Huiquipedia
nahwiki
https://nah.wikipedia.org/wiki/Cal%C4%ABxatl
MediaWiki 1.47.0-wmf.11
first-letter
Mēdiatl
Nōncuahquīzqui
Tēixnāmiquiliztli
Tlatequitiltilīlli
Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli
Huiquipedia
Huiquipedia tēixnāmiquiliztli
Īxiptli
Īxiptli tēixnāmiquiliztli
Huiquimedia
Huiquimedia tēixnāmiquiliztli
Nemachiyōtīlli
Nemachiyōtīlli tēixnāmiquiliztli
Tēpalēhuiliztli
Tēpalēhuiliztli tēixnāmiquiliztli
Neneuhcāyōtl
Neneuhcāyōtl tēixnāmiquiliztli
TimedText
TimedText talk
Módulo
Módulo discusión
Evento
Evento discusión
Huiquimedia:April
8
1186
528167
39025
2026-07-19T22:23:22Z
Akapochtli
159
Arreglo
528167
wikitext
text/x-wiki
Abril
m8k9wnt5leb7cbadmkatus1stuy51wk
Huiquimedia:August
8
1190
528170
17359
2026-07-19T22:27:29Z
Akapochtli
159
Arreglo
528170
wikitext
text/x-wiki
Agosto
d2h6zsrm1n0p46zt5rlgye8e4nb1zve
Huiquimedia:December
8
1201
528179
58212
2026-07-19T22:38:28Z
Akapochtli
159
Arreglo
528179
wikitext
text/x-wiki
Diciembre
p195k1atld2a2x4trypsyad0cf8w5qn
Huiquimedia:February
8
1212
528146
17354
2026-07-19T22:03:07Z
Akapochtli
159
Arreglo
528146
wikitext
text/x-wiki
Feb
prbb0gh3i57yo2ryt74d81af967ecgt
528152
528146
2026-07-19T22:08:10Z
Akapochtli
159
Arreglo
528152
wikitext
text/x-wiki
Febrero
chyebfjz0y7c28iqwpyjx2ptfswfu0e
Huiquimedia:Friday
8
1214
528148
27854
2026-07-19T22:04:53Z
Akapochtli
159
Arreglo
528148
wikitext
text/x-wiki
Viernes
3pkp58nm7rc0idwue6vctcgfi1so84k
Huiquimedia:January
8
1221
528140
17353
2026-07-19T21:57:44Z
Akapochtli
159
Arreglo
528140
wikitext
text/x-wiki
Ene
qttnavpxcofygoocfutd2zxbr0yypez
528157
528140
2026-07-19T22:11:42Z
Akapochtli
159
Arreglo
528157
wikitext
text/x-wiki
Enero
cvd2i0901cu80ttb35ln62h346qhflk
Huiquimedia:July
8
1223
528143
17358
2026-07-19T22:00:11Z
Akapochtli
159
Arreglo
528143
wikitext
text/x-wiki
Jul
legl8tprew24mbduczyn9tw315hlp5s
528154
528143
2026-07-19T22:09:40Z
Akapochtli
159
Arreglo
528154
wikitext
text/x-wiki
Julio
cy8i67bo5jpoaq8etckw54v8unddah8
Huiquimedia:June
8
1225
528144
7211
2026-07-19T22:00:50Z
Akapochtli
159
Arreglo
528144
wikitext
text/x-wiki
Jun
csqvr24i6xsvyprs6hxvcbgkf3jgoce
528153
528144
2026-07-19T22:08:50Z
Akapochtli
159
Arreglo
528153
wikitext
text/x-wiki
Junio
5ly6afqtqks62v8jjualea8ukx54way
Huiquimedia:March
8
1229
528163
17355
2026-07-19T22:18:47Z
Akapochtli
159
Arreglo
528163
wikitext
text/x-wiki
Marzo
rox6lo9f6c71opc1on0dtfyo08jb2zf
Huiquimedia:Monday
8
1237
528181
27850
2026-07-19T22:43:08Z
Akapochtli
159
Arreglo
528181
wikitext
text/x-wiki
Lunes
l2dnffi7ctulnas9it8j2zpp2mbt0jk
Huiquimedia:November
8
1253
528176
39057
2026-07-19T22:36:02Z
Akapochtli
159
Arreglo
528176
wikitext
text/x-wiki
Noviembre
cuqwq9m3umqjny3u1lfiiiiw55ojb6r
Huiquimedia:October
8
1260
528158
17361
2026-07-19T22:12:45Z
Akapochtli
159
Arreglo
528158
wikitext
text/x-wiki
Octubre
cro4f1u8ieowmttnhdm3askwty8svaw
Huiquimedia:Saturday
8
1270
528186
27855
2026-07-19T22:50:31Z
Akapochtli
159
Arreglo
528186
wikitext
text/x-wiki
Sábado
9haygk5uq5fsknssidvgitkdoq875jh
Huiquimedia:September
8
1275
528174
34964
2026-07-19T22:33:06Z
Akapochtli
159
Arreglo
528174
wikitext
text/x-wiki
Septiembre
dbzj7bbp2gjkrugk0b6603fjdx7u9kv
Huiquimedia:Sunday
8
1318
528171
27856
2026-07-19T22:28:31Z
Akapochtli
159
Arreglo
528171
wikitext
text/x-wiki
Domingo
gs1tycujqck07epyotwqyppl7wh7jdf
Huiquimedia:Thursday
8
1321
528184
27853
2026-07-19T22:48:54Z
Akapochtli
159
Arreglo
528184
wikitext
text/x-wiki
Jueves
gapbk9bu07jbleppumrrhlru6kkkk4d
Huiquimedia:Tuesday
8
1341
528183
27851
2026-07-19T22:48:10Z
Akapochtli
159
Arreglo
528183
wikitext
text/x-wiki
Martes
azj41s1n8gzol7izyohnj6g8phe3pj1
Huiquimedia:Wednesday
8
1387
528185
27852
2026-07-19T22:49:38Z
Akapochtli
159
Arreglos
528185
wikitext
text/x-wiki
Miércoles
a0wx5hmgzse5x641b6t41w74iudicve
Xiuhpohualli
0
2333
528198
524786
2026-07-20T04:33:59Z
Akapochtli
159
Categorizar
528198
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Aztec_Sun_Stone_Replica_cropped.jpg|thumb|right|250px|Tōnatiuh īmachiyō, quinēzcāyōtia in huēhuehnenonōtzaliztli in Nāhui Tōnatiuh. Nō ahcualli motēnēhua "Aztēcatl xiuhpōhualli", ye oiuh chīhualo xiuhpan ([[1487]]).]]
'''Xiuhpōhualli''' ({{es2}} ''cuenta del año'') ītōcā [[Mēxihco Tenōchtitlān|mēxihcatl]] [[xihuitl]] ītlapōhualiz.
==Xiuhpōhualcopa==
Tehhuāntin tiquihtoah: "nicpōhua cēcen [[mētztli]] īhuān cēcen [[ilhuitl]]". Quipiya in [[xihuitl]] [[caxtōlomēyi]] mētztli, cēcen mētztli quipiya [[cempōhualli]] ilhuitl, oc achi [[mācuīlli]] ilhuitl ītōcā [[nēmontēmi]]. Mochi tlacēmpōhua [[caxtōlonēyipōhualli mācuīlli]].
==Metzpohualli==
{| border=1
!Nr.
![[Mētztli]]
|-
|1.
|[[Atl cahualo]] / Cuahuitlehua, Xilomaniliztli
|-
|2.
|[[Tlācaxipēhualiztli]]
|-
|3.
|[[Tozōztōntli]]
|-
|4.
|[[Huēyitozōztli]], Coailhuitl
|-
|5.
|[[Toxcatl]],
|-
|6.
|[[Etzalcualiztli]],
|-
|7.
|[[Tēcuilhuitōntli]]
|-
|8.
|[[Huēyitēcuilhuitl]], Huēitēcuilhuitontli
|-
|9.
|[[Tlaxōchimaco]], Mictailhuitontli, Miccāilhuitōntli
|-
|10.
|[[Xocohuetzi]], Huemictailhuitl, Huēyimiccāilhuitl
|-
|11.
|[[Ochpāniztli]]
|-
|12.
|[[Teōtlehco]], Pachtōntli
|-
|13.
|[[Tepēilhuitl]], Huēyipachtli
|-
|14.
|[[Quechōlli]]
|-
|15.
|[[Panquetzaliztli]]
|-
|16.
|[[Ātemoztli]]
|-
|17.
|[[Tititl]], Titl
|-
|18.
|[[Izcalli]]
|-
|?
|[[Nēmontēmi]]
|}
Atlcahualo: 23.02 - 14.03 (en años bisiestos --> 23.02 - 13.03)
Tlacaxipehualiztli: 15.03 - 03.04 (en años bisiestos --> 14.03 - 02.04)
Tozoztontli: 04-04 - 23.04 (en años bisiestos --> 03.04 - 22.04)
Hueytozoztli: 24.04 - 13.05 (en años bisiestos --> 23.04 - 12.05)
Tóxcatl: 14.05 - 02.06 (en años bisiestos --> 13.05 - 01.06)
Etzalcualiztli: 03.06 - 22.06 (en años bisiestos --> 02.06 - 21.06)
Tecuilhuitontli: 23.06 - 12.07 (en años bisiestos --> 22.06 - 11.07)
Hueytecuilhuitl: 13.07 - 01.08 (en años bisiestos --> 12.07 - 31.07)
Tlaxochimaco: 02.08 - 21.08 (en años bisiestos --> 01.08 - 20.08)
Xocotlhuetzi: 22.08 - 10.09 (en años bisiestos --> 21.08 - 09.09)
Ochpaniztli: 11.09 - 30.09 (en años bisiestos --> 10.09 - 29.09)
Teotleco: 01.10 - 20.10 (en años bisiestos --> 30.09 - 19.10)
Tepeílhuitl: 21.10 - 09.11 (en años bisiestos --> 20.10 - 08.11)
Quecholli: 10.11 - 29.11 (en años bisiestos --> 09.11 - 28.11)
Panquetzaliztli: 30.11 - 19.12 (en años bisiestos --> 29.11 - 18.12)
Atemoztli: 20.12 - 08.01 (en años bisiestos --> 19.12 - 07.01)
Títitl: 09.01 - 28.01 (en años bisiestos --> 08.01 - 27.01)
Izcalli: 29.01 - 17.02 (en años bisiestos --> 28.01 - 16.02)
Nemontemi: 18.02 - 22.02 (en años bisiestos --> 17.02 - 22.02)
==Nō xiquitta==
*[[Cahuitl]]
*[[Cēmpōhualli]]
*[[Xihuitl]]
*[[Yancuīc Tletl]]
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
[[Neneuhcāyōtl:Cahuitl]]
bf8a14hp2udbvyt8528sfi2qlgte2t9
Tlatequitiltilīlli:Akapochtli
2
4021
528190
528065
2026-07-19T23:38:19Z
Akapochtli
159
Agregar discusión
528190
wikitext
text/x-wiki
{{Miec itequiuh}}
{{#babel:es|en-3|nah-4}}
*[https://nah.wikipedia.org/wiki/N%C5%8Dncuahqu%C4%ABzqui:UsuariosActivos Usuarios activos] (''checar cada mes'')
*[[Huiquipedia:¿Yeh ica huehuehtlahtolli?]]
*[[Wikipedia:Tlahcuilōlli mochi Huiquipedia huīquilia quimpiya]]
*[[Huiquipedia:Cenca cualtzin tlahcuilolli]].
*[[Huiquipedia:Cualtzin tlahcuilolli]].
*[[Huiquipedia:Yancuictlahtolli]]
*[[:Neneuhcāyōtl:Nci]]
*[[Neneuhcāyōtl:Olimpicayoh neāhuiltiliztli]] (Itechpa Deporte)
*[[:Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Tlapohpololiztli (cemmanca)]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuilolli tlen mopahtilia 2]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Tlahcuiloltin tlacempanahuiah inic ahcualli]]
*[[Tlatequitiltilīlli:Akapochtli/Casos especiales]]
== Nahuatlahtoltecpantiliztli ==
{| class="wikitable sortable"
! URL !! Comentario !! Lenguas!! Entradas
|-
| http://avanthooft.net/vocablos/
| Mit Aussprachen
| nch, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:2000}}
|-
| http://sites.estvideo.net/malinal/nahuatl.page.html
| Wimmer
| náhuatl, francés
| style="text-align:right" | {{formatnum:40000}}
|-
| http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm
| Joseph Carl Wolgemuth Walters et al.
Diccionario náhuatl de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.
Instituto Lingüistico de Verano. 2001-2010
| náhuatl, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:4800}}
|-
| http://www.scribd.com/doc/24351077/Tlahtolamoxtli-Nahuatl-%E2%80%93-Caxtitl
| Tlahtolamoxtli Náhuatl–Caxtitl
| náhuatl, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:11000}}
|-
| http://www.acoyauh.org/naheng.html
| acoyauh.org
| náhuatl, inglés
| style="text-align:right" | {{formatnum:570}}
|-
| http://www.acoyauh.org/nahesp.html
| acoyauh.org
| náhuatl, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:570}}
|-
| http://nah.wikipedia.org/wiki/Tehtlahtol
| Wikipedia
| español, náhuatl
| style="text-align:right" | {{formatnum:7600}}
|-
| http://whp.uoregon.edu/dictionaries/?page_id=17
| University of Oregon: Diccionario de náhuatl
| náhuatl, inglés, español
| style="text-align:right" | {{formatnum:36000}}
|-
| http://www2.potsdam.edu/schwaljf/Nahuatl/florent.txt
| Schwaller, Campbell
| náhuatl, inglés
| style="text-align:right" | {{formatnum:11915}}
|}
== Plantillas ==
{| align=center width=100% id=toc
| <center>
<div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Montenegro.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Tlīltepēc]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center>
|} = {{Tlahcuilolli-ME}}
{| align=center width=100% id=toc
| <center>
<div style="font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; font-weight: normal;">[[File:Flag of Mexico.svg|50px]] ''Inin tlahcuilolli itech '''[[Mexihco]]''' cencah tepitzin. Ce ahnozo miaquintin huiquipediatequitcameh tequiuhticateh quicualtilizqueh''.</center>
|} = {{Tlahcuilolli-MEX}}
[https://nah.wikipedia.org/wiki/Nemachiy%C5%8Dt%C4%ABlli:Borrada Plantilla Borrada]
{{#tag:timeline|
ImageSize = width:800 height:auto barincrement:21
PlotArea = right:20 left:20 top:5 bottom:60
Legend = position:bottom orientation:horizontal
Colors =
id:bg value:rgb(0.9,0.9,1)
id:major value:black
id:minor value:rgb(0.8,0.8,0.8)
id:text value:black
id:header value:rgb(0.6,0.6,0.9)
id:htext value:white
id:current value:rgb(0.5,0.9,0.5) legend:clerk
id:previous value:rgb(0.9,0.8,0.5) legend:Usuarios
id:steward value:rgb(0.7,0.8,0.9) legend:{{MediaWiki:group-sysop-member}}
BackgroundColors = canvas:bg
TimeAxis = orientation:horizontal
DateFormat = mm/dd/yyyy
Period = from:08/10/2003 till:12/21/2020
ScaleMajor = gridcolor:major unit:year increment:1 start:08/10/2003
ScaleMinor = gridcolor:minor unit:month increment:1 start:08/10/2003
BarData =
Bar:H
Barset:S
PlotData =
width:15 textcolor:text
bar:H color:header textcolor:htext width:20 shift:(-95,-5) fontsize:m from:08/10/2003 till:12/21/2020 text:"Usuarios relevantes"
barset:S
shift:(5,-5) anchor:from fontsize:m
color:previous from:08/10/2003 till:11/20/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Youssefsan|Youssefsan]]"
color:previous from:08/10/2003 till:08/21/2005 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Piolinfax|Piolinfax]]"
color:previous from:09/16/2004 till:09/07/2009 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Netza~nahwiki|Netza]]"
color:current from:04/06/2004 till:04/19/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Sj|Sj]]"
color:previous from:04/15/2004 till:09/19/2006 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Amoxtlacatl|Amoxtlacatl]]"
color:previous from:06/24/2005 till:12/21/2020 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Ricardo gs|Ricardo gs]]"
color:previous from:05/14/2006 till:12/21/2020 text:"[[User:Battroid|Battroid]]"
color:previous from:06/06/2006 till:12/21/2020 text:"[[User:Akapochtli|Akapochtli]]"
color:previous from:11/30/2006 till:07/09/2011 text:"[[User:Fluence|Fluence]]"
color:current from:01/30/2007 till:03/08/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Drini|Drini]]"
color:previous from:04/04/2007 till:10/31/2008 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Manu|Manu(Marrovi)]]"
color:previous from:10/26/2008 till:05/31/2016 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marrovi|Marrovi]]"
color:previous from:12/19/2009 till:11/22/2012 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]]"
color:previous from:07/31/2011 till:12/21/2020 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Cuaitl|Cuaitl]]"
color:previous from:10/14/2011 till:11/04/2015 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Marlon|Marlon]]"
color:previous from:07/04/2015 till:06/06/2019 text:"[[:nah:Tlatequitiltilīlli:Tepoxteco|Tepoxteco]]"
barset:break
at:01/01/2010 # Youssefsan
at:01/01/2010 # Piolinfax
at:01/01/2010 # Netza
at:01/01/2010 # Sj
at:01/01/2010 # Amoxtlacatl
color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Ricardo gs
color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Battroid
color:steward from:02/28/2007 till:12/21/2020 text:"({{MediaWiki:group-sysop-member}})" # Akapochtli
at:01/01/2010 # Fluence
at:01/01/2010 # Drini
at:01/01/2010 # Manu(Marrovi)
at:01/01/2010 # Marrovi
at:01/01/2010 # Teòtlalili
at:01/01/2010 # Cuaitl
at:01/01/2010 # Marlon
at:01/01/2010 # Tepoxteco
barset:break
at:01/01/2010 # Youssefsan
at:01/01/2010 # Piolinfax
at:01/01/2010 # Netza
at:01/01/2010 # Sj
at:01/01/2010 # Amoxtlacatl
at:01/01/2010 # Ricardo gs
at:01/01/2010 # Battroid
at:01/01/2010 # Akapochtli
at:01/01/2010 # Fluence
at:01/01/2010 # Drini
at:01/01/2010 # Manu(Marrovi)
at:01/01/2010 # Marrovi
at:01/01/2010 # Teòtlalili
color:previous from:03/10/2011 till:03/27/2013 # Cuaitl
at:01/01/2010 # Marlon
at:01/01/2010 # Tepoxteco
}}
{{Altepecalpolli ipan Mexihco
| Tocaitl = Altepecalpolli Pabellón de Arteaga
| Chantocaitl = Municipio de Pabellón de Arteaga
| Occe_tocaitl =
| Tlahtohcayotl = Aguascalientes
| Chimalli = E pabellon.jpg
| Tlalmachiyotl = Pabellon de Arteaga en Aguascalientes.svg
| Altepecalpolli_icua = [[Pabellón de Arteaga]]
| Tlalticpac tliltetl =
| Ancayotl =
| Huehcapancayotl =
| Tlacatocaitl = Pabellón de Arteaga tlacatl
| Tlaixpayotl =
| Chanehqueh =
| Tlaquetzalli =
| Tequihuah =
| NumSecciones =
| CodigoINEGI = 01006
| Matlatzalantli =
}}
== Miyak Amoxtli ==
* '''s/a'''. ''Hablamos Náhuat y Español. Frases útiles en el Náhuat de la Huasteca Central y en español''. Materiales en Náhuat, apartado 57 Tamazunchale, S.L.P. México, '''s/f'''.( Ipan amatl 36 moiicuilotoc ne tlapali)
*Sullivan, Jonh. ''Et al''. ''Tlahtolxiuhtlacayotl. Chicontepec, Veracruz''. IDIEZ-Universidad de Varsovia, Polonia, 2016.
*Beller, Ricardo. Patricia Cowan de Beller. ''Curso del nahuatl moderno. Nahuatl de la huasteca. Vol. 1''. Instituto Lingüístico de Verano. México, 1984. (1976)
*Hooft, Anuschka van´t. ''Diccionario nahuatl de la huasteca en línea''. [http://avanthooft.net/vocablos/ www.avanthooft.net.] Consultado el 20 de marzo de 2017.
*Canger, Una. “Subgrupos de los dialectos Nahuas”. In J. Kathryn Josserand and Karen Dakin (eds.), ''Smoke and Mist: Mesoamerican Studies in Memory of Thelma D. Sullivan'', 473-498. Oxford: 1988. BAR.Stiles,
*Stiles, Neville. ''Nahuatl in the Huasteca Hidalguense: A Case Study in the Sociology of Language''. University of St. Andrews. 1982. 469pp. (Doctoral dissertation).
*Garcia, John. ''Phylogenetic methods in Huasteca Nahuatl dialectology''. California State University, Long Beach. 2014. 80pp. (MA thesis).
*Croft, Kenneth. ''Matlapa and Classical Nahuatl with comparative notes on the two dialects''. Indiana University. 1953. 278pp. (Doctoral dissertation).
*Geoffrey Kimball. ''A dictionary of the Huazalinguillo dialect of Nahuatl: with grammatical sketch and readings''. Tulane University: Center for Latin American Studies. 1980. 131pp.
*Cruz Cruz, Victoriano de la. ''Las cláusulas relativas en el Náhuatl de Teposteco, Chicontepec, Veracruz''. México: CIESAS. 2010. 152pp. (MA thesis).
*{{Cite book|last=Beller|first=Richard |first2=Patricia|last2=Beller |year=1979 |chapter=Huasteca Nahuatl |editor=[[Ronald Langacker]] (ed.) |title=Studies in Uto-Aztecan Grammar 2: Modern Aztec Grammatical Sketches |series=Summer Institute of Linguistics Publications in Linguistics, 56 |location=Dallas, TX |publisher=[[Summer Institute of Linguistics]] and the University of Texas at Arlington |pages=199–306 |isbn=0-88312-072-0 |oclc=6086368|ref=harv}}
: {{cite journal|last=Kimball|first=G. |year=1990|title=Noun pluralization in Eastern Huasteca Nahuatl|journal=International journal of American linguistics|pages=196–216|ref=harv}}
*Rodríguez López, María Teresa, and Pablo Valderrama Rouy. 2005. "The Gulf Coast Nahua." In Sandstrom, Alan R., and Enrique Hugo García Valencia. 2005. ''Native peoples of the Gulf Coast of Mexico''. Tucson: University of Arizona Press.
*Aburto M., Pacual. Mason, David. y Mason, Elena. ''Tiuelis titlajtlajtos nahuatl. Puede hablar el náhuatl.'' Instituto Lingüístico de Verano, A.C. México, 2004. [http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/L003-PuedeHablar-NAH.htm]
*Aguirre Beltrán, Gonzalo. '' Lenguas vernáculas. Su uso y desuso en la enseñanza''. CIESAS, Ediciones de la Casa Chata, México 1983. ISBN 968-496-026-3
*Amith, Jonathan D. ''Acento en el nahuatl de Oapan.'' Instituto de Investigaciones Filológicas-UNAM, México, 1989.
*Ando Koji. 2007. ''Gramática náhuatl de Pajapan,'' Universidad Veracruzana, Xalapa.
*Andrews, Richard. ''Introduction to classical Nahuatl''. University of Texas Press, 1975.
*Arreola, José María. "Tres vocabularios dialectales del mexicano". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. II 1934: 428-443.
*Avilés González, Karla Janiré. ''Retos y paradojas de la reivindicación nahua en Santa Catarina, Tepoztlán, Morelos''. Tesis de doctorado en Antropología. CIESAS, México, 2009.[https://www.academia.edu/7614986/Retos_y_paradojas_de_la_reivindicaci%C3%B3n_nahua_en_Santa_Catarina_Tepoztl%C3%A1n_Morelos]
*Brewer, Forrest, y Brewer, Jean G. ''Vocabulario mexicano de Tetelcingo''. Serie de vocabularios y diccionarios indígenas "Mariano Silva y Aceves" 8. México, ILV, 1962.
*Brewer, Forrest. Morelos (Tetelcingo) Nahuatl verb stem constructions”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 33-52.
*Bright, William. "Un vocabulario náhuatl del estado de Tlaxcala", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 233-253. México, 1976.
*Brotherston, Gordon. "Las cuatro vidas de Tepoztecatl”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 25, UNAM, 1995. pp. 185-206.
*Brundage, Burr Cartwright. ''Lluvia de dardos''. Ed. Diana México 1982.
*Campbell, Joe y Langacker. "Proto-Aztecan Vowels: Parts I-III, ''[[IJAL]]'' 44: 85-102.
*{{Cite book|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger |year=1980 |title=Five Studies Inspired by Náhuatl Verbs in -oa |series=Travaux du Cercle Linguistique de Copenhague, Vol. XIX |location=Copenhague |publisher=The Linguistic Circle of Copenhagen; distributed by C.A. Reitzels Boghandel |isbn=87-7421-254-0 |oclc=7276374|ref=harv}}
*{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=1988 |title=Nahuatl dialectology: A survey and some suggestions |journal=[[International Journal of American Linguistics]] |volume=54 |issue=1 |pages=28–72 |location=Chicago |publisher=[[University of Chicago Press]] |doi=10.1086/466074 |oclc=1753556 |ref=harv}}
*Canger, Una. (2001): ''Mexicanero de la Sierra Madre occidental'', Archivo de lenguas indígenas de México núm. 24, Colegio de México, ISBN 968-12-1041-7.
*{{Cite journal|last=Canger|first=Una |authorlink=Una Canger|year=2011|title=El nauatl urbano de Tlatelolco/Tenochtitlan, resultado de convergencia entre dialectos, con un esbozo brevísimo de la historia de los dialectos|journal=Estudios de Cultura Náhuatl|publisher=UNAM|location=Mexico|url=http://www.academia.edu/attachments/10258752/download_file?request_id=15724dc6b|pages=243–258|ref=harv}}
*Canger, Una. “Los dialectos del náhuatl de Guerrero”, en ''Primer Coloquio de Arqueología y Etnohistoria del Estado de Guerrero'', INAH-SEP-Gobierno del Estado de Guerrero, México 1986.
*Canger, Una. “Náhuatl en Durango-Nayarit”. En Estrada Fernández, Zarina ''et al''. (eds.), ''IV Encuentro Internacional de Lingüística en el Noroeste'', Vol. I: Lenguas Indígenas. Hermosillo, Sonora: Unison. 1998. pp. 129-150.
*{{Cite book|last=Carmack|first=Robert M. |year=1981 |title=The Quiché Mayas of Utatlán: The Evolution of a Highland Guatemala Kingdom |series=Civilization of the American Indian series, no. 155 |location=Norman|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=0-8061-1546-7 |oclc=6555814|ref=harv}}
*Carochi, Horacio: ''Arte de la lengua mexicana: con la declaración de los adverbios della.'' (Edición facsiilar de la de 1645) UNAM, 1983.
*Carrasco Pizana, Pedro. ''Los otomíes. Cultua e historia prehispánica de los pueblos mesoamericanos de habla otomiana''. Biblioteca Enciclopédica del Estado de México, México, 1979.
*Castro Medina, Margarita María. ''Descripción morfológica del sistema verbal del mexicanero de San Pedro Jícora. (Variante dialectal en Durango, México.)'' Disertación Doctoral, Universidad de Colonia, Alemania. 2000.
*Castro Medina, Margarita. '' Un estudio sobre la trayectoria histórico-lingüística del mexicanero de San Pedro Jícora Durango''. (Tesis de Maestría). México: ENAH. 1995.
*Celestino Solís, Eustaquio. ''Nican Tetelcingo yeua tocostumbre''. CIESAS-SEP, México, 1992. ISBN 968-496-204-5
*Cline, Sarah L. "Native Peoples of Colonial Central Mexico", ''The Cambridge History of the Native Peoples of the Americas'': Volume II, Mesoamerica, Part 2. Cambridge University Press, 2000, pp. 187–222
*Cortés y Zedeño, GerónimoThomás de Aquino. ''Arte, Vocabulario, y Confessionario en Idioma mexicano, como se usa en el Obispado de Guadalaxara''. Edición facsimilar de la de 1765 por Edmundo Aviña Levy, Guadalajara, Jalisco. 1967.
*Dakin, Karen. "Proto-Aztecan Vowels and Pochutec: An alternative analysis", en ''IJAL'', 49, 2: 196-219. 1983.
*Dakin, Karen. “Dialectología Náhuatl de Morelos: Un estudio preliminar”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', Vol. 11, UNAM, 1974. pp. 227-234
*Dakin, Karen. ''Nuestro pesar, nuestra aflicción. Tunetuliniliz, tucucuca. Memorias en lengua náhuatl enviadas a Felipe II por indígenas del valle de Guatemala hacia 1572''. UNAM-IIH, Centro de Investigaciones Regionales de Mesoamérica, Plumsock Mesoamerican Studies, 1996. ISBN 968-36-3766-3 [http://www.historicas.unam.mx/publicaciones/publicadigital/libros/nuestropesar/npesar.html (Versión en línea)]
*Davies, Nigel C. ''El Imperio Azteca''. Alianza Editorial, México, 1992.
*Davies, Nigel C. ''The Toltecs until the Fall of Tula''. University of Oklahama Press Norman, 1977.
*Dehouve, Danièle. “Dos relatos sobre migraciones nahuas en el estado de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 12, UNAM, 1976. pp. 137-154
*Dow F., Robinson. “Puebla (Sierra) Nahuat prosodies”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969: 17-32. ((Nahuat de Zacapoaxtla))
*Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I. Phonological and Grammatical Studies in Modern Nahuatl Dialects''. ILV 1969.
*Escalada, Apolonio H. “El Tepozteco”, en ''Investigaciones Lingüisticas'', tomo IV núms. 3 y 4, México, 1937
*Flores Farfán , José Antonio. ''Cuatreros somos y toindioma hablamos: contactos y conflictos entre el náhuatl'' , 1999. ISBN 968-496-344-0
*García Beltrán, Benito (autor) ; Elke Muller Schuch (asesora lingüística). ''La boda en el pueblo de Cuentepec''. SIL, México, 1999.
*García de León, Antonio. "La lengua de los ancianos de Jalupa, Tabasco", en ''Estudios de Cultura Nahuatl'', vol. 7: 267-281. México, 1967.
*García de León, Antonio. ''Pajapan, un dialecto mexicano del Golfo.'' México, INAH, 1976.
*Garibay, Ángel Ma. ''Llave del Náhuatl''. Porrúa. México. [1940] 1999.
*Guerra, Fr. Juan. ''Arte de la lengua mexicana. Que fue usual entre los indios del obispado de Guadalajara y de parte de los de Durango y Michoacán (1692)''. Prólogo por Alberto Santoscoy, Guadalajara, Jalisco. 1900.
*Guzmán Betancourt, Ignacio. “Noticias tempranas acerca de la variación dialectal del náhuatl y de otras lenguas de México.” En ''Estududios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 83-116
*Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Fonología y morfología del náhuatl de Santa Catarina, Morelos''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1974. (tesis).
*Guzmán Betancourt, Ignacio. ''Gramática del náhuatl de Santa Catarina, Morelos, México''. Escuela Nacional de Antropología e Historia, México, 1979.
*Hers, Marie-Areti. “El horizonte Clásico en el centro norte de Mesoamérica marginal”. En ''Atlas Histórico de Mesoamérica'', Linda Manzanilla, [[Leonardo López Luján]] (coordinadores). Ed. Larousse, México, 1993. pp. 107-112
*Hurst, Christopher L. , Rasgos importantes de esta variante del náhuatl , 2008 , Linguistics [http://www.sil.org/system/files/reapdata/85/19/14/85191438977182663631594270618068831518/22e_VerboLlegar_nhx.pdf] (Mecayapan)
*Ignacio Felipe, Esperanza. '' Nahuas de la Montaña''. Colección “Pueblos Indígenas del México Contemporáneo”, CDI, México, 2007. ISBN 978-970-753-088-1
*INEGI. ''Panorama sociodemográfico de Morelos''. 2011. ISBN 978-607-494-207-1
*INEGI. ''Perfil Sociodemográfico de la Población Hablante de Náhuatl''. México, 2005.
*Jáuregui, Jesús y Laura Magriñá, “Estudio etnohistórico acerca del origen de los mexicaneros (hablantes del náhuatl) de la sierra Madre Occidental”, en ''Dimensión Antropológica'', vol. 26, septiembre-diciembre, 2002, pp. 27- 81. Disponible en: http://www.dimensionantropologica.inah.gob.mx/?p=863
*{{Cite book|last=Justeson|first=John S. |first2=William M. |last2=Norman|first3=Lyle|last3=Campbell|first4=Terrence|last4= Kaufman|year=1985 |title=The Foreign Impact on Lowland Mayan Language and Script |series=Middle American Research Institute Publications, {{nowrap|no. 53}} |location=New Orleans, LA |publisher=Middle American Research Institute, [[Tulane University]] |isbn=0-939238-82-9 |oclc=12444550|ref=harv}}
*Karttunen, Frances. ''An analytical Dictionary of Nahuatl''. Austin, University of Texas Press. 1983
*Kartunnen, Frances. ''Apéndice: Mowentike Chalman/Los Peregrinos de Chalma de Jean Charlot''. Renvall Institute. Universidad de Helsinki.
*{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2007|last2=Justeson|first2=John|title=Writing the history of the word for cacao in ancient Mesoamerica |journal=Ancient Mesoamerica|volume=18|pages=193–237 |doi=10.1017/s0956536107000211|ref=harv}}
*{{Cite journal|last=Kaufman|first=Terrence |authorlink=Terrence Kaufman |year=2001|title=The history of the Nawa language group from the earliest times to the sixteenth century: some initial results |url=http://www.albany.edu/anthro/maldp/Nawa.pdf |format=[[Portable Document Format|PDF]] |version=Revised March 2001|publisher=Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica |accessdate=20 de junio de 2016|ref=harv}}
*Kirchhoff, Paul, Lina Odena Gümes y Lius Reyes García. ''Historia Tolteca-Chichimeca'' (trad. Luis Reyes), INAH, CISINAH, SEP. México, 1976.
*Lastra de Suarez, Yolanda y Horcasitas, Fernando. “El náhuatl en el estado de Morelos”. En ''Anales de antropología'', Vol. XVII, México, 1980. 233-298.
*Lastra de Suarez, Yolanda. ''Las áreas dialectales del náhuatl moderno''. (Serie Antropológicas: 62) IIA/UNAM, México, 1986.
*Lastra García, Clementina Yolanda. "Dialectología Náhuatl del Distrito Federal", en ''Anales de Antropología'', Vol. 12, México, 1975.
*Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el Distrito Federal, México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 13, México, 1976: 103-136.
*Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "El náhuatl en el norte y el occidente del Estado de México", en ''Anales de Antropología'', Vol. 15, México, 1978: 185-250.
*Lastra, Yolanda y Horcasitas Pimentel, Fernando. "Náhuatl en el oriente del Estado de México", en Anales de Antropología, Vol. 14, México, 1977: 165-226.
*Launey, Michel. ''Introducción a la lengua y literatura náhuatl''. UNAM, México, 1992.
*León-Portilla, Miguel; Alfredo Ramírez; Francisco Morales; Librado Silva Galeana. ''In Yancuic nahua tlahtolli. Nuevos relatos y cantos en náhuatl. '' IIH UNAM, 1989.
*León-Portilla, Miguel. ''Los antiguos mexicanos a través de sus crónicas y cantantares''. FCE, Colección Lecturas mexicanas, México, 1983.
*Lockhart, James. ''Nahuatl as written''. UCLA Latin American Studies, Stanford University Press, 2001.
*López Austin, Alfredo y [[Leonardo López Luján]]. ''Mito y Realidad de Zuyuá''. FCE. 1998.
*Lumholtz, Carl. ''El México desconocido''. (Edición facsimilar de la de 1902) 2 tomos, CIESAS-SEP, México, 1981.
*Macias, Carlos, y Alfonso Rodríguez Gil. “Estudio etnográfico de los actuales indios tuxpaneca del estado de Jalisco”, en ''Anales del Museo Nacional'', 1° época, t. II pp. 195-219, México, 1909.
*Manrique Castañeda, Leonardo. “Clasificaciones de las lenguas indígenas en México y sus resultados en el censo de 1990". En ''Políticas del Lenguaje en México''. Garza Cuarón, Beatriz (coord.). México: Universidad Nacional Autónoma de México. 1998.
*Manrique Castañeda, Leonardo. “Fray Andrés de Olmos: notas críticas sobre su obra lingüística”, en ''Estudios de Cultura Náhuatl'', Vol. 15, UNAM, México 1982. pp. 27-35.
*Manrique, Leonardo. “Lingüística histórica”, en Manzanilla, Linda y Leonardo López Lujan (coords.) ''Historia antigua de México, Volumen I: El México antiguo, sus áreas culturales, los orígenes y le horizonte Preclásico'', México, INAH-UNAM-PORRUA, 2000, pp. 53-93.
*Manzanilla, Linda. "Migrantes epiclásicos en Teotihuacán" en ''Reacomodo demográfico del Clásico al posclásico en el Centro de México''. IIA, UNAM, 2005.
*Molina, Alonso de. ''Vocabulario en lengua mexicana y castellana y castellana y mexicana''. Editorial Porrúa, México, 2004.
*Montero Baeza, Marcelino. ''Ejercicios para el aprendizaje de la lengua Náhuatl de Hueyapan y diccionario español-náhuatl''. México, CDI. 2012.
*Monzón, Cristina. ''Registro de la variación fonológica en el náhuatl moderno. Un estudio de caso''. Ediciones de la casa Chata/SEP 1990.
*Morales, Francisco (OFM). “Los franciscanos y el primer Arte para la lengua náhuatl. Un nuevo testimonio.” En ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, México, UNAM, 1993. pp. 54-81
*Paredes, Ignacio. ''Compendio del Arte de la lengua mexicana del padre Horacio Carochi'' (edición facsimilar de la de 1759), Ed. Innovación, México, 1979.
*{{Cite book|last=Pellicer|first=Dora |first2=Bábara|last2=Cifuentes |first3=Carmen|last3=Herrera |year=2006 |chapter=Legislating diversity in twenty-first century Mexico |title=Mexican Indigenous Languages at the Dawn of the Twenty-first Century |editor=Margarita G. Hidalgo (ed.) |series=Contributions to the Sociology of Language, {{nowrap|no. 91}}|location=Berlin |publisher=Mouton de Gruyter |pages=127–168|isbn=978-3-11-018597-3 |oclc=62090844|ref=harv}}
*Peralta Ramírez, Valentín. ''El nawat de la costa del Golfo'' ENAH/IIA-UNAM 2007.
*Pharao Hansen, Magnus. “Polysynthesis in Hueyapan Nahuatl: The Status of Noun Phrases, Basic Word Order, and Other Concerns”. En ''Anthropological Linguistics'' 52. 2010:274-299.
*Pittman, Richard S. 1948. “Nahuatl honorifics”. ''International Journal of American Linguistics'' 14:236-39.
*Pittman, Richard S. 1954. A grammar of Tetelcingo (Morelos) Nahuatl. ''Language Dissertation 50'' (supplement to ''Language'' 30).
*Prado B., Arnulfo. (Recopilación y análisis) ''Ya wejkawitl oksé tlamantle oyeka''. Narrado en 2000 por: Severiana Estrada Vásquez. ILV, 2008.
*Ramírez de Alejandro, Cleofas; Karen Dakin. ''Vocabulario Náhuatl de Xalitla, Guerrero''. Cuadernos de la Casa Chata. Centro de Investigaciones Superiores del INAH. 1979
*Robinson, Dow y Sischo, William. "Michoacán (Pómaro) Nahuatl clause structure", en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 53-74.
*Rodríguez López, María Teresa. ''Ritual, identidad y procesos étnicos en la sierra de Zongolica, Veracruz.'' México, CIESAS, 2003. ISBN 968-496-485-4 36, 167
*{{Cite journal|last=Rolstad|first=Kellie |year=2002|title=Language death in Central Mexico: The decline of Spanish-Nahuatl bilingualism and the new bilingual maintenance programs|journal=The Bilingual Review/La revista bilingüe|volume=26|issue=1 |location=Tempe |publisher=Hispanic Research Center, [[Arizona State University]]|pages=3–18 |issn=0094-5366 |oclc=1084374|ref=harv}}
*Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 1: An Overview of Uto-Aztecan Grammar''. SIL/University of Texas at Arlington, 1977.
*Ronald W. Langacker (ed.) ''Studies in Uto-Aztecan grammar 2: Modern Aztec grammatical sketches''. SIL/University of Texas at Arlington, 1979.
*Roth Seneff, Andrés, Ma. Teresa Rodríguez, Lorena Alarcón. ''Lingüística aplicada y sociolingüística del náhuatl en la Sierra de Zongolica.'' CIESAS Ediciones de la casa Chata, México, 1986. ISBN 968-496-099-9
*Rubí Alarcón, Rafael. “Comunidades indígenas, siglo XVI y XVII del Centro y la Montaña de Guerrero”, en ''Estudios de Cultura Nahuatl'' vol. 23, UNAM, 1993. pp. 297-341
*Ruvalcaba, J. Melquiades. "Vocabulario mexicano de Tuxpan, Jalisco". En ''Investigaciones Lingüísticas'', México, vol. III 1935: 208-214.
*Ruvalcaba, J. Melquiades. ''Manual de la gramática náhuatl''. Guadalajara, Jal. 1968.
*s/a. '' Nahuatl Northern Oaxaca: a language of Mexico''. SIL International, 2013.
*Shumann, Otto y Antonio García de León. "El dialecto náhuatl de Almomoloa, Temazcaltepec, estado de México", en ''Tlalocan'' 5, 2: 178-192. México, 1966.
*Siméon, Rémi. ''Diccionario de la lengua Nahuatl o Mexicana''. Editorial Siglo XXI, México, 1988.
*Solar Valverde, Laura (Ed.) ''El fenómeno Coyotlatelco en el centro de México''. Conaculta/INAH 2006.
*{{Cite book|last=Suárez|first=Jorge A. |year=1983 |title=The Mesoamerian Indian Languages |series=Cambridge Language Surveys |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge and New York|isbn=0-521-22834-4 |oclc=8034800|ref=harv}}
*Sullivan, Thelma D. ''Compendio de la Gramática Nahuatl''. Universidad Nacional Autónoma de México. [1976] 1992.
*Swadesh, Mauricio y Sancho, Madalena. ''Los mil elementos del nahuatl clásico''. UNAM, México, 1967.
*Tuggy, David H. ''Distinción entre vocales largas y cortas en el nawatl de Orizaba'' 2002.
*Tuggy, David H. ''Lecciones para un curso del náhuatl moderno (nawatl de Orizaba o de la Sierra de Zongolica).'' Tercera edición (electrónica), 2004, Academic Training SIL.
*Tuggy, David. 1979. “Tetelcingo Nahuatl”. ''Modern Aztec Grammatical Sketches'', 1-140, Ronald W. Langacker, ed. ''Studies in Uto-Aztecan Grammar'', vol. 2. Arlington, TX: Summer Institute of Linguistics and University of Texas at Arlington.
*Tuggy, David. 1981. [http://www.sil.org/~tuggyd/Dissert/DTuggy-Dissertation-CG-nhg.htm Electronic version 2008]. ''The transitivity-related verbal morphology of Tetelcingo Nahuatl: an exploration in Space [Cognitive] grammar.'' UC San Diego doctoral dissertation.
*V aliñas Coalla, Leopoldo. ''El nahuatl de la periferia occidental y la costa del Pacífico''. Tesis para optar el título de licenciado en antropología con especialidad en lingüística. México: Escuela Nacional de Antropología e Historia. 1981.
*Valiñas Coalla, Leopoldo. "Transiciones lingüísticas mayores en Occidente", en ''Transformaciones mayores en el Occidente de México''. Editado por Ricardo Ávila Palafox, U. de G. 1994. pp. 127-166
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “El Náhuatl actual en Jalisco”, en ''Tlalocan'', Vol. IX, IIF-UNAM, 1982. pp. 41-69
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “El náhuatl en Jalisco, Colima y Michoacán”, en ''Anales de Antropología'', Vol. 16, 1979. pp. 325-344.
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “Los mexicaneros de Durango no son de Tlaxcala”. En ''Primeras jornadas de etnohistoria. Memorias 1988''. México, INAH 1991. pp. 7-22
*Valiñas Coalla, Leopoldo. “Notas Lingüísticas sobre el Diluvio y la creación (Dos relatos mexicaneros)”, en ''Tlalocan'', Vol. XI, México, 1989. pp. 445-468
*Wolgemuth, Carl. ''Yej icya quitaquej totajhuehuejmej chapolin'', primera edición , SIL, 1974.[http://www.sil.org/system/files/reapdata/69/05/23/69052340883425185226515909845753456486/nhx_9976_Cuento_de_chapulines_74_028.pdf]
*Wolgemuth, Carl. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G027a-GramNahIst-nhx.htm Gramática Náhuatl (melaʼtájto̱l) de los municipios de Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz (Segunda edición).]'' 2002.
*Wolgemuth, Carl. ''[http://www.ualberta.ca/~csmackay/Mecayapan.pdf Nahuatl grammar of the townships of Mecayapan and Tatahuicapan de Juárez, Veracruz]''. SIL International. 2007.
*Wolgemuth, Carl. “Isthmus (Mecayapan) Nahuat Laryngeals”, en Dow, Robinson. (editor) ''Aztec Studies I'', ILV 1969: 1-16.
*Wolgemuth, et al. 2000. ''[http://www.sil.org/mexico/nahuatl/istmo/G020a-DiccNahIst-nhx.htm Diccionario Náhuatl de los municipios Mecayapan y Tatahuicapan de Juárez, Veracruz.]''
*Yáñez Rosales, Rosa H. ''Rostro, palabra y memoria indígenas: el occidente de México, 1524-1816''. Centro de Investigaciones y Estudios Superiores en Antropología Social-Instituto Nacional Indigenista, 2001.
== Zekin tzowililiztli ==
* [https://www.acadmexhistoria.org.mx/pdfs/publicaciones/MemoriasParaLectura/ Memorias de la Academia mexicana de Historia]
* [http://www.mna.inah.gob.mx/index.php?option=com_sppagebuilder&view=page&id=30&Itemid=724 Anales del Museo Nacional de México]. Colección completa 1877-1977.
Distrito Federal
*(Milpa Alta)
::Puebla
* 1. http://www.watchtower.org/nht/index.html
* 2. http://sepiensa.org.mx/contenidos/2007/XopanCuicatl/boletinesPDF/boletin_2.pdf
* 3. http://www.noticiaspueblatlaxcala.com/pages/n1nuestrasvoces95.php
* 4.
http://observatorio.totalmanik.org/en-nahuatl-masehualtajtol.html
* 5. http://www.congresopuebla.gob.mx/web/prensa/tmp/constitucion_politica_puebla_nahuatl.doc
* 6.
http://www.escritos.buap.mx/escri3/47-67.pdf
* 7. http://es.geocities.com/periodicowam/Jesuspoemas.doc
* 8. http://www.conevyt.org.mx/cursos/indigenas/020320_0546/eLibro/9682950465.pdf
::Hidalgo
* 9. http://celia.cnrs.fr/FichExt/Am/A_24_09.htm
* 10.
http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/biblioteca/literatura/cnnarraciones/13/13-20.htm
* 11. http://elizabeth1208.blogspot.com/
* 12. http://demo.claroline.net/claroline/course_description/index.php?cidReset=true&cidReq=TLAJTOLI
::Guerrero
* 13. http://www.watchtower.org/nhg/index.html
* 14. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/guerrero/F004a-Piojo-NAH.htm
* 15. http://www.culturaspopulareseindigenas.gob.mx/pdf/antologia_cuentos_indigenas_de_guerrero.pdf
* 16. http://www.huicholesyplaguicidas.org/huichol_cas/cont/docs/gvid_05.pdf
* 17. http://www.azcatl-tezozomoc.com/foros/index.php?s=35b9b40d279da2beb0e5677a578b94c9&showtopic=719
* 18. http://www.balsas-nahuatl.org/electronic-docs/tanancha.pdf
::Morelos
* 19. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/00v-NahuatlMorelos-nhm.htm
* 20.http://www-lab.biomedicas.unam.mx/cistimex/s5/TLEN%20IN%20TOMAKOKOLI%20PAN%20KOATETEX.pdf
* 21. http://mx.groups.yahoo.com/group/redactuar/message/8
::Oaxaca
* 22. http://www.wycliffe.org.uk/vision2025-org/jesus_in_nahuatlno.html
* 23. http://www.scriptureearth.org/data/nhy/PDF/61-2PEnhy-web.pdf
::Veracruz
* 24. http://elblogdesesam-colaboraciones.blogspot.com/2009/01/sixto-cabrera-gonzlez.html
* 25. http://www.editoraveracruz.gob.mx/gacetas/revista/PDF/RC_007.pdf
* 26. http://www.medicinatradicionalmexicana.unam.mx/flora2.php?l=4&t=&po=&id=5318&clave_region=23(?)
* 27. http://www.uv.mx/uvi/blog/?p=327
* 28. http://www.maestriaenlinguistica.uson.mx/work/resources/LocalContent/55125/4/Tesis Manuel P.pdf
::San Luis Potosí
*29. http://www.cegaip.org.mx/pdfs/Ley_nahuatl.pdf (?)
::Generales y no identificados
* 30. http://www.axtel.com.mx/forum/nah/wimax.htm
* 31. http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Pages/Language.aspx?LangID=nhn
* 32. http://basica.sep.gob.mx/dgdgie/cva/sitio/pdf/banner/manualnahuatl.pdf
* 33. http://www.politiquessociales.net/IMG/doc/derechos.doc
* 34. http://www.tlahui.com/tlahui2/andrea.htm
* 35. http://www.nacionmulticultural.unam.mx/Portal/Central/OTROS_EVENTOS/090213_convocaNAHUATL.pdf
* 36. http://rogerbd.hi5.com/friend/profile/displayProfile.do?userid=66849230
* 37. http://www.indigenouspeople.net/frontera/indionat.htm
* 38. http://www.matedu.cicata.ipn.mx/tesis/maestria/espinoza_2006.pdf
* 39. http://books.google.com/books?id=w1CYJkcty1IC&lpg=PA96&ots=u0sKp78jhn
* 40. http://www.geocities.com/grupo_nineki/cuerpo/lcuerpo.htm
* 41. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/teixpantili-presentacin.html
* 42. http://basica.sep.gob.mx/dgei/pdf/inicio/conocenos/conocenosNahuatl.pdf
* 43. http://tlacuatl.wordpress.com/2008/11/05/tleka-in-tlakuat-kipia-xipet-ikuitkapiltsi/
* 44. http://www.frentetransversal.com.ar/spip/spip.php?page=imprimir&id_article=5551
* 45. http://www.incosai2007.org.mx/revista/RutasdMexicoi.pdf
* 46. http://www.public.asu.edu/~macswan/4.pdf
* 47. http://www.letralia.com/transletralia/castaneda/01.htm
* 48. http://www.cenp.org/popoloca/index.php?option=com_content&task=view&id=18&Itemid=12
* 49. http://www.destiempos.com/n18/barriga.pdf
* 50. http://xochitlahtolli.spaces.live.com/
* 51. http://www.sabersinfin.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1378&Itemid=95
* 52. http://gregor.padep.org.bo/cuad.htm#cuadro4
* 53. http://chelyta-chelyta.blogspot.com/
* 54. http://yolistli.blogspot.com/
* 55. http://smallheartprecious.blogspot.com/2009/02/te-recuerdo-cancion-en-nahuatl.html
* 56. http://books.google.com/books?id=SxJFEYFA-YMC&lpg=PA263&ots=RiT5eCBF-J&pg=PA263#v=onepage&q=&f=false
::Apoyo académico a la ortografía moderna:
* 57. http://nauatlajtoliblog.blogspot.com/2009/03/manual-para-aprender-nahuatl.html (Hidalgo)
* 58. http://www.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08
* 59. http://www.omniglot.com/writing/nahuatl.htm
* 60. http://www.sil.org/mexico/nahuatl/morelos/23v-Ortografia-nhm.htm
* 61. http://nauatltemachtiani.blogspot.com/2008/01/profr.html
* 62. http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf
<nowiki>https://es.scribd.com/doc/16617906/NORMAS-NAHUATL-2008-24oct08</nowiki>
+
::* <nowiki>http://www2.udec.cl/catedraunesco/24Brambila.pdf</nowiki>
<nowiki>https://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/457224/inpi-cuentos-nahuas-de-veracruz.pdf</nowiki
<nowiki>https://cemca.org.mx/producto/in-piltlajtoanpili/</nowiki>
==¿ĀKIN NEHWĀTL?==
Notechpa zē tepitzin:
Ōnitlākat īpan Guadalajara, Xālīxko.
Ye īxkichka zempōwalxiwitl ommahtlaktli omōnxiwitl ōnitlahtoh nāwatlahtōlli. Nō īwān nikimmachtiliā tokualnēzcātlahtōl īntech miyakintin tlākah.
Nikmati in Māzēwalcopa in nemih mexihkah īpan Guerrero, īpan Milpa Alta, īpan Cuextēcapan. Ka nehwātl ōmpa ōninen.
Ōninomachtih in ye wehcāw nemiliztlahtōllōtl. Zan ye iw ōnikchīw zē Tlahtōltekpāntiliztli ītechpa tlahtōlchīwaliztli, nō miyak ōnikihkuiloh ilwikamatiliztli, teōyōtl īwān mexihkatl ītlatzīmpēwaliz.
Intlā tinēchnōtzazneki xinēchihkuilo: akapochtli@yahoo.com.mx. Ahnozo nō nikān īpan ''tēīxnāmikiliztli'' (discusión).
==Notlahkuilōl==
*[[Tlanelhuayōmatiliztli]]
*[[Xochitl]]
*[[Xōchihcualli]]
*[[Izhuatl]]
*[[Tlanelhuatl]]
*[[Tzīncuauhyōtl]]
*[[Cueyatl]]
*[[Tocatl]]
*[[Cōātl]]
*[[Teōmatiliztli]]
*[[Cristianyōtl]]
*[[Catolicismo Romano]]
*[[Iglesia Ortodoxa]]
==Notetlauhtiliz==
<gallery>
File:Featured article star.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cenca cualtzin tlahcuilolli ipan [[Teomatiliztli]].''
File:Artículo bueno.svg|''Ce tetlauhtiliztli ipampa Cualtzin tlahcuilolli ipan [[Xochitl]].''
</gallery>
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia:Mēxihcatl tlatequitiltilīlli|Akapochtli]]
5kkq7i99sq0i0qxq2w3gl0ou1rdjpfe
Huiquimedia:Article
8
4202
528172
17371
2026-07-19T22:30:44Z
Akapochtli
159
Arreglo
528172
wikitext
text/x-wiki
tlahcuilolamatl
qjeq1e6tbsdc190j2mh2dzv1tngtmwg
Mictlanteuccitlalli
0
4222
528200
523268
2026-07-20T04:59:30Z
Akapochtli
159
Categorizar
528200
wikitext
text/x-wiki
{{Nehnencācītlalli
| Tōcāitl = Mictlāntēuccītlalli [[File:Pluto symbol (large orb, bold, white).svg|24px|⯓]]
| Īxiptli = Pluto in True Color - High-Res.jpg
| machiyōtl = [[Īxiptli:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|20px]]
| Tlapantlāzani = [[William Tombaugh]]
| Fecha = [[18 de febrero]] de [[1930]]
| Radio = 5.91352×10<sup>9</sup>
| Excentricidad = 0.24880766
| P_o_sideral = 248x 197t 5.5y
| P_o_sinódico = 366.7
| Velocidad_orbital = 4,796
| Inclinación = 17.14175
| Satélites = 3
| Diámetro = 2,370
| Área = 17 000 000
| Masa = 1.29×10<sup>22</sup>
| Densidad = 2.03±0.06
| Gravedad = 0.6
| Rotación = 6t 9y 17.6m
| Inclinación_axial = 119.61
| Albedo = 0.3
| Velocidad_escape = 1.2
| mín = 33
| media = 44
| máx = 55
| Presión = 0 - 0.01
| componente1a = [[Ehēcatehuiltic]]
| componente2a = [[Metano]]
| porcentaje1a = 90%
| porcentaje2a = 10%
| }}
'''Mictlāntēuccītlalli 134340''' ({{es2}} ''Plutón''; machiyōtl: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ihuan [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) ītōcā cē [[nehnencācītlaltzintli]].
== Mictlāntēuccitlālli īhuān Carontōn ==
[[Īxiptli:Pluto and Charon from Hubble.jpg|thumb|center|Mictlāntēuccītlālli īhuān Carontli.]]
Mictlāntēuccītlalli īmetz Carontōn, Yōhuālcītlaltōn, Idra, Querberos ihuān Stige.
[[Īxiptli:Plutonian_system.jpg|thumb|center|Mictlāntēuccītlalli īhuīcpa Hydra.]]
{{Tōnatiuh īchān}}
[[Neneuhcāyōtl:Mictlāntēuccītlalli]]
1o1ys56qjo2jwqixcmnrej1n0iw75zb
Huiquimedia:January-gen
8
4237
528141
17557
2026-07-19T21:58:37Z
Akapochtli
159
Arreglo
528141
wikitext
text/x-wiki
Ene
qttnavpxcofygoocfutd2zxbr0yypez
528156
528141
2026-07-19T22:11:09Z
Akapochtli
159
Arreglo
528156
wikitext
text/x-wiki
Enero
cvd2i0901cu80ttb35ln62h346qhflk
Huiquimedia:February-gen
8
4238
528147
17558
2026-07-19T22:04:06Z
Akapochtli
159
Arreglo
528147
wikitext
text/x-wiki
Feb
prbb0gh3i57yo2ryt74d81af967ecgt
528150
528147
2026-07-19T22:06:43Z
Akapochtli
159
Arreglo
528150
wikitext
text/x-wiki
Febrero
chyebfjz0y7c28iqwpyjx2ptfswfu0e
Huiquimedia:March-gen
8
4239
528165
17560
2026-07-19T22:21:18Z
Akapochtli
159
Arreglo
528165
wikitext
text/x-wiki
Marzo
rox6lo9f6c71opc1on0dtfyo08jb2zf
Huiquimedia:April-gen
8
4240
528168
39027
2026-07-19T22:25:44Z
Akapochtli
159
Arreglo
528168
wikitext
text/x-wiki
Abril
m8k9wnt5leb7cbadmkatus1stuy51wk
Huiquimedia:May-gen
8
4241
528188
17562
2026-07-19T22:58:08Z
Akapochtli
159
Arreglo
528188
wikitext
text/x-wiki
Mayo
cnb6wjtxfdj13ih1wwkfnn3vvws5q29
Huiquimedia:June-gen
8
4242
528145
17563
2026-07-19T22:01:34Z
Akapochtli
159
Arreglo
528145
wikitext
text/x-wiki
Jun
csqvr24i6xsvyprs6hxvcbgkf3jgoce
528151
528145
2026-07-19T22:07:24Z
Akapochtli
159
Arreglo
528151
wikitext
text/x-wiki
Junio
5ly6afqtqks62v8jjualea8ukx54way
Huiquimedia:July-gen
8
4243
528142
17564
2026-07-19T21:59:23Z
Akapochtli
159
Arreglo
528142
wikitext
text/x-wiki
Jul
legl8tprew24mbduczyn9tw315hlp5s
528155
528142
2026-07-19T22:10:17Z
Akapochtli
159
Arreglo
528155
wikitext
text/x-wiki
Julio
cy8i67bo5jpoaq8etckw54v8unddah8
Huiquimedia:August-gen
8
4244
528169
17565
2026-07-19T22:26:36Z
Akapochtli
159
Arreglo
528169
wikitext
text/x-wiki
Agosto
d2h6zsrm1n0p46zt5rlgye8e4nb1zve
Huiquimedia:October-gen
8
4246
528159
17568
2026-07-19T22:13:39Z
Akapochtli
159
Arreglo
528159
wikitext
text/x-wiki
Octubre
cro4f1u8ieowmttnhdm3askwty8svaw
Huiquimedia:November-gen
8
4247
528177
39059
2026-07-19T22:36:44Z
Akapochtli
159
Arreglo
528177
wikitext
text/x-wiki
Noviembre
cuqwq9m3umqjny3u1lfiiiiw55ojb6r
Huiquimedia:Jan
8
4249
528161
17574
2026-07-19T22:16:30Z
Akapochtli
159
Arreglo
528161
wikitext
text/x-wiki
Ene
qttnavpxcofygoocfutd2zxbr0yypez
Huiquimedia:Feb
8
4250
528149
17576
2026-07-19T22:05:35Z
Akapochtli
159
Arreglo
528149
wikitext
text/x-wiki
Feb
prbb0gh3i57yo2ryt74d81af967ecgt
Huiquimedia:Mar
8
4252
528162
17579
2026-07-19T22:17:52Z
Akapochtli
159
Arreglo
528162
wikitext
text/x-wiki
Mar
mz9wvsqvhjnddjhorldvv365xfjw852
Huiquimedia:Apr
8
4253
528166
17581
2026-07-19T22:22:32Z
Akapochtli
159
Arreglo
528166
wikitext
text/x-wiki
Abr
l6ecw0h29ybmsknsfen40utyxqtubvc
Huiquimedia:Jul
8
4256
528160
17585
2026-07-19T22:14:25Z
Akapochtli
159
Arreglo
528160
wikitext
text/x-wiki
Jul
legl8tprew24mbduczyn9tw315hlp5s
Huiquimedia:Sep
8
4259
528173
39019
2026-07-19T22:31:26Z
Akapochtli
159
Arreglo
528173
wikitext
text/x-wiki
Sep
tndh98hoqmfrx2qretww7nvopia42ff
Huiquimedia:Oct
8
4260
528139
17589
2026-07-19T21:56:45Z
Akapochtli
159
Arreglo
528139
wikitext
text/x-wiki
Oct
9hg7wluv5glshmt3yinnsevne9svuxl
Huiquimedia:Nov
8
4261
528175
17590
2026-07-19T22:35:22Z
Akapochtli
159
Arreglo
528175
wikitext
text/x-wiki
Nov
lwxnzipr6kozjeiu4ldyiuuo3d75tkn
Huiquimedia:Dic
8
4262
528178
17591
2026-07-19T22:37:38Z
Akapochtli
159
Arreglo
528178
wikitext
text/x-wiki
Dic
ongc58ttl5tg8ij5uzi5t0j40s8ug4l
Nohpalli
0
4952
528192
526437
2026-07-20T04:22:44Z
Akapochtli
159
Categorizar
528192
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{Tlani}}
{{Taxobox|regnum=[[Plantae]]|name=Nopaltzin|image=Opuntia16 filtered.jpg|image_width=250px|image_caption=''Opuntia ficus-indica <small>in''
The Cactaceae, [[Britton]] & [[Joseph Nelson Rose|Rose]], Vol. I, Plate XXVII, 1919</small>|divisio=[[Magnoliophyta]]|classis=[[Magnoliopsida]]|ordo=[[Caryophyllales]]|familia=[[Cactaceae]]|subfamilia=[[Opuntioideae]]|tribus=[[Opuntieae]]|genus=[[Opuntia]]|subgenus=Opuntia|species=''O. ficus-indica''|binomial='''''Opuntia ficus-indica'''''|binomial_authority=([[Carlos Linneo|L.]]) [[Philip Miller|Mill.]], 1768}}
In '''nohpalli''' (Latintlahtolli: ''Opuntia nozo opuntia ficus-indica'' huan [[caxtillahtolli]]: ''Nopal, Chumbera, Palera nozo Higuera india'')</span>, ce huitztic cuauhtontli tlanelhuayotl in ineneuhcayo ''Opuntia, in ''icenyeliz ''Cactaceae''. Ce cuauhtontli quipiya hueyi tlalnehuatl, inacayo ica xoxohuic imapal, huitztic ihuitz. Xopancopa quipiya xochimeh, ixochicual [[nochtli]].
Nohpalli itlalmachiyo ipan [[Mexico]], tlamantli ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcanamaliz; quitoa ce [[cuauhtli]] tlacua ce tecuancoatl ahcopa ce nohpaltzin ipan tlalhuac ompa atezcatl tlein ca hueyi Altepetl Mexico quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
== Tlalnelhuayotl ==
[[Īxiptli:Opuntia_ficus-indica_foto_Roberto_Tonetti_jun2007.jpg|miniaturadeimagen|izquierda|180px|Ixochiuh.]]
In [[cuauhtontli]] in itoca ''[[cactaceae]]''<ref name="Opuntia">{{cite web |title=Opuntia |url=https://www.ecured.cu/Opuntia |publisher=EcuRed |accessdate=April 12, 2018 |pages=1, 77 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311033037/https://www.ecured.cu/Opuntia |archivedate=March 11, 2017 |df=mdy }}</ref>. Ca in azqui ixquich centlamantli neneuhcayotl ahquipia huel izhuatl ''nomopiltic'', in tenochtli in tlein itech moxexeloa (ca) in quiomeh cuauhmatiloni, ca quinchihua in xochimeh, in ihuan xocomeh. Inin in kiomeh in patlachtique, ateyoque ihuan quilitique. Quimpiah in ontlamantli huitztin, in ipan icoquitihuan'' ''(gloquidios) in penepeme in itlahme hueyac ihuan tilictic, in ihuan cequintin achihueyac, pitzahuac ihuan tzontic.
In ixochihuan in copilteuh ihuicpa catiah in penepemeh in intenco tenochtli. In ceppa xihuitl xochichihua, auh in xocotl ihuan xochitl huel in ixachi tlapalli, ihuicpa in coztic, xochipaltic, chilcoztic, ihuicpa in chichiltic. Ixochicual [[nochtli]], se tlacualiztli xococ nozo tzopelic, itlapal xoxohuic, coztic, xochipaltic, chichiltic huan chilcoztic.
In nohpalli quipiya ce cocoliztli, iztac ichcatl motenehua [[nocheztli]], in tlapalli yezchichiltic inin yolqui.
== Pixcayotl ==
Nohpalpixcayotl ca ipan [[Mexico]] huan Tlahtocayotl in Cepanca ipan America; in ompa Tlahtocayotl Mexico, ipan Ahcolman, Temazcalapan, Teotihuahcan, Chiuhtlah, Otompan, Axapochco huan Nopaltepec; nouhqui tlahtocayotl Hidalgo, ipan Cempohuallan, Tlalnalapan, Tetzontepec, Tepeapolco huan Apan. Mochi xihuitl quipiya nohpalli, ipixcayo ipampa xinamaca tianquizpan nozo occequin tlacatiyan ompa Canada, Cuba, Peru, Bolivia, Ecuador, Colombia, Venezuela, Curazao, Paraguay, Argentina huan Chile.
Occe tlacatiyan Europacopa tlein quipiya nohpalpixcayotl ompa [[Italia]], ipan tlalhuactli [[Sicilia]], Calabria, Cerdegnia, Basilicata huan Puglia, ipan Sicilia ce itlalmachiyo quitoznequi ''Fico d'India'', noihqui quipiya nohpalpixcayotl occequin tlacatiyan ipan hueyatl Mediterráneo ompa Marruecos, España, Francia, Argelia, Tunez, Chipre, Siria, Malta, Albania, Grecia, Turquia, Israel, Egipto huan Libia.
===Tlacualiztli===
Tlacameh tlacua nohpalli itlacualiz, in mapalli ahmo huitztli.
== Tequichihualiztli ==
[[Īxiptli:Tenochtitlan.png|thumb|right|Nohpalli itequichihualiz.]]
Nohpalli, ma teyolahcocui in macehualtlacameh; mixcah ihcuiloa nohpalli ipan amatl, ihtlacuilo ihtlah amoxtli itech moihtoa tenopalli ipan imachiyo ipamapa Mexico [[Tenochtitlan]], ipampa ialtepetzintiliz in mexicah.
Nohpalli itlalmachiyo ipan [[Mexico]], tlamantli ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcanamaliz; quitoa ce [[cuauhtli]] tlacua ce [[tepocolcoatl]] ahcopa ce '''nohpaltzin''' ipan tlalhuac ompa atezcatl tlein ca hueyi Altepetl Mexico quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
==Cenyeliztli==
[[File:Opuntia basilaris 8.jpg|thumb|''[[Opuntia basilaris]]'']]
[[File:Starr 031108-0182 Opuntia cochenillifera.jpg|thumb|right|''[[Opuntia cochenillifera]]'']]
[[File:Opuntia diploursina Lake Mead.jpg|thumb|''[[Opuntia diploursina]]'' near [[Lake Mead]]]]
[[File:Opuntia fragilis.jpg|thumb|right|''[[Opuntia fragilis]]'' (little prickly pear)]]
[[File:Prickly pear at Sugarloaf Hill, NY.jpg|thumb|''[[Opuntia humifusa]]'' (Eastern prickly pear cactus) in bloom atop [[Sugarloaf Hill (Putnam County, New York)|Sugarloaf Hill]] in the [[Hudson Highlands]] of [[New York State]]]]
[[File:Opuntia macrocentra - Black-spined-Prickly-Pear (4486665887).jpg|thumb|''[[Opuntia macrocentra]]'']]
[[File:Opuntia oricola 1.jpg|thumb|right|''[[Opuntia oricola]]'']]
[[File:Opuntia ovata 2.jpg|thumb|right|''[[Opuntia quitensis]]'']]
[[File:Opuntia pinkavae ies.jpg|thumb|right|''[[Opuntia pinkavae]]'', [[Donald John Pinkava]]]]
[[File:Opuntia riviereana 1.jpg|thumb|right|''[[Opuntia stenopetala]]'']]
[[File:Opuntia polyacantha ies.jpg|thumb|right|''[[Opuntia polyacantha]]'']]
* ''[[Opuntia abjecta]]''
* ''[[Opuntia aciculata]]''
* ''[[Opuntia alta]]''
* ''[[Opuntia ammophila]]''
* ''[[Opuntia anacantha]]''
* ''[[Opuntia anahuacensis]]''
* ''[[Opuntia arenaria]]''
* ''[[Opuntia articulata]]''
* ''[[Opuntia atrispina]]''
* ''[[Opuntia auberi]]''
* ''[[Opuntia aurantiaca]]''
* ''[[Opuntia aurea]]''
* ''[[Opuntia aureispina]]''
* ''[[Opuntia azurea]]''
* ''[[Opuntia basilaris]]''
* ''[[Opuntia bentonii]]''
* ''[[Opuntia blakeana]]''
* ''[[Opuntia boldinghii]]''
* ''[[Opuntia cacanapa]]''
* ''[[Opuntia camanchica]]''
* ''[[Opuntia canada]]''
* ''[[Opuntia cespitosa]]''
* ''[[Opuntia charlestonensis]]''
* ''[[Opuntia chaffeyi]]''
* ''[[Opuntia chlorotica]]''
* ''[[Opuntia chisosensis]]''
* ''[[Opuntia clavata]]''
* ''[[Opuntia cochenillifera]]''
* ''[[Opuntia comonduensis]]''
* ''[[Opuntia columbiana]]''
* ''[[Opuntia confusa]]''
* ''[[Opuntia covillei]]''
* ''[[Opuntia curassavica]]''
* ''[[Opuntia curvospina]]''
* ''[[Opuntia cyclodes]]''
* ''[[Opuntia debreczyi]]''
* ''[[Opuntia decumana]]''
* ''[[Opuntia decumbens]]''
* ''[[Opuntia dejecta]]''
* ''[[Opuntia dillenii]]''
* ''[[Opuntia diploursina]]''
* ''[[Opuntia discata]]''
* ''[[Opuntia dulcis]]''
* ''Opuntia echinocarpa'' - ''[[Cylindropuntia echinocarpa]]''
* ''[[Opuntia elata]]''
* ''[[Opuntia elatior]]''
* ''[[Opuntia engelmannii]]''
* ''[[Opuntia exaltata]]''
* ''[[Opuntia excelsa]]''
* ''[[Opuntia ficus-barbarica]]''
* ''[[Opuntia ficus-indica]]''
* ''[[Opuntia fragilis]]''
* ''[[Opuntia galapageia]]''
* ''[[Opuntia gosseliniana]]''
** ''Opuntia gosseliniana''
** ''Opuntia chlorotica''
* ''[[Opuntia hickenii]]''
* ''[[Opuntia humifusa]]''
* ''[[Opuntia hyptiacantha]]''
* ''[[Opuntia inamoema]]''
* ''[[Opuntia invicta]]''
* ''[[Opuntia jamaicensis]]''
* ''[[Opuntia laevis]]''
* ''[[Opuntia lasiacantha]]''
* ''[[Opuntia leucotricha]]''
* ''[[Opuntia lindheimeri]]''
* ''[[Opuntia littoralis]]''
* ''[[Opuntia longispina]]''
* ''[[Opuntia macrocentra]]''
* ''[[Opuntia macrorhiza]]''
* ''[[Opuntia matudae]]''
* ''[[Opuntia maldonandensis]]''
* ''[[Opuntia maxima]]''
* ''[[Opuntia megacantha]]''
* ''[[Opuntia megarrhiza]]''
* ''[[Opuntia microdasys]]''
* ''[[Opuntia monacantha]]''
* ''[[Opuntia nemoralis]]''
* ''[[Opuntia nichollii]]''
* ''[[Opuntia oricola]]''
* ''[[Opuntia ovata]]''
* ''[[Opuntia pachyrrhiza]]''
* ''[[Opuntia pailana]]''
* ''[[Opuntia paraguayensis]]''
* ''[[Opuntia phaeacantha]]''
* ''[[Opuntia picardoi]]''
* ''[[Opuntia pinkavae]]''
* ''[[Opuntia polyacantha]]''
** ''Opuntia polyacantha''
** ''Opuntia polyacantha''
* ''[[Opuntia pubescens]]''
* ''[[Opuntia pusilla]]''
* ''[[Opuntia quitensis]]''
* ''[[Opuntia rastrera]]''
* ''[[Opuntia repens]]''
* ''[[Opuntia retrosa]]''
* ''[[Opuntia robusta]]''
* ''[[Opuntia rufida]]''
* ''[[Opuntia schumannii]]''
* ''[[Opuntia soehrensii]]''
* ''[[Opuntia stenopetala]]''
* ''[[Opuntia streptacantha]]''
* ''[[Opuntia stricta]]''
* ''[[Opuntia sulphurea]]''
* ''[[Opuntia taylori]]''
* ''[[Opuntia tehuantepecana]]''
* ''[[Opuntia tomentosa]]''
* ''[[Opuntia triacantha]]''
* ''[[Opuntia trichophora]]''
* ''[[Opuntia tuna]]''
* ''[[Opuntia velutina]]''
* ''[[Opuntia violacea]]''
==Occequin macehuallahtolli==
* [[yucatecatlahtolli]]: ''Páakam''
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
== Occe neihcuiloliztli ==<!--Otros enlaces-->
{{wiktionary|nohpalli}}
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Cactaceae]]
l2r4f7mkmobvyj2yxupy3ba6ety8l7p
528193
528192
2026-07-20T04:24:14Z
Akapochtli
159
Categorizar
528193
wikitext
text/x-wiki
{{Ahcopa}}
{{P1|[[{{PAGENAME}}|NHN]]}}
{{Tlani}}
{{Taxobox|regnum=[[Plantae]]|name=Nopaltzin|image=Opuntia16 filtered.jpg|image_width=250px|image_caption=''Opuntia ficus-indica <small>in''
The Cactaceae, [[Britton]] & [[Joseph Nelson Rose|Rose]], Vol. I, Plate XXVII, 1919</small>|divisio=[[Magnoliophyta]]|classis=[[Magnoliopsida]]|ordo=[[Caryophyllales]]|familia=[[Cactaceae]]|subfamilia=[[Opuntioideae]]|tribus=[[Opuntieae]]|genus=[[Opuntia]]|subgenus=Opuntia|species=''O. ficus-indica''|binomial='''''Opuntia ficus-indica'''''|binomial_authority=([[Carlos Linneo|L.]]) [[Philip Miller|Mill.]], 1768}}
In '''nohpalli''' (Latintlahtolli: ''Opuntia nozo opuntia ficus-indica'' huan [[caxtillahtolli]]: ''Nopal, Chumbera, Palera nozo Higuera india'')</span>, ce huitztic cuauhtontli tlanelhuayotl in ineneuhcayo ''Opuntia, in ''icenyeliz ''Cactaceae''. Ce cuauhtontli quipiya hueyi tlalnehuatl, inacayo ica xoxohuic imapal, huitztic ihuitz. Xopancopa quipiya xochimeh, ixochicual [[nochtli]].
Nohpalli itlalmachiyo ipan [[Mexico]], tlamantli ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcanamaliz; quitoa ce [[cuauhtli]] tlacua ce tecuancoatl ahcopa ce nohpaltzin ipan tlalhuac ompa atezcatl tlein ca hueyi Altepetl Mexico quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
== Tlalnelhuayotl ==
[[Īxiptli:Opuntia_ficus-indica_foto_Roberto_Tonetti_jun2007.jpg|miniaturadeimagen|izquierda|180px|Ixochiuh.]]
In [[cuauhtontli]] in itoca ''[[cactaceae]]''<ref name="Opuntia">{{cite web |title=Opuntia |url=https://www.ecured.cu/Opuntia |publisher=EcuRed |accessdate=April 12, 2018 |pages=1, 77 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170311033037/https://www.ecured.cu/Opuntia |archivedate=March 11, 2017 |df=mdy }}</ref>. Ca in azqui ixquich centlamantli neneuhcayotl ahquipia huel izhuatl ''nomopiltic'', in tenochtli in tlein itech moxexeloa (ca) in quiomeh cuauhmatiloni, ca quinchihua in xochimeh, in ihuan xocomeh. Inin in kiomeh in patlachtique, ateyoque ihuan quilitique. Quimpiah in ontlamantli huitztin, in ipan icoquitihuan'' ''(gloquidios) in penepeme in itlahme hueyac ihuan tilictic, in ihuan cequintin achihueyac, pitzahuac ihuan tzontic.
In ixochihuan in copilteuh ihuicpa catiah in penepemeh in intenco tenochtli. In ceppa xihuitl xochichihua, auh in xocotl ihuan xochitl huel in ixachi tlapalli, ihuicpa in coztic, xochipaltic, chilcoztic, ihuicpa in chichiltic. Ixochicual [[nochtli]], se tlacualiztli xococ nozo tzopelic, itlapal xoxohuic, coztic, xochipaltic, chichiltic huan chilcoztic.
In nohpalli quipiya ce cocoliztli, iztac ichcatl motenehua [[nocheztli]], in tlapalli yezchichiltic inin yolqui.
== Pixcayotl ==
Nohpalpixcayotl ca ipan [[Mexico]] huan Tlahtocayotl in Cepanca ipan America; in ompa Tlahtocayotl Mexico, ipan Ahcolman, Temazcalapan, Teotihuahcan, Chiuhtlah, Otompan, Axapochco huan Nopaltepec; nouhqui tlahtocayotl Hidalgo, ipan Cempohuallan, Tlalnalapan, Tetzontepec, Tepeapolco huan Apan. Mochi xihuitl quipiya nohpalli, ipixcayo ipampa xinamaca tianquizpan nozo occequin tlacatiyan ompa Canada, Cuba, Peru, Bolivia, Ecuador, Colombia, Venezuela, Curazao, Paraguay, Argentina huan Chile.
Occe tlacatiyan Europacopa tlein quipiya nohpalpixcayotl ompa [[Italia]], ipan tlalhuactli [[Sicilia]], Calabria, Cerdegnia, Basilicata huan Puglia, ipan Sicilia ce itlalmachiyo quitoznequi ''Fico d'India'', noihqui quipiya nohpalpixcayotl occequin tlacatiyan ipan hueyatl Mediterráneo ompa Marruecos, España, Francia, Argelia, Tunez, Chipre, Siria, Malta, Albania, Grecia, Turquia, Israel, Egipto huan Libia.
===Tlacualiztli===
Tlacameh tlacua nohpalli itlacualiz, in mapalli ahmo huitztli.
== Tequichihualiztli ==
[[Īxiptli:Tenochtitlan.png|thumb|right|Nohpalli itequichihualiz.]]
Nohpalli, ma teyolahcocui in macehualtlacameh; mixcah ihcuiloa nohpalli ipan amatl, ihtlacuilo ihtlah amoxtli itech moihtoa tenopalli ipan imachiyo ipamapa Mexico [[Tenochtitlan]], ipampa ialtepetzintiliz in mexicah.
Nohpalli itlalmachiyo ipan [[Mexico]], tlamantli ipan ichimal itech tlacatiyan, ipampa ihuehuehcanamaliz; quitoa ce [[cuauhtli]] tlacua ce [[tepocolcoatl]] ahcopa ce '''nohpaltzin''' ipan tlalhuac ompa atezcatl tlein ca hueyi Altepetl Mexico quitoznequi Mexico Tenochtitlan; mitohtiztli ipampa mexicatlachihualiz.
==Cenyeliztli==
[[File:Opuntia basilaris 8.jpg|thumb|''[[Opuntia basilaris]]'']]
[[File:Starr 031108-0182 Opuntia cochenillifera.jpg|thumb|right|''[[Opuntia cochenillifera]]'']]
[[File:Opuntia diploursina Lake Mead.jpg|thumb|''[[Opuntia diploursina]]'' near [[Lake Mead]]]]
[[File:Opuntia fragilis.jpg|thumb|right|''[[Opuntia fragilis]]'' (little prickly pear)]]
[[File:Prickly pear at Sugarloaf Hill, NY.jpg|thumb|''[[Opuntia humifusa]]'' (Eastern prickly pear cactus) in bloom atop [[Sugarloaf Hill (Putnam County, New York)|Sugarloaf Hill]] in the [[Hudson Highlands]] of [[New York State]]]]
[[File:Opuntia macrocentra - Black-spined-Prickly-Pear (4486665887).jpg|thumb|''[[Opuntia macrocentra]]'']]
[[File:Opuntia oricola 1.jpg|thumb|right|''[[Opuntia oricola]]'']]
[[File:Opuntia ovata 2.jpg|thumb|right|''[[Opuntia quitensis]]'']]
[[File:Opuntia pinkavae ies.jpg|thumb|right|''[[Opuntia pinkavae]]'', [[Donald John Pinkava]]]]
[[File:Opuntia riviereana 1.jpg|thumb|right|''[[Opuntia stenopetala]]'']]
[[File:Opuntia polyacantha ies.jpg|thumb|right|''[[Opuntia polyacantha]]'']]
* ''[[Opuntia abjecta]]''
* ''[[Opuntia aciculata]]''
* ''[[Opuntia alta]]''
* ''[[Opuntia ammophila]]''
* ''[[Opuntia anacantha]]''
* ''[[Opuntia anahuacensis]]''
* ''[[Opuntia arenaria]]''
* ''[[Opuntia articulata]]''
* ''[[Opuntia atrispina]]''
* ''[[Opuntia auberi]]''
* ''[[Opuntia aurantiaca]]''
* ''[[Opuntia aurea]]''
* ''[[Opuntia aureispina]]''
* ''[[Opuntia azurea]]''
* ''[[Opuntia basilaris]]''
* ''[[Opuntia bentonii]]''
* ''[[Opuntia blakeana]]''
* ''[[Opuntia boldinghii]]''
* ''[[Opuntia cacanapa]]''
* ''[[Opuntia camanchica]]''
* ''[[Opuntia canada]]''
* ''[[Opuntia cespitosa]]''
* ''[[Opuntia charlestonensis]]''
* ''[[Opuntia chaffeyi]]''
* ''[[Opuntia chlorotica]]''
* ''[[Opuntia chisosensis]]''
* ''[[Opuntia clavata]]''
* ''[[Opuntia cochenillifera]]''
* ''[[Opuntia comonduensis]]''
* ''[[Opuntia columbiana]]''
* ''[[Opuntia confusa]]''
* ''[[Opuntia covillei]]''
* ''[[Opuntia curassavica]]''
* ''[[Opuntia curvospina]]''
* ''[[Opuntia cyclodes]]''
* ''[[Opuntia debreczyi]]''
* ''[[Opuntia decumana]]''
* ''[[Opuntia decumbens]]''
* ''[[Opuntia dejecta]]''
* ''[[Opuntia dillenii]]''
* ''[[Opuntia diploursina]]''
* ''[[Opuntia discata]]''
* ''[[Opuntia dulcis]]''
* ''Opuntia echinocarpa'' - ''[[Cylindropuntia echinocarpa]]''
* ''[[Opuntia elata]]''
* ''[[Opuntia elatior]]''
* ''[[Opuntia engelmannii]]''
* ''[[Opuntia exaltata]]''
* ''[[Opuntia excelsa]]''
* ''[[Opuntia ficus-barbarica]]''
* ''[[Opuntia ficus-indica]]''
* ''[[Opuntia fragilis]]''
* ''[[Opuntia galapageia]]''
* ''[[Opuntia gosseliniana]]''
** ''Opuntia gosseliniana''
** ''Opuntia chlorotica''
* ''[[Opuntia hickenii]]''
* ''[[Opuntia humifusa]]''
* ''[[Opuntia hyptiacantha]]''
* ''[[Opuntia inamoema]]''
* ''[[Opuntia invicta]]''
* ''[[Opuntia jamaicensis]]''
* ''[[Opuntia laevis]]''
* ''[[Opuntia lasiacantha]]''
* ''[[Opuntia leucotricha]]''
* ''[[Opuntia lindheimeri]]''
* ''[[Opuntia littoralis]]''
* ''[[Opuntia longispina]]''
* ''[[Opuntia macrocentra]]''
* ''[[Opuntia macrorhiza]]''
* ''[[Opuntia matudae]]''
* ''[[Opuntia maldonandensis]]''
* ''[[Opuntia maxima]]''
* ''[[Opuntia megacantha]]''
* ''[[Opuntia megarrhiza]]''
* ''[[Opuntia microdasys]]''
* ''[[Opuntia monacantha]]''
* ''[[Opuntia nemoralis]]''
* ''[[Opuntia nichollii]]''
* ''[[Opuntia oricola]]''
* ''[[Opuntia ovata]]''
* ''[[Opuntia pachyrrhiza]]''
* ''[[Opuntia pailana]]''
* ''[[Opuntia paraguayensis]]''
* ''[[Opuntia phaeacantha]]''
* ''[[Opuntia picardoi]]''
* ''[[Opuntia pinkavae]]''
* ''[[Opuntia polyacantha]]''
** ''Opuntia polyacantha''
** ''Opuntia polyacantha''
* ''[[Opuntia pubescens]]''
* ''[[Opuntia pusilla]]''
* ''[[Opuntia quitensis]]''
* ''[[Opuntia rastrera]]''
* ''[[Opuntia repens]]''
* ''[[Opuntia retrosa]]''
* ''[[Opuntia robusta]]''
* ''[[Opuntia rufida]]''
* ''[[Opuntia schumannii]]''
* ''[[Opuntia soehrensii]]''
* ''[[Opuntia stenopetala]]''
* ''[[Opuntia streptacantha]]''
* ''[[Opuntia stricta]]''
* ''[[Opuntia sulphurea]]''
* ''[[Opuntia taylori]]''
* ''[[Opuntia tehuantepecana]]''
* ''[[Opuntia tomentosa]]''
* ''[[Opuntia triacantha]]''
* ''[[Opuntia trichophora]]''
* ''[[Opuntia tuna]]''
* ''[[Opuntia velutina]]''
* ''[[Opuntia violacea]]''
==Occequin macehuallahtolli==
* [[yucatecatlahtolli]]: ''Páakam''
== Tlatenehualiztli ==
<references/>
[[Neneuhcāyōtl:Hueyac tlahcuilolli]]
[[Neneuhcāyōtl:Cactaceae]]
glohzcr762a8egdkehvpyqvofv0dbgf
Huiquimedia:May long
8
5007
528164
23628
2026-07-19T22:19:48Z
Akapochtli
159
Arreglo
528164
wikitext
text/x-wiki
Mayo
cnb6wjtxfdj13ih1wwkfnn3vvws5q29
Huiquimedia:Pagetitle
8
6307
528187
31314
2026-07-19T22:55:21Z
Akapochtli
159
Quitar macron
528187
wikitext
text/x-wiki
$1 - Huiquipedia, in yolloxoxouhqui centlamatilizamoxtli
orjqre98twti24w904vgivy8lrtei1y
Miguel Hidalgo
0
6540
528195
516051
2026-07-20T04:30:20Z
Akapochtli
159
Categorizar
528195
wikitext
text/x-wiki
{{Tlahcuilolli-MEX}}
{{Tlācatl
|Tocaitl = Miguel Hidalgo
|Tlaixcopinalli = Miguel Hidalgo y Costilla.jpg
|birthname = Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mondarte Villaseñor
|born = {{NSPf}} [[8 ic mācuīlli mētztli]], [[1753]]
|dead = {{NSPf}} [[Tlachicōnti 30]], [[1811]] <small>(58)</small>
|occupation = [[Teōpixqui]]
|yearsactive =
|
}}
'''Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mondarte Villaseñor''' ([[1753]] - [[1811]]) ītōcā [[Yancuīc Caxtillān|yancuīccaxtiltēcatl]] [[teōpixqui]]. Nō ītōcā "Tlācaxoxouhcāyōtl ītah" Yehuatl otlacati ipan Valladolid, ipan 1753[xihuitl ce calli, ipan in macuilpohualxihuitl tlapohua caxtolli ihuan yei], "In Tlacaxoxouhcayotl itah" ocatca in Valladolid iteaocalli iteopixqui. Yehuatl ipan 1810 [chicome tochthtli, ce xiuhitl ipan uin macuilxiuhpohualli tlapohua catollin ihuan nahui] onextia ichtaca in Tlacaxoxouhcayotl imexihco itloc Josefa Ortiz de Dominguez, Ignacio Aldama, ipan Queretaro.
[[Imagen:Mexico.DF.Coyoacan.MiguelHidalgo.Statue.01.jpg|thumb|Miguel Hidalgo y Costilla]]
==No xiquitta==
*[[Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōtl]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1753]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
lmilwe9qusw5ugs086e5lqkzc5md1w9
528196
528195
2026-07-20T04:30:43Z
Akapochtli
159
Arreglo
528196
wikitext
text/x-wiki
{{Tlācatl
|Tocaitl = Miguel Hidalgo
|Tlaixcopinalli = Miguel Hidalgo y Costilla.jpg
|birthname = Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mondarte Villaseñor
|born = {{NSPf}} [[8 ic mācuīlli mētztli]], [[1753]]
|dead = {{NSPf}} [[Tlachicōnti 30]], [[1811]] <small>(58)</small>
|occupation = [[Teōpixqui]]
|yearsactive =
|
}}
'''Miguel Gregorio Antonio Ignacio Hidalgo y Costilla Gallaga Mondarte Villaseñor''' ([[1753]] - [[1811]]) ītōcā [[Yancuīc Caxtillān|yancuīccaxtiltēcatl]] [[teōpixqui]]. Nō ītōcā "Tlācaxoxouhcāyōtl ītah" Yehuatl otlacati ipan Valladolid, ipan 1753[xihuitl ce calli, ipan in macuilpohualxihuitl tlapohua caxtolli ihuan yei], "In Tlacaxoxouhcayotl itah" ocatca in Valladolid iteaocalli iteopixqui. Yehuatl ipan 1810 [chicome tochthtli, ce xiuhitl ipan uin macuilxiuhpohualli tlapohua catollin ihuan nahui] onextia ichtaca in Tlacaxoxouhcayotl imexihco itloc Josefa Ortiz de Dominguez, Ignacio Aldama, ipan Queretaro.
[[Imagen:Mexico.DF.Coyoacan.MiguelHidalgo.Statue.01.jpg|thumb|Miguel Hidalgo y Costilla]]
==No xiquitta==
*[[Mēxihcatl Tlācaxoxouhcāyōtl]]
[[Neneuhcāyōtl:Otlacatqueh xiuhpan 1753]]
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcatl]]
6nhb67wtwita77dgwt14tdz1nlcxaev
Domingo
0
9020
528182
495112
2026-07-19T22:46:57Z
Akapochtli
159
Arreglo
528182
wikitext
text/x-wiki
'''Tonatiuhtonal''' itoca inic ce tonalli itech [[chicontonalli]].
{{chicōntonalli}}
[[Neneuhcāyōtl:Cahuitl]]
ru0u51dldqon5lcc90r2db9shephdrv
Tēpalēhuiliztli:Tlapiyaliztli
12
11813
528201
316313
2026-07-20T05:01:40Z
Akapochtli
159
Categorizar
528201
wikitext
text/x-wiki
{| style="background-color: transparent;text-align: center;"
|-
| [[Īxiptli:Nuvola apps khelpcenter.png|75px]]
|In [[Huiquipedia]] cēntlamatilizāmoxtli [[Huiquipedia:In yōllōxoxuhqui cēntlamatilizāmoxtli|yōllōxoxuhqui tlapiyaliztica]] quihcuiloah neuhyāntin īpanoc in cēmānānahuac auh [[tihueliti ticnēnquēntiz]]. Inīn '''tēpalēhuiliztli''' tzonhuīlizpiya machtihāmoxhuīc īhuān tlacaquiztilīlizhuīc tlein quicualtilīzqueh totlatequipanōliz Huiquipediac. Intlā inīn āmoxtli ahmo quinyōlpachihuītia, īpan in [[Huiquipedia:Café/Calīxatl/Tlahculōlli/Tēpalēhuiliztli/Āxcān|Café]] tihueliti ticcelīz ihcihuic tlanānquiliztli. Xiquilnamiqui tiquinchīhuaz totlayehyecōl īpan in '''{{lc:{{Huiquipedia:Tlayehyecōlizchīhualoyān/Tlaīxpehpenani}}}}'''.
| {{Tlahuiltequiliztli|T:SOS}}
|}
<center><big>'''Tēpalēhuiliztli tlatēmoāni'''</big></center>
<inputbox>
type=fulltext
width=40
namespaces=Tēpalēhuiliztli**,Huiquipedia**,Nemachiyōtīlli**,Neneuhcāyōtl
searchbuttonlabel=Tictēmoāz tēpalēhuiliztli
bgcolor=
break=yes
</inputbox>
'''''Ahmo huēyac tlaohmacaqui...'''''
*''¿Ticnamiqui '''[[Huiquipedia:Ihtlacahuiliztli|ihtlacahuiliztli]]'''?'' Ximomachtia '''[[Tēpalēhuiliztli:Quēn mocuepa tlapatiliztli|ticcuepāz tlapatiliztli]]'''.
*''¿Tiquitta '''tlahtlacōlli'''?'' Monehhuiyān '''[[Quēn mopatla āmoxtli|tihueliti ticcualtilīz]]''' ahnozo [[Huiquipedia:tlahtlacōlli tlanōnōtzaliztli|xitēchnōnōtza in tlahtlacōlli]] īca in «'''{{MediaWiki:Bug in article}}'''» tzonhuiliztli in īōpōchco in āmatl.
*''¿Tōmeyōllōhua ītechpa cequi īpan in tlamatiliztli?'' '''[[Huiquipedia:Tētlayehyecoltīliztli|Xitēchyehyecoltia]]'''.
*''¿Cequi ōmitzquipoliuh zāzanilli?'' Xiquitta in '''[[Huiquipedia:Tlapahtīliztli tlatēcpāntzintli|tlatēcpāntzintli mā quipahtīcān]]''' zāzanilli, auh intlā ticneltoca quintlamichīhua, '''[[Tlapahtīliztli tlaihtlaniliztli|xiquihtlani in ītlapahtilīz]]'''.
*''¿Ticnequi titlapalēhuia īpan Huiquipedia?'' Xāmapōhua '''[[Tēpalēhuiliztli:Quēnin tihueliti titlapalēhuīz|quēnin tihueliti titlapalēhuīz]]'''.
__TOC__
== Introducción ==
{{AP|Wikipedia:Bienvenidos}}
* [[Wikipedia:Acerca de|Acerca de]]: un rápido resumen sobre qué es Wikipedia, su historia y su funcionamiento.
* [[Wikipedia:Los cinco pilares|Los cinco pilares]]: nuestras normas más elementales.
* [[Wikipedia:Derechos de autor|Derechos de autor]]: explicación sobre la licencia de Wikipedia.
* [[Wikipedia:Lo que Wikipedia no es|Lo que Wikipedia no es]]: algunas cosas que evitar.
* [[Wikipedia:Cómo puedes colaborar|Cómo puedes colaborar]]: ¿te gustaría ser editor de Wikipedia? Te damos algunas ideas de tareas que queda por hacer.
* [[Wikipedia:Respuestas a objeciones comunes|Respuestas a objeciones comunes]]: respuestas a críticas frecuentes.
== Cómo se edita una página ==
{{AP|Ayuda:Cómo se edita una página|AP2=Ayuda:Cómo crear una página|AP3=Wikipedia:Modelos de artículos|AP4=Wikipedia:El artículo perfecto}}
[[Archivo:N write green black.svg|right|100px]]
* [[Ayuda:Interfaz de Wikipedia|Interfaz de Wikipedia]]: descubre para qué sirven los botones de la interfaz.
** [[Ayuda:Botonera|Monobook]]: añade funcionalidades suplementarias.
* [[Ayuda:Introducción|Primeros pasos]]: una rápida introducción que te proporcionará un primer contacto con Wikipedia.
* [[Ayuda:Tutorial|Tutorial de Wikipedia]]: un tutorial que te dará algunos consejos adicionales para editar páginas.
** Ayuda:Archivos (¿[[Ayuda:Cómo se edita una página#Archivos|cómo subir archivos]]?)<!-- y ¿[[Ayuda:Qué archivos subir|qué archivos subir]]?)-->
*** [[Ayuda:Cómo se edita una página#Imágenes|Cómo insertar imágenes]] en artículos
*** [[Ayuda:Cómo se edita una página#Audio y vídeo|Cómo insertar audio y video]]
*** [[Ayuda:Cómo se edita una página#PDF y DjVu|Cómo insertar PDF y DjVu]]
*** [[Ayuda:Multimedia|Cómo reproducir los sonidos y videos]] en tu ordenador
** [[Ayuda:Imágenes|Imágenes]]
** [[Ayuda:Listas|Listas]]
** [[Ayuda:Tablas|Tablas]]
** [[Ayuda:Fórmulas|Fórmulas]]
** [[Ayuda:Líneas de tiempo|Líneas de tiempo]]
** [[Ayuda:Referencias|Referencias]]
** [[Ayuda:Plantillas|Plantillas]]
** [[Ayuda:Enlaces externos|Enlaces externos]]
** [[Ayuda:Categorías|Categorías]]
** [[Ayuda:Interwikis|Interwikis]]
** [[Ayuda:Cómo cambiar el nombre de una página|Cómo cambiar el nombre de una página]] (recuerda seguir las [[Wikipedia:Convenciones de títulos|Convenciones de títulos]])
* [[Wikipedia:Programa de tutoría|Programa de tutoría]]: los usuarios veteranos vigilarán tus ediciones por si tienes dudas.
=== Otros tipos de páginas ===
* [[Ayuda:Espacio de nombres|Los espacios de nombres]]: todos los tipos de páginas que existen.
* [[Wikipedia:Redirección|Redirecciones]]: una misma cosa puede tener varios nombres. Mediante redirecciones es posible enviar al usuario a una misma página desde múltiples títulos.
* [[Wikipedia:Página de desambiguación|Páginas de desambiguación]]: una palabra puede tener varios significados. En estos casos se crea una página que los enumere y ofrezca varios enlaces.
== Políticas y convenciones ==
{{AP|Wikipedia:Políticas y convenciones}}
[[Archivo:Crystal Clear action run approved.svg|right|100px]]
* [[Wikipedia:Etiqueta|Etiqueta]]: principios de base para asegurar el funcionamiento de la comunidad.
* [[Wikipedia:Política de uso de imágenes|Política de uso de imágenes]]: la política de uso de imágenes.
* [[Wikipedia:Referencias|Referencias]]: indispensable para todo buen artículo enciclopédico.
* [[Wikipedia:Manual de estilo|Manual de estilo]]: cómo estructurar un artículo para asegurar la coherencia visual y la legibilidad del contenido.
* [[Wikipedia:Convenciones de títulos|Convenciones de títulos]]: reglas a seguir para escoger el título de un artículo o de una categoría.
* [[Wikipedia:Modelos de artículos|Modelos de artículos]]: moldes para la creación de artículos que comparten características similares.
==== Resolución de conflictos ====
* [[Wikipedia:Presume buena fe|Presume buena fe]]: estamos aquí para mejorar la enciclopedia, no atribuyas a la malicia lo que puede ser un error o un descuido.
* [[Wikipedia:Civismo|Civismo]]: sé cortés con los demás.
* [[Wikipedia:No hagas ataques personales|No hagas ataques personales]]: no caigas en el insulto o la descalificación.
* [[Wikipedia:Cómo mantenerte calmado en un conflicto|Cómo mantenerte calmado en un conflicto]]: trucos para llevar las cosas a buen puerto.
* [[Wikipedia:Mediación informal|Mediación informal]]: facilitar la comunicación entre partes y ayuda a alcanzar acuerdos para resolver conflictos.
== Véase también ==
* [[Ayuda:Preguntas frecuentes|Preguntas frecuentes]], respuestas a las preguntas más frecuentes
* [[Ayuda:Cómos|Cómos]], lista completa de páginas «Cómo»
* [[Ayuda:Glosario|Glosario]], un glosario de los términos que utilizamos en Wikipedia
* [[Ayuda:Mapa de orientación al wikipedista|Mapa de orientación al wikipedista]]
* [[Ayuda:Enlaces útiles|Enlaces útiles]]
* [[Ayuda:Referencia rápida|Referencia rápida]]
* [[Wikipedia:Consejo del día|Consejo del día]]
== Enlaces externos ==
{{wikibooks|Manual wiki}}
Bienvenido. Esta página está en construcción. Si necesitas ayuda de cualquier tipo, contáctanos:
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Akapochtli|Akapochtli]], para traducciones correctas al náhuatl (hablante nativo).
*[[Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]], para traducciones correctas al náhuatl (hablante nativo).
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Fluence|Fluence]], para una introducción al software y a la edición del wiki, o también preguntas relacionadas.
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Marrovi|Marrovi]], para traducción al nahuatl y tópicos sobre Geografía, Urbanismo y Arquitectura.
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Ricardo gs|Ricardo]], para tópicos sobre Geografía, cultura de México y relacionados.
----
Welcome. This page is under construction. If you need help in any way, please contact us:
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Akapochtli|Akapochtli]], for accurate Nahuatl translations (Native speaker).
*[[Tlatequitiltilīlli:Teòtlalili|Teòtlalili]], for accurate Nahuatl translations (Native speaker).
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Fluence|Fluence]], for software and wiki editing introduction or further questions.
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Marrovi|Marrovi]], for translation to nahuatl language, for Geography, Urbanism and Achitecture related topics.
*[[Tlatequitiltilīlli tēixnāmiquiliztli:Ricardo gs|Ricardo]], for Geography, Mexican culture and related topics.
[[Neneuhcāyōtl:Huiquipedia]]
[[af:Wikipedia:Hulp]]
[[als:Wikipedia:Hilfe]]
[[am:እርዳታ:ይዞታ]]
[[an:Wikipedia:Aduya]]
[[ang:Help:Innoþ]]
[[ar:مساعدة:محتويات]]
[[arz:مساعدة:محتويات]]
[[ast:Aida:Conteníos]]
[[ay:Ayuda:Contents]]
[[az:Kömək:Mündəricat]]
[[ba:Wikipedia:Белешмә]]
[[be:Даведка:Змест]]
[[be-x-old:Дапамога:Зьмест]]
[[bg:Уикипедия:Първи стъпки]]
[[bn:সাহায্য:সূচী]]
[[br:Skoazell:Skoazell]]
[[bs:Pomoć:Sadržaj]]
[[ca:Viquipèdia:Ajuda]]
[[ckb:یارمەتی:ناوەڕۆک]]
[[cs:Nápověda:Obsah]]
[[cy:Wicipedia:Cymorth]]
[[da:Hjælp:Forside]]
[[de:Wikipedia:Hilfe]]
[[diq:Help:Contents]]
[[dsb:Pomoc:Pomoc]]
[[el:Βικιπαίδεια:Βοήθεια]]
[[en:Help:Contents]]
[[eo:Helpo:Enhavo]]
[[es:Ayuda:Contenidos]]
[[et:Juhend:Sisukord]]
[[eu:Laguntza:Edukiak]]
[[fa:راهنما:فهرست]]
[[fi:Ohje:Sisällys]]
[[fiu-vro:Oppus:Abi]]
[[fo:Hjálp:Innihald]]
[[fr:Aide:Sommaire]]
[[fy:Wikipedy:Help]]
[[ga:Vicipéid:Cabhair]]
[[gl:Wikipedia:Axuda]]
[[gn:Pytyvõ:Pytyvõhára]]
[[he:עזרה:תפריט ראשי]]
[[hi:विकिपीडिया:सहायता]]
[[hr:Pomoć:Sadržaj]]
[[hsb:Wikipedija:Pomoc]]
[[hu:Wikipédia:Segítség]]
[[hy:Օգնություն:Գլխացանկ]]
[[ia:Adjuta:Contento]]
[[id:Bantuan:Isi]]
[[ilo:Help:Dagiti Linaon]]
[[io:Helpo:Helpo]]
[[is:Hjálp:Efnisyfirlit]]
[[it:Aiuto:Aiuto]]
[[ja:Help:目次]]
[[ka:ვიკიპედია:დახმარება]]
[[kk:Анықтама:Мазмұны]]
[[km:ជំនួយ:មាតិកា]]
[[kn:ಸಹಾಯ:ಪರಿವಿಡಿ]]
[[ko:위키백과:도움말]]
[[ksh:Wikipedia:Hilfe]]
[[ku:Wîkîpediya:Alîkarî]]
[[kw:Wikipedia:Gweres]]
[[ky:Help:Contents]]
[[la:Vicipaedia:Praefatio]]
[[lad:Ayudo:Contents]]
[[lb:Wikipedia:Hëllef]]
[[li:Wikipedia:Gebroekersportaol]]
[[lmo:Wikipedia:Jütt]]
[[ln:Bosálisi:Contents]]
[[lo:ຊ່ວຍເຫຼືອ:ເນື້ອໃນ]]
[[lt:Pagalba:Turinys]]
[[lv:Palīdzība:Īsa lietošanas pamācība]]
[[map-bms:Wikipedia:Bantuan]]
[[mi:Whakamārama:Kuputohu]]
[[mk:Помош:Содржина]]
[[ml:സഹായം:ഉള്ളടക്കം]]
[[mr:विकिपीडिया:सहाय्य पृष्ठ]]
[[ms:Bantuan:Kandungan]]
[[mt:Għajnuna:Kontenut]]
[[my:Help:Contents]]
[[nap:Wikipedia:Ajùto]]
[[nds:Wikipedia:Hülp]]
[[nds-nl:Hulpe:Wikipedie]]
[[ne:Help:सहायता विषयसूचि]]
[[new:ग्वाहालि:धलःपौ]]
[[nl:Portaal:Hulp en beheer]]
[[nn:Hjelp:Innhald]]
[[no:Hjelp:Portal]]
[[nv:Anáʼálwoʼ:Bee hadítʼéhígíí]]
[[oc:Ajuda:Somari]]
[[os:Википеди:Æххуыс]]
[[pa:ਮਦਦ:ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ]]
[[pl:Pomoc:Spis treści]]
[[pms:Agiut:Agiut]]
[[pt:Ajuda:Página principal]]
[[qu:Wikipidiya:Yanapana]]
[[rm:Agid:Cuntegn]]
[[ro:Ajutor:Cuprins]]
[[ru:Википедия:Справка]]
[[sa:उपकारः:सहाय्य]]
[[scn:Aiutu:Cuntinuti]]
[[sco:Help:Contents]]
[[se:Help:Contents]]
[[sh:Help:Contents]]
[[simple:Help:Contents]]
[[sk:Pomoc:Obsah]]
[[sl:Pomoč:Vsebina]]
[[sq:Ndihmë:Përmbajtja]]
[[sr:Помоћ:Садржај]]
[[stq:Hälpe:Hälpe]]
[[su:Wikipedia:Pitulung]]
[[sv:Wikipedia:Hjälp]]
[[sw:Wikipedia:Msaada wa kuanzisha makala]]
[[szl:Pomoc:Půmoc]]
[[ta:விக்கிப்பீடியா:உதவி]]
[[te:సహాయం:సూచిక]]
[[th:วิกิพีเดีย:ความช่วยเหลือ]]
[[tl:Wikipedia:Tulong]]
[[to:Help:Contents]]
[[tr:Yardım:İçindekiler]]
[[tt:Ярдәм:Eçtälek]]
[[tw:Help:Contents]]
[[ug:ياردەم:Contents]]
[[uk:Вікіпедія:Довідка]]
[[ur:معاونت:فہرست]]
[[uz:Vikipediya:Yordam]]
[[vi:Trợ giúp:Mục lục]]
[[vls:Ulpe:Wikipedia]]
[[wa:Wikipedia:Aidance]]
[[yi:װיקיפּעדיע:הילף אינהאַלט]]
[[zh:Help:目录]]
[[zh-classical:Help:凡例]]
[[zh-min-nan:Help:Bo̍k-lio̍k]]
[[zh-yue:Help:目錄]]
bgtlpei260amxgmws3jrt9z4iq54tvt
Historia general de las cosas de Nueva España
0
21669
528197
493776
2026-07-20T04:31:34Z
Akapochtli
159
Categorizar
528197
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Codex florentino 51 9.jpg|220px|thumb|Cē āmatl nāhuatlahtōltica īhuān caxtillāntlahtōltica tlāhcuilōlli, in tlapehualiztli āmatlahcuillōlli ītech in ''Historia general...'']]In '''Historia general de las cosas de Nueva España''' quihtoznequi '''In tāchcauh tlahtōllotl ītechpa in Yancuīc Caxtillān tlamantli''', ītōca cē āmoxtli ōquihcuiloh in San Francisco teōpixqui [[Bernardino de Sahagún]] īpan [[1540]] īhuān [[1585]] ītzālan in yeh iuh in [[Mēxihco tlālpolōliztli]]. Nō motēnehua '''Florencia āmoxtli''' (caxtillāntlahtōlli: ''Códice Florentino'')
[[Neneuhcāyōtl:Amoxtli]]
jcm3hh14zv4eb2cwfjedjyc197onchj
Huehcapatlahtoliztli ipan Tlaxcalah
0
22238
528202
504812
2026-07-20T05:07:33Z
Akapochtli
159
Categorizar
528202
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Matanza de Cholula - Lienzo de Tlaxcala.jpg|thumb|Itlahcamiquiliztli īpan Cholōllān, Tlaxcallān āmoxtli]]
In '''Historia de Tlaxcala''' ([[Caxtillāntlahtōlli|caxtillāntlahtōlcopa]] '''''In Tlaxcallān ītlahtōllō'''''), ītōca cē āmoxtli ōihcuiloh pampa [[Diego Muñoz Camargo]] īpan 1585.
==Centlamantiqueh==
*'''''Descripción de la ciudad y provincia de Tlaxcala'''''
*'''''Calendario tlaxcalteca''''' (''Tlaxcallān xiuhpōhualli'')
*'''''Códice de tlaxcala''''' (''Tlaxcallān āmoxtli'')
[[Neneuhcāyōtl:Huehcauhticayotl]]
sntz08qy2i9z5be3tho1kr0jxelznr7
Macuahuitl
0
22861
528194
495319
2026-07-20T04:29:19Z
Akapochtli
159
Categorizar
528194
wikitext
text/x-wiki
[[Īxiptli:Macuahuitl.jpg|300px|miniaturadeimagen|Mācuahuitl ōtlapoloh īpan cē tlachinoliztli īpan In Real Armería de Madrid, 1884]]
'''Māccuahuitl''' ([[Caxtillāntlahtōlli|caxtillāntlahtōlcopa]]: ''arma de obsidiana y madera de las aztecas''), in itoca huitz in ihuic ''mācuā''<ref>Quihtoznequi '' morderle la mano una persona o un animal a otro''.</ref> ihuan ''[[cuahuitl]]''<ref>Quihtoznequi '' palo de madera''.</ref>.
== No Xiquitta ==
* [[Katana]] (Xapontepozmacuahuitl)
* [[Tepozmācuahuitl]]
[[Neneuhcāyōtl:Tlamantli]]
j97ifd35gdiv90a7r7nm09f87z5a6t3
Mariano Azuela
0
24050
528191
526578
2026-07-20T04:19:26Z
Akapochtli
159
Categorizar
528191
wikitext
text/x-wiki
{{Escritor
|Nombre = Mariano Azuela
|Image = DrMarianoAzuelatombDoloresDF.JPG
|birthname = Mariano Azuela González
|born = [[1 ic cē mētztli]], [[1873]]<br />[[Lagos de Moreno]], [[Xālīxco]], [[Mēxihco]]
|dead = [[1 ic ēyi mētztli]], [[1952]]<br />
[[Āltepētl Mēxihco]] <small>(79)</small>
|occupation = [[Tlahcuilōni]]
|obramásconocida = ''[[Los de abajo]]''
|yearsactive =
}}
'''Mariano Azuela''' ītōcā cē tlahcuiloh otlācat īpan [[Mēxihco]]. Oquihcuiloh ''Los de abajo'', inic cē [[Mēxihcatl Tēahcomanaliztli]] amoxtli.
[[Neneuhcāyōtl:Mexihcah amatlahcuiloqueh|Azuela, Mariano]]
3dagp3agm9tqrwtqnviqh8j63jd03ui
Cimapantepoztli
0
28543
528203
506781
2026-07-20T05:13:23Z
Akapochtli
159
Categorizar
528203
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapēuhcāyōtl
| Nombre = Cīmapantepoztli
| ōpōchtli = [[Titanio]]
| yēctli = [[Tlapāltepoztli]]
| pani =
| tlani = [[Nextictepoztli]]
| Foto = V-TableImage.svg
| Símbolo = V
| Número = 23
| Año =
| Serie = Tepoztli de transición
| Periodo = [[Elementos del grupo 5|5]], [[Elementos del periodo 4|4]] , [[Elementos del bloque d|d]]
| Densidad = 6110
| Dureza = 7.0
| Apariencia = [[Īxiptli:V,23.jpg|125px|Cīmapantepoztli]]
| Masa atómica = 107.8683
| Radio medio = 135 [[picómetro|pm]]
| RAC = 171 pm
| Radcov = 125 pm
| RadVdW = S.D.
| Config = <nowiki>[</nowiki>[[argónón|Ar]]<nowiki>]</nowiki>3[[orbital|d]]<sup>3</sup>4[[orbital|s]]<sup>2</sup>
| EOX = 1 ([[anfótero]])
| Estructura = Cúbica centrada en el cuerpo
| Edomateria = Sólido
| Fusión = 2175 K (1902 °C)
| Ebullición = 3682 K (3409 °C)
| Evapor = 0.452 kJ/mol
| Efusión = 20.9 kJ/mol
| Presión = 3.06 [[Pascal (unidad)|Pa]] a 2175 K
| Velson = 4560 [[metro por segundo|m/s]] a 293.15 K (20 °C)
| Electro = 1.63 ([[Escala de Pauling|Pauling]])
| CE = 490
| Condeléc = 4.89·10<sup>6</sup>
| Condtér = 30.7
| 1PI = 650.9
| 2PI = 1414
| 3PI = 2830
| 4PI = 4507
| 5PI = 6298.7
| iso1 = 48
| an1 = [[radioisótopo sintético|Sintético]]
| psd1 = 15.9735 [[ilhuitl|i]]
| md1 = [[Captura electrónica|ε]]
| ed1 = 4.012
| pd1 = <sup>48</sup>Ti
| iso2 = 49
| an2 = Sintético
| psd2 = 330 i
| md2 = ε
| ed2 = 0.65
| pd2 = <sup>49</sup>Ti
| iso3 = 50
| an3 = Sintético
| psd3 = 1.4·10<sup>17</sup>[[xihuitl|x]]
| md3 = ε<br/>[[Emisión beta|β]]
| ed3 = 2.208<br/>1.037
| pd3 = <sup>50</sup>Ti<br/><sup>50</sup>Cr
| iso4 = 51
| an4 = 100%
| psd4 = [[Estable]] con 28 [[neutrones]]
| md4 =
| ed4 =
| pd4 =
}}
In '''cīmapantepoztli''' [[tlapēuhcāyōtl]] īca in ''átomo'' tlapōhualli 23 cah, tlatēctli īpan in tlaolōlōlli 5 īpan in tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli. Īmachiyo in '''V''' cah. Cē ''dúctil'', yamānqui īhuān oncah achi. Yeh ca īpan nepapan oztocāyōtl īhuān motequihiuā īpan ''aleaciones''. In cāxtillāntlahtōlli ītōca ''Vanadio'' cah īpal in [[Escandinavia īmitología]] cualnēzcāyōtl cihuātēōtl [[Vanadis]].
==Tlahtōllōtl==
[[Andrés Manuel del Río]] ōtlanēxtih in cīmapantepoztli īpan [[1801]] īpal in tlaīxtōtoquiliztli ītechpa in [[cīmapantetl]], īpan [[Real del Monte]], [[Cīmapan]], āxcān [[Hidalgo]], in tlēin quitōcāitih ''zimapanio'' in quihtōznequi ''cīmapantepoztli''.
[[Neneuhcāyōtl:Tlapeuhcayotl]]
ogwdpi9nlupi91fdmq8q23zmtiot3c6
528204
528203
2026-07-20T05:14:28Z
Akapochtli
159
Categorizar
528204
wikitext
text/x-wiki
{{Tlapēuhcāyōtl
| Nombre = Cīmapantepoztli
| ōpōchtli = [[Titanio]]
| yēctli = [[Tlapāltepoztli]]
| pani =
| tlani = [[Nextictepoztli]]
| Foto = V-TableImage.svg
| Símbolo = V
| Número = 23
| Año =
| Serie = Tepoztli de transición
| Periodo = [[Elementos del grupo 5|5]], [[Elementos del periodo 4|4]] , [[Elementos del bloque d|d]]
| Densidad = 6110
| Dureza = 7.0
| Apariencia = [[Īxiptli:V,23.jpg|125px|Cīmapantepoztli]]
| Masa atómica = 107.8683
| Radio medio = 135 [[picómetro|pm]]
| RAC = 171 pm
| Radcov = 125 pm
| RadVdW = S.D.
| Config = <nowiki>[</nowiki>[[argónón|Ar]]<nowiki>]</nowiki>3[[orbital|d]]<sup>3</sup>4[[orbital|s]]<sup>2</sup>
| EOX = 1 ([[anfótero]])
| Estructura = Cúbica centrada en el cuerpo
| Edomateria = Sólido
| Fusión = 2175 K (1902 °C)
| Ebullición = 3682 K (3409 °C)
| Evapor = 0.452 kJ/mol
| Efusión = 20.9 kJ/mol
| Presión = 3.06 [[Pascal (unidad)|Pa]] a 2175 K
| Velson = 4560 [[metro por segundo|m/s]] a 293.15 K (20 °C)
| Electro = 1.63 ([[Escala de Pauling|Pauling]])
| CE = 490
| Condeléc = 4.89·10<sup>6</sup>
| Condtér = 30.7
| 1PI = 650.9
| 2PI = 1414
| 3PI = 2830
| 4PI = 4507
| 5PI = 6298.7
| iso1 = 48
| an1 = [[radioisótopo sintético|Sintético]]
| psd1 = 15.9735 [[ilhuitl|i]]
| md1 = [[Captura electrónica|ε]]
| ed1 = 4.012
| pd1 = <sup>48</sup>Ti
| iso2 = 49
| an2 = Sintético
| psd2 = 330 i
| md2 = ε
| ed2 = 0.65
| pd2 = <sup>49</sup>Ti
| iso3 = 50
| an3 = Sintético
| psd3 = 1.4·10<sup>17</sup>[[xihuitl|x]]
| md3 = ε<br/>[[Emisión beta|β]]
| ed3 = 2.208<br/>1.037
| pd3 = <sup>50</sup>Ti<br/><sup>50</sup>Cr
| iso4 = 51
| an4 = 100%
| psd4 = [[Estable]] con 28 [[neutrones]]
| md4 =
| ed4 =
| pd4 =
}}
In '''cīmapantepoztli''' [[tlapēuhcāyōtl]] īca in ''átomo'' tlapōhualli 23 cah, tlatēctli īpan in tlaolōlōlli 5 īpan in tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli. Īmachiyo in '''V''' cah. Cē ''dúctil'', yamānqui īhuān oncah achi. Yeh ca īpan nepapan oztocāyōtl īhuān motequihiuā īpan ''aleaciones''. In cāxtillāntlahtōlli ītōca ''Vanadio'' cah īpal in [[Escandinavia īmitología]] cualnēzcāyōtl cihuātēōtl [[Vanadis]].
==Tlahtōllōtl==
[[Andrés Manuel del Río]] ōtlanēxtih in cīmapantepoztli īpan [[1801]] īpal in tlaīxtōtoquiliztli ītechpa in [[cīmapantetl]], īpan [[Real del Monte]], [[Cīmapan]], āxcān [[Hidalgo]], in tlēin quitōcāitih ''zimapanio'' in quihtōznequi ''cīmapantepoztli''.
[[Neneuhcāyōtl:Tlalticpacmatiliztli]]
olj197bdxgiqxzm94l59op16aktc5dp
Huiquimedia:Mainpage-nstab
8
28544
528189
408853
2026-07-19T23:00:16Z
Akapochtli
159
Quitar macron
528189
wikitext
text/x-wiki
Calixatl
364rz5zolgzgocbyqhnwmflynstzz5l
Huiquimedia:Deletereason-dropdown
8
31784
528180
442930
2026-07-19T22:42:29Z
Akapochtli
159
Arreglo
528180
wikitext
text/x-wiki
* Razones comunes de borrado
** Neologismo no aceptado
** Nentlapatlaliztli
** Tlahuelilotlapatlaliztli
** Tzonhuiliztli ahcualli nozo ahmonequini
** Ahmo omihcuiloh
** Cactic neneuhcayotl
** Nenti nemachiyotilli
mah1gpxf0irc01x3etq0wiv0l57tx5t