battroid at:01/01/2010 # Akapochtli at:01/01/2010 # Fluence at:01/01/2010 # Drini at:01/01/2010 # Manu(Marrovi) at:01/01/2010 # Marrovi at:01/01/2010 # Teòtlalili color:previous from:03/10/2011 till:03/27/2013 # Cuaitl at:01/01/2010 # Marlon at:01/01/2010 # Tepoxteco }} {{Altepecalpolli ipan Mexihco | Tocaitl = Altepecalpolli Pabellón de Arteaga | Chantocaitl = Municipio de Pabellón de Arteaga | Occe_tocaitl = | Tlahtohcayotl = Aguascalientes | Chimalli = E pabellon.jpg | Tlalmachiyotl = Pabellon de Arteaga en Aguascalientes.svg | Altepecalpolli_icua = [[Pabellón de Arteaga]] | Tlalticpac tliltetl = | Ancayotl = | Huehcapancayotl = | Tlacatocaitl = Pabellón de Arteaga tlacatl | Tlaixpayotl = | Chanehqueh = | Tlaquetzalli = | Tequihuah = | NumSecciones = | CodigoINEGI = 01006 | Matlatzalantli = }} == Miyak Amoxtli == * '''s/a'''. ''Hablamos Náhuat y Español. Frases útiles en el Náhuat de la Huasteca Central y en español''. Materiales en Náhuat, apartado 57 Tamazunchale, S.L.P. México, '''s/f'''.( Ipan amatl 36 moiicuilotoc ne tlapali) *Sullivan, Jonh. ''Et al''. ''Tlahtolxiuhtlacayotl. Chicontepec, Veracruz''. IDIEZ-Universidad de Varsovia, Polonia, 2016. *Beller, Ricardo. Patricia Cowan de Beller. ''Curso del nahuatl moderno. Nahuatl de la huasteca. Vol. 1''. Instituto Lingüístico de Verano. México, 1984. (1976) *Hooft, Anuschka van´t. ''Diccionario nahuatl de la huasteca en línea''. [http://avanthooft.net/vocablos/ www.avanthooft.net.] Consultado el 20 de marzo de 2017. *Canger, Una. “Subgrupos de los dialectos Nahuas”. In J. Kathryn Josserand and Karen Dakin (eds.), ''Smoke and Mist: Mesoamerican Studies in Memory of Thelma D. Sullivan'', 473-498. Oxford: 1988. BAR.Stiles, *Stiles, Neville. ''Nahuatl in the Huasteca Hidalguense: A Case Study in the Sociology of Language''. University of St. Andrews. 1982. 469pp. (Doctoral dissertation). *Garcia, John. ''Phylogenetic methods in Huasteca Nahuatl dialectology''. California State University, Long Beach. 2014. 80pp. (MA thesis). *Croft, Kenneth. ''Matlapa and Classical Nahuatl with comparative notes on the two dialects''. Indiana University. 1953. 278pp. (Doctoral dissertation). *Geoffrey Kimball. ''A dictionary of the Huazalinguillo dialect of Nahuatl: with grammatical sketch and readings''. Tulane University: Center for Latin American Studies. 1980. 131pp. *Cruz Cruz, Victoriano de la. ''Las cláusulas relativas en el Náhuatl de Teposteco, Chicontepec, Veracruz''. México: CIESAS. 2010. 152pp. (MA thesis). *{{Cite book|last=Beller|first=Richard |first2=Patricia|last2=Beller |year=1979 |chapter=Huasteca Nahuatl |editor=[[Ronald Langacker]] (ed.) |title=Studies in Uto-Aztecan Grammar 2: Modern Aztec Grammatical Sketches |series=Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics, 56 |location=Dallas, TX |publisher=[[Summer Institute of Linguistics]] and the University of Texas at Arlington |pages=199–306 |isbn=0-88312-072-0 |oclc=6086368|ref=harv}} : {{cite journal|last=Kimball|first=G. |year=1990|title=Noun pluralization in Eastern Huasteca Nahuatl|journal=International journal of American linguistics|pages=196–216|ref=harv}} *Rodríguez López, María Teresa, and Pablo Valderrama Rouy. 2005. "The Gulf Coast Nahua." In Sandstrom, Alan R., and Enrique Hugo García Valencia. 2005. ''Native peoples of the Gulf Coast of Mexico''. Tucson: University of Arizona Press. *Aburto M., Pacual. Mason, David. y Mason, Elena. ''Tiuelis titlajtlajtos nahuatl. Puede hablar el náhuatl.'' Instituto Lingüístico de Verano, A.C. México, 2004. [http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/L003-PuedeHablar-NAH.htm] *Aguirre Beltrán, Gonzalo. '' Lenguas vernáculas. Su uso y desuso en la enseñanza''. CIESAS, Ediciones de la Casa Chata, México 1983. ISBN 968-496-026-3 *Amith, Jonathan D. ''Acento en el nahuatl de Oapan.'' Instituto de Investigaciones Filológicas-UNAM, México, 1989. *Ando Koji. 2007. ''Gramática náhuatl de Pajapan,'' Universidad Veracruzana, Xalapa. *Andrews, Richard. ''Introduction to classical Nahuatl''. University of Texas Press, 1975. *Arreola, José María. "Tres vocabularios dialectales del mexicano". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. II 1934: 428-443. *Avilés González, Karla Janiré. ''Retos y paradojas de la reivindicación nahua en Santa Catarina, Tepoztlán, Morelos''. Tesis de doctorado en Antropología. CIESAS, México, 2009.[https://www.academia.edu/7614986/Retos_y_paradojas_de_la_reivindicaci%C3%B3n_nahua_en_Santa_Catarina_Tepoztl%C3%A1n_Morelos] *Brewer, Forrest, y Brewer, Jean G. ''Vocabulario mexicano de Tetelcingo''. Serie de vocabularios y diccionarios indígenas "Mariano Silva y Aceves" 8. México, ILV, 1962. *Brewer, Forrest. Morelos (Tetelcingo) Nahuatl verb stem constructions”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 33-52. *Bright, William. "Un vocabulario náhuatl del estado de Tlaxcala", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 233-253. México, 1976. *Brotherston, Gordon. "Las cuatro vidas de Tepoztecatl”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 25, UNAM, 1995. pp. 185-206. *Brundage, Burr Cartwright. ''Lluvia de dardos''. Ed. Diana México 1982. *Campbell, Joe y Langacker. "Proto-Aztecan Vowels: Parts I-III, ''[[IJAL]]'' 44: 85-102. *{{Cite book|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger |year=1980 |title=Five Studies Inspired by Náhuatl Verbs in -oa |series=Travaux du Cercle Linguistique de Copenhague, Vol. XIX |location=Copenhague |publisher=The Linguistic Circle of Copenhagen; distributed by C.A. Reitzels Boghandel |isbn=87-7421-254-0 |oclc=7276374|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=1988 |title=Nahuatl dialectology: A survey and some suggestions |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=54 |issue=1 |pages=28–72 |location=Chicago |publisher=[[University of Chicago Press]] |doi=10.1086/466074 |oclc=1753556 |ref=harv}} *Canger, Una. (2001): ''Mexicanero de la Sierra Madre occidental'', Archivo de lenguas indígenas de México núm. 24, Colegio de México, ISBN 968-12-1041-7. *{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=2011|title=El nauatl urbano de Tlatelolco/Tenochtitlan, resultado de convergencia entre dialectos, con un esbozo brevísimo de la historia de los dialectos|journal=Estudios de Cultura Náhuatl|publisher=UNAM|location=Mexico|url=http://www.academia.edu/attachments/10258752/download_file?request_id=15724dc6b|pages=243–258|ref=harv}} *Canger, Una. “Los dialectos del náhuatl de Guerrero”, en ''Primer Coloquio de Arqueología y Etnohistoria del Estado de Guerrero'', INAH-SEP-Gobierno del Estado de Guerrero, México 1986. *Canger, Una. “Náhuatl en Durango-Nayarit”. En Estrada Fernández, Zarina ''et al''. (eds.), ''IV Encuentro Internacional de Lingüística en el Noroeste'', Vol. I: Lenguas Indígenas. Hermosillo, Sonora: Unison. 1998. pp. 129-150. *{{Cite book|last=Carmack|first=Robert M. |year=1981 |title=The Quiché Mayas of Utatlán: The Evolution of a Highland Guatemala Kingdom |series=Civilization of the American Indian series, no. 155 |location=Norman|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=0-8061-1546-7 |oclc=6555814|ref=harv}} *Carochi, Horacio: ''Arte de la lengua mexicana: con la declaración de los adverbios della.'' (Edición facsiilar de la de 1645) UNAM, 1983. *Carrasco Pizana, Pedro. ''Los otomíes. Cultua e historia prehispánica de los pueblos mesoamericanos de habla otomiana''. Biblioteca Enciclopédica del Estado de México, México, 1979. *Castro Medina, Margarita María. ''Descripción morfológica del sistema verbal del mexicanero de San Pedro Jícora. (Variante dialectal en Durango, México.)'' Disertación Doctoral, Universidad de Colonia, Alemania. 2000. *Castro Medina, Margarita. '' Un estudio sobre la trayectoria histórico-lingüística del mexicanero de San Pedro Jícora Durango''. (Tesis de Maestría). México: ENAH. 1995. *Celestino Solís, Eustaquio. ''Nican Tetelcingo yeua tocostumbre''. CIESAS-SEP, México, 1992. ISBN 968-496-204-5 *Cline, Sarah L. "Native Peoples of Colonial Central Mexico", ''The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas'': Volume II, Mesoamerica, Part 2. Cambridge University Press, 2000, pp. 187–222 *Cortés y Zedeño, GerónimoThomás de Aquino. ''Arte, Vocabulario, y Confessionario en Idioma mexicano, como se usa en el Obispado de Guadalaxara''. Edición facsimilar de la de 1765 por Edmundo Aviña Levy, Guadalajara, Jalisco. 1967. *Dakin, Karen. "Proto-Aztecan Vowels and Pochutec: An alternative analysis", en ''IJAL'', 49, 2: 196-219. 1983. *Dakin, Karen. “Dialectología Náhuatl de Morelos: Un estudio preliminar”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', Vol. 11, UNAM, 1974. pp. 227-234 *Dakin, Karen. ''Nuestro pesar, nuestra aflicción. Tunetuliniliz, tucucuca. Memorias en lengua náhuatl enviadas a Felipe II por indígenas del valle de Guatemala hacia 1572''. UNAM-IIH, Centro de Investigaciones Regionales de Mesoamérica, Plumsock Mesoamerican Studies, 1996. ISBN 968-36-3766-3 [http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/publicadigital/libros/nuestropesar/npesar.html (Versión en línea)] *Davies, Nigel C. ''El Imperio Azteca''. Alianza Editorial, México, 1992. *Davies, Nigel C. ''The Toltecs until the Fall of Tula''. University of Oklahama Press Norman, 1977. *Dehouve, Danièle. “Dos relatos sobre migraciones nahuas en el estado de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 12, UNAM, 1976. pp. 137-154 *Dow F., Robinson. “Puebla (Sierra) Nahuat prosodies”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 17-32. ((Nahuat de Zacapoaxtla)) *Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969. *Escalada, Apolonio H. “El Tepozteco”, en ''Investigaciones Lingüisticas'', tomo IV núms. 3 y 4, México, 1937 *Flores Farfán , José Antonio. ''Cuatreros somos y toindioma hablamos: contactos y conflictos entre el náhuatl'' , 1999. ISBN 968-496-344-0 *García Beltrán, Benito (autor) ; Elke Muller Schuch (asesora lingüística). ''La boda en el pueblo de Cuentepec''. SIL, México, 1999. *García de León, Antonio. "La lengua de los ancianos de Jalupa, Tabasco", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 267-281. México, 1967. *García de León, Antonio. ''Pajapan, un dialecto mexicano del Golfo.'' México, INAH, 1976. *Garibay, Ángel Ma. ''Llave del Náhuatl''. Porrúa. México. [1940] 1999. *Guerra, Fr. Juan. ''Arte de la lengua mexicana. Que fue usual entre los indios del obispado de Guadalajara y de parte de los de Durango y Michoacán (1692)''. Prólogo por Alberto Santoscoy, Guadalajara, Jalisco. 1900. *Guzmán Betancourt, Ignacio. “Noticias tempranas acerca de la variación dialectal del náhuatl y de otras lenguas de México.” En ''Estududios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 83-116 *Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Fonología y morfología del náhuatl de Santa Catarina, Morelos''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1974. (tesis). *Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Gramática del náhuatl de Santa Catarina, Morelos, México''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1979. *Hers, Marie-Areti. “El horizonte Clásico en el centro norte de Mesoamérica marginal”. En ''Atlas Histórico de Mesoamérica'', Linda Manzanilla, [[Leonardo López Luján]] (coordinadores). Ed. Larousse, México, 1993. pp. 107-112 *Hurst, Christopher L. , Rasgos importantes de esta variante del náhuatl , 2008 , Linguistics [http://www.sil.org/system/files/reapdata/85/19/14/85191438977182663631594270618068831518/22e_VerboLlegar_nhx.pdf] (Mecayapan) *Ignacio Felipe, Esperanza. '' Nahuas de la Montaña''. Colección “Pueblos Indígenas del México Contemporáneo”, CDI, México, 2007. ISBN 978-970-753-088-1 *INEGI. ''Panorama sociodemográfico de Morelos''. 2011. ISBN 978-607-494-207-1 *INEGI. ''Perfil Sociodemográfico de la Población Hablante de Náhuatl''. México, 2005. *Jáuregui, Jesús y Laura Magriñá, “Estudio etnohistórico acerca del origen de los mexicaneros (hablantes del náhuatl) de la sierra Madre Occidental”, en ''Dimensión Antropológica'', vol. 26, septiembre-diciembre, 2002, pp. 27- 81. Disponible en: http://www.dimensionantropologica.inah.gob.mx/?p=863 *{{Cite book|last=Justeson|first=John S. |first2=William M. |last2=Norman|first3=Lyle|last3=Campbell|first4=Terrence|last4= Kaufman|year=1985 |title=The Foreign Impact on Lowland Mayan Language and Script |series=Middle American Research Institute Publications, {{nowrap|no. 53}} |location=New Orleans, LA |publisher=Middle American Research Institute, [[Tulane University]] |isbn=0-939238-82-9 |oclc=12444550|ref=harv}} *Karttunen, Frances. ''An analytical Dictionary of Nahuatl''. Austin, University of Texas Press. 1983 *Kartunnen, Frances. ''Apéndice: Mowentike Chalman/Los Peregrinos de Chalma de Jean Charlot''. Renvall Institute. Universidad de Helsinki. *{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2007|last2=Justeson|first2=John|title=Writing the history of the word for cacao in ancient Mesoamerica |journal=Ancient Mesoamerica|volume=18|pages=193–237 |doi=10.1017/s0956536107000211|ref=harv}} *{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2001|title=The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results |url=http://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |version=Revised March 2001|publisher=Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica |accessdate=20 de junio de 2016|ref=harv}} *Kirchhoff, Paul, Lina Odena Gümes y Lius Reyes García. ''Historia Tolteca-Chichimeca'' (trad. Luis Reyes), INAH, CISINAH, SEP. México, 1976. *Lastra de Suarez, Yolanda y Horcasitas, Fernando. “El náhuatl en el estado de Morelos”. En ''Anales de antropología'', Vol. XVII, México, 1980. 233-298. *Lastra de Suarez, Yolanda. ''Las áreas dialectales del náhuatl moderno''. (Serie Antropológicas: 62) IIA/UNAM, México, 1986. *Lastra García, Clementina Yolanda. "Dialectología Náhuatl del Distrito Federal", en ''Anales de Antropología'', Vol. 12, México, 1975. *Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el Distrito Federal, México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 13, México, 1976: 103-136. *Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el norte y el occidente del Estado de México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 15, México, 1978: 185-250. *Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "Náhuatl en el oriente del Estado de México", en Anales de Antropología, Vol. 14, México, 1977: 165-226. *Launey, Michel. ''Introducción a la lengua y literatura náhuatl''. UNAM, México, 1992. *León-Portilla, Miguel; Alfredo Ramírez; Francisco Morales; Librado Silva Galeana. ''In Yancuic nahua tlahtolli. Nuevos relatos y cantos en náhuatl. '' IIH UNAM, 1989. *León-Portilla, Miguel. ''Los antiguos mexicanos a través de sus crónicas y cantantares''. FCE, Colección Lecturas mexicanas, México, 1983. *Lockhart, James. ''Nahuatl as written''. UCLA Latin American Studies, Stanford University Press, 2001. *López Austin, Alfredo y [[Leonardo López Luján]]. ''Mito y Realidad de Zuyuá''. FCE. 1998. *Lumholtz, Carl. ''El México desconocido''. (Edición facsimilar de la de 1902) 2 tomos, CIESAS-SEP, México, 1981. *Macias, Carlos, y Alfonso Rodríguez Gil. “Estudio etnográfico de los actuales indios tuxpaneca del estado de Jalisco”, en ''Anales del Museo Nacional'', 1° época, t. II pp. 195-219, México, 1909. *Manrique Castañeda, Leonardo. “Clasificaciones de las lenguas indígenas en México y sus resultados en el censo de 1990". En ''Políticas del Lenguaje en México''. Garza Cuarón, Beatriz (coord.). México: Universidad Nacional Autónoma de México. 1998. *Manrique Castañeda, Leonardo. “Fray Andrés de Olmos: notas críticas sobre su obra lingüística”, en ''Estudios de Cultura Náhuatl'', Vol. 15, UNAM, México 1982. pp. 27-35. *Manrique, Leonardo. “Lingüística histórica”, en Manzanilla, Linda y Leonardo López Lujan (coords.) ''Historia antigua de México, Volumen I: El México antiguo, sus áreas culturales, los orígenes y le horizonte Preclásico'', México, INAH-UNAM-PORRUA, 2000, pp. 53-93. *Manzanilla, Linda. "Migrantes epiclásicos en Teotihuacán" en ''Reacomodo demográfico del Clásico al posclásico en el Centro de México''. IIA, UNAM, 2005. *Molina, Alonso de. ''Vocabulario en lengua mexicana y castellana y castellana y mexicana''. Editorial Porrúa, México, 2004. *Montero Baeza, Marcelino. ''Ejercicios para el aprendizaje de la lengua Náhuatl de Hueyapan y diccionario español-náhuatl''. México, CDI. 2012. *Monzón, Cristina. ''Registro de la variación fonológica en el náhuatl moderno. Un estudio de caso''. Ediciones de la casa Chata/SEP 1990. *Morales, Francisco (OFM). “Los franciscanos y el primer Arte para la lengua náhuatl. Un nuevo testimonio.” En ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 54-81 *Paredes, Ignacio. ''Compendio del Arte de la lengua mexicana del padre Horacio Carochi'' (edición facsimilar de la de 1759), Ed. Innovación, México, 1979. *{{Cite book|last=Pellicer|first=Dora |first2=Bábara|last2=Cifuentes |first3=Carmen|last3=Herrera |year=2006 |chapter=Legislating diversity in twenty-first century Mexico |title=Mexican Indigenous Languages at the Dawn of the Twenty-first Century |editor=Margarita G. Hidalgo (ed.) |series=Contributions to the Sociology of Language, {{nowrap|no. 91}}|location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter |pages=127–168|isbn=978-3-11-018597-3 |oclc=62090844|ref=harv}} *Peralta Ramírez, Valentín. ''El nawat de la costa del Golfo'' ENAH/IIA-UNAM 2007. *Pharao Hansen, Magnus. “Polysynthesis in Hueyapan Nahuatl: The Status of Noun Phrases, Basic Word Order, and Other Concerns”. En ''Anthropological Linguistics'' 52. 2010:274-299. *Pittman, Richard S. 1948. “Nahuatl honorifics”. ''International Journal of American Linguistics'' 14:236-39. *Pittman, Richard S. 1954. A grammar of Tetelcingo (Morelos) Nahuatl. ''Language Dissertation 50'' (supplement to ''Language'' 30). *Prado B., Arnulfo. (Recopilación y análisis) ''Ya wejkawitl oksé tlamantle oyeka''. Narrado en 2000 por: Severiana Estrada Vásquez. ILV, 2008. *Ramírez de Alejandro, Cleofas; Karen Dakin. ''Vocabulario Náhuatl de Xalitla, Guerrero''. Cuadernos de la Casa Chata. Centro de Investigaciones Superiores del INAH. 1979 *Robinson, Dow y Sischo, William. "Michoacán (Pómaro) Nahuatl clause structure", en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 53-74. *Rodríguez López, María Teresa. ''Ritual, identidad y procesos étnicos en la sierra de Zongolica, Veracruz.'' México, CIESAS, 2003. ISBN 968-496-485-4 36, 167 *{{Cite journal|last=Rolstad|first=Kellie |year=2002|title=Language death in Central Mexico: The decline of Spanish-Nahuatl bilingualism and the new bilingual maintenance programs|journal=The Bilingual Review/La revista bilingüe|volume=26|issue=1 |location=Tempe |publisher=Hispanic Research Center, [[Arizona State University]]|pages=3–18 |issn=0094-5366 |oclc=1084374|ref=harv}} *Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 1: An Overview of Uto-Aztecan Grammar''. SIL/University of Texas at Arlington, 1977. *Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 2: Modern Aztec grammatical sketches''. SIL/University of Texas at Arlington, 1979. *Roth Seneff, Andrés, Ma. Teresa Rodríguez, Lorena Alarcón. ''Lingüística aplicada y sociolingüística del náhuatl en la Sierra de Zongolica.'' CIESAS Ediciones de la casa Chata, México, 1986. ISBN 968-496-099-9 *Rubí Alarcón, Rafael. “Comunidades indígenas, siglo XVI y XVII del Centro y la Montaña de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, UNAM, 1993. pp. 297-341 *Ruvalcaba, J. Melquiades. "Vocabulario mexicano de Tuxpan, Jalisco". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. III 1935: 208-214. *Ruvalcaba, J. Melquiades. ''Manual de la gramática náhuatl''. Guadalajara, Jal. 1968. *s/a. '' Nahuatl Northern Oaxaca: a language of Mexico''. SIL International, 2013. *Shumann, Otto y Antonio García de León. "El dialecto náhuatl de Almomoloa, Temazcaltepec, estado de México", en ''Tlalocan'' 5, 2: 178-192. México, 1966. *Siméon, Rémi. ''Diccionario de la lengua Nahuatl o Mexicana''. Editorial Siglo XXI, México, 1988. *Solar Valverde, Laura (Ed.) ''El fenómeno Coyotlatelco en el centro de México''. Conaculta/INAH 2006. *{{Cite book|last=Suárez|first=Jorge A. |year=1983 |title=The Mesoamerian Indian Languages |series=Cambridge Language Surveys |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge and New York|isbn=0-521-22834-4 |oclc=8034800|ref=harv}} *Sullivan, Thelma D. ''Compendio de la Gramática Nahuatl''. Universidad Nacional Autónoma de México. [1976] 1992. *Swadesh, Mauricio y Sancho, Madalena. ''Los mil elementos del nahuatl clásico''. UNAM, México, 1967. *Tuggy, David H. ''Distinción entre vocales largas y cortas en el nawatl de Orizaba'' 2002. *Tuggy, David H. ''Lecciones para un curso del náhuatl moderno (nawatl de Orizaba o de la Sierra de Zongolica).'' Tercera edición (electrónica), 2004, Academic Training SIL. *Tuggy, David. 1979. “Tetelcingo Nahuatl”. ''Modern Aztec Grammatical Sketches'', 1-140, Ronald W. Langacker, ed. ''Studies in Uto-Aztecan Grammar'', vol. 2. Arlington, TX: Summer Institute of Linguistics and University of Texas at Arlington. *Tuggy, David. 1981. [http://www.sil.org/~tuggyd/Dissert/DTuggy-Dissertation-CG-nhg.htm Electronic version 2008]. ''The transitivity-related verbal morphology of Tetelcingo Nahuatl: an exploration in Space [Cognitive] grammar.'' UC San Diego doctoral dissertation. *V aliñas Coalla, Leopoldo. ''El nahuatl de la periferia occidental y la costa del Pacífico''. Tesis para optar el título de licenciado en antropología con especialidad en lingüística. México: Escuela Nacional de Antropología e Historia. 1981. *Valiñas Coalla, Leopoldo. "Transiciones lingüísticas mayores en Occidente", en ''Transformaciones mayores en el Occidente de México''. Editado por Ricardo Ávila Palafox, U. de G. 1994. pp. 127-166 *Valiñas Coalla, Leopoldo. “El Náhuatl actual en Jalisco”, en ''Tlalocan'', Vol. IX, IIF-UNAM, 1982. pp. 41-69 *Valiñas Coalla, Leopoldo. “El náhuatl en Jalisco, Colima y Michoacán”, en ''Anales de Antropología'', Vol. 16, 1979. pp. 325-344. *Valiñas Coalla, Leopoldo. “Los mexicaneros de Durango no son de Tlaxcala”. En ''Primeras jornadas de etnohistoria. Memorias 1988''. México, INAH 1991. pp. 7-22 *Valiñas Coalla, Leopoldo. “Notas Lingüísticas sobre el Diluvio y la creación (Dos relatos mexicaneros)”, en ''Tlalocan'', Vol. XI, México, 1989. pp. 445-468 *Wolgemuth, Carl. ''Yej icya quitaquej totajhuehuejmej chapolin'', primera edición , SIL, 1974.[http://www.sil.org/system/files/reapdata/69/05/23/69052340883425185226515909845753456486/nhx_9976_Cuento_de_chapulines_74_028.pdf] *Wolgemuth, Carl. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G027a-GramNahIst-nhx.htm Gramática Náhuatl (melaʼtájto̱l) de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz (Segunda edición).]'' 2002. *Wolgemuth, Carl. ''[http://www.ualberta.ca/~csmackay/Mecayapan.pdf Nahuatl grammar of the townships of Mecayapan and Tatahuicapan de Juárez, Veracruz]''. SIL International. 2007. *Wolgemuth, Carl. “Isthmus (Mecayapan) Nahuat Laryngeals”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 1-16. *Wolgemuth, et al. 2000. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm Diccionario Náhuatl de los municipios Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.]'' *Yáñez Rosales, Rosa H. ''Rostro, palabra y memoria indígenas: el occidente de México, 1524-1816''. Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social-Instituto Nacional Indigenista, 2001. == Zekin tzowililiztli == * [https://www.acadmexhistoria.org.mx/pdfs/publicaciones/MemoriasParaLectura/ Memorias de la Academia mexicana de Historia] * [http://www.mna.inah.gob.mx/index.php?option=com_sppagebuilder&view=page&id=30&Itemid=724 Anales del Museo Nacional de México]. Colección completa 1877-1977. Distrito Federal *(Milpa Alta) ::Puebla * 1. http://www.watchtower.org/nht/index.html * 2. http://sepiensa.org.mx/contenidos/2007/XopanCuicatl/boletinesPDF/boletin_2.pdf * 3. http://www.noticiaspueblatlaxcala.com/pages/n1nuestrasvoces95.php * 4. http://observatorio.totalmanik.org/en-nahuatl-masehualtajtol.html * 5. http://www.congresopuebla.gob.mx/web/prensa/tmp/constitucion_politica_puebla_nahuatl.doc * 6. http://www.escritos.buap.mx/escri3/47-67.pdf * 7. http://es.geocities.com/periodicowam/Jesuspoemas.doc * 8. http://www.conevyt.org.mx/cursos/indigenas/020320_0546/eLibro/9682950465.pdf ::Hidalgo * 9. http://celia.cnrs.fr/FichExt/Am/A_24_09.htm * 10. http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/biblioteca/literatura/cnnarraciones/13/13-20.htm * 11. http://elizabeth1208.blogspot.com/ * 12. http://demo.claroline.net/claroline/course_description/index.php?cidReset=true&cidReq=TLAJTOLI ::Guerrero * 13. http://www.watchtower.org/nhg/index.html * 14. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/F004a-Piojo-NAH.htm * 15. http://www.culturaspopulareseindigenas.gob.mx/pdf/antologia_cuentos_indigenas_de_guerrero.pdf * 16. http://www.huicholesyplaguicidas.org/huichol_cas/cont/docs/gvid_05.pdf * 17. http://www.azcatl-tezozomoc.com/foros/index.php?s=35b9b40d279da2beb0e5677a578b94c9&showtopic=719 * 18. http://www.balsas-nahuatl.org/electronic-docs/tanancha.pdf ::Morelos * 19. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/00v-NahuatlMorelos-nhm.htm * 20.http://www-lab.biomedicas.unam.mx/cistimex/s5/TLEN%20IN%20TOMAKOKOLI%20PAN%20KOATETEX.pdf * 21. http://mx.groups.yahoo.com/group/redactuar/message/8 ::Oaxaca * 22. http://www.wycliffe.org.uk/vision2025-org/jesus_in_nahuatlno.html * 23. http://www.scriptureearth.org/data/nhy/PDF/61-2PEnhy-web.pdf ::Veracruz * 24. http://elblogdesesam-colaboraciones.blogspot.com/2009/01/sixto-cabrera-gonzlez.html * 25. http://www.editoraveracruz.gob.mx/gacetas/revista/PDF/RC_007.pdf * 26. http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/flora2.php?l=4&t=&po=&id=5318&clave_region=23(?) * 27. http://www.uv.mx/uvi/blog/?p=327 * 28. http://www.maestriaenlinguistica.uson.mx/work/resources/LocalContent/55125/4/Tesis Manuel P.pdf ::San Luis Potosí *29. http://www.cegaip.org.mx/pdfs/Ley_nahuatl.pdf (?) ::Generales y no identificados * 30. http://www.axtel.com.mx/forum/nah/wimax.htm * 31. http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=nhn * 32. http://basica.sep.gob.mx/dgdgie/cva/sitio/pdf/banner/manualnahuatl.pdf * 33. http://www.politiquessociales.net/IMG/doc/derechos.doc * 34. http://www.tlahui.com/tlahui2/andrea.htm * 35. http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Central/OTROS_EVENTOS/090213_convocaNAHUATL.pdf * 36. http://rogerbd.hi5.com/friend/profile/displayProfile.do?userid=66849230 * 37. http://www.indigenouspeople.net/frontera/indionat.htm * 38. http://www.matedu.cicata.ipn.mx/tesis/maestria/espinoza_2006.pdf * 39. http://books.google.com/books?id=w1CYJkcty1IC&lpg=PA96&ots=u0sKp78jhn * 40. http://www.geocities.com/grupo_nineki/cuerpo/lcuerpo.htm * 41. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/teixpantili-presentacin.html * 42. http://basica.sep.gob.mx/dgei/pdf/inicio/conocenos/conocenosNahuatl.pdf * 43. http://tlacuatl.wordpress.com/2008/11/05/tleka-in-tlakuat-kipia-xipet-ikuitkapiltsi/ * 44. http://www.frentetransversal.com.ar/spip/spip.php?page=imprimir&id_article=5551 * 45. http://www.incosai2007.org.mx/revista/RutasdMexicoi.pdf * 46. http://www.public.asu.edu/~macswan/4.pdf * 47. http://www.letralia.com/transletralia/castaneda/01.htm * 48. http://www.cenp.org/popoloca/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=12 * 49. http://www.destiempos.com/n18/barriga.pdf * 50. http://xochitlahtolli.spaces.live.com/ * 51. http://www.sabersinfin.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1378&Itemid=95 * 52. http://gregor.padep.org.bo/cuad.htm#cuadro4 * 53. http://chelyta-chelyta.blogspot.com/ * 54. http://yolistli.blogspot.com/ * 55. http://smallheartprecious.blogspot.com/2009/02/te-recuerdo-cancion-en-nahuatl.html * 56. http://books.google.com/books?id=SxJFEYFA-YMC&lpg=PA263&ots=RiT5eCBF-J&pg=PA263#v=onepage&q=&f=false ::Apoyo académico a la ortografía moderna: * 57. http://nauatlajtoliblog.blogspot.com/2009/03/manual-para-aprender-nahuatl.html (Hidalgo) * 58. http://www.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08 * 59. http://www.omniglot.com/writing/nahuatl.htm * 60. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/23v-Ortografia-nhm.htm * 61. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/profr.html * 62. http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf <nowiki>https://es.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08</nowiki> + ::* <nowiki>http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf</nowiki> <nowiki>https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/457224/inpi-cuentos-nahuas-de-veracruz.pdf</nowiki <nowiki>https://cemca.org.mx/producto/in-piltlajtoanpili/</nowiki> ==¿ĀKIN NEHWĀTL?== Notechpa zē tepitzin: Ōnitlākat īpan Guadalajara, Xālīxko. Ye īxkichka zempōwalxiwitl ommahtlaktli omōnxiwitl ōnitlahtoh nāwatlahtōlli. Nō īwān nikimmachtiliā tokualnēzcātlahtōl īntech miyakintin tlākah. Nikmati in Māzēwalcopa in nemih mexihkah īpan Guerrero, īpan Milpa Alta, īpan Cuextēcapan. Ka nehwātl ōmpa ōninen. Ōninomachtih in ye wehcāw nemiliztlahtōllōtl. Zan ye iw ōnikchīw zē Tlahtōltekpāntiliztli ītechpa tlahtōlchīwaliztli, nō miyak ōnikihkuiloh ilwikamatiliztli, teōyōtl īwān mexihkatl ītlatzīmpēwaliz. Intlā tinēchnōtzazneki xinēchihkuilo: akapochtli@yahoo.com.mx. Ahnozo nō nikān īpan ''tēīxnāmikiliztli'' (discusión). ==Notlahkuilōl== *[[Tlanelhuayōmatiliztli]] *[[Xochitl]] *[[Xōchihcualli]] *[[Izhuatl]] *[[Tlanelhuatl]] *[[Tzīncuauhyōtl]] *[[Cueyatl]] *[[Tocatl]] *[[Cōātl]] *[[Teōmatiliztli]] *[[Cristianyōtl]] *[[Catolicismo Romano]] *[[Iglesia Ortodoxa]] ==Notetlauhtiliz== <gallery> File:Featured article star.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cenca cualtzin tlahcuilolli ipan [[Teomatiliztli]].'' File:Artículo bueno.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cualtzin tlahcuilolli ipan [[Xochitl]].'' </gallery> [[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Akapochtli]] 531uxr3rlqkvdwvmb82a5eabpyfxp0l Cacahuacuahuitl 0 4290 528021 419309 2026-07-12T03:12:10Z Akapochtli 159 Categorizar 528021 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Cacahuacuahuitl | image = Theobroma cacao-frutos.jpeg | image_caption = Cacahuacuahuitl | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | subclassis = [[Dilleniidae]] | ordo = [[Malvales]] | familia = [[Malvaceae]] | subfamilia = [[Byttnerioideae]] | tribus = [[Theobromeae]] | genus = [[Theobroma]] | species = '''T. cacao''' | binomial = Theobroma cacao | binomial_authority = [[Carlos Linneo|L.]] }} [[File:Theobroma cacao MHNT.BOT.2004.0.204.jpg|thumb|''Theobroma cacao'']] In '''Cacahuacuahuitl''' (''Theobroma cacao''File:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatla), īxōchihcual in [[cacahuatl]] ca, quipiya cequi xināchtin tlein motocah [[cacahuatetl|cacahuatemeh]]. In cacahuacuahuitl piya ōme quīzcān: [[Mēxihco]] īhuān Ixachitlān Huitztlāmpa. In cacahuacuahuitl monequi mochi ātl, tlatotōnīlli īhuān [[cacahuanāntli]]. == Nō xiquitta == * [[Cacahuatl]] [[Neneuhcāyōtl:Malvales]]{{Taxobox | name = ''Mātlālin'' ahnōzo ''Mātlālli'' | image = Commelina coelestis BotGardBln1005.jpg | image_width = 240px | image_caption = Mātlālin ''Commelina coelestis'' | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Centzintiliztica]] | ordo = [[Commelinales]] | faFile:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatlamilia = [[Commelinaceae]] | genus = '''''Commelina''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = | subdivision = | binomial = Commelina coelestis | binomial_authority = [[Willd]] }} [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] [[Neneuhcāyōtl:Sterculiaceae]] fyy8wmsmue1k9zfdsneajp5ioyjgye9 528022 528021 2026-07-12T03:14:09Z Akapochtli 159 Categorizar 528022 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Cacahuacuahuitl | image = Theobroma cacao-frutos.jpeg | image_caption = Cacahuacuahuitl | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | subclassis = [[Dilleniidae]] | ordo = [[Malvales]] | familia = [[Malvaceae]] | subfamilia = [[Byttnerioideae]] | tribus = [[Theobromeae]] | genus = [[Theobroma]] | species = '''T. cacao''' | binomial = Theobroma cacao | binomial_authority = [[Carlos Linneo|L.]] }} [[File:Theobroma cacao MHNT.BOT.2004.0.204.jpg|thumb|''Theobroma cacao'']] In '''Cacahuacuahuitl''' (''Theobroma cacao''File:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatla), īxōchihcual in [[cacahuatl]] ca, quipiya cequi xināchtin tlein motocah [[cacahuatetl|cacahuatemeh]]. In cacahuacuahuitl piya ōme quīzcān: [[Mēxihco]] īhuān Ixachitlān Huitztlāmpa. In cacahuacuahuitl monequi mochi ātl, tlatotōnīlli īhuān [[cacahuanāntli]]. == Nō xiquitta == * [[Cacahuatl]] [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] [[Neneuhcāyōtl:Sterculiaceae]] 670mhftin3s4rwvr7v83zul6jra9sl3 Neneuhcāyōtl:Malvaceae 14 6256 528013 374371 2026-07-12T02:39:28Z Akapochtli 159 Categorizar 528013 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Malvaceae}} [[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]] [[Categoría:Malvales]] 75wij9s6j96mqfg2kc8ovs65gybwfrf Neneuhcāyōtl:Malvales 14 6257 528014 382055 2026-07-12T02:40:06Z Akapochtli 159 Quitar macron 528014 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Malvales}} [[Categoría:Ontzintiliztica]] rbml1i49bb1hwr8r5qt8ehb0kfc7mz0 Neneuhcāyōtl:Sterculiaceae 14 6343 528019 382438 2026-07-12T02:51:52Z Akapochtli 159 528019 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Sterculiaceae}} [[Neneuhcāyōtl:Ontzin]] [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] p9fjuyre7iag4ddkb2dn55zuj0brz3a 528020 528019 2026-07-12T02:52:28Z Akapochtli 159 Categorizar 528020 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Sterculiaceae}} [[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]] [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] e28mzppzsv3cri7xb8a65gv30vx2xlp Achiyotl 0 9557 528016 384872 2026-07-12T02:45:24Z Akapochtli 159 Categorizar 528016 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Achiyotl | image = Bixa.jpg | image_caption= Achiyotl ixoch | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | ordo = [[Malvales]] | familia = [[Bixaceae]] | genus = ''[[Bixa]]'' | species = ''B. orellana'' | binomial = Bixa orellana | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[File:Bixa orellana MHNT.BOT.2009.13.33.jpg|thumb|''Bixa orellana'']] '''Achiyotl'''. [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] [[Neneuhcāyōtl:Bixaceae]] [[Īxiptli:Semillas de onoto.jpg|thumb|left|250 px|Achiyotl ixinach]] ijdexxj0zssixxvolb76pfyntwcvn55 528017 528016 2026-07-12T02:48:36Z Akapochtli 159 Akapochtli trasladó la página [[Āchiyōtl]] a [[Achiyotl]]: Título mal escrito 528016 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Achiyotl | image = Bixa.jpg | image_caption= Achiyotl ixoch | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | ordo = [[Malvales]] | familia = [[Bixaceae]] | genus = ''[[Bixa]]'' | species = ''B. orellana'' | binomial = Bixa orellana | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[File:Bixa orellana MHNT.BOT.2009.13.33.jpg|thumb|''Bixa orellana'']] '''Achiyotl'''. [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] [[Neneuhcāyōtl:Bixaceae]] [[Īxiptli:Semillas de onoto.jpg|thumb|left|250 px|Achiyotl ixinach]] ijdexxj0zssixxvolb76pfyntwcvn55 Neneuhcāyōtl:Bixaceae 14 9558 528015 382700 2026-07-12T02:40:59Z Akapochtli 159 Categorizar 528015 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Bixaceae}} [[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]] [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] tvd1uqmssb6i0ne2ppv8r42qpqbvcjk Mizquitl 0 10845 528004 526731 2026-07-11T21:59:25Z Akapochtli 159 Categorizar 528004 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Mizquitl | image = Mesquite1.jpg | image_caption = Mizquitl ''Prosopis juliflora'' | image_width = 270px | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | subfamilia = [[Mimosoideae]] | tribus = [[Mimoseae]] | genus = [[Prosopis]] | species = P. juliflora | binomial = Prosopis juliflora | binomial_authority = ([[Sw.]]) [[DC.]] [[1825]] | synonyms = *''[[Acacia cumanensis]]'' <small>[[Willd.]]</small> *''[[Acacia juliflora]]'' <small>([[Sw.]]) Willd.</small> *''[[Acacia salinarum]]'' <small>([[Vahl]]) [[DC.]]</small> *''[[Algarobia juliflora]]'' <small>(Sw.) [[Heynh.]]</small> *''[[Desmanthus salinarum]]'' <small>(Vahl) [[Steud.]]</small> *''[[Mimosa juliflora]]'' <small>Sw.</small> *''[[Mimosa piliflora]]'' <small>Sw.</small> *''[[Mimosa salinarum]]'' <small>Vahl</small> *''[[Neltuma bakeri]]'' <small>[[Britton]] & [[Rose]]</small> *''[[Neltuma juliflora]]'' <small>(Sw.) [[Raf.]]</small> *''[[Neltuma occidentalis]]'' <small>Britton & Rose</small> *''[[Neltuma pallescens]]'' <small>Britton & Rose</small> *''[[Prosopis bracteolata]]'' <small>DC.</small> *''[[Prosopis cumanensis]]'' <small>(Willd.) Kunth</small> *''[[Prosopis domingensis]]'' <small>DC.</small> *''[[Prosopis dulcis]]'' Kunth var. domingensis <small>(DC.) Benth. </small> *''[[Prosopis vidaliana]]'' <small>Fern.-Vill.<ref name="ildis">[http://www.ildis.org/LegumeWeb?version~10.01&LegumeWeb&tno~15750&genus~Prosopis&species~juliflora ILDIS LegumeWeb]</ref></small> | subdivision_ranks = [[Variedad]]es | subdivision = * ''P. juliflora'' var. ''horrida'' * ''P. juliflora'' var. ''juliflora'' }} In '''Mizquitl''' ('''''Prosopis juliflora''''') cē [[Tlanelhuayōmatiliztli]] [[ītlanelhuatlaman]] in [[leguminosa]] īpan in [[Cenyeliztli]] in [[Fabaceae]]. In mēxicatl tlanelhuayōtl. ==Meyalli== {{reflist}} *[[USDA]], ARS, National Genetic Resources Program. GRIN. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?313263 (15 feb 2008) ==Enlaces externos== {{wikispecies}} {{commons}} ==Tlahtolcaquiliztiloni== <REFERENCES/> [[Neneuhcāyōtl:Fabales]] [[Categoría:Fabaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] e4nlwtujfeb8kvqri7xsblhb9erpsml Huixachin 0 10907 528003 473354 2026-07-11T21:56:42Z Akapochtli 159 Categorizar 528003 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Huixachin | image = Mimosa pudica 2.jpg | image_width = 260px | image_caption = Follaje y cabezas florales de ''Mimosa pudica'' | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | subfamilia = [[Mimosoideae]] | tribus = [[Mimoseae]] | genus = Mimosa | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] [[1753]] | subdivision_ranks = [[Especies]] | subdivision = *''[[Mimosa dealbata]]'' *''[[Mimosa diplotricha]]'' *''[[Mimosa hostilis]]'' *''[[Mimosa nothacacia]]'' <small>[[Barneby]]</small> *''[[Mimosa nuttallii]]'' *''[[Mimosa orbignyana]]'' <small>Barneby </small> *''[[Mimosa pudica]]'' *''[[Mimosa strigillosa]]'' y cerca de 400 otras especies. }} '''Huixachin''' (''Mimosa''). [[Neneuhcāyōtl:Fabales]] [[Neneuhcāyōtl:Fabaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] c0bzo3tl06dz4bzrnbdhk8ia5sc3ii9 Pochotl 0 10913 528012 473347 2026-07-12T02:38:01Z Akapochtli 159 Categorizar 528012 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Pochotl | image = Kapok_tree_Honolulu.jpg | image_width = 250px | image_caption = Kapok de [[Honolulu]], [[Hawaii]] | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | subregnum = [[Tracheobionta]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ontzintiliztica]] | subclassis = [[Dilleniidae]] | ordo = [[Malvales]] | familia = [[Malvaceae]] | subfamilia = [[Bombacoideae]] | genus = ''[[Ceiba]]'' | species = '''''C. pentandra''''' | binomial = ''Ceiba pentandra'' | binomial_authority = ([[Carl Linné|L.]]) [[Joseph Gaertner|Gaertn.]] | synonyms = *''Bombax pentandrum'' L. *''Ceiba caribaea'' (Dc.) A. Chev. *''Eriodendron anfractuosum'' DC *[http://www.eol.org/taxa/16493156] }} '''Pochotl''' (''Ceiba pentandra''). [[Neneuhcāyōtl:Malvales]] [[Neneuhcāyōtl:Malvaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] jfxfz88whymrxp89rqpaepzcove9g5n Ezxococuahuitl 0 16420 528001 470778 2026-07-11T21:48:42Z Akapochtli 159 Categorizar 528001 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Ezxococuahuitl | image = Illustration Punica granatum1.jpg | image_width = 270px | image_caption = Ilustración de ''Punica granatum'' ([[Thomé|Otto W. Thomé]]: ''Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz'', 1885) | regnum = [[Tlanelhuayōtl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Ōntzīntiliztica]] | ordo = [[Myrtales]] | familia = [[Lythraceae]] | genus = '''''[[Punica]] | species = '''''P. granatum | binomial = Punica granatum | binomial_authority = [[Carlos Linneo|L.]] | synonyms = * ''[[Punica nana]]'' [[L.]] [1762] * ''Punica granatum var. sativum'' [[K.Malý]] [1863] * ''[[Rhoea punica]]'' [[St.-Lag.]] [1880] * ''[[Punica spinosa]]'' [[Lam.]] [1779] * ''[[Punica florida]]'' [[Salisb.]] [1796] * ''[[Granatum puniceum]]'' St.-Lag. * [http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/54104/synonymie] }} '''Ezxococuahuitl'''<ref>In tlahtōlli "ezxocotl" īpan Fray Bernardino de Sahagún ītlahtōltecpantiliz, yeh ōquihcuilo ''árbol de granada, eztli xocotl quauitl.'' Historia general de las cosas de la Nueva España, México D.F, Porrúa, 1969.</ref>, '''Granadacuahuitl'''<ref>In tlahtōlli "granadacuahuitl" īpan Fray Alonso de Molina ītlahtōltecpantiliz, yeh ōquihcuilo ''Granado arbol. granadaquauitl.''</ref> īxōchicual ca in [[Ezxocotl]] nō [[Granadaxocotl]]. [[Neneuhcāyōtl:Mirtales]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] kh3uvc2ghqb6a6xobok9rt7yhm47xsd Pahpatlah 0 31944 528005 526649 2026-07-12T00:24:19Z Akapochtli 159 Arreglos 528005 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} [[File:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatla ohcah millah.]] '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> * [[Kwawitl]] == Melawalistli == <references/> == Sekin tetsonwilistli ==<!--Enlaces externos--> [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] 9ow8rwd2ruhqnofzgxf2sfesgmb0s6w 528006 528005 2026-07-12T00:31:59Z Akapochtli 159 Categorizar 528006 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} [[File:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatla ohcah millah.]] '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> [[Neneuhcāyōtl:Commelinidae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] hos17o8dqcfddjzxm5wloo5r7pfthol 528007 528006 2026-07-12T00:34:05Z Akapochtli 159 Categorizar 528007 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} [[File:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatla ohcah millah.]] '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> [[Neneuhcāyōtl:Commelinaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] ksflbqq0qghlbi3w5sedbawwvdak4dj 528008 528007 2026-07-12T00:46:13Z Akapochtli 159 Box 528008 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} {{Taxobox | name = ''Pahpatlah'' | image = | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Centzintiliztica]] | ordo = [[Commelinales]] | familia = [[Commelinaceae]] | genus = '''''Commelina''''' | genus_authority = | subdivision_ranks = | subdivision = | binomial = Heliconia schiedeana | binomial_authority = }} [[File:Pahpatla.jpg|thumb|Pahpatla ohcah millah.]] '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> [[Neneuhcāyōtl:Commelinaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] mgnx1yke3qwsy3w97ubcmncnvigjeu5 528009 528008 2026-07-12T00:48:54Z Akapochtli 159 Imagen 528009 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} {{Taxobox | name = ''Pahpatlah'' | image = Pahpatla.jpg | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Centzintiliztica]] | ordo = [[Commelinales]] | familia = [[Commelinaceae]] | genus = '''''Commelina''''' | genus_authority = | subdivision_ranks = | subdivision = | binomial = Heliconia schiedeana | binomial_authority = }} '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> [[Neneuhcāyōtl:Commelinaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] 4vlmo0zkfgd6youoib46xehauphkud7 528010 528009 2026-07-12T01:00:18Z Akapochtli 159 Arreglos 528010 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} {{Taxobox | name = ''Pahpatlah'' | image = Pahpatla.jpg|thumb | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Centzintiliztica]] | ordo = [[Commelinales]] | familia = [[Commelinaceae]] | genus = '''''Commelina''''' | genus_authority = | subdivision_ranks = | subdivision = | binomial = Heliconia schiedeana | binomial_authority = }} '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> [[Neneuhcāyōtl:Commelinales]] [[Neneuhcāyōtl:Commelinaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] 5mrru6wc17310bocxbgz1nin7uwanro 528011 528010 2026-07-12T02:33:01Z Akapochtli 159 Protegió «[[Pahpatlah]]»: Evitar ediciones en casacada ([xikpatla=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido) [Xiksaka=Zan macahualo ica neneltililli tequitiuhqueh] (indefinido)) 528010 wikitext text/x-wiki {{Ahcopa}} {{P2|[[Ixizhuatl|NHN]]}} {{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}} {{Tlani}} {{Taxobox | name = ''Pahpatlah'' | image = Pahpatla.jpg|thumb | image_width = 240px | image_caption = | regnum = [[Tlanelhuayotl]] | divisio = [[Teconxinachtli]] | classis = [[Centzintiliztica]] | ordo = [[Commelinales]] | familia = [[Commelinaceae]] | genus = '''''Commelina''''' | genus_authority = | subdivision_ranks = | subdivision = | binomial = Heliconia schiedeana | binomial_authority = }} '''Pahtlapa''' (''Heliconia schiedeana'') se tlamantli xiwitl tlen onkah kwahtitlan wan kitekiwiah masewalmeh wan koyomeh tlen ika kichihchiwah miya tlamantli. Moyokayotia pahpatlah ipampa nelpahpatlaktik inin xiwitl, seseltik wan seki tlen achi wehweyi melawa 1.5 metroh iweweyaka. [[File:Pahpatla tlatequihuilli.jpg|thumb|Pahpatlla quipoltiqueh tixtli ihuan chilli.]] == Tekiwilistli == Ipan Cuextecapan tlahuel tequihuiah macehuameh ica quipiquih tamalli. Tamalli zo chichiquilli quichihuah macehualmeh ihuan yanopa ahachica quitequihuiah. Cequin macehualmeh no quinmacah pitzomeh ipampa cualli quicuah. [[File:Pahpatla iccitoc.jpg|thumb|Tamalli iccitoc.]] == Ixochiyo == Inin pahpatlah chichiltik xochiyowa, wan sekin masewalmeh konemeh kiawiltiah ika kipitsah. == Nowkiya xikitta ==<!--Véase también--> [[Neneuhcāyōtl:Commelinales]] [[Neneuhcāyōtl:Commelinaceae]] [[Neneuhcāyōtl:Cuahuitl]] 5mrru6wc17310bocxbgz1nin7uwanro Neneuhcāyōtl:Mirtales 14 38052 528002 2026-07-11T21:54:30Z Akapochtli 159 Yancuīc zāzanilli: Ce tlamantli itech pohui in Ontzintiliztica tlanelhuayotl. Inihqueh iuhqui in cuahuitl itoca ''granada''. [[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]] 528002 wikitext text/x-wiki Ce tlamantli itech pohui in Ontzintiliztica tlanelhuayotl. Inihqueh iuhqui in cuahuitl itoca ''granada''. [[Neneuhcāyōtl:Ontzintiliztica]] qv983loyaprvx8i65dgceydl4iqmuqh Āchiyōtl 0 38053 528018 2026-07-12T02:48:36Z Akapochtli 159 Akapochtli trasladó la página [[Āchiyōtl]] a [[Achiyotl]]: Título mal escrito 528018 wikitext text/x-wiki #REDIRECCIÓN [[Achiyotl]] m9g9qfx5wootgnjanupwr74bbp5ohbp