Huiquipedia
nahwiki
https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
Mēdiatl
Nōncuahquīzqui
Tēixnāmiquiliztli
Tlatequitiltilīlli
Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli
Huiquipedia
Huiquipedia tēixnāmiquiliztli
Īxiptli
Īxiptli tēixnāmiquiliztli
Huiquimedia
Huiquimedia tēixnāmiquiliztli
Nemachiyōtīlli
Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli
Tēpalēhuiliztli
Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli
Neneuhcāyōtl
Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Nemachiyōtīlli:Commonscat
10
2315
528079
522237
2026-07-16T12:31:31Z
Akapochtli
159
Arreglo
528079
wikitext
text/x-wiki
{{Commons|Category:{{{1}}}|{{{2|{{PAGENAME}}}}}}}
<noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)| ]]
[[Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli]]
</noinclude>
i3e5y3hotz8qm7ziudt2w9xqzhv74to
Nemachiyōtīlli:Commons
10
2372
528078
522238
2026-07-16T12:30:15Z
Akapochtli
159
Arreglo
528078
wikitext
text/x-wiki
<div class="infobox sisterproject"><div align="left" style="float:left">{{click|image=Commons-logo.svg|size=30px|link=Commons:{{{1|Special:Search/{{PAGENAME}}}}}}}</div><div style="margin-left: 60px;">[[Commons:Cal%C4%ABxatl|Huiquimedia Commons]] quipia occequin tlahcuilolli <div style="margin-left: 10px;"> '''''[[Commons:{{{1|Special:Search/{{PAGENAME}}}}}|{{{2|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}}}]]''''' itechcopa.</div></div></div><noinclude>
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)| ]]
[[Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli]]
</noinclude>
fruqgywtqlf1dccpokd4f87awtnhua8
Neneuhcāyōtl:Huiquipedia
14
2816
528094
528070
2026-07-17T03:03:55Z
Akapochtli
159
Arreglo
528094
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Category:Huiquipedia|NHN]]}}
{{P2|[[:Category:Wikipedia|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{Commonscat|Wikipedia}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)| ]]
dyqx7y2dko62jsnm828mfh6u26r610j
Neneuhcāyōtl:Huehcauhticayotl
14
4292
528073
527802
2026-07-16T12:16:05Z
Akapochtli
159
Arreglo
528073
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Category:Huehcapatlahtoliztli|NCI]]}}
{{P2|[[:Category:Nemiliskayotl|NHE]]}}
{{Tlani}}
Ahmo oncah ce tlahtolli tlen quicetilia mochi nematiliztli itech tlahtolli '''''Historia''''', yeceh axcan ipan xihuitl 2026 motequitihuiz '''Huehcauhticayotl'''.
{{Commonscat|History}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
rjzyuvq3vgs3lo9xem13w602visegp7
Neneuhcāyōtl:Tlamatiliztli
14
4294
528088
524359
2026-07-16T12:58:21Z
Akapochtli
159
Arreglo
528088
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Category:Tlamatiliztli|NHN]]}}
{{P2|[[:Category:Tlamatilistli|NHE]]}}
{{Tlani}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
k3xowtv7rd94qx7jqta331patu90rz7
Neneuhcāyōtl:Tequichihualiztli
14
4534
528093
522255
2026-07-17T03:02:49Z
Akapochtli
159
Arreglo
528093
wikitext
text/x-wiki
{{Commonscat|Arts}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlamatiliztli]]
[[Neneuhcāyōtl:Tequinemiliztli]]
1i4ng2r4hwlda3zvpah3lb38917pvoc
Neneuhcāyōtl:Tlapalli
14
5163
528087
524160
2026-07-16T12:55:55Z
Akapochtli
159
Arreglo
528087
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Category:Tlapalli|NHN]]}}
{{P2|[[:Category:Tlapalmeh|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{commonscat|Colors}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
bsuzuvnuf31zkuo6ey1qvl7g0tagfo4
Huiquipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tlacualli
4
12825
528084
524256
2026-07-16T12:47:31Z
Akapochtli
159
Arreglo
528084
wikitext
text/x-wiki
#[[Mīllahcayōtl]] (agricultura)
#[[chiyāhuacāyōtl]] (aceite)
#'''[[Cereal]]es'''
##[[Ācintli]] (arroz)
##[[Mecatlaōlli]] (avena)
##[[Cebada]]
##[[Cintli]] (maíz)
##[[Xaponetl]] (soya)
##[[Caxtillān tlaōlli]] (trigo)
# [[Xocolātl]] (chocolate)
#[[Tzopēlic]] (dulce)
##[[Tzopēlli]] (caramelo)
##[[Tlaōyohtlaxcalli]]
##[[Chiancacatl]] (azúcar)
##'''[[Margarina]]'''
##'''[[Melaza]]'''
##[[Neuctli]] (miel])
## [[Tlaxcalli]] (pan)
# [[Xōchihcualli]] (fruta)
## [[Limonxocotl]] (limón) ,[[Limoncuahuitl]] (limonero, citrus limonium)
## [[Manzana]] (manzana), [[Manzanacuahuitl]] (manzano, malus sylvestris)
## [[Naranjaxocotl|Naranjaxocotl/Lalaxtli]] (naranja), [[Naranjacuahuitl]] (naranjo, citrus arantium)
## [[Zapalōtl]] (plátano, platanero, musa lacatan)
## [[Xocomecatl]] (uva, vitis uvifera)
#[[Nanacatl]] (hongos o champiñones)
#[[Quilitl]] (hortalizas)
##[[Āyohtli]] (calabaza)
##[[Chīlli]] (pimiento)
##[[Mīltomatl]] (tomate)
#[[Chīchīhualāyoh]] (lácteo)
##[[Cuacuahuececeyotl]] (mantequilla)
## [[Tlatetzāuhtli]] (queso)
##[[Xocoqui]] (yoghurt)
#[[Xoxōchiliztli]] (legumbres)
#[[Achtli]] īhuān '''[[Frutos secos]]''' (semillas y frutos secos)
##'''[[Almendra]]s'''
##'''[[Avellana]]s'''
##[[Āhuatomatl]] (bellota)
##[[Tlālcacahuatl]] (cacahuate)
##[[Cacahuacōmitl]] (castaña)
##[[Nuez]]
#[[Seta]]s
# [[Xōchitlaōlli]] (sorgo)
# [[Piciyetl]] (tabaco)
#[[Tubérculo]]s
##[[Tlālcamohtli]] (papa)
## [[Camohtli]] (camote)
##[[Caxtillān camohtli]] (zanahoria) <!----Xōchicamohtli es una variedad de camote (camote anaranjado)--->
##[[Remolacha]]
# [[Verdura]]s
#[[Xococtli]] (vinagre)
====Nacatl====
#[[Embutido]]s
#[[Salazones]]
#[[Iztayōtl]] (Salmuera)
#[[Adobado]]s
====Mīmichtin (Pescados y mariscos)====
#[[Atún]]
#[[Calamar]]es
#[[Tecuicihtli]] (cangrejo)
#[[Ācachatl]], [[Ācamāya]] (Langosta)
#[[Pulpo]]
#[[Xōchimichin]] (salmón)
#[[Sardina]]
#[[Trucha]]
=== Onilli (Bebidas) ===
# [[Ātl]] (agua)
# [[Octli]] (Bebidas alcohólicas, vinos o licores)
##[[Ātletl]] (alcohol o aguardiente)
##[[Occalli]] (cava)
##[[Huino]] (vino de mesa)
##[[Tlapaloctli]] (vino tinto o vino rojo)
##[[Teixhuino]] (cerveza de maíz o tesgüino)
##[[Champagne]] (también es una sidra)
##[[Manzanaoctli]] (sidra)
##[[Metzcalli]] (tequila o mezcal)
##[[Vodka]]
#[[Infusión|Infusiones]]
## [[Cafetzin]] (café)
## [[Té]]
#[[Chichihualatl]] (leche)
##[[Pātzcatl]] (jugo o zumo)
##[[Tzopēlatl]] (refresco, soda o gaseosa)
###[[Coca-Cola]]
###[[Fanta]]
###[[Tónica]]s
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
baqr9js1q602y85bd602swsky5mabmc
Huiquipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Cemānāhuacāyōtl
4
12827
528083
524263
2026-07-16T12:46:24Z
Akapochtli
159
Arreglo
528083
wikitext
text/x-wiki
===[[Huēyitlālpan]]===
Al menos se tendría que escribir tres frases por continente.
# [[Africa]]
# [[Antártida]]
# [[Asia]]
# [[Ilhuicaātlān]] (Oceanía)
# [[Europan]]
# [[Ixachitlān]] (América)
:* [[Ixachitlān Mictlāmpa]]
:* [[Ixachitlān Huitztlāmpa]]
=== Occequīntīn tachcauhmeh ===
# [[Latinixachitlān]]
# [[Tlahco Iquizayān]]
=== Tachcauh [[āltēpetl]] ===
# [[Atēna]] (Atenas)
# [[Bangkok]]
# [[Barcelona]]
# [[Berlin]]
# [[İstanbul]]
# [[Hong Kong]]
# [[Ierusalem]]
# [[Londin]]
# [[Los Ángeles]]
# [[Madrid]]
# [[Makka]]
# [[Āltepētl Mēxihco]]
# [[Moscohuia]]
# [[Āltepētl Yancuīc York|Yancuīc York]]
# [[Paris]]
# [[Pequin]]
# [[Roma]]
# [[Xanghai]]
# [[San Petersburgo]]
# [[Tombouctou]]
# [[Tōquiō]]
# [[Washington, D.C.]]
=== [[Tomīntlahcohualoni]]===
# [[Tlahtocāyōtlcepancatl dollar]]
# [[Libra esterlina]]
# [[Euro]]
# [[Mēxihcatl peso]]
# [[Yen]]
# [[Renminbi]]
=== Ātōyātlin, āilhuicatlin īhuān occequintin cemanāhuātiliztlicocoliztli ===
# In [[Alpes]] (Los Alpes)
# [[Amazonas Ātōyātl]] (Río Amazonas)
# In [[Anti]] (Los Andes)
# [[Ilhuicaātl Ártico]] (Océano Ártico)
# [[Ilhuicaātl Atlántico]] (Océano Atlántico)
# [[Huēyātl Báltico]] (Mar Báltico)
# [[Tlīltic Huēyātl]] (Mar Negro)
# [[Xalyohcatlān]] (Desierto)
# [[Gran Barrera de Coral]] Great Barrier Reef
# [[Huēyi Ātezcatl]] (Grandes Lagos)
# [[Tepēihtictli Huēyi Rift]] Great Rift Valley
# [[Himalaya]]
# [[Ilhuicaātl Índico]]
# [[Kilimanjaro]]
# [[Tlālnepantlah Huēyātl]] (Mar Mediterráneo)
# [[Misisipi Ātōyātl]]
# [[Everest]]
# [[Cataratas del Niágara]]
# [[Ātōyātl Nilo]]
# [[Polo Norte]]
# [[Huēyātl Mictlāmpa]]
# [[Ilhuicaātl]] (Oceano)
# [[Pacífico Ilhuicaātl]]
# [[Panama Āpantli]]
# [[Selva tropical]]
# [[Ātōyātl]] (Río)
# [[Tetic Tepētlān]] (Montañas Rocosas)
# [[Desierto del Sahara]], [[Sahara]]
# [[Polo Sur]]
# [[Antártico Ilhuicaātl]]
# [[Suez Āpantli]]
# [[Tanganica Ātezcatl]]
# [[Titicaca Ātezcatl]]
# [[Victoria Ātezcatl]]
# [[Tletepētl]]
# [[Popōcatepētl]]
[[Gran Cañón]] - [[Huēyātl Miquītl]] (Mar Muerto) - [[Huēyātl]] (Mar) - [[Tepētl]] (Montaña) - [[Huēyātl Caspio]] (Mar Caspio) - [[Cataratas]] - [[Ātezcatl]] (Lago)
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
3bbvp6dro34syko6ahkdhdh30hg0o9q
Huiquipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya/Tōltēcayōtl
4
12828
528085
524255
2026-07-16T12:50:22Z
Akapochtli
159
Arreglo
528085
wikitext
text/x-wiki
# [[Tōltēcāyōtl]] (arte)
# [[Danza]]
# [[Ixptlayoliztli]] (cine)
## [[Actor]]es o cineastas
### [[Charlie Chaplin]]
### [[Hermanos Marx]] (tenemos [[Groucho Marx]])
### [[Humphrey Bogart]]
### [[Walt Disney]]
### [[Marilyn Monroe]]
## [[Dibujos animados]]
### [[Betty Boop]]
### [[Bugs Bunny]]
### [[Mickey Mouse]]
### [[Pokémon]] / [[Pikachu]]
### [[The Flinstones]]
### [[The Jetsons]]
### [[Top Cat]]
### [[The Simpsons]] / [[Homer Simpson]], [[Bart Simpson]]
## [[Director de cine|Directores]]
### [[Woody Allen]]
### [[Ingmar Bergman]]
### [[Akira Kurosawa]]
### [[Stanley Kubrick]]
### [[Alfred Hitchcock]]
# [[Juego]]s
## [[Cuappatōlli]] (ajedrez)
## [[Dominó]]
## [[Go]]
## [[Mancala]]
## [[Damas]]
## [[Backgammon]]
## [[Āmapatōlli]] (juego de cartas)
## [[Dados]]
# [[Literatura]]
# [[Libro]]
## Libros clásicos
### La [[Biblia]]
### ''[[Sherlock Holmes]]'' , ''[[The Baskerville's Bound]]''
### ''[[El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha]]''
### Epopeya de Gilgamesh
### ''[[Iliada]]''
### ''[[Odisea]]''
### ''[[Hamlet]]''
### ''[[El Príncipe]]'' de [[Maquiavelo]]
### [[Corán]]
### ''[[La República]]'' de [[Platón]]
### [[Las Mil y una Noches]]
## [[Xōchicuīcayōtl]] (poesía)
## Otros libros
### ''[[Harry Potter]]''
### ''[[La tabla de Flandes]]'' de [[Arturo Pérez-Reverte]] (best-seller)
### ''[[Lord of the Rings]]'' (In Māxōtlaztin Teuctli, El Señor de los Anillos, en su título original)
# [[Cuīcayōtl]] (Música)
## [[Tōnameyocaquizcopīnalōni]] (CD)
## [[Música clásica]]
## [[Jazz]]
## [[Ōpera]]
## [[Pop]], [[Pop rock]], [[Rock & Roll]], [[Pianotli rock]], [[Alternativo]]
### [[ABBA]]
### [[Buddy Holly]]
### [[Carlos Santana]]
### [[Coldplay]] / [[Chris Martin]]
### [[Elton John]]
### [[Elvis Presley]]
### [[Franz Ferdinand (tlacuīcaliztli)|Franz Ferdinand]]
### [[Keane]]
### [[Linkin Park]] / [[Chester Bennington]] / [[Mike Shinoda]]
### [[Madonna]]
### [[Michael Jackson]]
### [[Muse]]
### [[Radiohead]] / [[Thom Yorke]] / [[Jonny Greenwood]]
### [[Robbie Williams]]
## [[Rock]]
### [[Metallica]]
### [[Nirvana (tlacuīcaliztli)]] /[[Kurt Cobain]]
### [[The Beatles]] / [[John Lennon]] / [[Paul McCartney]]
### [[The Cure]]
### [[The Doors]] / [[Jim Morrison]]
### [[The Rolling Stones]] / [[Mick Jagger]] / [[Keith Richards]]
### [[The Who]]
### [[U2]] / [[Bono]]
## [[Jazz]], [[Standards]]
### [[Frank Sinatra]]
## [[Música tradicional]]
# [[Instrumento musical]]
## [[Instrumento de percusión]]
### [[Huēhuētl]] (tambor)
## [[Instrumento de viento]]
### [[Tepozquiquiztli]] (trompeta)
### [[Silbato]]
### [[Flauta]]
# [[Instrumento de cuerdas]]
## [[Mecahuēhuētl]] (guitarra)
## [[Pianotli]] (piano)
## [[Violli]] (violín)
# [[Radio]]
# [[Huehcaīxipcaxitl]] (televisión)
# [[Teatro]]
## [[Noh]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
i4vocrwor6l4ks16yr90th22z1mz55b
Neneuhcāyōtl:Nemachiyotilli
14
17128
528075
524176
2026-07-16T12:18:34Z
Akapochtli
159
Arreglo
528075
wikitext
text/x-wiki
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
q3ox2tqn8c6hmv9iexdlxbkruemxmcq
Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)
14
17969
528095
528072
2026-07-17T03:06:32Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)]] a [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]: Relacionar la Huiquipedia con una lengua viva
528072
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Category:Nahuatlahtolli (nci)|NHN]]}}
{{P2|[[:Category:Nawatlahtolli (nhe)|NHE]]}}
{{P2|[[:Category:Nauatlajtoli (nch)|NCH]]}}
{{Tlani}}
[[Neneuhcāyōtl:Categoría]]
pcgg9vly6rsslswquty6hxwbf8fw7io
Tlatequitiltilīlli:Ramón Felipe Iñiguez/Puebla mictlān cuauhtic nāhuatlahtōlli ītlahtoliztiyo
2
24762
528082
522230
2026-07-16T12:44:47Z
Akapochtli
159
Arreglo
528082
wikitext
text/x-wiki
El '''[[Nāhuatlahtōlli|náhuatl]] alto del norte de [[Puebla]]''' es una lengua [[lengua aglutinante|aglutinante]], formado por raíces normalmente monosílabas o bisílabas (raramente más largas), que se combinan en expresiones largas. Su gramática es similar a la de otras [[Yutanāhuatlahtōlli|lenguas utoaztecas]] meridionales. Tipológicamente es además una lengua de [[núcleo sintáctico|núcleo]] final, en el que el modificador suele preceder al núcleo modificado.
=== Clases de palabras ===
El náhuatl alto del norte de Puebla no distingue entre nombres, adjetivos o verbos, tal como en el sentido de las lenguas indoeuropeas. Por ejemplo, en el náhuatl alto del norte de Puebla los adjetivos no son una clase diferente de los verbos estativos. Por otra parte cualquier raíz susceptible de funcionar [[designación|"designativamente"]], es decir como nombre, puede ser interpretado "predicativamente" como forma de presente de un verbo. Así ''tacat'' puede significar tanto 'hombre' como 'Es un hombre' o ''cocoyoh'' puede interpretarse como 'coyotes' o como 'son [unos] coyotes'.
Además de categorías léxicas como las anteriores el náhuatl posee [[determinante (lingüística)|determinantes]] y [[pronombre personal|marcas pronominales]] tal como hace el español. Una peculiaridad de los verbos transitivos es que aparecen con marcas tanto de sujeto como de objeto. Además, el náhuatl no posee preposiciones sino postposiciones, y carece de [[pronombre relativo|pronombres de relativo]] usando una cláusula introducida por el artículo (es decir, el artículo hace de complementador).
=== Focalización ===
Debe notarse que la expresión en español resalta la cualidad del sustantivo, por lo que se está recurriendo al énfasis; en náhuatl si se quiere enfatizar se modifica la síntaxis colocando al principio el elemento resaltado y se usa la partícula ''ca''. Un ejemplo más claro de énfasis es sacarlo de una oración neutra:
:(1a) ''Tsahtsi in cihuat''
:'La mujer grita'
:(1b) ''Ca cihuat in tsahtsi''
:'Es una mujer la que grita'
En (1b) se expresa que no es un niño, ni un hombre quien grita sino una mujer. Otros ejemplos de órdenes no marcados en el siglo XVI son:
:(2) ''Noyoseyo ka'' 'Es mi valentía'
:(3) ''¡Ixachi nimitstamonequiltiya!'' '¡Te quiero mucho!'
:(4) ''¿Amewantin nestiyesqueh anmawiltiyahuah in tlachco nohuan?'' '¿Ustedes se quedarán jugando a la pelota conmigo?'
:(5a) ''¿Canin tichanti tehuat, Dora?'' ¿Dónde vives tú?
:(5b) ''Nehuat nichanti Altepet Mexihco mohuan'' 'Vivo en la Ciudad de México contigo'
=== Conjugación del verbo ===
Los tiempos del verbo en el náhuatl alto del norte de Puebla como variante relacionada con el náhuatl clásico y hablada en el estado mexicano de Puebla, en las poblaciones como Francisco Z. Mena y Venstuiano Carranza se forman combinando una de las tres posibles formas de la raíz con sufijos adicionales. En general la morfología de estos sufijos es aglutinante, por lo que las formas para cada tiempo y persona resultan muy regulares.
=== Conjugación del verbo ===
Los tiempos del verbo en náhuatl se forman combinando una de las tres posibles formas de la raíz con sufijos adicionales. En general la morfología de estos sufijos es aglutinante, por lo que las formas para cada tiempo y persona resultan muy regulares.
===== Primera conjugación (en -ca: cuica) =====
En español: ''cantar'' —.
Ejemplo
* Participio: Kuika [Cuica]
'''Presente'''
* Yo canto: Neuat nikuika [Nehuat nicuica]
* Tú cantas: Teuat tikuika [Tehuat ticuica]
* Él/Ella canta: Yeuat kuika [Yehuat cuica]
* Nosotros cantamos: Tehhuāntin ticuīcah
* Ustedes cantan: Amehhuāntin ancuīcah
* Ellos/Ellas cantan: Yehhuāntin cuīcah
'''Pretérito imperfecto o copretérito
* Yo cantaba: Neuat nikuikaya [Nehuat nicuicaya]
* Tú cantabas: Teuat tikuikaya [Tehuat ticuicaya]
* Él/Ella cantaba: Yeuat kuikaya [Yehuat cuicaya]
* Nosotros cantabamos: Tehhuāntin ticuīcayah
* Ustedes cantaban: Amehhuāntin ancuīcayah
* Ellos/Ellas cantaban: Yehhuāntin cuīcayah
'''Préterito perfecto simple, pto indefenido del pasado o Pretérito'''
* Yo canté: Neuat onikuikak [Nehuat onicuicac]
* Tú cantaste: Teuat otikuikak [Tehuat oticuicac]
* Él/Ella cantó: Yeuat okuikak [Yehuat ocuicac]
* Nosotros cantamos: Tehhuāntin ōticuīcaqueh
* Ustedes cantaron: Amehhuāntin ōancuīcaqueh
* Ellos/Ellas cantaron: Yehhuāntin ōcuīcaqueh
'''Futuro simple o ''Futuro imperfecto'''
* Yo cantaré: Neuat nikuikas [Nehuat nicuicas]
* Tú cantarás: Teuat tikuikas [Tehuat ticuicas]
* Él/Ella cantó: Yeuat kuikas [Yehuat cuicas]
* Nosotros cantaremos: Tehhuāntin ticuīcazqueh
* Ustedes cantaron: Amehhuāntin ancuīcazqueh
* Ellos/Ellas cantaron: Yehhuāntin cuīcazqueh
'''Condicional'''
* Yo cantaría: Neuat nikuikaskiya [Nehuat nicuicasquiya]
* Tú cantarías: Teuat tikuikaskiya [Tehuat ticuicasquiya]
* Él/Ella cantaría: Yeuat kuikaskiya [Yehuat cuicasquiya]
* Nosotros cantaríamos: Tehhuāntin ticuīcazquiyah
* Ustedes cantarían: Amehhuāntin ancuīcazquiyah
* Ellos/Ellas cantarían: Yehhuāntin cuīcazquiyah
'''Subjuntivo presente'''
* Yo cante: Neuat ma nikuika [Nehuat ma nicuica]
* Tú cantes: Teuat ma tikuika [Tehuat ma ticuica]
* Él/Ella cante: Yeuat ma kuika [Yehuat ma cuica]
* Nosotros cantemos: Tehhuāntin mā ticuīcah
* Ustedes canten: Amehhuāntin mā ancuīcah
* Ellos/Ellas canten: Yehhuāntin mā cuīcah
'''Préterito imperfecto o Pretérito'''
* Yo cantara: Neuat intaj nikuika [Nehuat intah nicuica]
* Tú cantaras: Teuat intaj tikuika [Tehuat intah ticuica]
* Él/Ella cantara: Yeuat intaj kuika [Yehuat intah cuica]
* Nosotros cantaramos: Tehhuāntin intlah ticuīcah
* Ustedes canten: Amehhuāntin intlah ancuīcah
* Ellos/Ellas canten: Yehhuāntin intlah cuīcah
'''Pluscamperfecto'''
* Yo había cantado: Neuat onikuikaka [Nehuat onicuicaca]
* Tú habías cantado: Neuat otikuikaka [Nehuat onicuicaca]
* Él había cantado: Teuat okuikaka [Nehuat ocuicaca]
* Nosotros habíamos cantado/cantaramos: Tehhuāntin ōticuīcacah
* Ustedes habían cantado/cantaran: Amehhuāntin anicuīcacah
* Ellos/Ellas habían cantado/cantaran: Yehhuāntin ōcuīcacah
'''Imperativo'''
Afirmativo:
* Yo cante: Neuat xinikuika [Nehuat xinicuica]
* Tú cantes: Teuat xitikuika [Nehuat xiticuica]
* Él/Ella cante: Yeuat xitikuika [Yehuat xicuica]
* Nosotros cantemos: Tehhuāntin xiticuīcacān
* Ustedes canten: Amehhuāntin xicuīcacān
* Ellos canten: Yehhuāntin xicuīcah
Negativo:
* Yo no cante: Neuat makamo nikuika [Nehuat macamo nicuica]
* Tú no cantes: Teuat makamo xikuika [Tehuat macamo ticuica]
* Él/Ella no cante: Yeuat makamo kuika [Tehuat macamo cuica]
* Nosotros no cantemos: Tehhuāntin mācamo ticuīcacān
* Ustedes no canten: Amehhuāntin mācamo xicuīcacān
* Ellos/Ellas no canten: Yehhuāntin mācamo cuīcacān
=== El futuro ===
El futuro en el náhuatl alto del norte de Puebla como variante relacionada con el náhuatl clásico, es mucho más sencillo que otros tiempos conjugados. Cuando la raíz acaba en vocal simple por que se forma añadiendo ''–z'' al final de la raíz verbal cuando es singular y ''–z-que'''h''''' en el plural:
:''cuica'' 'cantar' > ''ni-cuica-'''z''''' (1ª-cantar-<small>FUT</small>) 'cantaré, voy a cantar'
Cuando la raíz acaba en dos vocales se pierde la última, por ejemplo de ''tēpalēhuīa'' 'ayudar al alguien' (con modo infinitivo) se tiene:
:''nitepalewi'''s''''' 'ayudaré, voy a ayudar'
:''titēpalēhuī'''z''''' 'ayudarás, vas a ayudar'
:''tepalehui'''s''''' 'aydará, va a ayudar'
:''titēpalēhuī'''zqueh''''' 'ayudaremos, vamos a ayudar'
:''antēpalēhuī'''zqueh''''' 'ayudaréis, váis a ayudar'
:''tēpalēhuī'''zqueh''''' 'ayudarán, van a ayudar'
=== El pretérito ===
El '''pretérito perfecto''' en náhuatl, depende principalmente de su terminación; se le agrega la partícula ''ō-'' al principio para denotar el tiempo pasado del verbo y el resto depende de la clase de conjugación del verbo, por ejemplo:
:'''Clase 1''', que incluye verbos terminados en ''-ca, -cui, -chi, -tla'' y ''-ya'' forman el preteérito sufijando además ''-c'' a la raíz.
:'''Clase 2''', que incluye verbos terminados en ''–hui'' o ''-hua'' forman el peretérito perdiendo la vocal y cambiando su terminación a ''-uh'' (nótese que esta es una irregularidad ortográfica a que fonológicamente se tiene simplemente périda de vocal ''-hui'' /-wi/ > ''-uh'' /-w/).
:'''Clase 3''', verbos terminados en ''-qui'' que pieden la vocal terminando en ''-c'' (nuevamente esta irregularidad es ortográfica, porque fonológicalemnte sólo hay périda de vocal ''-qui'' /-ki/ > ''-c'' /-k/)).
:'''Clase 4''', verbos terminados en ''–ia, -oa, -li, -ti, -ma, -mi, -na, -ni, -pa, -pi, -tza, -tzi, -xa, -xi, -za'' y ''-zi'', pierden la última vocal.
;Irregularidades
Además existen algunos casos especiales o verbos irregulares que no se ajustan a los patrones anteriorres:
:estar (modo infinitivo con caso especial) : ca
::(yo) estuve : nehuatl nicatca
::(tú) estuviste : tehuatl ticatca
::(él/ella) estuvo : yehuatl catca
::(nosotros) estabamos : tehuantin ticatcah
::(ustedes) estaban : amehuantin ancatcah
::(ellos/ellas) estaban : yehuantin catcah
;Verbo transitivo (Nic-)
:Tener/pia (con modo infinitivo) : quipia
:: '(yo) tuve': (''nehhuātl'') '''ō'''nicpi'''x'''
:: '(tu tuviste': (tehhuātl) ōticpix
:: '(él/ella tuvo': (yehhuātl) ōquipix
:: '(nosotros/as) tuvimos': (tehhuāntin) '''ō'''ticpi'''xqueh'''
:: '(vosotros/as) tuvisteis': (amehhuāntin) ōanquipixqueh
:: '(ellos/ellas) tuvieron': (yehhuāntin) ōquipixqueh
;Verbo tekitpanoa
:: '(yo trabajé): (''newat'') '''o'''nitekipanok
:: 'tú (trabajaste): (''tewat'') '''o'''titekipanok
:: '(él/ella) trabajo': (''yewat'') '''o'''tekipanok
:: '(nosotros/as) trabajamos': (tehhuāntin) '''ō'''titequipanō'''queh'''
:: '(ustedes) trabajaron': (amehhuāntin) ōantequipanōqueh
:: '(ellos/ellas) trabajaron': (yehhuāntin) ōtequipanōqueh
=== El pretérito imperfecto ===
El '''pretérito imperfecto''' en náhuatl, es mucho sencillo la conjugación eso depende de la terminación de su vocal, agragando la partícula -ya al final del verbo si termina en -a, agragando -aya si termina el verbo en -o y agregando solo -a si termina en -i, en plural solo se emplea '''h'''; por ejemplo. El caso de que después de /i/ se agregue /a/ es producto de la pronunciación, donde se da una asimilación; pero ortográficamente debe escribirse -iya.
::Tiempos simples
* Presente. Presente. (como)
* Pasado. '''Pretérito indefinido'''. (comí)
* Futuro. Futuro imperfecto. (comeré)
* Copretérito. Pretérito imperfecto (Terminaciones -ía, aba; comía)
* Pospretérito. '''Modo potencial simple''' (terminación -ría; comería)
::Tiempos compuestos
* Antepresente. Pretérito perfecto. (he comido)
* Antepretérito. Pretérito anterior. (hube comido)
* Antefuturo. Futuro perfecto. (habré comido)
* Antecopretérito. Pretérito pluscuamperfecto. (había comido)
* Antepospretérito. '''Modo potencial compuesto''' (habría comido)
=== Sintaxis ===
''Los mexicanos cantan muy bien'' = ''Mexicah cuīcah cencah cualli'' ('''cencah cualli cuīcah (in) mexicah'''
La falta de '''in''' marca una indeterminación de número, por lo que debe traducirse con un artículo indefinido: ''Unos mexicanos cantan muy bien''. El uso de '''in''' nos trasmite la idea de que hablamos de algo conocido o que tenemos a la vista)''.
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
cktlfa6jirkc6dwgpm8fh6kkrhoay5o
Neneuhcāyōtl:Paccayeliztli
14
33999
528076
522249
2026-07-16T12:21:52Z
Akapochtli
159
Arreglo
528076
wikitext
text/x-wiki
[[Neneuhcāyōtl:nahuatlahtolli (nhn)]]
0huxlwl0fgpq90a05zw9xikhti2anfl
Milpan
0
37540
528081
525390
2026-07-16T12:42:29Z
Akapochtli
159
Arreglo
528081
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHE]]}}
{{P2|[[Milpan (nhe)|NHN]]}}
{{Tlani}}
[[Image:Association_culturale_maïs-Haricot-Courge_dans_la_région_du_Mixtepec_au_Mexique.JPG|derecha|miniaturadeimagen|333x333px| Centli, Etl, Ayohtli]]
In '''milpan''' ce agroecosistema mesoamericano tlen quipia miac tlamantli tlen ica tlatokah cintli, ayohtli, etl (quemantica quitoznequi "ipan eyi cicihuah"), tlen quipalehuia ica chilli ipan occequin región. Ni tlahtolli motequihuia, ipan región tlen ahmo ipan Mesoamérica, ipan millah tlen tlatokaj ika trigo. Nopa tocaitl '''milpan''' huala tlen nopa [[Nahuatlahtolli|náhuatl]] ''milli'', tlen quinequi quiijtos tlali tlen quitoctoque, huan ''pan'', huejcapa, ipan. Literalmente, “tlen tlatoka ipan tlali.” Ipan maya yucatec ki notzaj '''''kool''' uan'' kiixmatij kej '''Ecuaro''' ''ipan Purhepecha'' . Milpan elij, uajka, nopa tlali, nopa tlali, nopa "parcela", uan nopa tlamantli xiuitl, nopa tlamantli tlen moskaltijtok ipan ya. Noijki, nopa milpa nojkia eli se tlanextili tlen nopa tlaixmatilistli, tecnología uan tekitl tlen moneki kichiuasej pampa kinekij kitlanisej tlen tlali uan tlen maseualmej tekitij nopa tlamantli tlen moneki pampa kinmakasej tlen moneki ipan nopa familia tlen tlatokaj. "Kichijchiua milpa" kiijtosneki kichiuas nochi nopa tekitl tlen kichijchiua, tlen kipejpena tlali hasta kema kipixka. Ipan ni tlajtoli, nopa milpa kiijtosneki se tlamachilistli tlen tlamachilistli tlen tlaltipaktli uan tlatokili, tlen sanse ika se tlapaleuilistli tlen tlauel ipati tlen itoka subsistencia biológica uan social. Nopa tlatlamantli tlen tlatoktli tlen moskaltijtok, sansejko ika nopa tlatlamantli tlen moskaltijtiuetsij tlen monextia ipan tlali, kichiua nopa milpa ma eli se tlen nopa ecosistemas tlen más tlapijpiaj uan tlen más ouij ipan tlatoktli tlen tlaltejpoctli .
== Tlachialistli tlen europeos ipan {{Siglo|XVI||s}} ==
Kema ipan {{Siglo|XVI||s}} nopa españoles ualajki kitlanisej tlen nama itoka México, kiitakej tlen kichiuayayaj maseualmej uan nopa ''milpa'' kinamikiyaya kiixtomasej. Uelis se tlen nopa achtoui europeos tlen momachtik nopa agro-sistema eliyaya Gonzalo Fernández de Oviedo, se español tlajkuilojketl, katli ipan iteki tlen itoka ''Historia general y natural de las Indias, islas y tierra firme del mar océano (Historia General y Natural de las Indies, Islas y Continente del Mar del Oceano'' ) tlen 1535.
== Tlen ika tlatokaj ipan nopa milpan ==
[[Īxiptli:Corncobs_in_Eloxochitlán_de_Flores_Magón_(México).jpg|derecha|miniaturadeimagen|267x267px| Nopa tlajko trigo tlen kichijchiuaj ika milpa tlen tlatokaj ipan Sierra Mazateca .]]
Nopa milpan trilogía tlen uejkapantik motemaka ika Centli, Etl, Ayotli, maske, amo onka ome tlamantli, onka sekinok tlamantli tlen tlauel ipati, sanse ika sejse región uan tonali. Ipan inijuantij, [[Chilli|nopa chili]] eli tlen más nesi, ax san pampa eltok kampa ueli ipan nopa sistema milpero, nojkia pampa eli nopa tlapepecholi tlen tlakualistli uan gastronomía mesoamericana .
=== Cintli ===
{{Main|zea mayz}} '''Nopa trigo''' elij se [[Cuauhtontli|xiuitl tlen]] itoka [[Zacatl|Poaceae]] tlen eua Estados Unidos uan ualajki ipan Europa ipan {{Siglo|XVI||s}} . Amantsi, eli nopa cereal tlen más kipia miak tlachijchiuali ipan nochi Tlaltipaktli, kipano [[Caxtillan tlaolli|trigo]] uan arroz . Ipan miak tlaltinij tlen America, nopa trigo elij nopa tlamachilistli tlen uejkajkia kikuaj ipan nopa tlali uan se tlen nopa tlamantli tlen tlauel ipati tlen nopa culturas mesoamericanas ihuan andinas.
=== Etl ===
{{Main|Frijol}}'''Nopa tlakuali''' elij nopa xinachtli tlen ueli tijkuaj tlen '''''Phaseolus vulgaris''''', se tlamantli tlen moskaltijtok sejse xiuitl tlen nopa familia Fabaceae . Elij se xiuitl tlen eua Estados Unidos tlen moskaltijtok ipan nochi Tlaltipaktli. Onka miak tlamantli uan nochi ome nopa xoxouik kuauitl (Ejotes, habas verdes o chauchas ) uan nopa tlakilotl tlen xoxouik mokuaj. Nopa habas tlen uejkapantik pejki tlatokaj kanaj 7000 xiuitl achtoui tlen Cristo. C. ipan sur tlen México . Ipan México, nopa maseualmej tlatokaj chipauak, chichiltik uan nochi sekinok tlamantli tlen kipiaj inintlachiyalis. Nojquiya nopa xinachti cati pisiltzi huan cati más hueyi.
=== Ayohtli ===
{{Main|Cucurbita pepo}}Nopa calabaza, o calabaza, elij se tlen nopa ome tlamantli '''''Cucurbita pepo''''', se [[Cuauhtontli|xiuitl]] tlen moskaltijtok tlen nopa familia Cucurbitaceae tlen eua ipan Nuevo Mundo, tlen itlajka kitekiuiaj kej tlakuali. Axkan nojkia tlauel moskaltijtok ipan nochi Europa kej se calabaza tlen tlatotonia, tlen itlajka kikuaj kema ayamo moskaltijtok. Elij se kuauitl tlen motlaloua tlen ueli ajsi 10 m iuejkaka, ika ieltlapal tlen tlajko tlajko uan se tlachipintli tlen xoxouik, sarmentose uan [[Izhuatl|ixiuitl]] tlen xoxouik, tlaltejpoktli uan kej iyolo.
=== Chilpol ===
{{Main|Capsicum}}Chili, tlen eli se género botánico tlen itoka ''Capsicum'', kipiya miak tlamantli xiuitl, tlen sanse ika nopa tomate, tlen eua ipan continente americano . Nopa tlakilotl —ipan miak tlaltinij ki notzaj '''chili pepper''', '''xilli,''' '''pepper''', '''guindilla''', '''bell pepper''', '''peperonchino—''' kikuaj ipan miak tlamantli tlachijchiuali uan nojkia kitekiuiaj kej se base para colorantes ipan tlakuali uan cosméticos. Ipan Mesoamérica uan tlauel ipan México, nopa chili nochipa eltok ipan nopa tlali tlen tlatokaj, sanse ika nopa región uan nopa tonali, uan, nelia, nojkia eltok ipan nopa tlapepecholi tlen tlakualistli uan gastronomía .
== Tlatokayotl uan tlatoktli ==
Nopa tlatoktli tlen kichiuaj nopa pixkej tlen tlatokaj elij tlen uejkajkia uan kikixtiaj tlen nopa costumbres tlen tlauel moskaltijtokej ipan altepemej tlen tlatokaj trigo. Ayokmo uejkauak moixmatij kemaj nopa tlamantli tlen ika kiyektlaliaj tlali mochijtok nopa tlajko tlen se tlajtolsenkaualistli tlen teotlajtoli tlen ecología, kampa sekinok kiijtouaj tlauel amo kuali tlen kichiuaj nopa milpa tlen uejkajkia kipixtoyaj, uan sekinok kinextiaj kej se tlamantli tlen kuali uan tlen amo kiijiyouia nopa tlali, kemaj kichiuaj ika tlayejyekoli. Se tlamantli tlen nochipa kichiuaj ipan nopa milpa ejercicio elij kiyektlaliaj nopa tlali para tlatokaj ika nopa tlamantli tlen itoka ''slash, burn and burn'', tlen eli nopa tlamantli tlen moijtoua. Moneki tijmatisej, maske, nopa milpa kej se tlayejyekoli tlen agronomía integral amo moneki mosentlalis ika se tlamantli tlen ika kiyektlaliskej nopa tlali pampa ika tlatokaj.
Ax san ika nopa tlachijchiuali tlen tlali, nopa tlatoktli uan tlatoktli tlen nopa milpa nojkia moijtoa eli rudimentario uan amo tlaeli. Nopa tlen melauak eltok pampa ni tlamantli eltok ipan itzinpehualtil nopa cultura popular ipan miak región tlen tlaltini tlen Mesoamericanos, tlen México ipan norte hasta Costa Rica ipan istmo Centroamericano . Nopa tlatoktli ika ininma ipan pil unidades nojua motekiuia ipan milpa, ika mixtli tlen xinachtli tlen kichijchijtokej ika experiencias empíricas, amo kej, para kinextisej nopa extrema comparación, tlen pano ipan nopa uejueyi pixkistli tlen trigo tlen nopa American Corn ''Belt'' ( , kampa nopa tecnicas tlen tlauel mecanizadas kin paleuiaj ika agroquímicos uan/o ika xinachtli tlen transgénicos ( GMO ), tlen tlatokaj ipan miak tlali ybean tlatoktli.
== Tlaouijkayotl tlen kiixnamikij nopa milpan ==
Nopa tecnología tlen tlatokaj ipan milpa kinextia nochipa mopatla uan ya nopa kichijtok miak xiuitl. Nochipa onka se tlajtolpatlalistli ipan nopa tlamantli tlen tlauel tlatlamantli: ipan nopa calendario agrícola; ipan tlatoktli; ipan tlachijchiuali uan tlatekiuilistli tlen xinachtli; ipan nopa tlatsotsonali tlen motekiuia uan, ipan nochi, ipan nopa tlatlamantli tlamantli tlen motekiuia. Maske, maske nopa milpa ueli mopatla, nopa naturaleza uan nopa factor etnológico tlauel ki tsakuiliaj ma mopatla ika miak tlamantli. Onka miak tlajkuilolchijkej tlen moiljuiaj nopa milpa kipia ipan inemilis se tlamachilistli tlen xitlauak, se tlajtlanili tlen kitlajtlanijtokej sekinok ixtlamatkej ika se tlaiyocatlalili tlen etnocéntrico pampa inintlamachtil agroindustrial, tlen kiistlakauiaj nopa milpa uan tlen kichijtokej pampa elij tlen kiixpoloaj nopa tepetl uan yeka elij agresores ecológicos. <ref name="Yucatán en el tiempo">Variedades de Milpa</ref> Ax onka ome tlajtoli, maske, nopa milpa temaka ipatij ipan tonemilis uan ipan tonemilis. Uan ax san ya nopa, nojkia ki paleuia ma mokaua nopa tlatlamantli trigo. Nopa milpa pixkej kichijchijkej miak tlamantli trigo ipan tlauel tlatlamantli tlali uan nopa milpa kinmokuitlauia nopa biodiversidad
== Tlahtolcaquiliztiloni ==
{{Commons}}
{{wiktionary}}
*[https://web.archive.org/web/20121209031453/http://www.historia-mexico.info/2012/08/la-milpa.html Milpa maya]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
cq86ek1c6oxd6scuypxwoydtbbidnn5
Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli
14
37555
528074
527430
2026-07-16T12:17:39Z
Akapochtli
159
Arreglo
528074
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[:Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli|NCI]]}}
{{P2|[[:Neneuhcāyōtl:Nawatlahtolli|NHE]]}}
{{Tlani}}
{{commonscat|Nahuatl}}
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlacah]]
pwav2o1hzcqy9bm4g1026xh527yahy0
Neneuhcāyōtl:Tlamantli
14
37629
528089
524237
2026-07-16T13:01:48Z
Akapochtli
159
Arreglo
528089
wikitext
text/x-wiki
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
q3ox2tqn8c6hmv9iexdlxbkruemxmcq
528090
528089
2026-07-16T13:03:27Z
Akapochtli
159
Arreglo
528090
wikitext
text/x-wiki
Q[Neneuhcāyōtgl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
59q7k1irl47z1n0u7afks57w4nxq39p
528091
528090
2026-07-17T01:50:40Z
Akapochtli
159
Arreglo
528091
wikitext
text/x-wiki
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
q3ox2tqn8c6hmv9iexdlxbkruemxmcq
Neneuhcāyōtl:Tlacatiyan
14
37650
528092
524822
2026-07-17T02:06:08Z
Akapochtli
159
Arreglos
528092
wikitext
text/x-wiki
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
.
7apvfpwdtzsmvmnglfvdfn1rr42x394
Gabriela Salas Cabrera
0
37856
528080
527416
2026-07-16T12:39:26Z
Akapochtli
159
Arreglo
528080
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NCH]]}}
{{P2|[[Gabriela Salas Cabrera (nhn)|NHN]]}}
{{Tlani}}
'''Gabriela Salas Cabrera''' ([[Chapolhuahcan]], Hidalgo ; 6 metztli junio itech 1996) yehuatl ce ingeniera itech tecnología tlen tlajtoli uan ixtlamatki ipan inteligencia artificial, se científica tlen datos, uan se tlen kipaleuia tlajtolli itech maseualtin ipan Mexihco.<ref>The Organization for Women in Science for the Developing World (OWSD) [https://owsd.net/person/gabriela-salas-cabrera], consultado el 8 de abril xiuhpan 2026.</ref> Yajaya ehua ipan ce altepetl tlen [[Nahuatlacah|itoca Nahua]] tlen eltok ipan tlahtohcayotl Hidalgo ihuan mosentlalijtok ipan tequitl tlen kichijtok mah motlalli nopa tlahtolli Nahuatl ipan tlamantli itechpahuic tlahtolcuepa ica máquinas digitales.
Gabriela Salas Cabrera ce nezcayotl itech ax ueli moixnamiki tlen tlaijiyouilistli uan motemachilistli, kej nopa comunidad científica ompa Mexihco ihuan occequi macehualtin itech quinequih momachtiani informática ipan mochi Latinoamérica.
== Nemiliztli ==
Gabriela Salas Cabrera otlacat ipan altepetl Chapolhuahcan, ipan tlahtohcayotl Hidalgo, ompa [[Mexihco]]. Yajaya ehua nopa [[Nahuatlacah|nahua]] tlacame huan moscalti ica [[Nahuatlahtolli|nahuatl]] queja itlajtol. Teipa momachtik español, inglés uan tének . Kema eliyaya telpokatl, kinextik kinekiyaya kimatis tlen ciencia. Kemaj, moiljuik kichiuas nopa pajtli uan ginecología ; maske, yajaya kitlapejpenik momachtis ingeniería. Ya ki itstok kenijkatsa ki paleuia ichampoyouaj pampa kineki ki pixtos nopa tlajtoli nahuatl. Ipan 2026, san mokauayaya omej katli tlajtoaj nahuatl ipan ialtepe: ya uan inana.
=== Tlamachtiliztli ===
Yajaya momachtik Ingeniería de Tecnología de la Información ipan nopa Universidad Tecnológica de Tula-Tepeji, ipan Hidalgo. Teipa ki tlami se maestría ipan inteligencia artificial ipan nopa Universidad Abierta y Distancia de México (UnADM). Ki tlami itlamachtilis ika tlamachtili tlen tlapajtilistli uan tlatemolistli tlen tlapoualistli, pampa kinekiyaya kimatis kenijkatsa kiyektlaliskej tlajtoli tlen tepajtilistli ipan tlapajtilistli. Yajaya pejki momachtia ipan matemáticas ipan nopa Universidad Abierta y Distancia de México. Teipa, yajki España pampa kinekiyaya momachtis se maestría ipan Ciencias de Datos ipan nopa Universidad Politécnica de Madrid .
Ipan 2024, yajaya tlapaleuik ipan se tekitl tlen Google kinyakanayaya pampa kinekiyaya kitlalis nopa tlajtoli nahuatl ipan nopa tekitl tlen Google Translate . Itekiuajkayo kipixki tlen ika tlapaleuis ika tlajtoli tlen achtoui kisentilijtoyaj, tlen ika kinmachtisej modelos de traducción automática. Nopa tlasenkaualistli tlen náhuatl ipan ni plataforma eli se tlen nopa tekitl tlen mochiua pampa kinekij kiueyichiuasej nopa tlajtoli tlen indígenas. Kej se tlapaleuilistli tlen nopa tekitl, yajaya temakak se tlamachtili ipan Google Mexico tlen itoka "Rescatar las lenguajes indígenas a través de la inteligencia artificial", pampa kinekiyaya kinextis tlen kimatiyaya uan tlen kipanok ipan kenijkatsa kitekiuiyayaj tecnología pampa kinmokuitlauiyayaj tlajtoli tlen maseualmej. Noijki ika iteki ipan procesamiento de lenguaje natural, kichijtok proyectos tlen mosaloua ika análisis de datos ipan nopa campo de salud, tlen kipiaj iniciativas tlen mosentlalijtokej ipan prevención de suicidio uan nopa tlamachtili tlen datos tlen mosaloua ika kokolistli hematológicas kej leucemia . Nojkia tlapaleuijtok kej se tlamachtijketl ipan tlamachtili tlen ciencia uan tlamachtili, kej [[OpenScienceLabs]], [[Femiciencia Latam]], uan nopa NASA Space Apps challenge tlen nochi tlaltinij, uan eliyaya nopa achtoui siuatl indígena tlen mosentlalik ipan nopa Organización para las Mujeres en Ciencias para el Mundo en Desarrollo (OWSD) tlen mosentlalijtok ipan UNESCO ipan nopa tlamachtilli itechpahuicpa tecnología tlahtolcopa.
== Activismo ==
Salas Cabrera kichijchijtok tekitl tlen kineki kinpaleuis siuamej tlen indígenas ma tlapaleuikaj ipan ciencia, tecnología, ingeniería uan matemáticas (STEM). Ipan ni tlamantli eltok nopa programa "El futuro es brillante porque las niñas son brillantes", tlen kinmaka tepostli tlen ika momachtiaj, tlamantli tlen ika momachtisej uan kinmachtiaj ichpokamej tlen amo kipiaj miak tomij pampa kinekij ma mosentlalikaj ipan STEM. Miak foros académicos uan tlen tlajtolmoyaualistli kinextijtokej kej se kuali neskayotl kenke siuamej tlen indígenas kinekij momachtisej científicas uan tecnológicas. Ipan tlanechikoli uan tlajtlanili, yajaya kiixtoma nopa tlasenkaualistli tlen onka tlatlajko tlen indígenas, tlakayotl uan tlen ika uelis momachtisej ipan tlamachtilistli tlen más ueyi. Nojkia kiijtok tlauel ipati nopa tlamachtili tlen ciencia kej se tlamantli tlen ika uelis tijueyichiuasej uan tijyolchikauasej ininselti ichpokamej uan ichpokamej tlen indígenas. Ki tlalijtok iteki tlen tlamachtilistli ika tlamokuitlauilistli tlajtoli pampa ki paleuia ma kitekiuikaj herramientas digitales uan inteligencia artificial para ma ki ijkuilokaj uan ma kiyolchikauakaj tlajtoli tlen maseualmej ipan México. Yajaya kinextik kineki kichijchiuas proyectos tlen kinekij kichijchiuasej espacios tlen mosentlalisej ipan recuperación uan documentación tlen tlajtoli tlen maseualmej, kej nopa náhuatl uan sekinok tlajtoli tlen maseualmej tlen nopa tlali, kej maya, zapotec uan mixteco .
== Tlaxtlahuilli ihuan tlaixmatiliztli ==
* Ipan nopa lista ipan Forbes Mexico itechpahuic 100 cihuah ocachi quipiah chicahualiztli (2025).
* Ipan nopa lista ipan 100 cihuah itech BBC (2024).
* Premio Nacional para la Promoción de los Derechos de las Mujeres Indígenas “Martha Sánchez Néstor” (2024) – Kimaka nopa Instituto Nacional de Pueblos Indígenas uan nopa Secretaría de las Mujeres ipan nopa marco tlen nopa Día Internacional de las Mujeres Indígenas.
* Premio Nacional para el Mérito de los Estudiantes de la Universidad STEM del Subsistema Tecnológico (2024) – Quimacaj nopa universidades tecnológicas huan politécnicas tlen México.
* Nopa achto cihuatl itech eua ipan tlali ipan tecnología ipan nopa Organización para las Mujeres en la Ciencia para el Mundo en Desarrollo-UNESCO.
* Ganador itech nopa Tlahtohcayotl Hidalgo Youth Award ipan nopa categoría ipan inclusión ihuan discapacidad.
== Amoxtiliztli ==
== Toquiliztequitl ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==
[[Neneuhcāyōtl:Cihuah]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1996]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuah]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtohqueh]]
9k93bdtvz3yka78a8tbnhojjwjq4eeu
Neneuhcāyōtl:Wiktionary
14
37886
528086
526931
2026-07-16T12:54:19Z
Akapochtli
159
Arreglo
528086
wikitext
text/x-wiki
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
q3ox2tqn8c6hmv9iexdlxbkruemxmcq
Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli
4
37984
528077
527457
2026-07-16T12:27:24Z
Akapochtli
159
Arreglo
528077
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[Huiquipedia:Amatlahcuilolli tlen monequi ipan nochi Huiquipedia ica nahuatlahtolli|NHN]]}}
{{P2|[[Huiquipedia:Amatlahkwilolmeh tlen monekih eltoseh pan Wikipedia ika mexkatlahtolli|NHE]]}}
{{P2|[[Huiquipedia:Amatlajkuilolmej tlen monekij ipan nochi Uikipedia ika nauatlajtoli|NCH]]}}
{{Tlani}}
== [[Mexihco]] ==<!--México-->
=== Tlahtohcayotl ===<!--Estados-->
[[Aguascalientes]] — [[Altepetl Mexico]] — [[Baja California]] — [[Baja California Sur]] — [[Campeche]] — [[Chiyapan]] — [[Chihuahua]] — [[Coahuillan]] — [[Coliman]] — [[Durango (tlahtocayotl)|Durango]] — [[Guanajuato]] — [[Guerrero (tlahtocayotl)|Guerrero]] — [[Hidalgo (tlahtocayotl)|Hidalgo]] — [[Tlahtocayotl Mexico|Mexico]] — [[Michhuahcan]] — [[Morelos]] — [[Nayarit]] — [[Yancuic León]] — [[Huaxyacac]] — [[Puebla]] — [[Querétaro]] — [[Quintana Roo]] — [[San Luis Potosí]] — [[Sinaloa]] — [[Sonora]] — [[Tabasco]] — [[Tamaulipas]] — [[Tlaxcallan]] — [[Xalixco]] — [[Veracruz]] — [[Yucatan]] — [[Zacatecah (tlahtocayotl)|Zacatecah]]
=== Tecuacan ===<!--Capitales-->
[[Altepetl Aguascalientes]] — [[Altepetl Campeche]] — [[Altepetl Coliman]] — [[Altepetl San Luis Potosí]] — [[Altepetl Victoria]] — [[Altepetl Zacatecas]] — [[Chetumal]] — [[Chilpantzinco]] — [[Colhuahcan Rosales]] — [[Cualnezcaltepec]] — [[Cuauhnahuac]] — [[Cuetlaxcoapan]] — [[Hermosillo]] — [[Huaxyacac Juárez]] — [[La Paz, Baja California Sur|La Paz]] — [[Mérida, Yucatan|Mérida]] — [[Mexicali]] — [[Monterrey]] — [[Morelia]] — [[Pachtitlan]] — [[Pachyohcan]] — [[Tepic]] — [[Tollohcan]] — [[Saltillo]] — [[Tochtlah Gutiérrez]] — [[Xalapan, Veracruz|Xalapan]]
=== Altepetl ===<!--Ciudades-->
[[Acapolco]] — [[Cabo San Lucas]] — [[Chalchiuhcuecan]] — [[Cuauhchinanco]] — [[Mazatlan]] — [[Puerto Vallarta]] — [[Salina Cruz]] — [[Tampico]] — [[Tehuahcan]] — [[Tijuana]] — [[Tollantzinco]] — [[Torreón]] — [[Zihuatanejo]]
=== Chanehqueh ===<!--Personas-->
[[Agustín de Iturbide]] – [[Andrés Manuel López Obrador]] – [[Cajeme (yaqui)]] – [[Conin]] – [[Cuauhtemoc (tlahtoani)]] – [[Emiliano Zapata]] – [[Francisco I Madero]] – [[Francisco Villa]] – [[Geronimo]] – [[Josefa Ortiz de Domínguez]] – [[Juan Diego Cuauhtlatoatzin]] – [[Leona Vicario]] – [[Malitzin]] – [[Miguel Hidalgo]] – [[Venustiano Carranza]]
== Nemiliztlahcuilolli ==<!--Biografía-->
=== Exploradores ===
[[Alonso de Ojeda]] — [[Álvar Núñez Cabeza de Vaca]] — [[Álvaro de Mendaña]] — [[Amelia Mary Earhart]] — [[Américo Vespucio]] — [[Cristoforo Colombo]] — [[Edmund Hillary]] — [[Eric el Rojo]] — [[Francis Drake]] — [[Francisco Pizarro]] — [[Hernán Cortés]] — [[Hernando de Magallanes]] — [[Ibn Battuta]] — [[Jacques Cartier]] — [[James Cook]] — [[John Cabot]] — [[Juan Sebastián Elcano]] — [[López de Sequeira]] — [[Marco Polo]] — [[Neil Armstrong]] — [[Roald Amundsen]] — [[Sebastián de Belalcázar]] — [[Vasco da Gama]] — [[Yuri Gagarin]] — [[Zheng He]]
=== [[Tlahtoani]]meh ===
[[Abderramán I]] — [[Abdón Calderón]] — [[Abraham Lincoln]] — [[Adolf Hitler]] — [[Akbar]] — [[Alejandro Magno]] — [[Alfredo Stroessner]] — [[Alonso Pérez de Guzmán]] — [[Angela Merkel]] — [[Antonio José de Sucre]] — [[Aníbal]] — [[Aśoka]] — [[Atahualpa]] — [[Atila]] — [[Augusto César Sandino]] — [[Augusto Pinochet]] — [[Barack Obama]] – [[Basil Zaharoff]] — [[Benito Juárez]] – [[Benito Mussolini]] – [[Benjamín Netanyahu]] – [[Boris Johnson]] – [[Boris Yeltsin]] – [[Boudica]] – [[Carlomagno]] – [[Carlos I de España]] – [[Catalina II de Rusia]] – [[César Augusto]] – [[Chandragupta Maurya]] – [[Charles de Gaulle]] – [[Ciro II el Grande]] – [[Cixi]] – [[Cleopatra VII]] – [[Constantino I]] – [[Cuauhtemoc (tlahtoani)|Cuauhtemoc]] – [[Darío III]] – [[David Cameron]] – [[Deng Xiaoping]] – [[Donald Trump]] – [[Eleanor Roosevelt]] – [[Eloy Alfaro]] — [[Emmanuel Macron]] – [[Emmeline Pankhurst]] – [[Enrique el Navegante]] — [[Ernsesto Che Guevara]] – [[Eugenio Espejo]] — [[Fidel Castro]] — [[Federico I Barbarroja]] – [[Felipe II de España]] – [[Francisco Fernando de Austria]] – [[Francisco Franco]] — [[Francisco Miranda]] – [[Francisco Morazán]] – [[Franklin Delano Roosevelt]] – [[François Mitterrand]] – [[Gabriel García Moreno]] — [[Gengis Kan]] – [[George Bush]] – [[George Canning]] — [[George Washington]] – [[George W. Bush]] – [[Gerhard Schröder]] – [[Germán Busch]] — [[Gro Harlem Brundtland]] – [[Gueorgui Zhúkov]] – [[Guillermo II de Alemania]] – [[Gustavo II Adolfo de Suecia]] – [[Haile Selassie]] – [[Hammurabi]] – [[Harry Truman]] – [[Harriet Tubman]] – [[Harún al-Rashid]] – [[Helen Keller]] – [[Hirohito]] – [[Ho Chi Minh]] – [[Horatio Nelson]] – [[Hu Jintao]] — [[Hugo Chávez]] — [[Indira Gandhi]] – [[Iósif Stalin]] – [[Isabel I de Castilla]] – [[Isabel I de Inglaterra]] – [[Jacques Chirac]] – [[Jason]] – [[José de San Martín]] – [[José María Velasco Ibarra]] — [[Jawaharlal Nehru]] – [[José de San Martín]] — [[José Gervasio Artigas]] — [[Julio César]] – [[Justiniano]] – [[Ka'ahumanu]] – [[Kwame Nkrumah]] – [[Lenin]] – [[León Trotski]] – [[Leónidas I]] – [[Liliuokalani de Hawaii]] – [[Luis XIV de Francia]] – [[Lula da Silva]] — [[Mao Zedong]] – [[Manuel Esteban Pizarro]] — [[Margaret Thatcher]] – [[Mary Harris]] – [[Maximilien Robespierre]] – [[Mijaíl Gorbachov]] – [[Mohamed bin Salmán]] – [[Moteuczoma Xocoyotzin]] – [[Mustafa Kemal Atatürk]] – [[Mahatma Gandhi]] – [[Napoleón Bonaparte]] – [[Narendra Modi]] – [[Nelson Mandela]] – [[Nefertiti]] – [[Otto von Bismarck]] – [[Paul von Hindenburg]] – [[Pedro I de Rusia]] – [[Pericles]] – [[Pol Pot]] – [[Qin Shi Huang]] – [[Ramsés II]] – [[Recep Tayyip Erdoğan]] – [[Romano Prodi]] – [[Ronald Reagan]] – [[Rosa Parks]] – [[Ricardo I de Inglaterra]] – [[Rodrigo Díaz de Vivar]] – [[Saladino]] – [[Salvador Allende]] – [[Semíramis]] – [[Shaka Zulu]] – [[Simón Bolívar]] — [[Solimán el Magnífico]] – [[Sojourner Truth]] – [[Sun Yat-sen]] – [[Sun Tzu]] – [[Tamerlán]] – [[Toro Sentado]] – [[Trajano]] – [[Tony Blair]] – [[Thomas Jefferson]] – [[Túpac Amaru II]] — [[Umar ibn al-Jattab]] – [[Victoria I del Reino Unido]] – [[Vicente Rocafuerte]] – [[Vladímir Putin]] – [[Winston Churchill]] – [[Xi Jinping]]
=== [[Amoxtlahcuilo]]queh ===
[[José Agustín]] — [[Rafael Alberti]] – [[Isabel Allende]] — [[Dámaso Alonso]] – [[Germán Arciniegas]] – [[Reinaldo Arenas]] – [[Roberto Arlt]] – [[Francisco Ayala]] — [[Adolfo Bioy Casares]] — [[Gerardo Bloomerfield]] — [[Jorge Luis Borges]] — [[Antonio Buero Vallejo]] — [[Guillermo Cabrera Infante]] — [[Pedro Calderón de la Barca]] – [[Alejo Carpentier]] – [[Jorge Carrera Andrade]] — [[Benjamín Carrión]] — [[Fanny Carrión de Fierro]] — [[Américo Castro]] – [[Camilo José Cela]] – [[Miguel de Cervantes Saavedra]] — [[Alfredo Conde]] — [[Jorge Cuesta]] – [[Rubén Darío]] – [[Miguel Delibes]] — [[Gerardo Diego]] — [[Jorge Edwards]] — [[Gonzalo Escudero]] – [[Macedonio Fernández]] — [[Roberto Fontanarrosa]] — [[Carlos Fuentes]] — [[Federico García Lorca]] – [[Gabriel García Márquez]] — [[José García Nieto]] — [[Garcilaso de la Vega]] – [[Luis de Góngora]] — [[Enrique González Martínez]] – [[Fray Luis de Granada]] – [[Paul Groussac]] – [[Jorge Guillén]] — [[Nicolás Guillén]] — [[Ricardo Gullón]] — [[José Hierro]] — [[Jorge Icaza]] — [[Jorge Isaacs]] – [[Dulce María Loynaz]] — [[José Jiménez Lozano]] — [[Luis Landero]] – [[Salvador de Madariaga]] — [[Ramiro de Maeztu]] — [[Juan Marsé]] – [[Juan Montalvo]] — [[Álvaro Mutis]] — [[Antonio Nariño]] – [[Silvina Ocampo]] – [[Juan Carlos Onetti]] — [[Francisco de Osuna]] – [[Pablo Palacio]] — [[Fernando del Paso]] — [[Octavio Paz]] — [[Benito Pérez Galdós]] – [[Arturo Pérez Reverte]] — [[Sergio Pitol]] — [[Syria Poletti]] — [[Manuel Puig]] – [[Francisco de Quevedo y Villegas]] – [[José Revueltas]] – [[Alfonso Reyes Ochoa]] – [[Augusto Roa Bastos]] — [[Fernando de Rojas]] – [[Gonzalo Rojas]] — [[Manuel Rojas (escritor)|Manuel Rojas]] – [[Luis Rosales]] – [[Juan Rulfo]] — [[Diego de Saavedra Fajardo]] – [[Ernesto Sabato]] — [[Rafael Sánchez Ferlosio]] — [[Severo Sarduy]] – [[Javier Sierra]] — [[Lorenzo Silva]] — [[María Tena]] – [[Suso de Toro]] — [[Gonzalo Torrente Ballester]] — [[Francisco Umbral]] — [[Rodolfo Usigli]] — [[Mario Vargas Llosa]] — [[César Vallejo]] — [[Luis Vives]] — [[María Elena Walsh]] – [[Agustín Yáñez]] – [[María Zambrano]] — [[Nezahualcóyotl]] — [[Sor Juana Inés de la Cruz]] — [[Antonio Valeriano]] — [[Bernardino de Sahagún]] — [[Bartolomé Cairasco de Figueroa]] – [[Dante Alighieri]] – [[Jane Austen]] – [[Hildegard de Bingen]] – [[Heinrich Böll]] – [[Charles Dickens]] – [[John Dos Passos]] – [[Mary Dyer]] – [[William Faulkner]] – [[Hervé Fischer]] – [[F. Scott Fitzgerald]] – [[Gabriel García Marquez]] – [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe, Johann Wolfgang von]] [[Günter Grass|Grass, Günter]] [[Graham Greene]] – [[Germaine Greer]] – [[Dashiell Hammett]] – [[Ernest Hemingway]] – [[Patrick Henry]] – [[Herodoto]] – [[Homero]] – [[Victor Hugo]] – [[James Joyce]] – [[Li Po]] – [[António Lobo Antunes]] – [[Jakob Lorber]] – [[Thomas Mann]] – [[Murasaki Shikibu]] – [[Flannery O'Connor]] – [[George Orwell]] – [[Blaise Pascal]] – [[Pitágoras]] – [[Edgar Allan Poe]] – [[Aleksandr Pushkin]] – [[J. K. Rowling]] – [[Safo]] – [[William Shakespeare]] – [[Bernard Shaw]] – [[Sima Qian]] – [[Georges Simenon]] – [[John Steinbeck]] – [[Graham Swift]] – [[J. R. R. Tolkien]] – [[León Tolstói]] – [[Tu Fu]] – [[Mark Twain]] – [[Julio Verne]] – [[Virgilio]] – [[Oscar Wilde]] – [[Mary Wollstonecraft]] – [[Virginia Woolf]]
=== [[Calmanani]]meh ===
[[Antoni Gaudí]] – [[José Celestino Mutis]] – [[Gregorio Marañón]] – [[Isaac Peral]] – [[Leonardo Torres Quevedo]] – [[Eduardo Torroja]] – [[Eladio Dieste]] – [[Esteve Terrades]] – [[Miguel Servet]] – [[Santiago Calatrava]] – [[Jorge Matute Remus]] – [[Arturo Rosenblueth]] – [[Agustín de Bethancourt]] – [[Pedro Paulet Mostajo]] — [[Ricardo Miledi]] — [[Fernando Ortiz Crespo]] — [[Humberto Fernández Morán]] — [[Nabor Carrillo]] — [[José María Fonollosa]] — [[Rodrigo Fierro Benítez]] — [[Carlos Pfeifer de Formica-Corsi]] — [[José Jiménez Jimena]] — [[Carlos Raúl Villanueva]] — [[Gustave Effel]]
=== [[Tlamahuizoltequini]]meh ===
[[Robert De Niro]] — [[Al Pacino]] — [[Marlon Brando]] — [[Amores perros]] — [[José María Arzuaga]] — [[Juan Antonio Bardem]] — [[Best Boy]] — [[Luis García Berlanga]] — [[Luis Buñuel]] — [[José Luis Garci]] — [[Manuel Octavio Gómez]] — [[Tomás Gutiérrez Alea]] — [[Plácido]] — [[José Luis Sáenz de Heredia]] — [[Jorge Sanjinés]] — [[Carlos Saura]] — [[Humberto Solás]] — [[Humphrey Bogart]] – [[Charles Chaplin]] – [[Marlene Dietrich]] – [[John Hurt]] – [[Hermanos Marx]] – [[Marilyn Monroe]] — [[Juana Sujo]] — [[Fernando Savater]] — [[Juan Ruiz de Alarcón]] — [[La Fura dels Baus]] — [[Román Chalbaud]] — [[Isaac Chocrón]]
=== Directores ===
[[Woody Allen]] – [[Ingmar Bergman]] – [[Walt Disney]] – [[Francis Ford Coppola]] – [[Alfred Hitchcock]] – [[Stanley Kubrick]] – [[Akira Kurosawa]] – [[Satyajit Ray]] – [[Steven Spielberg]] – [[Orson Welles]]
=== Músicos ===
[[José Pablo Moncayo]] — [[Violeta Parra]] – [[Manuel M. Ponce]] — [[Paloma San Basilio]] – [[Diomedes Díaz]] – [[Silvio Rodríguez]] – [[Mercedes Sosa]] – [[Los Fronterizos]] — [[Steffano Viola]] — [[Paolo Pegoraro]] — [[José Gutiérrez]] — [[Trío Nahual]] — [[José Alfredo Jiménez]] — [[Simón Díaz]] — [[Atahualpa Yupanqui]]
=== [[Cuicapixquetl|Cuicapixqueh]] ===
[[Antonio Soler (compositor)]] – [[Enrique Granados]] – [[Manuel de Falla]] – [[Andrés Segovia]] – [[Pablo Casals]] – [[Astor Piazzolla]] – [[Francisco Tárrega]] — [[Rodolfo Cazares]] — [[Leo Brouwer]] — [[Antonio Lauro]] — [[Hernando Franco]] – [[Johann Sebastian Bach]] – [[Ludwig van Beethoven]] – [[Piotr Ilich Chaikovski]] – [[Frédéric Chopin]] – [[Antonín Dvořák]] – [[Georg Friedrich Händel]] – [[Franz Joseph Haydn]] – [[Franz Liszt]] – [[Felix Mendelssohn]] – [[Wolfgang Amadeus Mozart]] – [[Antonio Vivaldi]] – [[Richard Wagner]]
=== [[Tlahcuilo]]queh ===
[[Juan Manuel Blanes]] — [[Diego de la Cruz]] – [[Jean Fautrier]] — [[Pedro Figari]] — [[Mariano Fortuny]] – [[Francisco de Goya]] – [[El Greco]] — [[Juan Gris]] — [[Juan de Juanes]] — [[Joan Miró]] — [[Bartolomé Esteban Murillo]] — [[José Clemente Orozco]] — [[Pablo Picasso]] — [[José de Ribera]] — [[Diego Rivera]] — [[David Alfaro Siqueiros]] — [[Antoni Tàpies]] — [[Joaquín Torres García]] — [[Diego Rodríguez de Silva y Velázquez|Diego Velázquez]] — [[Francisco de Zurbarán]] — [[José G. Álvarez]] — [[Salvador Dalí]] — [[Vincent van Gogh]] — [[Frida Kahlo]] — [[Miguel Ángel]] — [[Rembrandt]] — [[Rafael Sanzio]] — [[Leonardo da Vinci]] — [[Oswaldo Guayasamín]] – [[Eduardo Kingman]] — [[Lola Mora]] – [[Benito Quinquela Martín]] – [[El Greco]] — [[Alberto Agüero]] — [[Jorge Oteiza]] — [[Armando Reverón]] — [[Arturo Michelena]] — [[Tito Salas]]
=== [[Momotlani]]meh ===
[[Muhammad Ali]] – [[Lance Armstrong]] – [[Usain Bolt]] – [[Nadia Comaneci]] – [[Wayne Gretzky]] – [[Tony Hawk]] – [[Michael Jordan]] – [[Bruce Lee]] – [[Carl Lewis]] – [[Diego Maradona]] – [[Lionel Messi]] – [[Jesse Owens]] – [[Pelé]] – [[Michael Phelps]] – [[Ronaldo]] – [[Cristiano Ronaldo]] – [[Babe Ruth]] – [[O.J. Simpson]]
=== Científicos ===
[[Abulcasis]] — [[Al-Juarismi]] — [[Alan Turing]] — [[Albert Einstein]] — [[Alfred Nobel]] — [[Alexander Fleming]] — [[Alexander von Humboldt]] — [[Bernhard Riemann]] — [[Carl Friedrich Gauss]] — [[Carl Sagan]] — [[Charles Darwin]] — [[David Hilbert]] — [[Dmitri Mendeléyev]] — [[Edward Jenner]] — [[Enrico Fermi]] — [[Erwin Schrödinger]] — [[Euclides]] — [[Fibonacci]] — [[Florence Nightingale]] — [[Galileo Galilei]] — [[Henri Poincaré]] — [[Henry Ford]] — [[Hermanos Lumière]] — [[Hermanos Wright]] — [[Hipócrates]] — [[Isaac Newton]] — [[James Watt]] — [[Johannes Gutenberg]] — [[Karl Benz]] — [[Leonhard Euler]] — [[Leonardo da Vinci]] — [[Louis Pasteur]] — [[Marie Curie]] — [[Nikola Tesla]] — [[Nicolás Copérnico]] — [[Pitágoras]] — [[Rachel Louise Carson]] — [[Sigmund Freud]] — [[Stephen Hawking]] — [[Thomas Alva Edison]]
=== Filósofos ===
[[Hannah Arendt]] — [[Tomás de Aquino]] — [[Aristóteles]] — [[San Francisco de Asís]] — [[Mijaíl Bakunin]] — [[Simone de Beauvoir]] — [[Hans Blumenberg]] — [[Albert Camus]] — [[Confucio]] — [[Gottlob Frege]] — [[Emma Goldman]] — [[Ian Hacking]] — [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] — [[Heráclito]] — [[Immanuel Kant]] — [[Thomas Kuhn]] — [[Lao Tzu]] — [[Martín Lutero]] — [[Rosa Luxemburg]] — [[Nicolás Maquiavelo]] — [[Karl Marx]] — [[Benito de Nursia]] — [[Platón]] — [[Karl Popper]] — [[Jean-Jacques Rousseau]] — [[Bertrand Russell]] — [[Jean-Paul Sartre]] — [[Duns Scoto]] — [[Adam Smith]] — [[Sócrates]] — [[Sun Tzu]] — [[Simone Weil]]
=== Economistas ===
[[Milton Friedman]] — [[Friedrich Hayek]] — [[John Maynard Keynes]] — [[Karl Marx]] — [[David Ricardo]] — [[Adam Smith]] — [[Max Weber]]
=== Políticos ===
[[Kofi Annan]] – [[Martin Luther King]]
=== Pochtecatl ===
[[Bill Gates]] – [[Carlos Slim]] – [[Steve Jobs]] – [[John D. Rockefeller]] – [[Richard Stallman]]
=== Yaotl ===
[[Juana de Arco]] — [[Manuel Rodríguez Erdoíza]] — [[Santa Mariana de Jesús]] — [[Santa Rosa de Lima]] — [[Vicente Guerrero]] — [[Francisco Xavier Mina]]
=== Terroristas ===
[[Ted Kaczynski]] – [[Osama bin Laden]] – [[Gavrilo Princip]]
=== Premios Nobel ===
[[José Echegaray]] – [[Óscar Arias Sánchez]] – [[Santiago Ramón y Cajal]] – [[Severo Ochoa]] – [[Baruj Benacerraf]] – [[Pablo Neruda]]– [[Gabriel García Márquez]] — [[Miguel Angel Asturias]] — [[Gabriela Mistral]] — [[Alfonso García Robles]] — [[Luis Federico Leloir]] — [[Mario J. Molina]] — [[Bernardo Alberto Houssay]] — [[César Milstein]] — [[Camilo José Cela]] — [[Octavio Paz]] — [[Vicente Aleixandre]] — [[Juan Ramón Jiménez]] — [[Jacinto Benavente]] — [[Carlos Saavedra Lamas]] — [[Adolfo Pérez Esquivel]] — [[Rigoberta Menchú]] — [[Mario Vargas Llosa]] — [[Juan Manuel Santos]]
== Ciencias sociales ==
[[encomienda]] – [[código civil]] – [[inflación]] – [[banco central]] – [[devaluación]] – [[guerrilla]] – [[deuda externa]] – [[huaso]] – [[gaucho]] – [[populismo]] – [[peronismo]] – [[dictadura]] – [[democracia]] – [[estatuto de autonomía]] – [[corsario]] – [[pirata]] – [[Doctrina Monroe]] – [[reforma agraria]] – [[capitanía general]] – [[Cabildo]] – [[Real Audiencia (América)]] – [[Bolsa de Valores]] – [[Cortes españolas]] – [[Inquisición]] – [[Guardia Civil]] – [[Derecho Indiano]] – [[microestado]] — [[Caudillismo]] — [[Valores sociales]] – [[Virreinato]] – [[Reinos de Indias]]
=== [[Huehcapantlahtoliztli]] ===<!--Historia-->
[[Revolución Mexicana]] — [[Revolución Cubana]] — [[Revolución Liberal Ecuatoriana]] — [[Batalla de Las Piedras]] — [[Batalla de Masoller]] – [[Batalla de Punta del Este]] – [[Provincia Oriental]] – [[Desembarco de los Treinta y Tres Orientales]] – [[Éxodo del Pueblo Oriental]] – [[Provincias Unidas del Río de la Plata]] – [[Provincias Unidas del Centro de América]] – [[Acuerdo de Esquipulas]] – [[Virreinato de Nueva España]] — [[Triple Alianza (México)|Triple Alianza]] – [[Batalla de Boyacá]] – [[Batalla de Carabobo]] – [[Batalla de Pichincha]] – [[Batalla de Ayacucho]] – [[Sorpresa de Cancha Rayada]] – [[República de la Gran Colombia]] – [[Guerra de la Triple Alianza]] – [[Guerra del Pacífico]] – [[Guerra contra la Confederación Perú-Boliviana]] – [[Guerra del Chaco]] – [[Alianza para el Progreso]] – [[Imperio Portugués]] – [[Imperio español]] – [[Compañía de Jesús]] – [[Reino Visigodo]] – [[Batalla de Covadonga]] – [[Reinos de Taifas]] – [[Al Andalus]] – [[Emirato de Córdoba]] — [[Califato de Córdoba]] – [[Reconquista]] – [[Batalla de Las Navas de Tolosa]] – [[Las Siete Partidas]] – [[Batalla de Lepanto]] – [[Armada Invencible]] – [[Guerra de Sucesión Española]] – [[Motín de Aranjuez]] – [[Cortes de Cádiz|Constitución de Cádiz]] – [[I República Española]] – [[II República Española]] – [[Guerra Hispano-estadounidense]] – [[Siglo de Oro]] – [[Generación del 98]] – [[Generación del 28]] — [[Generación del 27]] – [[APRA]] – [[Primera Guerra Carlista]] – [[Segunda República Española]] – [[Independencia de Colombia]] — [[Independencia de México]] — [[Independencia del Perú]] — [[Tratado de Tordesillas]] — [[Laudo Arbitral de París]] – [[Independencia de Guinea Ecuatorial]] – [[Disolución del Congreso de la República del Perú en 2019]] [[Edad de Piedra]] [[Edad de Oro]] [[Edad de Plata]] [[Edad de Bronce]] [[Sumeria]] [[Fenicia]] [[Antiguo Egipto]] [[Edad de Hierro]] [[Grecia clásica]] [[Imperio inca]] [[Mexica|aztecas]] [[Cultura maya|mayas]] [[Imperio romano]] [[Imperio bizantino]] [[Baja Edad Media]] [[Alta Edad Media]] [[Vikingos]] [[Cruzadas]] [[Dinastía Ming]] [[Gran Cisma de Occidente]] y el [[Gran Cisma de Oriente]] [[peste negra]] [[Renacimiento]] [[Reforma protestante]] [[Descubrimiento de América]] [[Colonización de Norteamérica]] [[Colonización de Sudamérica]] [[Inquisición]] [[Sacro Imperio Romano Germánico]] [[Guerra de los Treinta Años]] [[Guerra civil inglesa]] [[Imperio británico]] [[Esclavitud]] [[Ilustración]] [[Guerra de Independencia de los Estados Unidos]] [[Revolución francesa]] [[Revolución Industrial]] [[Guerras napoleónicas]] [[Guerra de Secesión|Guerra civil estadounidense]] [[Repartición de África]] [[Guerras del Opio]] [[Restauración Meiji]] [[Primera Guerra Mundial]] [[Revolución rusa]] [[Guerra civil rusa]] [[Gran Depresión]] [[Guerra civil china]] [[Guerra civil española]] [[Segunda Guerra Mundial]] [[Holocausto]] [[Guerra Fría]] [[Apartheid]] [[Guerra de Corea]] [[Revolución cubana]] [[Programa Apollo]] [[Guerra de Vietnam]] [[Crisis del petróleo de 1973]] [[Invasión soviética de Afganistán]] [[Guerra del Golfo]] [[Atentados del 11 de septiembre de 2001]]
=== [[Cemitquimatiliztli]] ===<!--Política-->
[[Anarquía]] [[Capitalismo]] [[Comunismo]] [[Democracia]] [[Dictadura]] [[Fascismo]] [[Fundamentalismo religioso]] [[Globalización]] [[Imperialismo]] [[Liberalismo]] [[Monarquía]] [[Nacionalismo]] [[Nazismo]] [[Neoconservadurismo]] [[Neoliberalismo]] [[Partido político]] [[Racismo]] [[República]] [[Separación de poderes|Separación de Poderes]] [[Judicial]] o [[Poder judicial]] [[Legislativo]] o [[Poder legislativo]] [[Poder ejecutivo|Ejecutivo]] o [[Poder Ejecutivo]] [[Socialismo]] [[Ahtēpacholiztli]] (Anarquía) [[Tlācatēpacholiztli]] (Democracia) [[Tlahtohtēpacholiztli]] (Dictadura) [[Tlālticpactiliztli]] (Globalización) <!--Mundialización--> [[Tlatlālīliztli centēpacholiztli]] (Monarquía constitucional) [[Centēpacholiztli]] (Monarquía) [[Tlācatiyāntiliztli]] <!--¿Nacionalismo?--> [[Tlācatlahtohcāyōtl]] <!--República-->
==== Política internacional ====
[[Cruz Roja]] [[Diplomacia]] [[Federación Internacional de la Cruz Roja y la Media Luna Roja]] [[FMI]] [[Juegos Olímpicos]] [[Libertad]] [[Liga árabe]][[Media Luna Roja]] [[Naciones Unidas]] (=[[ONU]]) [[OMS]] [[UNESCO]] [[UNICEF]] [[OPEP]] [[OTAN]] [[Premio Nobel]] [[Tratado]]s [[Unión Europea]] [[OPS]] – [[Banco Interamericano de Desarrollo]] — [[Banco Mundial]] – [[Mercosur]] – [[Conferencias Panamericanas]] – [[OEA]] – [[CARICOM]] – [[Comunidad Andina]] – [[Tratado de Libre Comercio de América del Norte]] (TLCAN) – [[CEPAL]] — [[Unión Europea]]
==== Movimientos sociales ====
[[Aborto]] [[Bisexualidad]] [[Control de natalidad]] [[Derechos humanos]] [[Feminismo]] [[Heterosexualidad]] [[Homosexualidad]] [[Machismo]] [[Pena capital|Pena de muerte]] [[Promoción social]] [[Sexismo]] [[Supremacismo blanco]]
==== Geopolítica ====
[[Carta de la Tierra]] [[Carta Magna]] [[Declaración de los Derechos del Hombre y del Ciudadano]] [[Manifiesto comunista]]
=== Etnografía y arqueología ===
[[Imperio Inca]] – [[Cultura Mochica]] – [[Cultura tolteca|Cultura Tolteca]] – [[Cultura Zapoteca]] – [[pueblos de América]] ([[amerindio]]s) – [[Cultura maya|Imperio maya]] – [[Imperio Azteca]] – [[Imperio Chimú]] – [[Olmecas]] – [[idioma catalán|catalán]] – [[gallego]] – [[euskera]] – [[valenciano]] – [[bable]] – [[patués]] – [[náhuatl]] — [[Idioma guaraní|guaraní]] – [[lenguas quechuas|quechua]] — [[idioma aimara|aimara]] — [[idioma fang|fang]] — [[idioma rifeño|rifeño]] — [[idioma mapuche|mapuche]] — [[Idioma maya|maya]] — [[Idioma quiché|quiché]] — [[Idioma filipino|filipino]] — [[hassanía]] – [[cueva de altamira]] – [[Atapuerca]] – [[Dama de Elche]] – [[Mapuches]] — [[Nahuas]] — [[Tlaxcaltecas]] — [[Mayas peninsulares]] — [[Guaraníes]] — [[Tagalos]] — [[Taíno|Taínos]] — [[Guanche (Tenerife)|Guanches]] — [[Saharaui|Saharauis]] – [[Iberos]] – [[Celtas]] – [[Celtíberos]] – [[Vándalos]] – [[Suevos]] – [[Alanos]] – [[Visigodos]] – [[Omeyas]] – [[Nazaríes]] – [[Almohades]] – [[Benimerines]] – [[Almorávides]]
=== [[Tequitiliztli]] ===<!--Economía-->
==== [[Dinero]] ====
[[Dólar estadounidense]] [[Libra esterlina]] [[Euro]] [[Yen]] [[Franco suizo]] [[Renminbi]] [[Rand sudafricano|Rand]] [[Shekel]] [[Rupia]]
==== Monedas antiguas ====
[[Peseta]] [[Franco francés]] [[Escudo portugués]] [[Lira italiana]] [[Talento (moneda)|Talento]] [[Dinar (moneda)|Dinar]] [[Dracma griega moderna|Dracma]]
== Tlamatiliztli ==<!--Ciencia-->
=== [[Ilhuicamatiliztli]] ===<!--Astronomía-->
[[Agujero negro]] [[Año luz]] [[Asteroide]] [[Big Bang]] [[Cometa]] [[Galaxia]] [[Lucero (astronomía)|Lucero]] [[Planeta]] [[Júpiter (planeta)]] [[Marte (planeta)]] [[Mercurio (planeta)]] [[Neptuno (planeta)]] [[Plutón (planeta enano)]] [[Saturno (planeta)]] [[Urano (planeta)]][[Tierra]] [[Venus (planeta)]] [[Satélite natural|Satélite]] [[Sistema Solar]] [[Sol]] [[Vía Láctea]] [[Chīchīlcītlalli]] (Marte, 4a planeta) [[Cītlalin īcue (Ilhuicamatiliztli)]] (Vía Láctea) [[Cītlalli]] [[Cītlalpōl]] (Venus, 2a planeta [[Cītlalpopocac]] (Galaxia) [[Huēyi Topōn]] (Big Bang) [[Huēyitzitzimicītlalli]] (Júpiter, 5a planeta) [[Ilhuicateōcītlalli]] (Urano, 7a planeta) [[Mētztli]] [[Mictlāntēuccitlālli]] (Plutón, astro) [[Nehnencācītlalli]] (Planeta) [[Payīnalcītlalli]] (Mercurio, 1a planeta) [[Tlāloccītlalli]] (Neptuno, 8a planeta) [[Tlālticpactli]] (Tierra, 3a planeta) [[Tlanēxtli xihuitl]] (Año luz)
==== [[Tonatiuh ichan]] ====<!--Sistema solar-->
[[Metztli]] — [[Tonatiuh]] — [[Tzitzimicitlalli]] (Saturno) [[Xihuitl]] (Cometa)
=== [[Tlalticpacmatiliztli]] ===<!--Geografía-->
==== [[Cemantoc tlalli]] ====<!--Continentes-->
[[Africa]] – [[America]] – [[Antartida]] – [[Asia]] – [[Europa]] – [[Oceania]]
==== [[Onohuayan]] ====<!--Regiones-->
[[América Central]] – [[América Latina]] – [[Oriente Medio]] – [[Isla Grande de Chiloé]] – [[Macizo de Venezuela]] — [[Macizo de Brasil]] — [[Gran Chaco]] — [[Estrecho de Gibraltar]] – [[Estrecho de Magallanes]] – [[Cabo de Finisterre]] — [[Antillas]] — [[América del norte]] — [[América del sur]] — [[Europa Oriental]] — [[África]] — [[Antártida Argentina]] — [[Patagonia]] [[Desierto del Sahara]] [[Gran Barrera de Coral]] [[Polo Norte]] [[Polo Sur]] [[Selva tropical]]
==== [[Tlacatiyan]] ====<!--Países-->
[[Afganistan]] — [[Africa Huitztlampa]] — [[Albania]] — [[Alemania]] — [[Andorra]] — [[Angola]] — [[Antigua huan Barbuda]] — [[Arabia Saudita]] — [[Argelia]] — [[Argentina]] — [[Armenia]] — [[Australia]] — [[Austria]] — [[Azerbaiyan]] — [[Bangladesh]] — [[Bahamas]] — [[Barbados]] — [[Belice]] — [[Belgica]] — [[Bolivia]] — [[Bosnia huan Hertzegobina]] — [[Botzhuana]] — [[Brasil]] — [[Bulgaria]] — [[Burundi]] — [[Butan]] — [[Camboya]] — [[Camerun]] — [[Canada]] — [[Chad]] — [[Chile]] — [[Chipre]] — [[China]] — [[Colombia]] — [[Costa Rica]] — [[Cuauhtemallan]] — [[Cuba]] — [[Cuzcatlan]] — [[Dinamarca]] — [[Dominica]] — [[Ecuador]] — [[Egipto]] — [[Eritrea]] — [[Eslovaquia]] — [[Eslovenia]] — [[España]] — [[Estonia]] — [[Etiopia]] — [[Filipinas]] — [[Finlandia]] — [[Francia]] — [[Gabon]] — [[Ghana]] — [[Gambia]] — [[Granada]] — [[Grecia]] — [[Guinea]] — [[Guyana]] — [[Honduras]] — [[In Vaticano]] — [[India]] — [[Indonesia]] — [[Islandia]] — [[Israel]] — [[Irac]] — [[Iran]] — [[Irlanda]] — [[Italia]] — [[Jamaica]] — [[Japon]] — [[Jordania]] — [[Laos]] — [[Letonia]] — [[Libanoh]] — [[Liberia]] — [[Libia]] — [[Lituania]] — [[Luxemburgo]] — [[Madagascar]] — [[Malahui]] — [[Malasia]] — [[Mali]] — [[Malta]] — [[Marruecos]] — [[Mauritania]] — [[Mexico]] — [[Monaco]] — [[Mongolia]] — [[Mozambique]] — [[Namibia]] — [[Nepal]] — [[Nicanahuac]] — [[Niger]] — [[Nigeria]] — [[Noruega]] — [[Oman]] — [[Panama]] — [[Paquistan]] — [[Peru]] — [[Polonia]] — [[Portugal]] — [[Quenia]] — [[Ruanda]] — [[Rumania]] — [[Rusia]] — [[San Marino]] — [[Santa Lucia]] — [[Senegal]] — [[Serbia]] — [[Sierra Leona]] — [[Singapur]] — [[Siria]] — [[Somalia]] — [[Suecia]] — [[Suiza]] — [[Surinam]] — [[Tailandia]] — [[Tanzania]] — [[Tlahtocayotl in Cepanca]] — [[Tlanitlalpan]] — [[Togo]] — [[Tonga]] — [[Tunez]] — [[Turquia]] — [[Ucrania]] — [[Uganda]] — [[Uruguay]] — [[Uzbequistan]] — [[Vanuatu]] — [[Venezuela]] — [[Vietnam]] — [[Yemen]] — [[Yibuti]] — [[Zambia]] — [[Zimbahue]]
====Dependencias====
[[Aruba]] — [[Bermudas]] — [[Groenlandia]] — [[Puerto Rico]]
==== [[Altepetl]] ====<!--Ciudades-->
[[Altepetl Cuauhtemallan]] — [[Altepetl Cuhuait]] — [[Altepetl Mexico]] – [[Altepetl Panama]] — [[Amsterdam]] — [[Arequipa]] — [[Argel]] — [[Asunción (Paraguay)|Asunción]] — [[Atemaxac]] — [[Atenas]] — [[Atlanta]] — [[Bagdad]] — [[Bangkok]] — [[Barcelona]] — [[Berlin]] — [[Berna]] — [[Bilbao]] — [[Bogotá]] — [[Bombay]] — [[Brasilia]] — [[Buenos Aires]] — [[Camagüey]] — [[Cape Town]] — [[Calcuta]] — [[Caracas]] — [[Chicago]] — [[Copenhague]] — [[Córdoba, España|Córdoba]] — [[Cracovia]] — [[Cuenca, Ecuador|Cuenca]] — [[Delhi]] — [[Denver]] — [[Estambul]] — [[Estocolmo]] — [[El Cairo]] — [[Guayaquil]] — [[Harare]] — [[Hong Kong]] — [[Houston]] — [[Jerusalen]] — [[Johanesburgo]] — [[Kinshasa]] — [[La Habana]] — [[La Paz, Bolivia|La Paz]] — [[La Coruña]] — [[La Meca]] — [[Lagos]] — [[Lima]] — [[Londres]] — [[Los Angeles]] — [[Luanda]] — [[Madrid]] — [[Málaga]] — [[Malabo]] — [[Managua]] — [[Manila]] — [[Maputo]] — [[Maracaibo]] — [[Medellín]] — [[Miami]] — [[Milan]] — [[Monterrey]] — [[Montevideo]] — [[Mosco]] — [[Munich]] — [[Oslo]] — [[Ottawa]] — [[Paris]] — [[Pequin]] — [[Praga]] — [[Quito]] — [[Rabat]] — [[Rio de Janeiro]] — [[Roma]] — [[San José, Costa Rica|San José]] — [[San Juan, Puerto Rico|San Juan]] — [[San Pedro Sula]] — [[San Petersburgo]] — [[San Salvador]] — [[São Paulo]] — [[Santiago de Chile]] — [[Santiago de Cuba]] — [[Santiago de los Caballeros]] — [[Seul]] — [[Santo Domingo, Domingotlacatlahtocayotl|Santo Domingo]] – [[Sevilla]] — [[Sidney]] — [[Singapur]] — [[Sucre]] — [[Taipei]] — [[Tombouctou]] — [[Toquio]] — [[Valencia, España|Valencia]] — [[Valparaíso]] — [[Varsovia]] — [[Viena]] — [[Vigo]] — [[Washington D. C.]] — [[Xanghai]] — [[Yancuic Delhi]] — [[Yancuic York]] — [[Zurich]]
==== [[Tepetl]] ====<!--Montañas-->
[[Aconcagua]] – [[Alpes]] – [[Andes]] – [[Gran Cañón]] – [[Himalaya]] – [[Kilimanjaro]] – [[Montañas Rocosas]] – [[Everest]] – [[Valle del Gran Rift]] [[tletepetl]] – [[Daneli]] – [[Chimborazo (tletepetl)|Chimborazo]] — [[Cotopaxi (tletepetl)|Cotopaxi]] — [[Teide]] — [[Popocatepetl]] — [[Citlaltepetl]]
==== Atezcatl ====<!--Lagos-->
[[Grandes Lagos (América del Norte)|Grandes Lagos]] [[Lago Tanganica]] [[Lago Titicaca]] [[Lago Victoria]]
==== Ailhuicatl huan hueyatl ====
[[Mar Báltico]] [[Mar Caspio]] [[Mar del Norte]] [[Mar Mediterráneo]] [[Mar Muerto]] [[Mar Negro]] [[Océano]] [[Océano Ártico]] [[Océano Atlántico]] [[Océano Glacial Antártico]] [[Océano Índico]] [[Océano Pacífico]]
==== [[Atoyatl]] ====<!--Ríos-->
[[Río Guayas]] — [[Río Arauca]] [[Río]] [[Río Amazonas]] [[Río Mississippi]] [[Nilo]] [[Cascada|Cataratas]] [[Cataratas del Niágara]]
==== [[Apantli]] ====<!--Canales-->
[[Canal de Panamá]] [[Canal de Suez]]
==== Climas ====
[[Desierto]] [[Bosque]] [[Selva Tropical]]
=== [[Yolizmatiliztli]] ===<!--Biología-->
==== [[Anatomía]] ====
[[Sistema digestivo]] [[Intestino grueso]] [[Intestino delgado]] [[Hígado]] [[Sistema respiratorio]] [[Pulmón|Pulmones]] [[Sistema óseo]] ([[esqueleto]]) [[Sistema nervioso]] [[Cerebro]] [[Sistema sensorial]] [[Sistema auditivo]] [[Oído]] [[Sistema visual]] [[Ojo]] [[Sistema olfativo]] [[Nariz]] [[Sistema gustativo]] [[Sistema somatosensorial]] [[Sistema endocrino]] [[Sistema circulatorio]] [[Corazón]] [[Sistema reproductivo]] [[Pene]] [[Vagina]][[Tegumento]] [[Piel]] [[Elchiquihuitl]] [[Tlantli]] (lengua) [[Cuitlaxcolpitzactli]] (Intestino delgado) [[Cuitlaxcoltomactli]] (Intestino grueso) [[Ēlli]] (hígado) [[Chihchitl]] (pulmones) [[Omiyōtl]] (esqueleto)[[Cuāyōllōtl]] (cerebro) [[Īxtelolohtli]] (ojo) [[Tepōlli]] (pene) [[Tepilli]] (vagina) [[Cuetlaxtli]] (piel)
==== [[Proceso biológico|Procesos biológicos]] ====
[[Autopoiesis]] [[Comportamiento animal]] [[Desarrollo (biología)|Desarrollo]] [[Digestión]] [[Evolución biológica|Evolución]] [[Excreción]] [[Extinción]] [[Fotosíntesis]] [[Homeostasis]] [[Herencia genética|Herencia]] [[Sistema inmunitario|Inmunidad]] [[Metabolismo]] [[Reproducción]] [[Respiración]]
==== Plantas ====
[[nanacatl]] – [[cuauhtontli]] – [[xochitl]] – [[zoyatl]] – [[cuahuitl]] – [[eucalipto]] – [[araucaria]] – [[ombú]] – [[aceituna]] – [[chilli]] – [[chirimoya]] – [[chichihualtzapotl]] – [[mango]] – [[etl]] – [[xalxocotl]] – [[xitomatl]] – [[xihuitl]] – [[alcornoque]] – [[ohuatl]] — [[tamarindo]]
==== [[Yolcatl|Yolcah]] ====
[[Cuy]] – [[Llama]] — [[Tuqueque]] — [[Capibara]] — [[Xoloitzcuintli]] — [[Ocelotl]] – [[Tamazolin]] – [[Cueyatl]] – [[Tototl]] – [[Huilotl]] – [[Cuauhtli]] – [[Michin]] – [[Cuetzpalmichin]] – [[Cipacmichin]] – [[Atún]] – [[Sardina]] – [[Insecto]] – [[Neuczayolin]] – [[Azcatl]] – [[Papalotl]] – [[Zayolin]] – [[Colotl]] – [[Tocatl]] – [[Chichini]] – [[Hueyimichin]] – [[Cahuayoh]] – [[Camello]] – [[Pitzotl]] – [[Tlamichin]] – [[Elefante]] – [[Mizton]] – [[Cuacuahueh]] – [[Miztli]] – [[Ozomahtli]] – [[Tzinacantli]] – [[Tlacamayeh]] – [[Ichcatl]] – [[Chichi]] – [[Mapachin]] – [[Coatl]] – [[Cipactli]] - [[dinosaurio]] - [[Michhuātzaltepitōn]] (sardina) - [[Yōlcātzintli]] (insecto) -[[Pelonichcatl]] - [[Chīchīhualeh]] (mamífero)
==== [[Yoliztli]] ====<!--Vida-->
[[Huilānqui]] (reptil) - [[Huehcāuhnemiliztli]] (archaea) - [[Nemiltōpīllōtl]] (bacteria) - [[Procariota]] -[[Eucariota]] - [[Nanacatl]] (hongo) - [[Tlanelhuayōtl]] (planta) - [[Nemilizachtoyōtl]] (Protista)
=== [[Tlamatiliztlazohtlaliztli]] ===<!--Filosofía-->
[[Ética]] – [[Epistemología]] – [[Condicional]]es – [[Conocimiento]] – [[Consecuencia lógica]] – [[Cuantificadores]] – [[Decisión por consenso]] – [[Lógica]] – [[Lógica deóntica]] – [[Lógica epistémica]] – [[Lógica intuicionista]] – [[Lógica libre]] – [[Lógica modal]] – [[Lógica plurivalente]] – [[Lógica relevante]] – [[Método científico]] – [[Conectiva lógica|Negación]] – [[Ontología]] – [[Punto de vista neutral]] – [[Filosofía política]] – [[Verdad]] [[Machiyomatiliztli]]
=== [[Chammatilztli]] ===<!--Ecología-->
[[Educación Ambiental]] [[Efecto invernadero]] [[Lluvia ácida]] [[Oscurecimiento global]]
=== [[Paccayeliztli]] ===<!--Salud-->
=== [[Tlalmatiliztli]] ===<!--Geología-->
[[Tetl]] - [[Tecpatl]] - [[tepetlatl]] [[Astenosfera]] [[Atmósfera]] [[Basalto]] [[Cámbrico]] [[Carbonífero]] [[Cenozoico]] [[Corteza terrestre]] [[Cretácico]] [[Cuaternario]] [[Devónico]][[Eoceno]] [[Eras geológicas]] [[Estratigrafía]] [[Fósil]] [[Hidrosfera]] [[Holoceno]] [[Jurásico]] [[Litosfera]] [[Manto terrestre|Manto]] [[Mesozoico]][[Mioceno]] [[Neógeno]] [[Núcleo (geología)]] [[Oligoceno]] [[Ordovicense]] u [[Ordovícico]] [[Paleoceno]] [[Paleógeno]] [[Paleozoico]] [[Pedernal]][[Pérmico]] [[Piedra caliza]] [[Pleistoceno]] [[Plioceno]] [[Precámbrico]] [[Silúrico]] [[Triásico]] [[Volcán]]
=== [[Huehcapanilhuicamatiliztli]] ===<!--Meteorología-->
[[Mixtli]] - [[Quiyahuitl]] - [[Cepayahuitl]] - [[Texihuitl]] - [[Ehecatl]] (Viento) - [[Ehēcamalacatl]] (Tornado) - [[Āehēcatl]] (Ciclón tropical) [[Presión atmosférica]] [[Nube]] [[Lluvia]] [[Nieve]] [[Granizo]] [[Viento]] [[Efecto invernadero]] [[Tornado]] [[Ciclón tropical]]
==== [[Ahcuallotl]] ====<!--Catástrofe-->
[[Avalancha]] – [[Terremoto]] – [[Inundación]] – [[Fusión de núcleo]] – [[Tornado]] [[Huracán]] [[Cepayauhxiniliztli]] (avalancha) - [[Tlālolīniliztli]] (temblor, sismo) - [[Zōnēhualiztli]] (inundación) - [[Yōllōcetiliztli]] (fusión nuclear)
=== [[Iuhcayotl]] ===<!--Física-->
[[Átomo]] [[Electrón]] [[Neutrón]] [[Protón]] [[Energía]] [[Radiación electromagnética]] [[Radiofrecuencia]] [[Radiación infrarroja]] [[Luz visible]] [[Radiación ultravioleta]] [[Rayos gamma]] [[Luz]] [[Color|El color]] [[Espectro electromagnético]] [[Negro (color)|Negro]] [[Blanco (color)|Blanco]] [[Rojo]] [[Amarillo]] [[Verde]] [[Azul]] [[Fuerza]]s [[Gravitación]] [[Electromagnetismo]] [[Energía nuclear]] [[Aceleración]] [[Fuerza]] [[Masa]] [[Velocidad]] [[Tiempo]] [[Rapidez]] [[Peso]] [[Tlachicāhualiztli]] <!--Energía--> - [[Tlāhuīlli]] <!--Luz--> - [[Chicāhualiztli]] <!--Fuerza--> - [[Iciuhquiliztli]] <!--Velocidad--> - [[Cāhuitl]] <!--Tiempo-->- [[Iciuhcāyōtl]] <!--Rapidez--> - [[Etiliztli]]<!--Peso-->
==== Energéticos ====
[[Petróleo]], [[Gas]], [[Carbón]], [[Energía nuclear]], [[Energía solar]], [[Energía hidráulica]], [[Energía eólica]]
==== Industria ====
[[Turismo]] [[Industria textil|Textil]] [[Lana]] [[Algodón]] [[Seda]] [[Plástico]] [[Nylon]] [[Poliéster]] [[Perfumería]] [[Mirra]] [[Incienso]] [[Almizcle]] [[Construcción]] [[Cemento]] [[Sillar]]
=== Medidas ===
[[Sistema Internacional de Unidades]] [[metro]] [[litro]] [[kilogramo]] [[newton (unidad)]] [[julio (unidad)]] [[vatio]] [[voltio]] [[ampere]]
=== Inventos ===
[[Calzado]] [[Ropa]] [[Arma]]s [[Domesticación]] [[Fuego]] [[Rueda]] [[Radiocomunicación|Radio]] [[Televisión]] o [[Televisor]] [[Pararrayos]][[Ferrocarril]] [[Energía eléctrica]] [[Internet]]
=== [[Tlahtolmatiliztli]] ===
[[Gramática]] [[Lenguaje oligosintético]]
==== [[Tlahtolli]] ====
# [[caxtillahtolli]] — [[arabetlahtolli]] — [[inglestlahtolli]] — [[Esperanto]] [[francestlahtolli]] [[alemantlahtolli]] [[Hindi]] [[Idioma italiano]] [[Idioma japonés]] [[Latintlahtolli]] [[Idioma chino mandarín]] [[Idioma portugués]] [[Idioma ruso]] [[Sánscrito]] [[nahuatlahtolli]] [[Idioma chino]] [[Idioma griego]][[Lenguas indoeuropeas]]
=== [[Tlapohualiztli]] ===
[[Álgebra]], [[Ecuación]] [[Cálculo]] [[Geometría]] [[Círculo]] [[Número pi]] [[Cuadrado]] [[Triángulo]] [[Polígono]] [[Infinito]] [[Trigonometría]]
=== Enigmas y misterios ===
[[Lemuria]] – [[El Conde de Saint Germain]] – [[Mu (continente perdido)|Mu]] – [[Hiperbórea]] – [[Atlántida]] - [[Aztlán]]
=== [[Ticiyotl]] ===<!--Medicina-->
[[Sida]] [[Alcoholismo]] [[Cáncer]] [[Cólera]] [[Diabetes mellitus]] [[Disentería]] [[Hipertensión]] [[Gripe]] [[Malaria]] [[Obesidad]] [[Viruela]] [[Sífilis]] [[Tuberculosis]] [[Virus]] [[Ceguera]] [[Enfermedad mental]] [[Sordera]] [[Parto natural]] [[Mal de Chagas]] — [[Dengue]] — [[Zika]] — [[Fiebre amarilla]] — [[Mal de páramo]]/[[Soroche]]/[[Puna]] — [[Real Expedición Filantrópica de la Vacuna]] [[Tlacopīnaliztli]] (reproducción) [[Tlaotztīliztli]] (embarazo) [[Ihīyōtiliztli]] (respiración) [[Tlatemohuīliztli]] (digestión) [[Tlaxīxaliztli]] (excreción) [[Tlanēxticatlachīhualizli]] (fotosíntesis) [[Ezcocoliztli]] (disentería) - [[Yacatzompīlli]] (gripe) - [[Cēcecuiliztli]] (malaria) - [[Ihtehcāyōtl]] - [[Mātlālzahuatl]] (viruela) - [[tlācazolnanāhuātl]] (sífilis) - [[Tētzāuhcocoliztli]] (tuberculosis) - [[Īxpopoyotiliztli]] (ceguera) - [[Nacaztzatzayōtl]] (sordera)
==== [[Tlacualiztli]] ====<!--Alimentación-->
[[Asado]] – [[Queso de Cabrales]] – [[Charqui]] – [[Chicha]] – [[Cocido madrileño]] — [[Cocido montañés]] — [[Escalibada]] – [[Gazpacho]] — [[Queso Idiazábal]] – [[Jamón ibérico]] – [[Jamón serrano]] — [[Queso de Mahón]] – [[Marmitako]] – [[Mazamorra]] – [[Paella]] — [[Picón Bejes-Tresviso]] – [[Posol]] — [[Pulque]] – [[Queso de Cantabria]] – [[Queso majorero]] – [[Queso manchego]] – [[Queso de La Serena]] – [[Queso de tetilla]] – [[Queso zamorano]] – [[Quesucos de Liébana]] – [[Queso de Roncal]] – [[Salmorejo]] — [[Torta del Casar]] – [[Aguacate]]/[[Palta]] – [[Taco]] — [[Mole]] — [[Cochinita pibil]] — [[Cebiche]] — [[Pachamanca]] — [[Guacamole]] — [[Tamal]] [[Aceite]] [[Cereal]]es [[Arroz]] [[Avena]] [[Cebada]] [[Centeno]] [[Maíz]] [[Soya]] [[Trigo]] [[Azúcar]] [[Chocolate]] [[Melaza]] [[Miel]] [[Fruta]] [[Limón]] [[Manzana]], [[Malus domestica|manzano]] [[Naranja]], [[Citrus × sinensis|naranjo]] [[Banana|Plátano]] o [[banana]], [[Musa × paradisiaca|platanero o bananero]] [[Uva]] [[Hongo]]s [[Agaricus bisporus|Champiñón]] [[Cucurbita maxima|Calabaza]] [[Pepino]] [[Pimiento]] [[Tomate]] [[Calabacín]] (''[[Cucurbita pepo]]'') [[Lácteo]]s [[Mantequilla]] [[Queso]] [[Yogur]] [[Legumbre]]s [[Garbanzo]]s [[Guisante]]s [[Lenteja]]s [[Pan (alimento)|Pan]] [[Semilla]]s y [[Fruto seco|frutos secos]] [[Almendra]]s [[Anacardo]]s [[Avellana]]s [[Bellota]]s [[Cacahuete]]s [[Castaña]]s [[Juglans regia|Nueces]] [[Seta]]s [[Sorgo]] [[Tubérculo]]s [[Brassica napus|Nabo]] [[Patata]] (''[[Solanum tuberosum]]'') [[Remolacha]] [[Zanahoria]] [[Verdura]]s [[Acelga]]s [[Espinaca]]s [[Vinagre]] [[Adobado]]s [[Embutido]]s [[Salazón|Salazones]] [[Salmuera]] [[Almeja]]s [[Engraulis encrasicholus|Anchoa]] (''[[Engraulis encrasicholus]]'') [[Atún]] [[Bacalao]] [[Pagellus bogaraveo|Besugo]] [[Bogavante]] [[Calamar]]es [[Cangrejo]]s [[Cigala]] [[Sparus aurata|Dorada]] (''[[Sparus aurata]]'') [[Parapenaeus longirostris|Gamba (crustáceo)]] [[Palinuridae|Langosta (crustáceo)]] [[Acrididae|Langostino]] [[Soleidae|Lenguado]] [[Lubina]] [[Mejillón]] (''[[Mytilidae]]'') [[Merluza]] (''[[Merlucciidae]]'') [[Ostra]] [[Percebe]]s [[Pulpo]] [[Rape]] [[Rodaballo]] [[Salmo (género)|Salmón]] [[Mullus|Salmonete]] [[Sardina]] [[Sepia]] [[Trucha]]
[[Agua]] [[Bebidas alcohólicas]] [[Alcohol]] [[Cava]] [[Cerveza]] [[Champán]] [[Pisco (aguardiente)|Pisco]] [[Sidra]] [[Vino]] [[Infusión|Infusiones]] [[Café (bebida)|Café]] [[Té (bebida)|Té]] [[Leche]] [[Bebida|Refresco]]s [[Gaseosa]]s o [[Agua carbonatada|Soda]]s [[Coca-Cola]][[Pepsi]] [[Fanta]] [[Tónica (bebida)|Tónicas]] [[Zumo]]s [[Tabaco]]
====Nacatl====
[[Tlacacatztzalli]] (embutido) -[[Tlaztāhuīlli]] (salazón) - [[Iztizāāyōtl]] (salmuera) - [[Tlacencāuhtli]] (adobado)
=== [[Química]] ===
[[Tabla periódica de los elementos]] [[Aluminio]] [[Azufre]] [[Carbono]] [[Cobre]] [[Estaño]] [[Helio]] [[Hidrógeno]] [[Hierro]] [[Nitrógeno]] [[Oro]] [[Oxígeno]] [[Plata]] [[Sodio]] [[Uranio]] [[Zinc]] [[Compuesto químico]] [[Ácido]] [[Base (química)]] [[Sal (química)]] [[Molécula]]'''
[[Bioquímica]] [[Hormona]] [[Fisicoquímica]] [[Química analítica]] [[Química inorgánica]] [[Química orgánica]] [[Alcohol]] [[Glúcido]] [[Lípido]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! Tlapōhualli
!
! Símbolo
|-
| 1
| [[Āyōcoxqui]]
| H
|-
| 2
| [[Tōnatiuyoh]]
| He
|-
| 3
| [[Tetōntepoztli]]
| Li
|-
| 4
| [[Iztactlāltepoztli]]
| Be
|-
| 5
| [[Xacoiztatl]]
| B
|-
| 6
| [[Tecolli]]
| C
|-
| 7
| [[Ehēcatehuiltic]]
| N
|-
| 8
| [[Ehēcayoh]]
| O
|-
| 13
| [[Tlālxocotepoztli]]
| Al
|-
| 26
| [[Tlīltic tepoztli]]
| Fe
|-
| 29
| [[Chīchīltic tepoztli]]
| Cu
|-
| 30
| [[Huitztepoztli]]
| Zn
|-
| 47
| [[Iztāc teōcuitlatl]]
| Ag
|-
| 79
| [[Cōztic teōcuitlatl]]
| Au
|-
|}
[[Payelizyōtic tlapēuhcāyōtl]] - [[Tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli]]
=== Proyectos científicos ===
[[Real Expedición Botánica del Nuevo Reino de Granada]] – [[Comisión Coreográfica]] (Colombia) – [[Proyecto Genoma Humano]] — [[Regreso a la ciudad lacustre]] — [[Expedición Malaspina]]
== [[Tecnología]] ==
[[Invención]] [[Motor de combustión]] [[Fuego]] [[Plano inclinado]] [[Palanca]] [[Metalurgia]] [[Imprenta]] [[Polea]] [[Tornillo]] [[Máquina de vapor]] [[Cuña (máquina)|Cuña]] [[Rueda]]
=== [[Comunicación]] ===
[[Alfabeto]] [[Periódico (publicación)|Diario (periódico)]] [[Internet]] [[Radio (medio de comunicación)]] [[Telégrafo]] [[Teléfono]] [[Televisión]] [[Escritura]]
=== [[Electricidad]] ===
[[Biomasa (energía)|Biomasa]] [[Energía renovable]] [[Energía solar]] [[Energía hidráulica]] [[Energía eólica]] [[Energía mareomotriz]] [[Energía nuclear]] [[Recurso natural|Recursos naturales]] [[Combustible fósil|Combustibles fósiles]] [[Carbón]] [[Gas natural]] [[Petróleo]]
=== [[Computador]]es ===
[[Linux]] [[Microsoft Windows]] [[Mac OS]] [[Unix]] [[AmigaOS|Amiga]] [[OS/2]]
=== [[Transporte]] ===
[[Acalli]] — [[Tepozcoatl]] — [[Tepoztototl]] [[Bicicleta]] [[Vela (náutica)|Vela]] - [[Tepozmalacatl]] (automóvil)
=== Materiales ===
[[Mineral]] [[Diamante]] [[Sal (condimento)|Sal]] [[jade]] – [[obsidiana]] [[Vidrio]] [[Papel]] [[Plástico]] [[Madera]] [[Yāōtlaquitl]] (armas) [[Cactli]] (calzado)[[Huehcaīxipcaxitl]] (televisión) [[Tepoztlahtōani]] (radio) [[Temalacatl]] (rueda) [[Tlaquēmitl]] (ropa) [[Tletl]] (fuego)
=== Herramientas ===
[[carabela]] – [[arcabuz]] — [[macuahuitl]] – [[escritura maya]] — [[quipu]] – [[corcho]] – [[Alta Velocidad Española|AVE]] – [[fotografía]] – [[crominancia]] – [[luminancia]] – [[Sistema de Información Geográfica]] – [[isotropía]] — [[proceso reversible]]
== [[Tequinemiliztli]] ==<!--Cultura-->
[[Tequichihualiztli]]
=== [[Calmanaliztli]] ===
[[Arco]] – [[Bóveda]] – [[Dintel]] – [[Puente]] – [[Clavo (objeto)|Clavo]] – [[Pirámide (arquitectura)|Pirámide]] – [[Edificio]] – [[Siete Maravillas del Mundo|Siete Maravillas del Mundo Antiguo]] [[Angkor Wat]] [[Presa de Asuán]] [[Taj Mahal]] [[Torre Eiffel]] [[Gran Muralla China]] [[Tikal]] – [[Chichén Itzá]] – [[Teotihuacán]] – [[Machu Picchu]] – [[Ingapirca]] — [[Pirámides mochicas]] – [[Tumba de Pacal en Palenque]] – [[Pirámide del Sol (Teotihuacan)]] – [[centro de culto de Chavin de Huantar]] – [[templo mayor de Tenochtitlan]] – complejo real de [[Chan Chan]] – [[Sacsayhuamán]] – [[red viaria del Chaco]] – [[Caminos del Inca]] – [[estatuas de isla de Pascua]] – cabezas colosales de los [[olmecas]] – líneas de [[Nazca]] – [[Brasilia]] – [[monasterio de El Escorial]] – [[Mezquita de Córdoba]] – [[Palacio de la Alhambra]] – [[muralismo mexicano]] — [[Catedral Metropolitana de la Ciudad de México]] — [[Las Meninas]] [[Adobe (construcción)|Adobe]] [[Ladrillo]] [[Arco (arquitectura)|Arco]] [[Bóveda]] [[Templo]] [[Catedral]] [[Arco de triunfo]] [[Dolmen]] [[Menhir]] [[iglú]] - [[Huītōliuhqui]] (arco) - [[Tetlapachiuhqui]] (bóveda)- [[Cuaītl (calmanaliztli)|Cuāitl]] (dintel) - [[Panohtli]] (puente) - [[Tepoztlaxichtli]] (clavo)
=== Literatura ===
[[Libro]] [[Realismo mágico]] — [[Modernismo (literatura en español)|Modernismo]] — [[Literatura argentina]] — [[Literatura mexicana]] — [[Difrasismo]]
==== Obra literaria ====
[[Popol Vuh]] – [[Cantar de mio Cid]] – [[Biblia]] — [[Milagros de Nuestra Señora]] – [[Libro de buen amor]] – [[Coplas por la muerte de su padre]] – [[Huei tlamahuiçoltica]] – [[Tirante el Blanco]] – [[La Celestina]] – [[Sonetos de Garcilaso]] – [[Noche oscura del alma]] – [[El libro de la vida]] – [[Lazarillo de Tormes]] – [[Novelas Ejemplares]] – [[El Buscón]] – [[El alcalde de Zalamea]] – [[La vida es sueño]] – [[Fuenteovejuna]] – [[Fábula de Polifemo y Galatea]] – [[El burlador de Sevilla y convidado de piedra]] – [[El sí de las niñas]] – [[Las fábulas de Esopo]] – [[Don Álvaro o la fuerza del Sino]] – [[Don Juan Tenorio]] – [[Rimas (Bécquer)|Rimas de Bécquer]] – [[Leyendas de Bécquer]] – [[La Regenta]] – [[Fortunata y Jacinta]] – [[Martín Fierro]] – [[Canto General]] – [[Platero y yo]] – [[Campos de Castilla]] – [[Romancero Gitano]] — [[La casa de Bernarda Alba]] – [[Cien años de soledad]] – [[La colmena (novela)|La colmena]] – [[La familia de Pascual Duarte]] – [[Veinte poemas de amor y una canción desesperada]] – [[Libertad bajo palabra (libro)|Libertad bajo palabra]] – [[Rayuela (novela)|Rayuela]] – [[Los Maia]] – [[El llano en llamas]] – [[Pedro Páramo]] – [[Ficciones]] – [[El Aleph]] — [[Huasipungo]] — [[Víctor Mira]] — [[Caballero Carmelo]] — [[Doña Flor y sus dos maridos (novela)|Doña Flor y sus dos maridos]] — [[Gabriela, clavo y canela]] — [[Doña Bárbara]] [[Corán]] o [[Korán]] [[Divina Comedia]] [[Don Quijote de la Mancha]] [[El príncipe]] de [[Nicolás Maquiavelo]] [[Epopeya de Gilgamesh]] [[Hamlet]] [[Ilíada]] [[Las mil y una noches]] [[Odisea]] [[Ramayana]] [[República (Platón)|República]] de [[Platón]]
=== Música ===
[[Instrumentos musicales]]: [[marimba]] – [[zampoña]] – [[djembé]] — [[Música en la prehistoria]] — [[Música mexicana]] — [[Música de España|Música española]] — [[Música peruana]] — [[Tango]] — [[Huapango]] [[CD]] [[Gogueta]] [[Guitarra]] [[Piano]] [[Violín]] [[Instrumento de percusión]] [[Tambor]] [[Instrumento de viento]] [[Flauta]] [[Silbato]] [[Trompeta]] [[Instrumento musical]] [[Jazz]] [[Música clásica]] [[Música tradicional]] [[Ópera]] [[Pop]] [[ABBA]] [[Música rock|Rock]] [[Beatles]] [[Pink Floyd]] [[Queen]] [[Rolling Stones]]
===[[Danza]] ===
===[[Fotografía]] ===
=== [[Pintura]] ===
=== [[Teatro]] ===
=== [[Neltococayotl]] ===<!--Religión-->
[[Concilio Vaticano II]] – [[Teología de la liberación]] – [[Compañía de Jesús]] – [[Pascua]] – [[Corpus Christi]] – [[Semana Santa]] – [[Mitología maya]] – [[Mitología azteca]] – [[Mitología vasca]] – [[Mitología incaica]] – [[Mitología de América]] – [[Camino de Santiago]] – [[Opus Dei]] — [[Santería]] — [[María Lionza]] — [[Pachamama]] — [[Quetzalcóatl]]
[[Baha'i]] [[Báb]] [[Bahá'u'lláh]] [[Budismo]] [[Siddhartha Gautama]] [[Confucianismo]] [[Confucio]] [[Cristianismo]] [[Iglesia (edificio)|Iglesia]] (lugar de culto) - [[Iglesia católica]], [[Iglesia ortodoxa]], [[Protestantismo|Iglesia protestante]] [[Jesús de Nazaret|Jesucristo]] [[Papa]] [[Dios]] [[Espiritismo]] [[Hinduismo]] [[Brahma]] [[Siva]] [[Vishnu]] [[Islam]] [[Ali Ibn Abi Talib|Alí]] [[Mahoma]] [[Mezquita]] [[Omar]] [[Jainismo]] [[Judaísmo]] [[Moisés]] [[Sinagoga]] [[Mitología]] [[Shinto]] [[Sikhismo]] - [[Sikh]] Nanak [[Taoísmo]] [[Vudú]] [[Zoroastrismo]] [[Zoroastro]] [[Agnosticismo]] [[Ateísmo]] [[Humanismo]]
=== Mitología ===
[[Eneagrama]] — [[Esenios]] — [[Ángel]]es [[Duende]] [[Sirena]]
=== Ilhuitl ===
[[Año Nuevo]] – [[Premio Casa de las Américas]] – [[Premio Cervantes]] – [[Premio Príncipe de Asturias]] – [[Premio Planeta]] – [[Feria Internacional del Libro de Buenos Aires]] – [[Tauromaquia]] — [[Xantolo]] – [[Navidad]] – [[siesta]]
=== Artesanías ===
[[Guayabera]] – [[habano]] – [[piñata]] – [[abanico (artefacto)|abanico]]
=== Cahuitl ===
[[Calendario maya]] – [[Tonalpohualli]] – [[reloj solar]] – [[Tonalamatl]] – [[Calendario gregoriano]] – [[Semana]] – [[Cálculo de la fecha de Pascua]] – [[Huso horario]] – [[Horario de verano]]
== [[Yaoyotl]] ==<!--Milicia-->
[[Ejército]], [[Artillería]], [[Caballería]], [[Infantería]], [[Armada]], [[Marina de Guerra]] o [[Armada|Marina]], [[Fuerza Aérea]], [[Fuerzas Armadas]] [[Policía]] [[Guerra]] [[Yāōquīzqueh]] (ejército) [[Tlequiquizzōtl]] (artillería) [[Cahuayoh yāōquīzqueh]] (caballería) [[Icxinehnenqueh yāōquīzqueh]] (infantería) [[Yāōācallōtl]] [[Yāōehēcacallōtl]]
=== [[Armas]] ===
[[Hacha]] [[Explosivo]] [[Arma de fuego]] [[Pólvora]] [[Ametralladora]] [[Arte Marcial]] [[Arma nuclear]] [[Espada]] [[Carro de combate]] [[Barco de guerra]] [[Avión de caza]]
== [[Momotlaliztli]] ==<!--Deporte-->
[[Olimpiadas]] [[Béisbol]] [[Baloncesto]] [[Atletismo]] [[100 m]] [[Maratón]] [[Marcha atlética]] [[Football|Fútbol]] [[Fútbol Sala]] [[Tenis]] [[Automovilismo]] [[Rugby]] [[Vela (deporte)|Vela]] [[Esgrima]] [[Hockey]] [[Balonmano]] [[Waterpolo]] [[Triatlón]] [[Decatlón]] [[Ciclismo]] [[Tour de Francia]]
=== [[Juego]] ===
[[Ajedrez]] [[Backgammon]] [[Dados]] [[Damas]] [[Go]] [[Juego de cartas|Juegos de cartas]] [[Mancala]]
[[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)| ]]
ltl30n65pn5br3edrhdvp5eq2fn3mgp
Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)
14
38058
528096
2026-07-17T03:06:32Z
Akapochtli
159
Akapochtli trasladó la página [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nci)]] a [[Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]: Relacionar la Huiquipedia con una lengua viva
528096
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECCIÓN [[:Neneuhcāyōtl:Nahuatlahtolli (nhn)]]
spv4n67j5knuzkgej90v6hdzdvxc1g9